Başlığın diğer anlamları için Ali (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
**Ali bin Ebu Talib** (Arapça: علي بن أبو طالب‎; 21 Mart 599 veya 600, Mekke - 28 Ocak 661, Kufe), İslam Devleti'nin 656-661 yılları arasındaki halifesi. İslam peygamberi Muhammed'in damadı ve amcası Ebu Talib'in oğlu olan Ali, Muhammed'in İslam'a davetini kabul eden ilk erkek kişidir. Sünni İslam'a göre Ali, dört halifenin sonuncusu, Şii İslam'a göre ise imamların ilki ve Hz.Muhammed'in hak vârisidir. Şii ve Sünni İslam arasındaki farklılaşmanın ana nedeni Hz.Muhammed'in gerçek vârisinin kim olduğu konusundaki görüş farklılığından ileri gelmektedir.

Ebu Talib ve Fatıma bint Esed'in çocukları olan Hz.Ali, Kabe'de doğan tek insan olup, İslam Peygamberi'nin himayesinde büyümüştür. Hz Muhammed'e vahiy geldiğinde ise, onun davetini kabul eden ilk erkek olan Hz.Ali, hayatını İslam'a adamıştır. Peygamberin emri üzerine hicret gecesi onun yatağına yatan ve emanetleri sahiplerine ileten Hz.Ali, kısa bir süre içinde peygamberin ardından Medine'ye gitmiş, burada İslam Peygamberi'nin kızı Fatıma ile evlenmiştir. Medine döneminde başlayan ilk küçük çaplı savaşlardan başlayarak neredeyse katılmadığı hiçbir savaş olmaması hasebiyle, savaşçılığı ve cesareti ile bilinen Hz.Ali, üçüncü halife Osman bin Affan'ın öldürülmesinin ardından halk tarafından halifeliğe getirilmiştir.

|  |
| --- |
| 
**Ali****Allah'ın Arslanı** - (Esedullah)
Rashidun Caliph |
| 
Genel Bilgi

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| **Tam İsmi** |  Ali bin Ebu Talib Merkedî - (علي بن أبي طالب) |
| **Doğum** |  23 Ekim 598(598-10-23) |
| **Doğum yeri** | Mekke |
| **Ölüm** |  28 Ocak 661 (62 yaşında) |
| **Ölüm yeri** | Kufe |
| **Mezarı** | İmam Ali Türbesi, Necef, Irak |
| **Önce gelen** |  • Muhammed **(Şiilik)**  • III. Hâlife Osman  **(Sünnilik)** |
| **Sonra gelen** | Hasan bin Ali |
| **Lakapları** |  • **Ebu Hasan**("Hasan'ın Babası") • **Ebu Turâb**("Toprağın babası")• **Kur'an-ı Natık**("Konuşan Kur'an")• **Esed**("Allah'ın Arslanı")• **Haydar**("Arslan") |

 |


Aile

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| **Baba** | Ebâ Tâlib |
| **Anne** | Fatıma bint Esed |
| **Kardeş(ler)** |  • Cafer bin Ebu Talib• Akîl• Talib |
| **Kız kardeş(ler)** |  • Fakhitah• Jumanah |
| **Eş(ler)** |  • Fatıma • Havlet bint Câ'fer • Ûmmâmeh bint Zeynep • Ümmü'l-Benîn • Leylâ bint Mes’ûd • El-Sehba bint Rabi’ah |
| **Oğul(lar)** |  • 14 Masum-u Pak • Hasan bin Ali • Hüseyin bin Ali • Muhammed ibn Ali  *(Muhammed ibn el-Hânifîyye )*  • Hilâl bin Ali • Abbas bin Ali • Abdullah bin Ali • Câfer bin Ali • Ubeydullah bin Ali • Ebu Bekir bin Ali • Ömer bin Ali • Osman bin Ali • Muhammed bin Ebu Bekir *(Mânevî evlâdı)* |
| **Kız çocuk(lar)** |  • Zeyneb bint Ali • Ümmü Gülsüm bint Ali |
| **Soyağacı** | Şablon:Kureyş soyağacı |
| **Soyu** | Şerif / Seyyid |

 |


Hükümdarlık

|  |
| --- |
| **656–661**

Halife Ali Devri İslam İmparatorluğu |


Görüşler

|  |
| --- |
| • **Sünni**• **Şia**• **Gayrimüslim**• **İslam Kültüründe Ali**  |


Hayatı

|  |
| --- |
| Evlilik hayatı -
Doğumu -
İlk Fitne -
Kronolojik Hayatı |


Miras

|  |
| --- |
| Nehсü'l Belâga -
Zülfikar -
İmam Ali Türbesi |


Yaklaşımlar

|  |
| --- |
| Ali'nin Savaşçılığı -
Ali -
On Dört Masum -
İmam (On İki İmam) -
Kur'an'da Ali -
Mübahele Ayeti -
Gadir Hum Hadisi -
Ehli Aba |


İlişkili Maddeler

|  |
| --- |
| Dört Halife (Hilâfet)  |

* g
* t
* d
 |

Hz.Ali diğer bir kısım dini kişiliklerle birlikte "Ali kültü"nün merkezi kişiliğini oluşturur. Rivayet kültürüne dayalı eserlerde, Hz.Ali bilhassa ilmi, cesareti, imanı, dürüstlüğü, adanmışlığı, sadıklığı, cömertliği ve şefkati ile anılmakta olup, batıni Sufi gelenekler için en önemli mistik figürdür. Özellikle, tefsir, fıkıh ve dini düşünce alanındaki üstünlüğü kabul görür. Tarih bilimi açısından islami kişilikler, İslamın erken tarihi, ne zaman ortaya çıktığı, hangi coğrafyada doğup dünyaya yayıldığı konusu günümüzde belirsizliğini korumakta, bu konuda Mekke'nin yanında Petra başta olmak üzere farklı coğrafyalara işaret eden teoriler ileriye sürülmektedir. Tartışmalarda geleneksel anlayışın işaret ettiği Hicaz bölgesi dışında, Petra, Petra'nın kuzeyinde bir bölge ve Kufe ve Hire (Güney Irak) bölgeleri öne çıkmaktadır.

### Soyu ve anne-babası

Ana maddeler: Fatıma bint Esed ve Ebu Talib bin Abdülmuttalib
Ali'nin annesi, Muhammed'in dedesi olan Abdülmuttalib (Şeybe)'in kardeşi olan Esed bin Haşim'in kızıdır. Abdülmuttalib öldüğünde, Muhammed'e annelik eden onu koruyup kollayan ve İslâm Peygamberi'nin ilk eşi Hatice bint Hüveylid'in ardından Müslüman olan ikinci kadındır.

Ali'nin babası, Kureyş'in liderliğini babası Abdülmuttalib'den devralan Ebu Talib idi. Ebu Talib, dedesinin ölümü sonrası kimsesiz kalan Muhammed'i himayesine aldı ve 43 yıl himayesini sürdürdü. Muhammed peygamberliğini ilan ettiğinde Kureyş, Ebu Talib'in ölümüne değin, kendinden çekinmiş ve Muhammed'e zarar vermeye cesaret edememişlerdir.

Doğumu ve isim verilmesi
------------------------

Mekke'de, 30. Fil Yılı'nın Recep ayının 13. günü, bir başka görüşe göre de Zilhicce ayının yedinci günü, Kâbe’nin içinde dünyaya geldi (MS 599). Annesi Fatıma Ali'yi doğurmak üzere iken Kâbe duvarına dayandı. Bu esnada duvarın yarıldığına ve bir sesin içeri gelmesini söylediğine inanılır. Dördüncü gün dışarı çıktığında Fatıma'nın kucağında bir erkek çocuğu vardır. Ebu Talib ve ailesine müjde verilir, Muhammed herkesten önce gelerek bebeği kucağına alır ve o sıralarda eşi Hatice bint Hüveylid ile birlikte evinde kaldığı Ebu Talib'in evine kadar taşır ve evliliğinin henüz ikinci ya da üçüncü yılındadır.)

Ali isminin Ebu Talib'e bu ilham olduğu, daha çok da bu ismin Muhammed tarafından verildiğine inanılır.

### Çocukluğu

Ali'nin çocukluk dönemi, Muhammed'in çocukluk döneminin geçtiği evde geçmiştir. Her ikisi de Ebu Talib'i bir baba ve yönetici olarak tanıyorlardı; Fatıma bint Esed'e de anne diyorlardı. Bu ortamın, onun yetişmesinde çok önemli bir yeri olmuştur. Muhammed, Ali'yi omzuna alır Mekke'nin dağlarında, vadilerinde ve sokaklarında dolaştırırmış.

Ali’nin çocukluğunda bir kuraklık Mekke'yi sarmıştı. Muhammed, amcasının birer çocuğunu kendi yanlarına alarak onun ekonomik sıkıntısını hafifletmek istediğini bir diğer amcası Abbas'a bildirdi. Abbâs bin ʿAbd el-Muttalib Câ‘fer et-Tayyâr'ı, Muhammed ibn ʿAbd Allâh ise Ali'yi büyütmek üzere yanlarına aldılar. Ali, hutbelerinin, sözlerinin ve emirlerinin toplandığı kitabı olan Nechül Belağa'da o günleri şöyle anlatır:
"Çocuktum henüz, o beni bağrına basar, yatağına alırdı, beni koklardı, lokmayı çiğner, ağzıma verir yedirirdi... Ben de her an, devenin yavrusu, nasıl anasının ardından giderse, onun ardından giderdim; o her gün bana huylarından birini öğretir ve ona uymamı buyururdu. Her yıl Hira Dağı'na çekilir, kulluğa koyulurdu. Onu ben görürdüm, başkası görmezdi."

Gençlik yılları ve Müslüman oluşu
---------------------------------

Şîʿa ve Alevî inancına göre Ali, Müslümanlar arasında ilk inanan, 'Kâbe'de dünyaya gelen tek insan'dır. Sünnî kaynaklara göre ise, Hatice'den sonra, ikinci müslümandır.

Evlilikleri ve çocukları
------------------------

1- Ali'nin ilk eşi Muhammed'in kızı Fatıma'dır. Ali Fatıma vefat edene kadar başkasıyla evlenmemiştir. Fatıma'dan 5 çocuğu olmuştur; isimleri şunlardır: Hasan, Hüseyin, Zeynep, Ümmü Gülsüm, Rukiyye ve Mûhsin ibn Ali. Mûhsin, henüz Fatıma'ın karnındayken, ölmüştür.[*kaynak belirtilmeli*]

2- Âmir b. Kilâb kabilesinden Ümmü'l-Benîn; Bu hanımdan El-Abbâs, Câfer, Abdullah ve Osman adlarında dört çocuğu olmuş­tur.[*kaynak belirtilmeli*]

3- Temim kabilesin­den Leyla bint-i Mes'ud; Bu hanımından iki çocuğu olmuş­tur: Abdullah ve Ebû Bekir.[*kaynak belirtilmeli*]

4- Has'amî kabilesinden Esma bint Umeys; Yahya ve Muhammedul-Asgar (Küçük Muhammed) dünyaya gelmiştir.[*kaynak belirtilmeli*]

5- Muhammed'in damadı Ebû'l-As b. Rebi'nin kızı Ümâme; Ali'nin hanımlarından birisidir. Muhammedu'l-Evsat (Ortanca Muhammed) bu hanım­dan olmuştur.[*kaynak belirtilmeli*]

6- Havlet bint Câ'fer isimli eşi; "İbn-i Hânifîyye" diye de bilinen Muhammed bin el-Hânifîyye isimli oğlu dünyaya gelmiştir.[*kaynak belirtilmeli*]

7- Urve b. Mes'ud es-Sekafi'nin kızı Ümmü Said; Ali'nin bu hanımdan Ümmü-Hüseyin (?) ve Büyük Remle adlı kızları olmuştur.[*kaynak belirtilmeli*]

Ayrıca Süfyan bin Uyeyne'ye göre Ali'nin 17 tane cariyesi olmuştur.

Ali, eşlerinden ve cariyelerinden olma 14 erkek çocuk, 18 kız çocuk sahibiydi. Fakat nesli, Hasan, Hüseyin, Muhammed (İbn-i Hanefiyye), Abbas ve Ömer adındaki oğullarından türemiştir. Oğullarından çoğu Hicretin 61. Yılında Kerbela Savaşı'nda ölmüştür.

### Hicret - Medine dönemi

Alevîlik ile Şiîlik'te önemli bir yere sahip olan Zülfikar isimli kılıcın temsîlî bir resmi.
Rivayete göre Ali, canı pahasına, Mekke'lilerin İslâm peygamberini katletme kararı aldıkları hicret gecesinde peygamberin yatağında yatmıştır. Birçok tefsircinin görüşüne göre Allah bu fedakârlığı takdir ederek şu ayeti nazil etmiştir:

"İnsanlardan öylesi de vardır ki, Allah’ın rızasını arayıp kazanmak amacıyla canını satar." (Bakara/207)

Muhammed hicret gecesi gizlice evden ayrılarak Medine'ye doğru yola çıkar. Ali daha sonra Muhammed'e emanet olan çeşitli malları sahiplerine iade ederek annesini, Muhammed'in kızı Fatıma Zehra'yı ve başka iki kadını da yanına alarak Medine'ye ulaşır.

Medine'de Muhammed müslümanlar arasında kardeşlik akdi okuttuğunda Muhammed, Ali'yi kendine kardeşliğe layık gördü. Kızı Fatıma'yı zevce olarak ona münasip gördü. Bir yıl sonra da ilk çocuğu olan Hasan dünyaya geldi.

İslam tarihinde rolü
--------------------

"Allah'ın Arslanı" olarak anılan Ali'ye atfedilen aslan biçiminde yazılmış naat duası kaligrafisi.
Peygamber Muhammed, Medine'ye Hicret'i emrettiğinde, Ali'yi Mekkelilerin emanetlerini dağıtması ve yatağına yatarak paganları atlatması için Mekke'de bıraktı. Ali görevini tamamlayıp Muhammed'den kısa bir süre sonra Medine'ye ulaştı. Medine'de Muhammed, Allah'ın onu Fatıma'ya lâyık gördüğünü bildirdi ve ikisini evlendirdi. Ali, Muhammed komutasındaki İslâm Devleti'nde son derece aktif roller aldı; neredeyse tüm savaşlara katıldı, ordu komutanlığı, tebliğ elçiliği gibi görevleri icra etti. Üçüncü Hâlife Osman ibn-i Affân'ın bir suikast sonucu ölmesiyle, halife seçilerek İslâm Devleti'nin başına geçti. Yönetimi sırasında Müslümanlar arasındaki ilk iç savaş (İlk Fitne) patlak verdi. Ali, Kûfe'de bir mescitte ibâdet ederken Haricîler'den *Abdurrahman İbn-i Mülcem* tarafından hançerli saldırıya uğradı ve birkaç gün sonra öldü. Kûfe yakınlarında toprağa verildi.

İlk dönem İslâm kaynaklarının birçoğunda, Ali Kâbe'nin içinde doğan ilk ve tek insan olarak kaydedilir. Ali'nin babası yerel bir kabilenin şefi olan Ebu Talib, annesi Fatıma bint Esed'dir. Bununla birlikte Ali, Muhammed'in evinde ve onun gözetiminde büyümüştür. Muhammed, peygamberliğini ilan edip İslâmiyet'e davet etmeye başladığında, Ali bu daveti kabul eden Şia'ya göre ilk, Sünnilere göre (Hatice'nin ardından) ikinci insandır.

Ali, İslâm dünyasının hemen her yerinde, imanı, adaleti, ülke yönetimi, dürüstlüğü, savaşçılığı, cesareti ve ilmi ile anılır. İslâm tarikatlarının çoğu, kökenleri olarak Ali'yi gösterirler ve onun soyundan geldiklerini iddia ederler. Ali İslam tarihinde üzerinde en çok tartışılan şahsiyetlerden biridir.[*kaynak belirtilmeli*]

Ali'yi Allah'ın aslanı olarak resmeden bir hat.
Ali, Muhammed'in katıldığı tüm savaşlarda sancaktar olarak bulundu. Sadece Tebük seferi'ne Muhammed'in emri ile Medine'de kaldığı için katılmamıştır.

### Bedir Savaşı'nda

Ana madde: Bedir Savaşı
Ali, Bedir savaşında karşı ordudan yirmi bir kişiyi öldürdü. Öldürdüğü kişiler arasında Muâviye'nin dedesi Utbe, dayısı Velid ve kardeşi Hanzele de vardı. Uhud savaşında ise Kureyş'in meşhur savaşçılarından dokuz kişiyle çarpıştı ve muvaffak oldu. Ali hakkında efsanevi anlatımlar bulunur. Bu anlatımlardan birisi de Ali'nin bu savaşta bedeninden yetmiş yara [*kaynak belirtilmeli*] almasına rağmen son ana kadar peygamberin yanında savaştığı ve Cebrail'in, Ali'nin bu fedakarlığını görünce birkaç defa:

"Zülfikar'dan başka kılıç, Ali'den başka da yiğit yoktur" dediği rivayet edilir.[*kaynak belirtilmeli*]

### Hendek Savaşı'nda

Ana madde: Hendek Savaşı
Hendek Savaşı'nda, Arapların ünlü savaş kahramanı Amr bin Abduved'in hendeği atıyla aşması üzerine çarpıştılar. Amr'a göre daha zayıf görünümlü olmasına ve Amr'ın küçümsemesine rağmen Ali galip geldi. Amr'ın, Ali tarafından yenilmesi Medine'yi kuşatan ve bu kuşatmayı destekleyenler arasında üzüntü ve ümitsizlik meydana getirdi. Hendek Savaşı'nın sonucunda Ali'nin bu başarısının önemli bir yeri olduğuna inanılır.

### Hayber Savaşı'ında

Ana madde: Hayber Savaşı
Hayber Savaşı'nda, ilk iki taarruzu yönetenler *(Ebu Bekir ve Ömer bin Hattab)* bir başarı sağlayamayınca peygamberin sancağı Ali'ye verdiği, Ali bin Ebu Talib'in o gün galip gelinmesinde büyük rol oynadığı rivayet edilir.

Bu savaşta Ali'nin Hayber Kalesi'nin kapısını eli ile yıktığı ve bu kapıyı kendi için kalkan olarak kullandığı söylenir. Hayber kalesinin alınmasıyla Şam Suriye ticaret yolunun güvenliği sağlanmış oldu.

Muhammed'in ölümü, halifelik ve miras sorunları
-----------------------------------------------

Gadir-i Hum'da Ali'nin seçilmesi, İlhanlılar dönemi el yazması görseli
Ali, Muhammed öldüğünde 33 yaşındaydı. Peygamberin damadı ve amcasının oğlu olması hasebiyle en yakın akrabası konumunda olduğundan defin hazırlıklarıyla ilgilendi. Bu sırada Ebu Bekir ve Ömer bin Hattab Saqifa'da toplanan Ensar'dan bir grubun müslümanların geleceğini tartışmak ve halife seçmek için düzenlediği toplantıya Ebu Ubeyde ile birlikte Mekke'den göç eden müslümanların temsilcileri olarak katıldılar. Toplantıda zaman zaman şiddete dönüşen tartışmalar sonucunda Ebubekir halife seçildi. Bu toplantıda Ali'nin halife seçilmesi fikri yeterince savunulamadı. Eğer Ali toplantıya katılmış olsaydı sonuç değişebilirdi. İslam kurallarına göre naaşın defin öncesi yıkanması ve kefenlenmesi işlemlerini bizzat kendi yaptı.

Sünnîlere göre Cennetle Müjdelenen On Sahabe'den biri, Dört Büyük Halife'den sonuncusu; Şiîlere göre ise On Dört Masum'dan biri, On İki İmam'ın ilki ve Muhammed'in hak halefidir. İslam'daki Şiî-Sünnî ayrımı Ali'nin halifeliği mevzuuna dayanır. Sünnîler, Muhammed'in bir halef bırakmadığını *(dolayısıyla Müslümanların seçimi ile halifenin tayin olunduğunu söylerlerken),* Şiîler ise Ali'yi halef bıraktığını söylerler ve ilk üç hâlifeyi kabul etmezler.

632 yılında Muhammed'in ölümünden sonra Müslüman toplumunun başına kimin geçeceği kaygısı baş gösterdi. Müslümanların bir kısmı ilk olarak Ebu Bekir'in halifeliğini kabul ettiler. Ebu Bekir'den sonra ise sırasıyla, Ömer bin Hattab, *Osman bin Affan,* ve Ali'nin halifeliği kabul edildi. Bununla beraber bir kısım Müslümanlar peygamberin amcasının oğlu ve damadı olan, çocukluğundan itibaren peygamberin evinde büyümüş ve onu korumak için kendi hayatını tehlikeye atmış olan Ali'nin ilk halifelik için daha doğru bir seçim olduğunu düşünüyorlardı. Muhammed'in, Gadir-i Hum denilen yerde kendinden sonra Ali'nin başa geçmesi gerektiğini bizzat söylediği rivayet edilir.

Muhammed'in dul eşlerinin yanı sıra Ali ve Fatıma'nın da Ebu Bekir'in hilafetinden hoşnutsuz olmalarının bir başka nedeni daha vardı. Muhammed öldüğünde geride önemli miktarda arazi ve mal varlığı bıraktı. Bunların en meşhuru tartışmaların da odağında olan Fedek Arazisi'dir. Ebu Bekir'e göre bu mal ve araziler peygamber tarafından halkın yararına idare ediliyordu ve dolayısıyla devlete ait kamu mallarıydı. Ali ise veraset ile ilgili vahiylerin Muhammed'in mirasını da kapsadığını iddia ederek bu duruma karşı çıkıyordu.

Eşi Fatıma'nın ölümünden sonra Ali, Fatıma'nın peygamberin mirasından payını almak için tekrar başvurdu ancak başvurusu aynı nedenlerle bir kez daha reddedildi. Bununla birlikte Ebu Bekir'den halifeliği devralan Ömer bin Hattab, Medine'deki arazileri Muhammed'in kabilesi Haşimoğulları adına Ali ve Abbâs'a verdi; Hayber ve Fedek Arazisi'ni ise devlet malı saydı. Şii kaynaklarına göre bu durum, Muhammed'in soyundan olanlara (Ehli Beyt), baskıcı halifeler tarafından yapılan haksızlıkların bir başka örneğidir.

Ayrıca bakınız: Gadir-i Hum

Halifelik dönemi
----------------

Raşidun Halifeliği döneminin İslami para örneği. Sasani İmparatorluğu hükümdarı II. Hüsrev'in taklidi. (Bishapur basımı) Tarih H 36 (MS 656). Sasani tarzı büst; kenarda bismillah/ Kurdeleler ve görevlilerle ateş sunağı; yıldız ve hilal çevreleyen alevler; solda tarih, sağda para adı.
Halifeliği devrinde İslâm Devleti
Müslümanlar'ın bir kısmı, Ali'nin, kendinden önceki halifeleri kabul ettiğine inanırlar. Bununla beraber kendi halifeliğine kadar hiçbir savaşa katılmamış olması, diğerlerini halife olarak kabul etmediğine yorulur. Üçüncü Hâlife Osman ibn-i Affân âsiler tarafından öldürülünce, halk Ali'ye biat ederek onu Hilâfete seçti. Osman taraftarlarının bir kısmı onun katilini bulana kadar Ali'yi hâlife olarak kabul etmeyeceklerini söylediler ve Müslüman toplumu ilk kez iç savaşa sürüklendi. İslâm Devleti, Ali ile Muâviye'nin önderliğinde ikiye bölündü. Müslüman toplumunu ilk kez iç savaşa sürükleyen bu duruma İslâm literatüründe "İlk Fitne" denir.

Ali'nin hilafeti 4 yıl 9 ay sürdü. Toplumda çeşitli ıslahâtlara başvurarak, alt tabaka insanların iyi yaşamını temin etti.

### İfk Olayı'ndaki tutumu ve Cemel savaşı

Ana maddeler: İfk Olayı, Cemel Vakası, Talha bin Ubeydullah ve Zübeyr bin Avvam
İfk Olayı, Aişe'nin 15 yaşında iken, bir sefer dönüşü esnasında kocası Muhammed'i genç bir Müslüman askerle aldattığı iddiasıdır. İddianın Müslümanlar arasında yayıldığında aldığı tutum nedeniyle Aişe'nin Ali'ye darıldığı, bu nedenle Ali'nin hilafetini desteklemediği düşünülür.

Ali bin Ebu Talib, İslâm Devleti'nde çıkan karışıklıkları yatıştırmak için Basra yakınlarında ittifak kuran peygamberin dul eşi Aişe, Talha ve Zübeyr gibi İslâmiyet'in tanınmış simaları ile savaştı. Ali'nin zaferi ile sonuçlanan savaşta Talha ve Zübeyr öldürüldü.

Bu olay Aişe'nin devesinin etrafında gerçekleştiği için Arapça *cemel* (deve) kelimesine atfen Cemel Vakası olarak bilinir.

### Sıffin Savaşı

Ana madde: Sıffin Savaşı
Irak ve Şam sınırlarında Muâviye ile savaştı. Sıffin Savaşı olarak bilinen muharebeler 3 ay devam etti. Taraflar yenişemeyince hakem heyetine başvuruldu. Hakem olayından da net bir sonuç çıkmadı.

### Nehrevan Savaşı

Ana maddeler: Nehrevan Savaşı ve Haricîler
Ali'nin ordusu tarafından Haricîler'in büyük kısmı öldürüldü.

Ali'nin ölümü
-------------

Ali'nin öldürülmesi  
Eser sahibi: Yousef Abdinejad
Nehrevan Savaşı'nda rakiplerini ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu savaştan sonra, Haricîler'den üç kişi Mekke’de Müslümanların siyasi durumları hakkında bazı müzakereler yaptıktan sonra Ali'yi öldürmeyi kararlaştırdılar. Bu üç kişiden Abd’ûr-Rahmân İbn-i Mûlcem, Ali'yi öldürmeyi üstlendi ve Kûfe’ye hareket etti. Kûfe'de evinin kapısının önünden çıktığı sırada "*Hüküm yalnızca Allah'a aittir, ne sana ne de senin adamlarına, ey Ali!*" diyerek zehirli bir hançerle başından yaralamıştı. Bu saldırının amacı Nahrevan yenilgisinin intikamını almaktı.

Hâlife Ali bin Ebu Talib, Abd’ûr-Rahmân İbn-i Mûlcem'in kılıç darbesinden sonra şöyle dedi: *"Kâbe’nin Rabbine andolsun ki, kurtuluşa erdim!"* İki gün evinde yattıktan sonra, hicretin 40. yılı Ramazan ayının 21. günü öldü (MS 661). Defnedildiği yeri uzun bir süre yalnızca en yakınları bilmiş ve yaklaşık bir asır sonra İmâm Câʿfer es-Sâdık onun mezarının Necef'te olduğunu açıklamıştır.

Ali vefat edince İslâm Devleti ve hilâfet, 20 yıllığına, uzun yıllar savaştığı Muâviye'nin eline geçti.

Ayrıca bakınız: Abd’ûr-Rahmân İbn-i Mûlcem ve Haricîler

İslam toplumunda yeri
---------------------

Bir Şii tılsımı; Oturanlar: Hasan, Ali ve Hüseyin, sağı ve solunda ayakta kalan ise Kerbela Hadisesi'nde ölen Abbas bin Ali (Kaçar dönemi hat sanatı eseri, 19. yüzyıl)Bir Şii tılsımı; Oturanlar: Hasan, Ali ve Hüseyin, sağı ve solunda ayakta kalan ise Kerbela Hadisesi'nde ölen Abbas bin Ali (Kaçar dönemi hat sanatı eseri, 19. yüzyıl)
Ali tarihsel kişiliği dışında bazı topluluklar için mitolojik, insanüstü bir varlıktır. "Hak / Muhammed / Ali" üçlemesinde üçüncü sırada, bazen ikinci sırada yer alır. Örneğin; "Muhammed miraca gittiğinde varlık sınırının sonunda bir perde ile karşılaşır ve daha ileri gidemez, çünkü ileride yalnızca Tanrı vardır. Ancak konuşurken perde arkasından Ali'nin sesi gelir. Tanrı Ali'nin sesiyle konuşmaktadır."

Ali-İlahilik O'nu bir tanrı olarak değerlendirir.

İslam toplumunda Ali algısına işaret eden çok sayıda söz bulunur
"Ben hikmetin şehriyim, Ali ise kapısıdır".

İslam peygamberi Muhammed, Ali için şöyle demiştir:
"Senin bana oranla yerin, Harun’un Musa’ya oranla sahip olduğu mevkî gibidir; Ancak, benden sonra peygamber gelmeyecektir."

Harun, Musa peygamberin kardeşidir ve kendine vahiy gelmeyen peygamberlerdendir. Musa ibadet için 40 günlüğüne Sina Dağı'na çekildiğinde, kardeşi Harun'u İsrailoğulları'nın başında bırakmıştır (Araf Suresi, 142. ayet). Bu nedenle İslam peygamberinin bu sözü de Şiilerce Ali'nin hilafet için en uygun ve hak sahibi kişi olduğuna yorulur.

Ebû’l-Kâsım Muhammed ibn ʿAbd Allâh ibn ʿAbd’ûl-Muttâlib (sağ) ve Ali (sol) ismi tek bir kelimede yazılmış.
"Ali’yi ancak mümin olan sever ve ona ancak münafık olan buğzeder". [Nesai]

"Ali’yi sevmek ateşin odunu yaktığı gibi Müslümanların günahını yok eder". [İ. Asakir]

"Ali’ye düşman olanın düşmanı Allah’tır." [Ramuz]

"İlim on kısım. Dokuzu Ali’de biri diğer halktadır. O bu biri de onlardan iyi bilir". [Ebu Nuaym]

"Ali’yi seven beni sevmiştir. Ona düşmanlık bana düşmanlıktır. Onu inciten beni incitmiştir. Beni inciten de Allahü teâlâyı incitmiş olur." [Taberani]

"İmanın birinci alameti Ali’yi sevmektir." [M. Ç. Güzin]

"Ben kimin mevlası isem Ali de onun mevlasıdır."

"Ya Ali! Hayatın benimle, ölümün benimledir."

"Ali dünyada ve ahrette kardeşimdir."

"Her kim Ali’ye eziyet ederse bana eziyet etmiş olur.

"Cennet üç kimseye âşıktır: Ali ibn-i Ebî Tâlib, Ammar ibn-i Yâsir, Selmân-ı Fârisî."

"Biz ʿAbd el-Muttalib’in çocukları, cennetin efendileriyiz. Ben, Hamza, Ali el-Mûrtezâ, Câ‘fer et-Teyyâr, Hasan el-Mûctebâ, Hüseyin Seyyîd’ûs-Şuhedâ ve Mehdi". [İbn Mace]

Sünni ve Şii kaynaklarda Ali bin Ebu Talib'in ilmi üstünlüğünden sıkça bahsedilir. Muhammed onu *ilim şehrinin kapısı*; *insanların en bilgini*; *ahkâm ilminin en âlimi* ve *ümmete Ehli Beyt'i açıklayan kimse* olarak nitelemiştir.[*kaynak belirtilmeli*]

Kendisinin şöyle dediğine inanılır:
"Bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum.*[*kaynak belirtilmeli*]*

Ayrıca bakınız
--------------

|  |
| --- |
| Vikipedi'nin kardeş projelerinden
**hakkında daha fazla bilgi edinin**  |
|
|
|
| Vikisöz'de ara | Vikisöz'de alıntılar |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

* Ehli Beyt
* Şiîlik
* İmamîlik
* Keysanilik
* Rafiziler *(Zeydilik)*
* Yediciler *(Karmatilik)*
* İsmâilîler *(Yedicilik)*
* Müsta'lîlik *(Mecîd’îyye/Hâfız’îyye-Tâyyîb’îyye)*
* Nizârîler *(Haşhaşilik)*
* Batıniler *(Hurûfilik)*
* İsnâ‘aşer’îyye *(Onikicilik)*
* Caferiler *(Ahbârîlik-Usûlîlik-Şeyhîlik)*
* Anadolu Alevileri *(Alev’îyye)*
* Nusayriler *(Alavîyyeh)*
* Ali-İlâhîler
* Yâresânîler
* On iki halife

Dipnotlar
---------

1. 1 2 3  "Alī ibn Abu Talib". *Encyclopædia Iranica*. 7 Kasım 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2010.
2. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 1 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2013.
3. ↑  Kelen 2001, s. 29
4. ↑  Watt 1953, s. xii
5. 1 2 3 4  Nasr, Seyyed Hossein. "Ali". *Encyclopædia Britannica Online*. Encyclopædia Britannica, Inc. 18 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2007.
6. 1 2  Tabatabaei 1979, s. 191
7. 1 2  Ashraf 2005, s. 14
8. 1 2  Diana, Steigerwald. "Alī ibn Abu Talib". *Encyclopaedia of Islam and the Muslim world; vol.1*. MacMillan. ISBN 978-0-02-865604-5.
9. ↑  Ashraf (2005), ss. 119-120
10. ↑  Madelung (1997) ss. 141-155
11. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 7 Eylül 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2020.
12. ↑  Madelung 1997, s. 309 and 310
13. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 13 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2020.
14. ↑  Tabakat, İbn Sad, 1/75
15. ↑  Bihar’ul- Envar, c. 35, s. 8. Keşf’ul Ğumme, s. 19
16. ↑  Hidayet Önderleri. 2006. s. 64
17. ↑  Ashraf (2005), p. 6-7.
18. ↑  Bihar’ul- Envar, c. 35, s. 18
19. ↑  Bakınız:

	* Ashraf (2005), s. 6
	* Beyt Al-Hikama, Virtual library of witness pioneer 8 Aralık 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
20. ↑  Zemahşeri, Hilyetül Ebrar, c. 1, s. 232
21. ↑  İbni Esir, El-Kamilü Fi't-Tarih, Beyrut, Dar-ı Sadır, 1399 H. C2, S58 -İbni Hişam, Abtülmelik, Es-Siyretü'n-Nebeviyye, Kahire, 1355 H. C1, s262 -Taberi Muhammed b. Carir, Tarihü'l-Ümemi ve'l-Müluk, Beyrut Darü'l-Kamus-ül-Hadis C2, s 213 -İbni Ebi'l-Hadid, Şerh-i Nehcü'l-Belağa 1. Baskı, Kahire, 1378 H. C 13, S 119
22. ↑  Subhi Salih, "Nehcü'l-Belağa," 192. Hutbe
23. ↑  İsmail Hakkı Bursevi. *Ruhu'l Beyan Cilt:9*. Erkam Yayin San. A.ş. ss. 429-. ISBN 978-605-302-337-1. 18 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2020.
24. ↑  Ali, Dört Halife Dönemi, Doç. Dr. Murat Sarıcık
25. 1 2 3 4 5  "Ali." *Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online.* Encyclopædia Britannica Inc.
26. ↑  "Encyclopaedia of the Holy Prophet and Companions". 3 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2010.
27. ↑  [Madelung, Wilferd, The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate. *ISBN 978-0-521-64696-3*] `|url=` değerini kontrol edin (yardım) (İngilizce). Muhamma Cambridge University Press. 1997. ss. 30-35.
28. ↑  "Ali'nin Sunni görüşü". 16 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2008.
29. ↑  İmam Fahruddin Razi, "Mefatih’ul- Gayb", İmâm Ahmed Sa’lebi, "Keşf’ul- Beyan", Celaluddin Suyuti, "Durr’ul- Mensur", Ebu’l- Hasan Ali "Esbab’un-Nuzul", Muhammed bin Cerir Taberi, "Tefsir-i Kebir", Hafız Ebu Naim İsfahani, "Ma Nezele Min’el- Kur’ân’i fi Ali’yyin" ve Hilyet’ul- Evliya’, Buhari, Tarih c. 1, s. 375’, Müslim "Sahih" c. 2, s. 325’, Ebu Davud Sünen’, Tirmizi, "Sünen", Hafız bin Ukde, "Kitab’ul- Velayet", İbn-i Kesir-i Şafii Dimaşki, Tarih’, İmam Ahmed bin Hanbel, "Müsned" c. 4 s. 281 ve 371’de.
30. ↑  Sahih Buhari 4.53.325 22 Temmuz 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
31. ↑  Madelung (1997), s. 62
32. ↑  Bu duruma dair her iki tarafın düşüncelerini savunmakta kullandığı hadislere şu siteden ulaşılabilir: Sahih Buhari Book 80 25 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
33. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 20 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mayıs 2022.
34. ↑  Sarıçam, İbrahim. Emevi-Haşimi İlişkileri, Ankara, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1997
35. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 24 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2020.
36. ↑  Sünen-i Tirmizî tercümesi, Çev.: Osman Zeki Mollamehmetoğlu, İstanbul baskısı (yıl?), Menkabe Babları, Ali Bin Ebu Talib Menakıbı, Cilt IV, Hadis No. 3929 "أنا دار الحكمة و علي بابها"
37. ↑  Suyutî, C.Kebir; Bekrî, 623/101
38. ↑  Taberani, Mu’cemu’l-Kebîr; Bekrî, 543/21
39. ↑  Münavî, Feyzu’l-Kadir, 4:355, 5589 No’lu Hadis
40. ↑  Müsned-i Ahmed; Bekrî, 590/68
41. ↑  Suyutî, Câmiu’l-Kebîr; Bekrî, 727/245

Bibliyografya
-------------

* Madelung, Wilferd (1997). *The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-64696-3.
* Kelen, Betty (2001). *Muhammad: The Messenger of God*. Taylor Production. ISBN 978-0-929093-12-3.
* Watt, William Montgomery (1953). *Muhammad at Mecca*. Oxford University Press.
* Ashraf, Shahid (2005). *Encyclopedia of Holy Prophet and Companions*. Anmol Publications PVT. LTD. ISBN 978-81-261-1940-0.
* Tabatabaei, Sayyid Mohammad Hosayn (1979). *Shi'ite Islam*. Suny press. ISBN 978-0-87395-272-9.
* Ashraf, Shahid (2005). *Encyclopedia of Holy Prophet and Companions*. Anmol Publications PVT. LTD. ISBN 978-81-261-1940-0.
* Muhammed ve İslam (1969), Abdülbaki Gölpınarlı
* İslam Tarihi Metodolojisi (2004), R. Stephen Humphreys
* Müminlerin Emiri Ali (1978), Abdülbaki Gölpınarlı
* Söyleşiler (İnsan Yayınları, Nisan 1996), Henry Corbin, Allame Mustafa Hüseyin Tabatabai
* Tarih Boyunca İslam Mezhepleri ve Şiilik (1979), Abdülbaki Gölpınarlı
* Hüseyin Bir Uyarı / Bir Sembol (1984-Beyan yay.) Mevlana Ebulkelam, Zakir Han, İkbal, Seyyid Ebu'l-A'la el-Mevdudi

| Sünni İslam unvanları |
| --- |
| Önce gelenOsman bin Affan | **4. Sünnî İslâm Raşit Halifesi Ali**656 - 661 | Sonra gelenHasan bin Ali |

| Şii İslam unvanları |
| --- |
| Önce gelenEbû’l-Kâsım Muhammed ibn ʿAbd Allâh ibn ʿAbd’ûl-Muttâlibpeygamberlik mührü — son peygamber | **Ali el-Mûrtezâ Birinci Keysân’îyye/Zeyd’îyye/Karmat’îyye/İsnâ‘aşer’îyye  Birinci Nizâr’îyye ve İlk Mustâ‘lîyye Şîʿa İslâm İmâmı**632 - 661 | Sonra gelenHasan el-Mûctebâ İkinci Keysân’îyye/Zeyd’îyye/Karmat’îyye/İsnâ‘aşer’îyye  Birinci Mustâ‘lîyye İmâmı |
| Sonra gelenHüseyin Seyyîd’ûs-Şuhedâ Üçüncü Keysân’îyye/Zeyd’îyye/Karmat’îyye/İsnâ‘aşer’îyye  İkinci Mustâ‘lîyye/Nizâr’îyye İmâmı |

| * g
* t
* d
Halifeler |
| --- |
| 

| Dört Halife |
| --- |
| 
* Ebû Bekir
* Ömer
* Osman
* Ali

 |

 |
| 

| Emevî halifeleri |
| --- |
| Emevî halifeleri | 
* I. Muâviye
* I. Yezîd
* II. Muâviye
* I. Mervân
* Abdülmelik
* I. Velîd
* Süleyman
* Ömer
* II. Yezîd
* Hişâm
* II. Velîd
* III. Yezîd
* İbrahim
* II. Mervân

 |
| Endülüs Emevî halifeleri | 
* III. Abdurrahman
* II. Hakem
* II. Hişâm
* II. Muhammed
* Süleyman
* II. Hişâm
* Süleyman
* *Ali*[H]
* IV. Abdurrahman
* *Kasım*[H]
* *Yahyâ*[H]
* *Kasım*[H]
* V. Abdurrahman
* III. Muhammed
* *Yahyâ*[H]
* III. Hişâm

 |
| 
* [H]Tahtı ele geçiren Hammûdî Hanedanı mensubu halifeler.

 |

 |
| 

| Abbâsî halifeleri |
| --- |
| Abbâsî halifeleri | 
* Seffâh
* Mansûr
* Mehdî
* Hâdî
* Harun Reşid
* Emîn
* Memûn
* *İbrahim*[G]
* Mutasım
* Vâsik
* Mütevekkil
* Müntasır
* Müstaîn
* Mutez
* Mühtedî
* Mutemid
* Mutazıd
* Müktefî
* *Abdullah*[G]
* Muktedir
* Kahir
* Râzî
* Müttaki
* Müstekfî
* Mutî
* Tâi
* Kadir
* Kaim
* Muktedî
* Müstazhir
* Müsterşid
* Râşid
* Muktefî
* Müstencid
* Müstazî
* Nâsır
* Zâhir
* Müstansır
* Müstasım

 |
| Abbâsî-Memlûk halifeleri | 
* Müstansır
* I. Hâkim
* I. Müstekfî
* I. Vâsik
* II. Hâkim
* I. Mutazıd
* I. Mütevekkil
* II. Vâsik
* Müstasım
* I. Mütevekkil
* Müstaîn
* II. Mutazıd
* II. Müstekfî
* Kaim
* Müstencid
* II. Mütevekkil
* Mustamsık
* III. Mütevekkil

 |
| 
* [G]Geçici halifeler

 |

 |
| 

| Fâtımî halifeleri |
| --- |
| 
* Mehdî
* Kaim
* Mansûr
* Muiz
* Azîz
* Hâkim
* Zâhir
* Müstansır
* Müstalî
* Âmir
* Hâfız
* Zâfir
* Fâiz
* Âdıd

 |

 |
| 

| Osmanlı halifeleri |
| --- |
| 
* I. Selim
* I. Süleyman
* II. Selim
* III. Murad
* III. Mehmed
* I. Ahmed
* I. Mustafa
* II. Osman
* IV. Murad
* İbrahim
* IV. Mehmed
* II. Süleyman
* II. Ahmed
* II. Mustafa
* III. Ahmed
* I. Mahmud
* III. Osman
* III. Mustafa
* I. Abdülhamid
* III. Selim
* IV. Mustafa
* II. Mahmud
* Abdülmecid
* Abdülaziz
* V. Murad
* II. Abdülhamid
* V. Mehmed
* VI. Mehmed
* *Abdülmecid*[A]

 |
| 
* [A]Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından halife olarak atanan hanedan üyesi.

 |

 |


| * g
* t
* d
Alevilik konuları |
| --- |
| İnançlar | Allah  **·**  Muhammed  **·**  Miraç  **·**  Hak-Muhammed-Ali  **·**  Muhammed-Ali  **·**  İmamet  **·**  On İki İmam  **·**  İmamet (İsnâaşeriyye öğretisi)  **·**  Tasavvuf  **·**  Vech-i Din  **·**  Melamilik  **·**  Dört Kapı Kırk Makam  **·**  Sufi metafiziği  **·**  Ekberilik  **·**  En-el Hak  **·**  Bektaşî inancı  **·**  Kırklar Cemi | Temsili Ali minyatürü, *"Gadir-i Hum",* *(İlhanlılar devrine ait yazma kitaptan alınma)* Arnavutluk-Akçahisar'daki bir Bektaşilik tekkesi. |
| İbadet | 

|  |  |
| --- | --- |
|  Ayinler  | Cem  **·**  Semah  **·**  Gülbenk |
|  Bayramlar ve törenler  | Hıdırellez  **·**  Ramazan Bayramı  **·**  Kurban Bayramı  **·**  Gâdir-î Hum  **·**  Aşure Günü  **·**  Nevruz  **·**  Hacı Bektaş-ı Veli Anma Törenleri  **·**  Abdal Mûsâ anma törenleri |
|  Oruçlar  | Hızır Orucu  **·**  Kadir Orucu  **·**  Masum-u Pak Orucu  **·**  Muharrem Orucu |
|  Kandiller  | Mevlid Kandili  **·**  Regaip Kandili  **·**  Miraç Kandili  **·**  Berat Kandili  **·**  Kadir Gecesi |
|  Şenlikler  | Pir Sultan Abdal Şenlikleri |

 |
| Aleviliğin tarihi | 

|  |  |
| --- | --- |
|  Devirler  | Emevîler devrinde Aleviler  **·**  Abbâsîler devrinde Aleviler  **·**  Fatımiler devrinde Aleviler  **·**  Türkler'de batınilik tarihi  **·**  Anadolu Selçukluları devrinde Aleviler  **·**  İlhanlılar devrinde Aleviler  **·**  Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluş devrinde Aleviler  **·**  Timur İmparatorluğu devrinde Aleviler  **·**  Babailer  **·**  Safevî-Kızılbaş tarihi  **·**  Osmanlı İmparatorluğu'nda Alevilere yapılan haksızlıklar |
|  İsyanlar  | Abdullah bin Zübeyr İsyanı  **·**  Babek Ayaklanması  **·**  Babai Ayaklanması  **·**  Şahkulu İsyanı  **·**  Baba Zünnun İsyanı  **·**  Kalender Çelebi İsyanı  **·**  Celali isyanları  **·**  Dersim ayaklanmaları  **·**  Vaka-i Hayriye |
| Katliamlar | İbn-i Mülcem  **·**  Kerbelâ Olayı  **·**  Dersim İsyanı  **·**  Maraş Katliamı  **·**  Çorum Olayları  **·**  Sivas Katliamı |
|  Önderler  | Abdullah bin Zübeyr  **·**  Muhammed bin Abdullah el-Mehdi  **·**  Muhtar es-Sekafî  **·**  Ebû Müslim Horasânî  **·**  Hasan bin Zeyd'ül-Alevi  **·**  Babek Hürremi  **·**  Yahya bin Ömer  **·**  Hasan bin Zeyd  **·**  Hasan el-Utruş  **·**  Baba İshak  **·**  Şeyh Bedreddin  **·**  Börklüce Mustafa  **·**  I. İsmail  **·**  Şahkulu  **·**  Seyit Rıza |

 |
| Nüfus dağılımı | Kızılbaşlar (Çepniler  **·**  Tahtacılar)  **·**  Nusayriler |
| Alevi itikad ve mezhepleri | 

|  |  |
| --- | --- |
| Mezhepler | Şiilik  **·**  İsnâaşeriyye  **·**  Keysanilik  **·**  Zeydilik  **·**  Yediciler  **·**  Karmatîlik  **·**  İsmaililik  **·**  Nizarîlik  **·**  Haşhaşiler  **·**  Hurûfilik  **·**  Hindistan Alevîliği  **·**  Türkistan Aleviliği |
| İtikadlar | Şii imameti  **·**  Caferilik  **·**  Nusayrilik  **·**  Bâtınîlik  **·**  Yedicilik  (Nizari fıkhı  **·**  Tâyyîb’îyye) |
| Tarikatlar | Yesevîlik  **·**  Kalenderilik  **·**  Bektaşîlik  **·**  Nimetullahilik |

 |
| Dini kişilik | Eren  **·**  Abdal  **·**  Sarı Ana  **·**  Derviş  **·**  Dede |
| Dini önderler | Hızır  **·**  Selman-ı Farisî  **·**  Veysel Karani  **·**  Zünnûn-ı Mısrî  **·**  Bâyezid-i Bistâmî  **·**  Hallâc-ı Mansûr  **·**  Ebu'l Hasan Harakânî  **·**  Nâsır-ı Hüsrev  **·**  Ahmed Yesevî  **·**  Tapduk Emre  **·**  Yunus Emre  **·**  Muhyiddin İbnü'l-Arabî  **·**  Ebu'l Vefa el-Bağdadi  **·**  Baba İlyas  **·**  Baba Haydar  **·**  Hacı Bektaş-ı Veli  **·**  Sarı Saltık  **·**  Barak Baba  **·**  İmadeddin Nesimî  **·**  Abdal Musa  **·**  Kaygusuz Abdal  **·**  Balım Sultan  **·**  Demir Baba  **·**  Harabati Baba  **·**  Gül Baba  **·**  Pir Sultan Abdal  **·**  Kul Himmet  **·**  Virani |
| Diğer | İslam  **·**  Fıkhi mezhepler  **·**  Sünnilik  **·**  Hariciler  **·**  Muhammira (Hürremiyye  **·**  Babekiyye)  **·**  İbahilik  **·**  Dürzîlik  **·**  Yezdânizm  **·**  Alevilik eleştirisi |

| * g
* t
* d
Aşere-i Mübeşşere |
| --- |
| 
* Abdurrahman bin Avf
* Ali bin Ebu Talib
* Ebu Bekir
* Ebu Ubeyde bin Cerrah
* Osman bin Affan
* Ömer bin Hattab
* Sa'd bin Ebû Vakkās
* Said bin Zeyd
* Talha bin Ubeydullah
* Zübeyr bin Avvam

 |

| * g
* t
* d
Sahabe |
| --- |
| **A** | Abbad bin Bişr • Abbas bin Abdulmuttalib • Abbas bin Ubâde • Abdullah bin Abbas • Abdullah bin Amr • Abdullah bin Atîk • Abdullah bin Cafer • Abdullah bin Cahş • Abdullah bin Cübeyr • Abdullah bin Ebû Bekir • Abdullah bin Ebû Evfâ • Abdullah bin Huzeyfe • Abdullah bin Mahreme • Abdullah bin Mes'ûd • Abdullah bin Ömer • Abdullah bin Revaha • Abdullah bin Selâm • Abdullah bin Süheyl • Abdullah bin Übey • Abdullah bin Ümmü Mektum • Abdullah bin Üneys • Abdullah bin Zeyd • Abdullah bin Zübeyr • Abdullah bin Zülbicâdeyn • Abdurrahman bin Avf • Abdullah bin Amr bin Harâm • Abdullah bin Selâm • Abdurrahmân bin Ebû Bekir • Affan bin Ebi'l-Âs • Aişe • Akib bin Useyd • Âkil bin Ebû Tâlib • Ali bin Ebû Tâlib • Ammar bin Yasir • Amr bin Cemuh • Amr bin el-Âs • Amr bin İyas • Amr bin Sâbit • Amr bin Kays • Amr bin Mutarrif • Azib bin Haris |
| **B** | Bera bin Azib • Berâ bin Mâlik • Berâ bin Ma'rûr • Beşir bin Hasâsiyye • Beşir bin Sa'ad • Bilâl-i Habeşî • Bilal bin Haris • Büreyde bin Husayb • Bişr bin Amr |
| **C** | Câbir bin Abdullah • Caban el-Kurdî • Cafer bin Ebû Tâlib • Cebbar bin Sahr • Cerîr bin Abdullah • Cübeyr bin Mut'im • Cüleybib • Cüveyriye bint Hâris |
| **D** | Dihya't-ul Kelbi • Dimad bin Salebe • Dırâr bin Ezver |
| **E** | Halid bin Zeyd *(Ebu Eyyûb el-Ensarî)* (Zeyd bin Hârise) • Ebu Bekir • Ebû Zerr Gifârî • Ebû Dücâne • Ebû Fükeyhe • Ebu Huzeyfe bin Mugîre • Ebu Hureyre • Ebu Kuhâfe • Ebû Lübâbe • Ebû Seleme bin Abdülesed • Ebu Süfyân bin Harb • Ebû Süfyân bin Hâris • Ebu Talib bin Abdulmuttalib • Ebû Ubeyde bin Cerrâh • Ebû el-Âs bin Râbî' • Ebu'd-Derdâ • Ebu Hüdeyfe bin Utbe • Ebû Musa el-Eş'arî • Ebû Sa'îd el-Hudrî • Ebû Ubeyd es-Sekafî • El Ala bin El Hadramî • Enes bin Mâlik • Erkam bin Ebü'l Erkam • Esma bint Umeys |
| **F** | Fadl bin Abbas • Fatıma • Fatıma bint Esed • Fatıma bint Hizam • Fîrûz ed-Deylemî |
| **G** | Gâlib bin Abdullah |
| **H** | Habîbe binti Ubeydullah • Halime bint Ebi Zueyb • Hamdullah el-Ensari • Hamza bin Abdülmuttalib • Harise bint el-Muammil • Hasan bin Ali • Hatib bin Ebu Beltea • Hatice bint Hüveylid • Hafsa bint Ömer • Habbab bin Eret • Halid bin Said • Halid bin Velid • Hişam bin el-As • Hudeyfe bin el-Yaman • Hucr bin Adiy • Huney bin Huzeyfe • Huzeyme bin Sabit • Hüseyin bin Ali • İkrime bin Ebu Cehil |
| **İ** | İbn Ebu Seleme • İkrime bin Ebu Cehil • İmran bin Husayn • İrbad bin Sâriye • İyas bin Evs • İyas bin Adiyy |
| **K** | Ka'b bin Ucre • Ka'b bin Malik • Ka'b bin Züheyr • Katade • Kaya bin Amr • Kays bin Muhallid • Keyman bin El-maziniyyin • Kumeyl bin Ziyad • Kus bin Saide • Kusem bin Abbas |
| **L** | Lebid bin Rebia • Leyla bint Ebu Esma • Leyla bint el-Minhal • Lübabe bint el-Haris • Lübeyne |
| **M** | Malik el-Dar • Mâlik bin Dînar • Malik bin Eşter • Malik bin İyas • Malik bin Nüveyre • Mâlik bin Nümeyle • Malik bin Sinan • Mâriye el-Kıbtiyye • Meymûne bint Haris • Meymûn el-Kurdi  • Mus'ab bin Umeyr • Mikdâd bin Amr • Muaz bin Cebel • Muaviye bin Ebu Süfyan • Mugire bin Şu'be • Muhammed bin Ebu Bekir • Muhammed bin Mesleme |
| **N** | Nevfel bin Abdullah • Nevfel bin Haris • Nuaym bin Abdullah • Nuaym bin Mesud • Nuayman bin Amr • Numan bin Abdullah • Numan bin Mâlik • Numan bin Mukarrin • Nuseybe bint Ka'b |
| **O-Ö** | Osman bin Affan • Osman bin Ebi'l As • Osman bin Huneyf • Osman bin Ma'zun • Ömer bin Hattab |
| **R** | Rebia bin Ümeyye • Rebia bin el-Haris • Reyhâne binti Zeyd • Rifâa bin Amr |
| **S** | Sa'd bin el-Rabi • Sa'd bin Ebû Vakkās • Safiyye bint Abdulmuttalib • Safiyye bint Huyey • Safvan bin Muattal • Said bin Amir • Said bin Cübeyr • Said bin Zeyd • Salim Mevla Ebu Huzeyfe • Sehl bin Huneyf • Selman-ı Farisî • Sevban bin Bücdüd • Sevde bint Zem'a • Süheyb-i Rumi • Süheyl bin Amr • Sümeyye bint Hubbât |
| **T** | Talha bin Ubeydullah • Temîm ed-Dârî • Tufeyl bin Amr • Tümadır bint Amr |
| **U** | Ubade bin Samit • Ubeyy bin Kâb • Ubeyde bin Haris • Ukbe bin Amir • Urve bin Mesud • Urve bin Zübeyr • Usame bin Zeyd • Umeyr bin Vehb • Umeyr bin Ebi Vakkas • Utbe bin Gazvân • Uveym bin Saide |
| **Ü** | Ümame binti Zeynep • Fatima bint Hizam • Ümmü Gülsüm bin Ali • Ümmü Habibe Remle binti Ebî Süfyan • Hala Sultan • Ümmü Seleme • Ümmü Şerik • Ümmü Ubays • Ümmü'l-Benîn • Üseyd bin Hudayr |
| **V** | Vahşi bin Harb • Vasile bin Eska • Vehb bin Abdimenaf • Vehb el-Hayr • Vehb bin Kabus • Velid bin Ukbe • Velid bin Velid |
| **Y** | Yezid bin Ebu Süfyan |
| **Z** | Zeyd bin Desine • Zeyd bin Erkam • Zeyd bin Harise • Zeyd bin Hattab • Zeyd bin Sa'ne • Zeyd bin Suhan • Zeyd bin Sabit • Zeyneb bint Cahş • Zeyneb bint Huzeyme • Zeyneb bint Ali • Zinnire er-Rumiyye • Zübeyr bin Avvam |

| * g
* t
* d
On İki İmam |
| --- |
| 
* Ali
* Hasan bin Ali
* Hüseyin bin Ali
* Zeynelâbidîn
* Muhammed el-Bakır
* Ca'fer es-Sâdık
* Musa el-Kâzım
* Ali er-Rızâ
* Muhammed el-Cevâd
* Ali el-Hadî
* Hasan el-Askerî
* Mehdî el-Muntazar

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90156097
* BNC: 000830671
* BNE: XX1722249
* BNF: cb13518682d (data)
* CiNii: DA02412439
* GND: 118846582
* ISNI: 0000 0001 2279 054X
* LCCN: n50039100
* NKC: jx20071219001
* NLA: 35752825
* NLG: 183517
* NLI: 987007257686705171
* NSK: 000104127
* NTA: 070495289
* RERO: 02-A004025744
* SELIBR: 260995
* SNAC: w6rj51cd
* SUDOC: 050192558
* TDVİA: ali
* Trove: 1071648
* VIAF: 34436377
* WorldCat: lccn-n50039100

 |