**Ebü'l-Fazl Muhammed ibn Ebi Abdullah el-Hüseyin ibn Muhammed el-Katib**, genellikle babasından sonra **İbnü'l-Amîd** (ö. 970) olarak bilinir, Büveyhî hükümdarı Rüknüddevle'nin *veziri* olarak görev yapan bir İranlı devlet adamıydı. Rüknüddevle, 940'tan 970'teki ölümüne kadar otuz yıldır. İbnü'l-Amîd olarak da bilinen oğlu Ebü’l-Feth İbnü'l-Amîd, makamında onun yerini aldı.

Hayatı
------

 10. yüzyılın ortalarında İran
Ebü’l-Fazl, alt sınıf bir aileden geliyordu. Horasan'da *Kâtip* olarak görev yapan ve daha sonra *ʿamīd* rütbesine ulaşan Kumlu bir buğday tüccarının oğluydu. 933'te Vushmgir'in veziriydi. Daha sonra Samaniler tarafından esir alındı. 935 yılı civarında İsfahan'da öldürüldü.

Ebü’l-Fazl'den ilk kez 940 yılında, kendisini büyük ölçüde destekleyen Büveyhî hükümdarı Rüknüddevle'nin onu veziri olarak atadığı zaman bahsedilir. 948'de Ebü’l-Fazl, Rüknüddevle'nin oğlu Adudüddevle'nin öğretmeni olarak görev yaptı. Yaklaşık 955, Ebü’l-Fazl'in babasının eski efendisi Muhammad ibn Makan'ın oğlu, önemli şehirler İsfahan ve Rey'i fethederek Rüknüddevle bölgelerine doğru yürüdü. İstilaları sırasında Ebü’l-Fazl onları püskürtmeye çalıştı ama yenildi. Ancak, Adudüddevle'nin yardımıyla ikinci bir savaşta, onları bozguna uğratmayı, kaybedilen toprakları geri almayı ve liderleri Muhammed'i ele geçirmeyi başardı. Ruzbahan adlı başka bir Dailamlı askeri subay da kısa süre sonra Müizzüddevle'ye isyan ederken, kardeşi Bullaka Şiraz'da Adudüddevle'ye isyan etti. Ancak Ebü’l-Fazl isyanı bastırmayı başardı. 960'larda önde gelen yetkili İbn Miskeveyh, Ray'deki önemli bir kütüphanede Ebü’l-Fazl'in baş kütüphanecisi olarak görev yaptı.

966'da Ebu'l-Fadl, Cibal'in çoğunu yağmalayan Horasan *gazilerinin* işgali sırasında yaralandı ve İbn Miskewayh tarafından kurtarılan büyük Rey kütüphanesine doğru yürüdü. Rüknüddevle kısa sürede onları püskürtmeyi başardı. Ertesi yıl, Rüknüddevle'nin emriyle Ebu'l-Fadl, Azerbaycan'ı fethetti ve Müsâfirî İbrahim bin Merzban'ı bölgenin hükümdarı olarak geri getirdi, ancak kısa süre sonra Rüknüddevle'yi İbrahim'i görevden almaya ve bölgeye doğrudan Büveyhî kontrolü dayatmaya çağırdı. Ancak Rüknüddevle onun tavsiyesini reddetti. 970 yılında, Ebü’l-Fazl, Kürt hükümdarı Hasanwayh'e bir sefere gönderildi, ancak onunla başa çıkamadan öldü ve kısa bir sonra yerine oğlu Ebu'l-Feth geçti. Ebu'l-Feth kısa süre sonra Hasanwayh ile anlaşmayı başardı.

Çalışmaları
-----------

Ebü’l-Fazl, bir alim olarak mükemmel bir üne sahipti ve edebi bir çevrenin merkezi haline geldi. Bilime yaptığı önemli katkılardan biri, inşaat yöntemlerini ve inşaat planlamasını anlattığı "Şehirler İnşa Etmek" adlı kitabıdır. Kitap, orijinal el yazması olarak İstanbul, Türkiye'deki Arap ve İslam kütüphanelerinden birinde bulunmaktadır.

Kaynakça
--------

Özel

1. ↑  Frye, R.N. (Ed.) (1975). *The Cambridge history of Iran* (Repr. bas.). Londra: Cambridge U.P. s. 585. ISBN 978-0-521-20093-6.
2. 1 2 3  Cahen 1971.
3. 1 2  Kennedy 2004, s. 230.
4. ↑  Donohue 2003, ss. 68-69.
5. 1 2  Bosworth 2002.
6. 1 2  Zetterstéen 1987, s. 360.
7. ↑  Madelung 1975, s. 236.
8. ↑  Bosworth 1975, s. 269.

Genel
* Bosworth, C. E. (1975). "Iran under the Buyids". Frye, Richard N. (Ed.). *The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs* (İngilizce). Cambridge: Cambridge University Press. ss. 250–305. ISBN 0-521-20093-8.
* Bosworth, C. Edmund (2002). "MESKAVAYH, ABU ʿALI AḤMAD". *Encyclopaedia Iranica*. London et al.: C. Edmund Bosworth.
* Cahen, Claude (1971). "Ibn al-ʿAmīd". Lewis, B.; Ménage, V. L.; Pellat, Ch.; Schacht, J. (Ed.). *The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume III: H–Iram* (İngilizce). Leiden: E. J. Brill. ss. 703–704. OCLC 495469525.
* Donohue, John J. (2003). *The Buwayhid Dynasty in Iraq 334 H./945 to 403 H./1012: Shaping Institutions for the Future* (İngilizce). Leiden and Boston: Brill. ISBN 90-04-12860-3.
* Kennedy, Hugh (2016). *The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century* (İngilizce) (Second bas.). Oxford ve New York: Routledge. ISBN 978-1-138-78761-2.
* Madelung, W. (1975). "The Minor Dynasties of Northern Iran". Frye, Richard N. (Ed.). *The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs* (İngilizce). Cambridge: Cambridge University Press. ss. 198–249. ISBN 0-521-20093-8.
* Zetterstéen, K.V. (1987). "Ibn al-′Amīd". *E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, Volume III: E–I′timād al-Dawla*. Leiden: BRILL. s. 360. ISBN 90-04-09789-9.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb12333858t (data)
* GND: 119083833
* ISNI: 0000 0001 1890 900X
* LCCN: nr92023802
* NTA: 102410658
* SELIBR: 62793
* TDVİA: ibnul-amid-ebul-fazl
* VIAF: 41911899
* WorldCat: lccn-nr92023802

 |