**Sofia Vasilyevna Kovalevskaya** (Rusça: Со́фья Васи́льевна Ковале́вская) (15 Ocak [E.U. 3 Ocak] 1850 – 10 Şubat [E.U. 29 Ocak] 1891), ilk büyük kadın rus matematikçisidir. Analiz, diferansiyel denklemler ve mekanik alanlarına birçok orijinal katkıda bulunmuştur. Kuzey Avrupa'da ilk kez tam profesörlük alan kadındır. Ayrıca bilimsel bir dergide editör olarak çalışan ilk kadınlardandır.

Kovalevskaya'nın adının birçok alternatifi vardır. Kendisi akademik basımlar için **Sophie Kowalevski** (veya genellikle **Kowalevsky**) adını kullanıyordu. İsveç'e taşındıktan sonra ilk ismini "Sonya" olarak kullanmıştır.

İlk yılları
-----------

Sofia Kovalevskaya (doğum adı: Korvin-Krukovskaya) Moskova'da, üç çocuklu bir ailenin ikinci çocuğu olarak doğdu. Babası, Vasily Vasilyevich Korvin-Krukovsky çar ordusunda görevli bir topçu kor generaliydi. Annesi, Yelizaveta Fedorovna Schubert ise Alman kökenlerine sahip bilgili bir kadındı. Sofia'nın anneannesi Romanya asıllıydı. Sofia 11 yaşındayken odasındaki duvar, diferansiyel ve integral denklem ders notlarının sayfalarıyla kaplanmıştı ve bu durum Sofia'nın kalkülüse ilk hazırlıklarıydı.

Ailesi kızlarının matematiğe olan ilgisini ilerletmek için kızlarına bir özel ders hocası olan A. N. Strannoliubskii'yi tuttular ve o Sofia'ya hesap yapmayı öğretti. Bu arada yerel bir rahibin oğlu Sofia'yı nihilizm ile tanıştırdı.

Matematiğe olan doğal yeteneğine rağmen Sofia eğitimini Rusya'da tamamlayamadı. Çünkü o zamanlar kadınlar üniversiteye kabul edilmiyorlardı. Yurt dışında okumak içinse babasının veya kocasının yazılı izni gerekiyordu. Bu sebeple Sofia genç bir paleontoloji öğrencisi olan ve daha sonrasında Charles Darwin ile beraber çalışmasıyla ünlenecek olan Vladimir Kovalevsky ile sahte bir evlilik yaptı. İkili 1867 yılında Rusya'dan göç etti.

Öğrencilik yılları
------------------

Nisan 1869'da, Sofya ve Vladimir'in Viyana'da kısa bir süre kaldıktan sonra üniversitede fizik derslerine katıldıkları için Heidelberg'e taşındılar. Büyük çabalar sonucunda, Heidelberg Üniversitesi'ndeki profesörlerin onayı ile dersleri denetlemek için izin aldı. Orada Hermann von Helmholtz, Gustav Kirchhoff ve Robert Bunsen gibi öğretmenlerden fizik ve matematik dersleri aldı. Bu arada Vladimir, paleontoloji alanında doktora yapmak için Jena Üniversitesi'ne gitti.

Ekim 1869'da, Heidelberg'deki kurslara katıldıktan kısa bir süre sonra, George Eliot'un Pazar salonlarına davet edilirken meslektaşları Thomas Huxley ve Charles Darwin ile zaman geçiren Vladimir ile Londra'yı ziyaret etti. Orada, on dokuz yaşında, Herbert Spencer ile tanıştı ve Eliot'un kışkırtmasıyla "kadının soyut düşünce kapasitesi" üzerine bir tartışmaya götürüldü. Konuşmalarının ayrıntılarıyla ilgili bir kayıt olmamasına rağmen, Heidelberg'de mekanik üzerine bir ders kursunu yeni bitirmişti ve muhtemelen katı bir cismin hareketini yöneten Euler denklemlerinden bahsetmiş olabilir '' aşağıdaki bölüme bakın ''. George Eliot, o sırada Middlemarch'ı yazıyordu, burada dikkat çekici cümle bulunur: "Kısacası, kadın, Bay Brooke'un zihni önünde boş hissettiğinden, düzensiz bir katının dönüşlerinden daha az karmaşık olamayacak bir sorundu ''. Bu, entegre edilebilir katı cisim hareketinin bilinen örneklerinin kısa listesine ''Kovalevskaya tepesi''nin dikkate değer katkısını yapmadan çok önceydi.

Ekim 1870'te Kovalevskaya, üniversite dersleri denetlemesine bile izin vermediği için Karl Weierstrass ile özel dersler almaya başladığı Berlin'e taşındı. Onun matematik becerilerinden çok etkilendi ve sonraki üç yıl boyunca ona üniversitedeki derslerini oluşturan aynı materyali öğretti. 1871'de, Kovalevskaya'nın yaralılara katıldığı ve kız kardeşi Anyuta'nın Komün'de aktif olduğu Paris Komünü'ne yardım etmek için Vladimir ile birlikte kısa bir süre Paris'e gitti. Ancak Komün'ün çöküşüyle ​​birlikte, hem Anyuta hem de Ulusal Muhafız Montmartre birliğinin lideri ve önde gelen bir Blanquiste olan örf ve adet hukuku kocası Victor Jaclard tutuklandı. Anyuta Londra'ya kaçmayı başarsa da, Jaclard idama mahkum edildi. Ancak, Anyuta'ya yardım etmek için acilen Paris'e gelen ve Adolphe Thiers'e af dileyen Sofia'nın ve Anyuta'nın babası General Krukovsky'nin yardımıyla Victor Jaclard'ı kurtarmayı başardılar.

Kovalevskaya Berlin'e döndü ve çalışmalarına üç yıl daha Weierstrass ile devam etti. 1874'te doktora tezi olarak Göttingen Üniversitesi'ne kısmi diferansiyel denklemler, Satürn halkalarının dinamikleri ve eliptik integraller üzerine üç makale sundu. Weierstrass'ın desteğiyle, Weierstrass onu olağan sözlü sınavlardan muaf tutmayı başardıktan sonra, bu ona matematikte en iyi doktora derecesini kazandırdı.

Kovalevskaya böylece bir Avrupa üniversitesinde doktora derecesi alan ilk kadın oldu. Kısmi diferansiyel denklemler üzerine yazdığı makale, uygun şekilde tanımlanmış başlangıç ​​/ sınır koşulları altında bu tür denklemlere yerel çözümlerin varlığını ve analitikliğini kanıtlayan şu anda yaygın olarak bilinen Cauchy-Kovalevskaya teoremini içermektedir.

Almanya ve İsveç'te son yıllar
------------------------------

1874'te Kovalevskaya ve kocası Vladimir Rusya'ya döndüler, ancak Vladimir radikal inançları nedeniyle profesörlük alamadı. (Kovalevskaya cinsiyeti nedeniyle asla böyle bir pozisyon için düşünülmezdi.) Bu süre zarfında, gayrimenkul geliştirme ve bir petrol şirketine dahil olma dahil olmak üzere, kendilerini desteklemek için çeşitli planlar denediler. Ancak 1870'lerin sonlarında finansal sorunlar geliştirdiler ve iflasa yol açtılar.

1875'te, bilinmeyen bir nedenden dolayı, belki de babası Sofia ve Vladimir'in ölümü, gerçek evli bir çift olarak birkaç yıl birlikte geçirmeye karar verdiler. Üç yıl sonra "Fufa" adlı kızları Sofia doğdu. Kızını yetiştirmeye neredeyse iki yıl adadıktan sonra Kovalevskaya, Fufa'yı akrabalarının ve arkadaşlarının gözetimi altına aldı, matematikteki çalışmalarına yeniden başladı ve Vladimir'i son kez ne olacak diye terk etti.

Her zaman şiddetli ruh hali dalgalanmaları yaşayan Vladimir, daha dengesiz hale geldi. 1883'te, kötüleşen ruh hali dalgalanmaları ve hisse senedi dolandırıcılığındaki rolü nedeniyle yargılanma olasılığı ile karşı karşıya kalan Vladimir intihar etti.

O yıl, Weierstrass'ın öğrencisi olarak tanıdığı matematikçi Gösta Mittag-Leffler'in yardımıyla Kovalevskaya, İsveç'teki Stockholm Üniversitesi'nde özel doktor olarak bir pozisyon elde etmeyi başardı. Kovalevskaya, Mittag-Leffler'in kız kardeşi, oyuncu, romancı ve oyun yazarı Anne Charlotte Edgren-Leffler ile tanıştı. Kovalevskaya'nın ölümüne kadar iki kadın yakın bir dostluk paylaştı. 1884'te Kovalevskaya, Olağanüstü Profesör (modern terminolojide yardımcı doçent) olarak beş yıllık bir pozisyona atandı ve Acta Mathematica'nın editörü oldu. 1888'de Fransız Bilimler Akademisi'nin Bordin Ödülü'nü "Ultraeliptik zaman fonksiyonlarında entegrasyonun gerçekleştiği sabit bir nokta etrafında ağırlığındaki bir cismin dönüşü sorununa ilişkin belirli bir durum üzerine bellek" çalışmasıyla kazandı. Onun sunumu, daha sonra Euler ve Lagrange'ın tepeleri dışında "tamamen entegre edilebilir" olan diğer tek katı cisim hareketi durumu olduğu gösterilen, şimdi "Kovalevskaya tepesi" olarak bilinen şeyin ünlü keşfini içeriyordu.

1889'da Kovalevskaya, Avrupa'da modern zamanlarda böyle bir pozisyona sahip ilk kadın olan Stockholm Üniversitesi'nde Olağan Profesör "tam profesör" olarak atandı. "Akademi kurallarında bir değişiklik" ve onun adına çokça lobicilik yaptıktan sonra, Rusya Bilimler Akademisi'nin Sorumlu Üyesi yapıldı, ancak kendisine Rusya'da hiçbir zaman profesörlük teklif edilmedi.

On dokuzuncu yüzyılın sonlarında Rus nihilizminin ilerici politik ve feminist akımlarına dahil olan Kovalevskaya, bir anı, Bir Rus Çocukluğu, (Düşes Anne Charlotte Edgren-Leffler ile işbirliği içinde) iki oyun da dahil olmak üzere birçok matematik dışı eser yazdı ve kısmen otobiyografik bir roman olan Nihilist Kız (1890).

1889'da Kovalevskaya, ölen kocasının uzak bir akrabası olan Maxim Kovalevsky'ye aşık oldu, ancak onunla yerleşemeyeceği ve onunla yaşayamayacağı için onunla evlenmemekte ısrar etti.

Kovalevskaya, Maxim ile Nice'deki bir tatilden döndükten sonra 1891'de kırk bir yaşında zatürre ile komplike olan salgın gripten öldü. İsveç'in Solna kentinde Norra begravningsplatsen'de gömüldü.

Kovalevskaya'nın Cauchy-Kowalevski teoremi gibi matematiksel sonuçları ve neredeyse tamamen erkeklerin egemen olduğu bir alanda bir kadın matematikçi olarak öncü rolü, onu Ann Hibner Koblitz'in bir biyografisi, Rusça bir biyografi de dahil olmak üzere birçok kitabın konusu haline getirdi. Polubarinova-Kochina ''Love and Mathematics: Sofya Kovalevskaya, Mir Publishers, 1985'' başlığıyla M. Burov tarafından İngilizceye çevrildi ve R. Cooke tarafından matematikle ilgili bir kitap.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Sofya Kovalevskaya*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* "Sofia Kovalevskaya", Biographies of Women Mathematicians13 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Agnes Scott College
* Women's History - Sofia Kovalevskaya9 Şubat 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Brief biography of Sofia Kovalevskaya by Yuriy Belits. University of Colorado at Denver, March 17, 2005.
* Biography (in Russian)20 Kasım 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Association for Women in Mathematics

Kaynakça
--------

1. ↑  ""Sofya Vasilyevna Kovalevskay."". *Encyclopædia Britannica Online Academic Edition*. Encyclopædia Britannica. 28 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ekim 2011.
2. ↑  "Women mathematicians by Dubreil-Jacotin". JOC/EFR. 7 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2012.
3. ↑  ""Best of Russia --- Famous Russians --- Scientists."". *TRISTARMEDIA |*. TRISTARMEDIA |. 3 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ekim 2011.
4. ↑  Sofya Kovalevskaya, *A Russian Childhood*, translated, edited, and introduced by Beatrice Stillman ; with an analysis of Kovalevskaya’s Mathematics by P. Y. Kochina. Springer-Verlag, c1978 ISBN 0-387-90348-8
5. ↑  Roger Cooke, "The Mathematics of Sonya Kovalevskaya", Springer-Verlag, 1984.
6. 1 2 3 4 5 6 7  "Koblitz, Ann Hibner (1993). A convergence of lives: Sofia Kovalevskaia: scientist, writer, revolutionary (Reprinted in hardcover. ed.). New Brunswick (New Jersey): Rutgers University Press. ISBN 9780813519630". 5 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
7. 1 2 3 4 5 6  "Roger Cooke, The Mathematics of Sonya Kovalevskaya, Springer-Verlag, 1984". 5 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
8. ↑  "George Eliot (Mary Ann Evans), Middlemarch, Chapter IV, last sentence". 5 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
9. ↑  "Kochina, Pelageya (1985). Love and Mathematics: Sofia Kovalevskaya. Moscow: Mir Publisher". 5 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
10. ↑  "McFadden, Margaret. Golden Cables of Sympathy: The Transatlantic Sources of Nineteenth-Century Feminism. University Press of Kentucky, 1999". 5 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
11. ↑  "Sofʹja Vasilʹevna Kovalevskaja, Mémoire sur un cas particulier du problème de la rotation d'un corps pesant autour d'un point fixe où l'intégration s'effectue à l'aide de fonctions ultraelliptiques du temps, IMprimerie nationale, 1894". 5 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
12. ↑  "Cooke, Roger (1984). The Mathematics of Sonya Kovalevskaya. Springer. p. 159. ISBN 9781461297666." 5 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
13. ↑  "Bruno, Leonard C. (2003) [1999]. Matematik ve matematikçiler: dünyadaki matematik keşiflerinin tarihi. Baker, Lawrence W. Detroit, Mich.: UX L. p. 251. ISBN'si 0787638145. OCLC 41497065 ." 5 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
14. ↑  "Roger L. Cooke, "The life of S. V. Kovalevskaya", in V. B. Kuznetsov, ed. The Kowalevski Property, American Mathematical Society, 2002, p. 1–19." 5 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
15. ↑  "P. Ia. Polubarinova-Kochina, Sofia Vasilevna Kovalevskaia 1850-1891, Nauka, 1981". 5 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.

| * g
* t
* d
Diferansiyel denklemler |
| --- |
| Sınıflandırma | 

|  |  |
| --- | --- |
| İşlemler | 
* Diferansiyel operatörü
* Türevleme için gösterim
* Adi
* Kısmi
* Diferansiyel-cebirsel
* İntegro-diferansiyel
* Kesirli
* Doğrusal
* Doğrusal olmayan
* Holonomik

 |
| Değişkenlerin nitelikleri | 
* Bağımlı ve bağımsız değişkenler
* |Homojen
* Homojen olmayan
* İç içe geçmiş (Coupled)
* Ayrışmış (Decoupled)
* Mertebe (Order)
* Derece (Degree)
* Otonom
* Tam diferansiyel denklem
* Karmaşık diferansiyel denklem

 |
| Süreçlerle ilişkisi | 
* Fark (ayrık analog)
* Stokastik
	+ Stokastik kısmi
* Gecikme

 |

 |
| Çözümler | 

|  |  |
| --- | --- |
| Çözüm konuları | 
* Picard–Lindelöf teoremi (varlık ve teklik)
* Wronskiyen
* Faz portresi
* Faz uzayı
* Lyapunov kararlılığı
* Asimptotik kararlılık
* Üstel kararlılık
* Yakınsama oranı
* Seri çözümleri
* İntegral çözümleri
* Numerik entegrasyon
* Dirac delta fonksiyonu

 |
| Çözüm yöntemleri | 
* Inspection
* Değişkenlerin ayrılması
* Belirsiz katsayılar metodu
* Parametrelerin değişimi
* İntegralleme çarpanı
* İntegral dönüşümleri|
* Euler yöntemi
* Sonlu farklar yöntemi
* Crank-Nicolson yöntemi
* Runge-Kutta yöntemi
* Sonlu elemanlar yöntemi
* Sonlu hacim yöntemi
* Galerkin yöntemi
* Pertürbasyon teorisi

 |

 |
| Uygulamalar | 
* Adlandırılmış diferansiyel denklemler listesi

 |
| Matematikçiler | 
* Isaac Newton
* Gottfried Wilhelm Leibniz
* Leonhard Euler
* Jacob Bernoulli
* Émile Picard
* Józef Maria Hoene-Wroński
* Ernst Lindelöf
* Rudolf Lipschitz
* Joseph-Louis Lagrange
* Augustin-Louis Cauchy
* John Crank
* Phyllis Nicolson
* Carl David Tolmé Runge
* Martin Kutta
* Sofya Kovalevskaya

 |


| * g
* t
* d
Kadın Matematikçiler |
| --- |
| 4. yüzyıl | 
* İskenderiyeli Hipatia

 |  |
| 17. yüzyıl | 
* Elena Lucrezia Cornaro Piscopia

 |
| 18. yüzyıl | 
* Anna Barbara Reinhart
* Caroline Lucretia Herschel
* Gabrielle Émilie du Châtelet
* Maria Gaetana Agnesi
* Marie-Sophie Germain
* Mary Greig Somerville

 |
| 19. yüzyıl | 
* Agnes Sime Baxter
* Alicia Boole Stott
* Anna Irwin Young
* Anna Johnson Pell Wheeler
* Annie Dale Biddle Andrews
* Annie MacKinnon Fitch
* Augusta Ada King (Lovelace)
* Bird Margaret Turner
* Cecilia Krieger
* Charlotte Angas Scott
* Charlotte Barnum
* Charlotte Elvira Pengra
* Christine Ladd-Franklin
* Clara Eliza Smith
* Clara Latimer Bacon
* Claribel Kendall
* Cora Barbara Hennel
* Cypra Cecilia Krieger Dunaij
* Elime Norton Martin
* Elizabeth Ruth Bennett
* Elizabeth Street Dickerman
* Elizaveta Litvinova
* Ellen Amanda Hayes
* Emmy Amalie Noether
* Euphemia Lofton Haynes
* Florence Eliza Allen
* Florence Nightingale
* Frances Hardcastle
* Gertrude Blanch
* Goldie Printis Horton
* Grace Chisholm Young
* Grace Marie Bareis
* Helen Abbot Merill
* Helen Brewster Owens
* Herta Marks Ayrton
* Hilda Geiringer von Mises
* Hilda Phoebe Hudson
* Ida Martha Metcalf
* Isabel Maddison
* Josephine Elizabeth Burns Glasgow
* Lao Genevra Simons
* Leona May Peirce
* Lorna Mary Swain
* Louise Duffield Cummings
* Marguerite Lehr
* Marie Litzinger
* Mary Emily Sinclair
* Mary Everest Boole
* Mary Frances Winston Newson
* Mayme I. Longson
* Mildred Leonora Sanderson
* Nola Haynes
* Olive Clio Hazlett
* Pauline Sperry
* Pelageia Kochina
* Philippa Garrett Fawcett
* Roxana Hayward Vivian
* Ruth Gentry
* Ruth Goulding Wood
* Sof’ja Aleksandrovna Janovskaja
* Sophia (Sonya) Vasilyevna Kovalevskaya
* Susan Jane Cunningham
* Virginia Ragsdale
* Winifred Edgerton Merill

 |
| 20. yüzyıl | 
* Carol Ruth Karp
* Cathleen Synge Morawetz
* Christine Mary Hamill
* Cora Ratto de Sadosky
* Dorothy McCoy
* Edna Kramer Lassar
* Etta Zuber Falconer
* Evelyn Boyd Granville
* Evelyn Merle Roden Nelson
* F. Jessie MacWilliams
* Fan Chung
* Florence Nightingale David
* Gertrude Mary Cox
* Grace Brewster Murray Hopper
* Hanna Neumann
* Helena Rasiowa
* Herta Taussig Freitag
* Hülya Şenkon
* Irmgard Flügge-Lotz
* Julia Bowman Robinson
* Karen Uhlenbeck
* Kate Fenchel
* Lai-Sang Young
* Lene Hau
* Louise Hay
* Margaret Jarman Hagood
* Maria Cinquini-Cibrario
* Marie-Louise Dubreil-Jacotin
* Marjorie Lee Browne
* Mary Catherine Bishop Weiss
* Mary Celine Fasenmyer
* Mary Ellen Rudin
* Mary Lucy Cartwright
* Mary Warner
* Maryam Mirzakhani
* Mehpare Bilhan
* Mina Spiegel Rees
* Nermin Arık
* Nina Karlovna Bari
* Olga Arsen'evna Oleinik
* Olga Taussky-Todd
* Phyllis Nicolson
* Rózsa Péter
* Ruth Moufang
* Selma Soysal
* Sheila Scott Macintyre
* Sophie Piccard
* Sun-Yung Alice Chang
* Suzan Kahramaner
* Vivienne Malone-Mayes
* Winifred Lydia Caunden Sargent

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90133757
* BNC: 000441554
* BNE: XX989562
* BNF: cb121529954 (data)
* CANTIC: a10922258
* CiNii: DA01162664
* GND: 118565826
* ISNI: 0000 0001 2127 3313
* KulturNav: c7ac464f-95f9-4b55-8c7f-602f133cfa41
* LCCN: n82063856
* LNB: 000069746
* MGP: 9711
* NDL: 00446219
* NKC: jn20000603509
* NLA: 35846765
* NLI: 987007264185305171
* NSK: 000310668
* NTA: 069651248
* RERO: 02-A000099874
* RSL: 000020152
* SELIBR: 68320
* SUDOC: 030030870
* Trove: 1113843
* VIAF: 34495126
* WorldCat: lccn-n82063856

 |