**Arakan İsyanı** ya da **Arakan Sorunu**, Myanmar Ordusu ile Myanmar'da Müslüman bir azınlık Rohingyalar arasında Myanmar'ın batısındaki Arakan (resmî adı Rakhine) eyaletindeki çatışmalardır.

Arka plan
---------

Rohingyalar, Myanmar'da 800.000 civarında nüfusa sahiplerdir ve Myanmar'da %4 e denk gelen Müslüman nüfusun büyük bölümünü oluştururlar. Rohingya nüfusunun %80 i Arakan (Rakhine) eyaletinde yaşamaktadır. Bir grup tarihçiye göre, Büyük Britanya egemenliği döneminde Bengal'den gelmişlerdir. Diğer bir görüşe göre ise Rohingyalar, Arakan'ın sonradan Müslümanlaşmış yerli halkıdır.

Arakan Müslümanları olarak da adlandırılan Rohingyalar, Myanmar (Burma olarak da bilinir) devletinin kendilerine ayrımcılık yaptığını, bununla beraber ordunun kentlerine ve köylerine gelerek halkı katlettiğini belirtmektedirler. İnsan hakları örgütlerince Rohingyalar dünyanın en çok baskıya maruz kalan azınlıklarından biri olarak adlandırılmaktadır. Pek çoğuna vatandaşlık verilmemiştir.

1867 yılında İngiliz kaynaklar Batı Burma'da Müslüman sayısını 58,255 olarak belirtmişlerdir. Bu sayı 1911'de 178,647'ye yükselmiştir.

1940'lı yıllarda Rohingyalar Batı Burma'daki Müslüman bölgeleri ayırmak amacıyla teşkilatlanmaya gitmişlerdir. 1948'de Burma'nın bağımsızlığından önce Arakanlı liderler Muhammed Ali Cinnah'dan Doğu Pakistan'a bağlanması için yardım istemişlerdir.

1942 yılında II. Dünya Savaşı sırasında, Burma Japonlar tarafından ele geçirilince, Britanya birlikleri geri çekilmiştir. Bu dönemde Rohingyalarla, Burmalı Budistler arasında çatışmalar ve katliamlar yaşanmıştır.

Arakan'daki Mücahit Ayaklanması (1947-1961)
-------------------------------------------

1946'da Arakanlı Müslümanlar Pakistan lideri Muhammed Ali Cinnah'dan bölgelerinin Pakistan'a bağlanması için yardım istemişlerdir. İki ay sonra Kuzey Arakan Müslüman Birliği kurulmuş ve Burma hükûmetinden ayrı bir yönetim talep etmişlerdir. Burma yönetimi bu isteği reddetmiştir. Bunun üzerine Arakanlı Müslümanlar cihad ilan etmişlerdir. Bangladeş sınırındaki bölgelerde İslamcı savaşçılar ile Burma ordusu arasında çatışmalar yaşanmıştır. Arakan'ın Bangladeş sınırına yakın kuzey bölgelerinde kontrol büyük oranda Müslümanların eline geçmiştir. Bu süre zarfında, Arakan bölgesine giren Müslüman savaşçıların, Arakan'daki Müslüman olmayan Rakhine halkını zorla göçe zorladığı iddia edilmiştir. Ayrıca Bangladeş'teki Müslüman nüfusun buraya göç etmek için teşvik edildiği iddiaları ortaya atılmıştır.

1948 yılının Kasım ayında sıkıyönetim ilan edilmiştir. Burma Ordusu yeni askerî birliklerini bölgeye sevkedilmiştir. Müslüman İsyanı bastırılmıştır. Mücahitler, Arakan'ın kuzeyindeki ormanlara kaçmışlardır.

1950 ve 1954 yılları arasında operasyonlar devam etmiş ve Müslüman liderlerin çoğu ya yakalanmış ya da öldürülmüştür. Pakistan ve Myanmar arasındaki görüşmelerden sonra Doğu Pakistan sınırındaki isyancıların Burma hükûmetine yakalanıp teslim edileceğine dair anlaşmalara varılmıştır. Bunun üzerine Pakistan hükûmetinden de umudunu kesen Müslümanların isyanı başarıya ulaştırma ihtimali kalmamış ve isyancıların çoğu 1961 yılına kadar teslim olmuşlardır.

1962'de Burma'da asker darbe meydana gelmiştir. 1970'li yıllara kadar önemli bir çatışma meydana gelmemiştir. Bu dönemde Müslüman isyancıların daha çok sınırda pirinç kaçakçılığı yaptıkları iddia edilmiştir.

Rohingya İslami Hareketi (1971-günümüz)
---------------------------------------

1971 yılındaki Bangladeş Kurtuluş Savaşı sırasında Rohingyalar silah bulma imkânına kavuşmuşlar ve Kuzey Arakan'ın ormanlarında üstlenmişlerdir. Zafer isimli bir liderin komuta ettiği mücahit gruplar ve ordu bir yine karşı karşıya gelmişlerdir. Temmuz 1974'te Arakanlı gruplar yenilgiye uğratılmışlardır. Zafer ve diğer önde gelen liderler Bangladeş'e kaçmışlardır.

1978'de Burma Ordusu, Bangladeş-Burma sınırını kontrol etmek için sınıra asker yığmıştır. On binlerce Arakanlı yerlerinden edilmiştir. Bu durum 1974'te kurulmuş olan Rohingya Vatanseverler Cephesi'nin güçlenmesine yol açmış ve pek çok Müslüman bu örgüte katılmıştır. 1980'lerin başında grup yenilenmiş ve Rohingya Dayanışma Teşkilatı kurulmuştur. Muhammed Yunus liderliğindeki bu grup, dünya genelinde Müslüman ve cihatçı gruplardan destek görmeye başlamıştır. 1986'da başka bir örgüt olan Arakan Rohingya İslami Cephesi kurulmuştur.

Rohingya İslami Cumhuriyeti bayrağı.
**Arakan eyaletindeki Rohingya nüfusu:**  
**Açık kahverengi:** Rohingyaların azınlık olduğu bölgeler  
**Koyu kahverengi:** Rohingyaların çoğunluk olduğu bölgeler
1980'lerin sonunda Bangladeş'in güneyinde eğitim kampları kurmaya başlayan Rohingya Dayanışma Teşkilatı, Afganistan'da da diğer cihatçı gruplardan silah ve eğitim yardımı görmüştür. 1990'lı yıllarda Rohingya isyancılar ile El Kaide arasında da iletişim kurulduğuna dair videolar ortaya çıkmıştır.

1990'lı yılların Arakanlı örgütler eylemlerine devam etmişlerdir. Bunun üzerine Burma Ordusu, Bangladeş-Myanmar sınırını temizlemek için büyük bir operasyon başlatmıştır. Aralık 1991'de Burma birlikleri sınırı geçerek bir Bangladeş garnizonuna saldırmışlardır. Bu olay, Bangladeş ve Burma arasında büyük bir krize sebep olmuştur. 1992 yılının Nisan ayında 250,000 Müslüman Rohingya Burma'dan zorla sürgün edilmiş ve Bangladeş'e yerleşmek zorunda kalmışlardır. Bunun üzerine dönemin Suudi Arabistan prensi Halid Sultan Abdülaziz, Bangladeş'in başkenti Dakka'yı ziyaret etmiş ve Burma'ya yönelik 1991'deki Çöl Fırtınası Operasyonu tarzı bir askerî müdahale önermiştir.

28 Ekim 1998'de Rohingya Dayanışma Teşkilatı ve Arakan Rohingya İslami Cephesi, Rohingya Ulusal Konseyi adı altında birleşmişlerdir. Askerî kanadı olarak da Rohingya Ulusal Ordusu kurulmuş ve böylece Rohingyalar tek bir çatı altında birleşmişlerdir. Wikileaks belgelerinde Arakan Rohingya Ulusal Teşkilatı ile Taliban ve El Kaide arasında görüşmelerin gerçekleştirildiği iddia edilmiştir.

2011 yılının Mart ayında 80-100 arası militanın Burma Ordusu tarafından tutuklandığı ve Taliban ile ilişkisi olduğu saptanmıştır. Taliban örgütüne mensup kişilerin Bangladeş sınırında Rohingya isyancılarına askeri eğitim verdiği iddia edilmiştir.

8 Haziran 2012'de bölgedeki Müslümanlar ve Budistler arasında 2012 Arakan Bölgesi ayaklanmaları patlak vermiştir. En az 88 kişi ölmüştür. 2,528 ev yakılmıştır. 90,000 kişi yerinden edilmiştir.

2012 yılının Ağustos ayında Bangladeş'te yaşayan bazı Rohingya liderleri, Kuzey Arakan'da 'Rahmanland İslami Cumhuriyeti' isimli bir devlet kurduklarını ilan etmişlerdir.

2013 yılı boyunca Müslüman Rohingyalara karşı şiddet olayları devam etmiştir. 50 civarında kişi öldürülmüştür. Olaylar günümüzde de zaman zaman tekrar etmektedir. Myanmar'da devam eden baskılardan kaçan Müslüman Rohingyalar dışarıya göç etmeye başlamışlardır. Genelde kaçakçılara para ödeyerek Malezya, Endonezya gibi Müslüman çoğunluklu yakın ülkelere göç etmeye çalışmaktalardır. Ne var ki, bölge ülkeleri de Rohingyaları kabul etmek istememektedirler. Bunun dışında da tek şansları sınırı geçerek Bangladeş'e sığınmaktır. Ancak Rohingyalar, Bangladeş'te de çok zor şartlar altında yaşamaktadırlar. Bangladeş hükûmeti de buradaki Rohingyalara karşı çözüm aramaktadır.

İnsan hakları ihlalleri
-----------------------

Ayrıca bakınız: Arakan Soykırımı
Amnesty International, Rohingyaların seyahat özgürlüklerinin kısıtlandığını ve çoğuna vatandaşlık bile verilmediğini belirtmiştir. Ayrıca, Rohingyaların ikiden fazla çocuk yapması yasaklanmıştır. Rohingyaların zorla ordu kamplarında ve yollarda çalıştırıldığı belirtilmektedir. Ayrıca, Batı Burma'nın 'İslamlaştırılmasını' önlemek için yerli Müslüman halkın zorla asimile edilmeye çalışıldığını belirtmektedir. Aynı örgüte göre, Bölge Budistleştirilmeye çalışılmaktadır. Müslümanlara ait ibadet alanları yıkılmaktadır.

1988'de göreve gelen asker yönetimin Burma'daki pek çok azınlığa karşı baskı uyguladığı, Rohingyaların da bunlardan biri olduğu belirtilmiştir.

Ayrıca bakınız
--------------

* 2012 Arakan Bölgesi ayaklanmaları

Kaynakça
--------

1. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 22 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2015.
2. ↑  "Arakan Rohingya National Organization Contacts With Al Qaeda And With Burmese Insurgent Groups On The Thai Border". 11 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2015.
3. ↑  "Pak Taliban jihadi force of Rohingya Muslims, Bangladeshi, Indonesian nationals training in Burma". 15 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2015.
4. ↑  "Myanmar'da katliam sürüyor". *www.aa.com.tr*. 13 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2024.
5. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 31 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.
6. ↑  "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 15 Haziran 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.
7. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 5 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.
8. ↑  Aye Chan 2005, p. 401.
9. ↑  Yegar, Moshe (1972). Muslims of Burma. Wiesbaden: Verlag Otto Harrassowitz. p. 96.
10. ↑  Field-Marshal Viscount William Slim (2009). Defeat Into Victory: Battling Japan in Burma and India, 1942–1945. London: Pan. ISBN 0330509977.
11. ↑  Yegar, Moshe (1972). Muslims of Burma. Wiesbaden: Verlag Otto Harrassowitz. p. 96
12. ↑  Aye Chan (June 2–3, 2011). "On the Mujahid Rebellion in Arakan" read in the International Conference of Southeast Asian Studies at Pusan University of Foreign Studies, Republic of Korea.
13. 1 2  Yegar, Moshe (1972). Muslims of Burma. pp. 98–101.
14. ↑  Thit Maung, Yebaw (1989). Civil Insurgency in Burma. Yangon: Ministry of Information. p. 30.
15. ↑  Pho Kan Kaung (May 1992). The Danger of Rohingya. Myet Khin Thit Magazine No. 25. pp. 87–103.
16. 1 2 3 4  "Arşivlenmiş kopya". 22 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.
17. ↑  Lintner, Bertil (October 19, 1991). Tension Mounts in Arakan State,. This news-story was based on interview with Rohingyas and others in the Cox’s Bazaar area and at the Rohingya military camps in 1991: Jane’s Defence Weekly.
18. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 18 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.
19. ↑  Selth, Andrew (Nov–Dec 2003). Burma and International Terrorism,. Australian Quarterly, vol. 75, no. 6,. pp. 23–28.
20. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 9 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.
21. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 4 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.
22. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 11 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.
23. ↑   [*yalın URL*]
24. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 3 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.
25. 1 2  "Arşivlenmiş kopya". 26 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.
26. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 9 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.
27. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 6 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.
28. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 13 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.
29. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 28 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.
30. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015.

| * g
* t
* d
Soğuk Savaş sonrası Asya'da çatışmalar |
| --- |
| Güney Asya | 

|  |  |
| --- | --- |
| Hindistan | 
* Keşmir Sorunu (1947-günümüz)
	+ 2013 Hindistan-Pakistan sınır çatışmaları
	+ 2014-2015 Hindistan-Pakistan sınır çatışmaları
	+ 2016-2018 Hindistan-Pakistan sınır çatışmaları
	+ Kargil Savaşı (1999)
	+ Keşmir İsyanı (1989-günümüz)
* Kuzeydoğu Hindistan İsyanı (1964-günümüz)
* Naksalit-Maoist İsyanı (1967-günümüz)
* Hindistan'daki dini şiddet
* Pencap İsyanı (1981-1995)

 |
| Pakistan | 
* Afganistan-Pakistan sınır çatışmaları
* Keşmir Sorunu (1947-günümüz)
	+ 2013 Hindistan-Pakistan sınır çatışmaları
	+ 2014-2015 Hindistan-Pakistan sınır çatışmaları
	+ 2016-2018 Hindistan-Pakistan sınır çatışmaları
	+ Kargil Savaşı (1999)
	+ Keşmir İsyanı (1989-günümüz)
* Belucistan Çatışması (2004-günümüz)
* Veziristan Savaşı (2004-günümüz)
* Sind İsyanı (2010-günümüz)

 |
| Sri Lanka | 
* JVP ayaklanması (1971)
* Sri Lanka İç Savaşı (1983–2009)
* JVP ayaklanması (1987-1989)

 |
| Diğerleri | 
* 2011-2013 Maldivler siyasi krizi
* Nepal İç Savaşı (1996–2006)
* Operation All Clear (2003-2004)

 |

 |
| Doğu Asya | 

|  |  |
| --- | --- |
| Çin | 
* Üçüncü Tayvan Boğazı Krizi (1996)
* Uygur Sorunu (1960'lar-günümüz)
* 2008 Tibet huzursuzluğu (2008)

 |
| Kore (Kuzeyve Güney) | 
* Kore Sorunu
	+ Deniz sınırı olayları
	+ 1994 Kuzey Kore nükleer krizi
	+ 2017-2018 krizi

 |
| Tayvan | 
* Tayvan Boğazı Krizi (1996)

 |

 |
| Güneydoğu Asya | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kamboçya | 
* Kamboçya-Tayland sınır anlaşmazlığı (2008-2011)

 |
| Endonezya | 
* Papua çatışması (1969-günümüz)
* Doğu Timor çatışmaları
	+ Endonezya işgali (1975-1999)
	+ 1999 krizi
* Açe Ayaklanması (1976-2005)
* Doğu Endonezya Mücahitleri isyanı (2015-günümüz)

 |
| Myanmar | 
* Myanmar iç çatışması (1948-günümüz)
	+ Karen çatışması
	+ Kaçin çatışması
	+ Arakan İsyanı
	+ İç savaş (2021-günümüz)

 |
| Tayland | 
* Güney Tayland çatışmaları (2004-günümüz)
* Kamboçya-Tayland sınır anlaşmazlığı (2008-2011)

 |
| Doğu Timor | 
* Doğu Timor çatışmaları
	+ Endonezya işgali (1975-1999)
	+ 1999 krizi
	+ 2006 krizi

 |
| Diğerler | 
* Laos İsyanı (1975-2008)
* Filipinler iç çatışması (1969-günümüz)
	+ Komünist
	+ Moro
* Vietnam'a karşı FULRO isyanı (1964-1992)

 |

 |
| Orta Asya | 

|  |  |
| --- | --- |
| Afganistan | 
* Afganistan-Pakistan sınır çatışmaları
* Afganistan Savaşları
	+ 1989-1992
	+ 1992-1996
	+ 1996-2001
	+ 2001-2021
	+ Afganistan'da cumhuriyetçi isyan

 |
| Kazakistan | 
* 2020 Dungan-Kazak etnik çatışmaları

 |
| Kırgızistan | 
* 1990 Oş olayları
* 2010 Kırgızistan Devrimi
* 2010 Güney Kırgızistan olayları

 |
| Tacikistan | 
* Tacikistan İç Savaşı (1992-1997)
* Tacikistan İsyanı (2010-2015)

 |
| Özbekistan | 
* Fergana Olayları (1989)
* Andican olayları (2005)

 |

 |
| Batı Asya | 

|  |  |
| --- | --- |
| Azerbaycan | 
* Dağlık Karabağ sorunu (1988-2023)
	+ 1988-1994 Savaşı
	+ 2016 Savaşı
	+ 2020 Savaşı
	+ Eylül 2023 çatışmaları

 |
| Bahreyn | 
* Bahreyn Ayaklanması (2011)

 |
| İran | 
* İran'da Kürt ayrılıkçılığı
	+ KDPI İsyanı (1989-1996)
	+ İran-PJAK çatışması (2004-2011)
	+ Batı İran çatışmaları (2016-günümüz)
* Huzistan'da Arap ayrılıkçılığı (1922-günümüz)
* İran-Suudi Arabistan vekâlet savaşları (1979-günümüz)
	+ Katif çatışması
* İran-İsrail (1985-günümüz)
	+ Güney Lübnan (1985-2000)
	+ 2006 Lübnan Savaşı
	+ Suriye arenası (2012-günümüz)
* Sistan ve Belucistan İsyanı (2004-günümüz)

 |
| Irak | 
* Irak-Kürt (1918-2003)
	+ Kürt İç Savaşı (1994-1997
* Irak çatışması
	+ İslamcı isyan (2001-2003)
	+ Irak Savaşı (2003-2011)
	+ Irak İsyanı (2011-2013)
	+ Irak İç Savaşı (2013-2017)
	+ IŞİD isyanı (2017-günümüz)

 |
| İsrail | 
* İsrail-Filistin (1948-günümüz)
	+ İkinci İntifada (2000-2005)
	+ Gazze-İsrail (2006-günümüz)
* İran-İsrail (1985-günümüz)
	+ Suriye arenası (2012-günümüz)

 |
| Lübnan | 
* Güney Lübnan çatışması (1985-2000)
* 2006 Lübnan Savaşı
* 2008 Lübnan çatışması

 |
| Filistin | 
* İsrail-Filistin (1948-günümüz)
	+ İkinci İntifada (2000-2005)
	+ Gazze-İsrail (2006-günümüz)
	+ Fetih-Hamas çatışması (2006-günümüz)

 |
| Suudi Arabistan | 
* İran-Suudi Arabistan vekâlet savaşları (1979-günümüz)
	+ Katif çatışması
	+ 2019-2023 Basra Körfezi krizi

 |
| Suriye | 
* Suriye İç Savaşı (2011-günümüz)
	+ Bölgesel sıçrama

 |
| Türkiye | 
* Maocu çatışma (1972-günümüz)
* DHKP-C çatışması (1990-günümüz)
* Türkiye-PKK çatışması (1978-günümüz)
* Türkiye-IŞİD çatışması (2013-günümüz)

 |
| Yemen | 
* İç Savaş (1994)
* El-Kaide (1998-günümüz)
* Husi (2004-2014)
* Güney Yemen (2009-günümüz)
* Yemen Krizi (2011-günümüz)
	+ Husi Darbesi (2014-2015)
	+ İç Savaş (2014-günümüz)

 |

 |
| Kıtalararasıçatışma | 
* Sinai Ayaklanması (2011-günümüz)

 |
| İlgili konular | 
* Terörizmle Savaş
* Doğal Kararlılık Operasyonu
* Arap Baharı
* Arap Kışı
* Renkli devrimler

 |