Süper kıta Pangea, birbirine yakın olduğunda tüm karasal kara kütlelerini tanımlayan bir isimdir Pangea, başka bir değişle Pangea kıtaların ayılmadan önceki şekline verilen isimdir. Süper kıtalar jeolojik geçmişte birçok kez birleşti ve dağıldı (tabloda görebilirsiniz). Modern tanımlara göre, bugünün dünyasında süper kıta mevcut değildir. Kıtaların konumları Pangeanın dağılmasından bir süre önce erken Jurassic'e (Jura) doğru bir şekil belirlenmişti. Daha önceki kıta Gondwana, Baltica, Laurentina ve Sibirya toprakları o zaman ayrı olduğu için süper kıta olarak kabul edilmez.

Jeolojide, süper kıta büyük bir kara kütlesi oluşturmak için Dünya'nın kıtasal bloklarının veya kratonlarının bir kısmının veya tamamının bir araya gelmesidir. Bundan dolayı bazı Dünya bilimcileri farklı bir tanım kullanır ve Prekambriyen zamanlara uygulanması daha kolay olan daha önce dağılmış kıtaların bir bölümü kıtasal kabuğun %75'i var olsa da, süper kıtaları diğer gruplardan ayırmak için sınır olarak önermişlerdir.

**Pangea'nın yıllar içerisinde dalgalanmalı animasyonu**
*Avrasya Kara kütlesi P.F. Hoffman'a göre süper kıta olarak kabul edilir.*

Jeolojik Tarih Boyunca Süper Kıtalar
------------------------------------

*Aşağıdaki tabloda Bradley'in 2011 gevşemiş tanımı kullanılarak, milyonlarca yıl önceki süper kıtaların adları belirtilmiştir.*

| *Süper Kıta Adı* | *Yaş (MY)* | *Dönem/Dönem Aralığı* |
| --- | --- | --- |
| *Vaalbara* | *3,636-2,803* | *Eoarchean-Mesoarchean* |
| *Ur* | *2,803-2,408* | *Mesoarchean-Sederian* |
| *Kenorland* | *2,720-2,114* | *Neoarchean-Rhyacian* |
| *Arktika* | *2,114-1995* | *Rhyacian-Orosirian* |
| *Atlantik* | *1,991-1,124* | *Orosirian-Stenian* |
| *Kolombiya* | *1,820-1.350* | *Orosirian-Ectasian* |
| *Rodinia* | *1,130-750* | *Stenian-Tonian* |
| *Panotya* | *633-573* | *Ediakara* |
| ***Gondwana*** | ***596-578*** | ***Ediakara*** |
| ***Lavrasya** ve **Gondwana*** | ***472-451*** | ***Ordovisyen*** |
| ***Pangea*** | ***336-173*** | ***Karbonifer-Jura*** |

Genel Kronoloji
---------------

Jeolojik zaman boyunca Süper kıta gelişimi için iki teori vardır. İlk teori, Vaalbara (3636 ile 2803 MY) ve Kenorland (2720 ile 2450 MY) içeren iki ayrı süper kıtanın var olduğunu teorize eder. Neorşi süper kıtası Superia ve Sclavia'dan oluşmaktadır. Neoarchean çağının bu kısımları 2480 ve 2312 MY ayrıldı ve ayrılan parçaların bir kısmı daha sonra Nuna (Kuzey Avrupa ve Kuzey Amerika)'nın oluşumunda rol oynadı. Nuna, Mezoproterozoyik sırasında, ilk başta Juvenil yayların yanal birikimi ile gelişmeye devam etti ve 1000 MY Nuna, Rodina'yı oluşturan diğer kara kütleleri ile çarpıştı. 825 ve 750 MY arasında Rodinia ayrıldı. ancak, tamamen ayrılmadan önce Rodinia'nın bazı parçaları Gondwana'yı (Gondwanaland olarak da bilinir) oluşturmak için bir araya geldi. Pangea, Gondwana,Lavrasya (Laurentia ve Baltica) ve Sibirya'nın çarpışmasıyla oluştu.

İkinci teori, hem paleomanyetik hem de jeolojik kanıtlara dayanmaktadır ve kıta kabuğunun 2,72 Ga - 0,573 Ga'dan sonra ediacaran döneminde parçalanana kadar tek bir süper kıta oluşturduğunu savunmaktadır. Yeniden yapılanma, Paleomanyetik kutupların 2,72-2,115, 1,35-1,13 ve 0,75-0,573 Ga arasındaki uzun aralıklarla yarı statik pozisyonlara yakınsamasının gözleminden elde edilmiştir. Aradan geçen dönemlerde, kutuplar birleşik görünür ve kutupsal dolaşma yoluna uygundur. Bu teori, paleomanyetik veriler üzerindeki olağanüstü taleplerin uzun süreli yarı bütünlük karşılandığını gösterdiğinden ilk faz (protopangea) esasen Vaalbara ve Kenorland'ı içermesine rağmen, çok çeşitli kıtalar öneren ilk teorinin yerini almasa gereklidir.İlk teori. Protopangea-Palaeopangea süper kıtasının açıklaması,Prekambriyen zamanlarda kapak tektoniği (Mars ve Venüs'te çalışan teknolojilerle karşılaştırılabilir) gibi görünmektedir. Çağdaş yeryüzünde görüldüğü gibi plaka tektoniği sadece jeolojik zamanların ikinci bölümünde baskın hale gelmiştir.

Phanerozoic, süper kıta Pangea'yı kırmaya başladı ve bugün halen bunu yapmaktadır. Dünya'nın süper kıtalarının en sonuncu olduğundan, en iyi bilinen ve anlaşılmış olanıdır. Pangea'nın bu kadar iyi bilinmesinin nedeni, Atlantik tipi okyanusları çevreleyen mevcut kıtaları sanki bir yapboz parçası gibi oluşturduğundan kaynaklanmaktadır.

Süper Kıta Döngüsü
------------------

*Wilson döngüsünün aşamaları: Saat yönünde saat on konumundan: (10) ilk ön-sürüklenme uzaması, (12) rift-sürüklenme aşaması, bir okyanus havzasının ilk açılması, (2 ve 4) deniz tabanının yayılması, havza, (6) okyanus litosferinin çökmesi, havza kapanması, (8) kıta-kıta çarpışması. 16 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.*
Süper kıta döngüsü, bir süper kıtanın ayrılması ve başka bir süper kıtanın birleşmesi ile oluşur. Süper kıta döngüleri, tek bir okyanus havzasının açılması ve kapanması olan Wilson Döngüsü ile aynı değildir. Wilson Döngüsü nadiren bir süper kıta döngüsü ile senkron edilir. Bununla birlikte, süper kıta döngüleri ve Wilson Döngüleri hem Pangea hem de Rodinia'nın oluşmasında etkilidir. Korbonitler, Granilütler, Eklogitler ve yeşil taşı kemer deformasyon olayları gibi dünyevi eğilimler, Prekambriyen süper kıta döngüsünün gösterisidir, fakat Protopangea-Paleopangea çözeltisi, süper kıta döngülerinin Phanerozoik tarzının bu dönemlerde çalışmadığını ifade eder. Ayrıca, dünyevi eğilimler süper kıta döngüsü üzerinde zayıf, düzensiz veya eksik bir etki bıraktığı durumlar vardır; süper kıta rekonstrüksiyonu için dünyevi yöntemler sadece bir açıklaması olan sonuçlar üretecek ve her açıklama diğeri ile uyumlu olmalıdır.

Süper Kıtalar ve Volkanizma
---------------------------

Süper kıtanın birleşme ve dağılma nedenleri Dünya'nın manto konveksiyon süreçleri tarafından tahrik edildiği düşünülmektedir. Mantoya yaklaşık olarak 660 km mesafede, yüzey kabuğunu tüyler ve süper tüyler gibi süreçlerle etkileyen bir süreksizlik meydana gelir. Yırtılmış bir kabuk levhası çevredeki mantodan daha yoğun olduğundan, süreksizliğe batar. Levhalar biriktikten sonra Levha çığı olarak bilinen yerde alt mantoya batırılırlar. Süreksizlikteki bu yer değiştirme, alt mantonun başka yerde yükselmesine neden olacaktır. Yükselen manto, bir tüy ve süper tüy oluşturabilir.

Volkanizma, büyük iyon litolif elementleri yenileyerek üst manto üzerinde bileşimsel etkilere sahip olmasının yanı sıra, plaka hareketini de ekilemektedir. Bu kıtalar süper döngüler oluşturmak için bir araya getirmek neden olur ve protopangea için agrega erken kıtasal kabuk için işletilen süreç olur. Süper kıtaların dağılması, çok büyük konveksiyon hareketlerinin veya tüylerin yükselmesi nedeniyle kabuğun altındaki ısı birikiminden kaynaklanır ve büyük ısı salınımı Paleopangea'nın parçalanmasıyla sonuçlanır. Yığılma çağı levhalar'ı veya konveksiyon hücrelerinin batış uzuvlarına neden olabilir ve jeoidal alçak oluşturur. Jeolojik kaya kayıtlarında süper kıtaların toplanması ve dağılımına dair kanıtlar bulunmaktadır. Bilinen volkanik patlamaların etkisi sel bazaltları ile karşılaştırılamaz. Sel bazaltları'nın zamanlaması zamanlaması, büyük ölçekli kıtasal parçalanmaya karşılık gelmektedir. Bununla birlikte, sel bazaltları üretmek için gereken zamana ilişkin veri eksikliği nedeniyle, iklimsel etkinin ölçülmesi oldukça zordur. Tek bir lav akışının zamanlaması da belirsizdir. Bunlar sel bazaltların paleoklimatı nasıl etkilediği konusunda önemli faktörlerdir.

Süper Kıta ve Plaka (Levha) Tektoniği
-------------------------------------

Pangea kadar küresel paleocoğrafya ve plaka etkileşimleri bugün nispeten iyi anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, kanıtlar jeolojik tarihte daha seyrek hale geldi. Deniz manyetik anomalileri, pasif marj eşleşmeleri, orojenik kayışların jeolojik yorumlanması, paleomanyetizm, fosillerin paleobiyojeografisi ve iklimsel olarak hassas tabakaların dağılımı, kıta lokalitesi ve zaman boyunca çevre göstergeleri için kanıt elde etmek için bütün yöntemlerdir.

Phanerozoik ve Prekambriyen öncelikle pasif kenar boşluklarına ve detrital zirkonlara (ve orojenik granitlere) sahipken, Pangea'nın görev süresini az miktarda içeriyordu. Kıtaların eşleşen kenarları, pasif kenar boşluklarının oluştuğu yerdir. Bu kıtaların kenarları çatlayabilir. Bu noktada, deniz tabanının yayılması itici güç haline gelir. Pasif marjlar bu nedenle süper kıtaların parçalanması sırasında oluşur ve süper kıta montajı sırasında yok olur. Pangeanın süper kıta döngüsü, süper kıtaların gelişimini, görev süresini ve dağılmasını kaydetmek için varlıkların varlığını veya eksikliğini kullanması için iyi bir örnektir. Pangeanın oluşumu sırasında 500 ve 350 My (Milyon yıl) arasında pasif kenar boşluklarında keskin bir düşüş vardır. Pangeanın görev süresi, 336 ile 275 My arasında düşük sayıda pasif kenar boşluğu ile işaretlenir ve parçalanması, pasif kenar boşluklarında bir artış ile doğru orantılıdır.

Kıtaların ve süper kıtaların oluşumu sırasında orojenik kayışlar oluşabilir. Kıtasal bloklar üzerinde bulunan orojenik kayışlar üç farklı kategoriye ayrılır ve jeolojik cisimlerin üzerinde etkileri vardır. İnteraktonik orojenik kayışlar Okyanus havzasının kapanmasının bir oluşumudur. İnteraktonik aktivitenin açık göstergeleri, dikiş bölgesinde bulunan ofiyolitleri ve diğer okyanus materyallerini içerir. İnteraktonik orojenik kayışlar itme kayışları olarak ortaya çıkar ve herhangi bir okyanus materyali içermez. Bununla birlikte, ofiyolitlerin(levha tektoniğinde okyanusal kabuğa ait malzeme) yokluğu interaktonik kayışlar için güçlü bir kanıt değildir, çünkü okyanus materyali interaktonik bir ortamda sıkışabilir ve aşınabilir. Üçüncü tür ise orojenik keme, küçük havzaların kapatılması olan sınırlı bir orojenik kemerdir. Bir süper kıtanın oluşumu, interaktonik kayışları göstermek zorunda olacaktı. Bununla birlikte, orojenik kayışların yorumlaması zor olabilirdi.

Gondwana veLavrasya'nın çarpışması geç paleozoyik'te meydana geldi. Bu çarpışma ile, Ekvator boyunca Variskan dağ silsilesi oluştu. Bu 6000 km uzunluğundaki dağ silsilesi genellikle iki bölümden oluşur; geç karbonifer Hersiniyen dağ silsilesi Doğu kısmını oluşturur ve Batı kısmı erken Permiyen yükselmiş Apalaş dağı denir. Variskan aralığının yerelliği hem Kuzey hem Güney yarımkürede etkili olmuştur. Apalaş yüksekliği büyük ölçüde küresel atmosferik dolaşımı etkilemiştir.

Süper Kıta ve İklimi
--------------------

Kıtalar gezegenin iklimini büyük ölçüde etkiler, süper kıta daha büyük ve daha yaygın bir etkiye sahiptir. Kıtalar küresel rüzgar modellerini değiştirir, okyanus akım yollarını kontrol eder ve okyanuslardan daha yüksek bir albedoya(yeryüzündeki cisimlerin güneş ışınlarını tutma oranı) sahiptir. Rüzgarlar dağlar tarafından yönlendirilir ve albedo farklılıkları kara rüzgarlarında kaymalara neden olur. Kıtasal iç mekanlarda daha yüksek, seri, kuru iklim, kıtasal fenomen üretir. Bu, bugün Avrasya'da görülüyor ve kaya rekoru Pangea'nın ortasında kıtasallığın kanıtlarını gösteriyor.

### Buzul

Buzul dönemi terimi, milyonlarca yıl boyunca yeryüzünde uzun bir buzullaşmayı ifade eder. Buzulların özellikle deniz seviyesi değişimi yoluyla iklim iklim üzerinde önemli etkileri vardır. Konumu ve yükselmesindeki değişiklikler, paleolatitude ve okyanus dolaşımı buzul çağını etkiler. Kıtaların, süper kıtaların ve buz çağların parçalanması ve parçalanması arasında bir ilişki vardır. Kenorland ve Rodinia'nın kıtalarının dağılması prekambriyen süper kıtalar için oluşuma göre sırasıyla Paleoproterozoik ve Neoproterozoik buzul çağlarla ilişkilidir. Buna karşılık, ikinci çözüm olarak, bu buzulların düşük kıtasal hız dönemleri ile ilişkili olduğunu ve küresel soğukluk aralıklarından tektonik ve volkanik aktivitedeki düşüşün sorumlu olduğu sonuca varılmıştır. Bölgesel yükselme zamanlarıyla süper kıtaların birikimi sırasında, buzul çağlar çok nadir görülmektedir.

Geç Ordivisiyan sırasında, Gondwana'nın özel konfigürasyonu, buzullaşma ve yüksek CO2 (Karbondioksit) seviyelerinin aynı anda gerçekleşmesine neden olmuştur. Bununla birlikte, bazı jeologlar aynı fikirde olmamışlardır ve şu anda bir sıcaklı artışı olduğunu düşünmektedirler. Bu artış Gondwana'nın, Güney Kutbu'ndaki hareketinden güçlü bir şekilde etkilenebilir ve bu da uzun kar birikimini önleyebilir. Güney Kutbu'ndaki Geç Ordivisiyen sıcaklıkları donmaya ulaşmış olsa da, geç Mississippi boyunca erken silüriyen boyunca buzul tabakaları yoktu. Bir kıtanın kenarı direğe yakın olduğunda karının meydana gelebileceği teorisine hak verilebilir. Bu nedenle, Gondwana, Güney Kutbu'na teğet olmasına rağmen, sahili boyunca buzullaşma yaşamış olabilir.

### Yağış

Muson sürkilasyonları sırasında yağış oranlarının tahmin edilmesi zor olsa da, geç paleozoyik(~251.902 My) sırasında Pangea'nın iç kısmında büyük bir orografik bariyer olduğuna dair kanıtlar vardır. SW-NE eğilimli Apalaş-Hersiniyen dağlarının olasılığı, bölgenin muson dolaşımını, Avrasya içindeki Muson dönemlerinin büyüklüğünü olumlu yönde etkilediği bilinene Tibet Platosunun çevreleyen gün Muson dolaşımını potansiyel olarak ilişkilendirmektedir. Bu nedenle, Jurassic (Jura) sırasında süper kıtanın düğer bölgelerinde daha düşük topoğrafyanın yağış değişimlerini olumsuz yönde etkileyeceği beklenmektedir. Süper kıtanın dağılması yerel yağışları etkileşim olabilir. Herhangi bir süper kıta ayrıldığında, kıtasal kara kütlesinin yüzeyinde yağış akışında bir artış olacaktır, silikat ayrışma ve CO2(Karbondioksit) tüketimi artacaktır.

### Sıcaklık

Arkolojik güneş radyasyonu sırasında %30 ve Kambriyen -Prekambriyen sınırı %6 oranında azalsa da, Dünya Prekambriyen boyunca sadece üç buzul çağı yaşadı. Kıtasal iç mekanlarda soğuk kışlar, Radyatif soğutma (daha fazla soğuma) ve kıtasal jantlardan ısı taşıma oranından kaynaklanmaktadır. Kıtasal iç mekanlarda kış sıcaklıklarını yükseltmek için, ısı taşıma oranı, radyatif soğutma oranından daha büyük olması için arttırılmalıdır. İklim modelleri sayesinde, atmosferik CO2 içeriğindeki değişiklikler ve okyanus ısı taşımacılığında etkili değildir.

CO2 modelleri, geç Senezoyik ve Karbonifer-Permiyen buzullaşmasında değerlerin düşük olduğunu gösterir. Erken Paleozoyik değerlerin, çok daha büyük olmasına rağmen (bugünkü değerinden %10 daha fazla). Bu, Prekambriyen süper kıtaların dağılmasından sonra yüksek deniz tabanı yayılma oranlarına ve bir karbon lavabo olarak kara bitkilerinin eksikliğine bağlı olabilmektedir.

Geç Permiyen döneminde, mevsimsel Pangean sıcaklıklarının büyük ölçüde değiştiği bilinmektedir. Subtropik yaz sıcaklıkları, bugün 6-10 derece kadar daha sıcaktı ve kışın orta enlemleri -30 santigrat derece den daha azdı.Süper kıtadaki bu mevsimsel değişiklikler Pangea'nın büyük boyutundan etkilendi ve tıpkı bugün olduğu gibi, kıyı bölgeleri çok daha az varyasyon yaşadı.

Jurassic(Jura) sırasında, yaz sıcaklıkları Pangea'nın en kuzey kısmı olan Lavrasya'nın kuzey kenarı boyunca sıfır santigrat derecenin üzerine çıkmadı (Pangea'nın en güney kısmı Gondwana'dır). Rusya'dan elde edilen salla sallanan damla taşları kuzey sınırının göstergesiydi. Jurassic 90 derece doğu boyunca yaklaşık 10 santigrat derece daha sıcak olduğunu düşünülmektedir.

### Milankovitch döngüsü

*Milankovich döngüsü*nün neden olduğu varyasyonların farklı yönlerini gösteren grafik.
Süper kıta zaman dilimlerinde Milankovitch dalgalanmalarının birçok çalışması orta kretase dönemi üzerine olmuştur. Bugünkü Avrasya üzerindeki Milankovitch döngülerinin mevcut genlikleri, süper kıta Pangea'nın hem Güney hem de Kuzey yarım kürelerinde yansıtılabilir. İklim modellemesi, yaz dalgalanmalarının Pangea'da 14-16 santigrat derece değiştiğini göstermektedir. Bu, Pleistosen sırasında Avrasya'nın yaz sıcaklıklarına benzer veya biraz daha yüksektir. En büyük genlikli Milankovitch döngülerinin, Trias ve Jurassic sırasında orta ile yüksek enlemlerde olması beklenmektedir.

Yakınlık (Proxy)
----------------

*Zikron yaş dağılımını gösteren histogram.*
Granitler ve detrital zirkonlar, kaya kayıtlarında özellikle benzer ve epizodik(bölüm bölüm ayrı olaylardan oluşan anlamına gelmektedir) görünümlere sahiptir. Dalgalanmaları Prekambriyen ve süper kıta döngüleri ile ilişkilidir. Orojenik granitlerden elde edilen edilen U-pb(Uranyum-Kurşun bilinen en eski radyoaktif dönüşümlerden biridir) Zirkon tarihleri en güvenilir yaşlanma belirleyicileri arasındadır. Eşit küresel kaynaklı verilerin eksikliği ve sedimanter(tortul kayaç) kapsama veya plütonik tüketim nedeniyle granit zirkonların kaybı gibi granit kaynaklı zirkonlarala ilgili sorunlar vardır. Granit zirkonların etkisinin az olduğu yerlerde Kum taşları görünür ve boşlukları kapatır. Bu kırıntılı zirkonlar modern nehirlerin kumlarından ve drenaj havzalarından alınır. Okyanus manyetik anomalileri ve paleomanyetik veriler, kıta ve süper kıta konumlarını kabaca 150 My'ya kadar yeniden yapılandırmak için kullanılan birincil kaynaktır.

Süper Kıtalar ve Atmosfer Gazları
---------------------------------

Levha tektoniği ve atmosferin kimyasal bileşimi jeolojik zaman ölçeğinde mevcut olan en yaygın iki faktördür. Kıtasal sürüklenme hem soğuk hem de sıcak iklimsel bölgeleri etkiler. Atmosferik dolaşım ve iklim, kıtaların ve megakontinentlerin konumu ve oluşumundan güçlü bir şekilde etkilenir. Bu, nedenle, kıtasal sürüklenme etkileri küresel sıcaklık anlamına gelmektedir.

Arkeen Eon'un oksijen seviyeleri ihmal edilebilir ve bugün yaklaşık %21'dir. Dünya'nın oksijen içeriğinin aşamalı olarak arttığı düşünülmektedir. Dünya'nın süper kıtalarının gelişimine yakın altı madde vardır.

* *Kıtalar çarpışır*
* *Süper dağlar formu*
* *Süper dağların erozyonu*
* *Büyük miktarda mineral ve besin maddesi okyanusu açmak için süpürülür*
* *Deniz yosunu yaşamının patlaması (belirtilen besinlerden elde edilir)*
* *Fotosentez sırasında üretilen kütle oksijen miktarı*

Dünya'nın atmosferik oksijen içerisindeki artış süreci, süper kıtaları oluşturan kara kütlelerinin kıta-kıta çarpışması ve bu nedenle süper kıta dağ sıraları (süper dağlar) ile başlamış olduğu teori olarak belirtilmiştir. Bu dağlar erozyona uğrayacak, demir ve fosfor da dahil olmak üzere kütle miktarda besin maddesi, tıpkı bugün gördüğümüz okyanuslara süpürülecekti. Okyanuslardan sonra oksijen solumak için fotosentez yapan organizmalar, temel besin açısından zengin olurdu. Orojenik ve atmosferik oksijen içeriği arasında belirgin bir ilişki vardır. Bu kütle oksijenasyon olaylarının zamanlaması ile eş zamanlı olarak artan sedimantasyon (Çökelme) kanıtlarda vardır, yani bu zamanlardaki organik karbon ve piritin tortunun altına gömülme olasılığı daha yüksektir ve bu nedenle oksijen ile reaksiyona giremez ve atmosferik artışı devam eder.

Bu süre zarfında, 2,65 My molibden izotop fraksiyonasyonunda bir artış olmuştur. Geçici olarak, ancak atmosferik oksijendeki artışı destekliyor çünkü molibden izotopları fraksiyona serbest oksijen gerekiyor. 2,45 ve 2,32 My arasında ikinci oksijenasyon meydana geldi ve buna büyük 'oksijenasyon olayı' denildi. Kırmızı yatak görünümü dahil olmak üzere bu olayın varlığını destekleyen birçok kanıt vardır. Üçüncü oksijenasyon olayı yaklaşık 1,8 My, demir oluşumlarının kaybolmasıyla meydana geldiği gösterilir. Neodimyum izotopik çalışmalar, demir oluşumlarının genellikle kıtasal kaynaklardan geldiğini, yani çözünmüş Fe (Demir) ve Fe2+'nın (Demir iyonu) kıtasal erozyon sırasında taşındığını göstermektedir. Atmosferik oksijendeki bir artış demirin (Fe) taşınmasını önler, bu nedenle demir oluşumlarının eksikliği oksijendeki artışa bağlı olabilir. Dördüncü oksijenasyon olayı 0,6 My, deniz karbonat ile ilişkili sülfatlardan modellenmiş kükürt izotoplarına dayandırılmaktadır. Bu modeller tarafından önerilen kükürt izotoplarının, derin okyanusların oksijen içeriğinde bir artış gerekecektir. 650 ve 550 My arasında okyanus oksijen seviyelerinde üç artış vardır, bu süre beşinci oksijenasyon aşamasıdır. Bu sürenin oksijenasyon olayı olduğunu gösteren önemli kanıtlardan biri, siyah şistlerin rodoks-duyarlı molibden artışıdır. Altıncı olay 360-260 My arasında meydana geldi ve atmosferik oksijendeki bir artıştan güçlü bir şekilde etkilenen karbonatlarda 34S (Kükürt) ve 13C (Karbon) dengesinde kaymalar öneren modeller tarafından belirlendi.

Yıllar Boyunca Süre Gelen Kıtaların Kısaca Tanımları
====================================================

Laurasia (Lavrasya)
-------------------

Lavrasya, üst kısım.
Laurasia, Laurentia ve Asya için bir birleşik kelimedir, y. 425 milyon yıl önce (mya) 200 Milyon yıl önce Pangea süper kıtasının bir kısmını oluşturan iki küçük süper kıtanın (diğeri gondwana) daha kuzeyiydi. Pangaea'nın dağılması sırasında Gondwana 215'ten 175 Mya'ya (geç Triyas döneminden başlayarak) ayrıldı, bölünmeden sonra kuzeye doğru sürüklendi ve nihayet Kuzey Atlantik Okyanusunun açılmasıyla ayrıldı. 56 Milyon yıl önce.

Laurentia, Avalonia Baltica gibi bir dizi daha küçük arazi, Kaledonya orojenisinde çarpıştı c. Laurussia'yı oluşturmak için 400 Ma (Mega-milyon- annum), (Euramerica ve Eski Kırmızı Kum taşı Kıtası olarak da bilinir). Laurussia daha sonra Pangea'yı oluşturmak için Gondwana ile çarpıştı. Daha sonra Laurasia'yı oluşturmak için Pangea 290-300 Ma'ya Kazakistan ve Sibirya eklendi. Laurasia nihayet Pangea Gondwana ve Laurasia'ya girdiğinde bağımsız bir kıta kütlesi haline geldi.

Pangea
------

Büyük Pangea Kıtası
Pangaea veya Pangea geç Paleozoyik ve erken Mezozoyik dönemlerde var olan bir süper kıta idi. Yaklaşık 335 milyon yıl önce önceki kıta birimlerinden toplandı ve yaklaşık 175 milyon yıl önce parçalanmaya başladı. Mevcut dünya ve kıta kütlesinin dağılımının aksine, Pangaea Ekvator üzerinde merkezli ve süperokyanus Panthalassa ile çevriliydi. Pangea var olan en son süper kıtadır ve jeologlar tarafından yapılandırılmıştır.

Euramerica (Euroamerika)
------------------------

Euramerika (Laurussia olarak da bilinir-Laurasia ile karıştırılmamalıdır-eski Kırmızı kıta veya eski Kırmızı kumtaşı kıtası), yaklaşık 410 milyon yıl önce, Kaledoniyen orojeni sırasında Laurentian, Baltica ve Avalonia kratonları arasında bir çarpışma sonucu Devoniyen'da yaratılan küçük bir süper kıtaydı. Geç kalan Karbonifer, tropikal yağmur ormanları, Euramerika ve Ekvator üzerinde yatıyordu. İklim asitleştiğinde bitki örtüsünde büyük, ani bir değişiklik meydana geldi. Orman parçalanmış ve bu sulak alanlara hakim olan likopsidler inceltilmiş, yerine fırsatçı eğrelti otları konmuştur. Ayrıca amfibi çeşitliliğinin büyük bir kaybı vardı ve aynı zamanda daha kuru iklim sürüngenlerin çeşitlendirilmesini teşvik etti.

Gondvana
--------

Gondvana, alt kısım.
Gondwana veya Gondwanaland, Neoproterozoikten (yaklaşık 550 milyon yıl önce) Jura'ya (yaklaşık 180 milyon yıl önce) kadar var olan bir süper kıtaydı. Gondwana, Baltica, Laurentiaya ve Sibirya topraklarının o zamanlar ayrı olduğu için, ilk tanım altında bir süper kıta olarak kabul edilmez.

Birkaç kratonun toplanmasıyla oluşmuştur. Sonunda, Gondwana, Dünya yüzeyinin yaklaşık beşte biri olan yaklaşık 100.000.000 km² (39.000.000 sq mi) bir alanı kapsayan paleozoyik dönemin en büyük kıta kabuğu parçası oldu. Karbonifer döneminde, Pangaea adı verilen daha büyük bir süper kıta oluşturmak için Euramerica ile birleşti. Gondwana (ve Pangaea) Mesozoik dönemde yavaş yavaş dağıldı. Gondwana'nın kalıntıları, Güney Amerika, Afrika, Antarktika, Avustralya, Hint Yarımadası ve Arap dahil olmak üzere bugünün kıtasal alanının yaklaşık üçte ikisini oluşturuyor.

Gondwana'nın oluşumu, Doğu Afrika Orojeni, Hindistan ve Madagaskar'ın Doğu Afrika ile çarpışması ile C. 800 ila 650 Ma arasında başladı ve üst üste binen Brasiliano ve Kuunga orojenleri, Güney Amerika'nın Afrika ile çarpışması ve sırasıyla Avustralya ve Antarktika'nın eklenmesi ile c. 600 ila 530 ma tamamlandı.

Panotya (Vendian)
-----------------

Panotya, aynı zamanda Vendian süper kıtası, Büyük Gondwana ve Pan-Afrika süperkıtası olarak da bilinir, Pan-Afrika orojeni (650-500 Ma) sırasında Prekambriyen sonunda oluşan ve Iapetus Okyanusunun açılmasıyla 560 Ma'yı parçalayan nispeten kısa ömürlü bir Neoproterozoik supercontinent idi. Laurentia iki büyük Güney Amerika kratonları, Amazonya ve Río de la Plata bitişik bulunduğu zaman Panotya'yı kurdu. Iapetus Okyanusunun açılması Laurentia'yı Baltica, Amazonia ve Río de la Plata'dan ayırdı.

Avalonia (Avalonya)
-------------------

Avalonia, Paleozoyik dönemde bir mikro kıtaydı. Bu eski mikro kıtanın kabuk parçaları güneybatı Büyük Britanya, Güney İrlanda ve Kuzey Amerika'nın Doğu kıyılarının altındadır. Batı Avrupa, Atlantik Kanada ve kıyı Amerika Birleşik Devletleri'nin bazı eski kayaların çoğunun kaynağıdır. Avalonia, Newfoundland'daki Avalon Yarımadası için adlandırılmıştır.

Avalonia, gondwana'nın Kuzey kenarında volkanik bir yay olarak gelişti. Sonunda sürüklendi, sürüklenen bir mikro kıta haline geldi. Arkasında rheik Okyanusu oluştu ve Iapetus Okyanusu önünde küçüldü. Kıtalar Baltica ve Laurentia ile ve son olarak Pangea'nın iç kısmında biten Gondwana ile çarpıştı. Pangea ayrıldığında, Avalonia'nın kalıntıları Atlantik Okyanusu olan rift (yarık) tarafından bölündü.

Rodinia
-------

Rodinia Neoproterozoyik süperkıta oldu. 1.1-0.9 milyar monte yıllar önce 750-633 milyon yıl önce ayrıldı. Valentine & Moores 1970'te muhtemelen 'Pangea I' adını verdikleri bir Prekambriyen süper kıtayı keşfeden ilk kişilerdi. Yeniden yapılanma ortaya çıkaran ilk kişi olan McMenamin 19tarafından 'Rodinia' olarak yeniden adlandırıldı ve süper kıta için geçici bir çerçeve önerisidir.

Rodinia, C. 1.23 Ga'da, küresel ölçekte 2.0-1.8 Ga çarpışma olayları tarafından bir araya getirilen daha eski bir süper kıtanın, Columbia'nın dağılmasıyla üretilen parçaların toplanması ve çarpışması ile kuruldu.

Rodinia, Neoproterozoyik'te, kıtasal parçaları, pannotia 633-573 milyon yıl önce yeniden birleştirildi. Pannotia'nın aksine, Rodinia'nın tam konfigürasyonu ve jeodinamik tarihi hakkında henüz çok az şey bilinmektedir. Paleomanyetik kanıt yerkabuğunun tek tek parçalarının paleolatitude bazı ipuçları sağlar, ancak onların boylamını, bazı jeologlar benzer jeolojik özellikleri karşılaştırarak genellikle yaygın olarak dağılmış parçaları birleştirdiler.

717-635 milyon yıl önce küresel iklimin aşırı soğutulması (kriyojenik dönemin kartopu toprağı) ve sonraki Ediacaran ve Kambriyen dönemlerinde ilkel yaşamın hızlı evriminin, Rodinia'nın parçalanması veya tektonik süreçlerin yavaşlaması ile tetiklendiği düşünülmektedir.

Cimmeria
--------

Cimmeria, güney yarımkürede Gondwana'dan yükselen ve Kuzey yarımkürede Avrasya'ya yükselen eski bir kıta ya da daha doğrusu bir dizi mikro kıta ya da terran idi. Bugün Türkiye, İran, Afganistan, Tibet, Shan–Thai ve Malay Yarımadası'nın parçalarından oluşuyordu. Cimmeria, Karbonifer-en erken Permiyen sırasında Paleo-Tetis Okyanusunun Gondwanan kıyılarından ikiye ayrıldı ve Neo-Tetis Okyanusu arkasında açıldığında, Permiyen sırasında Paleo-Tetis onun önünde kapandı. Cimmeria, Gondwana'dan doğudan batıya, Avustralya'dan Doğu Akdeniz'e kadar yükseldi. Birkaç enlem boyunca uzandı ve çok çeşitli iklim bölgelerine yayıldı.

Baltica
-------

Baltica, Paleoproterozoyik'te oluşan ve şimdi Kuzeybatı Avrasya'yı veya Trans-Avrupa sütür bölgesinin kuzeyinde ve Ural Dağları'nın batısındaki Avrupa'yı oluşturan bir paleokontinadır. Baltica'nın kalın çekirdeği, Doğu Avrupa Kratonu, üç milyar yıldan daha eski ve c. 1 Ga'da Rodinia süper kıtasının bir kısmını oluşturdu.

Laurentia
---------

Laurentia veya Kuzey Amerika Kratonu, Kuzey Amerika'nın eski jeolojik çekirdeğini oluşturan büyük bir kıta kratonudur. Geçmişte birçok kez, Laurentia ayrı bir kıta olmuştur, Kuzey Amerika şeklinde şimdi olduğu gibi, başlangıçta aynı zamanda Grönland kratonik alanları ve aynı zamanda İskoçya kuzeybatı kısmı dahil, Hebridean Terrane olarak bilinir. Geçmişte diğer zamanlarda, Laurentia daha büyük kıtaların ve süper kıtaların bir parçası olmuştur ve kendisi erken Proterozoik orojenik kemerler ağı üzerinde toplanan birçok küçük terrandan oluşur. Küçük mikro kıtalar ve okyanus adaları ile çarpıştı ve sürekli büyüyen Laurentia üzerine dikildi ve birlikte bugün görülen istikrarlı Prekambriyen kraton kurdu.

Craton, adını Roma Lawrence'ın adını taşıyan Saint Lawrence Nehri'nden alan Laurentian Dağları aracılığıyla Laurentian Kalkanından almıştır.

Kolombiya Kıtası, 1.59 milyar yıl önce. Grönland, Amazonya, Kuzey Çin ve Güney Afrika gibi kıtaları bulunduruyor.
Kolombiya
---------

Nuna ve Hudsonland olarak da bilinen Kolombiya, Dünya'nın eski süper kıtalarından biriydi. İlk olarak Rogers & Santosh 2002 tarafından önerilmiştir ve Paleoproterozoyik dönemde yaklaşık 2.500 ila 1.500 milyon yıl önce var olduğu düşünülmektedir. Zhao ve ark. 2002 Supercontinent Columbia montaj 2.1-1.8 Ga sırasında küresel ölçekli çarpışma olaylarla tamamlandı önerdi.

Kolombiya, Laurentia, Baltica, Ukrayna Kalkanı, Amazon Kalkanı, Avustralya ve muhtemelen Sibirya, Kuzey Çin ve Kalaharia kıtalarının çekirdeklerini oluşturan proto-kratonlardan oluşuyordu.

Kolombiya'nın varlığının kanıtı jeolojik ve paleomanyetik verilere dayanmaktadır.

Nena
----

Kuzey Avrupa-Kuzey Amerika için bir kısaltma olan Nena, Baltica ve Laurentia'nın ilk olarak 1990'da önerilen bir isim olan tek bir "cratonic landmass" a erken Proterozoik birleşmesiydi. O zamandan beri, Sibirya ve Doğu Antarktika gibi diğer arkalı kratonları içeren nuna ve Arctica da dahil olmak üzere birkaç benzer Proterozoik süper kıtalar önerilmiştir.

Orijinal konseptte Nena C'yi kurdu. 1.900 milyon yıl önce Penokean, Makkovikan, Ketilidian ve Svecofennian orojenlerinde. Bununla birlikte, Nena, Hindistan ve Avustralya'dakiler de dahil olmak üzere bilinen birçok Archaean kratonunu dışladığı için, kesinlikle bir süper kıta değil. Nena veya Nuna, yine de, Önerilen birkaç konfigürasyona sahip başka bir süper kıta konsepti olan Columbia'nın çekirdeği olarak düşünülebilir.

Bir kıta olarak Nena Sudbury Havzası etkisi ile ilişkilendirilmiştir.

Atlantika
---------

Atlantica, şu anda Batı Afrika ve Doğu Güney Amerika'da bulunan çeşitli 2 Ga kratonlarından yaklaşık 2.000 milyon yıl önce (iki milyar yıl önce, Ga) Proterozoyik sırasında oluşan eski bir kıtadır. Rogers 1996 tarafından tanıtılan isim, kıtanın Güney Atlantik Okyanusu'nu oluşturmak için açıldığı için seçildi.

Hint Yarımadası
---------------

Hint Yarımadası'nın güney bölgesi ve Asya Yarımadası, çoğunlukla Hint plaka üzerinde yer alan ve Himalayalar Hint Okyanusu içine güneye projelendirme. Jeolojik olarak, Hindistan Yarımadası, gondwana'dan yükselen ve yaklaşık 55 milyon yıl önce Avrasya plakası ile birleşen kara kütlesi ile ilgilidir. coğrafi olarak, kuzeyde Himalayalar, batıda Hindu Kush ve doğuda Arakanlılar tarafından tarif edilen Güney-Orta Asya'daki yarımada bölgesidir. siyasi olarak, Hint Yarımadası Bangladeş, Butan, Hindistan, Maldivler, Nepal, Pakistan ve Sri Lanka'nın tamamını veya bir kısmını içerir.

Ara sıra, coğrafi terim 'Hint Yarımadası' 'Güney Asya'ile birbirinin yerine kullanılır, bu son terim siyasi bir terim olarak tipik olarak kullanılır ve aynı zamanda Afganistan dahil etmek için kullanılır rağmen. bunlardan herhangi birine hangi ülkeler dahil edilmelidir tartışma konusu olmaya devam etmektedir.

Sibirya'nın Asya'daki konumu.
Sibirya
-------

Angaraland (ya da sadece Angara) ve Angarida olarak da bilinen Sibirya, Sibirya'nın kalbinde Eski bir kratondur. Bugün Orta Sibirya Platosunu oluşturan Permiyen döneminden önce bağımsız bir kıtaydı. Pasif bir kıta marjı olan Verkhoyansk Denizi, şu anda Doğu Sibirya ovalarında Sibirya Kratonunu doğuya saçıyordu.

Angaraland, 1880'lerde, Paleozoyik'te Kuzey yarımkürede iki büyük kıta olduğuna yanlışlıkla inanan Avusturyalı jeolog Eduard Suess tarafından seçildi:" Atlantis", Kuzey Amerika, Avrupa'ya bir yarımada ile bağlı (=Grönland ve İzlanda); ve" Angara-land", Doğu Asya, Sibirya'daki Angara Nehrinin adını verdi.

Sclavia Kratonu
---------------

Sclavia Craton Kuzey Amerika'da köle ve Wyoming Cratons, Güney Hindistan'da Dharwar Craton ve Güney Afrika'da Zimbabve Craton ebeveyn olduğu düşünülen geç Archean supercraton olduğunu. Sclavia Bleeker tarafından önerilmiştir 2003 kim Ca Archean cratons sayısını tahmin. 35; önerdiği kratonik Fragmanlar tek veya birkaç supercratondan türetilmiştir. Sclavia'nın ve muhtemelen diğer kıtaların veya supercratonların parçalanması, muhtemelen artan manto tüy aktivitesinin neden olduğu 2.33-2.1 Gya etrafında küresel bir magmatik aktivite nabzına bağlanabilir. Bu manto aktivitesinin ilgili sonuçları, Güney Hindistan'daki Dharwar Kratonundaki 2.3 Ga-eski Prekambriyen dyke sürülerini sadece beş milyon yıl içinde yerleştirdi. Bugün Antarktika, Avustralya, Finlandiya, Grönland ve Kuzey Amerika'da benzer sürüler bulunmuştur.

Köle ve Dharwar kratonlarının Archean üzerinden ortak bir tarih paylaştığını destekleyen kanıtlar var, ancak türetildikleri Archean supercraton'un tam konfigürasyonu bilinmiyor.

Önerilen bir süper kıta olan Kenorland, üç ayrı supercratona" tek parça "bir alternatiftir: Superia, Vaalbara ve Sclavia. 
  

Kenorland
---------

Kenorland, dünyadaki bilinen en eski süper kıtalardan biriydi. Neoarkaean döneminde C. 2.72 milyar yıl önce (2.78 Ga) Neoarkaean kratonlarının toplanması ve yeni kıtasal kabuğun oluşumu ile oluştuğu düşünülmektedir. Daha sonra Laurentia (bugünün Kuzey Amerika ve Grönland çekirdek), Baltica (bugünün İskandinavya ve Baltık), Batı Avustralya ve Kalaharia oldu ne oluşuyordu.

Volkanik pençelerin sürüleri ve paleomanyetik yönelimleri ile benzer stratigrafik sekansların varlığı bu rekonstrüksiyona izin verir. Kenorland'ın çekirdeği, Baltık / Fennoscandian Kalkanı, kökenlerini 3.1 Ga'nın üzerine kadar izler. Yılgarn Kratonu (günümüz Batı Avustralya) kabuğunda 4.4 Ga'ya kadar uzanan Zirkon kristalleri içerir.

Ur
--

Ur, 3.100 milyon yıl önce (3.1 milyar) Archean'da oluşan önerilen bir süper kıtadır.

Roger'ın yeniden inşasında, ur, Arctica'dan yarım milyar yıl daha büyüktür ve varlığının erken döneminde, muhtemelen dünyadaki tek kıtaydı ve muhtemelen bugünkü Avustralya'dan daha küçük olan bir süper kıta olarak kabul edilebilir. Daha yeni eserlerde jeologlar genellikle ur ve supercratons olarak diğer Önerilen Archaean kıta topluluklarına bakar. Ur, yine de, Vaalbara'dan yarım milyar yıl daha genç olabilir, ancak bu iki erken kratonik topluluğun kavramları uyumsuzdur.

Kongo Kratonu. Kalahari ve Taznzanya'nın üstü.
Kongo Kratonu
-------------

Paleozoyik-to-son Kongo Havzası tarafından kapsanan Kongo Kratonu, dört kişiyle (Kaapvaal, Zimbabve, Tanzanya ve Batı Afrika kratonları) Afrika'nın modern kıtasını oluşturan eski bir Prekambriyen kratonudur. Bu kratonlar yaklaşık 3.6 ila 2.0 milyar yıl önce kuruldu ve o zamandan beri tektonik olarak stabildi. Tüm bu kratonlar, 2.0 milyar ile 300 milyon yıl önce oluşan genç kat kayışları ile sınırlandırılmıştır.

Kongo Kratonu, DRC'NİN Kasai bölgesinden Sudan ve Angola'ya uzanan orta Güney Afrika'nın büyük bir bölümünü kaplar. Gabon, Kamerun ve Orta Afrika Cumhuriyeti ülkelerinin bir kısmını oluşturur. Küçük bir kısmı da Zambiya içine uzanır, ona Bangweulu blok denir.

Vaalbara
--------

Vaalbara, Kaapvaal Kratonundan (şimdi Doğu Güney Afrika'da) ve Pilbara Kratonundan (şimdi kuzey-batı Batı Avustralya'da) oluşan bir Archean süper kıtasıydı. E. S. Cheney, her craton'un adının son dört harfinden türetilmiştir. İki kraton, vaalbara'yı dünyanın en eski süper kıtalarından biri haline getirecek olan 2.7 ila 3.6 Gya arasında uzanan kabuktan oluşur.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Rogers, John J. W. and M. Santosh. *Continents and Supercontinents*. Oxford: Oxford UP, 2004. Print
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Fluteau, Frédéric. (2003). "Earth dynamics and climate changes". C. R. Geoscience **335** (1): 157–174. doi:10.1016/S1631-0713(03)00004-X
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Bradley, Dwight C. "Secular Trends in the Geologic Record and the Supercontinent Cycle". *Earth Science Review*. (2011): 1–18.
4. 1 2  Hoffman, P.F. "The break-up of Rodinia, Birth of Gondwana, True Polar Wander and the Snowball Earth". *Journal of African Earth Sciences*, 17 (1999): 17–33.
5. ↑  Rogers, John J.W.; Santosh, M. (2002), "Gondwana Research", *Configuration of Columbia, a Mesoproterozoic Supercontinent* (PDF), **5** (1), International Association for Gondwana Research, Japan, ss. 5-22, doi:10.1016/S1342-937X(05)70883-2, ISSN 1342-937X, 3 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi
6. 1 2  Meert, Joseph G. (Mayıs 2012), *What’s in a name? The Columbia (Paleopangaea/Nuna) supercontinent* (PDF), **21** (4), *Gondwana Research*, ss. 987-993, doi:10.1016/j.gr.2011.12.002, 5 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi
7. 1 2  Donnadieu, Yannick et al. "A 'Snowball Earth' Climate Triggered by Continental Break-Up Through Changes in Runoff." Nature, 428 (2004): 303–306.
8. ↑  Piper, J.D.A. "A planetary perspective on Earth evolution: Lid Tectonics before Plate Tectonics." Tectonophysics. 589 (2013): 44–56.
9. 1 2 3  Piper, J.D.A. "Continental velocity through geological time: the link to magmatism, crustal accretion and episodes of global cooling." Geoscience Frontiers. 4 (2013): 7–36.
10. ↑  Piper, J.D.A. "Protopangea: palaeomangetic definition of Earth's oldest (Mid-Archaean-Paleoproterozoic) supercontinent." Journal of Geodynamics. 50 (2010): 154–165.
11. ↑  Piper, J.D.A. "Paleopangea in Meso-Neoproterozoic times: the paleomagnetic evidence and implications to continental integrity, supercontinent from and Eocambrian break-up." Journal of Geodynamics. 50 (2010): 191–223.
12. 1 2  Eyles, Nick. "Glacio-epochs and the Supercontinent Cycle after ~3.0 Ga: Tectonic Boundary Conditions for Glaciation." Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 258 (2008): 89–129. Print.
13. 1 2 3  Crowley, Thomas J. "Climate Change on Tectonic Time Scales". Tectonophysics. 222 (1993): 277–294.
14. 1 2 3 4  Baum, Steven K. and Thomas J. Crowely. "Milankovitch Fluctuations on Supercontinents." Geophysical Research Letters. 19 (1992): 793–796. Print.
15. 1 2 3 4  Campbell, Ian H. Charlotte M. Allen. "Formation of Supercontinents Linked to Increases in Atmospheric Oxygen." Nature. 1 (2008): 554–558.
16. ↑  Gday arkadaşı: 1,7 milyar yıllık Kuzey Amerika öbeği Avustralya'da bulundu". *www.msn.com*. 2018-01-25 tarihinde kaynağından arşivlendi .
17. ↑  "[1]". 15 Ağustos 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi.
18. ↑  "18". [*ölü/kırık bağlantı*]
19. ↑  "19". 28 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
20. ↑  Rogers, John J. W. (Ocak 1996), "A History of Continents in the past Three Billion Years", *The Journal of Geology*, The University of Chicago Press, **104** (1), ss. 91-107, JSTOR 30068065, 16 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi
21. ↑  Sankaran, A. V. (23 Ekim 2003), "The supercontinent medley: Recent views" (PDF), *Current Science*, **85** (8), ss. 1121-1124, 8 Ocak 2007 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi

Dış bağlantılar
---------------

* 11 Temmuz 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 28 Eylül 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 25 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 5 Mayıs 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 9 Mayıs 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.