***Ardipithecus kadabba***, iskelet kalıntıları ilk olarak 5,8 ila 5,2 milyon yıl öncesine ve daha sonra 5,77 ila 5,54 milyon yıl öncesine tarihlenen, Etiyopya'da yaşamış bir soyu tükenmiş bir hominid türüdür. İlk tanımlamasına göre fosiller, moleküler biyolojik tahminlere göre gelişim çizgileri 6,5 ila 5,5 milyon yıl önce ayrılan şempanzelerin ve insanların ortak atalarına yakındır.

Adlandırma
----------

*Ardipithecus* yapay bir kelimedir. Cinsin adı kısmen Afar dilinden ("ardi" = topraktan), kısmen Yunancadan ("pithēkos" = antik Yunancada maymun olarak telaffuz edilir) türetilmiştir. *Kadabba* sıfatı Afar dilinden gelir ve bir ailenin atasını belirtir. *Ardipithecus kadabba* bu nedenle "maymunların atası" anlamına gelir.

Açıklama
--------

*Ardipithecus kadabba*'nın holotipi, korunmuş bir azı dişi (M3) ve ALA-VP-2/10 envanter numarasına sahip beş diş veya kök parçasına sahip bir sağ alt çene parçasıdır. 2001 yılına ait ilk tanımlama, 1992'den beri Etiyopya'daki Afar Bölgesi'nde toplam beş bölgede kazılan ve diğer on kişiden gelen diğer kemik buluntularına dayanmaktadır. Ancak Yohannes Haile-Selassie tarafından yapılan ilk tanımlamada, *Ardipithecus kadabba* *Ardipithecus ramidus*'un bir alt türü olarak tanımlanmış ve *Ardipithecus ramidus kadabba* olarak adlandırılmıştır. 2004 yılına kadar bu isim Haile-Selassie ve *Ardipithecus ramidus*'un kaşifi Tim White tarafından ortak bir yayında revize edilmedi.

Özellikleri
-----------

Fosil buluntularının bir alt tür olarak ilk atamasının bu düzeltmesi, *Ardipithecus kadabba*'nın *Ardipithecus ramidus türüne* atfedilen fosillerden daha "ilkel" özelliklere sahip olması gerçeğiyle doğrulanmıştır. *Ardipithecus kadabba* böylece aynı zamanda *Sahelanthropus* ve *Orrorin* cinsleriyle daha büyük bir benzerlik gösterir. Bu ifadeler, Kasım 2002'de gün ışığına çıkan ve 5,8 ila 5,6 milyon yıl öncesine tarihlenen diğer kemik buluntularına dayanıyordu.

Aynı zamanda, tüm eski buluntulardan bilindiği gibi, sözde honlama yani dişlerde taşlama izlerine dair herhangi bir kanıta rastlanmadığı da vurgulandı. Köpek dişleri ısırırken birbirine sürtündüğünde ortaya çıkarlar ve böylece uçlarını sürekli keskinleştirirler. Bu "honlama" işlemini yapabilmek için, dişlerin her bir köpek dişinin yanında, antagonist çenenin köpek dişlerinin oturduğu bir boşluk (diastema) vardır. Bu özelliğin kaybı, buluntuların daha sonra *Australopithecus*lara ve nihayet *Homo* cinsine yol açan büyük insansı maymunların bu gelişim çizgisine atanması için bir argüman olarak kullanılır.

Son olarak, aynı yayında, *Ardipithecus*, *Sahelanthropus* ve *Orrorin*'in aynı form grubuna ait olduğu ve –daha fazla buluntu bulduktan sonra– muhtemelen tek bir cinse atanabileceği belirtilmiştir.

2008'de Bernard Wood ve Nicholas Lonerga, diğer hominin türlerinden önemli ölçüde farklı olan *Ardipithecus* kadabba'nın diş yapısının özelliklerinin, Hominini'ye atanmasını *Ardipithecus* ramidus'ta olduğundan daha az temelli gösterdiğine dikkat çekti.

Habitat
-------

İlk tanımlamaya göre, eşlik eden paleontolojik buluntular, *Ardipithecus kadabba*'nın *Sahelanthropus* için de tanımlandığı gibi ormanlar, ağaçlarla çevrili savanlar ve açık sulardan oluşan bir habitatta yaşadığını göstermektedir.

Kaynakça
--------

1. ↑  Webseite von Yohannes Haile-Selassie 9 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. beim *Cleveland Museum of Natural History.*
2. ↑  Yohannes Haile-Selassie: *Late Miocene hominids from the Middle Awash, Ethiopia.* In: *Nature.* Band 412, 2001, S. 178–181, doi:10.1038/35084063
3. ↑  Yohannes Haile-Selassie, Gen Suwa, Tim White: *Late Miocene Teeth from Middle Awash, Ethopia, and early hominid dental evolution.* In: *Science.* Band 303, 2004, S. 1503–1505, doi:10.1126/science.1092978
4. ↑  Wood, Bernard; Lonergan, Nicholas (2008). "The hominin fossil record: taxa, grades and clades". *Journal of Anatomy* (İngilizce). **212** (4): 354-376. doi:10.1111/j.1469-7580.2008.00871.x. ISSN 1469-7580. PMC 2409102 $2. PMID 18380861. 16 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Temmuz 2021. KB1 bakım: PMC biçimi (link)
5. ↑  Giday WoldeGabriel et al.: *Geology and palaeontology of the Late Miocene Middle Awash valley, Afar rift, Ethiopia.* In: *Nature.* Band 412, 2001, S. 175–178, doi:10.1038/35084058

|  |  |
| --- | --- |
| Takson belirleyicileri | 
* Vikiveri: Q134987
* BioLib: 32371
* EoL: 4454217
* GBIF: 4827632
* IRMNG: 11168749

 |