Listeria monocytogenes
**Listeriosis**, zoonoz özellikte ve hayvanlarda ve insanlarda merkezi sinir sistemine ilişkin bozukluklarla karakterize bir bakteriyel hastalıktır.

Etiyoloji ve epidemiyoloji
--------------------------

Doğada yaygın olarak bulunan Listeria cinsi içerisinde yer alan *Listeria monocytogenes*, insan ve hayvanlar için oldukça patojen bir türdür.
Listeria monocytogenes, çevreye geniş ölçüde yayılabilen ve buzdolabı sıcaklığında dahi gelişebilen, soğutma, dondurma, ısıtma ve kurutma işlemleri gibi olumsuz koşullara rağmen canlılığını koruyabilen ve halk sağlığı açısından önemli bir patojen bakteridir.
Etkene ilk defa 1891 yılında Alman hastalardan alınan örneklerde rastlanmıştır. Daha sonra ise 1911’de İsveç’te tavşan ciğerinden izole edilmiş ve neden olduğu hastalığa ise 1925 yılında Almanya’da koyunlarda rastlanılmıştır.

Listeria monocytogenes Gram pozitif, fakültatif anaerobik, kapsülsüz ve sporsuz bir bakteridir. Etkenler kısa, yuvarlak uçlu çubuk veya kokobasil (0.5-2.0μm uzunluğunda ve 0.4-0.5μm eninde) şeklindedir. İdeal gelişme sıcaklığı genellikle 35-37oC olup, suşlar 1-45oC gibi geniş bir sıcaklık aralığında da gelişme gösterebilirler. Peritrik flagellaları sayesinde 20-25oC'de 24 saatlik kültürlerde aktif olarak hareket ederlerken, 37oC'de hareketleri nispeten daha zayıftır.
L. monocytogenes, geniş pH aralığında (4.1-9.6) çoğalabilir, optimum değerler ise pH 6.0-8.0 arasındadır. Metil Red, Voges-Proskauer ve katalaz reaksiyonları pozitif, indol, oksidaz ve üre reaksiyonları ise negatiftir. 
Karbonhidratlardan asit oluşturur, fakat gaz meydana getirmezler ve hemolitiktirler; kanlı agarda ß-hemoliz şekillendirirler.

L. monocytogenes geniş bir alana yayılır. Su, silaj, lağım suyu, mezbaha atıkları, sağlıklı ve mastitisli ineklerin sütleri, insan ve hayvan dışkısında olduğu gibi pek çok yerde bulunabilmektedir.Listeria’nın çevreye yayılması enfekte hayvandan, toprak ve yeşil yemlerin kontaminasyonuna, buradan da et ve süt hayvanlarına tekrar geçmesi şeklinde bir döngü gösterdiği görülmüştür. Bu sayede kontamine sebze, meyve, süt ve etten insanlara geçiş gerçekleşmektedir.

Hayvanlarda listeriosis
-----------------------

Hayvanlarda hastalığın ortaya çıkışında hazırlayıcı faktörler oldukça önemlidir. Vitamin bakımından fakir gıda maddeleriyle beslenme, silaj yemine ani geçişler, uygun olmayan şartlarda üretilmiş ve depolanmış silajın yenmesi, yeşil ot vb noksanlığı en önemli faktörlerdir.
Hastalık monogastrik(tek mideli) hayvanlarda genellikle visseral listeriozis, genç geviş getirenlerde; meningoensefalitis, erginlerde ise septisemik olarak görülür.

Listerial meningoensefalitis'te; merkezi sinir sistemine ilişkin semptomlar görünür. Durgunluk, yavaş hareket, yemleri çiğnememek, boyun kaslarında gerginlik, dudaklarda titreme ve yutma zorluğu en önemli semptomlardır. İleriki durumlarda konvülziyonlar, inkoordinasyon bozuklukları, davranış bozuklukları, bazen kusma görülür ve sonunda hayvan 7-10 gün içinde ölür.

Listerial septisemi; septisemi semptomları (ateş, durgunluk, iştahsızlık v.s) görülür.
Listeriadan ileri gelen yavru atmalarda, yavrular genellikle ölüdür. Canlı doğanlar ise fazla yaşayamayarak kısa sürede ölürler.

Dipnotlar
---------

1. ↑  Bahk,J. and Marth,E.H.: Listeriosis and Listeria monocytogenes. In: Foodborne Diseases. Ed. Cliver,D.O. Academic Press Inc. pp.248- 256, 1991.
2. ↑  Juntilla ve ark.1988; Norrung, B. 2000
3. ↑  Arda ve ark. 1999; Roche ve ark. 2009

Kaynakça
--------

1. Geviş Getiren Hayvanların İç Hastalıkları. Editör: Prof. Dr. Y. GÜL
2. Sığırların İç Hastalıkları, Semptomdan Tanıya Tanıdan Sağaltıma (2. baskı). Prof. Dr. Hasan BATMAZ

Dış bağlantılar
---------------

* CDC Listeriosis site

| * g
* t
* d
Türkiye'de ihbarı mecburi hastalıklar |
| --- |
| İnsanlarda | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Gruplar |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 1. Aşı ile önlenebilir hastalıklar | 
* Boğmaca
* Difteri
* Kabakulak
* Kızamık
* Kızamıkçık
* Kongenital kızamıkçık Sendromu
* Tetanos
* Neonatal Tetanos
* Çocuk felci
* Çiçek hastalığı
* Haemophilus influenzae Tip b Menenjiti
* Grip

 |
| 2. Cinsel yolla bulaşan hastalıklar | 
* Chlamydia trachomatis
* Belsoğukluğu
* Frengi
* HIV Enfeksiyonu
* AIDS

 |
| 3. Viral hepatitler | 
* Viral Hepatitler (Hepatit A •Hepatit B •Hepatit C •Hepatit D •Hepatit E)

 |
| 4. Gıda ve su kaynaklı hastalıklar ve zoonozlar | 
* Botulismus
* Bruselloz
* Campylobacter Jejuni
* Enterohemorrhagic E. Coli
* Kolera
* Leptospiroz
* Listeria Monocytogenes
* Şigelloz
* Salmonella
* Tifo
* Akut Kanlı İshal
* Şarbon
* Tularemi
* Veba
* Trişinoz
* Ekinokokkoz (Kist Hidatik)
* Cryptosporidiosis
* Giardia lamblia
* Entamoeba histolytica
* Visseral Leishmaniasis (Kala-Azar)
* Kutaneöz Leishmaniasis
* Şistozomiyaz (Üriner)
* Sıtma
* Toksoplazmoz
* Kuduz ve Kuduz Riskli Temas
* Viral hemorajik ateş
* Sarıhumma
* Tifüs
* Q humması

 |
| 5. Solunum (hava) yolu ile bulaşan hastalıklar | 
* Lejyoner Hastalığı
* Meningokokkal Hastalık
* Tüberküloz
* Pnömokok enfeksiyonları
* COVID-19

 |
| 6. Diğer hastalıklar | 
* Creutzfeldt-Jakob hastalığı (yeni tip)
* Trahom
* Cüzzam

 |

 |

 |

 |
| Karasalcanlılarda | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Zoonoz hastalıklar |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Bakteri | 
* Salmonelloz
* Şarbon
* Sığır brusellozu
* Koyun keçi brusellozu
* Sığır Tüberkülozu
* Ruam (mankafa hastalığı)

 |
| Virüs | 
* Kuduz
* Rift Vadisi humması

 |
| Protozoa | 
* Durin (at frengisi)

 |
| Prion | 
* Bovin spongiform ensefalopati
* Felin spongiform ensefalopati

 |

 |

 |
| 

| Zoonoz olmayan hastalıklar |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Bakteri | 
* Sığır vebası
* Bulaşıcı sığır plöropnömonisi

 |
| Virüs | 
* Afrika at vebası
* Afrika domuz vebası
* Klasik domuz vebası
* Domuzların veziküler hastalığı
* Mavi dil hastalığı
* Peste des petits ruminants (koyun-keçi vebası)
* Koyun ve keçi çiçeği
* Sığırların Nodüler Ekzantemi
* Enzootik sığır löykozu
* Bulaşıcı stomatit (veziküler stomatit)
* Şap
* Epizootik hemorajik hastalık
* Scrapie
* Atların enfeksiyöz anemisi
* Atların ensefalomyeliti
* Geyiklerin epizootik hemorajik hastalığı

 |

 |

 |

 |
| Kanatlıhayvanlarda | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Zoonoz hastalıklar hastalıklar |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Virüs | 
* Yalancı tavuk vebası
* Tavuk vebası

 |

 |

 |
| 

| Zoonoz olmayan hastalıklar |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Bakteri | 
* Pullorum hastalığı
* Kanatlı tifosu

 |

 |

 |

 |
| Arılarda | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| Bakteriyel hastalıklar |
| --- |
| 
* Arıların Amerikan yavru çürüklüğü

 |

 |
| 

| Paraziter hastalıklar |
| --- |
| 
* Tropilaelaps akarı
* Küçük kovan kurdu

 |

 |

 |
| Suculcanlılarda | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| Zoonoz hastalıklar hastalıklar |
| --- |
|  |

 |
| 

| Zoonoz olmayan hastalıklar |
| --- |
|  |

 |

 |
| **Kaynaklar**: 
1. 
2. 
3. 

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb12119519s (data)
* LCCN: sh85077461
* NLI: 987007531491505171

 |