recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tuya Kalesi** (Gürcüce: ტუიას ციხე), tarihsel Samtshe bölgesinin Türkiye'de kalan bölümünde, günümüzde Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı ve eski adı Caki olan Yurtbekler köyünde Orta Çağ'da Gürcülerden kalma bir kaledir.

Tarihçe
-------

Tuya Kalesi, bugün Yurtbekler adını taşıyan Caki köyünün 1 kilometre güneybatısında bulunmaktadır. Caki köyünün yer aldığı Samtshe ise, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde üç ayrı köy olarak kaydedilmiş olan Caki köyünün nüfusu Gürcülerden oluşuyordu. Tuya Kalesi'nin de bu dönemden kaldığı anlaşılmaktadır. Nitekim arkeolog Sami Patacı Tuya Kalesi'nin Orta Çağ'da inşa edildiğini belirtmiştir. Kale, 2014 yılında birinci derece arkeolojik sit alanı ilan edilmiştir. Kalenin adı, Yunancadan Gürcüceye girmiş olan mazı anlamındaki "tuya" (ტუია) kelimesinden geliyor olabilir.

Mimari
------

Tuya Kalesi, bu bölgede bulunan Caki Kalesi’den daha küçük bir yapıdır. İki kalenin de bölgenin güvenliğini sağlama ve gözetleme işlevine sahip olduğu tahmin edilmektedir. Doğu kanadındaki daralmaya rağmen dikdörtgen planlı (16,6x13,9 m) olarak değerlendirilen Tuya Kalesi, küçük ve orta boyutlu taşlarla kireç harcı kullanılarak inşa edilmiştir. Kalenin duvarları genel olarak toprak seviyesine kadar yıkılmıştır. Bununla birlikte güneydoğu duvarının yüksekliği 2,5 metreyi bulur. Ancak kuzey yöndeki duvarların bir kısmı toprak altında kalmıştır.

Kaynakça
--------

1. 1 2  Sami Patacı, *Ardahan Kale ve Kuleleri*, Ardahan, 2016, s. 87. 25 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-605-030-254-7
2. ↑  *2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları* (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 74. 17 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-8-7
3. ↑  "*Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan* (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; III. cilt (1958), s. 455-456". 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2024.
4. ↑  "*Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan* (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 312-313, 317". 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2024.
5. ↑  "" 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre "Gürcistan Vilayeti"nin etnik haritası". 1 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2023.
6. ↑  "ტუია", *A Comprehensive Georgian-English Dictionary*, 2006, 2 cilt ISBN 0-9535878-3-5
7. ↑  Sami Patacı, *Ardahan Kale ve Kuleleri*, Ardahan, 2016, s. 87-88. 25 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-605-030-254-7
**Nikomedes** (ö. MÖ 457) Spartalı askeri komutan ve Agiad hanedanı üyesiydi. Kardeşi Pausanias'ın oğlu olan Pleistoanax'ın reşit olmadığı dönemde Sparta'nın naibiydi.

Biyografi
---------

Nikomedes, Cleombrotus'un oğluydu. Kardeşi Sparta Kralı I. Leonidas'ın Thermopylae Muharebesi'nde ölümü üzerine kral naibi olarak atandı. Bu süre zarfında, Leonidas'ın oğlu Pleistarchus (MÖ 480-458'de hüküm sürdü) henüz tahta geçecek yaşta değildi. Cleombrotus ölünce yerine oğlu Pausanias geçti (MÖ 477'de öldü). Pausanias, ihanet şüphesiyle Spartalılar tarafından açlıktan öldürüldü. Pleistarchus'un yerine Pausanius'un oğlu Pleistoanax (MÖ 458-409) geçti. O da kral olduğunda reşit değildi ve bu nedenle Nikomedes naip olarak atandı.

Sparta ve müttefikleri (Thebai; Peloponez Birliği dahil) ile Atina ve müttefikleri (Argos; Delos Ligidahil) arasında yaşanan Birinci Peloponez Savaşı, MÖ 460'ta patlak vermişti. Fokidalılar, Spartalı Dorların ana vatanı olarak kabul edilen Doris'e saldırdığında, Spartalılar da misilleme saldırı gerçekleştirmeye karar verdi. Bu seferin komutası kralın yerine Nikomedes'e verildi. 1.500 Spartalı ve 10.000 müttefik hoplitten oluşan ordu kuzeye gönderildi. Fokidalılar mağlup edildi ve barış şartlarını kabul etmeye zorlandı

Nikomedes daha sonra Peloponez'e gitmeye karar verdi. Deniz yoluyla Korint Körfezi'nden geçen en kısa yolun Atina filosu tarafından tutulduğuna emindi. Bu yüzden kara yoluna yöneldi. Oysa kara yolu da Atinalılar ve müttefikleri tarafından kontrol ediliyordu. Onlardan kurtulmak için de zorlu arazilerden geçmesi gerekmekteydi. Bu nedenle, Thebai'nin baş şehri Boeotia'da kalmaya karar verdi. Atinalılar bunu bir fırsat gördüler ve MÖ 457'de 1000 Argoslu ve diğer müttefiklerinden birlikler de dahil olmak üzere 14.000 kişilik bir ordu topladılar ve düşmanlarıyla çarpışmak için kuzeye yürüdüler. İki kuvvet Tanagra'da karşılaştı (Thebai'nin 20 km (12 mi) doğusunda). Ağır çarpışmalardan sonra Peloponezliler galip geldi. Yol boyunca meyve ağaçlarını keserek Korint Kıstağı'ndan kara yoluyla eve dönme fırsatını yakaladılar. Bu tarihten sonra Nikomedes hakkında bir bilgi yoktur.

Kaynakça
--------

1. 1 2  *Sparta At War: Strategy, Tactics and Campaigns, 550–362 BC* (İngilizce). Barnsley, UK: Pen and Sword. 2011. ISBN 978-1-78383-048-0.
2. ↑  *Herodotus: Histories Book V* (İngilizce). Rhodes, P.J. tarafından çevrildi. Liverpool: Liverpool University Press. 2019. s. 179. ISBN 978-1-78962-014-6. 9 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2021.
3. ↑  *Greek Hoplite vs Persian Warrior: 499–479 BC*. Londra: Bloomsbury Publishing. 2018. s. 56. ISBN 978-1-4728-2572-8.
4. ↑  *From Darius I to Philip II: The Story of the Greek Poleis* (İngilizce). Page Publishing Inc. 18 Aralık 2017. ISBN 978-1-64082-681-6. 9 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2021.
5. ↑  "I:107-108". *History of the Peloponnesian War*. Translated by Benjamin Jowett. 9 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.
6. ↑  "XI:79". *Bibliotheca historica*. *University of Chicago*. Translated by Charles Henry Oldfather. Loeb Classical Library.
**Tzoibari Kalesi** (Gürcüce: წოიბარის ციხე) veya **Zoybar Kalesi**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı Esendal köyünde Orta Çağ'da Gürcülerden kalma bir kaledir. Bugün Esendal köyünün bir mahallesi olan eski Tzoibari (Zoybar) köyünde bulunduğu için bu adla bilinmektedir.

Tarihçe
-------

Tzoibar köyünün ve kalesinin bulunduğu Tao bölgesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan yerlerden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve yerleşimi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Osmanlı idaresinin Zoybar (زوٻبار) şeklinde kaydettiği bu yerleşim, 1835 yılında 41 haneden oluşan bir köydü. Tzoibari Kalesi, Parhali Çayı'nın bir kolu olan Arcivani Deresi'nin başlangıç kollarının birleştiği noktada yer alıyordu. Parhali vadisinden gelen tarihi bir yol Tzoibari köyünden geçerek Murgul vadisine ulaşıyordu. Gürcü idaresinden kalma Tzoibari Kalesi de bu tarihi yolu kontrol eden kalelerden biriydi.

Tzoibari köyü ile Armaşeni köyü 1946 yılında birleştirilip Armaşen köyü kurulmuş, bu köyün adı 1959 yılında da Esendal olarak değiştirilmiştir. Bu isimlere istinaden Tzoibari Kalesi sonradan Armaşen Kalesi ve Esendal Kalesi olarak da adlandırılmıştır.

Mimari
------

Tzoibari Kalesi, Tzoibari köyünün yakında, yaklaşık 30 metre yükseklikte bir kayanın üzerinde moloz taşlar ve kireç harcıyla inşa edilmiştir. Kalenin surları, üzerinde yer aldığı kayanın dış hatları boyunca dolanır. Kale büyük ölçüde yıkılmış olup bugüne sadece doğudaki sur duvarları uzlaşmıştır. Bu duvarların yüksekliği 6 metreyi bulur. Kuzeyinde ana kayayla bütünlük sağlayan duvar kalıntıları mevcuttur. Tzoibari Kalesi'nin batı ucundaki sarnıç günümüze ulaşmıştır. İçi taş ve toprak dolu olan sarnıcın ebatları 1,5 x 1,6 metredir.

Kaynakça
--------

1. 1 2  "Erzurum'dan Yusufeli'ne Gürcü vadileri, kiliseleri" - *Hürriyet* gazetesi, 26 Eylül 2011". 15 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2023.
2. 1 2  *2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları* (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 91. 17 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-8-7
3. ↑  *Tao* (თაო), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 551. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
4. ↑  "F. R. Maunsell – "Olti-Tortum" Haritası, 1902." 21 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2023.
5. ↑  Taner Artvinli, *Artvin Yer Adları Sözlüğü*, İstanbul, 2013, s. 95, ISBN 978-605-5708-85-6.
6. ↑  "Veli Ünsal, "Yusufeli Kaleleri" - *A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi*, Sayı 33, Erzurum, 2007". 22 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2023.
**Suat Atalık** (d. 1964, İstanbul), Türk satranç oyuncusu.

Hayatı
------

Satranca 1972 yılında başladı. Galatasaray Lisesi'ni ve Boğaziçi Üniversitesi Psikoloji bölümünü bitirdi. 1977-84 yılları arasında tüm yaş gruplarında Türkiye Şampiyonu oldu. 1983'teki Balkan Gençler Şampiyonluğu'nun ardından 1986'da FIDE Ustası (FM) 1988'de Selanik Olimpiyatları 3. sü olduktan sonra 1988'de Uluslararası usta (IM) ve 1994'te satrançtaki en büyük derece olan büyükusta (GM) unvanlarını aldı. 1996 yılında Pekin'de büyük ustaların katıldığı Açık Turnuva'da hiç yenilgi almadan birinci oldu.

1990'lı yılların sonunda Türkiye Satranç Federasyonu ile sorunlar yaşayan ve çeşitli sebeplerle ceza kuruluna gönderilen Atalık, Türkiye'nin listesinden çıkarak Bosna-Hersek listesine geçti. 2000 yılında İstanbul'da düzenlenen satranç olimpiyatlarında ülke değiştirmek için gerekli süreyi tamamlamayan Atalık, Bosna Hersek Milli Takımı'nın kaptanlığını yaptı. Atalık 2005 yılında Türkiye Satranç Federasyonu ile 10 yıllık sözleşme yaparak tekrar Türkiye'ye döner. 2009 yılında TSF ile tekrar sorunlar yaşamaya başlayan Atalık'ın 10 yıllık sözleşmesi anlaşma maddelerini ihlal ettiği gerekçesiyle TSF tarafından tek taraflı feshedilmiştir. Atalık, TSF aleyhine açtığı davadan 91,000 TL tazminat kazanmıştır. 2012 yılında TSF yönetimi tarafından 1.5 yıl turnuvalarda oynamama cezası verilen Atalık genç oyunculara satranç eğitimi verme konusuna ağırlık vermiştir.

Kadın büyükusta bir satranç oyuncusu olan Ekaterina Atalık ile evlidir ve Vadim isimli bir erkek çocuk babasıdır.

Dış bağlantılar
---------------

* Suat Atalık FIDE sayfası10 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Atalık'ın oyunlarından 5 önemli pozisyon28 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* chessgames.com sayfası4 Nisan 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| * g
* t
* d
Türk satranç büyükustaları |
| --- |
| Büyükustalar (**GM**) | 
* Alexander Ipatov
* Barış Esen
* Batuhan Daştan
* Burak Fırat
* Cemil Ağamaliyev
* Cemil Can Ali Marandi
* Cem Kaan Gökerkan
* Dragan Solak
* Emre Can
* Kıvanç Haznedaroğlu
* Mert Erdoğdu
* Mert Yılmazyerli
* Mustafa Yılmaz
* Suat Atalık
* Vahap Şanal
* Ediz Gürel

 |  |
| Kadın büyükustalar (**WGM**) | 
* Betül Cemre Yıldız
* Kübra Öztürk

 |
**Uvey**, Hiung-nu'nun bir Şanyu'suydu. Uvey, MÖ 114'te babası Içihise'nin yerini aldı ve MÖ 105'te öldü. Yerine oğlu Er Şanyu geçti.

Saltanat
--------

Uvey Şanyu, Wudi'nin Hunlarla *heqin* barışını ve akrabalık anlaşmasını bozmasının ardından Han imparatoru Wudi'nin (MÖ 141-87) hükümdarlığı sırasında hüküm sürdü. Hükümdarlığı, yoğun diplomatik faaliyetlerle görece barışla işaretlendi. Hunlar, Han imparatorluğu ile *heqin* barışını ve akrabalık anlaşmasını yeniden tesis etmeyi amaçlıyordu. Buna karşılık Han İmparatorluğu, Hunlar'ı zayıflatmak, izole etmek ve boyun eğdirmek istedi. Taraflardan hiçbiri ana hedeflerinde başarılı olamadı, ancak Çinliler, Wusun şubelerini bölerek Hunların durumunu daha da baltaladı.

Hayatı
------

Uvey Şanyü, MÖ 114'te babasının yerini aldı.

MÖ 111 sonbaharında Gongsun He ve Zhao Ponu, Hunlara karşı 25.000 süvariye liderlik etti, ancak onlarla çatışmaya girmeyi başaramadı. 

MÖ 110'da Wudi, Shuofang'da (朔方城) 180.000 kişilik bir süvari ordusu topladı ve seferberliği Şanyü'ye bildirmesi için Guo Ji'yi gönderdi. Şanyü onu kabul etti. Guo Ji ona şunları söyledi: "Şanyü, bir sefer düzenleyecek ve Çin devletiyle, yani Gökyüzünün Oğlu ile savaşacak bir konumdaysa, sizi sınırda bir orduyla bekliyor; ve eğer savaşacak durumda değilse, yüzünü güneye çevirmeli ve kendisini Han Hanedanı'nın bir tebaası olarak kabul etmelidir." Uvey bu ültimatom karşısında o kadar öfkelendi ki, hemen Guo Ji'yi tutuklayarak Baykal'a sürgüne gönderdi. Buna rağmen Şanyü, Çin sınırlarına saldırma eğiliminde değildi. Bunun yerine askerleri ve atları dinlendirip ava çıktı.

MÖ 110'da Uvey, Han otoritesine boyun eğmesi yönündeki önerilerini reddetti. Bir noktada Uvey, Chang'an'ı ziyaret etmeye ikna edildi, ancak ona bir Hun ileri geleninin yolda öldüğü haberi geldiğinde geziyi iptal etti. Han tarafından öldürüldüğüne ikna olan Uvey' tüm barış tekliflerini reddetti. 

MÖ 108'de Zhao Ponu, 25.000 süvari ile Hunlara karşı çıktı ama onları bulamadı. Daha sonra sadece 700 süvari ile Loulan Krallığı ve Jushi Krallığı'na saldırarak onlara boyun eğdirdi.

Ölüm ve halefi
--------------

MÖ 105'te Uvey Şanyü, saltanatının 10. yılında öldü. Hâlâ bir çocuk olan oğlu Uşilu, Şanyü ilan edildi ve Er Şanyü olarak adlandırıldı. Muhtemelen yaşlı uygun aday yoktu.

Dipnotlar
---------

1. 1 2  Loewe 2000.
2. ↑  Bichurin N.Ya. *"Collection of information on peoples in Central Asia in ancient times"*, vol. 1, p.42
3. 1 2  Whiting 2002.
4. ↑  Bichurin N.Ya. *"Collection of Information on Peoples in Central Asia in Ancient Times"*, vol. 1, p.43
5. ↑  Bichurin N.Ya. *"Collection of Information on Peoples in Central Asia in Ancient Times"*, vol. 1, p.46

Kaynakça
--------

* Bichurin N.Ya. *"Eski çağlarda Orta Asya'daki halklar hakkında bilgi toplanması"*, cilt. 1, Sankt Petersburg, 1851, yeniden basım Moskova-Leningrad, 1950 (*Shiji bölüm 110, Qian Han Shu bölüm 94a* )  16 Haziran 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 
* 
* 
* 
*
**Vaşlovani Kalesi** (Gürcüce ვაშლოვანის ციხე; *okunuşu*: "vaşlovanis tsih'e"), tarihsel Gürcistan'ın güneybatısını oluşturan bölgelerden biri olan Speri'de, bugün İspir ilçesine bağlı Madenköprübaşı köyünde Orta Çağ'dan kalma bir kaledir. Vaşlovani (ვაშლოვანი) Gürcüce bir kelime olup elmalık anlamına gelir.

Tarihi önemi
------------

Vaşlovani Kalesi'nin bulunduğu Madenköprübaşı köyü, Maden ve Köprübaşı köylerinin birleşmesiyle ortaya çıkmıştır. Kale, Orta Çağ Gürcü tarihinde önemli bir yere sahiptir. Bir Gürcü devleti Samtshe Atabeyliği'in yöneten Cakeli sülalesinden I. Beka Cakeli (1285-1306) ile Türkmen Azat Musa’nın orduları arasında, 1301 veya 1302 yılındaki savaş bu kalenin yakınında meydan gelmiş ve tarihe Azat Musa'nın Gürcistan seferi olarak bilinen savaş Gürcülerin zaferiyle sonuçlandı. Beka hızla İspir ve Bayburt'a doğru ilerledi. Kale dışında bütün kasabayı ele geçirdi. Beka'nın kuşatmasına dayanmak imkansız hale geldiğinde, Türkmenler bir elçi gönderdiler ve haraç ödemeyi kabul ettiler.

Özellikleri
-----------

Vaşlovani Kalesi, bugün Madenköprübaşı'nın bir mahallesi olan eski Maden köyünün 1,2 kilometre güneyinde yer alır. Kaba yonu taşlarla harç kullanılarak inşa edilmiştir. Kalenin günümüze ulaşan duvarlarının yüksekliği 3-4 metreyi bulur. Kalenin giriş kapısı da bugüne ulaşmıştır. Kalenin duvarına dış kısımdan bitişik biçimde inşa edilmiş yarım dairesel yapıda, depolar ve muhtemelen su sarnıçları bulunuyordu. Vaşlovani Kalesi’nin bir dış suru olduğu da tahmin edilmektedir, ancak günümüze izi kalmamıştır. Coğrafi konumu ve köylülerin verdiği bilgi üzerinden bu kalenin Gürcü vakayinamesi *Kartlis Tshovreba*’da adı geçen Vaşlovani Kalesi olduğu tahmin edilmektedir.

Kaynakça
--------

1. ↑  Georgian National Academy of Sciences, *The Georgian Chronicles|Kartlis Tskhovreba (The Georgian Chronicles)*, Artanuji pub. Tbilisi 2014
2. ↑  Toumanoff, Cyril. "The Fifteenth-Century Bagratids and the Institution of Collegial Sovereignty in Georgia." *Traditio* 7 (1949–51): 184-185
3. ↑  *2018 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları* (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2018 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2019, s 31. 31 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-978-9941-9639-1-9
4. ↑  *Kartlis Tshovreba Yer Adları ve Arkeoloji Sözlüğü* (ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი), Tiflis, 2013, s. 215 21 Ocak 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 9789941158964.
**Mukeri Daranı** (Gürcüce: მუქერის დარანი), tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Ardanuç ilçesinin sınırları içinde Mukeri köyünde bir darandır. Bu daran günümüzde Ekşinar köyünün sınırları içindedir.

Tarihçe
-------

Mukeri Daranı'nın bulunduğu Mukeri köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Gürcüce bir ad taşıyan Mukeri Daranı, Osmanlı dönemi öncesinden, Gürcülerden kalmış olmalıdır. Nitekim Mukeri (მუქერი), eski Gürcücede "erzak", "yük" ve "yolluk" gibi anlamlara gelir. Bu ad, erzak deposu olarak da kullanılan buradaki darandan geliyor olabilir.

Kalıntılar
----------

Mukeri Daranı, Tepedüzü köyünün merkezinin 1,5 km kuzeybatısında, Mukeri Kilisesi’nin yakınında eski bir yerleşimin izlerinin tespit edildiği bir yerde bulunmaktadır. Bu yerleşmenin tarihsel Mukeri köyü olması ve yeraltı yapılarının da dışarıdan gelen saldırıları karşısında bu köyün sığınakları ve erzak depoları olması ihtimalinden söz edilebilir. Bu eski yerleşimde birden fazla daran bulunmaktadır. Söz konusu daranlar 80 metre genişlikte bir alana yayılır. Beşi oldukça sağlam olarak günümüze ulaşmıştır. Bunlardan bir tanesi tonozlu örtüye sahiptir. Bu tonozlu mekân, üç yana açılan tünellerle daha küçük mekânlara bağlanmıştır. Kilise ve daranlar coğrafi açıdan tarihsel Mukeri köyüne yakın bir yerde yer alır. Ancak burası bugün idari açıdan Ekşinar köyünün sınırları içinde kalmaktadır. Mukeri Kilisesi ve Mukeri Daranı, Gürcü bir araştırma grubu tarafından 2015 yılında keşfedilmiştir.

Kaynakça
--------

1. 1 2  *2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları* (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2016, s. 149-150. 6 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9123-9-9
2. ↑  Sulhan-Saba Orbeliani, *Gürcüce Sözlük* (ლექსიკონი ქართული), Tiflis, 1991, 2 cilt.
*Mısır'a Uçuş Manzarası*, 1563, 37,1 × 55,6 cm (14,6 × 21,9 inç)
Detay, Kutsal Aile; semenderler eşeğin hemen altında görülebilir (büyütmek için iki kez tıklayın).
***Mısır'a Uçuşla Manzara***, Baba Pieter Bruegel'in 1563 tarihli ahşap tahta üzerine yağlı boya tablosudur ve İncil'de Meryem ve Yusuf'un bebek İsa ile Mısır'a Uçuşunu gösterir.

Tablo 37,1 x55,6 cm ölçülerindedir ve Londra'daki Courtauld Galerisi'nde sergilenmektedir.

Bu çalışma, Joachim Patinir tarafından belirlenen kurallara uygun, natüralist bir dünya manzarasıdır, Görünürdeki konu, Kutsal Aile, dağlar, ovalar, sular ve binalarla yüksek bir bakış açısından görülen hayali bir panoramik manzaradaki küçük figürlerdir. Konu İlk dönem Flaman sanatı'nda uzun zamandır popüler bir konuydu ve Patinir'den bu yana giderek daha popüler hale gelmektedir.

Yusuf, yolculuk için sıkıca sarılmış bebek İsa'yı tutan Meryem'i taşıyan eşeğe rehberlik etmektedir. Tepeler ve dağlarla çevrili geniş bir nehir vadisine sahip, Alp manzarasına bakan bir yamaçtan iniyorlar. Tabloya arazi için kahverengi ve yeşil tonları ile su ve gökyüzünün mavisi hakimdir. Meryem'in alışılmadık kırmızı pelerini (geleneksel mavisi yerine) ve beyaz başlığı onu nehrin mavisi karşısında öne çıkarırken, Yusuf’un grimsi kıyafetleri ormanlık tepelerin yeşil ve kahverengi arka planıyla tezat oluşturmaktadır. Arka planda ise nehrin her iki tarafındaki kasaba binaları belli belirsiz görülebiliyor.

Sağdaki ağaç kütüğünün üzerinde, aile geçerken tapınağından düşen İsa'nın paganizme karşı kazandığı zaferi simgeleyen bir pagan heykeli vardır. Bu, Orta Çağ efsanesinin İncil'deki kısa hikâyeye eklediği bir dizi mucizevi olaydan biriydi. Bir ağaca düşen dal, çarmıha gerilme habercisi olan haçı oluşturur. Figürlerin altında (alt kenara çok yakın) kötülüğün sembolü olan iki minik semender görülebilmektedir.

Tablonun imzası "BRVEGEL MDLXIII" ‘dır. Tablo, Brueghel'in patronu, Habsburg Hollandası'nda önemli bir yönetici olan Kardinal Antoine Perrenot de Granvelle'ye (1517–1586) aitti. Tablodan 1607 tarihli bir envanterde bahsedilmektedir; kendisine ait olduğu kesin olarak tespit edilebilen tek tablodur. Daha sonra on ya da onbir Bruegel'in sahibi olan sanatçı Peter Paul Rubens’e ait oldu.

1939'da Londra'daki Christie's'de müzayedeye çıkarıldığında ve Kont Antoine Seilern tarafından satın alındığında pek tanınmıyordu. Koleksiyondaki diğer Bruegel tablosu olan *Mesih ve Zina Edilen Kadın*, ile birlikte 1978'de Prens Kapısı vasiyetiyle Courtauld Güzel Sanatlar Enstitüsü'ne bağışlandı.

Notlar
------

1. ↑  Braham, 6–7
2. 1 2 3 4  Braham, 6
3. 1 2  Wied, 126
4. 1 2  Padel
5. ↑  Braham, 7
6. ↑  Braham, 6–7; Wied, 126

Kaynakça
--------

* Braham, Helen, *The Princes Gate Collection*, cat. # 8, Courtauld Institute Galleries, Londra 1981, 0904563049
* Padel, Ruth, "Picture this", *The Guardian*, 18 Eylül 2010
* Wied, Alexander, *Bruegel*, 1980, Studio Vista, 0289709741

Dış bağlantılar
---------------

* *Mısır'a Uçuşla Manzara*, ArtUK
* *Mısır'a Uçuşla Manzara*, Courtauld Galerisi
Neumarkin bulunduğu bölge
**Neumark**, (Lehçe: Nowa Marchia, (Yeni Mart)), kuzey ve güney sınırlarını Oder Nehri'nin çizdiği, kuzeyi Pomeranya bölgesi ile sınır olan eski bir yerleşke ismidir.

Tarihçe
-------

Tunç Çağı'nda ilk yerleşim işaretleri görülen bölge bu zamanlarda Keltler ve Cermenler kabilelerine ev sahipliği yapmıştır. Orta Çağ'da Lehistan Krallığı'na hükmeden ilk Hanedanlık olan Piast Hanedanı'nın hüküm süresinde ilk kez egemenlik altına girdi. 1230'lu yıllarda başlayan Kutsal Roma İmparatorluğu bayrağı altında bölgeye yerleşme faaliyetleri ile çeşitli Cermen toplulukları, bölgeye yerleşmeye başladı. Gelen lordlar Tapınak Şövalyeleri'ni ve Hospitalier Şövalyeleri' bölgelere Manastır'lar kurmaya davet etti. Brandenburg devleti yavaş yavaş bölgeye hakim olmaya başladı. Brandenburg Devleti, ilgisinin azalması ile birlikte 1402 yılında bölgeyi Töton Şövalyeleri'ne rehin verdi. Şehirlerin savaşı patlak verince  26 Mart 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Töton Şövalyeleri bölgeyi Brandenburg Elektörlüğüne önce rehin verdi, sonradan sattı  17 Mart 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Bölge Brandenburg Elektörlüğü, Prusya ve Alman İmparatorluğu adı altında uzun süre Almanların elinde kaldı. Nazi Almanyası'nın II. Dünya Savaşı'nda yenilmesi ile birlikte bölge, Sovyetler Birliği altında Polonya'ya geçti. Sovyetler Birliği zayıflayınca ve dağılınca Polonya tam bağımsız hale geçti. Bölge, günümüz Polonya sınırları içerisindedir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "About: Treaties of Cölln and Mewe". *dbpedia.org*. 17 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2023.
2. ↑  "Neumark". 19 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb144108166 (data)
* GND: 4217964-6
* LCCN: sh85092913
* NLI: 987007536112605171
* SUDOC: 071329730
* VIAF: 235098879

 |
Dolutegravir ilaç şeması
**Dolutegravir** (**DTG**), HIV/AIDS tedavisinde diğer ilaçlarla birlikte kullanılan bir antiretroviral ilaçtır. Potansiyel maruziyeti takiben HIV enfeksiyonunu önlemek için temas sonrası profilaksinin bir parçası olarak da kullanılabilir. Ağızdan alınır.

Yaygın yan etkiler arasında uyku güçlüğü, yorgun hissetme, ishal, yüksek kan şekeri ve baş ağrısı yer alır. Şiddetli yan etkiler, alerjik reaksiyonları ve karaciğer problemlerini içerebilir. Hamilelik sırasında kullanımının bebeğe zarar verebileceğine dair kesin olmayan endişeler vardır. Emzirme döneminde kullanımının güvenli olup olmadığı açık değildir. Dolutegravir, viral replikasyon için gerekli olan HIV integrazın çalışmasını bloke eden bir HIV integraz sarmal transfer inhibitörüdür.

Dolutegravir, 2013 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde tıbbi kullanım için onaylanmıştır. Dünya Sağlık Örgütü'nün Temel İlaçlar Listesi'nde yer almaktadır. Abakavir/dolutegravir/lamivudin, abakavir ve lamivudin ile bir kombinasyon da mevcuttur. 2019 itibarıyla, Dünya Sağlık Örgütü (WHO), HIV'li tüm kişiler için birinci ve ikinci basamak tedavi olarak DTG'yi önermektedir.

Kaynakça
--------

1. 1 2  *British national formulary : BNF 69*. 69. British Medical Association. 2015. s. 429. ISBN 9780857111562.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  "Dolutegravir Sodium Monograph for Professionals". *Drugs.com* (İngilizce). 21 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2019.
3. ↑  *World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019*. Cenevre: World Health Organization. 2019. WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.
4. ↑  "Dolutegravir plus lamivudine for the treatment of HIV-1 infection". *Expert Review of Anti-infective Therapy*. **18** (4): 279-292. April 2020. doi:10.1080/14787210.2020.1729742. PMID 32067525.
5. ↑  "HIV Treatment with the Two-Drug Regimen Dolutegravir Plus Lamivudine in Real-world Clinical Practice: A Systematic Literature Review". *Infectious Diseases and Therapy*. **10** (4): 2051-2070. August 2021. doi:10.1007/s40121-021-00522-7. PMC 8572911 $2. PMID 34426899. KB1 bakım: göster-yazarlar (link)

Dış bağlantılar
---------------

* "Dolutegravir". *Drug Information Portal*. U.S. National Library of Medicine. 23 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
**Airlangga** (**Erlangga** diye de okunur) (991 Bali, Endonezya – 1049 Cava Adası) Srivijaya işgalinin ardından yıkılan Medang krallığından sonra kurulan Kahuripan Krallığı'nın tek kralıydı.

Çocukluk ve gençlik
-------------------

Airlangga kraliçe Mahendradatta'nın oğluydu. Bali'de doğdu ve orada büyüdü. Gençliğinin bir kısmını Medang'daki Watugaluh sarayında, amcası kral Dharmawangsa'nın yanında geçirdi. Medang o zamanlar Bali'yi kontrol altında tutan ve Batı Kalimantan'da kolonisi bulunan güçlü bir krallıktı. Dharmawangsa Medang'ı bölgenin süper gücü yapıp Srivijaya imparatorluğuna meydan okumak istiyordu. Bunun üzerine Srivijaya'ya bağlı Palembang'ı almak için bir deniz seferi düzenledi fakat başarısızlıkla sonuçlandı. Srivijaya Medang kralıığının saldırısını başarıyla geri püskürttü.

Sriwijaya İşgali
----------------

1006 yılında, Airlangga henüz onaltı yaşındayken, Srivijaya Medang krallığına karşı misillemeye geçti. Wurawari (Srivijaya müttefiki) Watugaluh Sarayı'nı yaktı. İşgal esnasında kral Dharmawangsa öldürüldü. Airlangga, koruması Narotama ile birlikte Vanagiri (şimdiki adı Wonogiri) ormanlarının derinliklerine kaçıp, saklandı ve yıllarını burada derviş hayatı yaşayarak geçirdi.

Kahuripan Krallığı'nın Kuruluşu
-------------------------------

1019 yılında, Airlangga daha önceleri Medan Krallığı tarafından yönetilen fakat kral Dharmawangsa'nın ölümünden sonra dağılan bölgeleri birleştirmeye başladı. Yeni bir krallık kurdu ve Srivijaya ile barış ilan etti. Doğuda Pasuran'dan batıda Madiun'a kadar uzanan bu yeni krallıpa Kahuripan Krallığı adı verildi. Airlangga töleransıyla tanınıyordu, ve aynı zamanda hem Hindu hem de Budist'lerin kralı konumundaydı. İlerleyen yıllarda krallığın sınırlarını Orta Cava ve Bali'ye kadar genişletti. 1025 yılında, Srivijaya İmparatorluğu'nun bölgedeki gücünün azalmasına karşın Airlangga kendi krallığının gücüne güç kattı. Cava'nın kuzey kıyıları, özellikle Surabaya ve Tuban, önemli ticaret merkezleri haline geldi.

Airlangga, döneminde sanat ve edebiyata önem verdi. 1035 yılında, Mpu Kanwa Mahabharata destanından esinlenerek Arjuna Wiwaha'yı yazdı. Bu eserde Indra'nın reenkarnasyonu olduğuna inanılan Arjuna ile birlikte Airlangga'nın hayat hikâyesi de resmedildi.

Kahuripan Krallığı'nın Yıkılışı
-------------------------------

Airlangga hayatının sonuna doğru başarısını yitirmeye başladı. Varisi, Sanggramawijaya, krallığı devam ettirmektense bir derviş olarak yaşamayı tercih etti. 1045 yılında, Airlangga imparatorluğu iki oğlu arasında paylaşılmak üzere ikiye böldü. Bunun ardından Airlangga krallığı bırakıp derviş hayatı yaşadı ve 1049 yılında öldü.

Kaynakça
--------



|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* ISNI: 0000 0003 8764 3182
* LCCN: n91090382
* SUDOC: 135824354
* VIAF: 280662649
* WorldCat: lccn-n91090382

 |
*Aristoteles'in Okulu*, 1880'li yıllara ait Gustav Adolph Spangenberg'in resmi
**Peripatetik Ekol** ya da **Peripatetik Okul** (Yunanca: Περιπατητική Σχολή), Antik Yunanda kurulmuş felsefe ekolüdür. Yunanca, 'yürüyen, gezgin' anlamındaki *peripatetikos* (περιπατητικός) kelimesinden türetilmiştir. Ekolün kurucusu Aristoteles'tir. Antik Yunan'da Aristoteles'in yorumcularına, İslam-Doğu Felsefesi içerisinde ağırlıklı olarak Aristoteles felsefesi üzerinde yoğunlaşanlara, Orta Çağ Avrupasında 13. ve 14. yüzyıl sonrası oluşan Aristoteles etkisiyle felsefe yapanlara da "peripatetik" denilir.

Etimoloji
---------

Aristo, Atina’da Lykeion (lise) adıyla kurduğu felsefe okulunda M.Ö. 335-323 yılları arasında bir yandan ders okuturken bir yandan da eserlerini kaleme almıştı. Filozof, öğrencilerine zihin jimnastiğiyle beden jimnastiğini aynı anda yaptırmak amacıyla derslerini okulunun geniş revakları arasında yürüyerek veriyordu. Bu sebeple onun felsefesine Yunanca, "gezinmek, yürümek" anlamındaki *peripate* kelimesinin mastarından **peripatetizm** denilmiştir.

Peripatetizm kelimesi başlangıçta Aristo’nun ders verme yöntemini gösterirken, sonradan -Helenistik dönemde, İslâm ve Hristiyan Orta Çağ'ında yetişen ve Aristo doktrinini temel alan filozoflarda- sistemi ifade eden bir terim olarak yaygınlık kazanmıştır.

Okulun özellikleri ve başkanları
--------------------------------

Aristo’nun on iki yıl başkanlığını yaptığı Lykeion’daki dersleri genellikle mantık, fizik, metafizik, ahlâk, siyaset ve edebî sanatlara (belâgat ve şiir) dairdi. Aristo'nun m.ö. 322’de ölümünden sonra peripatetik okulun başkanlığına gelenler;

* Midillili Theophrastos, Aristo'nun öğrencisidir ve otuz dört yıl süreyle okulu yürütmüştür.
* Lapsekili Straton, Theophrastos öğrencisidir ve on sekiz yıl süreyle okulu yürütmüştür.
* Truvalı Lykon, hatiptir ve kırk dört yıl başkanlık yaptı.
* Ariston,
* Kritolaos,
* Diodoros,
* Erimneos, kendisinden sonra gelen iki başkanın adı bilinmemektedir.
* Rodoslu Andronikos, Aristo'nun eserlerinin külliyatını yeni baştan düzene koyarak kataloğunu çıkardı. Bu külliyatın büyük ölçüde onun düzenlediği şekliyle günümüze ulaştığı kabul edilmektedir.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3  "TDV Ansiklopedisi, cilt 29, Sayfa 393". 19 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2017.

Ayrıca bakınız
--------------

* Aristoculuk
* Meşşailik

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* LCCN: sh85099930
* NLI: 987007536092805171

 |
**Balkan Göçmenleri Kültür ve Dayanışma Derneği**, kısa adıyla Bal-Göç, Türkiye'de Balkanlar'dan göç eden ve Balkanlar'da yaşamlarını sürdüren soydaşların kültürlerini yaşatmak, aralarındaki sosyo-ekonomik dayanışma ve gelişmeyi sağlamak, Balkan ülkeleri ile iyi ilişkilerin geliştirilmesi, dostluk ve kardeşliğin güçlenmesi, bölge ve Dünya barışının sağlanması için çalışmak, soydaşların yasalar ve uluslararası anlaşmalarla elde edilmiş haklarını korumak ve bu hakları geliştirmek için çalışmak amacıyla kurulan dernektir.

Kuruluşu ve Amacı
-----------------

17 Ocak 1985 tarihinde, Bursa'da Kurucu Başkanı Mümin Gençoğlu'nun önderliğinde tesis edilen dernek, Balkan Türkleri'nin haklarını savunan "profesyonel bir dava örgütü" olmak amacıyla kurulmuştur.

1970’lerden sonra, Bulgaristan başta olmak üzere, tüm Balkan ülkelerinde yaşayan Müslümanlara, Arap-Türk ismi taşıyanlara bu devlet yönetimleri tarafından baskı uygulanmaya başlanmıştır. Bu baskıları engellemek ve dünyada bu gibi uygulamalara karşı kamuoyu oluşturmak için Türkiye Cumhuriyeti’nde bir sıra dernekler kurulmuştur.

1984 yılından itibaren Bulgaristan’da Türkler’e karşı da bir yok etme politikası gündeme geldi. Bu yok etmede yalnız isimler söz konusu değil, bu ülkede yaşayan Türk soylu kimselerin temelli ortadan kalkması isteniyordu.

İşte Bursa’da ilk kez temelleri atılan Balkan Göçmenleri Kültür ve Dayanışma Derneği, kısa adı Bal-Göç böyle bir isteğe, böyle bir uygulamaya "dur" demek için ortaya çıkmıştır. Mümin Gençoğlu başta olmak üzere, Bal-Göç Derneği resmi olarak 17.01.1985 tarihinde Bursa valisi Zekai Gümüşdiş’in imzası ile resmen onaylanmıştır.

Kurucu başkan Mümin Gençoğlu’dur. Bal-Göç Derneği, Bakanlar Kurulunun 11.08.1987 gün ve 87/12003 sayılı kararıyla kamu yararına çalışan dernekler statüsüne girmiştir.

16.12.1987 tarihinde üç Balkan Göçmenleri Derneği bir federasyon oluşturmuştur. Merkezi Bursa’da bulunan Bal-Göç Derneği de bu federasyonun kurucusu olarak dahilindedir. Bu yeni kurulan federasyona Balkan Göçmenleri Federasyonu (BGF) adı verilmiştir.

Kaynakça
--------

* **Balkan Göçmenleri Kültür ve Dayanışma Derneği Resmi Sitesi10 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.**
Ahameniş İmparatorluğu'nda Pers ordusunun özel birimi - Ölümsüzler
**Ölümsüzler**, Herodot tarafından Ahameniş İmparatorluğu ordusundaki seçkin bir ağır piyade birliğine verilen isimdir.

Ölümsüzler'in seçilmesi
-----------------------

Ölümsüzler Ahameniş İmparatorluğu'nun tüm şehirlerinde sportif yarışmalarla seçilirlerdi. Bu seçilen kişiler atletik ve uzun boyluydu ve güçlü askerler olabilmek için 2 yıl boyunca özel beslenir ve tüm dünyadan gelen ustalardan kılıç, okçuluk, binicilik, eğitimleri alırlardı. Savaş sanatının bütün inceliklerini öğrendikten sonra, denemek amacıyla, uzak bölgelerde 2-3 yıl daha savaşlara katılıp, usta birer savaşçı olarak, bu birliğe katılırlardı.

Thermopylae Muharebesi'nde
--------------------------

Thermopylae Muharebesi'nde bu birlik önce hiç savaşa girmedi, fakat Spartalılar 30-40 kişilik pers öncü kuvvetlerini katledince 'ölümsüzler' birliğinden 50 kadar seçkin Pers askeri Efialtes adlı Spartalı birinin onlara o yeri tarif etmesiyle birlikte Spartalıların etrafını sararak savaşa son verir.

Bu askerler mızrak, balta, kılıç, hançer, ok, yay, kalkan kullanırdı. Sayıları 10.000 kadardır. Zırh kullanmazlar.

Dış bağlantılar
---------------

* www.livius.org25 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* monolith.dnsalias.org The Persian Immortals25 Temmuz 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* www.iranian.com *The Guards of the Shahanshah, How to fight, carry weapons, ride horses and learn archery* by Nabil Rastani, 27 October 201013 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Immortals Entry at Encyclopaedia Iranica 26 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
**Sataplia Daranı** (Gürcüce: სათაფლიას დარანი), tarihsel Şavşeti bölgesinde, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı ve eski adı Sataplia olan Otluca köyünde Orta Çağ'dan kalma bir darandır.

Tarihçe
-------

Sataplia Daranı'nın bulunduğu Sataplia köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biridir. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Geleneksel Gürcü şarabının imalinde kullanılan ve kvevri denilen şarap küpleri daranın Osmanlı döneminden önce, Gürcü yönetimi zamanında inşa edildiğini göstermektedir. Köyün adı ile köydeki diğer yer adları Sataplia Daranı'nın bulunduğu yerin eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir. Nitekim Sataplia (სათაფლია), bal anlamındaki Gürcüce "tapli" (თაფლი) kelimesinden türemiş olup "bal yurdu" anlamına gelir. Bununla birlikte 1886 Rus nüfus tespitinde Satapia köyünün nüfusu Türk olarak kaydedilmiştir.

Kalıntılar
----------

Sataplia Daranı, köyün doğu kesiminde, kayalık bir yamacın dibinde bulunmaktadır. Yeraltındaki yapı kompleksi, yaklaşık 1,5 metre yüksekliği olan ve birbirine paralel iki dehliz şeklinde uzanmaktadır. Bu dehlizlerden birinin günümüze ulaşan kısmının uzunluğu 6 metre, diğerininki ise 30 metredir. Köyün sakinlerinin verdiği bilgiye göre bu dehlizlerin uzunluğu bir zamanlar 100 metreyi buluyordu. Dehlizler çökmüş olduğu için bugün uzunluğunu ölçmek mümkün değildir. Daranın içinde, yaygın olarak geleneksel Gürcü şarabının imalinde kullanılan ondan fazla kvevri tespit edilmiştir.

Kaynakça
--------

1. 1 2  *2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları* (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2016, s. 55. 6 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9123-9-9
2. ↑  *2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları* (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2016, s. 189. 6 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9123-9-9
3. ↑  "თაფლი" - *A Comprehensive Georgian-English Dictionary*, Londra, 2006, 2 cilt 1 Haziran 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
4. ↑  "*Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г.* (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, Sıra no: 1421". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2023.
Guilelmus Fabricus Hildanus, *Observationum ve* Curationum *Chirurgicarum Centuriae*, 1641.
 Hilden'de pazar yerinde bulunan Fabry'nin bronz büstü
**Wilhelm Fabry** (William Fabry, Guilelmus Fabricius Hildanus veya Fabricius von Hilden) (25 Haziran 1560 - 15 Şubat 1634)."Alman Cerrahisinin Babası" olarak bilinen Fabry cerrahi alanında ilmi tahsil almış ilk Alman cerrahtır. İatromekanik okulunun önde gelen bilim adamlarından biridir ve 20 tıbbi kitabın yazarıdır. Ölümünden sonra 1641'de yayınlanan *Observationum et Curationum Chirurgicarum Centuriae*, yüzyılın vaka kayıtlarını gösteren en iyi koleksiyondur ve cerrahi pratiğinin çeşitliliği ve yöntemleri hakkında net bir fikir verir.

Eşi Marie Colinet (veya *Fabry*), sezaryen doğum teknikleri geliştiren İsviçreli bir ebe-cerrahtı.Kocasına cerrahi pratiğinde yardımcı oldu ve bir hastanın gözünden metal çıkarmak için mıknatıs kullanma tekniğini icat etti.(1624'te) (bugün hala kullanılmakta olan bir teknik). Fabry, *Centuriae'deki* prosedürün ayrıntılı bir açıklamasını yazdı ve bu tekniği eşinin icat ettiği açıkça belirtilmesine rağmen övgü ve itibar Fabry'ye verildi.

Fabry Hilden'de doğdu.Fabry'den sonra doğduğu şehirde onun adına bir müze açıldı.Bu sergide çağa özgün cerrahi aletlerden başka Fabry ve arkadaşlarının sayısız yazıları,portreleri sergilenmektedir.Onuruna Hilden'de pazar yerine bronz büstü dikildi.Eşi ve kendisinden sonra isimleri Hilden'de belirli sokaklara verildi.

Öldüğü Bern şehrinin bir sokağına isminin latince versiyonlarından biri verildi.(Hildanusstrasse).

* 1579-Düsseldorf'ta olağanüstü mahkeme cerrahı olan Cosmas Slot'un kalfalığını(*Badergeselle)* yaptı.
* 25 Temmuz 1587'de - Cenevizli matbaacı Eustache Colinet'in kızı Marie Colinet ile evlendi.
* 1602-1615 yılları arasında Payerne (İsviçre) ve Lozan'da cerrahlık yaptı.
* 1615 - 1634 Şehir konseyinin atanmasıyla Bern'de şehir cerrahlığı yaptı.

Eserleri
--------

* *De Dysenteria  : Liber unus: Quo hujus Morbi Causae, Signa, Prognostica ve Praeservatio continentur: Item, quomodo Symptomata, quae huic Morbo süpervizör solent, sint removenda*. de Bry / Galler, Düsseldorf Üniversitesi ve Oppenheimii 1616 Dijital baskısı

Kaynakça
--------

* Georg Becker, Wilhelm Fabry von Hilden (Niederbergische Beiträge cilt 6, ed. Heinrich Strangmeier), Wuppertal 1957 (Almanca)
* JONES E (1960). "THE LIFE AND WORKS OF GUILHELMUS FABRICIUS HILDANUS (1560–1634): PART I". *Med Hist*. **4** (2): 112-34 contd.
* JONES EW (1960). "THE LIFE AND WORKS OF GUILHELMUS FABRICIUS HILDANUS (1560–1634): PART II". *Med Hist*. **4** (3): 196-209.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb12516649z (data)
* CANTIC: a11214818
* GND: 118531751
* HDS: 042630
* ISNI: 0000 0001 0883 6601
* LCCN: n82039841
* NKC: nlk20000085311
* NLG: 304512
* NLI: 987007285361005171
* NTA: 070470928
* SELIBR: 285468
* SNAC: w6c610pn
* SUDOC: 077185285
* VIAF: 29640609
* WorldCat: lccn-n82039841

 |
İspir Kalesi. Kalede 9-10. yüzyılda inşa edilmiş bir bazilika ile 19. yüzyılda inşa edilmiş bir cami bulunmaktadır.
**İspir Kalesi**, tarihsel Speri bölgesinde, bugün Erzurum ilinin İspir ilçesinin idari merkezi olan İspir kasabasında Orta Çağ'dan kalma kaledir.

Gürcü ve başka yabancı kaynaklardan da bilinen İspir Kalesi, kasabanın güneybatısında, Çoruh Nehri’nin kıyısındaki bir kaya kütlesi üzerinde yer alır. Birkaç kez elden geçtiği anlaşılan kale birkaç terasa yayılır. Bazı kısımlarda oldukça yüksek duvarlara sahiptir. Duvarların bazı bölümleri ise yıkılmıştır. Kale içinde 9-10. yüzyılda, Gürcü Krallığı veya Bizans döneminde inşa edildiği tahmin edilen büyükçe bir bazilika bulunmaktadır. Ancak bu yapı büyük ölçüde yıkılmıştır. Kalenin üst kısmında ise, 19. yüzyılda inşa edilmiş tek minareli bir cami yer alır. Caminin inşasında yıkılmış olan bazilikanın duvar kaplama taşları kullanılmıştır. Restore edilmiş olan İspir Kalesi, Çoruh Nehri’ni ve İspir kasabasına hakim bir yerde bulunmaktadır. Çoruh Nehri’ndeki barajdan dolayı kalenin aşağısındaki arazi sular altında kalmıştır.

Kaynakça
--------

1. ↑  *Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu* (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 237, ISBN 9789941478178.
2. ↑  2018 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2018 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2019, s 37. 31 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-978-9941-9639-1-9
**Şubani Kalesi** (Gürcüce: შუბანის ციხე), tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Borçka ilçesine bağlı Karşıköy'de Orta Çağ'da Gürcülerden kalma bir kaledir. Eskiden bir köy ve günümüzde Karşıköy'ün bir mahallesi olan Şubani'nin sınırları içinde yer alır.

Tarihçe
-------

Kalenin bulunduğu Şubani köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Şubani Kalesi de bu dönemden kalmış olmalıdır. Türkçeye Şuban olarak girmiş olan Şubani, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Heba nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 22 haneden oluşuyordu. Bu köyün bir Gürcü yerleşimi olduğu, 1886 ve 1922 tarihlerinde nüfusunun Gürcü olarak kaydedilmiş olmasından da anlaşılmaktadır. "Orta mahalle" veya "orta köy" anlamına gelen Şubani'nin (შუბანი) adı 1925 yılında Ortaköy olarak değiştirilmiştir.

Mimari
------

Şubani Kalesi (10 x 5 m), yerleşimin dışındaki bir tepenin üzerinde yer alır. Kireç harcıyla inşa edilmiş olan kalede orta büyüklükte taşlar kullanılmıştır. Günümüze kalmış olan duvarların yüksekliği 3 metreyi, kalınlığı 1 metreyi bulur. Şubani Kalesi'nin içinde bir "marani" (mahzen) bulunmakta olup burada geleneksel Gürcü şarap imalinde kullanılan ve kvevri denilen şarap küplerinin kalıntıları tespit edilmiştir. Kale içinde, üstten dar bir girişi olan ve içi giderek genişleyen 3,5 metre derinliğinde bir yapı bulunmaktadır. Köyün sakinleri kalenin bulunduğu yeri "Kilise" olarak adlandırmaktadır.

Kaynakça
--------

1. 1 2  *2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları* (Gürcüce), Tiflis, 2017, s. 19. 17 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-8-7
2. ↑  Emrullah Alemdar, *1835 Tarihli Livane (Artvin) Sancağı 2767 Numaralı Nüfus Defterinin Değerlendirilmesi*, Erzurum, 2019, s. 15, 139-140 30 Ekim 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Yüksek lisans tezi
3. ↑  "*Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г.* (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, Sıra no: 1261". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2023.
4. ↑  "Nurşen Gök, "Artvin Livası'nın Anavatan'a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler", *Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi*, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104" (PDF). 26 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Temmuz 2023.
5. ↑  "Muvahhid Zeki, *Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye*, 1927, s. 119". 29 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2023.
**Starosta** veya **starost** (Kiril alfabesi: *старост/а*, Latince: *capitaneus*, Almanca: Starost, Hauptmann), Slavca bir terim, görevi bir hanedan ailesinin veya aile mülklerinin varlıklarını yönetmek olan kişiyi ifade eder. Starost'un Slavca kökü, "kıdemli" veya "senior" olarak tercüme edilir. Orta Çağ'dan bu yana, Slav tarihinde bir dizi sivil ve sosyal bağlamda liderlik pozisyonunda bulunan bir sorumlu anlamına geliyordu. Starosta, tarihsel olarak üst düzey bir kraliyet idari görevlisiydi. Polonya'da, *starostwo* adı verilen bir starosta kraliyet bölgesini veya belirli bir bölgeyi yönetirdi.

Orta Çağ'ın ilk dönemlerinde starosta, kentsel veya kırsal topluluğa ya da kilise tarzı topluluklara liderlik ederdi.

Kaynakça
--------

1. ↑  *Ukrainian Encyclopedia* (İngilizce). 14 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2020.
2. ↑  Stanisław Kutrzeba (1903). *STAROSTOWIE ICH POCZĄTKI I ROZWÓJ W XIV W* (Lehçe). Biblioteka Cyfrowa UJK. 28 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ekim 2020.

Dış bağlantılar
---------------

* Encyclopedia of Ukraine: Starosta14 Temmuz 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Starosta in the Internet Encyclopedia of Ukraine 28 Eylül 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4318754-7

 |
**Kadir Has Vakfı (**kıs. **HASVAK)**, Hayırsever iş adamı Kadir Has ve eşi Rezan Has tarafından 1991 yılında kurulmuştur. Kadir Has’ ın babası Nuri Has’ın "*Bir okul yaptırmak, bin kişiyi hapishaneye düşmekten kurtarır.*" sözlerini benimseyen Kadir Has, bu misyonla vakfı kurmaya karar vermiştir. 1990 yılında vakfın kuruluşu için ilk adımları atılmış, Bakanlar Kurulu’ nun 23 Şubat 1992 tarihinde aldığı 92 / 2779 sayılı kararıyla resmi olarak vakıf statüsüne kavuşmuştur.

Vakfın kuruluşuyla birlikte Kadir Has Üniversitesi’ nin kuruluş adımları atılmıştır. 28 Mayıs 1997 tarihinde de vakıf aracılığıyla resmi olarak kuruluşu tamamlanmıştır. Üniversite 1997 yılından beri mezun vermeye devam etmektedir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Kadir Has Vakfı » Tarihçe". Erişim tarihi: 2 Nisan 2024. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
2. ↑  "Hakkımızda". *bologna.khas.edu.tr*. Erişim tarihi: 2 Nisan 2024. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
**Euryanax** (Antik Yunanca: Εὐρυάναξ = hüküm süren) İkinci Pers Savaşı sırasında Spartalı bir generaldi. Spartalı prens Dorieus'un oğluydu ve Agiad hanedanı üyesiydi. Babası Sparta tahtına üvey kardeşi I. Cleomenes'in geçmesinden sonra Sparta'dan ayrılmıştı, oysa Dorieus Spartalılar onu, taht için daha iyi bir aday olarak görülüyordu. Sparta'dan ayrıldığında Dorieus, kendisinin ve soyundan gelenlerin bir daha asla taht üzerinde hak iddia edemeyeceklerini biliyordu. Sparta yasası, bir Spartalı kralın Sparta dışında asla yaşamamış olması gerektiğini söylemektedir. Cleomenes veliahdı olmadan öldüğünde kral olan Euryanax değil, Dorieus'un küçük üvey kardeşi olan I. Leonidas idi. Euryanax Sparta'ya döndü, ancak babasının hüküm sürdüğü Erice'deki Sparta kolonisi Heraklea, Kartacalılar tarafından yok edildi.

MÖ 480'de Leonidas, Persler ile yapılan Thermopylae Muharebesi'nde öldürüldü, bunun üzerine oğlu Pleistarchus Sparta tahtına geçti. Pleistarchus daha reşit olmadığı için Cleombrotus, kral naibi olarak atandı. Birkaç ay sonra Cleombrotus, iktidarı fiilen Pausanias'a bırakarak öldü. Pausanias MÖ 479'da gerçekleşen Platea Muharebesi'nin başkomutanıydı. Bu muharebede Euryanax general olarak görev yaptı. Yunanlar savaşı kazandı ve böylece Pers istilası durduruldu.

Kaynakça
--------

1. ↑  Campbell, Brian (2017). *The Oxford handbook of warfare in the classical world*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0190499136.