**Revan kapısı** veya **Xelfeli kapısı** (Azerice: İrəvan qapısı) Şuşa kalesinin üç ana kapısından biridir ve kalenin batı tarafında yer alır. Kalenin diğer iki kapısı Gence ve Ağoğlan kapılarıdır.

Tarihi
------

Şuşa Kalesi'nin üç ana kapısı vardı: Gence, Revan ve Ağoğlan kapıları. Her üç kapının da adı tarihi kaynaklarda sıkça geçtiği gibi, 19. yüzyılda çizilen Şuşa'nın tüm genel planlarında da adı geçmektedir. Örneğin, 1871'de yayınlanan *"Kafkasya"* gazetesinin 25. sayısında şöyle yazıyor: *"Abix'in barometrik ölçümlerine göre, Ağoglan ve Yelizavetpol kapılarının bulunduğu şehrin kuzeydoğu kısmı 3886 fit yükseklikte, "Şuşa Kayası" olarak adlandırılan ve Revan Kapısı'nın bulunduğu güneybatı kısmı 4705 fit yüksekliktedir".*

XIX yüzyılın 60'lı yıllarında bile, *"Иллюстрация"* gazetesinde yayınlanan makalenin kanıtladığı gibi, bu kapılar Şuşa'nın sosyal yaşamında önemli bir rol oynadı. O makalede verilen bilgilere göre Ağoğlan ve Revan kapıları üstlerin geçişi ve yüklerin taşınması için, Gence kapısı ise arabaların geçişi için yapılmıştı. Bazı kaynaklarda kale surlarının dördüncü bir duvarının varlığından söz edilse de yeri ve adı tespit edilememiştir.

Penahali Han döneminde inşa edilen kale kapısı, 18. yüzyıldan itibaren *Revan kapısı* veya *Xelfeli kapısı* olarak adlandırılmıştır. Bu kapıdan çıkan yol Şuşa şehrini Xelfeli köyü ve Erivan şehrine birleştiriyordu. Şuşa Kalesi'nin diğer iki kapısı gibi Revan Kapısı da, Şuşa'nın 19. yüzyılda çizilen bütün genel planlarında geçmektedir.

Mimari özellikleri
------------------

Revan kapısının planı
Kapının profil görünümü
Gence kapısının aksine, Revan kapısı daha geleneksel bir şekilde inşa edilmiştir. Sivri kemerli kapı her iki tarafta simetrik olarak yerleştirilmiş iki katmanlı savaş kuleleri ile güçlendirilmiştir.

Revan kapısı şehir surlarının batısında yer aldığından ve kale kulelerinin sayımı batıdan başladığından, 19. yüzyıl Şuşa'nın çizim ve nazım planlarında bu kuleler 1 ve 2 numaraları ile belirtilmiştir. Revan kapısı günümüze kadar yıkılmış bir halde ulaşsa da, 20. yüzyılın 30'lu yıllarında Şuşa'da araştırma yapan Sara Aşurbeyli, kapının kemerlerini gözlemlediğini söylüyor.

Konuyla ilgili yayınlar
-----------------------

* Авалов, Э. В. (1977). *Архитектура города Шуши и проблемы сохранения его исторического облика*. Баку: Элм.

Kaynakça
--------

1. ↑  Nersesov (Qarabaği), Mirzə Yusif (2006). *Tarixi-Safi* (PDF) (Qarabağnamələr. II kitab bas.). Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. s. 35. 11 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Temmuz 2022.
2. ↑  Baharlı (1888). *Əhvalati-Qarabağ* (E. Avalov, 34-də istinad edir bas.).
3. ↑  Авалов, Э. В. "О некоторых особенностях архитектуры оборонительных сооружений Шуши". *Изв. АН Азерб. ССР сер. Лит. Яз. и Иск*.
4. ↑  "Кавказ, Тифлис" (№ 25). 1871.
5. ↑  *Очерки Закавказья. «Иллюстрация»* (т. VII bas.). СПб.-М. 1861. s. 257.
6. ↑  Nersesov (Qarabaği), Mirzə Yusif (2006). *Tarixi-Safi* (PDF) (Qarabağnamələr. II kitab bas.). Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. s. 35. 11 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Temmuz 2022.
7. ↑  Авалов 1977, s. 34
8. 1 2 3  Авалов 1977, s. 35
9. ↑  Ашурбейли, С. (1934). *Архитектура Шуши и ее ближащих окрестностей*. Баку. s. 12.