**Dilek Yarımadası - Büyük Menderes Deltası Millî Parkı**, Aydın il sınırları içinde Dilek Dağı'nın Ege Denizi'ne uzandığı son noktada yer alan millî parktır. 27.675 hektarlık bir alana sahiptir. Bu alanın 10.985 hektarı 19.05.1966 yılında Millî Park ilan edilen Dilek Yarımadasına, 16.690 hektarı 1994 yılında Millî Park ilan edilen Büyük Menderes Deltasına aittir.

Karşısında Yunanistan'a ait Ege adalarından Sisam adası bulunan Millî Parkın Dilek Yarımadası bölümü, Samsun Dağları'nın Ege Denizi'ne doğru uzanan son noktasıdır. Jeolojik yapısı; Paleozoik şistler, Mezozoik kalkerler ve mermerler ile Neojen tortul kütlelerden meydana gelmiştir. Yarımadanın morfolojik yapısı içinde birçok tepe, vadi, kanyon ve koy bulunur. Ortalama 650 m yüksekliğe sahip yarımadanın en yüksek yeri Millî Parkın adını aldığı Dilek Tepe'dir (Mykale) ve 1237 m yüksekliğindedir. Millî Park adını bu tepeden almaktadır. Ayrıca kumlu, killi, yatık ve yüksek kıyı şekillerini içeren plajlarıyla ilgi çekici kıyı özelliklerine sahiptir.

MÖ 9. yüzyılda İyon kentinin kutsal toplanma merkezi Panionion, antik Thebai kenti, Ayayorgi Manastırı, tarihi Doğanbey Köyü (Domatia) ile Karine, Hagios Antonios Manastırı ve Zeus Mağarası da Millî Park Sınırları içindedir.

Yarımadanın güneyine bitişik olan Büyük Menderes Deltasının en önemli su kaynağı 584 km uzunluğundaki Büyük Menderes Nehridir. Delta, birkaç lagün, tuzcul bataklıklar ve çamur düzlüklerini kapsayan taşkın sahası özelliğinde önemli bir sulakalandır. Bu alan zengin biyolojik çeşitlilik, nesli tükenmek üzere olan canlıları ve endemik türleri barındırması nedeniyle uluslararası öneme sahiptir.

Millî Park, Uluslararası Sulakalanlar Sözleşmesi (Ramsar), Avrupa´nın Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarının Korunmasına Yönelik Sözleşme (Bern), Biyolojik Çeşitlilik Anlaşması (Rio) ve Akdeniz'in Kirliliğe Karşı Korunması Sözleşmesi (Barselona) kapsamında korunan alan niteliğindedir. Dilek Yarımadası – Büyük Menderes Deltası Millî Parkı, Önemli Kuş Alanı, Önemli Bitki Alanı ve Önemli Memeli Alanı olması nedeniyle aynı zamanda Önemli Doğa Alanıdır.

Flora
-----

Hem Dilek Yarımadası hem de Büyük Menderes Deltası'nın barındırdığı farklı ve çeşitli fiziksel özellikler bitki örtüsünün de kısa mesafeler içerisinde farklı ve çeşitli olmasına yol açmıştır. Millî Park içerisinde 804 bitki türü belirlenmiştir. Bu bitkilerden 6'sı dünyada sadece burada görülür. Ayrıca dünyada sadece Türkiye'de bulunan 18 bitki türünü de barındırır. Akdeniz maki bitki örtüsünün hemen hemen bütün bitki türlerinin en canlı ve sağlıklı örnekleri yarımadada yer alır. Dilek Yarımadası, genelde yaygın olarak Kuzey ve Batı Anadolu'da yayılış gösteren Anadolu Kestanesi'nin en güneye indiği, Türkiye'de birkaç yerde bulunan Kartopu'nun, Finike Ardıcı'nın, Melez Pırnal Meşesinin ve Dallı Servinin küçük orman toplulukları meydana getirerek yetiştiği tek yerdir. Başka deyişle, Millî Park, Akdeniz'den Karadeniz'e kadar tüm Anadolu'da var olan bitki türlerinin doğal olarak bir arada görüldüğü biricik doğa müzesi olma özelliğini taşımaktadır. Bu benzersiz biyolojik çeşitlilik nedeniyle Dilek Yarımadası, Avrupa Konseyi tarafından "Flora Biyogenetik Rezerv Alanı" yani, bitki örtüsü açısından soyu tükenmekte veya genetik çeşitliliği çok azalmakta olan bir canlı türü ya da topluluklarını korumaya yönelik uluslararası düzeyde koruma alanı olarak kabul edilmiştir.

Millî Park'ta bulunan bitki türleri arasında ayrıca Karaçam, Kara Selvi, Erguvan, Defne,Sandal Ağacı, Zeytin, Meşe türleri, Akçaağaç, Ihlamur, Çınar, Zakkum,Kokarçalı, Hanımeli, Kavak, İncir, ahlat, Böğürtlen, Keçiboynuzu, Katırtırnağı, Dişbudak, Yasemin, Alıç, Menengiç, Sumak, Karaağaç, Funda ve Eğrelti otları sayılabilir.

Fauna
-----

Dilek Yarımadası 28 çeşit memeli, 42 çeşit sürüngen ve çok sayıda deniz canlısına ev sahipliği yapmaktadır. Ayrıca yarımada, nesli tükenmekte olan Anadolu Parsı'nın batıda yaşadığı son noktadır. Bunun dışında Kurt, Tilki, Çakal,Sırtlan, Vaşak, Yaban kedisi, Porsuk, Sansar, Kirpi, Oklu kirpi, Yaban Domuzu, Kertenkele, Kaplumbağa, Kaya Kartalı, Deniz Kartalı, Şahin, Doğan, Martı, Karatavuk, Keklik, Kaya güvercini, Tahtalı güvercin, Yaban İneği, Yabani at, Tavşan, Su samuru, Akdeniz foku, Çulluk, Kerkenez, Yeşilbaş Ördek, Hazar sumrusu, doğaya terk edilmiş ve yabanileşmiş sığırlar ve atlar yarımadada yaşayan hayvanlar arasında sayılabilir.

Kaynakça
--------

1. ↑  Dilek yarımadası millî parkı 4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. – gezikolik.com. 08 Haziran 2012 tarihinde erişilmiştir.
2. 1 2 3  Dilek Yarımadası Millî Park Müdürlüğü Tanıtım Broşürü
3. 1 2  Güzelçamlı 23 Mart 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. – guzelcamli.com. 08 Haziran 2012 tarihinde erişilmiştir.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası Millî Parkı*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürlüğü Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası Millî Parkı 15 Ocak 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| * g
* t
* d
Türkiye'deki yarımadalar |
| --- |
| Ana yarımadalar | 
* Anadolu
* Trakya

 |
| Anadolu'daki yarımadalar | 
* Kocaeli
* Armutlu
* Kapıdağ
* Biga
* Karaburun
* Urla
* Dilek
* Bodrum
* Datça
* Bozburun
* Çukurbağ

 |
| Trakya'daki yarımadalar | 
* Çatalca
* Gelibolu

 |
| Türkiye'deki burunlar listesi **·**  Türkiye'deki körfezler listesi |

| * g
* t
* d
Türkiye'deki millî parklar |
| --- |
| Mevcut | 

|  |  |
| --- | --- |
| Akdeniz | 
* Altınbeşik Mağarası
* Beydağları
* Güllük Dağı
* Karatepe-Aslantaş
* Kızıldağ
* Kovada Gölü
* Köprülü Kanyon
* Saklıkent
* Yumurtalık Lagünü

 |
| Doğu Anadolu | 
* Ağrı Dağı
* Malazgirt Meydan Muharebesi
* Munzur Vadisi
* Nene Hatun
* Sarıkamış-Allahuekber Dağları

 |
| Ege | 
* Akdağ
* Başkomutan
* Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası
* Honaz Dağı
* Marmaris
* Spil Dağı

 |
| Güneydoğu Anadolu | 
* Botan Vadisi
* Hakkâri Cilo ve Sat Dağları
* Nemrut Dağı
* Tek Tek Dağları

 |
| İç Anadolu | 
* Aladağlar
* Beyşehir Gölü
* Derebucak Çamlık Mağaraları
* İstiklâl Yolu
* Sakarya Meydan Muharebesi
* Sarıçalı Dağı Millî Parkı
* Soğuksu
* Sultansazlığı
* Yozgat Çamlığı

 |
| Karadeniz | 
* Abant Gölü
* Altındere
* Boğazköy-Alacahöyük
* Hatila Vadisi
* Ilgaz Dağı
* Kaçkar Dağları
* Karagöl-Sahara
* Kop Dağı Müdafaası
* Küre Dağları
* Yedigöller

 |
| Marmara | 
* Gala Gölü
* İğneada Longoz Ormanları
* Kazdağı
* Kuşcenneti
* Troya
* Uludağ

 |

 |
| Eski | 
* Gelibolu Yarımadası
* Göreme

 |

| * g
* t
* d
Aydın |
| --- |
| Tarih | Aydın Eyaleti **·**  Aydın Vilayeti **·**  Aydın'ın İşgali **·**  Aydın'ın Kurtuluşu **·**  Nazilli Sümerbank Fabrikası |  |
| Coğrafya | İlçeler **·**  Yerleşim yerleri **·**  Büyük Menderes **·**  Aydın Dağları **·**  Beşparmak Dağı **·**  Dilek Dağı **·**  Madran Dağı **·**  Menteşe Dağları |
| Ekonomi | Alışveriş merkezleri |
| Kültür | 

|  |  |
| --- | --- |
| Müzeler | Aydın Arkeoloji Müzesi **·**  Yörük Ali Efe Müzesi **·**  Afrodisias Müzesi **·**  Karacasu Etnoğrafya Müzesi **·**  Milet Müzesi **·**  Çine Kuvâ-yı Milliye Müzesi **·**  Çine Arıcılık Müzesi **·**  Nazilli Etnografya Müzesi **·**  Kuşadası Zeytin ve Zeytincilik Müzesi |
| Arkeoloji | Afrodisias **·**  Alabanda **·**  Alinda **·**  Apollon Tapınağı **·**  Gerga **·**  Harpasa **·**  Magnesia **·**  Mastaura **·**  Milet **·** Myus **·**  Nysa **·**  Priene **·**  Tralleis **·**  Pygela **·**  Kadıkalesi **·**  Neapolis |
| Turistik yerler | Parklar **·**  Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası Millî Parkı **·**  Kuşadası **·**  Didim **·**  Güvercinada |

 |
| Yönetim | Belediye başkanları **·**  Aydın Büyükşehir Belediyesi **·**  Valiler **·** Aydın milletvekilleri |
| Eğitim | Aydın Adnan Menderes Üniversitesi |
| Altyapı | 

|  |  |
| --- | --- |
| Sağlık | Hastaneler |
| Ulaşım | Otoyol 31 **·**  75. Yıl Selatin Tüneli **·**  Aydın Çıldır Havalimanı **·**  Ottoman Railway Company **·**  Nazilli – Sümerbank şube demiryolu **·**  Kuşadası Limanı |
| Meydanlar | Atatürk Kent Meydanı |

 |
|  **Commons** **·**  Kategori **Kategori** |