Koordinatlar: 52°30′N, 13°24′E

**Berlin**, Almanya'nın başkenti ve en büyük şehridir, aynı zamanda bir eyalettir.

II. Dünya Savaşı öncesinde 4,3 milyon kişinin yaşadığı şehirde 2021 itibarıyla 3.655 milyon kişi yaşamaktadır. Berlin, Kuzey Almanya'da, Spree ve Havel nehirlerinin arasındaki kumluk bölgeye kuruludur. Şehir 1961'den 1990'a kadar, "Utanç Duvarı" olarak da bilinen Berlin Duvarı tarafından Doğu ve Batı Berlin olarak ikiye bölünmüştür.

Birleşme sonrasında kent, bilim ve kültür için küresel bir merkez haline geldi.

  

Ali'mmmm

Tarihçe
-------

Ayrıca bakınız: Almanya tarihi
Kentin ortasından akan Spree Nehrinin, iki kıyısında, Cölln ve Berlin adlı iki balıkçı köyü iken ilk kez 1307 yılında birleşti. Brandenburg'un (daha sonra ise Prusya'nın) başkentliğini yapan Berlin, 18. yüzyıla kadar önem arz eden bir şehir değildi. Ancak Prusya'nın güçlenmesi sürecinde öncelikle Kuzey Almanya'nın ve sonrasında da Avrupa'nın siyasi, ekonomik ve kültürel anlamda önemli merkezlerinden biri haline geldi. 1871 yılında kurulan Alman İmparatorluğu'na başkentlik yapan Berlin, 1933 yılından itibaren Nazi Almanyası'nın da başkentiydi. II. Dünya Savaşı'nda harabeye döndü, müttefik devletler tarafından işgal edildi.

II. Dünya Savaşı'ndan sonra şehir dört sektöre bölündü ve tüm Almanya'da olduğu gibi Berlin de ABD, Birleşik Krallık, Fransa ve SSCB'nin kontrolüne girdi. Batılı ülkelerle Sovyetler Birliği arasında hızla gelişen siyasi farklılık ülkeyi olduğu gibi kenti de doğu ve batı olmak üzere ikiye böldü. 12 Ağustos 1961 tarihinde Berlin Duvarı'nın yapımına başlandı ve Berlinlilerin doğudan batıya geçişi en katı yöntemlerle engellendi. Zamanın imparatorluk merkezi Mitte ile birlikte, Berlin'i inşa eden mimar Karl Friedrich Schinkel'in tasarladığı binalar, büyükelçilikler, saraylar, müzeler tamamen kentin doğu kesiminde kaldı. Türkiye'den kaçak yollarla getirilen Bergama Sunağı'nın sergilendiği dünyanın en önemli müzelerinden biri olan Bergama Müzesi, Cölln ile Berlin'i birleştiren anlaşmanın yapıldığı St. Nicholas Kilisesi de tıpkı diğer önemli yapılar gibi Doğu Berlin'de kaldı.

1989'da duvarın yıkılması ve 3 Ekim 1990'da iki Almanya'nın resmen birleşmesiyle Berlin eyalet şehir olarak eski bütünlüğüne kavuştu ve birleşik Almanya Federal Cumhuriyeti'nin başkenti oldu.

### Şehrin kuruluşu ve Ortaçağ

Mark Brandenburg (koyu mavi)
Cölln şehri (çift kent Berlin-Cölln Spree adasında) ilk defa 1237'de resmi olarak kayıtlara geçti ve 1244'te ilk defa Berlin adında anıldı. Berlin, Spree nehrinin kuzey kısmında yer alıyordu. 1307'de iki şehirde beraber kullandıkları bir belediye binasına sahip oldular. Berlin'in adının armasındaki ayı (Almanca: Bär) ile ilgisi yoktur. Daha çok Slav dilinden gelen *Berl* kelimesinden olduğu düşünülüyor. Berl Slav dilinde *Bataklık* anlamına geliyor. Spandau ve Köpenick, Berlin'den önce kuruldu. Berlin şehri tarihin geçen kısmında 1157'de Mark Brandenburg'a ait oldu.

1415'te *I. Friedrich* Mark Brandenburg'un elektörü oldu ve 1440'a kadar da elektör olarak kaldı. Hohenzollern Hanedanı Berlin'e 1918'e kadar hükümdarlık etti.

### Yeniçağ'ın başlarında Berlin

1737'de Berlin
Otuz Yıl Savaşları 1618'den 1648'e kadar sürdüğü sırada belki en çok Berlin'i vurdu. Evlerin üçte biri hasar gördü ve nüfusun yarısı azaldı. Friedrich Wilhelm 1640'ta hükümdarlığı babasından aldı ve Berlin'e Avrupa'nın çeşitli yerlerinden insanları davet etti. Dinlere karşı da hoşgörülüydü kendi. 1671'de 50 tane Yahudi ailesine Berlin'e Avusturya'dan taşınma izini verildi. 1685'te Friedrich Wilhelm Fransız Huguenotları Mark Brandenburg'a davet etti. 15.000'nin üzerinde gelen Huguenotların 6000'ini Berlin'e yerleşti. 1700'de Berlin'in nüfusunun yüzde 30'si Fransızlardan oluşuyordu. Huguenotların Berlinlilere kültürel etkisi yoğundu. Ayrıca Bohemya, Polonya ve Salzburg'danda çok göçmen Berlin'e geldi.

### Prusya ve Almanya İmparatorluğu

1871'de Berlin Almanya İmparatorluğunun başkenti oldu.
1871'de Berlin Almanya İmparatorluğunun başkenti oldu ve 1701'de Birinci Friedrich'in taçı Berlin'de takıldığı için Prusya'nın başkenti oldu. 1 Ocak 1710'da Berlin, Cölln, Friedrichswerder, Dorotheenstadt ve Friedrichstadt birleşip bir şehir oldu. 1861'de Wedding, Moabit, Tempelhof, Schöneberg ve Spandau da Berlin ile birleşti.

### Weimar Cumhuriyeti ve Nazi Almanyası

Potsdamer Platz 1945'te
I. Dünya Savaşı'ndan sonra 1918'de Berlin'de Weimar Cumhuriyeti kuruldu. 1920'de komşu şehirlerle ve belediyelerle Berlin yeniden birleşince başkentin nüfusu 4 milyon oldu.

Nazi Partisi iktidara gelince 1933'te Berlin Nazi Almanyası'nın başkenti oldu. Naziler 1936'da Berlin'de yapılan Olimpiyat Oyunlarını da propaganda için kullandı. Sonrasında Adolf Hitler ve mimar Albert Speer Berlin'in yapısını değiştirip dev yapıların Roma stilinde yapılmasına karar verdi.

Naziler Berlinli Yahudileri toplumdan soyutlayıp toplama kamplarına gönderdi, birkaç yıl sonra da katlettiler. 1933'te başkentte 160.000 Yahudi yaşıyordu. 1938'de Kristal Gece olarak bilinen geceden sonra Yahudilere yapılan saldırı ve tacizler artarak devam etti. II. Dünya Savaşı'nda Berlin yoğun bombardımana tutuldu ve Berlin'deki evler ve yapılar hasar görüp yıkıldı. Eğer Hitler savaşı kazansaydı Berlin'i Büyük Alman İmparatorluğu'nun başkenti yapmayı ve adını *Germania* olarak değiştirmeyi planlıyordu.

### Şehrin bölünüşü ve birleşimi

Berlin'in işgal güçlerince paylaşımı
Berlin Kızıl Ordu tarafından ele geçirilince, kent 8 Mayıs 1945'te kapitülasyona uğradı. Londra Antlaşmasına göre de bütün Almanya 4 sektöre bölünecekti. Bunun yanı sıra Berlin'in de 4 sektöre bölünmesi kararlaştırıldı. Batılı Müttefikler (ABD, Fransa ve Birleşik Krallık) şehrin batısını işgal ederken Sovyetler de kentin doğusunda söz sahibi oldular.

Batılı Müttefiklerinin ve Sovyetlerin ideolojileri pek uyuşmadığından, Sovyetler 1948/49'da Batı-Berlin'ne ekonomik ambargo uygulamaya başladı. Bundan yılmayan Batılı Müttefikler Batı Berlin'e havadan destek vermeye başladı (Luftbrücke). 

Berlin duvarı
Almanya Federal Cumhuriyeti'nin Almanya'nın batısında kurulması üzerine Almanya'nın doğusunda Doğu Almanya(DDR) 1949'da ilan edildi, böylece Soğuk Savaşın etkisi Berlin'e de yansıdı. Federal Cumhuriyeti başkentini Bonn olarak ilan edince, Doğu Almanlar Doğu-Berlin'i başkent ilan etti. Batı ve Doğu arasındaki ayrılık daha da büyüdü ve 13 Ağustos 1961 Berlin Duvarı'nın yapılmaya başlamasıyla bu ayrılık en yüksek düzeye ulaştı.

Batı Berlin de facto Almanya Federal Cumhuriyetine aitti ve bu yüzden Batı Berlin'e özel haklar tanındı. Doğu Berlin de Demokratik Almanya Cumhuriyeti'nin bir parçasıydı. Berlin'in doğusu ve batısı tamamen birbirinden ayrıydı. Geçişler sadece belirli kontrol noktalarından olabilirdi. Almanya Demokratik Cumhuriyetin'den Berlin'in batısına geçiş tamamen yasaktı ve sınır bölgelerine keskin nişancılar konulmuştu.

1989'da Berlin Duvarı yıkıldı ve iki ülke Almanya Federal Cumhuriyeti adı altında tekrar birleşti. Bir süre sonra Berlin, Birleşik Almanya'nın başkenti oldu. 1991'de verilen kararla başkent Bonn'daki bakanlıkların, yasama ve yönetim birimlerinin büyük bir kısmının Berlin'e taşınması kararlaştırıldı. Hükûmet ve Federal Meclis 1 Eylül 1999 tarihinde Berlin'de işine başladı.

Coğrafya
--------

Berlin
Berlin'in doğudan-batıya uzunluğu 45 km'dir ve güneyden kuzeye ise 38 km'dir. Şehrin yüzölçümü 892 km²'yi bulur. Berlin eyaleti, tek komşusu Brandenburg eyaletiyle çevrilidir. Polonya sınırına sadece 70 km uzaklıktadır.

Berlin'in coğrafi oluşumu buzul çağının etkisiyle belirlenmiştir. Almanya'nın başkenti, Teltow ve Barnim yaylaları arasında kalır. 20 bin yıl önce Berlin'in etrafı dev buzullarla çevriliydi, bunların 18 bin yıl önce erimesiyle Berlin'in coğrafyası oluşmuştur. 

Berlin'den iki önemli ırmak geçmektedir. Bunlar Spree ve Havel'dir. Spree ırmağı doğudan batıya doğru akmaktadır. Irmak daha sonra, batıdaki Spandau ilçesindeki Havel ırmağıyla birleşir. Havel ırmağı ise güneyden kuzeye Tegeler See ve Großer Wannsee göllerinden geçerek akar.

Berlin'deki en yüksek doğal tepe Großer Müggelberg'dir (115,4 m). Bu tepe Treptow-Köpenick ilçesindedir. Geriye kalan iki tepe II. Dünya Savaşından kalan hafriyat ya da çöplerle oluşmuş tepelerdir. Teufelsberg (114,7 m) Charlottenburg-Wilmersdorf ilçesinde yer alır. Ahrensfelder Berge (112,1 m) ise Marzahn-Hellersdorf ilçesindedir.

### İlçeleri

10 Haziran 1998 tarihinde çıkan yasa ile birlikte ilçe sayısı 23 olan Berlin, tasarruf ve yönetilebilirliği kolaylaştırmak amacıyla 12 idari bölgeye ayrılmıştır. 1 Ocak 2001 tarihinden itibaren uygulama şu şekildedir:

Semti

| **Semti** | **Nüfus** | Yüzölçümü  (km²) |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Charlottenburg-Wilmersdorf | 321.501 | 64,72 |
| Friedrichshain-Kreuzberg | 271.548 | 20,16 |
| Lichtenberg | 262.899 | 52,29 |
| Marzahn-Hellersdorf | 251.659 | 61,74 |
| Mitte | 335.430 | 39,47 |
| Neukölln | 314.452 | 44,93 |
| Pankow | 373.393 | 103,01 |
| Reinickendorf | 242.381 | 89,46 |
| Spandau | 227.427 | 91,91 |
| Steglitz-Zehlendorf | 296.475 | 102,50 |
| Tempelhof-Schöneberg | 337.031 | 53,09 |
| Treptow-Köpenick | 243.570 | 168,42 |

### Komşu belediyeler ve şehirler

Potsdam
* Landkreis Barnim: Wandlitz, Panketal, Ahrensfelde,
* Landkreis Märkisch-Oderland: Hoppegarten, Neuenhagen bei Berlin,
* Landkreis Oder-Spree: Schöneiche bei Berlin, Woltersdorf, Erkner *(şehir)*, Gosen-Neu Zittau,
* Landkreis Dahme-Spreewald: Königs Wusterhausen *(şehir)*, Zeuthen, Eichwalde, Schulzendorf, Schönefeld,
* Landkreis Teltow-Fläming: Blankenfelde-Mahlow, Großbeeren,
* Landkreis Potsdam-Mittelmark: Teltow *(şehir)*, Kleinmachnow, Stahnsdorf,
* Potsdam *(Brandenburg eyaletinin başkenti)*,
* Landkreis Havelland: Dallgow-Döberitz, Falkensee *(şehir)*, Schönwalde-Glien,
* Landkreis Oberhavel: Hennigsdorf *(şehir)*, Hohen Neuendorf *(şehir)*, Mühlenbecker Land, Glienicke/Nordbahn.

### İklim

Berlin'in klima diyagramı
Şehirde senelik ortalama sıcaklık 8,9 derecedir. Ortalama Yıllık Yağış Toplamı 581 mm'dır. En sıcak aylar ise Temmuz ve Ağustos aylarıdır ortalama 18,5 ve 17,7 derece ile. En soğuk aylar ise Ocak ve Şubat ayları ortalama -0,6 ve -0,3 derece ile. En çok yağış Temmuz ayında olur 70 mm ile ve an az yağış ise Mart ayında 31 mm ile.

| Aylar | Ock | Şub | Mar | Nis | May | Haz | Tem | Auğ | Eyl | Ekm | Kas | Arl |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ort yük sıcaklık °C | 3 | 4 | 9 | 13 | 19 | 22 | 24 | 24 | 19 | 13 | 7 | 4 |
| ort düşük sıcaklık °C | -2 | -2 | -1 | 4 | 9 | 12 | 14 | 14 | 11 | 6 | 2 | 0 |
| yağış toplamı Milimetre | 42 | 33 | 41 | 37 | 54 | 69 | 56 | 58 | 45 | 37 | 44 | 55 |

Nüfus
-----

Yaş piramidi 2020 (kadin nüfus/ erkek nüfus)
Berlin'in toplam nüfusu 3,6 milyondur ve böylece Almanya'nın en kalabalık şehridir. 17. yüzyıla kadar Berlin yöresinde çok az insan yaşıyordu ve 30 Yıl Savaşları sayesinde de bu nüfus yarı yarıya inmişti. 1640 yılında hükümdarlığı babasından alan Friedrich Wilhelm Fransa'dan Berlin'e ve yöresine çok sayıda Huguenot yerleştirmiştir. Böylece 1648'de 6 bin nüfuslu olan şehirde 1709 yılında nüfus 57 bine çıkmıştır. 1875'te şehrin nüfusu bir milyonu aşmıştır.

Berlin'in nüfus değişimi (1880'den 2016'e kadar)

| Yıllara göre nüfus verileri |
| --- |
| 2020 | 3.664.088 |
| 2014 | 3.469.849 |
| 2010 | 3.443.735 |
| 2008 | 3.426.354 |
| 2006 | 3.395.189 |
| 2004 | 3.388.477 |
| 2002 | 3.388.434 |
| 1998 | 3.398.820 |
| 1996 | 3.459.000 |
| 1994 | 3.472.009 |
| 1991 | 3.446.031 |
| 1989 | 3.409.737 |
| 1987 | 3.248.957 |

1920'de Berlin'in etrafındaki şehir ve belediyelerle birleşmesi sonucu bu sayı neredeyse 4 milyona ulaştı. II. Dünya Savaşı sonucu bu sayı düştü ve şehrin nüfusu bundan sonra 3,1 veya 3,6 milyon arasında hep aynı düzeyde kaldı.

Berlin her zaman göçe uğramış olan bir şehirdir. 17. yüzyılda Huguenotlar Berlin'e yerleşti. 19. yüzyılın ortasından sonra pek çok Slav Berlin'e göç etti. II. Dünya Savaşı'ndan sonra Güney Avrupa'dan ve Türkiye'den göç olmuştur. Doğu Berlin'de ise Vietnamlılar Doğu Almanya'nın konuk işçileri olarak buraya göç etti. 1980'lerde Alman asıllı Ruslar Berlin'e gelmeye başladı.

| Ulus | Nüfus (2020) |
| --- | --- |
| Almanya Almanya | 2.984.036 |
| Türkiye Türkiye | 98.814 |
| Polonya Polonya | 55.593 |
| Suriye Suriye | 40.574 |
| İtalya İtalya | 31.355 |

### Etnik gruplar

Berlin, etnik olarak dünyanın en kozmopolit şehirlerinden biridir. Berlin'da yaklaşık 200 farklı dil konuşulmaktadır. Şu an Berlin'de yaklaşık 200.000 civarında Türk yaşamaktadır. Bu, Türkiye dışında yaşayan en kalabalık Türk, aynı zamanda Berlin'deki en kalabalık yabancı nüfusunu oluşturur. Berlin'de en yoğun Türk nüfusu Kreuzberg semtinde ('Kroytsberg' diye okunur) bulunmaktadır. 149.884 nüfusa sahip Kreuzberg'de yaklaşık 50 bin yabancı kökenli yaşamaktadır.

### Din

Berlin'in 3,4 milyon nüfusunun yüzde 59'u ateist veya agnostik, yüzde 22,3'ü Protestan, yüzde 9,1'i Katolik, yüzde 6,2'si Müslüman, yüzde 2,7'si diğer Hristiyan ve yüzde 0,6'si diğer dinlere mensuptur (2010). 
Berlin'de yaşayan Müslümanların çoğu Türk'tür.

Berlin'de 11 sinagog, 76 cami ve 2 Budist tapınağı var.

Ekonomi
-------

Potsdamer Platz, Berlin'in ekonomi merkezlerinden biri
2021 senesinde Berlin eyaleti'nin gayri safi yurt içi hasıla'sı 163 milyar Euro'du. Bu Berlin eyaleti için yüzde 5 bir büyüme. 2020, Brandenburg eyaletinde ise bu rakam 73 milyar Euro'du.

Berlin eyalet ticarethanelerinin yüzde 85'i hizmet sektöründe bulunuyor. Hizmet sektörü şehir için en önemli hizmetlerden biri, çünkü nüfusun yüzde 45'i (800.000 çalışanlar) bu branş'da çalışıyor (2020).

Berlin'in geleceği için bilim, teknik, teknoloji ve bilgisayar gibi alanları geliştirme çalışmaları sürmektedir.

Berlin, Almanya'nin diğer eyaletlerine göre çok yüksek bir işsizlik sayısına sahiptir. 2018 senesinin Eylül ayında işsizlik oranı yüzde 7,9'ydi.

### Medya

Axel Springer SE
Berlin eyaleti'nin medyası hem Berlin bölgesine hem Almanya'nın geneline yayın yapar. MTV Germany, Nick, Sat.1, Welt, Tv.Berlin ve rbb gibi birçok televizyon istasyonunun stüdyoları Berlin'dedir. Ayrıca birçok radyo kanalı da vardır. Bunların arasında DeutschlandRadio, KissFM ve Türkçe yayın yapan MetropolFM de bulunur. Berlin'in başkent olmasıyla ARD, ZDF ya da RTL gibi ulusal kanalların, Berlin'de stüdyoları açılmıştır.

Almanya'da en çok gazete Berlin'de yayımlanıyor. Bunların en tanınları arasında Der Tagesspiegel, Berliner Zeitung ve Berliner Morgenpost yer alır. Ayrıca, B.Z. Bild Berlin ve Berliner Kurier gibi sadece Berlin için yayım yapan gazeteler de vardır.

### Ticaret

IFA, 2018
IFA Berlin Almanya'nın en eski endüstriyel sergilerinden biridir. 2005 yılından beri Eylül ayında tekrarlanan yıllık bir olay oldu.

Tarihi boyunca, sergide ilk kez çok sayıda dünya yeniliği görüldü. IFA, 2015 yılı itibarıyla "Avrupa'nın en büyük teknoloji gösterisi" dir. IFA 2018'e 245.000 ziyaretçi ve 1.814 katılımcı katıldı.

Europa-Center Charlottenburg-Wilmersdorf'un Charlottenburg semtinde bulunan alişveriş ve iş merkezi kompleksidir. Kompleks'ten ayrıca üzerinde Mercedes amblemi bulunan küçük bir gökdelen yükseliyor.

Friedrichstraße, Berlin'in merkezindeki başlıca kültür ve alışveriş caddelerinden biridir.

### Ulaşım

Berlin Brandenburg Havalimanı (Flughafen Berlin-Brandenburg "Willy Brandt"), Berlin şehrinin güneydoğusunda Brandenburg sınırındaki uluslararası havalimanı. Havalimanının tüm işlevleriyle 31 Ekim 2020'de devreye girmiştir.

Berlin Merkez Tren İstasyonu (Berlin Hauptbahnhof), Almanya'nın başkenti Berlin'de bulunan bir tren istasyonudur. İstasyon 26 Mayıs 2006 tarihinde açılmış olup tarihi Lehrter Bahnhof arazisinde yer almaktadır.

Berlin Brandenburg Havalimanı
A10 Otoyolu (Bundesautobahn 10), Almanya'nın otoyollarından biridir. Otoyol, 196 km uzunluğunda olup başkent Berlin'i çevrelemektedir ve Avrupa'nın en uzun çevre yoludur.

Berlin S-Bahn banliyölara ulaşımı sağlayan S-Bahn adında bir demiryolu sistemi. Toplam 340 kilometre uzunluğunda bir ray sisteminde hizmet veren Berlin S-Bahn'ın toplam 15 hattı ve Berlin içinde 168 tane durağı bulunuyor (2021). 36 durak Brandenburg eyaletinde bulunuyor. Berlin S-Bahn'ın işletmecisi Deutsche Bahn AG.

Berlin U-Bahn, Almanya'nın başkenti Berlin'deki hızlı bir metrodur ve şehrin toplu ulaşım sisteminin önemli bir parçasıdır. 1902'de açılan metro ağı, %80'i yer altında olan 155 kilometrelik demir yolu uzunluğuyla, 9 ayrı hatta 175 istasyona hizmet vermektedir. Ağın tamamı, genellikle BVG olarak bilinen *Berliner Verkehrsbetriebe* tarafından korunmakta ve işletilmektedir.

Berlin tramvay hattı, Almanya'nın başkenti Berlin'de bulunan bir tramvay hattıdır. Sistem 190 km uzunlukta olup 22 hat ve 803 durağa sahiptir. Berlin tramvayı 1865 yılında açılmış ve 1895 yılında elektriklendirilmiş olup Melbourne ve Sankt Petersburg tramvaylarından sonra dünyanın üçüncü büyük tramvay hattıdır.

Yönetim
-------

### Başkent

1991'de Almanya Federal Meclisi'nin birleşmesinden sonra yaptığı ilk oturumda Berlin'in başkent olması ve hükûmet ile Almanya Federal Meclisi'nin bundan böyle Berlin'de olması kararlaştırıldı. 1994'ten beri Almanya'nın Cumhurbaşkanı da Berlin'de bulunmaktadır ve 1999'da hükûmetin de çoğu eski başkent Bonn'dan Berlin'e taşındı. Ancak bakanlıkların bir kısmı hâlâ Bonn'da ya da Almanya'nın diğer şehirlerindedir.

* Reichstag(Almanya Federal Meclisi) Reichstag(Almanya Federal Meclisi)
* Bellevue SarayıBellevue Sarayı

### Berlin eyaleti

 Rotes Rathaus (Berlin Senatosu'nun ile Belediye Başkanlığı'nın bulunduğu bina )
Berlin 3 Ekim 1990'dan sonra Almanya Federal Cumhuriyeti'nin Doğu Almanya ve Batı Almanya'nın birleşmesiyle oluşan tek eyalet oldu. 1 Ocak 2001 yılından itibaren mali ve bürokratik anlamda tasarruf için Berlin'deki 23 ilçeden bazıları birleştirilerek bu sayı 12'ye indirildi. Berlin eyalet parlamentosunda şu an SPD, CDU, Die Linke, Birlik 90/Yeşiller ve Piraten (Korsanlar) partilerinin senatörleri ve bağımsız vekiller mevcuttur. SPD ile CDU partileri Kasım 2011'den bu yana Berlin koalisyon hükûmetini oluşturmaktadır. Berlin'in Yürütme'si Berlin Senatosu'ndadır ve belediye başkanının (Michael Müller, SPD) yanı sıra on senatörden oluşur. Berlin belediye başkanı aynı zamanda Berlin Eyaleti'nin de en üst düzeydeki resmi temsilcisidir.

Berlin eyaletinin 2006 bütçesi 20,5 milyar Euro'ydu. Bu bütçede 3,2 milyar € diğer eyaletlerden alınan yardımlardı (*Länderfinanzausgleich*). Berlin, yıllık bütçesi için 1,8 milyar € kredi aldı. Şehrin 61 milyar € borcu var ve her yıl bu borca 2,4 milyar € ekleniyor.

İlk defa başkent 2007 senesinde 80 milyon Euro kâr yapabildi. Böylece Berlin eyaleti ilk defa daha çok para aldı daha çok para sarfetmekdense. Bu kâr hemen borçların bir kısmını kapatmak için harcandı. Finanzsenatörü Thilo Sarrazin'e göre bu kâr daha çok vergilerin daha düzenli ve daha doğru alınmasından kaynaklandı. Çünkü Berlin eyaleti önceki seneye nazaran yüzde on daha çok vergi almıştı. 2008 ve 2009 senesindede Berlin eyaleti'nin daha çok kâr yapacağı tahmin ediliyor.

### Bayrak ve arma

Berlin arması
Berlin eyaleti'nin sembolü bir ayıdır (Berliner Bär). Arma gri ya da beyaz renktedir ve üzerinde bir siyah ayı vardır. Bu ayının dili ve tırnakları kırmızıdır. Bu armanın üzerinde beş ağaç yaprağından oluşan altın bir taç yer alır. Taç aynı zamanda bir kale olarak da algılanabilmektedir. Bu kalenin kapısı armanın tam ortasındadır. Berlin ayısının neden Berlin'in simgesi olduğunu açıklayabilecek kayıt veya belge yoktur. Ama onun yerine birçok kuram vardır. Bunlardan biri Berlin'lilerin Mark Brandenburg'un kurucusu *Albrecht der Bär'**in (Albrecht ayısı) takma adı** Bär'**den (ayı) simge olarak aldıkları. Diğer kuram ise Berlin'in adından geldiği yönündedir (Ber**(lin) = Bär). Ayı ilk defa 1280'de bir mühürde görülmektedir. Yüzyıllar boyu Berlin ayısı kenti işaret eden mühürlerde, armalarda ve bayraklarda yerini Prusya ve Brandenburg'un kartalı ile paylaşmak zorunda kaldı. İlk defa 20. yüzyılda ayı tek başına mühürlerde, armalarda ve bayraklarda yer aldı.*

Berlin eyaletinin bayrağında da bir ayı vardır. Böylece, Berliner Bär beyaz zemin üzerindedir, alttan ve üstten birer kırmızı çizgi geçer. Çok az değişime uğrayan bu bayrak ilk kez 1911'de kullanıldı ve ilk kez 1913'te Rotes Rathaus'ta dalgalandı. Daha önceden Berlin için siyah-kırmızı-beyaz renkli bir bayrak kullanılıyordu. Bu bayrak, Alman İmparatorluğu'nun bayrağına çok benzediğinden ve yanıltıcı olduğundan daha sonra Berlin ayısı bayrağı ile değiştirildi.

Eyalet sembolü ise bir gri armanın üzerinde olan bir ayı. Bu armada taç yoktur, sadece üç renk kullanılmaktadır. Berlin içişleri ve spor senatosu tarafından kullanılmaktadır ve belirli kişilerin, şirketlerin ve yüksek dairelerin Berlin'e ait olduklarını gösterir. Berlin'in ilçelerinde de kendilerine ait armalar vardır. Bu armalarda Berlin'e ait olduklarını gösteren bir kale vardır.

### Kardeş şehirler

Berlin'in toplam 18 tane kardeş şehri var:

* 1967: Amerika Birleşik Devletleri Los Angeles, Amerika Birleşik Devletleri
* 1987: Fransa Paris, Fransa
* 1988: İspanya Madrid, İspanya
* 1989: Türkiye İstanbul, Türkiye
* 1990: Rusya Moskova, Rusya
* 1991: Macaristan Budapeşte, Macaristan
* 1991: Polonya Varşova, Polonya
* 1992: Belçika Brüksel, Belçika
* 1993: Endonezya Cakarta, Endonezya
* 1993: Meksika Mexico City, Meksika
* 1993: Özbekistan Taşkent, Özbekistan
* 1994: Arjantin Buenos Aires, Arjantin
* 1994: Çin Pekin, Çin
* 1994: Japonya Tokyo, Japonya
* 1995: Çekya Prag, Çekya
* 2000: Birleşik Krallık Londra, Birleşik Krallık
* 2000: Namibya Windhoek, Namibya
* 2006: Türkiye Antakya, Türkiye

Eğitim
------

Berlin Teknik Üniversitesi
* Berlin Humboldt Üniversitesi
* Berlin Özgür Üniversitesi
* Berlin Sanat Üniversitesi
* Berlin Teknik Üniversitesi
* Berlin Eyalet Kütüphanesi
* Alice Salomon Hochschule Berlin (ASH)
* Berliner Hochschule für Technik (BHT)
* Hochschule für Technik und Wirtschaft Berlin (HTW)
* Hochschule für Wirtschaft und Recht Berlin (HWR)
* European School of Management and Technology

Kültür
------

Berlin Film Festivali 2014
Müzeler Adası, Kültür Forumu ve Dahlem'deki müze ve koleksiyonlar dünya çapında önem taşıyor. Berlin, sanat alanında da dünyanın en önemli şehirleri arasında. Üç opera, filarmoni, birçok tiyatro, konser salonu ve kütüphanenin yanı sıra; Berlin Film Festivali, festival haftaları ve tiyatro günleri, tüm sanatseverleri Berlin'e çekiyor.

### Mimarlık

Berlin, Almanya'nın sadece siyasi değil, aynı zamanda da kültür başkentidir. Berlin'de birçok müze bulunmaktadır. Özellikle kentin doğusunda yer alan Müzeler Adası (Museumsinsel) içinde Pergamon (Bergama) Müzesi de dahil, birçok müzeyi barındırmaktadır. Ayrıca kentte çok sayıda sanat galerileri, tiyatrolar vardır. Şehir turizminde ziyaretçi açısından Berlin ön sıralarda yer alır. Sadece günübirlik turist sayısı yılda 100 binin üzerindedir. Başlıca müzeleri ve turistik yerleri:

Günbatımında Gendarmenmarkt
Schloss Charlottenburg
KaDeWe
* Brandenburg Kapısı
* Berlin Zoolojik Bahçesi
* Potsdamer Platz
* Berliner Fernsehturm; (Televizyon kulesi)
* Schloss Bellevue; Bellevue Sarayı (aynı zamanda Cumhurbaşkanlığı Sarayı'dır)
* Siegessäule; Zafer Sütunu
* Madame Tussauds Müzesi; Ünlülerin balmumundan yapılma heykellerinin sergilendiği müzenin Berlin şubesi
* Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche; Yıkık Kilise (savaşta zarar görmüş anıt kilise)
* Funkturm; Radyo/TV verici kulesi
* Brandenburger Tor; Brandenburg Kapısı
* Reichstag/Bundestag; İmparatorluk Meclisi / Federal Meclis
* Gendarmenmarkt; Jandarmalar Meydanı
* Checkpoint Charlie Mauer Museum; Berlin duvarı ve Checkpoint Charlie sınır kapısı ilgili tarih müzesi
* Berliner Dom; Berlin Katedrali
* East Side Gallery; Barış Anıtı, Berlin Duvarı'nın günümüze dek yıkılmamış en uzun parçasıdır.
* Holocaust-Mahnmal; Holokost (Yahudi Soykırımı) Anıtı
* KaDeWe (Kaufhaus des Westens); lüks alışveriş merkezi
* Sony Center
* Schloss Charlottenburg; Charlottenburg Sarayı
* Berliner Rathaus (1991'dan önce Rotes Rathaus); belediye sarayı
* Bundeskanzleramt; Başbakanlık
* Neue Synagoge Berlin; Yeni Sinagog (Almanya'nın en büyük sinagoğudur)
* Tiergarten; kentin en büyük parkı ve mesire yeri
* Berlin Modernizm Konutları
* Potsdam ve Berlin'deki Bahçe ve Saraylar

### Müzeler

Naturkundemuseum
* Jüdisches Museum; Yahudi Müzesi
* Museum für Kommunikation; iletişim müzesi
* Museum für Naturkunde; Doğa Tarihi Müzesi
* Filmmuseum Berlin; Film ve sinema tarihi ile ilgili müze
* Pergamon Museum; Bergama Arkeoloji Müzesi (Ünlü Bergama tapınağı buradadır.)
* Alte Nationalgalerie; Eski Ulusal Müze (sanat müzesi)
* Bode Museum
* Deutsches Technikmuseum; Alman Teknoloji Müzesi

### Tiyatrolar ve opera

Friedrichstadt-Palast
* Staatsoper
* Deutsches Theater
* Admiralspalast
* Berliner Ensemble
* Friedrichstadt-Palast
* Maxim-Gorki-Theater
* Theater des Westens
* Theater und Komödie am Kurfürstendamm
* Deutsche Oper
* Komische Oper
* Renaissance Theater

### Spor

Berlin Olimpiyat Stadyumu
* 1. FC Union Berlin
* Hertha Berlin
* ALBA Berlin
* Füchse Berlin
* Eisbären Berlin
* Berlin Recycling Volleys
* Mercedes-Benz Arena (Berlin)
* Stadion an der Alten Försterei
* Berlin Olimpiyat Stadyumu, 1936 Olimpiyat Oyunları'na ev sahipliği yapmıştır.

### Bilim

Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften
* Max Planck Topluluğu
* International Mathematical Union
* Robert Koch-Institut
* Max-Delbrück-Centrum für Molekulare Medizin
* Zuse Institut Berlin
* Fritz-Haber-Institut
* TU9 German Universities of Technology e. V.
* Leibniz-Gemeinschaft
* Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften


| Nobel Ödülü sahibi (Berlin) |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| * 1901 Jacobus Henricus van 't Hoff
* 1901 Emil Adolf von Behring
* 1902 Emil Fischer
* 1902 Theodor Mommsen
* 1905 Adolf von Baeyer
* 1905 Robert Koch
* 1907 Albert Abraham Michelson
* 1907 Eduard Buchner
* 1908 Paul Ehrlich
* 1909 Karl Ferdinand Braun
* 1910 Otto Wallach
* 1910 Albrecht Kossel
* 1910 Paul Heyse
* 1911 Wilhelm Wien
* 1914 Max von Laue
* 1915 Richard Willstätter
* 1918 Fritz Haber
* 1918 Max Planck
* 1920 Walther Nernst
* 1921 Albert Einstein
* 1925 Gustav Ludwig Hertz
* 1925 James Franck
 | * 1925 Richard Adolf Zsigmondy
* 1928 Adolf Otto Reinhold Windaus
* 1929 Hans von Euler-Chelpin
* 1931 Otto Heinrich Warburg
* 1932 Werner Heisenberg
* 1933 Erwin Schrödinger
* 1935 Hans Spemann
* 1936 Peter Debye
* 1939 Adolf Butenandt
* 1944 Otto Hahn
* 1950 Kurt Alder
* 1950 Otto Diels
* 1953 Fritz Albert Lipmann
* 1953 Hans Adolf Krebs
* 1954 Max Born
* 1956 Walther Bothe
* 1986 Ernst Ruska
* 1991 Bert Sakmann
* 1994 Reinhard Selten
* 2007 Gerhard Ertl
* 2009 Herta Müller
* 2020 Emmanuelle Charpentier
 |

 |
|

Kaynakça
--------

1. ↑  "Kai Wegner im dritten Wahlgang zum Regierenden Bürgermeister gewählt". *Die Zeit* (Almanca). 27 Nisan 2023. 27 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2024.
2. ↑  Bevölkerungsstand 27 Şubat 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Almanca) Statistik Berlin-Brandenburg, Erişim tarihi: 30 Haziran 2022.
3. ↑  "Oznaczenia niemieckich tablic rejestracyjnych". dojczland.info. 17 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2021.
4. ↑  BEVÖLKERUNGSENTWICKLUNG IN BERLIN 12 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Almanca)
5. ↑  Berlin – Öğrenciler açısından Başkent 9 Temmuz 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. recepdayi.com, Erişim tarihi: 30 Haziran 2022.
6. ↑  Gray, Jeremy (2007). *Germany*. Lonely Planet. s. 49. ISBN 978-1-74059-988-7. 15 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2015.
7. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 6 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2017.
8. ↑  Zensus 2011, ausgewählte Ergebnisse. 7 Nisan 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (PDF) Zensus 2011 (Alamanca) Erişim tarihi: 6 Haziran 2022.
9. ↑  Statistischer Bericht A I 5 – hj 1 / 20 Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 30. Juni 2020 27 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Amt für Statistik Berlin-Brandenburg (Alamanca) Erişim tarihi: 6 Haziran 2022.
10. ↑  *Bruttoinlandsprodukt von Berlin von 1970 bis 2021 (in Millionen Euro).* 13 Mayıs 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Almanca) Statista, Erişim tarihi: 7 Haziran 2022.
11. ↑  Bruttoinlandsprodukt, Bruttowertschöpfung 1 Nisan 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.(Almanca) Statistikportal, Erişim tarihi: 7 Haziran 2022.
12. ↑  So wenige Arbeitslose wie seit 27 Jahren nicht[*ölü/kırık bağlantı*] (Almanca) rbb, Erişim tarihi: 7 Haziran 2022.
13. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 5 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2017.
14. ↑  IFA Berlin 7 Mayıs 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Almanca) MessenInfo, Erişim tarihi: 10 Eylül 2021.
15. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 10 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2017.
16. ↑  Bummeln im Rudel 1 Temmuz 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Almanca) Tagesspiegel, Erişim tarihi: 30 Nisan 2022.
17. ↑  About Us 17 Temmuz 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. S-Bahn Berlin, Erişim tarihi: 30 Nisan 2022.
18. ↑  Schomacker, Marcus (14 Mart 2007). "Berlins U-Bahn-Strecken und Bahnhöfe" (Almanca). berliner-untergrundbahn.de. 15 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Eylül 2007.
19. ↑  "The Berlin metro (U-Bahn)". *Means of Transport & Routes*. BVG. 20 Ağustos 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2007.
20. ↑  "The company in brief Berliner Verkehrsbetriebe". BVG. 6 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2017.
21. ↑  "Lines & Networks - Means of transport and lines - Tram - Trams". BVG. 27 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2017.
22. ↑  "Berliner Straßenbahn mit langer Tradition" (Almanca). BVG. 22 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2017.
23. ↑  "Wien hat das fünftgrößte Straßenbahnnetz der Welt". *www.wienerlinien.at* (Almanca). Wiener Linien. 2011. 31 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2017.
24. ↑  "Berlin's international city relations" (İngilizce). Berlin Belediye Başkanı Bürosu. 8 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.
25. ↑  Nobelpreisträger 12 Kasım 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Almanca) Humboldt-Universität zu Berlin, Erişim tarihi: 21 Temmuz 2022.
26. ↑  Erfolge ihrer Mitglieder 12 Kasım 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Almanca) Freie Universität Berlin, Erişim tarihi: 21 Temmuz 2022.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Berlin*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Berlin.de30 Aralık 1996 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Almanca)
* Berlin Stadt-Panoramen 27 Aralık 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Almanca) - Berlin Panoramik Fotoğraflar
* |  |  |
| --- | --- |
|  | Vikigezgin'de ***:en:Berlin*** ile ilgili gezi rehberi bulunmaktadır. |

(İngilizce)

| * g
* t
* d
Berlin Berlin konuları |
| --- |
| 

| Ulaşım |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Havayolu | 
* Berlin Brandenburg Havalimanı
* Berlin Tempelhof Havalimanı (kapandı)
* Berlin Schönefeld Havalimanı (kapandı)
* Tegel Havalimanı (kapandı)
* Air Berlin (kapandı)

 |
| Karayolu | 
* A10 Otoyolu
* Bundesautobahn 2

 |
| Demiryolu | 
* Berlin Merkez Tren İstasyonu
* Berlin Zoologischer Garten Garı

 |
| Toplu taşıma | 

|  |  |
| --- | --- |
| Metro | 
* U1
* U2
* U3
* U4
* U5
* U6
* U7
* U8
* U9
* U55

 |
| Tramvay | 
* Berlin tramvay hattı

 |
| Banliyö | 
* Berlin S-Bahn

 |

 |

 |

 |  |
| 

| Coğrafya |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Akarsular | 
* Havel
* Landwehrkanal
* Spree

 |
| Göller | 
* Großer Wannsee
* Grunewaldsee

 |
| Park ve bahçeler | 
* Berlin Zoolojik Bahçesi (Knut)
* Großer Tiergarten
* Treptower Parkı

 |

 |

 |
| 

| Turizm |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Tarihi yapılar | 
* Bellevue Sarayı
* Bendlerblock
* Berlin Kent Sarayı (yıkıldı)
* Brandenburg Kapısı
* Charlottenburg Sarayı
* Grunewald Kulesi
* Reichstag

 |
| Anıt ve heykeller | 
* Berlin Zafer Sütunu
* Katledilen Avrupalı Yahudiler Anıtı
* Molecule Man
* Sovyet Savaş Anıtı (Schönholzer Heide)
* Sovyet Savaş Anıtı (Tiergarten)

 |
| Müzeler | 

|  |  |
| --- | --- |
| Müzeler Adası | 
* Bergama Müzesi (Berlin)
* Bode Müzesi
* Neues Museum

 |
| Diğer | 
* Altes Museum
* Berlin Yahudi Müzesi
* Brücke Müzesi
* East Side Gallery
* Haus der Kulturen der Welt
* Sachsenhausen Toplama Kampı

 |

 |

 |

 |
| 

| Şehir |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Cadde ve meydanlar | 
* Alexanderplatz
* Friedrichstraße
* Gendarmenmarkt
* Kurfürstendamm
* Pariser Platz
* Potsdamer Platz
* Straße des 17. Juni
* Unter den Linden

 |
| Dini yapılar | 
* Alman Katedrali
* Azize Meryem Kilisesi
* Berlin Katedrali
* Berlin Yeni Sinagogu
* Fransız Katedrali
* Kaiser Wilhelm Anıt Kilisesi
* Nikolai Kilisesi

 |
| Gösteri ve spor salonları | 
* Berlin Olimpiyat Stadyumu
* Berliner Ensemble
* Deutsche Oper
* Deutschlandhalle (yıkıldı)
* Dünya Gençliği Stadyumu
* Internationales Congress Centrum Berlin
* Konzerthaus Berlin
* Kroll Opera Binası (yıkıldı)
* Mercedes-Benz Arena (Berlin)
* Messegelände (Berlin)
* Sony Center
* Theater des Westens

 |
| Gökdelen ve kuleler | 
* Berliner Fernsehturm
* Berliner Funkturm
* Park Inn Berlin

* Berlin Alman Kalp Merkezi
* Checkpoint Charlie
* Europa-Center

 |

 |

 |
| 

| Eğitim |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Üniversiteler | 
* Berlin Humboldt Üniversitesi
* Berlin Özgür Üniversitesi
* Berlin Sanat Üniversitesi
* Berlin Teknik Üniversitesi
* ESCP Europe

 |
| Kütüphaneler | 
* Alman Millî Kütüphanesi
* Berlin Eyalet Kütüphanesi

 |

 |

 |
| 

| Kültür |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Romanlar | 
* Berlin'de Bir Kadın
* Effi Briest
* Masumiyet ya da Özel İlişki
* Ölümün Gölgesi Yok
* Selam Berlin

 |
| Filmler | 
* Almanya Acı Vatan
* Almanya, Sıfır Yılı
* Başkalarının Hayatı
* Berlin in Berlin
* Berlin Üzerindeki Gökyüzü
* Berlin: Büyük Bir Şehrin Senfonisi
* Bir, İki, Üç
* Casuslar Köprüsü
* Çiçero
* Çöküş
* Genç Aslanlar
* Görevimiz Tehlike 3
* Görevimiz Tehlike 6
* Jason Bourne
* Kabare
* Kimliksiz
* Kod Adı: U.N.C.L.E.
* Lola + Bilidikid
* Lucy
* M - Bir Şehir Katilini Arıyor
* Muppets Aranıyor
* No Place to Go
* Oh Boy
* Öldürme Emri
* Polizei
* Sarışın Bomba
* Savaş Tanrısı
* Son Adam
* Stroszek
* Wikileaks: Beşinci Kuvvet

 |
| Müzikaller | 
* Hedwig ve Angry Inch
* Kabare

 |
| Festivaller | 
* Berlin Uluslararası Film Festivali (Altın Ayı)

 |
| Mutfak | 
* Alman pastası
* Currywurst

 |
| Diğer | 
* The Operative: No One Lives Forever
* United Buddy Bears

 |

 |

 |

| * g
* t
* d
Nüfuslarına göre Almanya'daki şehirler |
| --- |
| 1.000.000+ |  Berlin  **·**  Hamburg  **·**  Köln  **·**  Münih |
| 500.000+ | Bremen  **·**  Dortmund  **·**  Dresden  **·**  Duisburg  **·**  Düsseldorf  **·**  Essen  **·**  Frankfurt  **·**  Hannover  **·**  Leipzig  **·**  Nürnberg  **·**  Stuttgart |
| 200.000+ | Aachen **·**  Augsburg **·**  Bielefeld **·**  Bochum **·**  Bonn **·**  Braunschweig **·**  Chemnitz **·**  Erfurt **·**  Freiburg im Breisgau **·**  Gelsenkirchen **·**  Halle an der Saale **·**  Karlsruhe **·**  Kiel **·**  Krefeld **·**  Lübeck **·**  Magdeburg **·**  Mannheim **·**  Mönchengladbach **·**  Münster **·**  Oberhausen **·**  Rostock **·**  Wiesbaden **·**  Wuppertal |
| 100.000+ | Bergisch Gladbach **·**  Bottrop **·**  Bremerhaven **·**  Cottbus **·**  Darmstadt **·**  Erlangen **·**  Fürth **·**  Gera **·**  Göttingen **·**  Hagen **·**  Hamm **·**  Heidelberg **·**  Heilbronn **·**  Herne **·**  Hildesheim **·**  Ingolstadt **·**  Jena **·**  Kassel **·**  Koblenz **·**  Leverkusen **·**  Ludwigshafen **·**  Mainz **·**  Moers **·**  Mülheim an der Ruhr **·**  Neuss **·**  Offenbach am Main **·**  Oldenburg **·**  Osnabrück **·**  Paderborn **·**  Pforzheim **·**  Potsdam **·**  Recklinghausen **·**  Regensburg **·**  Remscheid **·**  Reutlingen **·**  Saarbrücken **·**  Salzgitter **·**  Siegen **·**  Solingen **·**  Trier **·**  Ulm **·**  Wolfsburg **·**  Würzburg |
| tam liste **·**  belediyeler **·**  metropol bölgeler **·**  nüfusu 100.000'i aşan şehirler |

| * g
* t
* d
Almanya'nın eyaletleri |
| --- |
| 
* Aşağı Saksonya
* Baden-Württemberg
* Bavyera
* Berlin\*
* Brandenburg
* Bremen\*
* Hamburg\*
* Hessen
* Kuzey Ren-Vestfalya
* Mecklenburg-Vorpommern
* Renanya-Palatina
* Saarland
* Saksonya
* Saksonya-Anhalt
* Schleswig-Holstein
* Thüringen

 |  |
| \* Şehir eyaletleri |

| * g
* t
* d
Avrupa başkentleri |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Batı Avrupa | Kuzey Avrupa | Güney Avrupa | Doğu Avrupa |
| 

*Ajaccio*, Korsika
**Amsterdam**, Hollanda
*Belfast*, Kuzey İrlanda
**Berlin**, Almanya
**Bern**, İsviçre
**Brüksel**, Belçika
*Brüksel*, Flamanya
*Cardiff*, Galler
*Douglas*, Man Adası
**Dublin**, İrlanda
**Cardiff**, Galler
*Cebelitarık*, Cebelitarık
*Edinburgh*, İskoçya
**Londra**, Birleşik Krallık
*Londra*, İngiltere
**Lüksemburg**, Lüksemburg
**Monako**, Monako
*Namur*, Valonya
**Paris**, Fransa
*Saint Helier*, Jersey
*Saint Peter Port*, Guernsey
**Vaduz**, Lihtenştayn
**Viyana**, Avusturya | 

**Kopenhag**, Danimarka
**Helsinki**, Finlandiya
*Longyearbyen*, Svalbard
*Olonkinbyen*, Jan Mayen
*Mariehamn*, Åland
**Oslo**, Norveç
**Reykjavík**, İzlanda
**Riga**, Letonya
**Stockholm**, İsveç
**Tallinn**, Estonya
*Tórshavn*, Faroe Adaları
**Vilnius**, Litvanya
 | 

**Andorra la Vella**, Andorra
**Ankara**, Türkiye 2
*Aosta*, Aosta Vadisi
**Atina**, Yunanistan
*Banaluka*, Sırp Cumhuriyeti
*Barselona*, Katalonya
**Belgrad**, Sırbistan
*Cagliari*, Sardinya
*Cebelitarık*, Cebelitarık
*Episkopi Cantonment*, Ağrotur ve Dikelya 1
*Kariye*, Aynoroz
**Lefkoşa**, Kıbrıs Cumhuriyeti
**Lefkoşa**, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti 1, 2
**Lizbon**, Portekiz
**Ljubljana**, Slovenya
*Logroño*, La Rioja
**Madrid**, İspanya
*Madrid*, Madrid
*Mérida*, Extremadura
*Murcia*, Murcia
*Novi Sad*, Voyvodina
*Oviedo*, Asturias
*Palermo*, Sicilya
*Palma de Mallorca*, Balear Adaları
*Pamplona*, Navarra
**Podgorica**, Karadağ
*Ponta Delgada*, Azorlar
**Priştine**, Kosova 1
**Roma**, İtalya
**San Marino**, San Marino
*Santander*, Cantabria
*Santiago de Compostela*, Galiçya
**Saraybosna**, Bosna-Hersek
*Saraybosna*, Bosna-Hersek Federasyonu
*Sevilla*, Endülüs
**Tiran**, Arnavutluk
*Toledo*, Kastilya-La Mancha
*Trento*, Trentino-Alto Adige/Südtirol
*Trieste*, Friuli-Venezia Giulia
**Üsküp**, Makedonya
*Valensiya*, Valensiya
*Valladolid*, Kastilya ve Leon
**Valletta**, Malta
**Vatikan**, Vatikan
*Vitoria-Gasteiz*, Bask Bölgesi
**Zagreb**, Hırvatistan
*Zaragoza*, Aragon
 | 

**Astana**, Kazakistan 2
**Bakü**, Azerbaycan 2
*Batum*, Acara 2
**Bratislava**, Slovakya
**Budapeşte**, Macaristan
**Bükreş**, Romanya
*Çeboksarı*, Çuvaşistan
*Çerkessk*, Karaçay-Çerkesya
*Elista*, Kalmukya
**Erivan**, Ermenistan 2
*Grozni*, Çeçenistan
*İjevsk*, Udmurtya
*Kazan*, Tataristan
**Kişinev**, Moldova
**Kiev**, Ukrayna
*Komrat*, Gagavuzya
*Mahaçkale*, Dağıstan
*Magas*, İnguşetya
*Maykop*, Adige Cumhuriyeti
**Minsk**, Belarus
**Moskova**, Rusya
*Nahçivan*, Nahçıvan 2
*Nalçik*, Kabardino-Balkarya
*Naryan-Mar*, Nenets Özerk Okrugu
*Petrozavodsk*, Karelya
**Prag**, Çekya
*Saransk*, Mordovya
*Sıktıvkar*, Komi Cumhuriyeti
*Simferopol*, Kırım
**Sohum**, Abhazya1
**Sofya**, Bulgaristan
**Tiflis**, Gürcistan 2
**Tiraspol**, Transdinyester 1
**Tshinvali**, Güney Osetya 1, 2
*Ufa*, Başkurdistan
*Yoşkar-Ola*, Mari El
**Varşova**, Polonya
*Vladikavkaz*, Kuzey Osetya-Alanya
 |

 |
| *Bağımlı ve özerk bölgelerin başkentleri eğik yazılmıştır*  **·**  1 Birleşmiş Milletler tarafından tanınmayan devlet  **·**  2 Kısmen veya kültürel olarak Avrupa'da |

| * g
* t
* d
Avrupa Birliği üyesi ülkelerin başkentleri |
| --- |
| Hollanda Amsterdam · Yunanistan Atina · Almanya Berlin · Slovakya Bratislava · Belçika Brüksel · Macaristan Budapeşte · Romanya Bükreş · İrlanda Dublin · Finlandiya Helsinki · Danimarka Kopenhag · Kıbrıs Cumhuriyeti Lefkoşa · Portekiz Lizbon · Slovenya Ljubljana · Lüksemburg Lüksemburg · İspanya Madrid · Fransa Paris · Çekya Prag · Letonya Riga · İtalya Roma · Bulgaristan Sofya · İsveç Stockholm · Estonya Tallinn · Malta Valletta · Polonya Varşova · Litvanya Vilnius · Avusturya Viyana · Hırvatistan Zagreb | Avrupa Birliği bayrağıAvrupa Birliği bayrağı |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90931234
* BNE: XX451163
* BNF: cb15298132w (data)
* GND: 4005728-8
* HDS: 006583
* ISNI: 0000 0001 1364 8293
* LCCN: n79034972
* MusicBrainz: c9ac1239-e832-41bc-9930-e252a1fd1105
* NARA: 10044845
* NDL: 00629194
* NKC: ge128749
* NLI: 987007559530305171
* NLK: KAB201907057
* RERO: 02-A000018629
* SELIBR: 161170
* SUDOC: 031278736
* VIAF: 122530980
* WorldCat: lccn-n79034972

 |