**Gence**, 1935-1989 **Kirovobad** (Azerice: Gəncə, Ermenice: Գանձակ *Gandzak*), Azerbaycan'ın en kalabalık ikinci şehridir. Eski bir yerleşim yeri olan Gence, Rus İmparatorluğu döneminde Çar I. Aleksandr'ın eşine atfen şehrin ismi Elizavetpol olarak değiştirilmiştir (1804-1918), 1920-1935 arasında Gence, 1935-1991 arasında Kirovabat olarak adlandırılmış, şehir 1989'da tekrar Gence ismine kavuşmuştur. Bakü'nün 360 km batısında, Gence Çayı'nın iki yakasında yer almaktadır.

Hakkında
--------

1139 senesinde Gence'de baş vermiş deprem sonucu Kapaz Dağı yerle bir olmuş ve dört bir tarafı Küçük Kafkas Sıradağları ile çevrili olan büyük dağ gölü Göygöl Gölü oluşmuştur.

1578-1590 Osmanlı-Safevî Savaşı sırasında 1578'de Osmanlı'nın eline geçen şehir, 3 Temmuz 1606'da Şah I. Abbas tarafından geri alınmıştır.

Gence 1747-1804 yıllarında Gence Hanlığının merkezi olmuş, 1804 yılında Rus İmparatorluğu tarafından alınmış, 1826-1828 yılları arasında Rusya'nın elinden alındıysa da 1828 yılında kesin olarak Rusya İmparatorluğu topraklarına ilhak edilmiştir.

1918 yılında ise, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin başkenti olmuştur. 1991'de Azerbaycan'ın bağımsızlığını kazanmasından sonra bu ülkenin ikinci büyük şehridir.

Gence bölgesi Gence'nin batı yarısını ve Kuşkara, Sevinc ve Yeni Gence kasabaları içine alır.

Şehirdeki Gence Şehir Stadyumunda Kapaz futbol takımı mücadele etmektedir.

Etimoloji
---------

Arap kaynaklar 'gence' adının kökeninin arapçaya farsçadan geçen ve farsçada 'hazine' anlamına gelen 'kenz' sözcüğünden türediğini ve şehrin Araplar tarafından kurulduğunu öne sürer.

Azerbaycanlı kaynaklar ise şehrin bölgeye yerleşen Türk boyları tarafından kurulduğunu ve Han'ın yaşadığı yer olması dolayısıyla 'gence' sözcüğünün Türkçedeki 'kan, kağan, han' sözcüklerinden 'Kanca, Kançe' olarak türetildiği ve Gence'ye evrildiği öne sürer. Ayrıca Rus işgali öncesinde yerli halkın Gence'nin güney bölgesindeki dağlık alanları 'Han Yurt' olarak adlandırdığı da kaydedilmiştir.

Tarihi
------

Gence, tarih boyu Güney Kafkasya'nın en önemli şehirlerinden olmuştur. Gence şehri tarihte Sasani İmparatorluğu, Şeddâdîler, Büyük Selçuklu Devleti, Gürcistan Krallığı, İldenizliler, Harezmşahlar Devleti, İlhanlılar, Timur İmparatorluğu, Kara Koyunlular, Ak Koyunlular, Safeviler, Osmanlı İmparatorluğu, Afşar Hanedanı, Zend Hanedanı, Kaçar Hanedanı, Rus İmparatorluğu, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, Sovyetler Birliği ve son olarak da Azerbaycan Cumhuriyeti'nin bir parçası olmuştur. Ayrıca bir dönem Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'ne başkentlik yapmıştır.

### Selçuklu fethi

11. yüzyılın ortalarında Albanya, Selçuklular tarafından fethedildi. Tebriz'in ele geçirilmesinden sonra 1054 yılında Tuğrul Bey Gence'ye doğru hareket etti. Gence hükümdarı Şeddad hanedanından Emir Şavur, Tuğrul Bey'in hükümdarlığını kabul etti.

### Büyük Gence Depremi

30 Eylül 1139'da meydana gelen deprem şehri neredeyse tamamen yıkmış ve şehrin biraz daha güneydeki yeni yerine taşınmasına neden olmuştur. Bu büyük deprem sonucunda; Göygöl, Maralgöl, Zaligöl, Ağgöl, Şamlıgöl, Ördekgöl, Ceyrangöl ve Garagöl gölleri oluşmuştur.

Nüfus
-----

| 1825 | 1833 | 1840 | 1856 | 1897 | 1912 | 1915 | 1920 | 1923 | 1926 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2004 | 2011 | 2013 | 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 10 800 | 11 100 | 7800 | 10 900 | 33 600 | 59 600 | 63 400 | 40 700 | 38 900 | 57 400 | 98 900 | 116 100 | 189 500 | 231 900 | 278 000 | 320 000 | 316 000 | 322 900 | 335 600 |

Belediyeler
-----------

| # | Belediyelerin adı | Nüfus |
| --- | --- | --- |
| 1 | Kepez belediyesi | 300.000 |
| 2 | Nizami belediyesi | 200.469 |
| 3 | Hacıkend belediyesi | 460 |
|

Kardeş şehirler
---------------

Gence'nin 9 tane kardeş şehri bulunmaktadır.

* Rusya Derbent, Rusya
* Türkiye Kars, Türkiye
* Gürcistan Kutaisi, Gürcistan
* Rusya Moskova, Rusya
* Amerika Birleşik Devletleri Newark, ABD
* Çekya Olomouc, Çekya
* Türkiye Ordu, Türkiye
* İran Tebriz, İran
* Bursa, Türkiye

Galeri
------

* Gence Arkeoloji MüzesiGence Arkeoloji Müzesi
* Gence belediyesiGence belediyesi
* Gence belediyesiGence belediyesi
* Gence BulvarıGence Bulvarı
* Gence şehir merkeziGence şehir merkezi
* Cevathan Caddesi (Eskiden Gence Caddesi ve daha önce Sabir Caddesi)Cevathan Caddesi (Eskiden Gence Caddesi ve daha önce Sabir Caddesi)
* Şah Abbas CamiiŞah Abbas Camii
* Şah Abbas Camii ve Cavad Han türbesi(sağda)Şah Abbas Camii ve Cavad Han türbesi(sağda)
* Imamzade türbesiImamzade türbesi
* Gence'nin ilginç "Şişe evi"[kaynak belirtilmeli] (Hüseynli Caddesi)Gence'nin ilginç "Şişe evi"[*kaynak belirtilmeli*] (Hüseynli Caddesi)

Ayrıca bakınız
--------------

* Gence Kalesi
* Nizami Gencevi

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Gence*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Şair Nizamî’nin kenti Gence 15 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3  "Гянджа", *Википедия* (Rusça), 4 Ekim 2020, erişim tarihi: 7 Ekim 2020
2. ↑  "Gədəbəy şəhəri ilə ABŞ-ın Oklahoma şatatının Stilluater (Stillwater) şəhəri arasında qardaşlaşma memorandumu imzalanıb". *anews.az* (Azerice). Azerbaijan News. 9 Kasım 2019. 27 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ocak 2021.

| * g
* t
* d
Azerbaycan'ın şehirleri ve rayonları |
| --- |
| Büyükşehirler | 
* Bakü
* Gence
* Hankendi
* Lenkeran
* Mingeçevir
* Naftalan
* Nahçıvan1
* Sumgayıt
* Şeki
* Şirvan
* Yevlah

 |  |
| Rayonlar | 
* Abşeron
* Ağcabedi
* Ağdam
* Ağdaş
* Ağstafa
* Ağsu
* Astara
* Babek1
* Balaken
* Berde
* Beylegan
* Bilesuvar
* Cebrayıl
* Celilabad
* Culfa1
* Daşkesen
* Füzuli
* Gedebey
* Goranboy
* Göyçay
* Göygöl
* Hacıkabul
* Haçmaz
* Hızı
* Hocalı
* Hocavend
* İmişli
* İsmayıllı
* Kah
* Kazah
* Kebele
* Kelbecer
* Kengerli1
* Kobustan
* Kuba
* Kubadlı
* Kusar
* Kürdemir
* Laçın
* Lenkeran
* Lerik
* Masallı
* Neftçala
* Oğuz
* Ordubad1
* Saatlı
* Sabirabad
* Salyan
* Samuh
* Sederek1
* Siyezen
* Şabran
* Şahbuz1
* Şamahı
* Şeki
* Şemkir
* Şerur1
* Şuşa
* Terter
* Tovuz
* Ucar
* Yardımlı
* Yevlah
* Zakatala
* Zengilan
* Zerdab

 |
| 1 Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne dahildir. |

| * g
* t
* d
Türk Dünyası Kültür Başkenti |
| --- |
| 
2012
Astana
2013
Eskişehir
2014
Kazan
2015
Marı
2016
Şeki
2017
Türkistan
2018
Kastamonu
2019
Oş
2020
Hive
2022
Bursa
2023
*Şuşa*
2024
*Anav*
 |

| * g
* t
* d
Avrupa Gençlik Başkentleri |
| --- |
| 
* 2009 Rotterdam
* 2010 Torino
* 2011 Anvers
* 2012 Braga
* 2013 Maribor
* 2014 Selanik
* 2015 Kaloşvar
* 2016 Gence
* 2017 Varna
* 2018 Cascais
* 2019 Novi Sad
* 2020 Amiens
* 2021 Klaipėda
* 2022 Tiran
* 2023 Gent
* 2024 Lublin

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb15187687x (data)
* GND: 4220035-0
* LCCN: n95043787
* MusicBrainz: 0fd9836b-26b5-4f1e-9678-f2d44a0acbda
* NKC: ge995738
* NLI: 987007537707505171
* VIAF: 132686722
* WorldCat: lccn-n95043787

 |