**RAM** **Planı**, **Brana Planı** veya **Rampart-91** olarak da bilinen RAM Planı, 1990 yılı boyunca geliştirilen ve bir grup kıdemli Sırp subayı tarafından Ağustos 1991'de Sırbistan'ın Belgrad kentinde yapılan bir askeri strateji toplantısında nihai hale getirilen bir askeri plandı. Yugoslav Halk Ordusu'ndan ve Yugoslav Halk Ordusu'nun Psikolojik Operasyonlar Departmanından uzmanlar. Amacı, Sırpları Sırbistan dışında örgütlemek, Sırp Demokrat Partilerinin kontrolünü pekiştirmek ve "tüm Sırpların kendi toprakları ile birlikte aynı devlette yaşayacakları" bir ülke kurma çabası içinde silah ve mühimmat hazırlamaktı. Planın uygulanması için ayrı bir grup gizli ajan ve askeri görevli görevlendirildi. Bu insanlar daha sonra Yugoslav Savaşları sırasında etnik temizlik, imha ve soykırım olarak tanımlanan sayısız eyleme giriştiler.

Planlama ve sızdırılma
----------------------

RAM Planı, 1990 yılı boyunca geliştirildi.  Yugoslav Halk Ordusu'nun (JNA) bir grup Sırp subayı tarafından Ağustos 1991'de Sırbistan'ın Belgrad kentinde yapılan bir askeri strateji toplantısında nihai hale getirildi. General Blagoje Adžić, General Binbaşı Milan Gvero, Binbaşı Čedo Knežević, Yarbay Radenko Radinović ve General Aleksandar Vasiljević,  ve Yugoslav Halk Ordusu'nun Psikolojik Operasyonlar Departmanından uzmanlar dahil.  Aynı ay içinde Sırbistan cumhurbaşkanı Slobodan Milošević ve Radovan Karadzić Bosna-Hersek'e ne zaman saldıracaklarını görüşmek üzere bir araya geldiler ve bu sırada Karadziç'e silahlarının yakında Banja Luka'nın Yugoslav Halk Ordusu komutanı General Nikola Uzelac'tan geleceği söylendi. Görüşme sırasında Milošević RAM'den bahsetti ve Karadzić'e "RAM nedir biliyor musun?" diye sordu ve Karadzić olumlu yanıt verdi. Milošević ve Karadzic telefonla düzenli olarak iletişim halindeydiler. 

Eylül 1991'de, RAM Planı'nın varlığı Yugoslav Başbakanı Ante Marković tarafından sızdırıldı ve detayları Belgrad haftalık *Vreme'de* yayınlandı.  "[Sırp hükümeti, ordu ve Bosna-Hersek'teki Sırp politikacılar arasındaki] çizgi açıkça belirlendi. ''Biliyorum çünkü Milošević'in Karadzic'e General Uzelac ile temasa geçmesi ve askeri hiyerarşi toplantısının kararlarını takiben silahların dağıtılması ve Krajina ve Bosnalıların silahlandırılması ve kullanılması emrini verdiğini duydum.  Yugoslav Halk Ordusu'nu "kendisini doğrudan bir tarafın hizmetine vermekle" suçladı  ve Yugoslav Savunma Bakanı Veljko Kadijević ve Adžić'in istifa etmelerini istedi ve ikisinin "Hırvatistan'da kendi savaşlarını yürüttüklerini" ve Mart 1991'de Moskova'ya yaptıkları ziyaret sırasında muhafazakar Sovyetler Birliği askeri liderleriyle gizli bir silah anlaşması ayarladıklarını söylediler. Marković, RAM planı hakkında yorum yapması için Kadijević'e baskı yaptı. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Milošević: Uzelac'a git, sana her şeyi anlatacak. Herhangi bir problemin olursa, bana telefon et.

Karadzic: Kupres'te sorunlarım var. Oradaki bazı Sırplar oldukça itaatsiz.
Milošević: Bununla başa çıkabiliriz. Sadece Uzelac'ı ara. Endişelenme, her şeye sahip olacaksın. Biz en güçlüyüz.
Karadzic: Evet, evet.
Milošević: Endişelenme. Ordu olduğu sürece bize kimse dokunamaz. ... Hersek için endişelenme, Momir [Karadağ Devlet Başkanı Bulatović] adamlarına şöyle dedi: 'Bosna'da ölmeye hazır olmayan, beş adım ilerlesin.' Kimse yapmadı.
Karadzic: Bu iyi... Ama bombalama olayı ne olacak?
Milošević: Bugün hava kuvvetleri için iyi bir gün değil. Avrupa Topluluğu oturumda. | "|

Vreme, Bosnalı Sırpların özerklik ilanlarına ek olarak, Bosna-Hersek'teki Sırp köy ve kasabalarını silahlandırmaya yönelik çabaların 1990'da sürdüğünü ve 1991'e kadar sürdüğünü bildirmişti. Silahların kökenini ve Yugoslav Halk Ordusu'nun meseleye müdahalesini ayrıntılı olarak açıklamıştı. Milošević'in Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi'ndeki duruşması sırasında 8 Temmuz 1991'de çalınan bir kasette şunlar yazıyordu:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Milošević: Stratejik öneme sahip olan RAM'in geleceğidir, RAM'in ne olduğunu biliyor musunuz?

Karadzic: Evet, her şeyi biliyorum, her şeyi biliyorum.
Milošević: Banja Luka grubu yetenekli ve hareketli.
Karadzic: İyi.
Milošević: Yani, bir tane var, uygun ve hareketli olduğundan ve hiçbir sorun olmadığından emin oluyorsunuz. Ve iki, bir saat içinde anlaşmayla ilgili olarak Uzelac'a rapor vermen. | "|

Milošević daha sonra, RAM'ın güvenli iletişime geçişi belirten bir kod adı olduğunu ve daha sonra böyle bir geçiş olmamasına rağmen bir savaş planı anlamına gelmediğini iddia etti. Milošević bunun nedenini açıklamadı. Hırvat tarihçi Davor Marijan daha sonra RAM planı iddialarını ikinci dereceden kanıtlara dayandırarak açıkladı ve 2012 itibarıyla plana dair hiçbir özel kanıt sunulmadığını söyledi.

Eylül 1991'deki sızıntı, 15 Ekim'de bağımsızlık ilan etmeye karar veren Bosna hükûmetini alarma geçirdi. O zamanlar Hırvatistan Bağımsızlık Savaşı tüm hızıyla devam ediyordu ve Bosna'daki Sırp eylemleri, Hırvatistan'daki Sırplarınkileri yansıtıyordu. Aralık 1991'de Ante Marković, Yugoslav bütçesinin yüzde 86'sını askeri harcamalara ayırdığını protesto etmek için istifa etti.

Düzenlemeler
------------

Planın amacı, Sırpları Sırbistan dışında örgütlemek, Sırp Demokrat Partilerinin kontrolünü pekiştirmek ve topraklarıyla birlikte tüm Sırpların aynı devlette birlikte yaşayacakları bir ülke kurmak amacıyla silah ve mühimmat  hazırlamaktı. " Subaylar planlarında topçu, mühimmat ve diğer askeri teçhizatın Hırvatistan'daki ve ardından Bosna-Hersek'teki stratejik konumlarda nasıl depolanacağını anlattılar. Gizli Polis, Hırvat Krajina ve Bosna-Hersek'te "gölge" polis güçleri ve paramiliter birimler oluşturmak için yerel Sırpları silahlandırmak ve eğitmek için kullanılacak.  Bu organize ve silahlı Bosnalı Sırp paramiliter güçler Sırp Cumhuriyeti Ordusunu oluşturacaktı. 

Planın uygulanmasında emir komuta zincirinin olabildiğince sınırlı ve "ince bir şirket" görünümünde olması konusunda fikir birliği sağlandı.  Seçilmiş generallerden oluşan ve Askeri Hat olarak bilinen gayri resmi bir grup oluşturuldu.  Jovica Stanišić, Mihalj Kertes'in "Etnik Temizlik Bakanı" olarak yer almasıyla başkan olarak kuruldu.  Albay Željko Ražnatović'in (Arkan) bunu yöneteceği ve General Ratko Mladić ve General Andrija Biorčević'in  Vojislav Šešelj'in Beyaz Kartalları ve Arkan'ın Sırp Gönüllü Muhafızları gibi "özerk" grupları koordine edeceği belirlendi.  Araştırmaları, Boşnakların moralini, savaş arzusunu ve iradesini kadınlara, özellikle küçüklere ve hatta çocuklara tecavüz ederek ve Müslüman uyruklu üyeleri dini tesislerinde öldürerek daha kolay ezilebileceğini gösterdi.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Müslüman toplulukların davranışlarına ilişkin analizimiz, gruplarının moral, irade ve kavgacı doğasının, ancak eylemimizi dini ve sosyal yapının en kırılgan olduğu noktada hedeflersek baltalanabileceğini göstermektedir. Kadınları, özellikle ergenleri ve çocukları kastediyoruz. Bu sosyal şahsiyetlere kararlı bir müdahale kafa karışıklığına neden olacak [...], böylece her şeyden önce korkuya ve ardından paniğe neden olacak ve savaş faaliyetine dahil olan bölgelerden muhtemel bir geri çekilmeye yol açacaktır. Bu durumda iyi organize edilmiş, isabetli eylemlerimize geniş bir propaganda kampanyası eklemeliyiz ki panik artsın. Belirleyici müdahaleler ile iyi planlanmış bir bilgilendirme kampanyası arasındaki koordinasyonun birçok topluluğun kendiliğinden kaçışını tetikleyebileceğini belirledik. | "|

SDS'yi Karadzić ile birlikte kuran bir politikacı olan Vladimir Srebrov, 1992'de RAM Planını okumuş ve subayların "Bosna'yı ekonomik olarak yok etmek ve Müslüman halkı tamamen yok etmek için" büyük bir etnik temizlik kampanyası yürüttüğünü söylüyor. Şunları detaylandırdı:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Plan, 1980'lerde Yugoslav Halk Ordusu (JNA) Genelkurmay Başkanlığı tarafından hazırlandı. Bosna'nın iki çıkar alanına bölünmesini öngörerek Büyük Sırbistan ve Büyük Hırvatistan'ın yaratılmasına yol açtı. Müslümanlar nihai bir çözüme tabi tutulacaktı: %50'den fazlası öldürülecek, daha küçük bir kısmı Ortodoksluğa dönüştürülecek, daha da küçük bir kısmı -elbette parası olanlar- bu arada Türkiye'ye gidecekti. sözde "Türk koridoru". Amaç, Bosna-Hersek'i tamamen Müslüman milletten temizlemek ve ülkeyi Vrbas Nehri boyunca bölmekti. Bosna'nın adı yok olmaktı. "Sırp Cumhuriyeti"nin yaratılmasının ardındaki amaç buydu. | "|

Planı takip etmemeleri için Sırp milliyetçilerine yalvarma girişimlerinde, hapsedildi ve Sırp milisler tarafından işkence gördü.

Uygulama
--------

1990 ve 1991'de, Hırvatistan ve Bosna-Hersek'teki Sırplar, daha sonra onları bir Büyük Sırbistan yaratmak için birleştirmek amacıyla bir dizi "Sırp Özerk Oblastı" ilan ettiler. 1990'da Bosna-Hersek Cumhuriyeti Bölgesel Savunma Kuvvetleri silahsızlandırıldı, topçular büyük şehirleri kuşatacak şekilde yerleştirildi ve bir dizi silah fabrikası Bosna-Hersek'ten Sırbistan'a taşındı. Eylül veya Ekim 1990 gibi erken bir tarihte, Yugoslav Halk Ordusu Bosnalı Sırpları silahlandırmaya ve onları milisler halinde örgütlemeye başlamıştı. Mart 1991'e kadar, Yugoslav Halk Ordusu Sırp milis kuvvetlerine tahmini 51.900 ateşli silah ve Sırp Demokratik Partisi'ne 23.298 ateşli silah dağıtmıştı. Operasyonun bir sonucu olarak, Bosnalı Hırvat ve Bosnalı Sırplar 1991 yazına kadar "iyi silahlanmışlardı". Tarihçi Noel Malcolm'a göre, "Karadziç ve partisi tarafından atılan adımlar - [Sırp "Özerk Bölgeler" ilan edilmesi], Sırp nüfusunun silahlandırılması, küçük yerel olaylar, kesintisiz propaganda, federal ordu "koruması" talebi - Hırvatistan'da yapılanla tam olarak eşleşti. Çok az gözlemci tek bir planın yürürlükte olduğundan şüphe edebilirdi." Birleşmiş Milletler Uzmanlar Komisyonu şunları incelemiştir:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| İlk olarak, Bosnalı Sırp paramiliter güçleri, genellikle Yugoslav Halk Ordusu'nun yardımıyla, bölgenin kontrolünü ele geçirdi. Çoğu durumda, Sırp sakinlerine şiddet başlamadan bölgeyi terk etmeleri söylendi. Sırp olmayan sakinlerin evleri yıkım için hedef alınıyor ve başta kiliseler ve camiler olmak üzere kültürel ve dini anıtlar yok ediliyor. İkincisi, bölge Sırp olmayan sakinleri rastgele öldürmeler, tecavüzler ve yağmalarla terörize eden paramiliter güçlerin kontrolüne giriyor. Üçüncüsü, ele geçirilen bölge, genellikle paramiliter gruplarla bağlantılı olarak yerel Sırp makamları tarafından yönetiliyor. Bu aşamada, Sırp olmayan sakinler gözaltına alınır, dövülür ve bazen toplu katliamlar da dahil olmak üzere daha fazla istismarın meydana geldiği esir kamplarına nakledilir. Sırp olmayan sakinler genellikle işlerinden kovulmakta ve mallarına el konmaktadır. Birçoğu, ülkenin diğer bölgelerine sınır dışı edilmeden önce evlerine ilişkin haklarından feragat eden belgeleri imzalamaya zorlandı. | "|

Arkan'ın Milošević, Mladiç ve Adžić'e gönderdiği raporlar, planın ilerlediğini, Bosna-Hersek'teki Boşnak nüfusa yönelik psikolojik saldırının etkili olduğunu ve devam etmesi gerektiğini belirtiyor. Birleşmiş Milletler ve İnsan Hakları İzleme Örgütü de dahil olmak üzere insani yardım kuruluşları tarafından elde edilen kanıtlar, bir tecavüz politikasının düzenlendiğini ve yürütüldüğünü doğruladı. Bulguları, "tecavüz kamplarının araştırılması, planlanması ve koordinasyonunun, Sırp hükümetinin ve askeri güçlerin, etnik olarak saf bir devlet yaratma niyetiyle sistematik bir politikası olduğunu" belirledi. Birleşmiş Milletler Uzmanlar Komisyonu, "etnik temizlik, cinsel saldırı ve tecavüz uygulamalarının bazı taraflarca o kadar sistematik bir şekilde gerçekleştirildiği ve güçlü bir şekilde bir politikanın ürünü gibi göründüğü" sonucuna varmıştır. Bir takip raporunda, "bu iğrenç uygulamanın [kadınlara tecavüz ve istismarın] Bosna Hersek'te Sırp kuvvetleri tarafından yürütülen etnik temizlik politikasını yerine getirmede kasıtlı bir savaş silahı oluşturduğuna ikna olduğu ve [. ..] tiksindirici etnik temizlik politikası bir soykırım biçimiydi."

Planın "kararlı müdahalesi"nin peşinde, Sırp Cumhuriyeti Ordusu'nun üçüncü taburunun komutanı Milan Dediç, Kertes'e şunları bildirdi: "Yaşları on iki ile altmış arasında değişen bin altı yüz seksen Müslüman kadın, topraklarımız içinde yerinden edilmiş kişiler. Bunların büyük bir kısmı, özellikle on beş ila otuz yaş arasında olanlar, hamile. Boćko Kelević ve Smiljan Geriić'in tahminine göre, psikolojik etki güçlü ve bu nedenle devam etmeliyiz." Kertes, Sırp ordusuna şunları söyledi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Yugoslav İçişleri Bakanlığı [Sırp hükümeti] tecavüzler hakkında soruşturma açmayacak, çünkü bunlar [ordunun] psikolojik ve stratejik baskı faaliyetlerinin bir parçası. Sağlık ve Güvenlik Bakanlıkları gereği ve Dr. Vida Mandić ve Albay Loginov'un talebi üzerine, mutabık kalınacak sayılarda belirli sayıda genç kadının, Sırp kuvvetlerinin ihtiyaçları ve ayrıca UNPROFOR görevlilerinin ihtiyaçları için Slavonya ve Baranja'ya nakledilecek. | "|

Ayrıca bakınız
--------------

* Bosna-Hersek'in Bölünmesi

Kaynaklar
---------

1. 1 2 3 4 5  Judah 2000.
2. 1 2 3  Allen 1996.
3. ↑  Salzman 1998.
4. 1 2  Ramet 2006.
5. 1 2  Lukic & Lynch 1996.
6. ↑  Udovički & Štitkovac 2000.
7. ↑  Cohen 1995.
8. ↑  Udovicki, Jasminka; Ridgeway, James (31 Ekim 2000). *Burn This House: The Making and Unmaking of Yugoslavia* (İngilizce). Duke University Press. ISBN 978-0-8223-8091-7. 15 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2022.
9. ↑  "RAM - Kod mu Plan mı?". 11 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2022.
10. 1 2  Marijan, Davor (2 Kasım 2012). "Zamisao i propast napadne operacije Jugoslavenske narodne armije na Hrvatsku u rujnu 1991. godine". *Časopis za suvremenu povijest* (Hırvatça). **44** (2): 251-275. ISSN 0590-9597. 21 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2022.
11. ↑  "RAM - Kod mu Plan mı?". 19 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
12. 1 2 3  Lukic, Renéo; Lynch, Center for Russian and East European Studies Allen; Lynch, Allen (1996). *Europe from the Balkans to the Urals: The Disintegration of Yugoslavia and the Soviet Union* (İngilizce). SIPRI. ISBN 978-0-19-829200-5. 21 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2022.
13. ↑  Udovicki, Jasminka; Ridgeway, James (31 Ekim 2000). *Burn This House: The Making and Unmaking of Yugoslavia* (İngilizce). Duke University Press. ISBN 978-0-8223-8091-7. 21 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2022.
14. ↑  Danner & 4 December 1997.
15. ↑  Hoare 2004.
16. ↑  Sémelin 2009.
17. 1 2  Sells, Michael A. (27 Ekim 1996). *The Bridge Betrayed: Religion and Genocide in Bosnia* (İngilizce). University of California Press. ISBN 978-0-520-92209-9. 21 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2022.
18. ↑  Danner, Mark. "America and the Bosnia Genocide | Mark Danner" (İngilizce). ISSN 0028-7504. 2 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2022.
19. ↑  Tatum, D. (5 Temmuz 2010). *Genocide at the Dawn of the Twenty-First Century: Rwanda, Bosnia, Kosovo, and Darfur* (İngilizce). Springer. ISBN 978-0-230-10967-4. 21 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2022.
20. 1 2  Ramet, Sabrina P. (2006). *The Three Yugoslavias: State-building and Legitimation, 1918-2005* (İngilizce). Indiana University Press. ISBN 978-0-253-34656-8. 21 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2022.
21. ↑  Donia, Robert J. (1994). *Bosnia and Hercegovina : a tradition betrayed*. Internet Archive. New York : Columbia University Press. ISBN 978-0-231-10160-8.
22. ↑  "Annex IV : The policy of ethnic cleansing". *web.archive.org*. 4 Mayıs 2012. 4 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2022.
23. 1 2  Beverly Allen (1996). *Rape warfare*. Internet Archive. University of Minnesota Press. ISBN 978-0-8166-2818-6.
24. 1 2  Salzman, Todd A (1998). "Rape Camps as a Means of Ethnic Cleansing: Religious, Cultural, and Ethical Responses to Rape Victims in the Former Yugoslavia". *Human Rights Quarterly*. **20** (2): 348-378. doi:10.1353/hrq.1998.0019. ISSN 1085-794X. 8 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2022.