**Çamlıca Camii**, Türkiye'nin İstanbul şehrinde yer alan bir camidir. Çamlıca, Üsküdar'da yapımına 29 Mart 2013'te başlanan ve 3 Mayıs 2019'da açılışı yapılan cami, cumhuriyet tarihinin en büyük camisidir.
63 bin kişi kapasiteli ve 6 minareli cami 57 bin 500 metrekarelik alana sahiptir. Cami külliyesinde aynı zamanda müze, sanat galerisi, kütüphane, bin kişilik konferans salonu, 8 sanat atölyesi ve 3 bin 500 araçlık otopark bulunmaktadır.

Arka plan
---------

Caminin ön cephesinin görünümü
2010 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi Çamlıca Tepesi'nde yeni bir TV-radyo anteni uluslararası fikir projesi için Uluslararası Mimarlar Birliği'ne (UIA)’ya başvurdu. UIA, Mimarlar Odası'nın görüşünü aldı. Mimarlar Odası, Çamlıca Tepesinin tarihî ve sembolik bir alan, doğal ve kültürel miras ve SİT alanı olduğunu, kamusal alan olarak uygun düzenlemelerin yapılmasını ancak alanın yapılaşmaya açılmamasını savundu. Ek olarak TV ve radyo antenlerinin de bölgenin dokusuna, Boğaz’ın siluetine zarar verdiği ve taşınması gerektiği yönünde görüş bildirdi. UİA bu görüş nedeniyle yarışmaya onay vermedi.

Caminin giriş kısmından bir görünüm
Mayıs 2012’de "Bütün İstanbul’dan görülebilecek" bir cami yapılacağı haberleri basında yer aldı. Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay, *"Mütedeyyin çevreler dahil olmak üzere insansız bir mekana cami yapmanın çok da ihtiyaca ve bizim inancımıza uygun olmadığı konusunda eleştiriler oldu. Sanıyorum bu eleştiriler ışığında yol alınacak. Şu anda somut bir proje yok"* dedi. Ardından, Mimar Hacı Mehmet Güner'in Kahramanmaraş'ta yaptığı caminin dönemin Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından beğenilmesi üzerine Güner, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı müşaviri olarak İstanbul'a atandı ve ekibiyle birlikte projeyi çizmeye başladığı basına verdiği demeçlerden öğrenildi.

4 Haziran 2012'de, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığını devreden çıkartarak "1/5000 Ölçekli Nazım ve 1/1000 Ölçekli Büyük Çamlıca Özel Proje Alanı" adı altında alanı yapılaşmaya açtı.

Kamuoyundaki işin verilme yöntemine ilişkin eleştiriler üzerine 23 Temmuz 2012'de yarışma açıldı.

İnşaatı ve açılışı
------------------

Camide inşaat devam ederken (Şubat 2017)
6 Ağustos 2013 tarihinde başlayan inşaat çalışmalarının 1 Temmuz 2016'da bitirileceği duyurulmuş; ancak cami bu tarihe yetiştirilememiştir. 7 Mart 2019 tarihinde Regaip Kandili'ne denk gelen günde ilk namaz kılınmış, resmi açılış ise 3 Mayıs 2019'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından gerçekleştirilmiştir. Açılış törenine Arnavutluk Cumhurbaşkanı, Gine Cumhurbaşkanı, Filistin Başbakanı gibi çok sayıda yabancı devlet adamı katılmıştır.

Mimarisi
--------

İstanbul Büyük Çamlıca Camii, yandan görünüş
Çamlıca Camii'nin tasarım planlamasına Hayriye Gül Totu ve Bahar Mızrak yapmıştır. Kadın mimarlar, camiyi 63.000 kişinin aynı anda ibadet edebileceği gibi tasarlamış ve kadınların daha rahat ibadet edebilmesi için de planlamalar yapmıştır. Çamlıca Camii'nin genel tasarım anlayışı, Mimar Sinan'ın klasik Osmanlı-İslam mimarisindedir. Projenin tasarımcıları, aynı zamanda deprem olasılığını da düşünmüş ve bir doğal afet anında cami içerisinde 100.000 kişinin bulunabileceği şekilde projelendirme yapmışlardır.

Bununla birlikte, projenin son halini Mimar Hacı Mehmet Güner hazırlamıştır. Kahramanmaraş'ta yaptığı caminin dönemin Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından beğenilmesi üzerine Güner, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı müşaviri olarak İstanbul'a atanmış ve ekibiyle birlikte projeye son halini vermiştir.

### Dış Tasarım

Caminin ön cephesinin görünümü
Caminin dışı, Mimar Sinan'ın eserlerinden oldukça esinlenerek tasarlanmış, yapımında da Sinan'ın teknikleri kullanılmıştır. Örneğin 34 metre çapındaki ana kubbenin zemine ufak kubbeler yardımıyla indirilmesi camiye doğal bir görünüm kazandırmaktadır. Yine Sinan'ın Süleymaniye Camii'nin Süleymaniye Tepesi'nden İstanbul Boğazı'na bakması gibi, Çamlıca Camisi de Çamlıca Tepesi'nden boğaza bakar.

Caminin ana kubbesinin çapı İstanbul'u simgeleyecek şekilde 34 metre, yüksekliği ise İstanbul'da yaşayan 72 milleti simgeleyecek şekilde 72 metre olarak yapılmıştır. Caminin altı minaresinden ikisi 90'ar metre iken, diğer dört minare Malazgirt Meydan Muharebesi'ni simgeleyecek şekilde 107,1 metre yüksekliğinde inşa edilmiştir.

### İç Tasarım

İstanbul Büyük Çamlıca Camii iç görünüş
Cami içerisindeki süslemeler minimalist bir anlayışla tasarlanmıştır. Caminin yapım sürecini yöneten Ergin Külünk, insanları cami içerisinde fiziksel büyüklükten bunaltmamak, daha ruhani duygular yaşatmak için ışık, renk, cam, süsleme ve hat sanatı kullandıklarını söylemiştir.

Kubbenin iç yüzeyine 16 Türk devletine ithafen, Allah'ın isimlerinden 16'sı yazılmıştır. Yere serilen 17 bin metrekare büyüklüğündeki halı özel dokunmuş olup antibakteriyel özelliğe sahiptir.

### Minareler

Çamlıca Camii Minareleri
Çamlıca Camii'nin minareleri, İslam'da imanın 6 şartını simgeleyen 6 adet minareye sahiptir. Bunlardan ikisi 90'ar metre iken, diğer dört minare Malazgirt Meydan Muharebesi'ni simgeleyecek şekilde 107,1 metre yüksekliğindedir. 90 metre yüksekliğindeki minarelerde 2 şerefe bulunurken, 107,1 metre yüksekliğinde bulunan minarelerde üçer şerefe bulunur. Minarelerdeki toplam şerefe sayısı 16'dır.

Eleştiriler
-----------

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Mimarlar Odası, Çamlıca Tepesi'ne dini tesis ve turizm tesisi yapılarak bölgenin yerleşime açılmasına ve bu nedenle bir yarışma açılmasına karşı çıktı. Yapılan açıklamada, *"Özgün ve kendisi İstanbul'un simgelerinden olan tepenin asla ve hiçbir koşulda yapılaşmaya açılmaması, bir kamu değeri, bir doğal sit alanı olarak korunması ve yaşatılması düşüncesi göz ardı edilerek bu eşsiz değerin korunması fikri yok edilmiştir."* dendi.

Mimar Hacı Mehmet Güner’in, *"Ecdadın yaptığından da geniş kubbe kullanacağız. En az 6 minaresi olacak ve minareleri dünyadaki en yüksek cami olacak"* açıklamalarına tepki gösteren mimarlar çeşitli eleştiriler yaptılar. Uğur Tanyeli *"Süleymaniye’yi Süleymaniye yapan şey metrekaresi ve minarenin büyük oluşu, tepenin üzerinde konumlanışı değil. Osmanlı camileriyle yarış kazanılmaz. Sadece taklit bir Osmanlı camisi daha olur."* dedi. Sinan Genim, *"Bugün yapılacak caminin günümüzün mesajlarını taşıması gerektiğini düşünüyorum. Geçmişin kopyasını vermenin taraftarı değilim."* diye görüş bildirdi. Kocatepe ve Şakirin camilerinin mimarı Hüsrev Tayla ise, *"Selimiye’yi yapan Sinan’ın haddi mi yoktu? Ya da Kanuni’nin parası mı yoktu? Kocatepe’yi yaptım ama Selimiye’nin yarısı kadar bile değil. Haddini bilmek lazım."* diyerek caminin boyutları konusundaki eleştirilerini getirdi.

Doğan Hasol, *"Boyutsal büyüklüğüyle dikkat çekebilecek bir yapı olmuş. Yer seçiminde geleneksel yaklaşım, caminin kentsel yerleşmenin ortasında olmasıdır. Ama burada seçilen yer, kentsel yerleşimin dışında."* diye caminin yeriyle ilgili görüş bildirirken Doğan Tekeli, *"Tarihi Yarımada’nın tepelerindeki ‘Osmanlı Selâtin Camileri’, o tepelerin eteklerindeki küçük yapılı kent dokusu üzerinde nasıl görkemli duruyorlarsa, Çamlıca Camii’nde de benzer bir görüntü oluştu. Bu haliyle uzaktan bakıldığında, kentle bütünleştiği de söylenebilir. Bununla beraber yürürlükteki imar planı kararlarına göre, yeşil olarak korunması gereken bir alana, üzerinde toplumsal uzlaşı sağlanamadan, alelacele inşa edilmiştir."* dedi.

Giriş kısmının panoramik görünümü

Ayrıca bakınız
--------------

* İstanbul'daki camiler listesi

Kaynakça
--------

1. 1 2 3  "Başkan Erdoğan Çamlıca Camii'nin açılışını gerçekleştirdi". 3 Mayıs 2019. 3 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
2. ↑  "Çamlıca Camii bir Türkiye mozaiği". *Sabah*. 25 Kasım 2018. 7 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2019.
3. ↑  "Çamlıca Mosque, largest in Turkey, opens in honor of Ramadan". *DailySabah* (İngilizce). 3 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2017.
4. ↑  "Çamlıca Tepesi'ne yapılan cami için İBB'nin harcadığı tutar". 4 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2021.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  "Büyük Çamlıca Camisi". Anadolu Ajansı. 3 Mayıs 2019. 4 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2019.
6. ↑  "Çamlıca'ya camiye mimarlardan sert tepki". *Ntvmsnbc.com*. 5 Temmuz 2012. 29 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2014.
7. ↑  "Çamlıca Camiine Özel Tünel". *Mynet*. 14 Kasım 2014. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2011.
8. ↑  "Kültür Bakanı Günay: Çamlıca'ya cami projesi yok". 13 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2019.
9. 1 2  "Çamlıca Tepesi'ne en az 6 minareli cami". Hürriyet. 4 Temmuz 2012. 6 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2022.
10. ↑  "Mimarlık Üzerine Olmayan Bir Tartışma: Çamlıca Camisi ve Yarışması". 9 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2019.
11. ↑  "Çamlıca Camii açıldı ama bitmesine daha 2 yıl var!". 15 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
12. ↑  YouTube'da Çamlıca Cami'nde ilk namaz...
13. ↑  "Büyük Çamlıca Camisi Açıldı". 26 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ocak 2022.
14. ↑  "Çamlıca Mosque: The most modern complex of its kind in Turkey" (İngilizce). 28 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2022.
15. ↑  "Some of Istanbul's mosques may carry a political message" (İngilizce). 25 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
16. ↑  TMMOB: Çamlıca'ya Cami Yarışması Kabul Edilemez
17. ↑  "Çamlıca'ya camiye mimarlardan sert tepki". 13 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2019.
18. ↑  "Cumhuriyet tarihinin en 'tartışmalı'sı: Çamlıca Camii". 13 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2019.

 Wikimedia Commons'ta **Çamlıca Mosque** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur

| * g
* t
* d
İstanbul'daki camiler |
| --- |
| Adalar | 
* Heybeliada Camii
* Büyükada Hamidiye Camii
* Nizam Camii

 |
| Avrupa Yakası | 
* Abbas Ağa Camii
* Ahmediye (Orta) Camii
* Ali Kethüda Camii
* Arap Camii
* Atik Ali Paşa Camii
* Ayasofya Camii (Müze)
* Barbaros Hayrettin Paşa Camii
* Bebek Camii
* Bayezid Camii
* Cerrah Mehmed Paşa Camii
* Cihangir Camii
* Davutpaşa Camii
* Defterdar İbrahim Paşa Camii
* Dolmabahçe Camii
* Emirgan Hamid-i Evvel Camii
* Ertuğrul Tekke Camii
* Eyüp Sultan Camii
* Fatih Camii
* Fenari İsa Camii
* Ferhad Paşa Camii
* Fethiye Camii
* Firuz Ağa Camii
* Gazi Ahmet Paşa Camii
* Gül Camii
* Haseki Sultan Camii
* Hekimoğlu Ali Paşa Camii
* Hırka-i Şerif Camii
* Hoca Ali Camii
* Hürrem Çavuş Camii
* Hüseyin Ağa Camii
* İskenderpaşa Camii
* İstanbul Murat Paşa Camii
* Kâğıthane Camii
* Kalenderhane Camii
* Kaptan İbrahim Ağa Camii
* Kariye Camii
* Kazancı Camii
* Kılıç Ali Paşa Camii
* Koca Mustafa Paşa Camii
* Feridun Paşa Camii
* Küçük Ayasofya Camii
* Küçük Mecidiye Camii
* Laleli Camii
* Mahmutpaşa Camii
* Manastır Mescidi
* Merkez Efendi Camii
* Mesih Mehmed Paşa Camii
* Mihrimah Sultan Camii
* Mihrişah Valide Sultan Camii
* Fındıklı Camii
* Nusretiye Camii
* Nurbanu Sultan Valide-i Atik Camii
* Nuruosmaniye Camii
* Orhaniye Kışlası Camii
* Ortaköy Camii
* Pertevniyal Valide Sultan Camii
* Piyale Paşa Camii
* Ramazan Efendi Camii
* Rüstem Paşa Camii
* Sinan Paşa Camii
* Sokollu Mehmed Paşa Camii
* Sokollu Mehmed Paşa Camii
* Sultanahmet Camii
* Süleymaniye Camii
* Şehzade Camii
* Şişli Camii
* Taksim Camii
* Teşvikiye Camii
* Tevfikiye Camii
* Üçmihraplı Camii
* Vefa Kilise Camii
* Yavuz Selim Camii
* Yeni Cami
* Yıldız Hamidiye Camii
* Zal Mahmud Paşa Camii
* Zeynep Sultan Camii
* Zeyrek Camii

 |
| Anadolu Yakası | 
* Abdülbaki Efendi Camii
* Ahmediye Camii
* Altunizade Camii
* Aşçıbaşı Camii
* Ayazma Camii
* Aziz Mahmud Hudai Camii
* Beylerbeyi Camii
* Bostancı İstasyon Camii
* Büyük Selimiye Camii
* Çamlıca Camii
* Çinili Camii
* Erenköy İstasyon Camii
* Galip Paşa Camii
* Göztepe Camii
* İbrahim Ağa Camii
* İçerenköy Camii
* İskender Paşa Camii
* Kaptan Hasan Paşa Camii
* Kethuda Camii
* Kozyatağı Camii
* Kuleli Kaymak Mustafapaşa Camii
* Kuzguncuk Camii
* Mihrimah Sultan Camii
* Mimar Sinan Camii
* Nasuhi Mehmet Efendi Camii
* Osman Ağa Camii
* Rum Mehmet Paşa Camii
* Serbostani Mustafa Ağa Camii
* Suadiye Camii
* Sultan Mustafa Camii
* Şemsi Paşa Camii
* Şeyh Devati Camii
* Şeyh Nevruz Camii
* Tuğlacı Camii
* Valide-i Atik Camii
* Valide-i Cedid Camii
* Vaniköy Camii
* Zühtüpaşa Camii

 |