**17 Şubat 1959 Türk Hava Yolları Londra kazası**, 17 Şubat 1959 gününde Türkiye Cumhuriyeti başbakanı Adnan Menderes'in içerisinde bulunduğu Vickers Viscount 794 tipi "TC-SEV" uçağının Kıbrıs Cumhuriyeti'ni kuracak Londra Antlaşması için İngiltere'ye doğru giderken düşmesi olayıdır.

Kaza
----

Adnan Menderes'in başkanlığındaki Türk heyetini taşıyan Türk Hava Yolları uçağı, ilk başta Londra'nın merkezine daha yakın olan Heathrow Havalimanı'na inmeyi planlamıştı. Ancak, Heathrow kontrol kulesi yetkilileri, başkentteki aşırı sis yüzünden diğer bütün uçaklar gibi Türk uçağını da 25 kilometre güneyde bulunan Gatwick Havalimanı'na yönlendirdi. Burada sis kısmen az olsa da görüş mesafesini büyük ölçüde düşürecek yoğunluktaydı. İngiltere Havacılık Bakanlığı'nın yaptığı soruşturmaya göre, uçağın kuleyle telsiz irtibatının kesilmesi ve yoğun sis sebebiyle uçak saat 16.58'de aniden bir fırtına ile beraber Londra yakınlardaki ormana çakılmıştır. Yerde 250 metre kadar sürüklendikten sonra her iki kanadı kopmuş ve taklalar atarak parçalanmıştır. Newgate Chaffold çiftliğinde bahçıvanlık yapan Peter Weller ve iki arkadaşı da kazaya şahit oldular. Bu üç İngiliz, gökyüzünde korkunç bir motor gürültüsü duyduktan sonra sivil bir uçağın hızla üzerlerine doğru inmeye başladığını görmüş ve bulundukları tarlada yere kapanmıştır. Uçağın ürkütücü patlama sesiyle yakınlardaki ormana daldığını gören Weller, yanındaki arkadaşlarından birine bisikletiyle birkaç kilometre uzaklıktaki polis karakoluna gitmesini istedi; sonra da diğer arkadaşıyla birlikte kazazedelerin yardımına koştular.

Weller ve arkadaşı olay yerine ulaştığında uçağı ikiye ayrılmış bir şekilde buldular. Uçağın gövdesine girip, koltuklarda baygın durumda yatan birkaç yolcuyu dışarı çıkardılar. Kazada Menderes'in ayağı uçağın yarılan tabanına sıkışmış, DP'li Sakarya Milletvekili Rıfat Kadızade onun dışarı çıkmasını sağlamıştı. Olay yerine gelen Tony Bailey isimli çiftçi ve hemşire eşi Margaret, o sırada Menderes'i takım elbisesi çamur ve kana bulanmış bir şekilde çalıların üzerinde otururken buldular. Menderes, İngilizce olarak, hiçbir şeyi olmadığını söyledi ve uçaktakilere yardım etmelerini istedi. Tony Bailey uçaktakilere yardım etmeye giderken eşi de kazazede Adnan Menderes'e göz kulak olmak için orada kaldı ve bilincini açık tutmak için uğraştığı kazazedeyi çimenlerin üzerine yatırdı. Margaret "Siz kimsiniz ve bu uçak hangi ülkeye ait?" sorusunu sorunca, "Türkiye başbakanıyım. Uçaktakiler de benimle birlikte Londra'daki Kıbrıs görüşmelerine gelen Türk delegasyonudur." yanıtını aldı.

Hemşire Margaret, Menderes'in aralarında bulunduğu üç kişiyi köy evindeki kanepelere yatırdı ve profesyonel tıbbî yardımda bulundu. Olay yerine cankurtaran gelince Menderes, London Clinic'te tedaviye alındı. Kazada bakan ve milletvekillerinin de bulunduğu 14 kişi ölmüştü. Dışişleri Bakanlığı Kâtibi Güner Türkmen ve Demokrat Parti Çanakkale Milletvekili Emin Kalafat'ın da aralarında bulunduğu 6 yolcu ve mürettebat yaralı olarak kurtuldu. Başbakan Adnan Menderes hafif yaralandı.

### Kazada ölenler

* Ali Server Somuncuoğlu (Basın-Yayın ve Turizm Bakanı)
* Şerif Arzık (Anadolu Ajansı Genel Müdürü)
* Abdullah Parla (Türk Hava Yolları Genel Müdürü)
* Kemal Zeytinoğlu (DP Eskişehir Milletvekili)
* Muzaffer Ersü (Başbakanlık Özel Kalem Müdürü)
* İlhan Savut (Dışişleri Bakanlığı 2. Daire Başkanı)
* Mehmet Ali Görmüş (Basın-Yayın ve Turizm Bakanlığı Özel Kalem Müdürü)
* Sedat Görmüş (Dışişleri Bakanlığı kâtibi)
* Burhan Tan (Akşam Gazetesi foto muhabiri)
* Münir Özbek (Kaptan Pilot)
* Sabri Kazmaoğlu (Yardımcı pilot)
* Lütfi Biberoğlu (Yardımcı pilot)
* Gönül Uygur (Hostes)
* Gündüz Tezel (Telsiz operatörü)

### Yaralananlar

* Adnan Menderes (Başbakan)
* Şefik Fenmen (Özel Kalem Müdür Yardımcısı)
* Rıfat Kadızade (Sakarya Milletvekili)
* Emin Kalafat (Çanakkale Milletvekili)
* Melih Esenbel (Dışişleri Bakanlığı Genel Sekreteri)
* Arif Demirer (Afyon Milletvekili)
* Kazım Nefes (koruma polisi)
* Yurdanur Yelkovan (hostes)
* Kemal Itık (makinist)
* Türkay Erkay (kabin memuru)

Olayın ardından
---------------

Menderes'in talimatıyla Kıbrıs görüşmeleri planlandığı zamanda başladı. Adnan Menderes, kazadan iki gün sonra, London Clinic'te gözetim altında tutulduğu hasta yatağında Londra Antlaşması'nı imzaladı. Ardından ertesi gün radyolarda yayınlanmak üzere Türk halkına hitaben duygusal bir konuşma yaptı. Mart başında taburcu olan Menderes'i Türkiye'ye dönüşünde İstanbul havalimanında yüzbinlerce kişi karşıladı. Yol boyunca içinde bulunduğu aracı durduruldu, Menderes için kurbanlar kesildi. İzdiham nedeniyle, İstanbul'a her gelişinde kaldığı Park Otel'e ancak dört saatte ulaşabildi. Menderes'i taşıyan treni de Ankara Garı'nda Celal Bayar ve İsmet İnönü'nün de bulunduğu devlet erkanı ve yine büyük bir kalabalık coşkuyla karşıladı. 22 Şubat gününde kazada yaşamını yitirenlerin cenazeleri Türkiye'ye getirildi ve törenlerle toprağa verildi. Kazazedelere yardım eden Tom ve Margaret Bailey çifti ile bahçıvan Peter Weller, kısa bir süre sonra Türkiye'ye davet edildi ve başbakan'ın özel konukları olarak ağırlandılar.

Kazadan önce DP ile muhalefetteki CHP'nin ilişkileri oldukça gergindi. Menderes'in kazadan sağ olarak kurtulması muhalefetle aralarında kısa süreli bir yumuşama sağladı. Ancak bu durum uzun sürmedi. Başbakan Menderes, bir yıl sonra 27 Mayıs 1960'ta askerî darbe ile devrildi ve 17 Eylül 1961'de askeri yönetimin kurduğu mahkeme tarafından iki bakanıyla beraber idam edildi.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Özgürel, Avni (12 Ocak 2003). "Bir uçak kazası, bir devlet". Radikal. 20 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2009.
2. ↑  "Photo of Vickers 794D Viscount TC-SEV - Aviation Safety Network". 6 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2020.
3. 1 2 3 4  Birand, Mehmet Ali (1989). "VI - Baskı". *Demirkırat: Bir Demokrasinin Doğuşu*. TRT.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8  Güven, Ali Murat (20 Şubat 2006). "Menderes´in mucizevî kurtuluşu". Yeni Şafak. 9 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2009.
5. ↑  "Menderes'e yardım eden İngiliz hemşireden itiraf - GÜNCEL Haberleri". Haber7.com. Erişim tarihi: 30 Haziran 2020.

Dış bağlantılar
---------------

* Hatırla Sevgili - Canlandırma 26 Kasım 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Youtube*
* "Demirkırat" belgeselinde olayın anlatımı (Anlatanlar: Mehmet Ali Birand, Melih Esenbel) 26 Kasım 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Youtube*
* BBC Türkçe arşivinden Londra uçak kazası19 Şubat 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.