|  |
| --- |
|  Makale serilerinden |
| **Türkiye'de Eğitim**  |
| Türkiye arması |
| Tarihçe
* Tevhîd-i Tedrîsât Kanunu
* Köy enstitüsü
* Millet mektebi
* 2012 okul öncesi eğitim programı
* 4+4+4 Eğitim Sistemi
* Gürbüz Çocuklar Ordusu
 |
| Konular
* E-Okul
* EBA
* Kredili sistem
* Kur'an kursu
* Din dersi
* Yaradılışçılık
* Yabancı dil
* Türkçe Yeterlik Sınavı
 |
| Aşamalar
* Anaokulu
* İlkokul
* Ortaokul
* Lise
* Üniversite
 |
|  |
| * g
* t
* d
 |

**Köy enstitüsü**, Türkiye'de ilkokul öğretmeni yetiştirmek üzere 17 Nisan 1940 tarihli ve 3803 sayılı yasa ile açılan okul türü. Tamamen Türkiye'ye özgü olan bu eğitim projesini 28 Aralık 1938 tarihinde milli eğitim bakanı olan Hasan Âli Yücel bizzat yönetti.

Türkiye'de köy enstitüsü fikri ilk kez Amerikalı eğitim filozofu John Dewey tarafından savunuldu. Dewey, özellikle kırsal bölgelerdeki okulların toplum yaşam merkezi haline getirilmesi gerektiğini vurguladı. Türkiye'de okulun yerel koşullara uyarlanması sorunu eğitim felsefesinin özünü oluşturuyordu. Köy Enstitüleri, John Dewey'in iş ve eğitimi birleştirme fikrini yerine getirmek için tasarlanmıştır. Mezunların aynı anda hem okul öğretmenleri hem de toplumun eğitmeni olması bekleniyordu. Öğrenciler aslında kendi okullarını, evlerini, kışlalarını, iş yerlerini vb. inşa ettiler ve birlikte yaparak ve yaşayarak üretim ile eğitimi kaynaştırdılar.

Kuruluşu
--------

 Öğrenciler ve öğretmenler yeni kurulacak Hasanoğlan Köy Enstitüsünün tabelasını dikiyor
Neredeyse tüm Anadolu'nun okulsuz ve öğretmensiz olduğu gerçeği göz önüne alınarak, dönemin cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün himayesinde, Millî Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel tarafından İsmail Hakkı Tonguç'un çabalarıyla köylerden ilkokul mezunu zeki çocukların bu okullarda yetiştirildikten sonra yeniden köylere giderek öğretmen olarak çalışmaları düşüncesiyle kuruldular. Geleneksel öğretmen okullarında yetişmiş öğretmenler için köylerde öğretmenlik yapmak, istenerek yapılacak bir görevden çok zorunluluk olarak algılanıyordu. Gönüllü ve özverili öğretmenlerin sayısı azdı. Oysa okuma yazma oranı Cumhuriyet ilk kurulduğu yıllarda %5 bile değildi. Bunun yanında nüfusun %80'lik bölümü köylerde yaşıyordu. Köy Enstitüleri'nin kurulması ve yaygınlaşması konusunda pedagoji uzmanı Halil Fikret Kanad'ın önemli çalışmaları vardı. Kanad, zorunluluktan değil özveriyle öğrenci yetiştirecek *köye göre öğretmen* fikrini savunmuştu.

1940 yılından başlayarak, tarım işlerine elverişli geniş arazisi bulunan köylerde veya onların hemen yakınlarında Köy Ensititüleri açıldı. Türkiye'de seçilen şehirlerden uzak ancak tren yollarına yakın tarıma elverişli 21 bölgede köy ilkokullarına öğretmen yetiştirmek üzere açılmıştı. Öğretmenler köylülere hem örgün eğitim verecek, okuma yazma ve temel bilgileri kazandıracak hem de modern ve ilmi tarım tekniklerini öğretecekti. Öğretmenler gittiği yörelerde bilinmeyen tarım türlerini de köylülere öğretecekti. Kitaba deftere dayalı öğretim yerine *iş için, iş içinde eğitim* ilkesi tatbik ediliyordu. Her köy enstitüsünün kendisine ait tarlaları, bağları, arı kovanları, besi hayvanları, atölyeleri vardı. Derslerin %50'lik bölümü temel örgün eğitim konularını içeriyordu. Geri kalanı ise uygulamalı eğitimdi.

Genel bilgiler
--------------

1940-1946 arasında köy enstitülerinde 15.000 dönüm tarla tarıma elverişli hale getirilmiş ve üretim yapılmıştı. Aynı dönemde 750.000 yeni fidan dikilmişti. Oluşturulan bağların miktarı ise 1.200 dönümdü. Ayrıca 150 büyük inşaat, 60 işlik, 210 öğretmen evi, 20 uygulama okulu, 36 ambar ve depo, 48 ahır ve samanlık, 12 elektrik santrali, 16 su deposu, 12 tarım deposu, 3 balıkhane, 100 km. yol yapılmıştı. Sulama kanalları oluşturularak enstitü öğrencilerinin uygulamalı eğitim gördüğü çiftliklere sulama suyu öğrenciler tarafından getirilmişti.

Köy Enstitüsü uygulaması Hasan Âli Yücel'in 1946'da Milli Eğitim Bakanlığından ayrılmasına değin devam etmiştir. Hasan Âli Yücel'den sonra 1946 yılında CHP döneminde köy enstitüleri kapatılmaya başlandı ve yerine Köy Öğretmen Okullarına dönüşüm gerçekleştirildi. Bu olay 1946'da Milli Eğitim Bakanı olan Reşat Şemsettin Sirer döneminde gerçekleşti. Köy Enstitülerine öğretmen yetiştiren, Yüksek Köy Enstitüsü bölümü 27 Kasım 1947'de, eğitmen kursları ise 28 Haziran 1948'de CHP döneminde kapatılmıştır. 1950 tarihinde Demokrat Parti iktidara geldiğinde Köy Öğretmen Okulları'nın da kapatılması konuşulmaya başlandı. Köy enstitülerinin yerini alan Köy Öğretmen Okulları da Demokrat Parti döneminde 27 Ocak 1954'te kapatılmıştır. Kapatıldığı 1954 yılına kadar Köy Öğretmen Okullarında 1.308 kadın ve 15.943 erkek toplam 17.251 köy öğretmeni yetişmişti. Fakir Baykurt, Ümit Kaftancıoğlu, Talip Apaydın, Mahmut Makal, Mehmet Başaran, Pakize Türkoğlu, Hatun Birsen Başaran, Ali Dündar, Mehmet Uslu ve Dursun Akçam gibi önde gelen yazarlar ve düşünürler bu okullarda yetişmişlerdir.

### Köy Enstitülerinin listesi

Listedeki adlar köy enstitüler kurulduğunda sahip olduğu adlardır.

| Ad/Bulunduğu İl | Kuruluş Tarihi | 1946'ya Kadar Çalışan Müdürlerin Adı |
| --- | --- | --- |
| Akçadağ/Malatya | 1940 | Şinasi Tamer, Şerif Tekben |
| Akpınar-Ladik/ Samsun | 1940 | Nurettin Biriz, Enver Kartekin |
| Aksu/Antalya | 1940 | Talat Ersoy, Halil Öztürk |
| Arifiye/Sakarya | 1940 | Süleyman Edip Balkır |
| Beşikdüzü/Trabzon | 1940 | Hürrem Arman, Osman Ülküman |
| Cılavuz/Kars | 1940 | Halit Ağanoğlu |
| Çifteler/Eskişehir | 1939 | Remzi Özyürek, M. Rauf İnan, Osman Ülkümen |
| Dicle/Diyarbakır | 1944 | Nazif Evren |
| Düziçi/Adana | 1940 | Lütfi Dağlar |
| Erciş/Van | 1948 | İbrahim Oymak |
| Gölköy/Kastamonu | 1939 | Ali Doğan Toran |
| Gönen/Isparta | 1940 | Ömer Uzgil |
| Hasanoğlan/Ankara | 1941 | Lütfi Engin, Hürrem Arman, M. Rauf İnan |
| İvriz/Konya | 1941 | Recep Gürel, İ. Safa Güner |
| Kepirtepe/Kırklareli | 1939 | Nejat İdil, İhsan Kalabay |
| Kızılçullu/İzmir | 1939 | Emin Soysal, Hamdi Akman, Talat Ersoy |
| Ortaklar/Aydın | 1944 | Hayri Çakaloz |
| Pamukpınar/Sivas | 1941 | Şinasi Tamer, Hüseyin Civanoğlu |
| Pazarören/Kayseri | 1940 | Sabri Kolçak, Şevket Gedikoğlu |
| Pulur/Erzurum | 1942 | Ahmet Korkut, Aydın Arıkök |
| Savaştepe/Balıkesir | 1940 | Sıtkı Akkay |

### Öğretmen ve öğrenci sayısı

Yıllara göre enstitülerin, bu enstitülerde görevli öğretmenlerin ve öğrencilerin sayılarındaki artış tabloda görülmektedir.

|  |  |
| --- | --- |
|  Yıllara göre köy enstitülerinde okuyan öğrenci sayıları |  Yıllara göre köy enstitülerindeki öğretmen sayıları |
| 

| Öğretim yılı | Kadın öğretmen sayısı | Erkek öğretmen sayısı | Toplam öğretmen | Öğrenci sayısı | Enstitü sayısı |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1937-1938 | 5 | 21 | 26 | 286 | 2 |
| 1938-1939 | 7 | 34 | 41 | 796 | 3 |
| 1939-1940 | 10 | 50 | 60 | 1567 | 4 |
| 1940-1941 | 46 | 189 | 235 | 5665 | 14 |
| 1941-1942 | 80 | 214 | 294 | 8052 | 17 |
| 1942-1943 | 101 | 259 | 360 | 10161 | 18 |
| 1943-1944 | 128 | 298 | 426 | 14166 | 18 |
| 1944-1945 | 145 | 360 | 505 | 15561 | 20 |
| 1945-1946 | 119 | 403 | 522 | 15529 | 20 |
|

 |

1939-1950 yılları arasında Köy enstitülerinde yetişen köy öğretmenlerinin toplam köy öğretmenleri içindeki yeri.

| Sene | Toplam köy öğretmeni sayısı | Köy enstitüsü kökenli köy öğretmeni sayısı |
| --- | --- | --- |
| 1939 | 6847 | 0 |
| 1946 | 11533 | 5225 |
| 1950 | 18426 | 13182 |
|

Dersler
-------

Okullar tarıma elverişli arazisi olan köylerin yakınlarında kuruldu. Amaçlarından biri de köylülerin alternatif tarım tekniklerini öğretmekti. Arıcılık bilinmeyen köylerde arıcılık, bağcılık bilinmeyen köyde bağcılık öğretiliyordu. Enstitüye atanan öğretmen gittiği köyde okul binasını köylülerin yardımıyla yapabilecek kadar inşaat bilgisi de öğreniyordu. Köy enstitüsünü bitiren bir öğretmen sadece bir ilkokul öğretmeni olmuyor aynı zamanda ziraatçilik, sağlıkçılık, duvarcılık, demircilik, terzilik, balıkçılık, arıcılık, bağcılık ve marangozluk konularını da uygulamalı olarak öğreniyordu. Enstitülerin hepsinin kendisine ait tarım arazileri, atölyeleri vardı. Bu sayede öğretmenler kendi okullarını gittiği köyde köylülerin işbirliği ile inşa ediyor ve devletin okul yapmasına gerek kalmıyordu. Hasanoğlan Köy Enstitüsü, diğer köy enstitülerini kuran köy enstitüsü öğrencileri tarafından inşa edilmişti. Köy enstitülerinden mezun olan öğretmenlere yetiştirildikleri branşa ve gönderilecekleri köye göre 150 parçaya varan alet ve edevat veriliyordu. Öğretmenler bu alet ve edevat ile köylülerin de yardımıyla köy okulunu inşa ediyor ve köylülere hem modern tarım tekniklerini hem de okuma yazmayı ve hatta müzik aletleri çalmayı öğretiyordu.

Hasan Âli Yücel Milli Eğitim Bakanlığı döneminde dünya klasiklerini Türkçeye tercüme ettirmişti. Köy enstitüleri öğrencileri her sene 25 tane klasik romanı okumakla yükümlüydü. Bu sayede zeki köy çocuklarından engin entelektüel birikimleri olan aydınlar oluşuyordu. Bu aydın köy öğretmenleri en az bir tane müzik aletini çalmasını da öğreniyordu. Aşık Veysel köy enstitülerinde müzik derslerinde öğrencilere bağlama çalmasını gösteriyordu.

 Hasan Âli Yücel, uygulamalı tarım dersini denetliyor.
Sabahın erken saatlerinde uyanan öğrenciler kızlı ve erkekli zeybek ve halk oyunları oynayarak sabah sporlarını da yapmış oluyorlardı. Daha sonra kahvaltı ardından zorunlu okuma saati vardı. Kahvaltıyı kendilerinden önce kalkıp fırında ekmek pişiren öğrenci arkadaşları hazırlıyordu.

Bu bakımlardan köy enstitüleri yaparak öğrenim konusunda dünyada benzeri görülmemiş bir örnek oluşturmuş ve birçok akademik inceleme ve araştırmaya örnek olmuştur.

Aşağıdaki çizelgede Köy Enstitülerinde uygulanan derslerin 5 yıla dağılımı görülmektedir.

| Ders | Hafta |
| --- | --- |
| Kültür Dersleri | 114 |
| Ziraat Dersleri ve Çalışmaları | 58 |
| Teknik Dersler ve Çalışmalar | 58 |
| Beş Yıllık Sürekli Tatiller | 30 |

Beş yıllık eğitim süresince kültür derslerinin içeriğinin toplam saatleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.

| Ders | Saat |
| --- | --- |
| Türkçe | 736 |
| Matematik | 598 |
| Fizik | 276 |
| Tarih | 232 |
| Yurttaşlık bilgisi | 92 |
|

### Sanat

Köylerde büyümüş öğrencilere klasik müzik enstrümanları ve geleneksel sazları çalması öğretiliyordu. Aşık Veysel, enstitüleri gezip öğrencilere saz çalmasını gösteriyordu. Hasanoğlan Köy Enstitüsü bu konuda en zengin enstrüman envanterine sahipti. Daha sonra açılan Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü'ndeki derslere Ankara Konservatuvarı öğretmenleri geliyordu. Köy kökenli öğrencilerden kurulu orkestralar müzik eserlerini seslendiriyordu.

Mandolin, taşınması ve öğreniminin kolaylığı nedeniyle yaygınlıkla kullanılan enstrümanlardan biriydi. Müzik grupları, 17 Nisan şenlikleri, sınıf geceleri veya okulu ziyaret eden bir yönetici için kısa hazırlık provaları yaptıktan sonra konserler vermekteydi.

Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nde gerçekleştirilen bir bitirme töreni programı, enstitülerde yapılan sanatsal faaliyetlerin kapsamı konusunda örnek olarak gösterilebilir. İstiklal marşı ile başlayan programda sırasıyla; konuşma korosu (sağlık kolu mezunları), marş ve türküler (Akın Marşı, Halay Başı Türküsü), oyunlar (Arpazlı, Biço), mandolin konseri (Arılar, Semada Yıldızlar - öğretmen kolu mezunları), marş ve türküler (Vatan Marşı, Ördek isen Göle Gel Türküsü - yüksek kısım mezunları), oyunlar (Bengi, Dağlı), keman konseri (Mozart'tan rondolar; Allegro Vivo, Allegretto, Allegro A'la Turca - güzel sanatlar kolu), koro (Asker Dönüşü, Köy Okulu, İndim Dere Beklerim, Çoban - güzel sanatlar kolu), temsil (Anton Çehov'un Teklif adlı oyunu), konuşma ve diploma töreni, İleri Marşı (topluca), zeybek ve oyunlar (dışarıda topluca) yer almıştı. Programda ayrıca şiirler okunmuş ve müzik dersliğinde piyano ve saz konserleri verilmiştir. Sergilenmiş olan, yönetmenliğini Cüneyt Gökçer'in yaptığı oyunun yanı sıra enstitüde son bir yıl içinde sergilenen diğer tiyatro oyunları Molière'in Zoraki Tabip ve Kibarlık Budalası adlı oyunları, Sofokles'in Kral Oedipus'u, Gogol'ün Müfettiş'i ve Shakespeare'in Bir Yaz Gecesi Rüyası adlı oyunudur.

Enstitülerde hazırlanan programlar, toplumun sanat ve kültür hayatına katkıda bulunulması amacıyla çevre il ve köylere de götürülerek sergilenmiştir.

1945 yılında Hasanoğlan Köy Enstitüsü'ndeki müzik enstrümanları listesi şöyleydi.

| Çalgı aleti | Sayısı |
| --- | --- |
| Mandolin | 259 |
| Plaklar (Klasik Müzik) | 160 |
| Keman | 55 |
| Bağlama | 37 |
| Akordeon | 8 |
| Radyo | 3 |
| Piyano | 3 |
| Davul | 3 |
| Amplifikatör | 1 |
| Pikap | 1 |
| Metronom | 1 |
|

Köy Enstitülerinin kapatılması
------------------------------

CHP dönemi 1946-1947 eğitim yıllarında köy enstitüleri kapatılmaya başlanmıştır. Bu dönem, İsmet İnönü tarafından atanan CHP'li Reşat Şemsettin Sirer'in yeni Milli Eğitim Bakanı olduğu dönemdir. 1946 itibarıyla eğitim kurumlarında büyük bir maiyet değişikliği yaşandı.

Köy enstitülerine öğretmen yetiştiren, Yüksek Köy Enstitüsü bölümü 27 Kasım 1947'de, eğitmen kursları ise 28 Haziran 1948'de kapatılmıştır. Bakan Reşat Şemsettin Sirer döneminde yapılan büyük değişimlerden birisi; Köy Enstitülerinin üretime dayalı eğitim sistemi kaldırılmış, yerine tüketime dayalı köy öğretmen okulları açılmıştır. Bakan Sirer, 1947 yılında bazı köy enstitülerini devre dışı bıraktı ve köy enstitülerinde öğrencilerin ikinci sınıftan itibaren başlayan bazı dallarda ustalaşma ve kendini daha da geliştirme uygulamasını yürürlükten de kaldırdı. Ayrıca Sirer'in emriyle oluşturulan yeni düzende yeni okulların, 1946 öncesi esas köy enstitüsü mezunlarıyla ilişiği kesildi ve aradaki bağ koparıldı. Bakan Sirer en başından beri Köy Enstitülerinin başarılı olacağına inanmıyordu ve bir konuşmasında "*Köy Enstitülerinde, hem öğretmen, hem demirci, hem marangoz çıkacak? Bu bir hayaldir!*" demişti. Reşat Şemsettin Sirer bu görüşlerini de dönemin cumhurbaşkanı İsmet İnönü ile paylaştı. Kapatılma ve dönüşüm sonrası köy enstitülerinin devamı olan Köy Öğretmen Okulları eğitime devam etmiştir.

1950 yılında iktidara gelen Demokrat Parti sonrası köy öğretmen okulları bir süre daha eğitime devam edebilmiştir. Reşat Şemsettin Sirer, 3 Mart 1951 tarihli Ulus gazetesinde yayınlanmış bir yazısında övünerek "*...bu Enstitüler, dört yıldan (1947'den) beri birer öğretmen okulundan başka bir şey değillerdir*" dedi. Köy Enstitülerinin yerini alan Köy Öğretmen Okulları ise 1954 yılında Demokrat Parti iktidarında kapatılmıştır.

### CHP içerisinden Köy Enstitülerine yönelik görüşler

Demokrat Parti'nin kurulmasından sonraki süreçte de Köy Enstitülerine yönelik ilk eleştiri CHP içerisinden yapıldı. CHP içerisinde Köy Enstitülerini eleştiren ve savunan iki farklı görüş bulunmaktaydı.

1946 yılının son günlerinde CHP Maraş milletvekili Emin Soysal, Köy Enstitülerini TBMM kürsüsünden eleştirdi. CHP milletvekili emekli general Naci Tınaz, Köy Enstitüleri'nin aksayan yönlerini ele alarak eleştirdi, CHP milletvekili Vehbi Kocagüney de bu eleştiriye katılıyordu. CHP milletvekili İsmail Hakkı Baltacıoğlu ise Köy Enstitülerinin hedefine ulaşamadığını iddia ederek dile getirdiği eleştiri de şunları söyledi: *"Köy Enstitüleri meselesi... Fikrim yanlış anlaşılmasın... Fakat hedefte isabetsizlik vardır zannediyorum ve Milli Eğitim Bakanı'nın (Reşat Şemsettin Sirer) haklı olarak tekrar nazarı dikkati celb etti. Bende buna iştirâk ediyorum."* CHP milletvekili ve partinin eski genel sekreterlerinden Saffet Arıkan Köy Enstitülerini savunan vekillerden biriydi, CHP milletvekili Niyazi Aksu da Köy Enstitülerini savunanlar içerisinde yer aldı.

CHP milletvekili Fahri Kurtuluş yaptığı bir meclis konuşmasında şunları söyledi: *"Köy Enstitülerini benim için daima bir mesele olarak kalmıştır. Fakat Milli Eğitim Bakanı Reşat Şemsettin Sirer ile yaptığım temastan sonra bir inşirah (ferahlık) buldum. Alınmış olan tedbirlerin kısa bir zaman sonra hepimizi tatmin edeceğine ve bu enstitülerin bizim hissiyatımıza göre bir mevki alacağına hiç şüphemiz kalmayacaktır..."*

CHP milletvekili Mustafa Reşit Tarakçıoğlu ise köy enstitüleri konusunda olumlu hayale kapılanları eleştirdi ve köylülerin enstitülere yönelik yaptığı şikayetleri konuşmasında dile getirdi. 1946-1947 dönemi Mecliste Milli Eğitim Bakanlığı'nın bütçesi dolayısıyla söz alan bazı CHP'li vekiller Köy Enstitülerinin eksik yanlarını, işlemeyen kısımlarını ve hatalarını eleştirdi. CHP milletvekili Eyüp Durukan da, Emin Soysal gibi Köy Enstitülerine yönelik eleştirici konuşmalar yapan sözcülerin başında gelmekteydi. Demokrat Parti henüz yeni kurulduğu 1946-1947 döneminde Köy Enstitüleri konusunda daha sessiz bir tavır takındı.

### Kapatılmaya sebep olan süreç

II. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru 1945 yılında Sovyetler Birliği lideri Stalin'in Türkiye'den Kars, Artvin ve Ardahan'ı ve Boğazlarda askeri üs istemesi üzerine, Millî Şef de ABD'den destek istemişti. Bu desteği vermeye hazır olduğunu belirten ABD, Truman Doktrini ile finansal yardıma başlamıştı ama karşılığında Türkiye'de serbest seçimlere dayanan demokrasi düzeninin yerleştirilmesini ve Millî Şeflik, "5 yıllık kalkınma planları" ve "Köy Enstitüleri" gibi uygulamaların kaldırılmasını talep etti.

1946 yılında hükûmetin yaklaşan seçimleri yitirme kaygısıyla CHP içinden muhalif milletvekillerinin başını çektiği örgütlü muhalefetin kampanyasıyla, müfredatında ve yapılanmasında kuruluş amaçlarından uzaklaşan değişiklikler yapıldı. İlerleyen yıllarda da, daha önceleri sıkı sıkıya bağlı olduğu "iş için iş içinde eğitim" ilkesinden uzaklaştırıldı. Demokrat Parti iktidara gelmeden evvel CHP döneminde birçok köy enstitüsü kapatıldı. Ardından tamamen öğretmen okullarına dönüştürülerek 1954'te tabelaları indirildi.

Cumhuriyet Halk Partisi içinden *Köylüyü Topraklandırma Yasası*na karşı çıkan bir kesim milletvekili Demokrat Partiyi kurdu. Reşat Şemsettin Sirer döneminde kapatılan enstitüler ve değişimler sonrası 1954 yılına gelene kadar artık hiçbir özelliği ve ayrıcalığı kalmamış geride kalan son köy enstitülerini artık kendi adlarıyla sürdürmenin abes olmasından ötürü, Demokrat Parti'nin bu enstitüleri öğretmen okullarına çevirerek kapattığı iddia edilmiştir. Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nün eski müdürü Rauf İnan ve Hıfzı Veldet Velidedeoğlu Köy Enstitülerinin kapatılmasının Atatürk Devrimleri karşıtlarınca başlatılan bir *karşı devrim* hareketi olduğunu söylemişlerdi. 1945 yılında Köy Enstitüleri hakkında komünistlerin, dinsizlerin yetiştiği fuhuş yuvaları olduğu söylenerek saldırı kampanyaları başlatılmıştı. Parlamentoda bütçe görüşmelerinde milletvekili Emin Sazak'ın *Köylere giden enstitü mezunları kendilerini birer Atatürk zannediyorlar* demesi üzerine Hasan Âli Yücel, *Bu çocukların her birinin birer Atatürk olması temenni edilir* şeklinde cevap vermişti. 1950 öncesi kapatılmaya başlanan köy enstitüleri, köy öğretmen okullarına dönüşümü sonrası 1954 yılında tamamen kapatılmıştı.

Köy Enstitülerine yöneltilen ve kapatılmaları ile sonuçlanan belli başlı eleştiriler birkaç ana başlık altında toplanabilir. Enstitülerde öğrenciler tek tip üniforma giyiyordu ve enstitü müdürü bile buna uyup aynı üniformayı giyiyordu. Öğrenciler bizzat yönetime katılıyorlardı. Bu ve benzeri sebepler ile enstitülere komünistlik suçlamaları yapılıyor arada bir ihbar mektuplarını dikkate alan polisin baskınlarına uğruyordu. Kız öğrencilerin erkek öğrenciler ile karma eğitim görmesi sonu gelmez dedikodulara neden oluyordu. Köylüler okul ve enstitü inşaatlarına yardım ile devlet tarafından mükellef kılınmıştı. Bu zorlamalar köylülere angarya olarak geliyordu. Öğrencilerin boğaz tokluğuna öğrenim görecekleri kendi okullarının inşasında çalıştırılmaları eleştirilmekteydi. Köylere atanan öğretmenler yörenin toprak ağalarıyla sorunlar yaşıyorlardı. Bu geçimsizlikler köy öğretmenlerinin toprak ağalarının seçtirdiği milletvekillerine şikayet olarak ulaşıyordu. Bu durum toprak sahiplerinin durmaksızın Ankara'ya baskı yapmalarına neden oluyordu.

Halk arasında yayılan bir kısmı kasıtlı söylentiler de etkili olmuştu. İvriz Köy Enstitüsü'nden M. Ali Eren (1911-2001), "Düşünceler ve Anılar II" adlı eserinde şunları aktarmaktadır: 

> ..bir gün sabaha doğru tan yeri ağarırken, okul bekçisinin "Mehmet Ali Bey, Mehmet Ali Bey" diye bağırdığını duydum. "Kalk, hemşerilerin geldi." dedi. O sırada okulda daimi elektrik yoktu. Bir motordan sağlanan elektrik gece yarısı kesiliyordu. Kapıyı açtım: Önde aksakallı bir erkek ve arkasında 7 kadın vardı. Hepsi birden ağlıyorlardı. "Hoş geldiniz hemşeriler" dedim. Onlar sızlanmalarını daha da hızlandırıp, hüngür hüngür ağlamaya başladılar. Neden sonra sakinleşen hemşeriler, dün akşam bir haber aldıklarını, enstitüde okuyan 20 Beyağıl’lı kızın okuldan kaçtıklarını, onunun İvriz Çayı'nda boğulduğu, onunun da kaybolduğu haberini aldıklarını söylediler. Onlara, "Çocuklarınız yatakhanelerinde mışıl mışıl uyuyorlar, hiçbir şeyleri yok." dediysem de, benim sözüme inanmadılar. Mecburen giyindim. Kurallara göre kız yatakhanelerine erkek öğretmenler giremez, yalnızca bayan öğretmenler girerdi. Bu nedenle onları yanıma alarak, bayan kimya öğretmeninin yanına gittim. Öğretmeni uyandırdım. Bu velileri kız yatakhanesinin önüne kadar götürmesini ve çocuklarını uyandırarak, bu velilere gösterdikten sonra, tekrar yatırmasını istedim.  
> Söylediklerim yapıldı. Veliler rahat bir nefes aldılar. Ama zamanla veliler, çocuklarını birer ikişer okuldan kaçırdılar...
> 
>

Kuruluşunda emeği geçenler
--------------------------

### John Dewey

ABD'li Eğitim Profesörü, 1924 yılında Mustafa Kemal tarafından Türkiye’ye davet edildi. *Kendisinden Türkiye de Eğitim Nasıl olmalıdır* niteliğinde bir rapor hazırlanması istendi. Hazırladığı Rapor zamanın yöneticileri tarafından incelendi. Profesör John Dewey'nin Raporları", Maarif Vekaleti Mecmuası, Mart 1925, No. 1. Yayınlandı. Türkçe çevirisi birkaç kez 1939'da, Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel zamanında yayınlandı.

### Mustafa Kemal Atatürk

Kurtuluş Savaşı sonrasında vatandaşların sadece %3-4'ünün okuma yazması vardı. Halkın %80'i köylerde yaşıyordu. Atatürk ilk defa Köy Enstitülerinin kuruluş yasalarını çıkardı. İlk önce askerliğini çavuş olarak yapmış erlerden köy öğretmeni yetiştirilip köylerine öğretmen olarak gönderilme projesini önerdi ve bu proje uygulandı.

### Hasan Âli Yücel

Ana madde: Hasan Âli Yücel
### İsmail Hakkı Tonguç

Ana madde: İsmail Hakkı Tonguç
### İsmet İnönü

Ana madde: İsmet İnönü
İsmet İnönü 1966 yılında geride bıraktığı hayatı boyunca hatırlanacak en önemli eserlerinin Köy Enstitüleri ve çok partili hayata geçiş olacağını söyledi. 1941 yılında Köy Enstitüleri hakkında şu ifadeleri dile getirmişti: "Köy enstitülerini cumhuriyetin eserleri içinde en kıymetlisi, en sevgilisi sayıyorum. Köy enstitülerinden yetişen evlatlarımızın muvaffakiyetlerini ömrüm boyunca yakından ve candan takip edeceğim.

### Halil Fikret Kanad

Ana madde: Halil Fikret Kanad
Yoğun muhalefet ortaya çıkmadan önce Köy Enstitülerinin arkasında durdu ve her türlü desteği verdi. Toprak reformunu desteklediğini açıklamıştı. 1946 seçimlerinde CHP'ye oy kaybettireceği endişesi ile Köy Enstitüleri'nin kapatılmasına karar verdi.

Ayrıca bakınız
--------------

* Anadolu Öğretmen Lisesi

Kaynakça
--------

* Milli Eğitim Dergisi, Cumhuriyet Dönemi Eğitim Stratejileri
* MEB, Hasanoğlan Köy Enstitüsü 1 Ekim 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* *Düşünceler ve Anılar II : M. Ali Eren (1911-2001) 13 Aralık 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.*, İvriz Köy Enstitüsü 13 Aralık 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* *Düşünceler ve Anılar I : M. Ali Eren*
* *İvriz Köy Enstitüsü Bilgiler 1947-49 10 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.*
* Evrim Baran, Mehmet Sahin, *the Work, by the Work and for the Work: Village Institutes as a Revolutionary Practice of Dewey’s Philosoph*, Iowa State University, pdf dosyası (İngilizce)
* Can Dündar, Köy Enstitüleri. İmge. ISBN 9789755331669
* Alp Şimşek, *An Economic Look at the Village Institutes*, Massachusetts Institute of Technology, 3 Şubat 2006, pdf dosyası[*ölü/kırık bağlantı*] (İngilizce)o
* M. Lütfi Engin Hasanoğlan Köy Enstitüsü Eski Müdürü, Hasanoğlan köy enstitüsü kurulma çalışmaları
* Mehmet Şeren, Gazi Üniversitesi, *Köye Öğretmen Yetiştirme Yönüyle Köy Enstitüleri*, pdf dosyası[*ölü/kırık bağlantı*]
* Türk kütüphaneciliği, *Köy enstitülerinde okuma ve kütüphane*
* Çetin Yetkin. *Karşıdevrim 1945-1950*, Otopsi Yayınları, İstanbul, 2002
* Şükran Akpınar, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazetecilik Anabilim Dalı, *Milli Şef Döneminde Babıali'nin Varola Mücadelesi ve Muhalif Bakışın Bedii Faik'in yazılarından Tahlili*[*ölü/kırık bağlantı*]
* Şevket Gedikoğlu, *Evreleri, Getirdikleri ve Yankılariyle Köy Enstitüleri*, Ankara, 1971
* Nedim Menekşe, *Kapatılışlarının 50. Yılında Köy Enstitüleri Gerçeği*, 2005

| * g
* t
* d
**Köy Enstitüleri** |
| --- |
| Enstitüler | *Akçadağ* • *Akpınar* • *Aksu* • *Arifiye* • *Beşikdüzü* • *Cılavuz* • *Çifteler* • *Dicle* • *Düziçi* • *Erciş* • *Gölköy* • *Gönen* • *Hasanoğlan* • *İvriz* • *Kepirtepe* • *Kızılçullu* • *Ortaklar* • *Pamukpınar* • *Pazarören* • *Pulur* • *Savaştepe* |

Dipnotlar
---------

1. ↑  Kanunun kabul edildiği oturuma dönemin DP mebusları muhalefet ettiler ve katılmadılar, oturumunda Kazım Karabekir'in projenin nereden alındığını sorması üzerine Hasan Âli Yücel şöyle konuşmuştur:  
*Arkadaşlar bu kanunla bizim yaptığımız şey bir kopya değildir. Bunları kendi ülkemizin var olan gerçeğine ve toplumsal olgusuna uyarak yapmış bulunuyoruz. Bu bizimdir, kimseden almadık. Başkaları bizden alsınlar.*
2. 1 2 3 4 5  "Hasan Keseroğlu, Türk kütüphaneciliği, *Köy enstitülerinde okuma ve kütüphane*, 2005". 24 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2009.
3. ↑  B. Güvenç, "History of Turkish Education", Educalian and Science, Vol. 22 (108), Special Issue, 1998, p. 56.
4. 1 2  THE INFLUENCE OF AN AMERICAN EDUCATOR (JOHN DEWEY) ON THE Turkish educational system, THE TURKISH YEARBOOK VOL. XXXI, by BAHRİ ATA
5. ↑  *John Dewey* (/ˈduːi/; October 20, 1859 – June 1, 1952) was an American philosopher, psychologist, and educational reformer whose ideas have been influential in education and social reform. He is regarded as one of the most prominent American scholars in the first half of the twentieth century.
6. ↑  "Profesör John Dewey'nin Raporları", Maarif Vekaleti Mecmuası, March 1925, No. I. Its Turkish translation was published several times. In 1939, during the time of Hasan Ali Yücel, Minister of Educatian, the Dewey report wa" republished.
7. ↑  "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 22 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Aralık 2019.
8. ↑  Age. Baran, Şahin, Alıntı:*Türkiye'de 1927 yılı sayımına göre genel nüfusun sadece %4.7'si okuyabiliyordu.*
9. ↑  Enver Kartekin, *Devrim Tarihi ve Türkiye Cumhuriyeti Rejimi*, Sinan Yayınları, 1973, İstanbul
10. ↑  Çetin Yetkin. Karşıdevrim 1945-1950. Otopsi Yayınları, İstanbul, 2002
11. 1 2 3 4  Şükran Akpınar, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazetecilik Anabilim Dalı, *Milli Şef Döneminde Babıali'nin Varola Mücadelesi ve Muhalif Bakışın Bedii Faik'in yazılarından Tahlili*[*ölü/kırık bağlantı*]
12. ↑  Şevket Gedikoğlu, *Evreleri, Getirdikleri ve Yankılariyle Köy Enstitüleri*, 1971
13. 1 2 3  İlber Ortaylı (2021). *Açık ve Net Habertürk, Konuk: İlber Ortaylı*. Habertürk TV. Etkinlik zamanı: 29:10 ile 29:53 arası. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2022. Köy enstitüsünden çok şikayet ediyorlar, onu Demokrat Parti kapatmadı. Onlara kalmadı yani... Mahvettiler köy enstitülerini tamamen, maiyet değişti, yani bunlar Halk Partisi zamanında olan şeylerdir...
14. 1 2 3  "Yazar Mustafa Ekmekçi: Gerçekte Köy Enstitüleri, onu kuran CHP'nin iktidarında yine onun elleriyle kapatıldı". *aydinlik.com.tr*. 6 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ekim 2022.
15. ↑  İlhan Tekeli, "*Osmanlı İmparatorluğundan Günümüze Eğitimin Gelişimi*", **Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi,** C. III, İletişim Yay. s. 666.
16. ↑  "Milli Eğitim Dergisi, *Cumhuriyet Dönemi Eğitim Stratejileri*". 17 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2009.
17. ↑  Age, Alp Şimşek s.11
18. ↑  MEB sitesi, Hasanoğlan Köy Enstitüsü 1 Ekim 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.   
Alıntı:*Programa göre, ilkokulu bitiren çocuklar sınavla Köy Enstitülerine alınır ve karma eğitim uygulanır. Toplam beş yıl süren öğretim zamanının yarısı kültür derslerine, dörtte biri tarım dersleri ve çalışmalarına, dörtte biri de sanat ya da teknik derslere ve çalışmalara ayrılmıştır. Bütün derslerde ve çalışmalardaki temel yöntemin 'yaparak öğrenme' ilkesi olduğu söylenebilir.*
19. ↑  Alp Şimşek, *An Economic Look at the Village Institutes*, Massachusetts Institute of Technology, 3 Şubat 2006, pdf dosyası, s. 7[*ölü/kırık bağlantı*] (İngilizce)
20. ↑  "M. Lütfi Engin Hasanoğlan Köy Enstitüsü Eski Müdürü, Hasanoğlan köy enstitüsü kurulma çalışmaları". 23 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2009.
21. 1 2  Age Can Dündar, *köy enstitüleri*
22. 1 2  Pakize Türkoğlu, *Tonguç ve Enstitüleri*, Yapı Kredi
23. ↑  Age. Nedim Menekşe, *Kapatılışlarının 50. Yılında Köy Enstitüleri Gerçeği*
24. ↑  "Köy Enstitülerini CHP açmış sonra da kapamıştı". *star.com.tr*. 16 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ekim 2022.
25. 1 2 3 4 5 6  Koçak, Cemil (2016). *"Tek Parti, Cumhuriyet ve Şefler" 1.Baskı*. Timaş Yayınları. s. 226, 227, 228, 229.
26. ↑  "Rifat Serdaroğlu'nun mektubu". 23 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2009.
27. ↑  Evrim Baran, Mehmet Sahin, *the Work, by the Work and for the Work: Village Institutes as a Revolutionary Practice of Dewey’s Philosoph*, Iowa State University, pdf dosyası 16 Eylül 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
28. ↑  Can Dündar, Köy Enstitüleri. İmge. ISBN 9789755331669
29. ↑  Alp Şimşek, *An Economic Look at the Village Institutes*, Massachusetts Institute of Technology, 3 Şubat 2006, pdf dosyası[*ölü/kırık bağlantı*] (İngilizce)
30. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 18 Mayıs 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2009.
31. ↑  Age. Dündar
32. ↑  "Mülkiye Dergi, *yetmişbeş Yılın Hesabı*". 12 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Şubat 2009.
33. ↑  *12 Eylül Karşı-Devrim* , Hıfzı Veldet Velidedeoğlu  
 Alıntı:*Köy Enstitüleri'nin ışığı o kadar güçlü idi ki, 1947'den beri geçen 43 yıl içinde hiç sönmedi ve sanırım Türkiye Cumhuriyeti var oldukça sönmeyecektir. Eğer bu Cumhuriyet yaşayacaksa, gün gelecek Atatürk Devrimi iktidardaki Karşı Devrim'i mutlaka alt edecek ve çağdaş Türkiye yeniden kurulacaktır*
34. ↑  Talip Apaydın, Can Dündar'ın Köy Enstitüleri belgeselinde *köyde başkasının ırgatı olaağımız yerde köy enstitülerinde kendimizin ırgatı oluyorduk. Kendi yetiştirdiğimiz zırai ürünleri tüketiyorduk, kendi inşa ettiğimiz okullarda okuyorduk* demiştir.
35. ↑  "M. Ali Eren (1911-2001) "Düşünceler ve Anılar II"". 9 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2013.
36. ↑  John Dewey (20 Ekim 1859 - 1 Haziran 1952) Eğitim ve sosyal reformda konularında etkin fikirleri olan bir Amerikan filozofu, psikoloğu ve eğitim reformcusu idi. Yirminci yüzyılın ilk yarısında en önde gelen Amerikalı düşünürlerden biri olarak kabul edilir.
37. ↑  John Dewey, The John Dewey Report, Ankara, M.E.B. Talim ve Terbiye Dairesi, Test ve Araştırma Bürosu, 1960.
38. ↑  Age. Yetkin, *Karşı devrim*, s.251
39. ↑  Şerafettin Turan, *İsmet İnönü Yaşamı, Dönemi ve Kişiliği*, Bilgi Yayınevi, Ankara, 2000
40. ↑  İnönü'nün el yazısı ile Köy Enstitülerine sadakat sözü
41. ↑  Milliyet, Melih Aşık, *Ali Sami Yen’ildi* 13 Nisan 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 17.04.2010
42. ↑  Age. Can Dündar, *Köy Enstitüleri*

Dış bağlantılar
---------------

* Tekadamdevrimi.com'daki Köy Enstitüleri Hakkındaki Yazı
* Yeni Kuşak Köy Enstitülüler Derneği, Ana sayfa
* Köy Enstitüleri ile ilgili fotoğraflar
* KAVEG - Köy Enstitülerini Araştırma ve Eğitimi Geliştirme Derneği 5 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Köy Enstitüleri, MEB 1 Ekim 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Toprağın Çocukları, Sinema 19 Eylül 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Bir Köy Enstitülü:
* Sabahattin Eyüboğlu tarafından yazılmış "Köy Enstitüleri Üzerine 15 Şubat 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi." adlı yapıt

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* TDVİA: koy-enstitusu

 |