**Hıyar** veya **salatalık** (*Cucumis sativus*), kabakgiller (Cucurbitaceae) familyasından bir bitki türü ve meyvesine verilen ad. Ana yurdunun Kuzey Hindistan olduğu sanılan bitkinin tarımı çok eski dönemlerden beri yaygın olarak yapılmaktadır.

Etimoloji
---------

İtalyanca *salata* kelimesi "tuzlanmış sebze, turşu" anlamına gelmekte olup, Türkçeye de bu dilden girmiştir. İtalyanca sözcük Geç Latince aynı anlama gelen *herba salata* deyiminden türetilmiştir. Bu sözcük Latince "tuzlamak" anlamına gelen *salare* fiilinden +()t° ekiyle türetilmiştir. Salata kelimesi turşu anlamını kaybederek modern anlamına evrilmiş, ancak "turşuluk hıyar" manasında ki *salatalık* formu Türkçede orijinal anlamını korumuştur. Fransızca *salade* ile İngilizce *salad* kelimeleri de nihai olarak İtalyancadan ödünçlemedir.

Türkçede yer alan *hıyar* kelimesi Farsça aynı anlama gelen خيار (*χiyār*) sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Arapça "seçme, tercih" manasındaki *χiyār* kelimesinden alıntı olabilir; ancak bu bağlantının kesin olmadığı belirtilmiştir. Bir Türk dilinde kelimenin ilk kaydı Codex Cumanicus'da *χear* şekliyle yer almaktadır. Eski Anadolu Türkçesi'nde ki ilk kayıt *Süheyl ü Nevbahâr* adlı Farsça mesnevinin Türkçe çevirisinde görülür.

Morfolojik özellikleri
----------------------

Çiçeklerin (hem erkek hem de dişi), yaprakların ve dairelerin olağan düzenine sahip bir salatalık dalını görebilirsiniz. Salatalık çiçeklerinin her birinin sahip olduğu yapılar da gözlenmektedir.
Hıyarın, sarılgan özellikteki ince yapılı ve boğumlu gövdesi, beş köşeli ya da 3-5 loplu tüylü yaprakları ve yaprakların koltuğundan çıkan tek eşeyli sarı çiçekleri vardır. Kimi zaman dikenli, parlak yeşil renkli bir kabukla örtülü ince uzun ve silindirimsi meyvelerinin içinde çok sayıda tohum bulunur.

Bu bitki her türlü iklimde yetişir fakat tundrada yetişemez. Bol su seven bu bitki kurak yerlerde yetişmez. İç anadoluda tarımı yaygındır. Gübre kullanımı ile verim artırılır. Zirai ilaç kullanılması doğa ve bitki için zararlıdır ve tavsiye edilmez.

Kullanımı
---------

Besin değeri düşük bir meyve olan hıyar genelde kahvaltıda, salatalarda ve turşularda kullanılır. Bazik özellikteki özsuyu çeşitli kozmetik ürünlerinin bileşimine girer.

Besin değerleri
---------------

100 g taze hıyarın içerdiği besin değerleri şunlardır: 15 kalori; 0,9 g protein; 3,4 g karbonhidrat; 0 kolesterol; 0,1 g yağ; 0,5 g lif; 27 mg fosfor; 25 mg kalsiyum; 1,1 mg demir; 6 mg sodyum; 160 mg potasyum; 11 mg magnezyum; 250 IU A vitamini; 0,03 mg B1 vitamini; 0,04 mg B2 vitamini; 0,2 mg B3 vitamini; 0,042 mg B6 vitamini; 67 µg folik asit ve 11 mg C vitamini.

Üretimi
-------

Ana madde: Salatalık üretimine göre ülkeler listesi

| Salatalık ve kornişon üretimi, 2019 |
| --- |
| Ülke | (milyon ton) |
|  Çin | 70.3 |
|  Türkiye | 1.9 |
|  Rusya | 1.6 |
|  Ukrayna | 1.0 |
|  İran | 0.9 |
| **World** | **87.8** |
| Kaynak: Birleşmiş Milletler’in FAOSTAT’ı |

2019 yılında dünya salatalık ve kornişon üretimi 88 milyon ton idi ve toplamın %80'i ile Çin üretimde liderdi.

Kaynakça
--------

1. ↑  "salatalık". *Nişanyan Sözlük*. 7 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2021.
2. ↑  "hıyar". *Nişanyan Sözlük*. 9 Aralık 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2021.
3. 1 2  "2019 Production of cucumbers and gherkins; from pick lists: World regions/Production Quantity". FAOSTAT of the United Nations. 2019. 12 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2021.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNE: XX557526
* BNF: cb122554004 (data)
* GND: 4158557-4
* LCCN: sh85034673
* NDL: 00567337
* NKC: ph239946
* NLI: 987007535950205171

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Takson belirleyicileri | 
* Vikiveri: Q23425
* AoFP: 1398
* APA: 1666
* APDB: 26094
* APNI: 89383
* ARKive: cucumis-sativus
* BioLib: 38899
* Ecocrop: 817
* EoL: 584402
* EPPO: CUMSA
* EUNIS: 168481
* FNA: 200022616
* FoC: 200022616
* GBIF: 2874569
* GRIN: 404426
* iNaturalist: 54919
* IPNI: 292296-1
* IRMNG: 10884992
* ITIS: 22364
* MichiganFlora: 881
* MoBotPF: 279567
* NBN: NBNSYS0000034128
* NCBI: 3659
* NZOR: 8cf49aa1-3efc-4838-bd31-913e57080696
* PalDat: Cucumis\_sativus
* Plant List: kew-2747062
* PLANTS: CUSA4
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:292296-1
* RHS: 105568
* Tropicos: 9200572
* VASCAN: 4694
* WFO: wfo-0000628992

 |