1936'daki İspanya İç Savaşı'nın 26 kurbanının toplu mezarı. 2014'te kazıldı.
**Toplu mezar**, gömülmeden önce tanımlanabilen veya tanımlanamayan birden fazla insan cesedi içeren bir mezardır. Birleşmiş Milletler, suçiçin kullanılan toplu mezarları üç veya daha fazla infaz kurbanı içeren bir mezar yeri olarak tanımlamıştır ancak kesin bir tanım oy birliğiyle kabul edilmemiştir. Toplu mezarlar genellikle birçok insan öldükten veya öldürüldükten sonra oluşturulur ve cesetleri temizlik endişeleri için hızlı bir şekilde gömme arzusu vardır. Toplu mezarlar savaş ve suç gibi büyük çatışmalar sırasında kullanılabilse de modern zamanlarda kıtlık, epidemi veya doğal afet sonrası da kullanılabilirler. Afetlerde enfeksiyon ve hastalık kontrolü için toplu mezarlar kullanılmaktadır. Bu gibi durumlarda, bireysel cesetlerin uygun şekilde tanımlanmasını ve elden çıkarılmasını sağlayacak sosyal altyapıda genellikle bir bozulma olur.

Tarih
-----

 Finlandiya İç Savaşı sırasında 1918'de Hyvinkää Muharebesi'nde ölen Alman birliklerinin Hyvinkää, Finlandiya'daki toplu mezarı.
1873'te Ludovico Brunetti tarafından güvenilir bir krematoryum odasının geliştirilmesinden önce toplu cenaze töreni yaygın bir uygulamaydı. Antik Roma'da yoksulların cesetleri *puticuli* adı verilen toplu mezarlara atılırdı*.*

Paris'te toplu gömme uygulaması ve özellikle Cimetière des Innocents'ın durumu, XVI. Louis'yi Paris mezarlıklarını ortadan kaldırmaya yöneltti. Kalıntılar kaldırıldı ve erken Yeraltı Mezarları'nı oluşturan Paris yeraltına yerleştirildi. Sadece *Le Cimetiere des Innocents*'da çıkarılması gereken 6.000.000 ölü vardı. Defin, şehir sınırları dışında, günümüzde Père Lachaise Mezarlığı olan yerde başladı.

Savaş
-----

### Moğolların Kiev Knezliği'ni istilası

1238 yılında Moğolların Kiev Knezliği'ni istilası sırasında kurbanların en az 300 kişinin cesedini içeren bir toplu mezar, 2005 yılında Rusya'nın Yaroslavl kentinde yapılan bir kazı sırasında keşfedildi.

### Otuz Yıl Savaşları

Otuz Yıl Savaşları, 17. yüzyılda Avrupa'nın en ölümcül dini çatışmasıydı. Lützen Muharebesi'nde 47 asker öldü ve bir toplu mezara gömüldüler. Arkeolojik ve osteolojik analizler, askerlerin yaşlarının 15-50 arasında olduğunu buldu. Cesetlerin çoğunda kafada künt travma olduğuna dair kanıtlar bulunurken, yedi adamda bıçaklama yaraları vardı. Askerlerin çoğu, tabanca ve süvari karabinalarının açtığı kurşun yaralarından öldü.

### Napolyon Savaşları

Napolyon Savaşları'nın sonucu olan birkaç toplu mezar keşfedildi, ölen askerlerin ve atların hızlı bir şekilde imha edilmesi için toplu mezarlar kazılmıştı. Çoğu zaman askerler, gömülmeden önce önemli miktarda ceset yağmalardı. Genellikle toplu mezarlar askerler veya lojistik kolordu üyeleri tarafından kazılmıştır. Bunlar mevcut olmasaydı, cesetler çürümeye bırakılır veya yakılırdı. Bu tür örnekler Avrupa'nın her yerine dağılmış halde bulunmuştur.

### İspanya İç Savaşı

El Soleràs'ta İspanya İç Savaşı kurbanlarının toplu mezarı
İspanya'da, 1936 ve 1939 yılları arasında tahminen 500.000 kişinin öldüğü ve savaş bittikten sonra yaklaşık 135.000 kişinin öldüğü İspanya İç Savaşı'ndan kalma 2000'den fazla bilinen toplu mezar vardır.

Mezar açma çalışmaları devam ediyor. Bazıları, tanıkların ve akrabaların *Asociación para la Recuperación de la Memoria Histórica*'ya (ARMH) verdiği ifadelerde verilen bilgiler temelinde yürütülür. Bu tanıklıklar, jeofizikçilere, arkeologlara ve adli bilim insanlarına, cesetleri tanımlamak ve ailelerin akrabalarını yeniden gömmelerine izin vermek için mezarları bulmalarına yardımcı olma amacına hizmet ediyor.

2008 yazında, bu tanıklıklardan elde edilen bilgiler, San Juan del Monte kasabası yakınlarında beş iskelet içeren 4 metre uzunluğundaki kare bir mezarı ortaya çıkarmak için kullanıldı. Bu beş kalıntının 18 Temmuz 1936 askeri darbesinden sonra kaçırılıp öldürülen kişilere ait olduğuna inanılıyor.

İspanya İç Savaşı'ndan kalma bir başka toplu mezar, yer radarı (GPR) kullanılarak bulundu. Görgü tanıklarının ifadeleri, Kuzey İspanya'daki Lena dağlarında işaretsiz bir mezar için iki potansiyel yer belirledi. Her iki alan da incelendi ve yaklaşık 1 metreye 5 metre boyutlarında isimsiz bir toplu mezar bulundu.

### İkinci Çin-Japon Savaşı

Ayrıca bakınız: Nankin Katliamı, Datong Toplu Mezar Anıtı ve Nanjing Katliamı Kurbanları Anıt Salonu

Çin'de İkinci Çin-Japon Savaşı kurbanlarının toplu mezarları bulundu
### Kore Savaşı

Kore Savaşı'nın başlangıcında yaklaşık 100.000 - 200.000 sivil öldürüldü. Bu insanlar Güney Kore hükümeti tarafından potansiyel olarak Kuzey Kore ile işbirliği yapmak veya Kuzey Kore'ye sempati duymakla suçlandı. Tutuklandılar ve ardından yargılanmadan idam edildiler. Katliamların gerçekleştiği yerler halka yasaklandı. Ölenler hain olarak kabul edildi ve onlarla ilişki kurma eylemi ihanet olarak kabul edildi. Buna rağmen aileler, katliam alanlarındaki sığ yasak toplu mezarlardan cesetleri aldılar.

1956'da, yaslı aileler ve köylüler, 100'ün üzerinde çürümüş ve tanımlanamayan cesedi mezardan çıkardılar ve tüm insan iskeletinin sağlam olmasını sağladılar. Mezardan çıkarılan her ceset, Jeju Adası'ndaki bir mezarlıkta kendi "isimsizler mezarına" gömüldü. Mezarlığın içinde, mezarlığın yerel adını taşıyan "Yüz Ata ve Torunun Mezarları" olan bir granit anıt bulunmaktadır. Bu ad, soyağacının nasıl olması gerektiğinin tam tersini ifade etme işlevi görür, tipik olarak birçok torun bir atadan türemiştir.

### 1973 Şili Darbesi

Başkan Salvador Allende'ye karşı Şili Darbesi 11 Eylül 1973'te gerçekleşti. Ordu, Santiago kasabasını kuşattı ve potansiyel gerilla isyancı yerlerinde saklanan insanları aradı. Siviller uzun süre gözaltında tutuldu ve bazıları ortadan kayboldu. Darbenin ardından sokaklarda ve Mapocho Nehri'nde bol miktarda ceset vardı. Şili'de 1973 ile 1990 yılları arasında 3200 kişinin idam edildiği veya kaybolduğu tahmin ediliyor. Daha yüksek tahminler 4500 kişiye kadardır. Bu cesetler kimlik tespiti ve sahiplenilmesi için morglara götürüldü. Kimliği belirsiz cesetler işaretli toplu mezarlara gömüldü.

Bu çatışmadan birkaç gizli toplu mezar tespit edildi. Aralık 1978'de Lonquén'deki terk edilmiş bir kireçtaşı madeninde 15 ceset bulundu. Ekim 1979'da Yumbel mezarlığına gizlice gömülmüş 19 ceset çıkarıldı. Santiago Genel Mezarlığı'nda birden fazla cesedin tek bir tabuta konulduğu toplu mezarlar da tespit edildi. Bu mezarlığa, üç aylık bir süre içinde 300'den fazla ceset gömüldü. Bu toplu mezarlar, baş harfleri "NN" olan bir çarpı işaretiyle ayırt edildi. "NN", "*Nomen Nescio*" veya "*isimsiz*" ifadesinin göstergesidir. Bu toplu mezarların medyada geniş bir şekilde yer almasının ardından, Şili ordusu cesetleri Lonquén, Yumbel ve Santiago Genel Mezarlığı'ndan çıkarmaya karar verdi. Ordu, mezardan çıkarılan cesetleri açık su veya uzak dağ konumlarına havadan attı.

### Kıbrıs Harekatı

1974'te Kıbrıs Harekatı'ndan sonra Kıbrıs'ta hem Kıbrıslı Türk hem de Kıbrıslı Rumlara ait çok sayıda toplu mezar bulundu. 3 Ağustos'ta 14 Kıbrıslı Rum sivil idam edildi ve bir toplu mezara gömüldü. Yedikonuk'ta bir toplu mezarda elleri bağlı olarak infaz edilen 12 Kıbrıslı Rum bulundu. Öte yandan Muratağa, Sandallar ve Atlılar Katliamı sırasında aralarında yaşlı ve çocukların da bulunduğu 126 Kıbrıslı Türk EOKA-B tarafından öldürülmüş ve üç köy sakini buldozerle toplu mezarlara defnedilmiştir. Muratağa ve Sandallar köylüleri - toplam 84 ilw 89 kişi - aynı mezara gömüldüler. Taşkent Katliamı'nın Kıbrıslı Türk kurbanlarını da gömmek için toplu mezarlar kullanıldı.

### 1976 Arjantin Darbesi

24 Mart 1976'da sabah 3.21'de medya Arjantin halkına ülkenin o anda "Silahlı Kuvvetler Genel Komutanları Cuntasının operasyonel kontrolü" altında olduğunu söyledi. Bu olay ve onu takip eden yıllar, 1976 Arjantin Darbesi olarak tanındı. Başkan Isabel Perón, basın açıklamasından iki saat önce esir alınmıştı. Yeni diktatörlük seyahat yasakları, halka açık toplantı yasakları ve gece sokağa çıkma yasağı uyguladı. Ek olarak, yeni diktatörlük yaygın şiddete yol açarak infazlara ve ölümlere yol açtı.

Kaçırılan tutsaklar, Arjantin'deki beş savunma bölgesinden birine atıldı. Cesetler tipik olarak bireysel olarak işaretlenmiş isimsiz mezarlara gömüldü. Arjantin polisi ve askeri binalarında üç toplu mezar olduğu biliniyor, ancak diğer cesetler yakılarak veya Atlantik Okyanusu'na havadan atılarak imha edildi. Yaklaşık 15 bin kişinin öldürüldüğü tahmin ediliyor.

Arjantin'in en büyük toplu mezarının kazılması Mart 1984'te Cordoba'daki San Vicente Mezarlığı'nda başladı. Mezar 3,5 metre derinliğinde ve 25'e 2,5 metre çapındaydı. Yaklaşık 400 ceset içeriyordu. Toplanan ve mezardan çıkarılan cesetlerden 123'ü 1976-1983 diktatörlüğü sırasında şiddet kullanılarak öldürülen gençlerden oluşuyordu. Kalan cesetlerin daha yaşlı olduğu ve cüzzam gibi şiddet içermeyen ölümlerle öldüğü belirlendi.

### Vietnam Savaşı

Vietnam Savaşı sırasında birçok toplu mezar keşfedildi. 1969 sonbaharında bu toplu mezarlardan çıkarılan ceset sayısı 2800 civarındaydı. Bu toplu mezarlara gömülen kurbanlar arasında hükümet yetkilileri, masum siviller, kadınlar ve çocuklar da vardı. İşkence gördüler, idam edildiler ve bazı durumlarda diri diri gömüldüler.

Quang Ngai'de 28 Aralık 2011'de 10 askerin toplu mezarı bulundu. Bu askerler cüzdan, sırt çantası, silah, mühimmat, ayna ve tarak gibi eşyalarının yanına gömülmüştü.

Vietnamlı askerler için diğer daha büyük toplu mezarların var olduğuna ve her mezarda yüzlerce asker olduğuna inanılıyor.

### İkinci Libya İç Savaşı

2014 yılında başlayan İkinci Libya İç Savaşı, Fayiz es-Serrac'ın BM tarafından tanınan Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) ile milis lideri Halife Hafter'in Libya Ulusal Ordusu (LUO) arasında bir vekalet savaşıdır. 2020 yılında UMH, Birleşik Arap Emirlikleri ve Rusya tarafından desteklenen Hafter'in güçlerini devirerek Tarhuna'yı ele geçirdi. UMH, 2019 yılında Hafter ile ittifak yapan Kaniyat milislerinin kontrolü altındaki kasabanın Haruda çiftliğinde toplu mezarlar keşfetti. On yıl boyunca Kaniyat milisleri, BAE destekli Hafter güçleri altında 14 ayda yaklaşık 650'sinin öldürüldüğü binden fazla sivili vahşice öldürdüler. Devlet çalışanları tarafından binlerce çukur kazıldı ve 120 ceset çıkarıldı. Ortaya çıkan kalıntılar aileler tarafından kayıpların kimliğini belirlemek için kullanıldı ve sadece 59 ceset talep edildi. Hayatta kalanlar, BAE destekli Hafter ile uyumlu Kaniyat milislerinin onlara işkence yaptığını veya elektrik verdiğini bildirdiler. Birçoğu ayrıca milisler tarafından dövüldüğünü bildirdiler.

Toplu cinayetler
----------------

### Ruanda Soykırımı

 Nyabarongo Nehri üzerinde görünüm - Tutsi kurbanlarının 1994'te atıldığı yer - Kigali'nin dışı - Ruanda
Ruanda Soykırımı, Ruanda Devlet Başkanı Juvénal Habyarimana'nın 6 Nisan 1994'te faili meçhul ölümüyle başladı. Hutu hükümetinin aşırılık yanlıları, geçici bir savaş zamanı hükümeti kurdular. Tutsi nüfusunun, siyasi Hutu muhaliflerinin ve şiddete direnen Hutuların yok edilmesi çağrısında bulundular. Soykırım, 100 gün sürdü ve tahminen 800.000 ölümle sonuçlandı.

Ruandalılar kilise ve stadyum gibi toplanma yerlerine sığınmışlardır. Tahminen 4000-6000 kişi Kibuye Katolik Kilisesi'nde toplandı. 17 Nisan 1994'te kilise silahlı siviller, polis ve jandarma tarafından kuşatıldı. İçeridekilere el bombası, tabanca ve pala gibi çeşitli silahlarla saldırı düzenlendi. Saldırıdan sağ kurtulanlar arandı ve takip eden günlerde öldürüldüler. Bu cesetlerin gömülmesi en az dört toplu mezarda gerçekleşti.

Bu saldırı sonucu ortaya çıkan ilk toplu mezar, birkaç cesedin gömülmeden etrafa saçıldığı kilisenin arkasında keşfedildi. Aralık 1995'te arkeologlar bölgeyi incelediler ve olası insan kalıntılarını işaretlediler. Ocak 1996'da, adli antropologlar 53 iskelet topluluğu buldular ve mezardan çıkardılar. Tel ile işaretlenmiş bir ağacın altında bir anıt olduğunu gösteren ikinci bir toplu mezar bulundu. Ağacın altında birden fazla cesetle dolu bir hendek vardı. Üçüncü ve dördüncü toplu mezarlar, bozulan kalıntıları test etmek için bir sonda kullanılarak bulundu. Üçüncü mezar, ikinci mezara benzer şekilde yerel nüfus tarafından işaretlenmiştir. Dördüncü mezar bir rahip tarafından tespit edildi.

Ruanda Soykırımı boyunca cesetler toplu mezarlara gömüldü, açıkta bırakıldı veya nehirlere atıldı. Akagera Nehri'ne bağlanan Victoria Gölü'nde en az 40.000 ceset bulundu.

### Kamboçya Soykırımı

Ayrıca bakınız: Kamboçya Soykırımı
Toplu mezar haritalama ekipleri, Ölüm Tarlaları'nı araştırırken Kamboçya'da bugüne kadar 125 Kızıl Kmer hapishane tesisi ve ilgili mezarlık buldu. Köylüler tarafından bu toplu mezarların koruyucu ruhlara sahip olduğuna ve cesetlerin toprakla bütünleşmesine işaret ettiğine inanılır. O zamanlar tabu olan Budist ritüelleri, 1980'lerde anonim bedenleri "ölülerin ruhlarına" dönüştüren gerçekleştirildi. 1990'larda dini törenler yeniden düzenlendi ve Ölüler Festivali her yıl kutlandı.

### Holokost

 Nordhausen kasabasından işçiler 1945'te Mittelbau-Dora toplama kampında bulunan cesetleri gömüyorlar.
Mittelbau kamplarında, Ağustos 1943 ile Mart 1945 arasında yaklaşık 60.000 Holokost esiri tutuldu. Muhafazakar tahminler, Mittelbau-Dora toplama kampında en az 20.000 mahkumun öldüğünü varsayıyor. Nisan 1945'in başlarında, mahkumların Mittelbau kamplarından kuzey Almanya'daki Bergen-Belsen toplama kampına tahliyesini takiben ölüm yürüyüşlerinde bilinmeyen sayıda mahkum telef oldu.

Nisan 1945'te ABD askerleri Mittelbau-Dora toplama kampını özgürleştirdi. Kampta hâlâ sadece birkaç mahkum vardı ve ABD askerleri Boelcke kışlasında yaklaşık 1300 mahkumun kalıntılarını buldu. Bu mahkumların isimleri bilinmiyor. Mittelbau-Dora toplama kampındaki ölü mahkumların toplu mezarları, ABD askerlerinin emriyle Alman siviller tarafından kazıldı.

### Sovyet toplu cinayetleri

Ana madde: Sovyet toplu infazlarından toplu mezarlar
17 men, most in military uniform, stand in a cemetery, inspecting two graves. Vichy rejiminin Dışişleri Bakanı Fernand de Brinon ve Katyn'deki diğerleri, Mieczysław Smorawiński ve Bronisław Bohatyrewicz'in mezarlarında, Nisan 1943
Temmuz 2010'da, St. Petersburg'daki Petro ve Pavel Kalesi'nin yanında, 1918-1921 Kızıl Terörü sırasında idam edilen 80 subayın cesetlerini içeren bir toplu mezar keşfedildi. 2013 yılına kadar aynı yerde toplam 156 ceset bulundu. Aynı zamanda, ülkenin diğer ucunda Vladivostok'ta Stalin döneminden kalma bir toplu mezar keşfedildi.

### Yugoslavya'da komünist rejim katliamları

* Bleiburg iadeleri
* 1944-45'te Sırbistan'da komünist tasfiyeler
* Barbara Çukuru Katliamı
* Slovenya'daki toplu mezarlar

### Srebrenitsa katliamı

Ana maddeler: Srebrenitsa Katliamı ve Bosna Soykırımı
 Uluslararası Soykırım Bilginleri Derneği (IAGS) delegeleri, Temmuz 1995 Srebrenitsa Katliamı'nın kurbanlarının, Bosna-Hersek'in Potoçari köyü dışında, mezardan çıkarılan toplu mezarını inceliyor. Temmuz 2007.
Srebrenitsa Katliamı'nın kurbanları Sırp Cumhuriyeti Ordusu tarafından öldürüldü ve toplu mezarlara gömüldü. Sırp güçleri Bosna Savaşı boyunca toplu mezarlar kullandı ve 2017 itibarıyla binlerce kurbanın kimliği belirsiz kaldı.

Kıtlık
------

### Büyük Kıtlık

İrlanda'daki Büyük Kıtlık, 1845'ten 1849'a kadar sürdü ve yaklaşık bir milyon insanın öldüğü bir dönemdi. Aşırı ölüm sayısı ve aşırı yoksulluk nedeniyle, birçok aile sevdiklerine uyanma veya uygun bir cenaze töreni sağlayamadı ve bunun yerine toplu mezarları kullandı. İrlanda toplu mezarlık alanlarında arkeolojik kazılar yapılmıştır. Bir kazı, yaklaşık 1000 kişilik bir toplu mezar ortaya çıkardı. Mezar içindeki iskeletler, bir metreden daha az aralıklarla yerleştirilmiş çok sayıda dikdörtgen çukurlarda üst üste sıralanmıştır.

Salgınlar ve pandemiler
-----------------------

### Hıyarcıklı veba

 Fransa'nın Martigues kentinde 1720 ve 1721'den kalma bir toplu mezarda hıyarcıklı veba kurbanları.
Hıyarcıklı veba salgını, üç pandemik dalgada ortaya çıktı ve Kara Ölüm olarak biliniyor. Yalnızca 1300'lerde, Avrupa'da tahminen 20-30 milyon insan öldü ve Çin'de yaklaşık 12 milyon insan öldü. Bu ölümler o zamanlarki Avrupa nüfusunun en az yüzde 30'uydu. Hıyarcıklı vebanın son büyük salgını 1665-1666 yılları arasında Londra'da meydana geldi ve Büyük Londra Vebası olarak biliniyor.

Mart 2013'te Londra'da yeni bir demiryolu inşaatı sırasında 5,5 metre genişliğindeki bir kuyuda 25 iskeletten oluşan bir veba çukuru bulundu. İskeletler iki sıra halinde düzgün bir şekilde sıralanmıştı ve yerin yaklaşık 8 metre altındaydılar. 12 cesetten örnekler alındı ve adli analizler *Yersinia pestis* DNA izlerini doğruladı.

### İspanyol gribi

Bazı bölgelerde 1918 İspanyol gribi salgınının yol açtığı ölüm miktarı cenaze endüstrisinin kapasitesini aşarak toplu mezarların kullanılmasını gerektiriyordu.

Avustralya, Kanada, ve Amerika Birleşik Devletleri'nde İspanyol gribi kurbanlarına ait birkaç toplu mezar oluşturuldu.

### COVID-19

İran hakkında COVID-19 kurbanları için toplu mezarlar kazıldığına dair raporlar, kanıt olarak Kum yakınlarındaki yerlerin uydu resimleri kullanılarak yapıldı.

New York'ta, Hart Adası'nda ölü akınına yönelik toplu mezarlar hazırlandı; bununla birlikte, diğer raporlar Amerika Birleşik Devletleri'nde toplu mezarların olası olmadığını söyledi. Huddersfield Üniversitesi uzmanları, yerel hizmetlerin yetersiz kalması durumunda toplu mezarların düşünülebileceğini söyledi. Ölümlerin artması ve morgların aşırı kullanılmasını takiben, New York City, sahipsiz cesetler için Hart Adası'nda toplu mezarlara geçici olarak izin verdi.

Brezilya'da, Amazonas eyaletindeki Manaus şehri, pandemiye atfedilen ölümlerde büyük bir artışın ardından toplu mezarlar kullandı.

Doğal afet
----------

 Brunner Madeni felaketinin kurbanlarının cenazesi, Yeni Zelanda 1896
### Brunner Madeni felaketi

Brunner Madeni felaketi 26 Mart 1896'da saat 9.30'da meydana geldi. Bir yeraltı patlaması 65 madencinin ölümüne neden oldu. Felaket, Yeni Zelanda'nın en ölümcül maden felaketidir. Stillwater Mezarlığı'na gömülen 53 kurbandan 33'ü bir toplu mezardaydı.

### 2010 Haiti depremi

2010 Haiti depreminin ardından Port-au-Prince'de binlerce ceset sokaklarda güneşe maruz bırakılarak çürümeye ve kokmaya başladı. Haiti hükûmeti, çöp kamyonları ve diğer ağır makinelerin kullanımıyla molozlarla birlikte cesetleri sokakta topladı. Cesetler ve molozlar daha sonra 20 fit derinliğinde, 20 fit genişliğinde ve 100 fit uzunluğunda boş dikdörtgen deliklere taşındı. Taşınan ve gömülen ölülerin kimliklerinin belirlenmesi için herhangi bir çaba gösterilmedi.

Haiti kültüründe defin ritüelleri büyük önem taşır ve kutsal törenler kendi evlerinden daha pahalıya mal olabilir. Ölülerin yaşamaya devam ettiğine ve bu ritüeller aracılığıyla atalarına bağlı olduğuna dair bir Haiti Vudusu inancı var. Kimliği belirsiz cesetlerin ailevi komplolar yerine toplu mezarlara gömülmesi, yaşayanlarla ölüler arasındaki bu manevi bağı koparır.

### 2013 Haiyan Tayfunu

Haiyan Tayfunu'nda ölenlerin sayısı binlerce olduğu için, Leyte (özellikle en çok ölümün yaşandığı Tacloban), Samar ve diğer bölgelerdeki çeşitli toplu mezarlara kimliği belirsiz cesetler gömülürken, kimlikleri tespit edilen cesetler cenaze için ailelerine verildi.

Sağlık kaygıları
----------------

Epidemiyologlar arasında toplu mezarları çevreleyen tartışma, doğal bir afet durumunda, cesetlerin geleneksel bireysel gömmeler için bırakılması veya cesetlerin toplu mezarlara gömülmesi konusunu içerir. Örneğin, kış aylarında bir salgın meydana gelirse, sineklerin cesetleri istila etme olasılığı daha düşüktür, bu da dizanteri, ishal, difteri veya tetanoz salgınları riskini azaltır, bu da toplu mezar kullanma aciliyetini azaltır. 2004 yılında yayınlanan bir araştırma, doğal afetler sonrası cesetlerden kaynaklanan sağlık risklerinin nispeten sınırlı olduğunu göstermektedir.

Ayrıca bakınız
--------------

* Chemmani toplu mezarları soruşturması
* Yengeç Adası (Champlain Gölü)
* Duffy's Cut
* Duraiappa stadyumu toplu mezarı
* Kuba toplu mezarlığı
* Maguindanao Katliamı
* Çeçenistan'daki toplu mezarlar
* Irak'taki toplu mezarlar
* Slovenya'daki toplu mezarlar
* Mirusuvil Katliamı
* Veba çukuru
* Kimsesizler mezarlığı
* Sooriyakanda toplu mezarı
* Srebrenitsa Katliamı
* Siper
* Vukovar Katliamı

Kaynakça
--------

1. ↑  *Human remains and identification*. Oxford University Press. 2015. ss. 169-171. ISBN 978-1784991975. 25 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
2. ↑  Mant, A.K. (1987). "Knowledge acquired from post-War exhumations". Boddington, A.; Garland, A.N.; Janaway, R.C. (Ed.). *Death, Decay, and Reconstruction: Approaches to Archaeology and Forensic Science*. Manchester University Press. ss. 65-78. ISBN 0-7190-2303-3.
3. ↑  Skinner, M. (1987). "Planning the archeological recovery of evidence from recent mass graves". *Forensic Science International* (34 bas.). **34** (4): 267-287. doi:10.1016/0379-0738(87)90040-5. PMID 3305249.
4. ↑  Cox, M.; Flavel, A.; Hanson, I.; Laver, J.; Wessling, R. (Ed.) (2008). *The Scientific Investigation of Mass Graves: Towards Protocols and Standard Operating Procedures*. Cambridge University Press. ISBN 9780521865876.
5. 1 2  Park, Madison. "Where bodies go after natural disasters - CNN.com". *CNN* (İngilizce). 20 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2018.
6. ↑  Emmerson, Allison L. C. (24 Mayıs 2020). *Life and Death in the Roman Suburb* (İngilizce). Oxford University Press. ss. 92-98. ISBN 978-0-19-259409-9. 1 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
7. ↑  Krupa, Frederique (1991). "Paris: Urban Sanitation Before the 20th Century". 12 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
8. ↑  September 2019, Mindy Weisberger-Senior Writer 10 (10 Eylül 2019). "13th-Century Death Pit Reveals Murdered Family in the 'City Drowned in Blood'". *livescience.com* (İngilizce). 2 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2021.
9. ↑  Nicklisch, Nicole; Ramsthaler, Frank; Meller, Harald; Friederich, Susanne; Alt, Kurt W. (2017). "The face of war: Trauma analysis of a mass grave from the Battle of Lützen (1632)". *PLOS ONE*. **12** (5): e0178252. Bibcode:2017PLoSO..1278252N. doi:10.1371/journal.pone.0178252. PMC 5439951 $2. PMID 28542491.
10. ↑  Killgrove, Kristina. "Mass Grave From Thirty Years' War Reveals Brutal Cavalry Attack". *Forbes* (İngilizce). 10 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Nisan 2018.
11. ↑  "Archaeologists Seek Mass Graves in Waterloo Battlefield". *artnet News* (İngilizce). 10 Şubat 2015. 2 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2020.
12. ↑  Arce, Nicole (12 Haziran 2018). "Archaeologists Dig Up Mass Grave Of Soldiers Crushed By Napoleon's Troops". *Tech Times* (İngilizce). 18 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2020.
13. 1 2 3  Fernández-Álvarez (2016). "Discovery of a mass grave from the Spanish Civil War using Ground Penetrating Radar and forensic archaeology". *Forensic Science International*. **267**: e10-e17. doi:10.1016/j.forsciint.2016.05.040. ISSN 0379-0738. PMID 27318840. 19 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
14. 1 2  Ríos (2012). "Identification process in mass graves from the Spanish Civil War II". *Forensic Science International*. **219** (1–3): e4-e9. doi:10.1016/j.forsciint.2011.11.021. ISSN 0379-0738. PMID 22227148.
15. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  *Necropolitics : mass graves and exhumations in the age of human rights*. First. Wilson, Richard, 1964–, Robben, Antonius C. G. M., Ferrándiz, Francisco. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. 2015. ISBN 9780812247206. OCLC 911497054.
16. ↑  Zikakou, Ioanna (4 Eylül 2015). "Mass Greek-Cypriot Grave Found in Occupied Cyprus | GreekReporter.com" (İngilizce). 5 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2020.
17. 1 2  "Mass grave of massacred Turkish Cypriots found in Cyprus". *worldbulletin.net/*. 29 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2020.
18. ↑  Karadimas, Nektarios (28 Haziran 2016), "Agios Vasilios in Lakonia", *The Encyclopedia of Ancient History*, John Wiley & Sons, Inc. s. 1, doi:10.1002/9781444338386.wbeah30180, ISBN 978-1-4443-3838-6
19. ↑  "Bones don't speak". *the Guardian* (İngilizce). 15 Nisan 2008. 6 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
20. ↑  "CYPRUS: Ankara's Slow Nibble". Time. 16 Eylül 1974. 22 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ocak 2011.
21. ↑  "The Victoria Advocate - Google News Archive Search". *news.google.com*. 2 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
22. ↑  Oberling, Pierre (1982). *The Road to Bellapais: The Turkish Cypriot Exodus to Northern Cyprus* (İngilizce). Social Science Monographs. ISBN 978-0-88033-000-8. 22 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
23. ↑  Dror, Olga (20 Şubat 2018). "Opinion | Learning From the Hue Massacre". *The New York Times* (İngilizce). ISSN 0362-4331. 1 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2018.
24. ↑  "Vietnam: Mass grave of war martyrs unearthed in Quang Ngai". *Asia News Monitor*. 2011. ProQuest 913076619.
25. ↑  "Vietnam: Vietnam receives information on soldiers' mass graves". *Asia News Monitor*. 2016. ProQuest 1786292818.
26. ↑  "Mass murder and the sin of silence". *The Washington Post*. 2 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2021.
27. ↑  *After mass crime : rebuilding states and communities*. Pouligny, Béatrice. Chesterman, Simon. Schnabel, Albrecht. Tokyo: United Nations University Press. 2007. ISBN 9789280811384. OCLC 226911996.
28. ↑  "Rwanda: How the genocide happened". *BBC News* (İngilizce). 17 Mayıs 2011. 22 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2018.
29. 1 2 3  Haglud (2001). "The Archaeology of Contemporary Mass Graves". *Historical Archaeology*. **35** (1): 57-69. doi:10.1007/BF03374527. PMID 17600960.
30. 1 2  *Human remains and mass violence : methodological approaches*. Dreyfus, Jean-Marc,, Gessat-Anstett, Élisabeth,, Gessat-Anstett, E⁺ѓlisabeth. Manchester. 20 Ocak 2015. ISBN 9780719096501. OCLC 953458622.
31. 1 2  "Liberation of Dora-Mittelbau — United States Holocaust Memorial Museum". *ushmm.org* (İngilizce). 14 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2018.
32. 1 2  "Mittelbau-Dora Memorial". *www.buchenwald.de*. 1 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
33. ↑  "The bodies of prisoners killed in the Nordhausen concentration camp lie in a mass grave dug by German civilians under orders from American troops. – Collections Search – United States Holocaust Memorial Museum". *collections.ushmm.org* (İngilizce). 1 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2018.
34. ↑  "Nordhausen Civilians Dig Mass Graves". *fcit.usf.edu*. 26 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2018.
35. ↑  "More 'red terror' remains found in Russia". *UPI* (İngilizce). 18 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
36. ↑  Jazzy (19 Ağustos 2014). "ST PETERSBURG Petropavlovsk fortress [C] Executions & burials". *Russia's Necropolis of Terror and the Gulag* (İngilizce). 1 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
37. ↑  "Stalin-era mass grave yields tons of bones". *Reuters* (İngilizce). 9 Haziran 2010. 18 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
38. ↑  "AP PHOTOS: Many Bosnian war victims still unidentified". *AP NEWS*. 18 Kasım 2017. 1 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2020.
39. ↑  Ross, David (2002). *Ireland: History of a Nation* (New bas.). New Lanark: Geddes & Grosset. ISBN 1842051644. OCLC 52945911.
40. ↑  Jonny, Geber. *Victims of Ireland's great famine : the bioarchaeology of mass burials at Kilkenny Union Workhouse*. Larsen, Clark Spencer. Gainesville. ISBN 9780813055633. OCLC 921889193.
41. 1 2  Smith-Spark, Laura (16 Mart 2013). "London rail excavation unearths suspected 'plague pit'". *CNN*. 1 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
42. ↑  Wade, Nicholas (31 Ekim 2010). "Europe's Plagues Came From China, Study Finds". *The New York Times* (İngilizce). ISSN 0362-4331. 4 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
43. ↑  Morgan, James (30 Mart 2014). "Crossrail digs up Black Death victims". *BBC News* (İngilizce). 1 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
44. ↑  Schoch-Spana, Monica (1 Aralık 2000). "Implications of Pandemic Influenza for Bioterrorism Response". *Clinical Infectious Diseases* (İngilizce). **31** (6): 1409-1413. doi:10.1086/317493. ISSN 1058-4838. PMID 11096011.
45. ↑  Hegarty, Nicole (7 Aralık 2019). "Likely mass graves uncovered in Queensland community decimated by deadly flu". *ABC News* (İngilizce). 5 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2020.
46. ↑  "When half the city took ill". *The Toronto Star* (İngilizce). 2 Mayıs 2009. 24 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2020.
47. ↑  Klein, Christopher. "How America Struggled to Bury Its Dead During the 1918 Flu Pandemic". *HISTORY* (İngilizce). 1 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2020.
48. ↑  "100 years ago, 'Spanish flu' shut down Philadelphia – and wiped out thousands". *phillyvoice.com*. 27 Eylül 2018. 2 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2020.
49. ↑  "Mass graves in Iran for coronavirus deaths". *South China Morning Post*. 1 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2020.
50. ↑  "Coronavirus deaths in Iran lead to mass burial pits, changing the way families mourn". *Los Angeles Times* (İngilizce). 18 Mart 2020. 2 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2020.
51. ↑  Borger, Julian (12 Mart 2020). "Satellite images show Iran has built mass graves amid coronavirus outbreak". *The Guardian* (İngilizce). ISSN 0261-3077. 1 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2020.
52. ↑  Collman, Ashley (10 Mart 2020). "New York City's contingency plan for 'biological outbreaks' includes mobile refrigerator units for dead bodies and mass graves dug by inmates". *Business Insider*. 21 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2020.
53. ↑  Grim, Ryan (31 Mart 2020). "Rikers Island Prisoners Are Being Offered PPE and $6 an Hour to Dig Mass Graves". *The Intercept* (İngilizce). 26 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2020.
54. ↑  Hughes, Trevor. "Bodies could start to stack up from the coronavirus. Coroners and funeral homes say they're ready". *USA TODAY* (İngilizce). 31 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2020.
55. ↑  "UK local authorities not ready for the number of deaths from Covid-19: The situation could lead to a bottleneck in burials and cremations, mortuaries filled beyond capacity and the possibility of mass graves". *ScienceDaily* (İngilizce). 28 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2020.
56. ↑  Meaton (25 Mart 2020). "Pandemic Continuity Planning: will coronavirus test local authority business continuity plans? A case study of a local authority in the north of England". *Emergency Management Review* (İngilizce). **4** (1): 4-27. ISSN 2049-5927. 1 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
57. ↑  "Mass graves possible with UK services set to be overwhelmed by coronavirus". *Metro* (İngilizce). 28 Mart 2020. 29 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2020.
58. ↑  "New York City will bury unclaimed bodies on a remote island after 14 days because coronavirus deaths are overwhelming morgues". *Business Insider* (İngilizce). 8 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2020.
59. ↑  "Coronavirus: New York using mass graves amid outbreak". *BBC News* (İngilizce). 10 Nisan 2020. 5 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.
60. ↑  "Com pandemia, mortes em Manaus estão 108% acima da média histórica". *G1* (Portekizce). 16 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Haziran 2020.
61. ↑  "'Utter disaster': Manaus fills mass graves as Covid-19 hits the Amazon". *The Guardian* (İngilizce). 30 Nisan 2020. 17 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Haziran 2020.
62. ↑  "Brunner mine disaster kills 65 | NZHistory, New Zealand history online". *nzhistory.govt.nz* (İngilizce). 29 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2018.
63. 1 2 3  Cave, Damien (2010). "As Haitians Flee, the Dead Go Uncounted". *The New York Times* (İngilizce). ISSN 0362-4331. 29 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Nisan 2018.
64. ↑  "Mass graves draw out the pain for quake-hit Haitians". Reuters. 20 Ocak 2010. 24 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi.
65. ↑  "Infectious Disease Risks From Dead Bodies Following Natural Disasters" (PDF). *Pan Am J Public Health*. **15** (5). 2004. 9 Şubat 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2010.

Dış bağlantılar
---------------

* Wikimedia Commons'ta **Mass graves** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
* 1965-66 Endonezya Katliamlarının Toplu Mezarları 30 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
* 2006'da Güney Fransa'nın Villeneuve-Loubet kentinde İkinci Dünya Savaşı Alman askerlerinin toplu mezarının ortaya çıkarılmasıyla ilgili video 18 Nisan 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
* Irak Toplu Mezarları 11 Nisan 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
* 2003 İran depreminden sonra toplu mezarların etkileri hakkında makale (İngilizce)
* Toplu mezarlar hakkında genel makale 13 Eylül 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
* Alman ve Sovyet askerlerinin Stalingrad'daki İkinci Dünya Savaşı döneminden kalma toplu mezarlarından çıkarılması 18 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4219335-7
* LCCN: sh96002721
* NKC: ph785826
* NLI: 987007546709505171

 |