Karl Radek
**Karl Bernhardoviç Radek** (Rusça: Карл Бернга́рдович Ра́дек) (d. 31 Ekim 1885 – ö. 19 Mayıs 1939), Sovyet siyaset adamı ve gazetecidir. I. Dünya Savaşı öncesinde Polonya ve Almanya'daki sosyal demokratik eylemlerde ön plana çıkmış, 1917 Rus Devrimi sonrası ise önemli bir sosyalist liderdir.

Yaşamı
------

Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Lemberg kentinde Avusturya asıllı bir Yahudi ailenin çocuğu olarak, *Karol Sobelsohn* ismi ile, doğdu. Radek ismini Stefan Żeromski'in eseri *Syzyfowe prace'*deki favori karakteri, Andrej Radek'den aldı.

1904 yılında "Polonya-Litvanya Sosyal Demokrat Partisi"'ne (SDKPiL) katıldı.
Varşova'da 1905 Rus Devrimi’ne devrimine katıldıktan sonra 1906’ya dek tutuklu kaldı.

1907’de Almanya’nın Leipzig kentine giderek Almanya Sosyal Demokrat Partisi’ne (SDP) girdi. Partinin sol kanadının yayın organları olan gazetelerde çalıştı. 1917 Şubat Devrimi’nden sonra Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi’nin (RSDİPB) yurt dışı bürosunda yer aldı. 1917 Ekim Devrimi’nden Rusya’ya döndü. Mart 1918 tarihli Brest-Litovsk Barış Antlaşması’nı imzalayan Sovyet delagasyonundaki görevi sırasında Alman askerleri arasında etkili bir anti-militarist ve sosyalist propaganda yürüttü.

Karl Radek (ortada),1923
Aynı yıl Almanya’daki devrimci ayaklanmaya katılmak için Berlin’e gitti. Alman Komünist Parisi’nin kuruluş kongresine katıldı ve merkez komitesi üyeliğine seçildi. Talat Paşa gibi İttihat ve Terakki önderleriyle Sovyetler adına görüşmelerde bulundu.

Rusya’ya döndükten sonra Sovyetler Birliği Komünist Partisi (RKP-B) Merkez Komitesi üyeliğine seçildi. Mayıs 1924’e dek süren bu görevi sırasında III. Enternasyonal yürütme kurulu üyeliği yaptı. 1927’de Troçkist muhalefet içinde yer aldığı için partiden çıkarıldı ve Tobolsk’a sürgüne gönderildi. 1930’da özeleştiri yaparak partiye yeniden üye oldu ve İzvestia’nın yazı grubunda yer aldı; 1935'te yeni 1936 Sovyet Anayasası’nı hazırlayan komisyonda üyelik yaptı. 1936’da tutuklandı. Troçkist gizli etkinlikleri katıldığını kabul etmesi üzerine 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Bu dönemde çalışma kampı sırasında hapis arkadaşı tarafından öldürüldüğü rapor edildi. Ancak, tarihe Kruşçev Çözülmesi dönemi olarak geçen 1950'ler ortaları ile 1960'ların başlarında olan zamanda yapılan araştırmaya göre, Lavrenti Beriya'nın emirleri doğrultusunda NKVD tarafından öldürüldüğü ortaya çıktı.

Kaynakça
--------

1. ↑  Lerner, W. (1970) *Karl Radek: The Last Internationalist* Stanford: Stanford University Press, s.2
2. ↑  Lerner, W. (1970) *Karl Radek: The Last Internationalist* Stanford: Stanford University Press s.5
3. ↑  Broue, P. (2006) *The German Revolution: 1917-1923*, Chicago: Haymarket Books, s.635
4. ↑  Broue, P. (2006) *The German Revolution: 1917-1923*, Chicago: Haymarket Books, s.36
5. ↑  Broue, P. (2006) *The German Revolution: 1917-1923*, Chicago: Haymarket Books, s.893
6. ↑  Nettl, J.P. (1969) *Rosa Luxemburg: Abridged Edition* Oxford: Oxford University Press s.467
7. ↑  Trotsky, L. (1970) *My Life* New York, Pathfinder, s.611
8. ↑  Broue, P. (2007) 'The Bolshevik-Leninist Faction' *Revolutionary History* Vol.9 No.4 s.140
9. ↑  (Rusça) Karl Radek's biography article on hronos.ru 29 Mayıs 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
10. ↑  (Rusça) 17 Şubat 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Document describing the murder of Radek and another political inmate, Sokolnikov

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Karl Radek*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Works by Karl Radek 12 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
* Biyografisi - Spartacus Educational (İngilizce)

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNE: XX1207660
* BNF: cb121583937 (data)
* CiNii: DA00536973
* GND: 118597639
* HDS: 028456
* ISNI: 0000 0001 2282 7939
* LCCN: n50054125
* LNB: 000038440
* NDL: 00453577
* NKC: jn99240000936
* NLA: 35438936
* NLI: 987007266818705171
* NSK: 000024387
* NTA: 069884862
* RERO: 02-A021750816
* SELIBR: 277711
* SNAC: w6ns0xxx
* SUDOC: 030100224
* Trove: 953032
* VIAF: 89393034
* WorldCat: lccn-n50054125

 |