**Marsilya** (Fransızca: *Marseille [[maʀˈsɛj]]*, Oksitanca: *Marselha* veya *Marsiho*), Fransa'nın güneydoğu'sunda bulunan, Bouches-du-Rhône ilinin ve Provence-Alpes-Côte d'Azur bölgesinin merkez şehridir. 
2020 nüfus sayımına göre 870.321 nüfusuyla Fransa'nın 2. en büyük kentidir. Ayrıca 1.760.653 nüfusuyla Fransa'nın 2. en büyük metropolitan yerleşim alanıdır. Avrupa'da en büyük kara alanına sahiptir.

MÖ 6. yüzyılda Foçalı denizcilerin sayesinde Massalia adı altında kurulan Marsilya, Fransa'da ve Akdeniz'de birinci, Avrupa genelinde dördüncü limanı olarak gösterilmektedir.

Tarihçe
-------

Marsilya ve yakındaki Akdeniz kıyıları, Piri Reis haritası
Tarihte ilk olarak MÖ 6. yüzyılda 12 İon şehrinden biri olan *Phokaia*lı (bugünkü adıyla Foça) denizcilerin kurduğu Marsilya şehri, zamanla eski liman denilen Vieux Port (Eski Limanı) etrafında genişleyerek bugünkü halini almıştır. Phokaialılar İzmir yakınlarındaki bugünkü Eski Foça şehrini kaybetmelerinden sonra kendilerine koloni yaptıkları bir şehir olarak da biliniyor. Cosquer Mağarası duvarı üzerindeki yazılar Marsilya da geçtiğimiz 28 bin yıl boyunca insan yerleşimi olduğunun kanıtı. Ayrıca Marsilya 2 bin 600 yıl ile Avrupa'nın en eski şehri unvanına sahiptir. Bu eskilik sokaklarında kolayca fark ediliyor. Birbirine bitişik sıralanan yüzlerce apartmanın dar bir koridor görünümü oluşturduğu Arnavut kaldırımlı sokaklarında yeni yapı hemen hemen hiç yok. Asırlar öncesinin yüksek tavanlı, uzun pencereli evleri yıkılmamış ve korunarak bugüne kadar gelmiş. Tarihi geçmişiyle yüksek mimari değer taşıyan bu apartmanlar bugün hala halkın kullanımındadır. Marsilya Kültür Varlıkları Atölyesi'nin (Atelier du Patrimoine) yöneticisi Daniel Dracourt'un şehrin tarihi yapısının korunmasına yönelik çalışmalarının bunda büyük payı olmuş. Akdeniz çevresinde bulunan ülkelerde tarihi kent dokularıyla öne çıkan yerleşimlerin gelişim ve koruma planları yapılmış. İstanbul'a benzer özellikler taşıyan Marsilya çok kültürlülüğün ve kültür varlıklarının korunması ve yerel yönetimler açısından önemli bir örnek.

MÖ 49 yılında Sezar tarafından istila edilince Romalıların ticaret merkezi haline getirilen Marsilya, limanlarının jeopolitik avantajıyla bugünde denizcilik alanında önemli bir yere sahiptir. Haçlı Seferlerinde aktif olarak önemli bir rol oynamışsa da bugün egemen bir din yok ve çok çeşitli kültürel yapısı içinde her dinden insana rastlanıyor. 13. yüzyılda kısa süreli yaşanan Cumhuriyet dönemine, 1423 yılında Aragone Hanedanlığı tarafından son verilmiş. Kral I. René'nin yaptığı çıkartmanın sembolü olarak diktirdiği kule, bugün hala limanın girişinde görülebilir. Marsilya, 1481'de Fransız Krallığı'na dahil olmuşsa da halkının liberal yanı tarih boyunca ağır basıyor. 1720 yılında nüfusunun yarısı olan 45 bin kişiyi kaybettiği veba salgının yaraları kısa sürede sarılırken, 1792'de Marsilya halkı asiliğiyle ünlenir. Altı bin gönüllüden oluşan Ren Ordusu, Claude Joseph Rouget de Lisle'in bestelediği savaş marşı ‘Chant de guerre pour l'armée du Rhin'ı söyleyerek, Fransız Devrimine katılmak için Paris'e doğru yürüyüşe geçer. 1795'te Fransa'nın millî marşı kabul edilen bu marş ‘La Marseillaise’ olarak bilinir.

Coğrafi konum
-------------

Fransa’nın Provence-Alpes-Côte d'Azur sınırları içindedir. Calanques Dağ kitlesininde aralarında bulunduğu bir dağ zinciriyle çevrili olan Marsilya, Akdeniz sahil şeridi boyunca 70 km kıvrıla kıvrıla uzanır. Güneş ışığı en önemli servetidir. Mistral yeliyle gelen Provence yöresine has bu doğal ışık, aralarında Cezanne, Braque, Dufy, Derain, Marquet'inde bulunduğu birçok tanınmış ressamın ilham kaynağı olmuştur.

Fransa'nın Akdeniz kıyısında yer alan şehir, Akdeniz'in en büyük ticari limanına sahiptir.

Şehir merkezine 30 km uzaklıktaki Marsilya havaalanından her 20 dakikada bir hareket eden otobüsler, yolcuları Saint Charles Garı'na getiriyor. Oradan taksi ya da metro ile gideceğiniz yere ulaşıyorsunuz. Başta Marcel Pagnol'un filmleri olmak üzere birçok Fransız filmine mekân olan St. Charles Garı, şehrin yüksek tepelerinden biri üzerinde kuruludur. Garı şehrin merkezine bağlayan Boulevard d’Athenes caddesine doğru alçalan toplam sayısı 104 olan merdivenlerin en üst basamağından aşağıya bakınca tüm şehrin ayaklarınızın altında olduğu hissi veriyor. Bazıları şehrin merkezi olarak, St Charles Garı'nı bazıları ise ‘Le Vieux-Port’ denilen eski limanı kabul ediyor.

Ekonomi
-------

19. yüzyılda Modern Döneme girmesinin yanı sıra Fransız sömürgeleri, altyapı sistemi projeleri ve Süveyş Kanalı'nın açılmasıyla gelişmesi hız kazanan Marsilya, ham maddeleri işlemeye dayalı ekonomisiyle kısa zamanda gelişmesini tamamlamış. Deniz ürünleri zenginliğinin yanı sıra Dünya'nın en kaliteli kiremitleri burada üretiliyor. Bugün Marsilya'nın tek amacı ‘Euroméditerranée’ projesini gerçekleştirmek. Ekonomi ve endüstri metropolisi olan Marsilya 1995 yılında başlatılan bu projeyle Güney Avrupa'nın iş alanında başkenti olmayı amaçlıyor. Bunu gerçekleştirmek için şehir, yabancı sermayeye yatırım yapması için her imkânı ve kolaylığı sağlıyor. Aynı zamanda Fransa'nın en yüksek öğrenme oranına sahip olduğu 45 bin üniversite öğrencisiyle kente gelen sermaye ile doğan iş imkânlarından Marsilya halkının faydalanması için kalifiye eleman yetiştiriliyor.

Bugün Marsilya artık Fransa'nın en kalabalık varoşlarından birine sahiptir.

Fransa'da abartmaları ile tanınan Marsilyalılar tarafından dünyanın en güzel şehri olduğu söylenir. Marsilya'nın içinde olduğu kadar civarında da gidilecek çok yer vardır. Marsilya, sosyetik tatil beldeleri Cannes, Nice, St. Tropez'ye yakın olmasına rağmen Güney Fransa’nın diğer şehirlerine hiç benzememektedir. Kuzey Afrika kökenlilerin çoğunlukta olduğu, 1 milyondan fazla çok çeşitli etnik nüfusuyla bir metropol görünümündedir. Herkesin değişik bir aksanı olduğu için Fransızcayı az veya aksanla konuşsanız bile kimse yadırgamamaktadır. Akdeniz ikliminin getirdiği yumuşak hava akımıyla soğuk ülke vatandaşları için çekici olsa da, yüksek suç oranı ve uyuşturucu trafiğinin yoğun olduğu iddia edildiğinden turistlerin çok rağbet ettiği bir şehir değildir.

Eski liman ‘Le Vieux-Port’dan ‘Château d'If’ adasına, ‘Port de Commerce’den de Korsika adasına günlük turlar düzenleniyor. Şehir içi tur yapmak için ise iki seçenek var. İlki, bir gün için kişi başına 16 Euro olan otobüslerle şehri dolaşmak. İkincisi ise yollardaki kırmızı çizgileri takip ederek yürümek. İki saat süren kırmızı çizgiyi takip turuyla şehrin gezilip görülecek tüm tarihi ve turistik yerlerini görüyorsunuz. Alexandre Dumas’nın romanı ‘Monte Kristo Kontu’yla üne kavuşan ‘Château d'If’ şehrin en güzel manzaralarından birine sahip. 1524 yılında inşa edilen bu şato, 17. yüzyılda devlet hapishanesine dönüştürülmüş.

Kültür
------

Paul Cézanne'in *L'Estaque'den Görülen Marsilya Körfezi*
Marsilya'da Bastille Günü askeri geçit töreni, 2012
Marsilya, kendine özgü bir kültürü olan ve Fransa'nın geri kalanından farklılıklarıyla gurur duyan bir şehirdir. Bugün önemli bir Opéra binası, tarih ve denizcilik müzeleri, beş sanat galerisi ve çok sayıda sinema, kulüp, bar ve restoran ile bölgesel bir kültür ve eğlence merkezidir.

Marsilya’da La Criée, Le Gymnase ve Théâtre Toursky dahil olmak üzere çok sayıda tiyatro vardır. Ayrıca, Saint-Charles istasyonunun arkasında eski bir kibrit fabrikası olan La Friche'de geniş bir sanat merkezi bulunmaktadır. 1960'lara kadar iyi bilinen müzikhol ve Varyete tiyatrosu olan Alcazar, yakın zamanda orijinal cephesinin arkasında tamamen yeniden şekillendirildi ve şimdi merkez belediye kütüphanesinin mekanıdır.

Marsilya'daki diğer müzik mekanları arasında Le Silo (aynı zamanda tiyatrodur) ve GRIM bulunmaktadır.

Marsilya sanatta da önemli olmuştur. Victor Gélu, Valère Bernard, Pierre Bertas, Edmond Rostand ve André Roussin dahil olmak üzere birçok Fransız yazar ve şairin doğum yeri ve yuvası olmuştur. Marsilya Körfezi'nin uzak ucundaki küçük l'Estaque limanı, Auguste Renoir, Aix'deki evinden sık sık ziyaret eden Paul Cézanne, Georges Braque ve Raoul Dufy gibi sanatçıların favori uğrak yeri oldu.

Eğitim
------

* EPITECH
* İleri Araştırma Politeknik Enstitüsü
* Kedge Business School

Kardeş şehirler
---------------

Marsilya'nın şu şehirlerle resmî kardeş şehir anlaşmaları vardır:

* Fildişi Sahili Abidjan, Fildişi Sahili (1958)
* Belçika Anvers, Belçika (1958)
* Danimarka Kopenhag, Danimarka (1958)
* Senegal Dakar, Senegal (1968)
* İtalya Cenova, İtalya (1958)
* İskoçya Glasgow, İskoçya (2006)
* İsrail Hayfa, İsrail (1958)
* Almanya Hamburg, Almanya (1958)
* Japonya Kobe, Japonya (1961)
* Fas Marakeş, Fas (2004)
* Ukrayna Odessa, Ukrayna (1972)
* Yunanistan Pire, Yunanistan (1984)
* Çin Şanghay, Çin (1987)
* Tunus Tunus, Tunus (1989)

Fotoğraflar
-----------

Marsilya'nın eski liman bölgesinin gece manzarası
* SPOT Uydusundan MarsilyaSPOT Uydusundan Marsilya
* Château d'IfChâteau d'If
* KornişKorniş
* Eski Liman ManzarasıEski Liman Manzarası
* Cours Estienne d'Orves Eski Liman yanındaCours Estienne d'Orves Eski Liman yanında
* Fort Saint Nicolas, solda limanFort Saint Nicolas, solda liman
* Vallon des Auffes, Korniş yakınında Vallon des Auffes, Korniş yakınında
* Notre Dame de la Garde Kilisesi üzerindeki Meryem Ana heykeliNotre Dame de la Garde Kilisesi üzerindeki Meryem Ana heykeli
* Église des Réformés kilisesi*Église des Réformés* kilisesi
* Marsilya Güzel Sanatlar MüzesiMarsilya Güzel Sanatlar Müzesi
* "Jardin des Vestiges" parkı"Jardin des Vestiges" parkı
* Marsilya dokları idare binasıMarsilya dokları idare binası
* Marsilya Saint-Charles Tren GarıMarsilya Saint-Charles Tren Garı
* Panier'de sokakPanier'de sokak
* Marsilya Belediye SarayıMarsilya Belediye Sarayı
* Eski liman'dan PanierEski liman'dan Panier
* Panier'de sokakPanier'de sokak
* Katedral de la MajorKatedral de la Major
* Fort St Jean burcuFort St Jean burcu
* St. Laurent KilisesiSt. Laurent Kilisesi
* PharoPharo
* Hôtel-Dieu hastanesi merdivenleriHôtel-Dieu hastanesi merdivenleri
* Gymnase TiyatrosuGymnase Tiyatrosu
* Cours Julien ve la PlaineCours Julien ve la Plaine

Ayrıca bakınız
--------------

* Fransa'daki şehirler listesi
* Marseille

Kaynakça
--------

1. ↑  Chris Kimble. "Marseille Culture". Marseillecityofculture.eu. 1 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2013.
2. ↑  "History of library". 27 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2022.
3. ↑  "Pierre Bertas". 30 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi.
4. ↑  "Marseille open on the world". *international.marseille.fr* (Fransızca). Marseille. 21 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2019.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Marsilya*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* "Marsilya resmî web sitesi". 21 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.  (Fransızca)
* "Marsilya turizm resmî web sitesi". 16 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi.  (İngilizce)
* "Marsilya Kültür Şehri". 23 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.  (İngilizce)
* "Marsilya fotografları". 16 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.  (Fransızca)
* "Marsilya sanal turu". 7 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.  (Fransızca)

| * g
* t
* d
Nüfuslarına göre Fransa'daki şehirler |
| --- |
| 2.000.000 ve üzeri | 
* Paris

 |
| 500.000 ve üzeri | 
* Marsilya
* Lyon
* Toulouse

 |
| 200.000 ve üzeri | 
* Nice
* Nantes
* Montpellier
* Strazburg
* Bordeaux
* Lille
* Rennes

 |
| 100.000 ve üzeri | 
* Toulon
* Reims
* Saint-Étienne
* Le Havre
* Dijon
* Grenoble
* Angers
* Villeurbanne
* Saint-Denis
* Nîmes
* Aix-en-Provence
* Clermont-Ferrand
* Le Mans
* Brest
* Tours
* Amiens
* Annecy
* Limoges
* Metz
* Boulogne-Billancourt
* Perpignan
* Besançon
* Orléans
* Rouen
* Saint-Denis
* Montreuil
* Caen
* Argenteuil
* Mulhouse
* Saint-Paul
* Nancy

 |
| Şehirler listesi |

| * g
* t
* d
Avrupa Kültür Başkenti |
| --- |
| 1980'ler |  1985 Atina **·**  1986 Floransa **·**  1987 Amsterdam **·**  1988 Batı Berlin **·**  1989 Paris  |
| 1990'lar |  1990 Glasgow **·**  1991 Dublin **·**  1992 Madrid **·**  1993 Anvers **·**  1994 Lizbon **·**  1995 Lüksemburg **·**  1996 Kopenhag **·**  1997 Selanik **·**  1998 Stockholm **·**  1999 Weimar  |
| 2000'ler |  2000 Reykjavík, Bergen, Helsinki, Brüksel, Prag, Kraków, Santiago de Compostela, Avignon ve Bologna **·**  2001 Rotterdam ve Porto **·**  2002 Brugge ve Salamanca **·**  2003 Graz **·**  2004 Cenova ve Lille **·**  2005 Cork **·**  2006 Patra **·**  2007 Lüksemburg ve Sibiu **·**  2008 Liverpool ve Stavanger **·**  2009 Linz ve Vilnius |
| 2010'lar |  2010 İstanbul, Essen, Peç **·**  2011 Turku, Tallinn **·**  2012 Guimarães ve Maribor **·**  2013 Košice, Marsilya **·**  2014 Umeå, Riga **·**  2015 Mons, Pilsen **·**  2016 San Sebastián, Wrocław **·**  2017 Aarhus, Baf **·**  2018 Valletta, Leeuwarden **·**  2019 Filibe  |
| 2020'ler | 
2020-Nisan 2021
Rijeka
Galway
2022
Kaunas
Esch-sur-Alzette
Novi Sad
2023
**Veszprém**
**Timișoara**
**Eleusis**
2024
Tartu
Bad Ischl
Bodø
2025
Nova Gorica / Gorizia
Chemnitz
2026
Oulu
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNE: XX452612
* BNF: cb11864855c (data)
* GND: 4037694-1
* HDS: 006597
* LCCN: n79108882
* MusicBrainz: e815db74-f1aa-4fbc-a78c-f3e76f53409e
* NARA: 10045029
* NKC: ge129970
* NLG: 177422
* NLI: 987007552632205171
* SUDOC: 026392356
* VIAF: 157970874
* WorldCat: lccn-n79108882

 |