Bu madde askerî ittifak hakkındadır.  Başlığın diğer anlamları için NATO (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

**Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü** veya **NATO** (İngilizce: *North Atlantic Treaty Organization*, Fransızca: *Organisation du traité de l'Atlantique nord*, OTAN), 4 Nisan 1949'da 12 ülke tarafından imzalanan Kuzey Atlantik Antlaşması'na dayanarak kurulan ve farklı dönemlerde 20 ülkenin daha katıldığı uluslararası askerî ittifaktır.

Örgüt üyeleri herhangi bir dış güçten gelebilecek saldırıya karşı ortak savunma yapmaktadır. NATO'nun merkezi, örgütün Kuzey Amerika ve Avrupa'daki 32 üyesinden biri olan Belçika'nın başkenti Brüksel'de bulunmaktadır. 19 ülke NATO'nun "Barış İçin Ortaklık" adlı girişiminde yer alırken 19 ülke kurumlaşmış diyalog programlarına dâhildir. Tüm NATO üyelerinin toplam askerî harcaması, dünyadaki savunma harcamalarının %70'inden fazladır. Üyelerin savunma harcamalarının GSYİH'lerinin %2'si kadar olması gerekmektedir.

NATO, Kore Savaşı üye ülkeleri harekete geçirene ve yüksek rütbeli iki Amerikalı komutanın yönlendirmesiyle birleşik bir askerî yapı kurulana kadar siyasi bir ortaklıktan ötesi değildi. Soğuk Savaş süreci, 1955'te kurulan Varşova Paktı'na üye ülkelerle çekişmelere yol açtı. Avrupa ülkeleri ile ABD arasındaki ilişkilerin gücü üzerindeki şüpheler, bağımsız Fransız nükleer caydırıcılığına ve 1966'da Fransa'nın NATO'nun askerî kanadından çekilmesine yol açan NATO savunmasının olası bir Sovyet işgaline karşı güvenilirliğine olan şüpheler ile birlikte zaman zaman artış gösterdi. 1989'da Berlin Duvarı yıkıldıktan sonra örgüt, Yugoslavya'nın dağılması sürecine karıştı ve ilk askerî müdahalelerini 1992-1995 yıllarında Bosna-Hersek'te ve daha sonra 1999'da Yugoslavya'da gerçekleştirdi. Politik olarak ise eski Varşova Paktı ülkeleriyle iyi ilişkiler kurmaya çalıştı. Bu ülkelerin bir kısmı 1999 ve 2004'te ittifaka katıldı.

Kuzey Atlantik Antlaşması'nın örgüte üye ülkelerin silahlı bir saldırıya uğrayan herhangi bir üye ülkeye yardım etmelerini öngören 5. maddesi, NATO tarihinde ilk ve tek kez 2001'deki 11 Eylül saldırılarından sonra uygulandı. Gerçekleştirilen bu saldırıların ardından askerler, NATO liderliğindeki ISAF'in emrinde Afganistan'a konuşlandırıldı. Örgüt aralarında Irak'a eğitmen yollanması, korsanlığa karşı operasyonların desteklenmesi ve 2011'de Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1973 sayılı kararı uyarınca Libya üzerinde uçuşa yasak bölgenin uygulanması gibi çeşitli ek rollerde yer aldı. NATO üyelerini istişareler için toplantıya çağıran daha az etkili 4. madde, Türkiye tarafından 2003'te Irak Savaşı sırasında, 2012'de Suriye İç Savaşı sırasında silahsız bir Türk F-4 keşif jetinin düşürülmesinin ve Suriye'den Türkiye'ye havan topu atılmasının ardından ve 2015'te Irak ve Şam İslam Devleti'nin ülkenin toprak bütünlüğüne yönelik tehditleri nedeniyle ve Polonya tarafından 2014'te Rusya'nın Kırım'a müdahalesinden sonra olmak üzere toplamda beş kere uygulandı.

Tarihçe
-------

### İlk yılları

Kuzey Atlantik Antlaşması 4 Nisan 1949'da Washington, DC'de imzalandı ve ABD tarafından aynı yılın Ağustos ayında onaylandı.
Belçika, Birleşik Krallık, Fransa, Hollanda ve Lüksemburg tarafından 17 Mart 1948'de imzalanan ve Soğuk Savaş'ın başındaki Sovyet tehdidine karşı ortak bir savunma antlaşması olan Brüksel Antlaşması, NATO'nun kuruluşunun öncüsü olarak değerlendirilmektedir. Sovyetler Birliği'nin gerçekleştirdiği Berlin Ablukası, Eylül 1948'de Batı Avrupa Birliğinin Savunma Organizasyonunun kurulmasına yol açtı. Fakat taraf devletler, Sovyetler Birliği'nin askerî gücü karşısında zayıf konumdaydı. Ayrıca komünistlerce gerçekleştirilen 1948 Çekoslovakya askerî darbesi ile ülkedeki demokratik hükûmetin devrilmesinin ardından Birleşik Krallık Dış işleri Bakanı Ernest Bevin, benzer bir durumu önlemek için en iyi yolun Batılı ülkeler arasında ortak bir askerî strateji geliştirmek olduğunu belirtti.

1948'de Avrupalı liderler, ABD Dış işleri Bakanı George C. Marshall'ın talimatıyla Pentagon'da Amerikalı askerî ve diplomatik yetkililerle görüştü. Yeni bir askerî ittifak için yapılan bu görüşmeler, Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 4 Nisan 1949'da Washington, DC'de imzalanmasıyla sonuçlandı. İmzalayanlar arasında Brüksel Antlaşması'na taraf olan beş devlet ile ABD, Danimarka, İtalya, İzlanda, Kanada, Norveç ve Portekiz bulunmaktaydı. İlk NATO Genel Sekreteri Lord Ismay, 1949'da yaptığı bir açıklamada örgütün amacının "Rusları dışarıda, Amerikalıları içeride ve Almanları aşağıda tutmak" olduğunu belirtti. Antlaşma, her kesim tarafından olumlu şekilde karşılanmadı. Bazı İzlandalılar Mart 1949'da gerçekleştirilen tarafsızlık yanlısı, üyelik karşıtı ayaklanmaya katıldı. NATO'nun oluşturulmasının birincil kurumsal sonucu olarak Atlantikçilik adı verilen ve Kuzey Amerika ile Avrupa arasındaki iş birliğinin önemine vurgu yapan düşünce tarzının ortaya çıkışı gösterilmektedir.

Üye ülkeler, herhangi bir üyeye karşı yapılan bir silahlı saldırıyı tüm üyelere yapılmış sayacakları konusunda anlaştılar. Dolayısıyla bir silahlı saldırı olması durumunda her bir üye, bireysel veya kolektif savunma hakkının kullanılmasında saldırıya uğrayan üyeye yardım edecek ve gerekli görüldüğünde Kuzey Atlantik bölgesinin güvenliğini sağlamak ve sürdürmek için silahlı güce başvurabilecekti. Antlaşma, üyelerin bir saldırgana askerî eylem ile yanıt vermesini gerektirmemekteydi. Yanıt vermeleri zorunlu olsa da, üyeler bunu nasıl yapacaklarını belirleme özgürlüğüne sahipti. Bu durum Brüksel Antlaşması'nın yanıtın askerî olacağını açıkça belirten 5. maddesi ile farklılık göstermektedir. Yine de NATO üyelerinin saldırıya uğrayan üyeye askerî yardımda bulunacakları varsayılmaktadır. Antlaşma daha sonra Fransa'nın bazı denizaşırı illeri de dâhil olmak üzere üye ülkelerin Yengeç Dönencesi'nin üstünde kalan toprakları ile "gemi, asker veya uçaklarını" kapsayacak şekilde açıklığa kavuşturuldu.

NATO'nun oluşturulması, Avrupa ülkelerinin ABD uygulamalarını benimsemeleriyle müttefiklerin askerî terminoloji, yöntem ve teknolojilerine bir standartlaştırma getirdi. Yaklaşık 1.300 Standartlaştırma Anlaşması NATO'nun gerçekleştirdiği pek çok ortak uygulamayı sistemleştirdi. Bunun sonucu olarak 7,62×51mm NATO tüfek kalibresi, pek çok NATO ülkesinde standart ateşli silah kalibresi olarak 1950'lerde tanıtıldı. FN Herstal tarafından üretilen ve 7,62mm NATO kalibresi kullanan FAL adlı silah, 75 ülkede kullanılmaya başlandı. Uçak manevra işaretlerinin standartlaştırılmasıyla birlikte NATO uçakları tüm NATO üslerine inebilir konuma geldi. Diğer standartlar arasında bulunan NATO heceleme alfabesi, NATO sınırlarını aşarak sivil kullanıma yayıldı.

### Soğuk Savaş

Ana madde: Soğuk Savaş
Haziran 1950'de Kore Savaşı'nın patlak vermesi, birlikte çalışan tüm komünist ülkelerin belirgin tehdidini arttırması NATO'yu somut askerî planlar geliştirmeye zorladı. Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Karargâhı (SHAPE), Avrupa'daki kuvvetleri yönlendirmek için kuruldu ve Ocak 1951'de Yüksek Müttefik Komutanı Dwight D. Eisenhower'ın altında çalışmalarına başladı. Eylül 1950'de NATO Askerî Komitesi, Sovyetler Birliği ile denge sağlamak için konvansiyonel kuvvetler kurulması çağrısı yaptı ve daha sonra Şubat 1952'de, Lizbon'daki Kuzey Atlantik Konseyi toplantısında bu durumu yeniden ifade etti. NATO'nun Uzun Dönem Savunma Planı için gerekli olan güçleri sağlamayı amaçlayan Lizbon konferansında tümen sayısının 96'ya çıkarılması çağrısı yapılsa da, bu gereklilik bir sonraki yıl nükleer silah kullanabilecek yaklaşık otuz beş tümene düşürüldü. O zaman için NATO, Orta Avrupa'da on beş civarı, İtalya ve İskandinavya'da ise on hazır tümeni çağırabiliyordu. Lizbon'daki konferansta örgütün en rütbeli sivil amirliği olan NATO Genel Sekreterliği pozisyonu da oluşturuldu ve bu göreve Hastings Ismay getirildi.

Orta Avrupa'daki sınırı koruyan müttefik kara kuvvetlerinin en büyük kısmını Alman Silahlı Kuvvetleri sağladı.
Eylül 1952'de, Danimarka ve Norveç'in savunulmasının uygulaması olan ve 200 gemi ile 50.000'den fazla personelin katıldığı, NATO'nun ilk büyük deniz tatbikatlarından biri olma niteliği taşıyan Mainbrace Tatbikatı başladı. Takip eden diğer büyük tatbikatlar arasında Akdeniz'de gerçekleştirilen deniz ve amfibik tatbikatları olan Grand Slam Tatbikatı ile Longstep Tatbikatı, Kuzey İtalya'da gerçekleştirilen hava-deniz-kara tatbikatı Italic Weld, İngiliz Ren Ordusu (BAOR), Hollanda Kolordusu ve Orta Avrupa Müttefik Hava Kuvvetleri'nin (AAFCE) katıldığı Grand Repulse, Merkez Ordu Grubu'nun katıldığı simüle edilmiş atomik hava-kara tatbikatı Monte Carlo ve ABD, Birleşik Krallık, İtalya, Türkiye ve Yunanistan deniz kuvvetlerinin katıldığı Akdeniz'deki amfibik karaya çıkma tatbikatı Weldfast yer aldı.

1952'de ittifaka katılan Türkiye ve Yunanistan'ın askerî komuta yapısına nasıl dâhil edileceği konusu ABD ve Birleşik Krallık'ın başı çektiği bir dizi tartışmalı görüşmeye yol açtı. Bu belirgin askerî hazırlık devam ederken başlangıçta Batı Avrupa Birliği tarafından yapılan ve başarılı bir Sovyet işgalinden sonra karşı koymaya devam edecek olan, aralarında Gladio Operasyonu'nun da bulunduğu gizli "stay-behind" düzenlemeleri NATO kontrolüne geçirildi. Sonuç olarak NATO'nun silahlı kuvvetleri arasında NATO Kaplan Birliği gibi gayriresmî bağlar ve Canadian Army Trophy gibi yarışmalar oluşmaya başladı.

1954'te Sovyetler Birliği, Avrupa barışını korumak için NATO'ya katılması gerektiğini öne sürdü. Sovyetler Birliği'nin ittifakı zayıflatmayı amaçladığından korkan NATO ülkeleri, bu öneriyi reddetti.

17 Aralık 1954'te Kuzey Atlantik Konseyi, NATO'nun nükleer düşüncesinin gelişimi ile ilgili olan MC 48 adlı belgeyi onayladı. MC 48, Sovyetler Birliği ile bir savaşın başlangıcından itibaren ilk olarak Sovyetler tarafından kullanılıp kullanılmadığına bakılmaksızın NATO'nun atom silahlarını kullanması gerekeceğini vurguladı. Böylece Avrupa müttefik kuvvetleri yüksek komutanına nükleer silahların otomatik kullanımı konusunda ABD'deki Strategic Air Command ile aynı yetkiler verilmiş oldu.

Batı Almanya'nın 9 Mayıs 1955'te örgüte dâhil edilmesi, dönemin Norveç Dışişleri Bakanı Halvard Lange tarafından "kıtamızın tarihinde kararlı bir dönüm noktası" sözleriyle tanımlandı. Almanya'nın ittifaka katılmasının önemli bir nedeni Alman iş gücü olmadan bir Sovyet işgaline karşı koymak için yeterince konvansiyonel kuvvet göndermenin imkânsız olmasıydı. Bu hareketin ani sonuçlarından biri buna resmî bir yanıt olarak 14 Mayıs 1955'te Sovyetler Birliği, Macaristan, Çekoslovakya, Polonya, Bulgaristan, Romanya, Arnavutluk ve Doğu Almanya'nın imza koyduğu Varşova Paktı'nın kurulması oldu. Böylece Soğuk Savaş'ın iki tarafı da belirlenmişti.

1957 sonbaharında, NATO tarafından kuzeyde eş zamanlı üç büyük tatbikat gerçekleştirildi. Norveç'ten Türkiye'ye kadar olan bölgede 250.000 asker, 300 gemi ve 1.500 uçağın katıldığı Operation Counter Punch, Operation Strikeback ve Operation Deep Water tatbikatları ittifakın bugüne kadarki en iddialı girişimleriydi.

### Fransa'nın askerî kanattan çekilmesi

Charles de Gaulle'ün 1966'da ülkesini NATO'nun bütünleşik askerî komutasından çekmesinden önce Fransa'da yer alan NATO hava üsleri haritası.
NATO'nun birliği ilk yıllarında, Charles de Gaulle'ün Fransa Cumhurbaşkanı olduğu dönemde ortaya çıkan bir kriz ile bozuldu. De Gaulle, ABD'nin örgütteki güçlü rolünü ve kendi algısıyla bu ülke ile Birleşik Krallık arasındaki özel ilişkiyi protesto etti. ABD Başkanı Dwight D. Eisenhower ile Birleşik Krallık Başbakanı Harold Macmillan'a 17 Eylül 1958'de gönderdiği bir memorandumda, Fransa'yı ABD ve Birleşik Krallık ile eşit bir temele oturtacak üçlü bir yapı oluşturulmasını önerdi. Memorandumuna aldığı yanıtı yetersiz bulan de Gaulle, ülkesi için bağımsız bir savunma gücü kurmaya başladı. Batı Almanya'ya yapılacak bir Doğu Alman akını durumunda Fransa'ya daha büyük bir NATO-Varşova Paktı savaşının içine çekilmek yerine Doğu Bloku ile ayrı bir barış yapma seçeneği vermek istedi. Şubat 1959'da Fransa, Akdeniz'deki filosunu NATO komutasından aldı. De Gaulle daha sonra yabancılara ait nükleer silahların Fransa topraklarında konuşlandırılmasını yasakladı. Bunun sonucunda ABD, iki yüz askerî hava aracını Fransa dışına çıkarmak ve 1950'den beri kullandığı Fransa'daki hava üslerini 1967'de Fransızlara vermek zorunda kaldı.

Fransa'nın 1962'deki Küba füze krizi sırasında NATO'nun geri kalanı ile dayanışma göstermesine rağmen de Gaulle, Fransa'nın Atlas Okyanusu ve Manş Denizi'ndeki filolarını NATO komutasından alarak bağımsız savunma işini devam ettirdi. 1966'da Fransa'nın tüm silahlı kuvvetleri NATO'nun bütünleşik askerî komutasından çekildi ve Fransız olmayan tüm NATO askerlerinin Fransa'dan ayrılması istendi. ABD Dışişleri Bakanı Dean Rusk, daha sonraları yaptığı açıklamada de Gaulle'e, açıklamasının "Fransa'daki mezarlıklarda yatan ABD askerlerini" kapsayıp kapsamadığını sordu. Bu çekilme 16 Ekim 1967'de Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Karargâhı'nın Paris yakınlarındaki Rocquencourt'dan Belçika'da Mons'un kuzeyinde yer alan Casteau'ya taşınmasına yol açtı. Fransa ittifakın bir üyesi olarak kalmaya devam etti ve Almanya Federal Cumhuriyeti'nde konuşlandırılmış kuvvetleri ile Soğuk Savaş boyunca olası Varşova Paktı saldırılarına karşı Avrupa savunmasına katkı sağladı. ABD ile Fransa arasında yapılan ve Lemnitzer-Ailleret Anlaşmaları olarak bilinen gizli anlaşmalar, Doğu-Batı çatışmalarının patlak vermesi hâlinde Fransız güçlerinin NATO'nun komuta yapısına nasıl geri alınacağını ayrıntılı olarak düzenlemekteydi.

Fransa, örgütün bütünleşik askerî komutasına yeniden tam katılım sağlayacağını 2009 Strazburg-Kehl zirvesinde duyurdu.

### Yumuşama ve gerginlik

Ana madde: Yumuşama (uluslararası politika)
Yumuşama sayesinde NATO ve Varşova Paktı ülkelerinin liderleri arasında pek çok üst düzey görüşme yapıldı.
Soğuk Savaş'ın büyük bir kısmında NATO'nun Sovyetler Birliği ve Varşova Paktı'nı gözlemesi, doğrudan bir askerî eyleme yol açmadı. 1 Temmuz 1968'de Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması imzaya açıldı. Silahların kontrolü bir savaş kararı alınıncaya kadar ABD güçlerinde olduğu ve bu noktada antlaşmanın denetimi olmadığı için NATO, kendi nükleer paylaşım düzenlemelerinin antlaşmayı ihlal etmediğini öne sürdü. O zamanlarda çok az devlet NATO'nun nükleer paylaşım düzenlemelerinden haberdardı ve genel olarak bu düzenlemelere itiraz edilmiyordu. Mayıs 1978'de NATO ülkeleri, ittifakın iki tamamlayıcı hedefini güvenliği sağlamak ve yumuşama politikasını sürdürmek olarak resmen tanımladı. Bu hareket yeni bir silahlanma yarışına yol açmadan savunmaları Varşova Paktı'nın saldırı yeteneklerinin gerekli kıldığı seviyeye denk hâle getirmek anlamına geliyordu.

Soğuk Savaş sırasında Avrupa'nın büyük bir kısmı NATO (mavi) ve Varşova Paktı (kırmızı) olmak üzere iki ittifaka ayrılmıştı.
Varşova Paktı'nın Avrupa'daki nükleer kapasitesinin artması sonrasında, ABD'nin GLCM seyir füzeleri ile Pershing II nükleer silahlarının Avrupa'ya konuşlandırılması bakanlar tarafından 12 Aralık 1979'da onaylandı. Yeni savaş başlıkları Batı'nın nükleer silahsızlanma görüşmelerindeki konumunu da güçlendirecekti. Bu politikaya Çift Yön politikası adı verilmişti. Benzer şekilde NATO, 1983-84 yıllarında Varşova Paktı'nın SS-20 orta menzilli füzelerini Avrupa'ya konuşlandırmasına yanıt olarak modern Pershing II füzelerini bir savaş durumunda askerî hedefleri vurmakla görevlendirdi. Bu hareket Batı Avrupa genelinde barış hareketi protestolarına yol açtı ve pek çok kişinin konuşlandırmada ısrarcı olunmasının sürdürülebilir olup olmadığı konusunda şüpheye düşmesi konuşlandırmaya olan desteği azalttı.

O yıllarda örgüte üyelikler genel olarak durgundu. 1974'te Türkiye'nin Kıbrıs Harekâtı'nın bir sonucu olarak Yunanistan, kuvvetlerini NATO'nun askerî komuta yapısından çekse de 1980'de Türkiye'nin iş birliği ile geri döndü. Birleşik Krallık ile Arjantin arasındaki Falkland Savaşı, ittifakın savaşa dâhil olması ile sonuçlanmadı, çünkü Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 6. maddesinde kolektif savunmanın üye ülkelerin Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde kalan topraklarına yapılan saldırılarda geçerli olduğu belirtilmektedir. 30 Mayıs 1982'de NATO, demokrasiyle yeni tanışan İspanya'nın bir referandum sonucu ittifaka katılmasıyla yeni bir üyeye sahip oldu. Soğuk Savaş'ın zirve yaptığı dönemde 16 üye ülke, dört kademe hâlinde organize olmuş 78 karargâha ulaşan bir komuta yapısı altında, ABD'nin 435.000 ileri konuşlandırılmış askeri dâhil yaklaşık 5.252.800 etkin güç bulunduruyordu.

### Soğuk Savaş sonrası

1989 Devrimleri ve Varşova Paktı'nın 1991'de dağılması, NATO'nun *de facto* ana rakibini ortadan kaldırdı ve NATO'nun amacında, doğasında, görevlerinde ve Avrupa kıtasına odaklanışında stratejik bir yeniden değerlendirmeye neden oldu. Bu değişim, 1990'da Paris'te NATO ile Sovyetler Birliği arasında imzalanan, belirli askerî azaltmaları zorunlu kılan ve Aralık 1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrasında da devam eden Avrupa'da Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Antlaşması ile başladı. O zaman için Avrupa ülkelerinin NATO'daki askerî harcamaları %34 düzeyindeydi; 2012'ye gelindiğinde bu %21'e düştü. NATO ayrıca yeni özerk olan Orta ve Doğu Avrupa ülkelerini kapsayacak aşamalı bir büyümeyi başlattı ve etkinliklerini daha önce ilgilenmediği politik ve insancıl durumlara genişletti.

Mihail Gorbaçov yönetiminde yapılan reformlar Varşova Paktı'nın sonunu getirdi.
NATO'nun Soğuk Savaş sonrası ilk genişlemesi, 3 Ekim 1990'da Alman yeniden birleşmesi sonucunda eski Doğu Almanya'nın Batı Almanya'ya ve ittifaka katılmasıyla gerçekleşti. Bu olay, aynı yıl içinde imzalanan İki Artı Dört Antlaşması'nda kabul edilmişti. Birleşmiş bir Almanya'nın NATO'da kalması konusunda Sovyet onayını güvenceye almak için yabancı askerler ile nükleer silahların doğuda konuşlandırılmayacağı kararlaştırıldı ve müzakerecilerin NATO'nun doğuya daha fazla genişlemesiyle ilgili herhangi bir söz verip vermedikleri konusunda farklı görüşler ortaya çıktı. Sovyetler Birliği'nin son yıllarında ABD'nin ülkedeki büyükelçisi Jack Matlock, Batı'nın genişlememek konusunda "açık bir taahhütte" bulunduğunu ve Sovyet müzakerecilerde Çekoslovakya, Macaristan veya Polonya gibi ülkelerin NATO üyeliğinin söz konusu olmadığı izlenimi uyandırıldığını gösteren belgelerin gizliliğini kaldırdığını söyledi. Dönemin Batı Almanya Dış işleri Bakanı Hans-Dietrich Genscher, Eduard Şevardnadze ile yaptığı bir görüşmede "Bizim için kesin olan bir şey var: NATO doğuya doğru genişlemeyecek." dedi. Eski Sovyetler Birliği Cumhurbaşkanı Mihail Gorbaçov, 1996'da kaleme aldığı anı kitabında "Almanya'nın birleşmesi müzakereleri sırasında NATO'nun operasyon bölgesini doğuya genişletmeyeceği konusunda güvenceler verdiler." diye yazdı ve bu görüşü 2008'deki bir röportajda yineledi. İki Artı Dört görüşmelerinde yer almış bir Dışişleri Bakanlığı çalışanı olan Robert Zoellick'e göre, bu bir yanlış algıydı ve genişlemeyle ilgili resmî bir söz verilmemişti.

Soğuk Savaş sonrası yeniden yapılanmanın bir parçası olarak NATO'nun askerî yapısı azaltıldı ve Avrupa Müttefik Komutanlığı Acil Müdahale Kolordusu gibi yeni kuvvetler oluşturulacak şekilde tekrar organize edildi. Sovyetler Birliği'nin çöküşünün Avrupa'daki askerî dengede meydana getirdiği değişiklikler, 1999'da İstanbul'da imzalanan Uyarlanmış Avrupa'da Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Antlaşması ile tanındı. Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy'nin politikaları Fransa'nın askerî pozisyonunda, ülkenin 4 Nisan 2009'da tam üyeliğe dönüşü ile sonuçlanan büyük bir değişime yol açtı; NATO'nun bütünleşik askerî komutasına tekrar katılan Fransa, bağımsız nükleer caydırıcılığını sürdürdü.

### Genişleme ve yenilikler

Ana madde: NATO'nun genişlemesi
Hırvatistan'ın ittifaka katılması nedeniyle düzenlenen törende NATO bayrağı göndere çekiliyor.
1994 ve 1997 arasında, NATO ve komşularının bölgesel konularda işbirliği yapması için Barış İçin Ortaklık, Akdeniz Diyaloğu girişimi ve Avrupa-Atlantik Ortaklık Konseyi gibi daha geniş forumlar oluşturuldu. 1998'de NATO-Rusya Daimi Ortak Konseyi kuruldu. 8 Temmuz 1997'de eskiden komünist olan Çekya, Macaristan ve Polonya NATO'ya davet edildi; üç ülke de 1999'da örgüte katıldı. Genişleme, Orta ve Doğu Avrupa'dan yedi ülkenin daha katılmasıyla devam etti: Bulgaristan, Estonya, Letonya, Litvanya, Romanya, Slovakya ve Slovenya. Bu ülkeler ilk olarak 2002 Prag zirvesi sırasında katılım görüşmelerine davet edildi ve NATO'ya 29 Mart 2004'te, 2004 İstanbul zirvesinden kısa süre önce katıldı. Bu karar o zaman için ABD'de askeri, siyasi ve akademik liderler tarafından eleştirildi. Amerikalı diplomat ve önleme politikasının savunucularından George F. Kennan, bu kararın "Rus demokrasisinin gelişimi üzerinde ters etki yapmasının, Soğuk Savaş atmosferinin Doğu-Batı ilişkilerine yeniden yerleşmesinin, Rus dış politikasının kesinlikle kendilerinin hoşuna gitmeyecek yönlere itmesinin beklenebileceğini" ifade etti.

Eski NATO yapıları ortadan kaldırılırken yenileri kuruldu. NATO 1997'de komuta yapısındaki 65 merkezin 20'ye düşürülmesini kararlaştırdı. NATO Mukabele Kuvveti (NRF) 21 Kasım 2002'de, eski bir COMECON üyesi ülkede gerçekleştirilen ilk zirve olan 2002 Prag zirvesinde kuruldu. 19 Haziran 2003'te Allied Commander Atlantic'in ortadan kaldırılıp yerine Norfolk, Virginia, ABD'deki Müttefik Dönüşüm Komutanlığı'nın (ACT) kurulması ve Avrupa Müttefik Kuvvetleri'nin (SHAPE) dönüştürülerek Müttefik Harekât Komutanlığı'nın (ACO) oluşturulmasıyla NATO'nun askerî komutasındaki yeniden yapılandırma devam etti. NATO'daki dönüşümü ACT gerçekleştirirken mevcut operasyonlardan ACO sorumludur. İstenmeyen hava ihlallerine yanıt vermek için savaş uçağı sağlayarak Estonya, Letonya ve Litvanya'nın egemenliklerini destekleyen NATO'nun Baltık Hava Polisliği görevi Mart 2004'te başladı. 2014'te sayıları dörtten sekize yükselen çok uluslu savaş uçakları Litvanya'da bulunmaktadır. Ayrıca 2004 İstanbul zirvesinde NATO, Basra Körfezi'ne komşu dört ülkeyle birlikte İstanbul İş Birliği Girişimi'ni başlattı.

Viktor Yuşçenko hükûmeti ile NATO liderleri arasındaki görüşmeler, Yoğunlaştırılmış Diyalog programının başlamasına yol açtı.
Riga, Letonya 'da gerçekleştirilen 2006 Riga zirvesi enerji güvenliği konusunu öne çıkardı. Bu zirve eskiden Sovyetler Birliği'nin parçası olan bir ülkede yapılan ilk NATO zirvesi oldu. Bükreş, Romanya'daki Nisan 2008 zirvesinde NATO, Arnavutluk ve Hırvatistan'ın örgüte üyeliğinde uzlaştı ve bu ülkeler Nisan 2009'da NATO'ya katıldı. Ayrıca Gürcistan ve Ukrayna'ya gelecekte örgüte üye olabilecekleri söylendi. Gürcistan ve Ukrayna'nın NATO'ya üyeliği konusu ile NATO'nun bir füze savunma sistemi planlaması Rusya'nın sert eleştirilerine neden oldu. Bu sistemle ilgili çalışmalar 2002'de başladı; görüşmeler anti-balistik füzelerin Çek Cumhuriyeti ve Polonya'ya yerleştirilmesi üzerine odaklandı. NATO liderleri ise Vladimir Putin ve Dmitri Medvedev'in tehdit olarak eleştirdikleri sistemin Rusya'yı hedef almadığı konusunda güvence verdi.

2009'da ABD Başkanı Barack Obama, gemilerden oluşan Aegis Savaş Sistemi'nin kullanılmasını önerdi; ancak bu plan yine Türkiye, İspanya, Portekiz, Romanya ve Polonya'ya istasyon yapılmasını içermektedir. NATO ayrıca "taktiksel" B61 nükleer bombalarının hedef yeteneğini yükselterek ve bunları görünmez F-35 Lightning II uçaklarına yükleyerek Avrupa'daki nükleer caydırıcılığında şimdiki durumu sürdürecektir. NATO, 2014 Kırım krizinin ardından Estonya, Letonya, Litvanya, Polonya, Romanya ve Bulgaristan'da konuşlanacak 5.000 kişilik yeni bir "öncü" güç kurma kararı aldı.

2014 Galler zirvesinde NATO üyesi ülkelerin liderleri, ülkelerinin gayri safi yurt içi hasılasının en az %2'sini savunmaya harcayacakları yönündeki sözlerini teyit ettiler. 2015'te yalnızca beş üye ülke bu hedefe ulaştı. NATO, 15 Haziran 2016'da siber savaş kavramını, kara, deniz ve hava savaşı gibi savaşın operasyonel bir alanı olarak resmen tanıdı. Böylece NATO üyelerini hedef alan herhangi bir siber saldırı, Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. maddesinin uygulanmasına yol açabilecektir. 5 Haziran 2017'de Karadağ, Rusya'nın itirazlarına rağmen NATO'nun 29. ve en yeni üyesi oldu.

Askerî operasyonlar
-------------------

### İlk operasyonlar

Soğuk Savaş sırasında NATO tarafından hiçbir askerî operasyon gerçekleştirilmedi. Soğuk Savaş sona erdikten sonra ilk operasyonlar 1990 ve 1991'de, Irak'ın Kuveyt'i işgali nedeniyle yapıldı. Havadan erken uyarı özellikli uçaklar Türkiye'nin güneydoğusuna gönderildi ve kısa süre sonra bölgeye birlikler sevk edildi.

### Bosna-Hersek müdahalesi

Ana madde: NATO'nun Bosna-Hersek'e müdahalesi
NATO uçakları Srebrenitsa Katliamı'ndan sonra yapılan Kararlı Güç Harekâtı sırasında hava bombardımanlarına katıldı.
Yugoslavya'nın dağılmasının bir sonucu olan Bosna Savaşı 1992'de başladı. Kötüleşen durum 9 Ekim 1992'de Bosna-Hersek'in iç kesimlerinde uçuşa yasak bölge ilan eden Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 816 sayılı kararının alınmasına yol açtı. NATO bu kararı 12 Ağustos 1993'te Uçuş Yasağı Harekâtı ile uygulamaya başladı. Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'ne karşı alınan silah ambargosu ve ekonomik yaptırım kararları, Haziran 1993'ten Ekim 1996'ya kadar Sharp Guard Harekâtı ile denizden de uygulandı. 28 Şubat 1994'te NATO, uçuşa yasak bölgeyi ihlal eden dört Bosnalı Sırp uçağını düşürerek savaş zamanındaki ilk eylemini gerçekleştirdi.

10-11 Nisan 1994'te Bosna Savaşı sırasında Birleşmiş Milletler Koruma Gücü, Gorajde güvenli bölgesinin korunması için hava saldırısı çağrısı yaptı ve NATO yönetimindeki iki ABD F-16 jeti Gorajde yakınlarındaki Bosnalı Sırp askerî komuta karakolunu bombaladı. Bu saldırı, 14 Nisan'da 150 Birleşmiş Milletler personelinin rehin alınmasına neden oldu. 16 Nisan'da bir Britanya Sea Harrier'ı Gorajde üzerindeyken Sırp güçleri tarafından düşürüldü. Srebrenitsa Katliamı'ndan sonra Sırp Cumhuriyeti Ordusu'na karşı Ağustos 1995'te Kararlı Güç adı verilen iki haftalık bir NATO bombardıman operasyonu başlatıldı.

O yıl yapılan NATO hava saldırıları, 14 Aralık 1995'te Dayton Anlaşması'nın imzalanmasıyla Yugoslav Savaşları'nın sonlanmasına yol açtı. Bu anlaşma çerçevesinde NATO, Operation Joint Endeavor kapsamında BM komutasındaki IFOR barış gücünü bölgeye gönderdi. Yaklaşık 60.000 NATO askerinden oluşan barış gücüne NATO üyesi olmayan ülkelerin askerleri de katıldı. Bir süre sonra bu, 32.000 asker ile başlatılan daha küçük SFOR kuvvetine dönüştürüldü. SFOR tarafından Aralık 1996'dan beri sürdürülen görev, Aralık 2004'te European Union Force Althea'ya geçti. Üyelerinin öncülüğünün ardından NATO, bu operasyonlar için NATO Madalyası adlı bir hizmet madalyası dağıtmaya başladı.

### Kosova müdahalesi

Ana maddeler: NATO'nun Yugoslavya'yı bombalaması ve KFOR
Alman KFOR askerleri 1999'da Kosova'nın güneyinde devriye geziyor.
KKO ayrılıkçıları ve Kosova'daki Arnavut sivillere Slobodan Milošević'in Sırp güçleri tarafından yapılan baskıları durdurmak için, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi 23 Eylül 1998'de ateşkes talep eden 1199 sayılı kararı geçirdi. ABD Özel Temsilcisi Richard Holbrooke öncülüğünde yapılan müzakereler 23 Mart 1999'da koptu. Holbrooke konuyu NATO'ya devretti ve örgüt 24 Mart 1999'da, 78 gün sürecek olan bir bombardıman başlattı. Müttefik Güç Harekâtı o zamanki Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'nin askerî gücünü hedef aldı. Kriz sırasında NATO, uluslararası tepki güçlerinden biri olan Avrupa Müttefik Komutanlığı Mobil Kuvveti'ni de Albania Force (AFOR) adıyla, Kosova'dan gelen mültecilere insani yardım yapması için Arnavutluk'a konuşlandırmıştı.

Operasyon aralarında Belgrad'daki Çin Büyükelçiliği'nin bombalanmasının da bulunduğu yüksek sivil kayıplardan dolayı eleştirilse de, Yugoslavya Devlet Başkanı Slobodan Milošević'in 3 Haziran 1999'da uluslararası bir barış planının şartlarını kabul etmesiyle Kosova Savaşı sona erdi. 11 Haziran'da ise Milošević, BMGK'nin 1244 sayılı kararını kabul etti ve NATO'nun KFOR barış gücü BM öncülüğünde kuruldu. Bir milyona yakın mülteci Kosova'yı terk etti. Şiddet caydırıcılığının yanında KFOR, insani görevleri korumakla da görevliydi. Ağustos-Eylül 2001'de ittifak ayrıca Makedonya'daki etnik Arnavut milisleri silahsızlandırmak için Zorunlu Hasat Harekâtı'nı başlattı. 1 Aralık 2013 itibarıyla 31 ülkeden 4.882 KFOR askeri, bölgede görev yapmaya devam etmektedir.

ABD, Birleşik Krallık ve pek çok diğer NATO üyesi, 1999'da Sırbistan'a karşı gerçekleştirilen eylem gibi NATO askerî müdahalelerinin BM Güvenlik Konseyinin onayına gereksinim duyduğu yönündeki çabalara karşı çıkarken Fransa ve diğerleri, ittifakın BM onayına ihtiyacı olduğunu iddia etti. ABD-Birleşik Krallık tarafı bunun ittifakın otoritesini sarsacağını, Çin ile Rusya'nın Güvenlik Konseyi'ndeki veto haklarını Yugoslavya'ya yapılan müdahaleyi engellemek için kullanabileceğini ve aynısını NATO müdahalesi gerektiren gelecekteki çatışmalarda da yapabileceğini, böylece kuruluşun tüm gücünün ve amacının etkisiz hâle geleceğini belirtti. Soğuk Savaş sonrası askerî ortamı tanıyan NATO, Nisan 1999'daki Washington zirvesinde çatışmaların önlenmesi ve kriz yönetimini vurgulayan İttifak Stratejik Konsepti'ni kabul etti.

### Afganistan Savaşı

Ana maddeler: Afganistan Savaşı (2001-2021) ve Uluslararası Güvenlik Destek Gücü
ABD'deki 11 Eylül saldırıları NATO'nun ilk kez kolektif savunma maddesini uygulamasına neden oldu.
2001'de ABD'de gerçekleştirilen 11 Eylül saldırıları, NATO tarihinde ilk kez Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. maddesinin uygulanmasına neden oldu. Maddeye göre bir üyeye yapılan saldırı tüm üyelere yapılmış sayılmaktaydı. 4 Ekim 2001'de NATO, saldırıların 5. madde hükümlerine uygun olduğuna karar verdi. NATO'nun saldırılara karşı gerçekleştirdiği sekiz resmî eylemin arasında Eagle Assist Harekâtı ile teröristlerin veya kitle imha silahlarının dolaşımını engellemeyi ve genel olarak gemi trafiğinin güvenliğini arttırmayı hedefleyen, 4 Ekim 2001'de başlatılan Akdeniz'deki Etkin Çaba Harekâtı da bulunmaktaydı.

NATO, 16 Nisan 2003'te 42 ülkenin askerlerinden oluşan Uluslararası Güvenlik Destek Gücü'nün (ISAF) komutasını almayı kabul etti. Bu karar o zaman ISAF'te en çok askere sahip olan Almanya ve Hollanda'nın ricası üzerine ve on dokuz NATO elçisinin tamamı tarafından oybirliği ile alındı. Kontrolün 11 Ağustos'ta NATO'ya geçişiyle birlikte NATO, tarihinde ilk kez kuzey Atlantik bölgesi dışında bir görevin komutasını almış oldu. ISAF başlangıçta Kâbil ve çevresini Taliban, El-Kaide ve benzeri gruplardan korumak ve böylece Hamid Karzai'nin başını çektiği Afganistan Geçiş Yönetimi'nin kurulmasını sağlamakla görevliydi. Ekim 2003'te BM Güvenlik Konseyi, ISAF görevinin Afganistan geneline yayılmasını onayladı ve ISAF bu görevi ülkenin tamamında dört ana aşamada genişletti.

ISAF Generali David M. Rodriguez, Herat'ta bir İtalyan komuta değişiminde.
31 Temmuz 2006'da ISAF, Afganistan'ın güneyinde ABD yönetimindeki terör karşıtı bir koalisyonun gerçekleştirdiği askerî operasyonları da devraldı. Güneydeki çatışmaların şiddetinden dolayı, 2011'de Fransa ittifakın çabalarını güçlendirmek için Mirage 2000 savaş uçaklarından oluşan bir filonun Kandehar'a gönderilmesine izin verdi. 2012 Chicago zirvesinde NATO, Afganistan'daki savaşı bitiren ve NATO öncülüğündeki ISAF güçlerinin Aralık 2014'ün sonunda ülkeden ayrılmasını içeren bir planı destekledi. Aralık 2014'te ISAF dağıtıldı ve Kararlı Destek Misyonu hayata geçirildi.

### Irak eğitim görevi

Ana madde: NATO Eğitim Görevi - Irak
Ağustos 2004'te Irak Savaşı sırasında NATO, Irak güvenlik güçlerini ABD öncülüğündeki MNF-I ile birlikte desteklemek için NATO Eğitim Görevi - Irak adlı görevi başlattı. NATO Eğitim Görevi - Irak (NTM-I), Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1546 sayılı kararı uyarınca görev yapan Irak Geçici Hükûmeti'nin ricası üzerine oluşturuldu. NTM-I'ın amacı, Irak'ın kendi ihtiyaçlarını karşılayabilecek etkili ve sürdürülebilir bir kapasiteye ulaşabilmesi için Irak güvenlik güçlerinin eğitim yapı ve kurumlarının gelişimine katkı sağlamaktı. Bir savaş görevi olmayan NTM-I, NATO'nun Kuzey Atlantik Konseyinin siyasi kontrolündeki farklı bir görevdi. Çalışmalarının ağırlığı eğitim ve danışmanlık üzerine olan misyonun etkinlikleri Iraklı yetkililer ve aynı zamanda NTM-I'ın komutanlığını yapan ABD yönetimindeki Deputy Commanding General Advising and Training ile birlikte düzenlenmekteydi. Eğitim görevi 17 Aralık 2011'de resmen sona erdi.

### Aden Körfezi'nde korsanlıkla mücadele

Ana madde: Okyanus Kalkanı Harekâtı
USS *Farragut* Mart 2010'da bir Somalili korsan kayığını yok ediyor.
17 Ağustos 2009'da NATO, Aden Körfezi ve Hint Okyanusu'nun deniz trafiğini Somalili korsanlardan korumak ve bölge ülkelerinin donanma ve sahil güvenliğine destek olmak için savaş gemileri gönderdi. Diğer ülkelerin gemilerinin yanında çoğunlukla ABD savaş gemilerinin katıldığı bu operasyon Kuzey Atlantik Konseyi tarafından onaylandı. Okyanus Kalkanı Harekâtı, Dünya Gıda Programı'nın bir parçası olarak Somali'de yardım dağıtan Müttefik Destek Harekâtı gemilerini korumaya odaklanmaktadır. Çin ve Güney Kore de etkinliklere katılmak için savaş gemilerini gönderdi. Harekât ile korsan saldırılarının kesilmesi, gemilerin korunması ve bölgedeki genel güvenlik seviyesinin yükseltilmesi amaçlanmaktadır.

### Libya müdahalesi

Ana madde: 2011 Libya askerî müdahalesi
Libya İç Savaşı sırasında protestocular ile Muammer Kaddafi yönetimindeki Libya hükûmeti arasında şiddet arttı ve 17 Mart 2011'de ateşkes ve sivillerin korunması için askerî müdahale çağrısı yapan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1973 sayılı kararı kabul edildi. Aralarında pek çok NATO üyesinin de bulunduğu bir koalisyon kısa süre sonra Libya üzerinde uçuşa yasak bölgeyi uygulamaya başladı. 20 Mart 2011'de NATO üyeleri, Birleşik Koruyucu Harekâtı ile NATO Daimi Deniz Görev Grubu 1 ve NATO Daimi Mayın Karşıtı Tedbir Grubu 1 gemilerini ve ek olarak NATO üyelerinin gemi ve denizaltılarını kullanarak Libya'ya silah ambargosu uygulanmasını kararlaştırdı. Operasyonun amacı, yasak silah veya paralı asker taşıdığından şüphelenilen gemilerin takibini, bildirimini ve gerekirse bağlantı kesimini yapmaktı.

Libya Ordusu'nun Palmaria obüsleri, Mart 2011'de Fransa Hava Kuvvetleri tarafından Bingazi yakınlarında yok edildi.
NATO 24 Mart'ta uçuşa yasak bölgenin kontrolünü koalisyondan devralmaya karar verirken, karadaki birimlerin komutası koalisyon güçlerinde kalmaya devam etti. 27 Mart 2011'de, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar'ın desteğiyle BM kararı NATO tarafından resmen uygulanmaya başlandı. Haziran ayında ittifak içindeki ayrışmanın raporları ortaya çıktı ve 28 üyenin sadece sekizinin askerî operasyonlara katıldığı anlaşıldı. Bunun sonucunda ABD Savunma Bakanı Robert Gates ile Hollanda, İspanya, Polonya, Türkiye ve ittifakın çatışmalardaki yetkisini aştığını düşünen Almanya gibi ülkelerin arasında daha fazla katılım konusunda tartışmalar yaşandı. 10 Haziran'da Brüksel'de yaptığı son ilkesel konuşmada Gates, müttefik ülkeleri NATO'nun sonunu getirebilecek davranışlarından dolayı eleştirmeye devam etti. Almanya Dışişleri Bakanlığı "Almanya'nın NATO'ya ve NATO öncülüğündeki operasyonlara yaptığı önemli katkılara" ve Başkan Obama'nın bu katılıma ne kadar değer verdiği gerçeğine dikkat çekti.

Operasyon Eylül aynına kadar uzatılırken aynı gün Norveç, katkısını azaltmaya başlayacağını ve 1 Ağustos'ta çekilmeyi tamamlayacağını açıkladı. Aynı haftanın başında Danimarka savaş uçaklarının bombalarının bitmek üzere olduğu bildirildi. Bir sonraki hafta Kraliyet Donanması'ndan yapılan açıklamada ülkenin çatışmadaki operasyonlarının sürdürülebilir olmadığı ifade edildi. Ekim 2011'de operasyonun sonunda, Kaddafi'nin ölümünün ardından, NATO uçakları Kaddafi yanlılarına ait hedefleri yaklaşık 9.500 kez vurdu. Mayıs 2012'de İnsan Hakları İzleme Örgütü tarafından yayımlanan bir rapor, operasyonda ölen en az 72 sivilin kimliğini ortaya koydu. Ekim 2013'teki bir darbe girişiminin ardından Libya Başbakanı Ali Zeydan, devam eden güvenlik sorunlarına destek olması için NATO'dan teknik tavsiye ve eğitmen istedi.

Katılımcı ülkeler
-----------------

| NATO'nun Avrupa'daki ülkelerle ilişkileri haritası | NATO'nun küresel ortaklıkları haritası |
| --- | --- |
|  |  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|    | **NATO üyeleri**  |    | **Katılım protokolü imzalandı**  |    | **Üyelik Eylem Planı**  |    | **Bireysel Ortaklık Eylem Planı**  |    | **Barış İçin Ortaklık**  |    | **Akdeniz Diyaloğu**  |    | **İstanbul İş Birliği Girişimi**  |    | **Küresel Ortaklar** |  |
|  ABD Almanya Arnavutluk Belçika Birleşik Krallık Bulgaristan Çekya Danimarka Estonya Finlandiya Fransa Hırvatistan Hollanda İspanya İtalya İzlanda Kanada Karadağ İsveç Kuzey Makedonya Letonya Litvanya Lüksemburg Macaristan Norveç Polonya Portekiz Romanya Slovakya Slovenya Türkiye Yunanistan |  İsveç Ukrayna |  Bosna-Hersek |  Azerbaycan Bosna-Hersek Ermenistan Gürcistan Kazakistan Moldova Sırbistan Ukrayna |  Avusturya Azerbaycan Belarus Bosna-Hersek Ermenistan Gürcistan İrlanda  İsviçre Kazakistan Kırgızistan Malta Moldova Özbekistan Rusya Sırbistan Tacikistan Türkmenistan Ukrayna |  Cezayir Fas İsrail Mısır Moritanya Tunus Ürdün |  Bahreyn Birleşik Arap Emirlikleri Katar Kuveyt |  Avustralya Güney Kore Irak Japonya Kolombiya Moğolistan Pakistan Yeni Zelanda |

 |

### Üyeler

Ana madde: NATO üyesi ülkeler
NATO üye ülkeler ile ortaklarının liderleri için düzenli olarak zirveler düzenlemektedir.
NATO'nun, topraklarının büyük bir kısmı Avrupa ve Kuzey Amerika'da bulunan otuz bir üyesi vardır. Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 6. maddesine göre NATO'nun "sorumluluk bölgesi" Atlas Okyanusu'ndaki Yengeç Dönencesi'ne kadardır ve bu yüzden bazı üye ülkeler tamamen kapsanmamaktadır. Antlaşmanın ilk görüşmeleri sırasında ABD, Belçika Kongosu gibi sömürgelerin antlaşmaya dâhil edilmemesi konusunda ısrar etti. Buna rağmen Fransız Cezayiri, 3 Temmuz 1962'de bağımsızlığını elde edene kadar örgütün parçası olarak kaldı. Bu yirmi dokuz üyenin on ikisi, örgüte 1949'da katılan kurucu üyelerdir; diğer on yedi üye ise yedi genişleme süreci sonunda örgüte katıldı. Az sayıda NATO üyesi ülke GSYİH'sinin yüzde iki ve daha fazlasını savunmaya harcamaktadır, ABD ise NATO savunma harcamalarının dörtte üçünü gerçekleştirmektedir.

1960'ların ortasından 1990'ların ortasına kadar Fransa, "Gaullo-Mitterrandism" olarak adlandırılan bir politika izleyerek NATO'dan bağımsız bir askerî strateji benimsedi. Nicolas Sarkozy, 2009'da ülkesinin bütünleşik askerî komutaya ve Savunma Planlama Komitesine dönüşünü müzakere etti, adı geçen komite bir yıl sonra dağıtıldı. Fransa günümüzde Nükleer Planlama Grubu dışında olan tek NATO üyesidir ve ABD ile Birleşik Krallık'ın aksine nükleer silaha sahip denizaltılarını ittifakın kullanımına sunmayacaktır.

### Genişleme

Ana madde: NATO'nun genişlemesi
Alman yeniden birleşmesi ve Soğuk Savaş'ın sona ermesinden beri 16 ülke NATO'ya katıldı.
Yeni üyeliklerin çoğu, aralarında eski Varşova Paktı üyelerinin de bulunduğu Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinden gerçekleşmektedir. Örgüte katılım, bireysel Üyelik Eylem Planları ile yürütülmektedir ve şu anki üyelerin ayrı ayrı onayını gerektirmektedir. Şu anda Bosna-Hersek ve Makedonya olmak üzere NATO'ya katılma sürecinde olan iki aday ülke vardır. Makedonya'nın katılımı, üyeliğin gerekliliklerini Arnavutluk ve Hırvatistan ile aynı anda yerine getirmesine rağmen Makedonya adlandırma sorunu çözülmediği için Yunanistan tarafından engellendi. Yeni ve olası üyeler, bu süreçte birbirlerine destek olmak için 2003'te Adriyatik Sözleşmesi'ni oluşturdular. Örgüte üyeliği hedefleyen bir diğer ülke olan Gürcistan'a, 2008'de Bükreş'te düzenlenen zirvede ittifaka davet edileceğine dair söz verildi; ancak 2014'te ABD Başkanı Barack Obama, ülkenin "şu anda üyelik yolunda" olmadığını söyledi.

Rusya örgütün daha fazla genişlemesine, Sovyetler Birliği Cumhurbaşkanı Mihail Gorbaçov ile Avrupalı ve Amerikalı müzakereciler arasında gerçekleşen ve Almanya'nın barışçıl bir şekilde yeniden birleşmesine izin veren uzlaşmaya aykırı olduğu gerekçesiyle karşı çıkmaktadır. NATO'nun genişleme çabaları genellikle Rusya hükûmeti tarafından, bir Soğuk Savaş girişimi olan Rusya'nın kuşatılması ve izole edilmesinin devamı olarak görülmektedir, gerçi Batı'dan da bu yönde eleştiriler gelmektedir. Ukrayna'nın NATO ve Avrupa ile olan ilişkileri, siyasi açıdan bölünmelere yol açtı ve 2014'te Rusya yanlısı Cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç'in devrilmesiyle sonuçlanan "Euromaidan" protestolarının düzenlenmesinde etkili oldu. Mart 2014'te Başbakan Arseniy Yatsenyuk, Ukrayna'nın NATO üyeliği peşinde koşmadığı konusunda hükûmetin duruşunu yineledi. Ukrayna Cumhurbaşkanı Petro Poroşenko, NATO üyeliği hedefi doğrultusunda 29 Aralık 2014'te ülkesinin bağlantısızlık durumunu ortadan kaldıran tasarıyı imzaladı; ancak katılımdan önce referandum düzenleneceğini belirtti. Ukrayna, Bireysel Ortaklık Eylem Planına (BOEP) sahip sekiz Doğu Avrupa ülkesinden biridir. 2002'de başlatılan BOEP'ler, NATO ile ilişkilerini derinleştirme yeteneğine ve siyasi iradesine sahip ülkelere açıktır.

### 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası

2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı istila etmesinin ardından, Finlandiya ve İsveç'teki kamuoyu, NATO üyeliğini ilk kez karşı çıkanlardan daha fazla desteklemekle birlikte, keskin bir şekilde NATO'ya katılma lehinde değişti. 30 Mart 2022'de yapılan bir anket, Finlerin yaklaşık % 61'inin NATO üyeliğinden yana olduğunu, % 16'sının karşı ve % 23'ünün kararsız olduğunu ortaya koydu. 1 Nisan'da yapılan bir anket, İsveçlilerin yaklaşık % 51'inin NATO üyeliğinden yana olduğunu, % 27'sinin ise aleyhte olduğunu ortaya koydu. Finlandiya Parlamentosu o yıl NATO üyeliği konusunu tartışmaya karar verdi. Analistler, Finlandiya ve İsveç'in, 1995'te AB'ye katılma kararlarını nasıl koordine ettiklerine benzer şekilde, NATO üyeliği konusundaki kararlarını koordine etmelerini bekliyorlardı, ancak Finlandiya'nın biraz daha erken katılması bekleniyor.

Nisan ayının ortalarında, Finlandiya ve İsveç hükûmetleri NATO üyeliğini araştırmaya başladılar ve hükûmetleri bu konuda güvenlik raporları hazırladı. Analistler, hem Finlandiya'nın hem de İsveç'in NATO'ya katılmasının muhtemel olduğuna ve her iki ülkenin de üyelik başvurularını Haziran ayı gibi erken bir tarihte sunacağını belirttiler. Finlandiya ve İsveç, başvuruları onaylanırsa, muhtemelen birkaç ay kadar kısa bir süre alabilecek olan NATO üyeliğini hızlandıracaklardır. Nisan ayı sonlarında, bir Fin haber kuruluşu, Finlandiya ve İsveç'in Mayıs ayında NATO üyeliğine başvurmayı kabul ettiğini, ancak her iki hükûmetin de henüz nihai bir karara varmadığını bildirdi. İki İskandinav ülkesinin eklenmesi NATO'nun Kuzey Kutbu, Kuzey ve Baltık bölgelerindeki yeteneklerini önemli ölçüde genişletecektir. Finlandiya ve İsveç'in potansiyel üyeliği, Baltık devletlerinin eklendiği 2004 yılından bu yana en önemli NATO genişlemesi olarak görülüyor.

15 Mayıs 2022'de Finlandiya hükûmeti, parlamento onayına tabi olarak NATO üyeliğine başvuracağını duyurdu. 17 Mayıs'ta Finlandiya parlamentosu 188-8 lehte oy kullandı. Ancak Türkiye, iki ülkeyi Türkiye'nin terör örgütü olarak belirlediği PKK ve YPG ile bağlantılı olmakla suçlayarak Finlandiya ve İsveç'in NATO'ya katılmasına karşı çıktı.

Türkiye, Finlandiya ve İsveç'in NATO'ya katılmasına karşı olduğunu dile getirerek, iki ülkeyi Türkiye'nin terör örgütleri olarak tanımladığı iki Kürt grubu olan Kürdistan İşçi Partisi (PKK) ve Halk Savunma Birlikleri'ne (YPG) destek sağlamakla suçladı. 28 Haziran'da Madrid'de düzenlenen bir NATO zirvesinde Türkiye, Finlandiya ve İsveç'in üyelik hedeflerini desteklemeyi kabul etti. 5 Temmuz'da 30 NATO büyükelçisi, İsveç ve Finlandiya'nın katılım protokollerini imzaladılar ve 28 Haziran'daki NATO zirvesinin kararlarını resmen onayladılar. Bu, çeşitli hükûmetler tarafından onaylanmalıdır; Macaristan ve Türkiye dışındaki tüm ülkeler 2022'de onaylamıştı. 30 Mart 2023'te Türkiye parlamentosu Finlandiya'nın üyelik teklifini onaylayarak Finlandiya'nın katılımının önündeki son engeli de kaldırdı ve Finlandiya, 4 Nisan 2023'te resmen NATO'ya katıldı. Ocak 2024'te ise Türkiye, İsveç'in NATO üyeliğine onay verdi ve İsveç, 7 Mart 2024 tarihinde NATO'ya katıldı.

NATO üyesi olmayan geri kalan Avrupa Ekonomik Alanı veya Schengen Bölgesi ülkeleri İrlanda, Avusturya ve İsviçre'dir (birkaç diğer Avrupa ada ülkesi ve mikro devlete ek olarak).

### Ortaklıklar

Daha fazla bilgi: NATO'nun dış ilişkileri
Barış İçin Ortaklık, Temmuz 2007'de dört NATO üyesi, sekiz BİO üyesi ve bir Akdeniz Diyaloğu ülkesi olan Ürdün'den 500 askerin katılımıyla Tiflis'te gerçekleştirilen Cooperative Archer gibi çok uluslu askerî tatbikatlar yürütmektedir.
Barış İçin Ortaklık (BİO) programı 1994'te başlatıldı ve her ortak ülke ile NATO arasındaki ikili ilişkiler üzerine kuruldu: her ülke katılımının kapsamını belirleyebilir. Bağımsız Devletler Topluluğunun şimdiki ve eski tüm üyelerini içermektedir. Avrupa-Atlantik Ortaklık Konseyi (AAOK) 29 Mayıs 1997'de kurulan ve elli katılımcı ülke arasında düzenlenen olağan eşgüdüm, danışma ve diyalog forumudur. BİO programı Avrupa-Atlantik Ortaklığı'nın operasyonel kanadı olarak değerlendirilmektedir. Afganistan gibi diğer üçüncü ülkelerle de BİO çerçevesinde bazı çalışmalara katılmaları konusunda temasa geçilmektedir.

Avrupa Birliği (AB), NATO ile 16 Aralık 2002'de Berlin Plus anlaşmasının altında bir dizi düzenlemeyi imzaladı. Bu anlaşmayla AB'ye uluslararası bir krizde bağımsız hareket etmek istediğinde, NATO'nun görev almak istememesi durumunda örgütün varlıklarını kullanma olasılığı tanındı. Örneğin 1982 tarihli Lizbon Antlaşması'nın madde 42(7) hükmüne göre "Eğer bir üye devlet kendi topraklarında silahlı bir saldırıya uğrarsa, diğer üyeler ellerinden gelen bütün yollarla yardım yükümlülüğü altındadır". Antlaşma NATO'nun altıncı maddesi gereği küresel olarak Yengeç Dönencesi'nin kuzeyi ile sınırlı olan bölgelerde uygulanmaktadır Böylece aynı zamanda AB üyesi de olan BİO ülkeleri için bir "ikili yapı" sağlandı.

Ek olarak NATO, pek çok NATO üyesi olmayan ülkeyle iş birliği yapmakta ve çalışmalarını tartışmaktadır. Akdeniz Diyaloğu İsrail ve Kuzey Afrika ülkeleri ile benzer şekilde iş birliği yapmak için 1994'te kuruldu. İstanbul İş Birliği Girişimi 2004'te Orta Doğu ülkeleri için Akdeniz Diyaloğu ile aynı doğrultuda bir diyalog forumu olarak oluşturuldu. Katılımcı dört ülke ayrıca Körfez İş Birliği Konseyi üyesidir.

Japonya ile siyasi diyalog 1990'da başladı ve o zamandan beri ittifak, bu iş birliği girişimlerinin hiçbirine dâhil olmayan ülkeler ile kademeli olarak ilişkilerini geliştirdi. 1998'de NATO, ilişkilerin kurumsallaştırılmasına izin vermeyen, fakat müttefiklerin iş birliğini arttırmaya yönelik arzularını yansıtan bir genel kurallar bütünü oluşturdu. Kapsamlı tartışmaların ardından 2000'de müttefikler "Temas Ülkeleri" terimi üzerinde uzlaştı. 2012'de ittifak bu grubu, korsanlığa karşı operasyonlar ve teknoloji takası gibi konuları görüşmek üzere bir araya gelen, "küresel ortaklar" adlı bir gruba dönüştürdü. Temas ülkeler olan Avustralya ve Yeni Zelanda ayrıca AUSCANNZUKUS stratejik ittifakının üyesidir ve temas ülkeler ile NATO üyeleri arasındaki benzer bölgesel veya ikili anlaşmalar iş birliğine katkı sağlamaktadır. NATO'nun ortaklarına sunduğu tüm iş birliği etkinliklerine erişimi olan Kolombiya, NATO ile iş birliği yapan ilk ve tek Latin Amerika ülkesi oldu.

Yapılar
-------

Ana madde: NATO'nun yapısı
2014 yılından beri NATO Genel Sekreteri olarak görev yapan Norveç eski başbakanı Jens Stoltenberg, 2023
NATO'nun ana merkezi Belçika'nın başkenti Brüksel'in Haren belediyesinde yer alan Léopold III/Leopold III-laan Bulvarı, B-1110 numaralı binadır. İnşaatı 2010'da başlayan ve 2016 yazında tamamlanan €750 milyonluk yeni merkez binasının açılışı 25 Mayıs 2017'de yapıldı. Jo Palma tarafından tasarlanan 250.000 m²'lik komplekste 3.800 kişi çalışmaktadır. İlk binadaki sorunlar, 1967'deki inşaatın aceleye gelmesinden kaynaklanmaktaydı; çünkü o dönemde NATO, Fransa'nın çekilmesi nedeniyle merkezini Paris'ten taşımak durumunda kaldı.

Merkezdeki çalışanlar üye ülkelerin ulusal delegelerinden oluşmaktadır. Bunlara sivil ve askerî irtibat büroları ile buradaki görevliler, partner ülkelerin diplomatik misyonları ve diplomatları ile üye ülkelerin silahlı kuvvetlerinin çalışanlarının yer aldığı Uluslararası Personel ve Uluslararası Askerî Personel bölümleri dâhildir. NATO'ya destek olmak için Atlantik Konseyi/Atlantik Antlaşma Derneği hareketi altında sivil toplum üyelerinin grupları da ortaya çıkmıştır.

Yeni merkez binasının maliyeti NATO'nun web sitesindeki 23 Mayıs 2017 tarihli "NATO'nun yeni merkezi" adlı sayfada yer almazken Daniel Halper, NATO'nun web sitesindeki Şubat 2017 tarihli "Yeni NATO merkezi" adlı sayfayı kaynak göstererek *The Washington Free Beacon*'ın 25 Mayıs 2017'deki sayısında maliyetin $1,23 milyar olduğunu bildirdi.

### NATO Konseyi

30 üye ülke tarafından yönetilen NATO içinde kararların nasıl alınacağı Kuzey Atlantik Antlaşması ve diğer sözleşmeler tarafından belirtilmektedir. 29 üyenin her biri NATO'nun Brüksel'deki merkezine bir delegasyon veya misyon göndermektedir. Her delegasyonun üst düzey kalıcı üyesi Daimi Temsilci olarak bilinmekte ve genel olarak üst düzey bir memur veya deneyimli bir elçi olmaktadır. Pek çok ülke Belçika'daki elçiliği yoluyla NATO'da diplomatik misyon bulundurmaktadır.

Haftada en az bir kez toplanan ve NATO'da etkili yönetim ve karar yetkisi bulunan bir idari organ olan Kuzey Atlantik Konseyi Daimi Üyeler'den oluşmaktadır. Zaman zaman konsey, dışişleri bakanları, savunma bakanları ile devlet ve hükûmet başkanlarının katıldığı daha üst düzey toplantılar gerçekleştirmektedir ve NATO'nun politikaları ile ilgili önemli kararlar genellikle bu toplantılarda alınmaktadır. Fakat toplantıların seviyesi, konseyin yönetim ve karar alma yetkisi ile kararlarının statüsü ve geçerliliğini etkilememektedir. ABD, Almanya, Birleşik Krallık, Fransa ve İtalya gayriresmî bir tartışma grubu olan Quint üyesi kabul edilmektedir. NATO zirveleri de genişleme gibi karmaşık kararların alındığı bir platformdur.

Kuzey Atlantik Konseyinin toplantılarına NATO Genel Sekreteri başkanlık etmektedir ve karar alınması gerektiğinde oybirliği ve genel uzlaşı aranmaktadır. Çoğunlukla oy veya karar bulunmamaktadır. Konseyde veya konseyin alt komitelerinde temsil edilen hiçbir ülke tam bağımsızlığını ve kararlarının sorumluluğunu kaybetmemektedir.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Genel sekreterler listesi |
| --- |
| # | Ad | Ülke | Süre |
| 1 | Lord Ismay |  Birleşik Krallık | 4 Nisan 1952 - 16 Mayıs 1957 |
| 2 | Paul-Henri Spaak |  Belçika | 16 Mayıs 1957 - 21 Nisan 1961 |
| 3 | Dirk Stikker |  Hollanda | 21 Nisan 1961 - 1 Ağustos 1964 |
| 4 | Manlio Brosio |  İtalya | 1 Ağustos 1964 - 1 Ekim 1971 |
| 5 | Joseph Luns |  Hollanda | 1 Ekim 1971 - 25 Haziran 1984 |
| 6 | Lord Carrington |  Birleşik Krallık | 25 Haziran 1984 - 1 Temmuz 1988 |
| 7 | Manfred Wörner |  Almanya | 1 Temmuz 1988 - 13 Ağustos 1994 |
| – | Sergio Balanzino *(vekâleten)* |  İtalya | 13 Ağustos 1994 - 17 Ekim 1994 |
| 8 | Willy Claes |  Belçika | 17 Ekim 1994 - 20 Ekim 1995 |
| – | Sergio Balanzino *(vekâleten)* |  İtalya | 20 Ekim 1995 - 5 Aralık 1995 |
| 9 | Javier Solana |  İspanya | 5 Aralık 1995 - 6 Ekim 1999 |
| 10 | Lord Robertson |  Birleşik Krallık | 14 Ekim 1999 - 17 Aralık 2003 |
| – | Alessandro Minuto-Rizzo *(vekâleten)* |  İtalya | 17 Aralık 2003 - 1 Ocak 2004 |
| 11 | Jaap de Hoop Scheffer |  Hollanda | 1 Ocak 2004 - 1 Ağustos 2009 |
| 12 | Anders Fogh Rasmussen |  Danimarka | 1 Ağustos 2009 - 30 Eylül 2014 |
| 13 | Jens Stoltenberg |  Norveç | 1 Ekim 2014 – günümüz |

 |  | 

| Genel sekreter yardımcıları listesi |
| --- |
| # | Ad | Ülke | Süre |
| 1 | Jonkheer van Vredenburch |  Hollanda | 1952-1956 |
| 2 | Baron Adolph Bentinck |  Hollanda | 1956-1958 |
| 3 | Alberico Casardi |  İtalya | 1958-1962 |
| 4 | Guido Colonna di Paliano |  İtalya | 1962-1964 |
| 5 | James A. Roberts |  Kanada | 1964-1968 |
| 6 | Osman Olcay |  Türkiye | 1969-1971 |
| 7 | Paolo Pansa Cedronio |  İtalya | 1971-1978 |
| 8 | Rinaldo Petrignani |  İtalya | 1978-1981 |
| 9 | Eric da Rin |  İtalya | 1981-1985 |
| 10 | Marcello Guidi |  İtalya | 1985-1989 |
| 11 | Amedeo de Franchis |  İtalya | 1989-1994 |
| 12 | Sergio Balanzino |  İtalya | 1994-2001 |
| 13 | Alessandro Minuto-Rizzo |  İtalya | 2001-2007 |
| 14 | Claudio Bisogniero |  İtalya | 2007-2012 |
| 15 | Alexander Vershbow |  ABD | 2012-2016 |
| 16 | Rose Gottemoeller |  ABD | 2016-2019 |
| 17 | Mircea Geoană |  Romanya | 2019– |

 |

### NATO Parlamenter Asamblesi

Ana madde: NATO Parlamenter Asamblesi
NATO Savunma ve Dışişleri Bakanları NATO'nun Brüksel'deki merkezinde toplantıda.
NATO'nun geniş stratejik hedeflerini NATO Parlamenter Asamblesi (NATO-PA) belirlemektedir. Yıllık oturumlarda ve yıl içinde bir kez daha bir araya gelen asamble, Daimi Üyeler veya NATO'ya büyükelçi atayan üye ülkelerin ulusal hükûmetlerinin parlamenter yapılarıyla direkt olarak etkileşim kurmaktadır. NATO Parlamenter Asamblesi, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü üyelerinin yasa koyucularından ve on üç yedek üyeden oluşmaktadır. Bundestag'ın Savunma Komitesi'nin Başkan Yardımcısı ve Hristiyan Demokrat Birliği'nin bir üyesi olan Alman siyasetçi Karl A. Lamers, 2010'da asamblenin başkanı oldu. Fakat asamble resmî olarak NATO'dan farklı bir yapıdır ve NATO Konseyi'nin güvenlik politikalarını tartışmak için NATO ülkelerinin temsilcilerini bir araya getirmeyi amaçlamaktadır.

Asamble NATO'nun siyasi bütünleşme kuruluşudur ve NATO Konseyi'nin siyasi politika ve gündemini beş komitesinin raporlarıyla oluşturmaktadır:

* Güvenliğin Sivil Boyutu Komitesi
* Savunma ve Güvenlik Komitesi
* Ekonomi ve Güvenlik Komitesi
* Siyasi Komite
* Bilim ve Teknoloji Komitesi

Bu raporlar, ulusal siyasal süreçler yoluyla üye ülkelerin ulusal hükûmetleri ve NATO yönetimini ve örgütsel yönetim varlıklarını etkileyenler tarafından kabul edildiği üzere, hız ve yön sağlamaktadır.

### Askerî yapılar

NATO'ya ait bir E-3A, bir NATO tatbikatında ABD'ye ait F-16 savaş uçaklarıyla birlikte uçuyor.
NATO'nun askerî operasyonları NATO Askerî Komite Başkanı tarafından yönetilmektedir ve NATO içinden gelen personel tarafından desteklenen kıdemli bir ABD subayı ile kıdemli bir Fransız subayı tarafından komuta edilen iki Stratejik Birlik'e bölünmüştür. Stratejik Komutanlar tüm yönetimde ve kendi komuta alanlarına giren ittifakın tüm askerî işlerinin idaresinde Askerî Komite'ye karşı sorumludur.

Her ülkenin delegasyonunda bir Askerî Temsilci ile o ülkenin Uluslararası Askerî Personel tarafından desteklenen silahlı kuvvetlerinden kıdemli bir subay bulunmaktadır. Üye ülkelerin gönderdiği Askerî Temsilciler, NATO'nun siyasi otoritelerine NATO bölgesinin ortak savunması için gerekli görülen önlemleri önermekle sorumlu olan Askerî Komite'yi oluşturmaktadır. Komitenin asıl rolü askerî politika ve stratejilere yön vermek ve bu konularda önerilerde bulunmaktır. Komite ayrıca temsilcileri kendi toplantılarına katılan ve konseyin otoritesi altında ittifakın askerî işlerini idare eden NATO'nun Stratejik Komutanları'na askerî konularda rehberlik etmektedir. NATO Askerî Komite Başkanlığını 2018'den beri Hava Mareşali Sir Stuart Peach üstlenmektedir.

Konsey gibi bazen Askerî Komite de daha yüksek seviyeli toplantılar yapmaktadır. Bu toplantılara her ülkenin silahlı kuvvetlerinin en kıdemli subayı olan Genelkurmay Başkanları katılmaktadır. 1966'da NATO'nun bütünleşik askerî komutasından ayrılan ve 1995'te yeniden katılan Fransa, 2008'e kadar Askerî Komite'de yer almamaktaydı. Fransa, NATO'ya tekrar katılana kadar Savunma Planlama Komitesi'nde temsil edilmemekteydi ve bu Fransa ile NATO üyeleri arasında anlaşmazlıklara yol açıyordu. Irak Savaşı'na giden süreçte yaşananlar bu durumu gözler önüne serdi. Komitenin operasyonel çalışmaları Uluslararası Askerî Personel tarafından desteklenmektedir.

NATO'nun komuta yapısı Soğuk Savaş boyunca ve bunun sonrasında gelişme gösterdi. NATO için bütünleşik bir askerî komuta yapısı NATO'nun olası bir Sovyet saldırısına karşı uzun vadede savunmasını arttırması gerekeceği netlik kazanınca ilk kez 1950'de kuruldu. Nisan 1951'de Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Karargâhı (SHAPE) ve bunun merkezi kuruldu. Daha sonra dört ikincil merkez Kuzey ve Orta Avrupa, Güney Bölgesi ve Akdeniz'e eklendi.

1950'li yıllardan 2003'e kadar Stratejik Komutanlar Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Komutanı (SACEUR) ve Atlantik Müttefik Yüksek Komutanı (SACLANT) idi; fakat şimdiki düzenleme üstün sorumluluğunu, NATO güçlerinin dönüşümü ve eğitiminden sorumlu olan Müttefik Dönüşüm Komutanlığı (ACT) ile dünya genelindeki NATO operasyonlarından sorumlu olan Müttefik Harekât Komutanlığı (ACO) arasında ayırmaktadır. 2003'ün sonundan başlayarak NATO, birliklerin komuta edilişini ve dağıtımını, aralarında Avrupa Kolordusu, Alman/Hollanda Kolordusu, Kuzeydoğu Çok Uluslu Kolordusu, NATO İtalyan Hızlı Dağıtım Kolordusu ile Müttefik Harekât Komutanlığı'na rapor veren Yüksek Seviyede Hazırlıklı Acil Müdahale (HRF) deniz güçlerinin de bulunduğu pek çok NATO Hızlı Dağıtım Kolordusu kurarak yeniden yapılandırdı.

2015'in ilk aylarında, Donbass Savaşı'nın yeni başladığı dönemde, NATO bakanlarının toplantılarında, gerektiğinde Baltık ülkelerini savunmak için Kuzeydoğu Çok Uluslu Kolordusu'nun büyütülmesine ve Romanya'da yeni bir Güneydoğu Çok Uluslu Tümeni kurulmasına karar verildi. Ayrıca NATO'nun Doğu Avrupa'daki yeni üyelerinin savunması için yapılacak hazırlıkları düzenlemek için altı tane NATO Kuvvet Entegrasyon Birimi kurulacaktı. Güneydoğu Çok Uluslu Tümeni, 1 Aralık 2015'te etkinleştirildi.

Ayrıca bakınız
--------------

* Teröre Karşı İslam İttifakı

Kaynakça
--------

Genel

* Art, Robert J. (1998). "Creating a Disaster: NATO's Open Door Policy". *Political Science Quarterly*. **113** (3). ss. 383-403. JSTOR 2658073.
* Auerswald, David P. and Stephen M. Saideman, eds. *NATO in Afghanistan: Fighting Together, Fighting Alone* (Princeton U.P. 2014)
* Behrman, Greg (2007). *The Most Noble Adventure: The Marshall Plan and the Time When America Helped Save Europe*. Simon & Schuster. ISBN 0-7432-8263-9.
* Bethlehem, Daniel L.; Weller, Marc (1997). *The 'Yugoslav' Crisis in International Law*. Cambridge International Documents Series. **5**. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-46304-1. 3 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.
* Clausson, M. I. (2006). *NATO: Status, Relations, and Decision-Making*. Nova Publishers. ISBN 1-60021-098-8. 5 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.
* Collins, Brian J. (2011). *NATO: A Guide to the Issues*. ABC-CLIO. ISBN 0-3133-5491-X. 15 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.
* Garthoff, Raymond L. (1994). *Détente and confrontation: American-Soviet relations from Nixon to Reagan*. Brookings Institution Press. ISBN 0-8157-3041-1. 13 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.
* Harsch, Michael F. (2015). *The Power of Dependence: NATO-UN Cooperation in Crisis Management*. Oxford University Press. ISBN 0-1910-3396-0. 11 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.
* Gorbaçov, Mihail (1996). *Memoirs*. Londra: Doubleday. ISBN 978-0-385-40668-0.
* Isby, David C.; Kamps Jr. Charles (1985). *Armies of NATO's Central Front*. Jane's Information Group. ISBN 0-7106-0341-X.
* Kaplan, Lawrence S. (2013). *NATO before the Korean War: April 1949-June 1950.* Kent, OH: Kent State University Press.
* Kaplan, Lawrence S. (2004). *NATO Divided, NATO United: The Evolution of an Alliance*. Greenwood Publishing Group. ISBN 0-2759-8006-5.
* National Defense University (1997). *Allied command structures in the new NATO*. DIANE Publishing. ISBN 1-57906-033-1. 8 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.
* Njølstad, Olav (2004). *The last decade of the Cold War: from conflict escalation to conflict transformation*. **5**. Psychology Press. ISBN 0-7146-8539-9. 12 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.
* Osgood, Robert E. (1962). *NATO: The Entangling Alliance*. University of Chicago Press. 9 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.
* Park, William (1986). *Defending the West: a history of NATO*. Westview Press. ISBN 0-8133-0408-3. 10 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.
* Pedaliu, Effie G. H. (2003). *Britain, Italy, and the Origins of the Cold War*. Palgrave Macmillan. ISBN 0-333-97380-1.
* Reynolds, David (1994). *The Origins of the Cold War in Europe: International Perspectives*. Yale University Press. ISBN 0-300-10562-2. 6 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.
* Schoenbaum, Thomas J. (1988). *Waging Peace and War: Dean Rusk in the Truman, Kennedy, and Johnson Years*. Ann Arbor, Michigan: Simon & Schuster. ISBN 0-671-60351-5.
* van der Eyden, Ton (2003). *Public management of society: rediscovering French institutional engineering in the European context*. **1**. IOS Press. ISBN 1-58603-291-7. 18 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.
* Wenger, Andreas; Nuenlist, Christian; Locher, Anna (2007). *Transforming NATO in the Cold War: Challenges beyond deterrence in the 1960s*. Taylor & Francis. ISBN 0-415-39737-5. 21 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.
* Willbanks, James H. (2004). *Machine Guns: An Illustrated History of Their Impact*. ABC-CLIO. ISBN 1-8510-9480-6.
* Zenko, Micah (2010). *Between Threats and War: U.S. Discrete Military Operations in the Post-Cold War World*. Stanford University Press. ISBN 0-8047-7191-X. 11 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.

Özel

1. ↑  "The official Emblem of NATO". NATO. 27 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Şubat 2008.
2. ↑  "The Official motto of NATO". *NATO*. 20 Ocak 2011. 10 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ağustos 2013.
3. ↑  "Defence Expenditure of NATO Countries (2010–2019)" (PDF). *Nato.int*. 30 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Temmuz 2018.
4. ↑  "The SIPRI Military Expenditure Database". Milexdata.sipri.org. 23 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2010.
5. ↑  Erlanger, Steven (26 Mart 2014). "Europe Begins to Rethink Cuts to Military Spending". *nytimes.com*. 29 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2014. Last year, only a handful of NATO countries met the target, according to NATO figures, including the United States, at 4.1 percent, and Britain, at 2.4 percent.
6. ↑  "Invocation of Article 5 confirmed". NATO. 3 Ekim 2001. 5 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2013.
7. ↑  "Counter-piracy operations". NATO. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2011.
8. ↑  Croft, Adrian (3 Ekim 2012). "NATO demands halt to Syria aggression against Turkey". *Reuters*. 4 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2012.
9. ↑  Ford, Dana (26 Temmuz 2015). "Turkey calls for rare NATO talks after attacks along Syrian border". CNN. 27 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2015.
10. ↑  "Statement by the North Atlantic Council following meeting under article 4 of the Washington Treaty". *NATO Newsroom*. 4 Mart 2014. 10 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2014.
11. ↑  Isby & Kamps Jr. 1985, s. 13.
12. ↑  Pedaliu 2003, s. 97.
13. ↑  Behrman 2007, s. 157.
14. ↑  "A short history of NATO". NATO. 2 Nisan 2012. 10 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2012.
15. ↑  Reynolds 1994, s. 13.
16. ↑  Straus, Ira (Haziran 2005). "Atlanticism as the core 20 th century U.S. strategy for internationalism" (PDF). *Streit Council*. Annual Meeting of the Society of Historians of American Foreign Relations. 20 Ekim 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2013.
17. ↑  "Protocol to the North Atlantic Treaty on the Accession of Greece and Turkey". NATO. 4 Nisan 1949. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2012.
18. ↑  "Proof and Inspection Committee Nato 7.62 Mm Ammunition". NATO. 26 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2017.
19. ↑  Willbanks 2004, ss. 129-130.
20. ↑  "NATO Declassified – NATO Alphabet". NATO. 26 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2017.
21. ↑  Isby & Kamps Jr. 1985, ss. 13-14.
22. 1 2  Ismay, Hastings (4 Eylül 2001). "NATO the first five years 1949-1954". NATO. 26 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2012.
23. ↑  Osgood 1962, s. 76.
24. ↑  Park 1986, s. 28.
25. ↑  "NATO: The Man with the Oilcan". *Time*. 24 Mart 1952. 8 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2012.
26. ↑  Baldwin, Hanson (28 Eylül 1952). "Navies Meet the Test in Operation 'Mainbrace'". *New York Times*. ss. E7. 22 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2012.
27. ↑  Ismay, Hastings (17 Eylül 2001). "NATO the First 5 Years". *NATO the first five years 1949-1954*. NATO. 26 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2017.
28. ↑  "Organisation". *NATO Tiger Association*. 2013. 21 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2013.
29. ↑  "Historical Overview". *Canadian Army Trophy*. 5 Ekim 2012. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2013.
30. ↑  "Fast facts about NATO". CBC News. 6 Nisan 2009. 4 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Temmuz 2011.
31. ↑  "West Germany accepted into Nato". *BBC News*. 9 Mayıs 2011. 6 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2012.
32. ↑  Isby & Kamps Jr. 1985, s. 15.
33. ↑  "Emergency Call". *Time*. 30 Eylül 1957. 28 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2008.
34. ↑  Garret Martin, "The 1967 withdrawal from NATO – a cornerstone of de Gaulle's grand strategy?" *Journal of Transatlantic Studies* (2011) 9#3 ss 232-243. DOI:10.1080/14794012.2011.593819
35. ↑  Wenger, Nuenlist & Locher 2007, ss. 67-69.
36. ↑  Dowd, Alan (22 Eylül 2009). "Not Enough NATO In Afghanistan". CBS News. Erişim tarihi: 4 Eylül 2013.
37. ↑  National Defense University 1997, s. 50.
38. ↑  Demirkıran, Özlem (2007). "Fransa'nın Güvenlik Politikası: De Gaulle Dönemi (1958-1969)" (PDF). *Süleyman Demirel Üniversitesi*. s. 89. 13 Mart 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2014.
39. ↑  van der Eyden 2003, ss. 104-106.
40. ↑  Schoenbaum 1988, s. 421.
41. 1 2  Le Blévennec, François (25 Ekim 2011). "The Big Move". *NATO Review*. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Aralık 2011.
42. 1 2 3  Cody, Edward (12 Mart 2009). "After 43 Years, France to Rejoin NATO as Full Member". *The Washington Post*. 26 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Aralık 2011.
43. ↑  "Defence Planning Committee (DPC) (Archived)". NATO. 11 Kasım 2014. 10 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2016.
44. ↑  Garthoff 1994, ss. 659-661.
45. ↑  Njølstad 2004, ss. 280-282.
46. ↑  Njølstad 2004, ss. 278-279.
47. ↑  Zadra, Roberto (5 Kasım 1992). "European Integration and Nuclear Deterrence After the Cold War" (PDF). *Institute for Security Studies. BAB*. s. 12. 20 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2014.
48. ↑  Kaplan 2004, ss. 89-91.
49. ↑  Weinrod, W. Bruce; Barry, Charles L. (Eylül 2010). "NATO Command Structure: Considerations for the Future" (PDF). *Center for Technology and National Security Policy*. National Defense University. 5 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2013.
50. ↑  Harding, Luke (14 Temmuz 2007). "Kremlin tears up arms pact with Nato". *The Observer*. 31 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2012.
51. ↑  "The future of NATO: Bad timing". *The Economist*. 31 Mart 2012. 2 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2012.
52. ↑  Sarotte, Mary Elise. "A Broken Promise?". *Foreign Affairs*. 25 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2014.
53. 1 2 3  Klussmann, Uwe; Schepp, Matthias; Wiegrefe, Klaus (26 Kasım 2009). "NATO's Eastward Expansion: Did the West Break Its Promise to Moscow?". *Spiegel Online*. 22 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2014.
54. ↑  Gorbachev 1996, s. 675.
55. ↑  Blomfield A and Smith M (6 Mayıs 2009). "Gorbachev: US could start new Cold War". Paris: The Telegraph. 4 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2009.
56. ↑  Zoellick, Robert B. (22 Eylül 2000). "The Lessons of German Unification". The National Interest. 19 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2014.
57. 1 2  Stratton, Allegra (17 Haziran 2008). "Sarkozy military plan unveiled". *The Guardian*. Birleşik Krallık. 7 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2017.
58. ↑  "NATO Expansion Would Be an Epic 'Fateful Error'". *Los Angeles Times*. 7 Temmuz 1997. 24 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2017.
59. ↑  NATO Expansion Would Be a Fateful Blunder, New York Times, 5 Şubat 1997
60. ↑  Albright, Madeleine (16 Aralık 1997). "Statement by Secretary of State Madeleine K. Albright During the North Atlantic Council Ministerial Meeting". *NATO*. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2013.
61. 1 2  "Allied Command Operations (ACO)". *NATO*. 10 Mayıs 2013. 10 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2013.
62. ↑  Sytas, Andrius (29 Mart 2016). "NATO needs to beef up defense of Baltic airspace: top commander". Reuters. 7 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2016.
63. ↑  "NATO elevates Mediterranean Dialogue to a genuine partnership, launches Istanbul Cooperation Initiative". Nato.int. 16 Ekim 2008. 16 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2017.
64. ↑  "U.S. wins NATO backing for missile defense shield". CNN.com. 7 Nisan 2008. 7 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Eylül 2013.
65. ↑  Englund, Will (23 Mart 2012). "Medvedev calls missile defense a threat to Russia". *The Washington Post*. 9 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2012.
66. ↑  "Part of NATO missile defense system goes live in Turkey". *CNN*. 16 Ocak 2012. 16 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ocak 2012.
67. ↑  Norton-Taylor, Richard. "Nato plans to upgrade nuclear weapons 'expensive and unnecessary'." 24 Mart 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *The Guardian*, 10 Mayıs 2012.
68. ↑  Becker, Markus. "US Nuclear Weapons Upgrades." 21 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Der Spiegel*, 16 Mayıs 2012.
69. ↑  "Ukraine crisis: Nato bolsters Eastern Europe against Russia". *BBC News*. 5 Şubat 2015. 2 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2015.
70. ↑  "NATO Meets to Approve Strengthening Forces in Eastern Europe". *Newsweek*. Reuters. 5 Şubat 2015. 5 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2015.
71. ↑  Techau, Jan (2 Eylül 2015). "The Politics of 2 Percent: NATO and the Security Vacuum in Europe". Carnegie Europe. 6 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2017.
72. ↑  "Military Spending by NATO Members". *The Economist*. 16 Şubat 2017. 17 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2017.
73. ↑  Bendavid, Naftali (22 Haziran 2015). "Just Five of 28 NATO Members Meet Defense Spending Goal, Report Says". *The Wall Street Journal*. 24 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2017.
74. ↑  Ivana, Kottasova (8 Temmuz 2016). "These NATO Countries are Not Spending Their Fair Share on Defense". CNNMoney. 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2017.
75. ↑  Hardy, Catherine. "Cyberspace is officially a war zone – NATO". euronews. 2 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Haziran 2016.
76. ↑  Hardy, Catherine (15 Haziran 2016). "Cyberspace is officially a war zone – NATO". Euronews. 6 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Haziran 2016.
77. ↑  "Montenegro Officially Joins NATO At Ceremony In Washington". Radio Free Europe/Radio Liberty. 5 Haziran 2017. 19 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2017.
78. ↑  Milic, Predrag (5 Haziran 2017). "Defying Russia, Montenegro finally joins NATO" (İngilizce). ABC News. 7 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2017.
79. ↑  "NATO's Operations 1949 - Present" (PDF). NATO. 2009. 22 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 3 Mart 2013.
80. ↑  Zenko 2010, ss. 133-134.
81. ↑  Zenko 2010, s. 134.
82. ↑  *NATO Handbook: Evolution of the Conflict*, NATO, 7 Kasım 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 8 Eylül 2013
83. ↑  Rubin, Trudy (31 Mayıs 1995). "U.N. Must Stand Up To The Serbs". *The Philadelphia Inquirer*. 17 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Eylül 2013.
84. ↑  Bethlehem & Weller 1997, s. liiv.
85. 1 2  Zenko 2010, ss. 137-138
86. ↑  Clausson 2006, s. 94-97.
87. ↑  Tice, Jim (22 Şubat 2009). "Thousands more now eligible for NATO Medal". *Army Times*. 7 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2012.
88. ↑  "Nato to strike Yugoslavia". *BBC News*. 24 Mart 1999. 26 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2015.
89. ↑  Thorpe, Nick (24 Mart 2004). "UN Kosovo mission walks a tightrope". *BBC News*. 26 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2012.
90. 1 2  "Operation Shining Hope". *Global Security*. 5 Temmuz 2011. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2012.
91. ↑  "Kosovo Report Card". *International Crisis Group*. 28 Ağustos 2000. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2012.
92. ↑  Helm, Toby (27 Eylül 2001). "Macedonia mission a success, says Nato". *The Daily Telegraph*. 5 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2012.
93. ↑  "Kosovo Force (KFOR) Key Facts and Figures" (PDF). NATO. 1 Aralık 2013. 25 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 4 Eylül 2014.
94. ↑  "NATO reaffirms power to take action without U.N. approval". *CNN*. 24 Nisan 1999. 28 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2013.
95. ↑  "Allied Command Atlantic". *NATO Handbook*. NATO. 13 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2008.
96. ↑  "NATO Update: Invocation of Article 5 confirmed – 2 October 2001". Nato.int. 5 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2010.
97. ↑  "NATO's Operations 1949-Present" (PDF). *NATO*. 22 Ocak 2010. 22 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 4 Eylül 2013.
98. ↑  David P. Auerswald, and Stephen M. Saideman, eds. *NATO in Afghanistan: Fighting Together, Fighting Alone* (Princeton U.P. 2014)
99. ↑  "UNSC Resolution 1510, October 13, 2003" (PDF). 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 5 Temmuz 2010.
100. ↑  "ISAF Chronology". Nato.int. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2010.
101. ↑  Morales, Alex (5 Ekim 2006). "NATO Takes Control of East Afghanistan From U.S.-Led Coalition". *Bloomberg L.P.* 24 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2013.
102. ↑  "La France et l'OTAN". *Le Monde* (Fransızca). Fransa. 12 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Temmuz 2011.
103. ↑  "NATO sets "irreversible" but risky course to end Afghan war". *Reuters*. 21 Mayıs 2012. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2012.
104. ↑  "En uzun savaşta sonuca varmak üzereyiz". Anadolu Ajansı. 28 Aralık 2014. 29 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2014.
105. ↑  "NATO'nun yeni Afganistan misyonu başladı". Deutsche Welle. 1 Ocak 2015. 22 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2015.
106. ↑  "Official Website". 12 Aralık 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Eylül 2013.
107. ↑  El Gamal, Rania (17 Aralık 2011). "NATO closes up training mission in Iraq". *Reuters*. 18 Aralık 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2012.
108. ↑  "Operation Ocean Shield". NATO. 2 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2011.
109. ↑  "2009 Operation Ocean Shield News Articles". NATO. Ekim 2010. 25 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2011.
110. ↑  "Operation Ocean Shield purpose". 12 Temmuz 2016. 24 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2016.
111. 1 2  "Statement by the NATO Secretary General on Libya arms embargo". NATO. 22 Mart 2011. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2013.
112. ↑  "Press briefing by NATO Spokesperson Oana Lungescu, Brigadier General Pierre St-Amand, Canadian Air Force and General Massimo Panizzi, spokesperson of the Chairman of the Military Committee". NATO. 23 Mart 2011. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2013.
113. ↑  "NATO reaches deal to take over Libya operation; allied planes hit ground forces". Washington Post. 25 Mart 2011. 17 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2013.
114. ↑  "NATO to police Libya no-fly zone". 24 Mart 2011. 26 Mart 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2013.
115. ↑  O'Sullivan, Arieh (31 Mart 2011). "UAE and Qatar pack an Arab punch in Libya operation". *Jerusalem Post*. 6 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2013.
116. ↑  "NATO strikes Tripoli, Gaddafi army close on Misrata" 12 Ağustos 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Khaled al-Ramahi. Malaysia Star. 9 Haziran 2011. Erişim tarihi: 9 Haziran 2011
117. ↑  Coughlin, Con (9 Haziran 2011). "Political Gridlock at NATO" 9 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Wall Street Journal*. Erişim tarihi: 9 Haziran 2011
118. ↑  "Gates Calls on NATO Allies to Do More in Libya" 21 Temmuz 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Jim Garamone. US Department of Defense. 8 Haziran 2011. Erişim tarihi: 9 Haziran 2011
119. ↑  Cloud, David S. (9 Haziran 2011). "Gates calls for more NATO allies to join Libya air campaign" 21 Temmuz 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Los Angeles Times*. Erişim tarihi: 9 Haziran 2011
120. ↑  Burns, Robert (10 Haziran 2011). "Gates blasts NATO, questions future of alliance" 5 Kasım 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Washington Times*. Erişim tarihi: 29 Ocak 2013
121. ↑  Birnbaum, Michael (10 Haziran 2011). "Gates rebukes European allies in farewell speech" 16 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Washington Post*. Erişim tarihi: 10 Haziran 2011.
122. ↑  Amland, Bjoern H. (10 Haziran 2011). "Norway to quit Libya operation by August" 13 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *AP*. Erişim tarihi: 29 Ocak 2013
123. ↑  "Danish planes running out of bombs" 12 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Times of Malta*. 10 Haziran 2011. Erişim tarihi: 11 Haziran 2011
124. ↑  "Danish Planes in Libya Running Out of Bombs: Report" 24 Temmuz 2012 tarihinde Archive.is sitesinde arşivlendi, Defense News. 9 Haziran 2011. Erişim tarihi: 11 Haziran 2011
125. ↑  "Navy chief: Britain cannot keep up its role in Libya air war due to cuts" 22 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. James Kirkup. The Telegraph. 13 Haziran 2011. Erişim tarihi: 29 Ocak 2013
126. ↑  "NATO: Ongoing resistance by pro-Gadhafi forces in Libya is 'surprising'". *The Washington Post*. UPI. 11 Ekim 2011. 16 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2013.
127. ↑  "NATO strategy in Libya may not work elsewhere". *USA Today*. 21 Ekim 2011. Erişim tarihi: 22 Ekim 2011.
128. ↑  Tharoor, Ishaan (16 Mayıs 2012). "How Many Innocent Civilians Did NATO Kill in Libya?". *Time*. 1 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2016.
129. ↑  Croft, Adrian. "NATO to advise Libya on strengthening security forces". *Reuters*. 30 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2017.
130. ↑  Collins 2011, ss. 122-123.
131. ↑  "The area of responsibility". *NATO Declassified*. NATO. 23 Şubat 2013. 10 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2013.
132. ↑  "Washington Treaty". NATO. 11 Nisan 2011. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2013.
133. ↑  Adrian Croft (19 Eylül 2013). "Some EU states may no longer afford air forces-general". *Reuters*. 10 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mart 2013.
134. ↑  Craig Whitlock (29 Ocak 2012). "NATO allies grapple with shrinking defense budgets". *Washington Post*. 30 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2013.
135. ↑  Joy, Oliver (16 Ocak 2014). "Macedonian PM: Greece is avoiding talks over name dispute". *CNN*. 15 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2014.
136. ↑  Ramadanovic, Jusuf; Rudovic, Nedjeljko (12 Eylül 2008). "Montenegro, BiH join Adriatic Charter". *Southeast European Times*. 20 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2009.
137. ↑  George J, Teigen JM (2008). "NATO Enlargement and Institution Building: Military Personnel Policy Challenges in the Post-Soviet Context". *European Security*. **17** (2). s. 346. doi:10.1080/09662830802642512.
138. ↑  Cathcourt, Will (27 Mart 2014). "Obama Tells Georgia to Forget About NATO After Encouraging It to Join". *The Daily Beast*. 16 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Nisan 2014.
139. ↑  "Medvedev warns on Nato expansion". *BBC News*. 25 Mart 2008. 15 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2010.
140. ↑  Art 1998, ss. 383-4
141. ↑  Polityuk, Pavel (18 Mart 2014). "PM tells Ukrainians: No NATO membership, armed groups to disarm". *Reuters*. 28 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mart 2014.
142. ↑  "Ukrainian President Signs Law Allowing NATO Membership Bid". *Radio Free Europe/Radio Liberty*. 29 Aralık 2014. 22 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ağustos 2015.
143. ↑  "NATO Topics: Individual Partnership Action Plans". Nato.int. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2013.
144. ↑  Jennifer Hansler; Natasha Bertrand (8 Nisan 2022). "Finland and Sweden could soon join NATO, prompted by Russian war in Ukraine". *Cable News Network*. 9 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2022.
145. ↑  "Finland is hurtling towards NATO membership". The Economist. 8 Nisan 2022. 9 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2022.
146. 1 2  "Going Nordic: What NATO Membership Would Mean for Finland and Sweden". RealClear Defense. 18 Nisan 2022. 19 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Nisan 2022.
147. ↑  Gerard O'Dwyer (14 Nisan 2022). "Finland and Sweden pursue unlinked NATO membership". *DefenseNews*. Erişim tarihi: 19 Nisan 2022.
148. ↑  "Sweden's PM wants to apply to join Nato at end of June: report". *The Local*. 13 Nisan 2022. 21 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Nisan 2022.
149. 1 2  Rebecca Beitsch (16 Nisan 2022). "Russia pushes Finland, Sweden into NATO's arms". *TheHill*. 19 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Nisan 2022.
150. ↑  Jon Henley (25 Nisan 2022). "Sweden and Finland agree to submit Nato applications, say reports". *The Guardian*. 3 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2022.
151. ↑  "Finland's Parliament approves NATO membership application". *Deutsche Welle*. 17 Mayıs 2022. 17 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2022.
152. ↑  Toksabay, Ece; Lehto, Essi (13 Mayıs 2022). "Erdogan says Turkey not supportive of Finland, Sweden joining NATO". *Reuters*. 13 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2022.
153. ↑  "Turkey clears way for Finland, Sweden to join NATO - Stoltenberg". *Reuters*. 28 Haziran 2022. 28 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi.
154. ↑  "NATO: Finland and Sweden poised to join NATO after Turkey drops objection". *Sky News*. 28 Haziran 2022. 28 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi.
155. ↑  Emmot, Robin; Siebold, Sabine (5 Temmuz 2022). "Finland, Sweden sign to join NATO but need ratification". *Reuters*. 5 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Temmuz 2022.
156. ↑  "When will Sweden and Finland join NATO? Tracking the ratification process across the Alliance". 8 Ağustos 2022. 8 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi.
157. ↑  "Návrh na vyslovenie súhlasu Národnej rady Slovenskej republiky s Protokolom k Severoatlantickej zmluve o pristúpení Fínskej republiky (tlač 1086) - tretie čítanie. Hlasovanie o návrhu uznesenia". K NR SR. 27 Eylül 2022. 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022.
158. ↑  "Návrh na vyslovenie súhlasu Národnej rady Slovenskej republiky s Protokolom k Severoatlantickej zmluve o pristúpení Švédskeho kráľovstva (tlač 1087) - tretie čítanie. Hlasovanie o návrhu uznesenia". K NR SR. 27 Eylül 2022. 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2022.
159. ↑  "Finland to join NATO as Allied Foreign Ministers meet" (Basın açıklaması). 3 Nisan 2023. 3 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2023.
160. ↑  "Türkiye, İsveç'in NATO üyeliğini onaylamayı kabul etti". *euronews*. 10 Temmuz 2023. 29 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2024.
161. ↑  "Swedish government to give green light to NATO membership on Thursday". Reuters. 7 Mart 2024. Erişim tarihi: 7 Mart 2024.
162. ↑  "Cooperative Archer military exercise begins in Georgia". *RIA Novosti*. 9 Temmuz 2007. 7 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Aralık 2013.
163. 1 2  "Partnership for Peace". Nato.int. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2011.
164. ↑  "Nato and Belarus – partnership, past tensions and future possibilities". Foreign Policy and Security Research Center. 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2010.
165. ↑  "NATO Topics: The Euro-Atlantic Partnership Council". Nato.int. 16 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2010.
166. ↑  "Declaration by the North Atlantic Treaty Organization and the Islamic Republic of Afghanistan". Nato.int. 8 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2010.
167. ↑  Bram Boxhoorn (21 Eylül 2005). "Broad Support for NATO in the Netherlands". ATAedu.org. 18 Şubat 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2008.
168. ↑  "NATO Partner countries". Nato.int. 6 Mart 2009. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2011.
169. ↑  NATO, Relations with Contact Countries 10 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Erişim tarihi: 29 Ocak 2013.
170. ↑  "NATO PARTNERSHIPS: DOD Needs to Assess U.S. Assistance in Response to Changes to the Partnership for Peace Program" (PDF). United States Government Accountability Office. Eylül 2010. 18 Haziran 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2013.
171. ↑  "Partners". NATO. 2 Nisan 2012. 14 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2012.
172. ↑  "Relations with Colombia". nato.int. 19 Mayıs 2017. 21 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2017.
173. ↑  "Contact information". 11 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2006.
174. ↑  Mayo, Virginia (13 Kasım 2014). "NATO shows off its new HQ-to-be". *Associated Press*. 8 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Aralık 2014.
175. ↑  "NATO's new headquarters". Nato.int. 15 Haziran 2017. 5 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2017.
176. ↑  "NATO's new headquarters". Nato.int. 23 Mayıs 2017. 5 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mayıs 2017.
177. ↑  Collins 2011, s. 26.
178. ↑  "NATO Headquarters". Nato.int. 10 Ağustos 2010. 24 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2010.
179. ↑  "NATO's new headquarters". Nato.int. 23 Mayıs 2017. 19 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2017.
180. ↑  "New NATO HQ" (PDF). Nato.int. Şubat 2017. 15 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 26 Mayıs 2017.
181. ↑  Daniel Halper (25 Mayıs 2017). "New NATO Headquarters Cost $1.23 Billion". *The Washington Free Beacon*. 5 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2017.
182. ↑  "National delegations to NATO What is their role?". NATO. 18 Haziran 2007. 14 Temmuz 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Temmuz 2007.
183. ↑  "Battle for Ukraine: How a diplomatic success unravelled". *The Financial Times*. 3 Şubat 2015. 11 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2015.
184. ↑  "NATO Who's who? – Secretaries General of NATO". Nato.int. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2010.
185. ↑  "NATO Who's who? – Deputy Secretaries General of NATO". NATO. 12 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Temmuz 2012.
186. ↑  *Press Statement: German MP Karl A. Lamers elected President of NATO PA* 28 Eylül 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. NATO Parlamenter Asamblesi, 16 Kasım 2010
187. ↑  "Rules of Procedure" (PDF). *NATO Parlamenter Asamblesi*. Kasım 2009. 21 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2014.
188. ↑  "Report: NATO Enlargement" (PDF). *NATO Parlamenter Asamblesi*. Ekim 2001. 27 Ekim 2007 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2014.
189. ↑  "General Stéphane Abrial, French Air Force, assumed duties as Supreme Allied Commander Transformation in summer 2009". Act.nato.int. 29 Temmuz 2009. 11 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2012.
190. ↑  "Topic: The Military Committee". *NATO*. 5 Mart 2012. 10 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Eylül 2013.
191. ↑  "France to rejoin NATO command". *CNN*. 17 Haziran 2008. 15 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2013.
192. ↑  Fuller, Thomas (18 Şubat 2003). "Reaching accord, EU warns Saddam of his 'last chance'". *International Herald Tribune*. 12 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Temmuz 2007.
193. ↑  "1949-1952: Creating a Command Structure for NATO". *NATO*. 2013. 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2013.
194. ↑  Espen Barth, Eide; Bozo, Frédéric (Bahar 2005). "Should NATO play a more political role?". *Nato Review*. NATO. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Temmuz 2007.
195. ↑  "The Rapid Deployable Corps". *NATO*. 26 Kasım 2012. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2013.
196. ↑  BBC, NATO Readjusts as Ukraine Crisis Looms 24 Temmuz 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 5 Şubat 2015.
197. ↑  "NATO Activates New Multinational Division Southeast Headquarters in Bucharest, Romania". Nato.int. 1 Aralık 2015. 11 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2017.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***NATO*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Resmî site
* Facebook'ta NATO
* Instagram'da NATO
* Twitter'da NATO
* Temel NATO Belgeleri20 Nisan 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)

| * g
* t
* d
Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) |
| --- |
| Tarihçe | 
* Kuzey Atlantik Antlaşması
* Zirve
* Harekâtlar
* Genişleme

 |  |
| Yapı | 
* Kuzey Atlantik Konseyi (NAC)
	+ Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Karargâhı (SHAPE)
	+ Müttefik Deniz Komutanlığı
	+ Müttefik Hava Komutanlığı
	+ Müttefik Kara Komutanlığı
	+ Müttefik Dönüşüm Komutanlığı (ACT)

 |
| Kişiler | 
* Genel Sekreter
* NATO Askerî Komite Başkanı (CMC)
* Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Komutanı (SACEUR)
* Yüksek Müttefik Dönüşüm Komutanı (SACT)

 |
| Üyeler | 
* ABD
* Almanya
* Arnavutluk
* Belçika
* Birleşik Krallık
* Bulgaristan
* Çek Cumhuriyeti
* Danimarka
* Estonya
* Finlandiya
* Fransa
* Hırvatistan
* Hollanda
* İspanya
* İsveç
* İtalya
* İzlanda
* Kanada
* Karadağ
* Kuzey Makedonya
* Letonya
* Litvanya
* Lüksemburg
* Macaristan
* Norveç
* Polonya
* Portekiz
* Romanya
* Slovakya
* Slovenya
* Türkiye
* Yunanistan

 |

| * g
* t
* d
NATO zirveleri |
| --- |
| 1950'ler | 
* 1957 (Paris)

 |
| 1970'ler | 
* 1974 (Brüksel)
* 1975 (Brüksel)
* 1977 (Londra)
* 1978 (Washington, D.C.)

 |
| 1980'ler | 
* 1982 (Bonn)
* 1985 (Brüksel)
* 1988 (Brüksel)
* Mayıs 1989 (Brüksel)
* Aralık 1989 (Brüksel)

 |
| 1990'lar | 
* 1990 (Londra)
* 1991 (Roma)
* 1994 (Brüksel)
* 1997 (Paris)
* 1997 (Madrid)
* 1999 (Washington, D.C.)

 |
| 2000'ler | 
* 2001 (Brüksel, özel zirve)
* 2002 (Roma)
* 2002 (Prag)
* 2004 (İstanbul)
* 2005 (Brüksel, özel zirve)
* 2006 (Riga)
* 2008 (Bükreş)
* 2009 (Strazburg–Kehl)

 |
| 2010'lar | 
* 2010 (Lizbon)
* 2012 (Chicago)
* 2014 (Newport)
* 2016 (Varşova)
* 2017 (Brüksel)
* 2018 (Brüksel)
* 2019 (Londra)

 |
| 2020'ler | 
* 2021 (Brüksel)
* 2022 (Brüksel, olağanüstü zirve)
* 2022 (Madrid)
* 2023 (Vilnius)
* 2024 (Washington, D.C.)

 |
| Kuzey Atlantik Konseyi **·**  NATO genel sekreteri **·**  NATO genel sekreterleri listesi |

| * g
* t
* d
NATO liderleri |
| --- |
| 
* **NATO Genel Sekreter: Stoltenberg**

 |
| 
* Germany Scholz
* United States Biden
* Albania Rama
* Belgium De Croo
* United Kingdom Sunak
* Bulgaria Denkov
* Czechia Fiala
* Denmark Frederiksen
* Estonia Kallas
* Finland Orpo
* France Macron
* Croatia Plenković
* Netherlands Rutte
* Spain Sánchez
* Sweden Kristersson
* Italy Meloni
* Iceland Katrín
* Canada Trudeau
* Montenegro Spajić
* North Macedonia Caferi
* Latvia Siliņa
* Lithuania Nausėda
* Luxembourg Frieden
* Hungary Orbán
* Norway Støre
* Poland Duda
* Portugal Costa
* Romania Iohannis
* Slovakia Fico
* Slovenia Golob
* Turkey Erdoğan
* Greece Miçotakis

 |

| * g
* t
* d
Soğuk Savaş |
| --- |
| 
* Antikomünizm
* ANZUS
* NATO
* Bağlantısızlar Hareketi
* SEATO
* Varşova Paktı

 |
| 1940'lar | 
* Morgenthau Planı
* Hukbalahap İsyanı
* *Dekemvriana*
* Yüzdeler Anlaşması
* Yalta Konferansı
* Baltık ülkelerinde gerilla savaşı
	+ *Priboi* Operasyonu
	+ Cengel Operasyonu
	+ Sovyetler Birliği'nin Baltık devletlerini işgali
* Talihsiz askerler
* *Unthinkable* Operasyonu
* *Downfall* Operasyonu
* Potsdam Konferansı
* Gouzenko Olayı
* Kore'nin bölünmesi
* *Masterdom* Operasyonu
* *Beleaguer* Operasyonu
* *Kara liste 40* Operasyonu
* 1946 İran krizi
* Yunan İç Savaşı
* Baruch Planı
* Korfu Boğazı Olayı
* Türk Boğazları krizi
* Almanya siyasetinin yeniden ifadesi
* Birinci Çinhindi Savaşı
* Truman Doktrini
* Asya İlişkileri Konferansı
* 1947 Mayıs krizi
* Hindistan'ın bölünmesi
* I. Hindistan-Pakistan Savaşı
* 1947–1949 Filistin Savaşı
	+ 1947–1948 Filistin Mandası İç Savaşı
	+ 1948 Arap-İsrail Savaşı
	+ 1948 Filistin toplu göçü
* Marshall Planı
* Haydarabad'ın ilhakı
* 1948 Çekoslovakya darbesi
* Tito-Stalin ayrılığı
* Berlin Ablukası
* Endonezya Komünist Partisi İsyanı
* Batı ihaneti
* Demir Perde
* Doğu Bloku
* Batı Bloğu
* Çin İç Savaşı
	+ Çin Komünist Devrimi
* Malezya İç Savaşı
* Mart 1949 Suriye askerî darbesi
* *Valuable* Operasyonu

 |
| 1950'ler | 
* Bambu perdesi
* Kore Savaşı
* McCarthycilik
* Mau Mau İsyanı
* Cezayir Bağımsızlık Savaşı
* Mısır Darbesi
* Ajax Operasyonu
* Doğu Alman Ayaklanması
* Madrid Antlaşması
* Bricker Değişikliği
* Petrov Olayı
* Vietnam'ın bölünmesi
* 1954 Guatemala Darbesi
* Umman Savaşı
* Vietnam Savaşı
* I. Tayvan Boğazı Krizi
* 1955-1959 Kıbrıs olayları
* *Kashmir Princess*
* Cenevre Zirvesi (1955)
* Bandung Konferansı
* Poznań Ayaklanması
* 1956 Macaristan ayaklanması
* Süveyş Krizi
* "Sizi gömeceğiz"
* İfni Savaşı
* *Gladio* Operasyonu
* Arap Soğuk Savaşı
	+ 1957 Suriye Krizi
	+ 1958 Lübnan Krizi
	+ Irak 14 Temmuz Devrimi
* Sputnik Krizi
* II. Tayvan Boğazı Krizi
* 1958 Amerika Birleşik Devletleri Lockheed C-130 uçağının düşürülmesi
* 1959 Tibet ayaklanması
* 1959 Musul Ayaklanması
* Laos İç Savaşı
* Küba Devrimi
* Mutfak Tartışmaları
* Çin-Sovyet ayrılığı

 |
| 1960'lar | 
* Kongo Krizi
* Simba İsyanı
* U-2 Krizi
* Domuzlar Körfezi Çıkarması
* 1960 Türkiye Darbesi
* Arnavutluk-Sovyet ayrılığı
* Goa'nın ilhakı
* Endonezya-Papua çatışması
* Kum Savaşı
* Portekiz Sömürge Savaşları
	+ Angola
	+ Gine-Bissau
	+ Mozambik
* Küba füze krizi
* *El Porteñazo*
* Çin-Hindistan Savaşı
* Saravak Komünist ayaklanması
* Irak Ramazan Devrimi
* Eritre Bağımsızlık Savaşı
* Kuzey Yemen İç Savaşı
* 1963 Suriye askerî darbesi
* John F. Kennedy Suikastı
* Radfan İsyanı
* Şifta Savaşı
* Meksika Kirli Savaşı
	+ Tlatelolco Katliamı
* Guatemala İç Savaşı
* Kolombiya çatışmaları
* 1964 Brezilya Darbesi
* Dominik Cumhuriyeti İç Savaşı
* Rodezya İç Savaşı
* 1965-1966 Endonezya katliamları
* Endonezya'da "Yeni Düzen" süreci
* Domino teorisi
* Bangkok Bildirgesi
* 1966 Suriye askerî darbesi
* Kültür Devrimi
* Arjantin Devrimi
* Güney Afrika Sınır Savaşı
* Kore Tarafsız Bölge Çatışması
* 12-3 Olayı
* Yunan cuntası
* 1967 Hong Kong ayaklanması
* Kurşun Yılları
* Altı Gün Savaşı
* Yıpratma Savaşı
* Dhofar Ayaklanması
* Suudi Arabistan Vadi Savaşı
* Nijerya İç Savaşı
* 1968 Protestoları
	+ Mayıs '68
* Prag Baharı
* USS *Pueblo* olayı
* 1968 Polonya siyasi krizi
* Malezya Komünist Ayaklanması (1968–1989)
* Çekoslovakya'nın işgali
* Irak Baas Darbesi
* 1968 Peru Darbesi
* 1969 Libya askerî darbesi
* Futbol Savaşı
* Gulaş Komünizmi
* Çin-Sovyet sınır çatışması
* Filipin Komünist Ayaklanması

 |
| 1970'ler | 
* Yumuşama (uluslararası politika)
* Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması
* Kara Eylül olayları
* Alcora Açılımı
* Düzeltici Hareket (Suriye)
* Batı Sahra çatışması
* Kamboçya İç Savaşı
* Vietnam Savaşı
* Koza Ayaklanması
* Ping-pong diplomasisi
* 1971 Sri Lanka Ayaklanması
* Mısır Düzeltici Devrimi
* 12 Mart Muhtırası
* 1971 Sudan askerî darbesi
* Berlin Dört Güç Anlaşması
* Bangladeş Kurtuluş Savaşı
* Nixon'ın Çin ziyareti
* 1972 Yemen Savaşı
* Münih Katliamı
* Eritre İç Savaşları
* 1973 Uruguay Darbesi
* 1973 Afgan Darbesi
* 1973 Şili Darbesi
* 1973 Arap-İsrail Savaşı
* 1973 Petrol Krizi
* Karanfil Devrimi
* İspanya'da demokrasiye geçiş süreci
* *Metapolitefsi*
* Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri
* Kıbrıs Harekâtı
* Angola İç Savaşı
* Kamboçya Soykırımı
* Mozambik İç Savaşı
* Ogaden Savaşı
* Batı Sahra Savaşı
* Etiyopya İç Savaşı
* Lübnan İç Savaşı
* Çin-Arnavutluk ayrılığı
* Kamboçya-Vietnam Savaşı
* Condor Planı
* Arjantin Kirli Savaşı
* 1976 Arjantin Darbesi
* Mısır-Libya Savaşı
* Alman Sonbaharı
* Korean Air'in 902 sefer sayılı uçuşu
* Sandinist Devrimi
* Uganda-Tanzanya Savaşı
* Çad-Libya Savaşı
* 1979 Yemen Savaşı
* 1979 Kâbe Baskını
* İran İslam Devrimi
* Sevr Devrimi
* Çin-Vietnam Savaşı
* 1979 Herat Ayaklanması
* Yedi Günde Ren Nehri'ne

 |
| 1980'ler | 
* El Salvador İç Savaşı
* Sovyet-Afgan Savaşı
* İran-Irak Savaşı
* 1980 ve 1984 Yaz Olimpiyatları boykotları
* Gera Talepleri
* Peru İç Savaşı
* 1980 Türkiye Darbesi
* Uganda İç Savaşı
* Sitre Körfezi Olayı
* Casamance Çatışması
* Falkland Savaşı
* 1982 Etiyopya-Somali Savaşı
* Grenada'nın işgali
* Able Archer 83
* Yıldız Savaşları
* Cenevre Zirvesi (1985)
* İran-Irak Savaşı
* Reykjavík Zirvesi
* 1986 Karadeniz Olayı
* Güney Yemen İç Savaşı
* Toyota Savaşı
* 1987 Lieyu Katliamı
* Enfeksiyon Operasyonu
* 1987–1989 JVP ayaklanması
* 1988 Karadeniz Olayı
* 8888 Ayaklanması
* Solidarność
* Kontralar
* Orta Amerika krizi
* Korean Air'in 007 sefer sayılı uçuşu
* Halk Gücü Devrimi
* Glasnost
* Perestroyka
* Bougainville İç Savaşı
* I. Dağlık Karabağ Savaşı
* Afganistan İç Savaşı (1989-1992)
* Panama'nın ABD tarafından işgali
* 1988 Polonya Genel Grevi
* 1989 Tiananmen Olayları
* 1989 Devrimleri
* Berlin Duvarı'nın yıkılışı
* Kadife Devrim
* Romanya Devrimi
* Barışçıl Devrim

 |
| 1990'lar | 
* Moğolistan Demokratik Devrimi
* Körfez Savaşı
* Alman yeniden birleşmesi
* Yemen'in birleşmesi
* Arnavutluk'ta komünizmin sonu
* Yugoslavya'nın dağılması
* Çekoslovakya'nın dağılması
* Sovyetler Birliği'nin dağılması
	+ 1991 Sovyetler Birliği darbe girişimi

 |
| Donmuş çatışmalar | 
* Abhazya
* Tayvan
* Kore
* Dağlık Karabağ
* Güney Osetya
* Transdinyester
* Çin-Hindistan sınır antlaşmazlıkları
* Kuzey Borneo ihtilafı

 |
| Dış politika | 
* Eisenhower Doktrini
* Domino teorisi
* Hallstein Doktrini
* Kennedy Doktrini
* Barış içinde bir arada yaşama
* *Ostpolitik*
* Johnson Doktrini
* Brejnev Doktrini
* Nixon Doktrini
* Ulbricht Doktrini
* Carter Doktrini
* Reagan Doktrini
* Truman Doktrini
* Çevreleme politikası

 |
| İdeolojiler | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kapitalizm | 

|  |  |
| --- | --- |
| Muhafazakârlık | 
* Liberteryen
	+ Avusturya Okulu
	+ Chicago Okulu
	+ Parasalcı
	+ Reaganomics
	+ Thatcherizm
* Radikal
* Rasyonel seçim teorisi
* Reaksiyonist
* Yeni muhafazakârlık

 |
| Liberalizm | 
* Alman liberalizmi
* İsveç Modeli
* Liberal sosyalizm
* Neoliberalizm
* Refahçılık
* Üçüncü yol
* Yeni Sol

 |
| Diğer | 
* Cumhuriyetçilik
* Faşizm
* Güdümlü demokrasi
* İlliberal demokrasi
* İslamcılık
* Liberal demokrasi
* Milliyetçilik
* Neo-Nazizm
* Siyonizm
* Sosyal demokrasi
* Yayılmacılık
* Yeşil

 |

 |
| Komünizm | 

|  |  |
| --- | --- |
| Marksist | 
* Leninist
	+ Marksizm-Leninizm
	+ Stalinizm
	+ Troçkizm
* Yugoslav türü
* Çin türü
	+ Maoculuk

 |
| Marks öncesi | 
* Fourierist
* İkaryacı
* Owenist
* Ütopik

 |
| Diğer | 
* Avrupa
* Yahudi

 |

 |
| Anarşizm | 
* Feminist
* Bireyci
	+ Anarko-kapitalizm
* Kolektivist
* Kuir
* Postmodern
* Sosyal
* Yeşil

 |

 |
| Organizasyonlar | 
* ASEAN
* Bağlantısızlar Hareketi
* CENTO
* Comecon
* EEC
* Safari Kulübü
* SAARC
* SEATO
* Varşova Paktı

 |
| Propaganda | 

|  |  |
| --- | --- |
| Sovyet yanlısı | 
* Etkin önlemler
* *İzvestiya*
* *Pravda*

 |
| ABD yanlısı | 
* *Amerika*
* Amerika'nın Sesi
* Crusade for Freedom
* Kızıl Tehlike
* Sovyet Yaşamı
* Özgür Asya Radyosu
* Özgür Avrupa Radyosu

 |

 |
| Yarışlar | 
* Silahlanma
	+ Nükleer
* Uzay

 |
| Casusluk | 
* CIA
* KGB
* MI5
* MI6
* Stasi

 |
| Ayrıca bakınız | 
* ABD-Sovyet ilişkileri
* ABD-Sovyet zirveleri
* Rus İç Savaşı'nda Müttefiklerin müdahalesi
* Rusya-NATO ilişkileri

 |
| 
* **Kategori**
* **Kronoloji**

 |

| * g
* t
* d
Avrupa konuları |
| --- |
| Tarih | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kronoloji | 
* Prehistorik
* Klasik Antik
* Geç Antik
* Erken Orta Çağ
* Orta Çağ
* Erken modern
* Pax Europeana
* 2000 yılından beri kriz durumları ve protestolar

 |
| Konuya göre | 
* Askerî
* Egemenlik
	+ Öncül devletler

 |

 |
| Coğrafya | 
* Avrupa ülkeleri listesi
	+ Yüzölçümüne göre
	+ Avrupa'daki mikrodevletler
* Büyük metropoller
* Şehirler
* Uç noktalar
* Jeoloji
* Adalar
* Göller
* Dağlar
* Nehirler
* Egemen devletler ve bağımlı topraklar
	+ Nüfusa göre
* Köyler

 |
| Yönetim | 

|  |
| --- |
| 
* Avrupa çevresi
* Uluslararası örgütler
* Bütünleşme
* Hukuk
* Siyaset
* Sovyetler sonrası Avrupa
* Transatlantik ilişkiler

 |
| Hükümetlerarası | 
* Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT)
* Avrupa Konseyi (CoE)
* Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (CSTO)
* GUAM Örgütü
* Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO)
* Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT)
	+ istatistikler

 |
| Avrupa Birliği | 
* Ekonomi
	+ ilişkiler
	+ serbest ticaret anlaşmaları
* Eğitim
* Avrupa Ekonomik Alanı (EEA)
* Avrupa Komşuluk Politikası (ENP)
* Avrupa Birliği Gümrük Birliği (EUCU)
* Euro bölgesi
* Dış ilişkiler
* Üyeler
	+ Genişleme
* Siyaset
* Schengen Bölgesi
* İstatistikler
* Vize politikası

 |

 |
| Ekonomi | 

|  |
| --- |
| 
* Avrupa'nın ekonomik tarihi
* Finansal (ve sosyal) sıralamalar
* Serbest ticaret alanları
* Telekomünikasyon
* Ulaşım

 |
| Hükümetlerarası | 
* Orta Avrupa Serbest Ticaret Anlaşması (CEFTA)
* Avrasya Gümrük Birliği (AGB)
* Avrasya Ekonomi Topluluğu (EAEC)
* Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA)

 |
| Egemen devletlerde | 
* Aylık ortalama ücret
* Bütçe gelirleri
	+ kişi başı
* Yolsuzluk Algılama Endeksi
* GSYİH (nominal)
	+ kişi başı
* GSYİH (PPP)
	+ kişi başı
* GSMH (nominal) kişi başı
* GSMG (PPP) kişi başı
* IGE
* İnternet kullanıcıları
* Asgari ücret
* Basın Özgürlüğü Endeksi
* İşsizlik oranı

 |

 |
| Toplum | 

|  |
| --- |
| 
* Adap
* Finansal (ve sosyal) sıralamalar
* Diller
	+ Nesli tükenmekte
* Üniversiteler
	+ Bologna Süreci
	+ Erasmus

 |
| Kültür | 
* Sanat
	+ resim
	+ heykel
* Mimari
* Kültür Başkenti
* Sinema
	+ film festivalleri
* Müzik
	+ Klasik müzik
* Mutfak
* Edebiyat
* Felsefe
* Din
	+ Hristiyanlık
	+ İslam
	+ Yahudilik
* Spor
* Simgeler
	+ Avrupa armaları

 |
| Demografi | 
* Yaşlanma
* Etnik gruplar
	+ genetik tarihi
* Göç
* Yaşam beklentisi
* Emeklilik

 |

 |
| Avrupa portalı • Kategori |

| * g
* t
* d
Uluslararası ilişkilerde güç |
| --- |
| Başlıklar | Akıl **·**  Ekonomik **·**  Enerji **·**  Gıda **·**  Politik **·**  *Realpolitik* **·**  Sert **·**  Ulusal **·**  Yumuşak |
| Statüler | Bölgesel **·**  Büyük **·**  Hiper **·**  Küçük **·**  Orta **·**  Süper (potansiyel) **·**  Yükselen |
| Jeopolitik | Amerikan **·**  Asya **·**  Britanya **·**  Çin **·**  Hint **·**  Pasifik |
| Tarih ve kuram | Etki alanı **·**  Güç dengesi (Avrupa) **·**  Güç felsefesi **·**  Güç geçişi felsefesi **·**  İkinci süper güç **·**  Kutupluluk **·**  Projeksiyon güç **·**  Süper güç çöküşü **·**  Süper güç çekilmesi **·**  Tarihsel |
| Çalışmalar | Kapsamlı Milli Güç **·**  Ulusal Yeterlilik Bileşik Endeksi |
| Bölgesel kuruluşlar | Afrika Birliği **·**  ANZUS **·**  Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) **·**  Arap Birliği **·**  Avrupa Birliği **·**  Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) **·** Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) **·**  Birleşmiş Milletler **·**  BRICS **·**  İngiliz Milletler Topluluğu
 **·** CSTO
 **·** E7
 **·** G4
 **·** G7
 **·** G8
 **·** G8+5
 **·** G20
 **·** G77
 **·** GCC
 **·** IBSA
 **·** MSG
 **·** MERCOSUR
 **·** MIKT
 **·** N-11
 **·** NATO
 **·** Non-Aligned Movement
 **·** OAS
 **·** OECD
 **·** PLG
 **·** SAARC
 **·** SCO
 **·** TURKKON
 **·** Union for the Mediterranean
 **·** Güney Amerika Ülkeleri Birliği
 **·** İslam İşbirliği Teşkilatı |

| * g
* t
* d
Antikomünizm |
| --- |
| Tarihsel olaylar | 12 Eylül Darbesi **·**  15 Mart Olayı **·**  1905 Moskova Ayaklanması **·**  1940-1944 Çeçenistan Ayaklanması **·**  1988 İran siyasi suçlu idamları **·**  1989 Devrimleri **·**  30 Eylül hareketi **·**  Almanya'nın birleşmesi **·**  Anti-Komintern Paktı **·**  Baltık Yolu **·**  Bodo League Katliamı **·**  Bratislava mum gösterileri **·**  Çin İç Savaşı **·**  Dirgen ayaklanması **·**  Domuzlar Körfezi Çıkarması **·**  Goyang Geumjeong Mağarası Katliamı **·**  Haydutlara Karşı Savaş **·**  II. Dünya Savaşı **·**  İran-Kontra skandalı **·**  İspanya İç Savaşı **·**  Jeju Ayaklanması **·**  Kadife Devrim **·**  Kanlı Pazar (1905) **·**  Kirli Savaş **·**  Kore Savaşı **·**  Laos İç Savaşı **·**  My Lai Katliamı **·**  Nazilerin Sovyet savaş esirlerine karşı işledikleri suçlar **·**  Obukhov Savunması **·**  Paris Komünü **·**  Poznań Ayaklanması **·**  Prag Baharı **·**  Romanya Devrimi **·**  Rus İç Savaşı **·**  Siklon Operasyonu **·**  Sovyetler Birliği'nin dağılması **·**  Şarkı Devrimi **·**  Tan Olayı **·**  Tariş Olayları **·**  Ukrayna'da Vladimir Lenin anıtlarının tahribatı **·**  Vietnam Savaşı **·**  Yeni Çeltek olayları **·**  Yugoslavya'nın dağılması | Antikomünizm |
| Kuruluşlar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Yayın organları | Chicago American **·**  Der Stürmer **·**  Il Popolo d'Italia **·**  Özgür Avrupa Radyosu **·**  Völkischer Beobachter |
| Örgütler | Alman Emek Cephesi **·**  Alperen Ocakları **·**  Altın Gömlekliler **·**  Arjantin Antikomünist İttifakı **·**  Ayyıldız Tim **·**  Batı Bloku **·**  Beyaz Ordu **·**  Çetnikler **·**  Demir Muhafızlar **·**  Faşist Mücadele Birliklerinin İttifakı **·**  Freikorps **·**  Heimwehr **·**  Güneydoğu Asya Antlaşması Teşkilatı **·**  Kara Gömlekliler **·**  Kilise (örgüt) **·**  Komünist Avlama Komutanlığı **·**  Komünizmle Mücadele Derneği **·**  Kontralar **·**  Ku Klux Klan **·**  Macar Ulusal Savunma Birliği **·**  NATO **·**  Orman Gerillaları **·**  Orman Kardeşleri **·**  SA **·**  Tacuara Milliyetçi Hareketi **·**  Üçlü Pakt **·**  Türk İntikam Tugayı **·**  Ukrayna Milliyetçiler Örgütü **·**  Ustaşa **·**  Ülkücü komando kampları **·**  Yeniden Millî Mücadele Hareketi **·**  Werwolf |
| Partiler | Alman İşçi Partisi **·**  Alman Sosyalist Partisi **·**  Amerikan Nazi Partisi **·**  Britanya Faşistler Birliği **·**  Büyük Birlik Partisi **·**  Cumhuriyetçi Faşist Parti **·**  Cumhuriyetçi Parti (ABD) **·**  Hristiyan Demokrat Birliği (Almanya) **·**  Kuomintang  **·**  Milliyetçi Hareket Partisi **·**  Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi **·**  Sosyalist Reich Partisi **·**  Ulusal Faşist Parti **·**  Việt Nam Quốc Dân Đảng |
| Devlet aygıtları | CIA **·**  Derinlemesine Araştırma Laboratuvarı **·**  Gestapo **·**  GSG 9 **·**  JİTEM **·**  Özel Harp Dairesi **·**  Reichswehr **·**  *Schutzstaffel* **·**  Tokubetsu Kōtō Keisatsu **·**  Amerikan Karşıtı Faaliyetleri İzleme Komitesi **·**  COINTELPRO |

 |
| İdeolojiler | Apartheid **·**  Avusturya faşizmi **·**  Emperyalizm **·**  Estado Novo (Portekiz) **·**  Falanjizm **·**  Faşizm **·**  Irkçılık **·**  İtalyan faşizmi **·**  Kapitalizm **·**  Liberalizm **·**  Millî Görüş **·** Milliyetçilik **·**  Nasyonal sosyalizm **·**  Neofaşizm **·**  Neo-Nazizm **·**  Sömürgecilik **·**  Szeged faşizmi **·**  Turancılık **·**  Türkçülük **·**  Ülkücülük |
| Kavramlar | 9 Işık Doktrini **·**  Beyaz Terör **·**  Condor Planı **·**  Franco diktatörlüğü **·**  Gladio **·**  Japon militarizmi **·**  Karşı devrim **·**  Kızıl Tehlike **·**  Kontrgerilla **·**  Köktendincilik **·**  Marshall Planı **·**  McCarthycilik **·**  Mongoose Operasyonu **·**  Reagan Doktrini **·**  Soğuk Savaş **·**  Truman Doktrini **·**  Yeşil Kuşak Projesi **·**  Arındırma |
| Yasalar | 1927 Tevkifatı **·**  Anti-Sosyalist Yasa **·**  Barış Koruma Kanunu **·**  Taft Harley Yasası |
| Diğer | 77 Bildirgesi **·**  Imnul Eroilor Moţa-Marin **·**  İhtiyacımız Olan Felsefe **·**  İrtica **·**  Komünizmin Kara Kitabı **·**  Komünizm karşıtı rock **·**  Kuban Halk Cumhuriyeti **·**  Sovyet karşıtlığı  **·**  Tear down this wall! **·**  Türkiye'de antikomünizm |
| İlgili kategoriler | Faşizm **·**  Nasyonal sosyalizm **·**  NATO **·**  Ülkelere göre antikomünizm |


|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90056314
* BNE: XX93263
* BNF: cb11868595r (data)
* CANTIC: a1013265x
* CiNii: DA00468578
* GND: 377-3
* HDS: 041283
* ISNI: 0000 0001 1537 6279
* LCCN: n79006743
* LNB: 000004314
* NDL: 00568052
* NKC: kn20010711289
* NLA: 35390828
* NLG: 56828
* NLI: 987007266414605171
* NSK: 000041111
* RERO: 02-A005463577
* SELIBR: 125434
* SNAC: w6tf3tcr
* SUDOC: 026438453
* Trove: 936003
* ULAN: 500225812
* VIAF: 148423701
* WorldCat: lccn-n79006743

 |