**Petar Delyan** (hükümdarlığı 1040–1041) (Bulgarca: Петър Делян, Yunanca: Πέτρος Δελεάνος), bazen **II. Peter** (Петър II) olarak anılır, 1040 yazında Bulgaristan Theması'nda Bizans yönetimine karşı bir ayaklanmanın lideridir. O zamanlar Bulgaristan themasında yer alan Belgrad'da Samuil'in torunu olarak Bulgaristan Çarı ilan edildi. Orijinal adı basitçe *Delyan* olabilirdi, bu durumda tahta çıktığında 970 yılında ölen aziz İmparator I. Petr'ı (Petăr I) anısına Petar II adını aldı. Doğumunun kesin yılı kesin olarak tespit edilememektedir, ancak 11. yüzyılın başlarında, muhtemelen 1000 ile 1014 arasında gerçekleştiğine inanılmaktadır. Aynı şekilde ölüm yılı da 1041 olarak tahmin edilmektedir.

Kökeni
------

Kökeni belli değildir. Çar Gavril Radomir'in oğlu ve Çar Samuil'in torunu olduğunu iddia etmiştir, ancak aynı zamanda ayaklanmanın lideri olarak Bulgaristan Çarı ilan edilmesini haklı çıkarmak için Samuel'in torunu olduğunu iddia eden yerel ahaliden biri de olabilir.

### Radomir'in oğlu olarak Delyan

Onun aslında Radomir'in oğlu olduğuna inananlar, Radomir'in Macaristan Kralı I. István'ın (996/997) kız kardeşi Marguerite ile olan evliliğinden doğduğunu düşünmektedirler. Peter'ın annesi, Gavril Radomir'in tahta çıkmasından önce hamileyken Samuil'in sarayından atılmıştı, ancak Delyan'ın sonraki kariyeri göz önüne alındığında, muhtemelen Bulgaristan'da doğmuş ve babasıyla birlikte kalmıştır.

İvan Vladislav'ın 1015'te Gavril Radomir'i öldürmesi ve 1018'de Bizans İmparatorluğu'nun Bulgaristan'ı fethinden sonra Delyan, Konstantinopolis'e esir alındı ve kimliği belirsiz bir Bizans aristokrasisinin hizmetkarı oldu. Daha sonra kaçtı ve annesinin ülkesi olan Macaristan'a gitti ve buradan Bulgaristan'a döndü ve Bizans hükümetinin madeni parayla vergi koymasından duyduğu hoşnutsuzluktan yararlanarak Bizans yönetimine karşı bir isyan çıkardı.

### Yerel bir Bulgar olarak Delyan

Onun Samuil'in torunu olduğu teorisine karşı çıkanlar ve sadece yerel bir Bulgar olduğuna inananlar, onun Bizans İmparatorluğu ile Macaristan arasında kraliyet kanından bir prens olarak katıldığında ulaştığı ilk sınır kasabası ve asil kandan prens olduğu için değil, sadece isyancıların ele geçirdiği ilk önemli şehir olduğu için Belgrad'da çar ilan edildiğini iddia etmektedirler.

Ayrıca, 1015 yılında kuzeni Gavril Radomir'i (Delyan'ın sözde babası) ve o zamanki karısı Maria'yı tahtı ele geçirmek için öldüren İvan Vladislav'ın Radomir'in oğlunu ve varsa varislerini tahtını güvence altına almak için öldürmemesinin pek olası olmadığını iddia ediyorlar. Vladimir'in Bulgar çarı olarak konumuna bir tehdit oluşturması nedeniyle, Samuil'in damadı (kızı Theodora-Kosara ile evli) olan Sırp Duklja prensi Jovan Vladimir'in idam edilmesini de emrettiği bilinmektedir.

Ayaklanma
---------

 Peter II Delyan ve Tihomir'in Ayaklanması
Peter Delyan, 1040 yazında Bulgaristan Theması'nda Bizans İmparatorluğu'na karşı çıkan bir ayaklanmanın lideriydi. Ayaklanmanın iki ana sebep vardı:

* Ohri Bulgar Başpiskoposunun Yunanca konuşan bir Bizanslı ile değiştirilmesi (1037) ve Helenleşme sürecinin başlangıcı
* Bizans hükümeti tarafından yerel halka madeni para ile ödenecek vergi konulması

Ayaklanma yayıldı ve isyancılar çok hızlı bir şekilde Pomoravlje'nin kuzey kesiminin kontrolünü ele geçirdi ve Belgrad'ı kurtardı. Delyan orada Bulgaristan imparatoru (Çar) ilan edildi ve direniş liderleri tarafından bir kalkanın üzerine yükseltildikten sonra *II. Petar* adını aldı. Samuil'in torunu olarak meşru ilan edilmişti. Macaristan Krallığı'ndan biraz destek görmesi muhtemeldir.

 II. Petar Delyan yönetimindeki Bulgaristan
II. Peter Delyan, Niš ve Üsküp'ü aldı, önce Dyrrhachium bölgesinde bir isyana öncülük etmiş olan bir Tihomir'in şahsında başka bir potansiyel lideri seçti ve sonra ortadan kaldırdı. Bundan sonra Petar II (veya Peter), Bizans İmparatoru IV. Mihail'in kaldığı Selanik'e yürüdü. Mağlup, kaçtı ve hazinesini belirli bir Michael Ivač'a bıraktı. Muhtemelen Çar Samuil komutasındaki bir general olan Ivač'ın oğlu olan ikincisi, hazinenin büyük kısmını derhal şehrin dışındaki Peter'a devretti. Selanik Bizans'ın elinde kaldı, ancak Makedonya, Dyrrachium ve kuzey Yunanistan'ın diğer bölgeleri II. Petar'ın güçleri tarafından alındı. Bu, Epir ve Arnavutluk'ta Bizans yönetimine karşı daha fazla Slav isyanına ilham verdi.

Petar II Delyan'ın başarıları, kuzeni Alusian'ın araya girmesiyle sona erdi. Babası İvan Vladislav'ın 1015'te Peter'ın babası Gavril Radomir'i öldürdüğü Alusian, gözden düştüğü Bizans sarayından görünürde bir asker kaçağı olarak II. Petar'ın saflarına katıldı. Alusian, kendisine Selanik'e saldırması için bir ordu veren II. Peter tarafından karşılandı. Ancak kuşatma Bizanslılar tarafından kaldırıldı ve ordu yenildi. Alusian zar zor kurtuldu ve Ostrovo'ya döndü.

 Peter Delyan, Tihomir ve Bulgar isyancılar.
1041'de bir gece yemek sırasında Delyan sarhoşken Alusian burnunu kesti ve mutfak bıçağıyla kör etti. Alusian, Bulgaristanlı Samuel'in kanından olduğu için, askerleri tarafından II. Petar'ın yerine hızla imparator ilan edildi, ancak Bizanslılara sığınmak için komplo kurdu. Bulgar ve Bizans birlikleri savaşa hazırlanırken, Alusian düşmana kaçtı ve mallarının ve topraklarının kendisine iade edildiği Konstantinopolis'e yöneldi ve yüksek saray *magistros* rütbesi ile ödüllendirildi.

Bu arada Petar II Delyan, kör olmasına rağmen Bulgar kuvvetlerinin komutasını yeniden devraldı, ancak Bizans İmparatoru IV. Mihail durumdan yararlanmaya karar verdi ve onlara karşı ilerledi. Belirsiz bir Ostrovo savaşında Bizanslılar Bulgar birliklerini yendi ve Petar II Delyan yakalandı ve belki de idam edileceği Konstantinopolis'e götürüldü. Bazı efsanelere göre daha sonra Balkan Dağları'ndaki İskar Boğazı'ndaki bir manastıra sürgün edilmiş ve burada ölmüştür.

İskandinav destanları, Vareg Muhafızlarının bir üyesi olarak savaş alanında II. Peter'ı öldürdüğü iddia edilen geleceğin Norveç Kralı Harald Hardrada'nın katılımına atıfta bulunur. Bu gelenek sözde *"Bulgar Apocryphal Chronicle"* adlı kısa ve öz bir referansla desteklenebilir. Her iki durumda da II. Peter Delyan 1041'de ölmüş olabilir.

Soy ağacı
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   | ComitaNikola |   |   |   | Ripsimia |
|   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
| Aron |   | Musa |   | Davud |   | Samuil |   |   |   | Agatha |
|   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
| İvanVladislav |   | Miroslava |   | İsmi bilinmeyen kızı |   | İsmi bilinmeyen kızı |   | Irene of Larissa |   |   |   | GavrilRadomir |   |   |   | Margaret of Hungary |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Birçok oğul& kız |   |   |   | Peter Delyan? |
|

Hatırası
--------

Güney Shetland Adaları, Antarktika'daki Smith Adası'ndaki Delyan Noktası, adını Peter Delyan'dan almıştır.

Ayrıca bakınız
--------------

* Bulgarlar
* Bulgaristan tarihi
* Güney Slavları

Kaynakça
--------

1. ↑  Йордан Андреев - "Българските ханове и царе VII-XIV век. Историческо-хронологичен справочник", държавно издателство "Д-р Петър Берон", София, 1988 г.
2. ↑  Mladjov, Ian (2015). "Monarchs' Names and Numbering in the Second Bulgarian State". *Studia Ceranea*. **5**: 267-310. doi:10.18778/2084-140X.05.09. hdl:11089/18406. 2 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Temmuz 2023.
3. ↑  The wars of the Balkan Peninsula: their medieval origins. Alexandru Madgearu, Martin Gordon, Publisher Scarecrow Press, 2008, 0-8108-5846-0, pp. 63–66.
4. ↑  Fine, J. (1991). *The Early Medieval Balkans, A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century* (İngilizce). University of Michigan Press. ISBN 0-472-08149-7.
5. ↑  David F. Burg (9 Ocak 2004). *A World History of Tax Rebellions: An Encyclopedia of Tax Rebels, Revolts, and Riots from Antiquity to the Present*. Taylor & Francis. ss. 74-. ISBN 978-0-203-50089-7.
6. ↑  Florin Curta (31 Ağustos 2006). *Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250*Ücretsiz kayıt gerekli. Cambridge University Press. ss. 283-. ISBN 978-0-521-81539-0.

| * g
* t
* d
Bulgar hükümdarlar |
| --- |
| Büyük Bulgarya hükümdarları (632–681) | 
* Kubrat
* Batbayan

 |
| Tuna (İlk) Bulgar hükümdarları (681–1018) | 
* Asparuh
* Tervel
* Kormesiy
* Sever
* Kormisoş
* Vineh
* Telets
* Sabin
* Umar
* Toktu
* Pagan
* Telerig
* Kardam
* Krum
* Omurtag
* Malamir
* I. Presyan
* I. Boris (Mihail)
* Vladimir Rasate
* I. Simeon
* I. Petr
* II. Boris
* Roman
* Samuil
* Gavril Radomir
* İvan Vladislav
* II. Presyan
* Peter Delyan
* Konstantin Bodin

 |
| İkinci Bulgar hükümdarları (1186–1396) | 
* I. İvan Asen
* II. Petr
* Kaloyan
* Boril
* II. İvan Asen
* I. Kaliman
* II. Mihail Asen
* II. Kaliman
* Mitso Asen
* Konstantin Tih Asen
* İvaylo
* III. İvan Asen
* I. Georgi Terter
* Smilets
* II. İvan
* Çaka Nogay
* Todor Svetoslav
* II. Georgi Terter
* Mihail Şişman
* İvan Stefan
* İvan Aleksandr
* İvan Şişman
* İvan Stratsimir

 |
| Prensler ve Krallar (1878–1946) | 
* I. Aleksandır
* I. Ferdinand
* III. Boris
* II. Simeon

 |