**Dalga işlevinin çöküşü**, kuantum dilinde, gözlemcinin de katılımcı olması durumu.

Yani birkaç olasılıktan bir tanesine indirgenen durumda gözlemci de evrene dahil olur. Çok fazla şekilde sonuçlanabilecek bir parlamento seçiminin tüm oylar sayıldıktan sonra tek bir gerçekliğe ulaşması, buna bir örnek olarak gösterilebilir.

Kuantum mekaniğinde, bir dalga fonksiyonu - başlangıçta birkaç özdurumun kuantum süperpozisyonunda iken - dış dünyayla etkileşime bağlı olarak tek bir özduruma indirgendiğinde **dalga işlevinin çöküşü** meydana gelir. Bu etkileşime gözlem adı verilir ve dalga fonksiyonunu konum ve momentum gibi klasik gözlemlenebilirlerle birleştiren kuantum mekaniğindeki bir ölçümün özüdür. Çöküş, kuantum sistemlerinin zaman içinde geliştiği iki süreçten biridir; diğeri ise Schrödinger denklemi tarafından yönetilen sürekli evrimdir. Çöküş, klasik bir ortamla termodinamik olarak geri döndürülemez bir etkileşim için bir kara kutudur.

Kuantum dekoherans hesaplamaları, bir kuantum sistemi çevre ile etkileşime girdiğinde, süperpozisyonların görünüşte klasik alternatiflerin karışımlarına indirgendiğini göstermektedir. Sistemin ve ortamın birleşik dalga fonksiyonu, bu "görünen" çöküş boyunca Schrödinger denklemine uymaya devam ediyor. Daha da önemlisi, dekoherans onu tek bir özduruma indirgemediğinden, bu "gerçek" dalga fonksiyonu çöküşünü açıklamak için yeterli değildir.

Tarihsel olarak Werner Heisenberg, kuantum ölçümünü açıklamak için dalga fonksiyonu indirgeme fikrini ilk kullanan kişiydi.

Matematiksel açıklama
---------------------

Çökmeden önce, dalga fonksiyonu herhangi bir kare-integrallenebilir fonksiyon olabilir ve bu nedenle bir kuantum mekaniği sisteminin olasılık yoğunluğu ile ilişkilidir. Bu işlev, herhangi bir gözlemlenebilir'in özdurumlarının lineer bir kombinasyonu olarak ifade edilebilir. Gözlemlenebilirler, klasik dinamik değişkenleri temsil eder ve biri klasik bir gözlemci tarafından ölçüldüğünde, dalga fonksiyonu, o gözlemlenebilirin rastgele bir özdurumuna yansıtılır. Gözlemci aynı anda gözlemlenebilirin klasik değerini nihai durumun özdeğeri olarak ölçer.

### Matematiksel arka plan

Fiziksel bir sistemin kuantum durumu, bir dalga fonksiyonu ile tanımlanır (sırayla - izdüşümlü bir Hilbert uzayının bir öğesi). Bu, Dirac veya bra–ket gösterimi kullanılarak bir vektör olarak ifade edilebilir:

{\displaystyle |\psi \rangle =\sum \_{i}c\_{i}|\phi \_{i}\rangle .}
{\displaystyle |\phi \_{1}\rangle ,|\phi \_{2}\rangle ,|\phi \_{3}\rangle ,\dots } ketleri, mevcut farklı kuantum "alternatiflerini" (belirli bir kuantum durumu) belirtir. Resmi olarak

{\displaystyle \langle \phi \_{i}|\phi \_{j}\rangle =\delta \_{ij}}
olan ortonormal bir özvektör tabanını oluştururlar; burada {\displaystyle \delta \_{ij}}, Kronecker deltasını temsil eder.

Bir gözlemlenebilir (yani sistemin ölçülebilir parametresi), her bir öztaban ile ilişkilendirilir, her bir kuantum alternatifi, gözlemlenebilirin belirli bir değerine veya özdeğerine ({\displaystyle e\_{i}}) sahiptir. "Sistemin ölçülebilir bir parametresi", bir parçacığın (örneğin) olağan konumu {\displaystyle r} ve momentumu {\displaystyle p} olabilir, fakat aynı zamanda enerjisi {\displaystyle E}, {\displaystyle z} spin bileşenleri ({\displaystyle s\_{z}}), yörünge ({\displaystyle L\_{z}}) ve toplam açısal ({\displaystyle J\_{z}}) momentumu vesaire olabilir. Taban gösteriminde bunlar sırasıyla {\displaystyle |\mathbf {r} ,t\rangle =|x,t\rangle +|y,t\rangle +|z,t\rangle ,|\mathbf {p} ,t\rangle =|p\_{x},t\rangle +|p\_{y},t\rangle +|p\_{z},t\rangle ,|E\rangle ,|s\_{z}\rangle ,|L\_{z}\rangle ,|J\_{z}\rangle ,\dots } şeklindedir.

{\displaystyle c\_{1},c\_{2},c\_{3}...} katsayıları, her bir {\displaystyle |\phi \_{1}\rangle ,|\phi \_{2}\rangle ,|\phi \_{3}\rangle ,\dots } temeline karşılık gelen olasılık genliği'dir. Bunlar karmaşık sayılardır. {\displaystyle c\_{i}}'nin modül karesi, yani {\displaystyle |c\_{i}|^{2}={c}\_{i}^{\*}c\_{i}} (burada {\displaystyle \*}, karmaşık eşlenik anlamına gelir), sistemin {\displaystyle |\phi \_{i}\rangle } durumunda olma olasılığını ölçer.

Aşağıda basit olması için, tüm dalga fonksiyonlarının normalize edildiği varsayılmıştır; tüm olası durumları ölçmenin toplam olasılığı birdir:

{\displaystyle \langle \psi |\psi \rangle =\sum \_{i}|c\_{i}|^{2}=1.}
### Çökme süreci

Bu tanımlarla, çöküş sürecini açıklamak kolaydır. Herhangi bir gözlemlenebilir için, dalga fonksiyonu başlangıçta o gözlemlenebilirin öztaban {\displaystyle \{|\phi \_{i}\rangle \}}'nin doğrusal kombinasyonudur.Herhangi bir gözlemlenebilir için, dalga fonksiyonu başlangıçta o gözlemlenebilirin öztabanı olan {\displaystyle \{|\phi \_{i}\rangle \}}'nin bir kısmı doğrusal birleşim'dir. Harici bir ajan (bir gözlemci, deneyci) öztaban {\displaystyle \{|\phi \_{i}\rangle \}} ile ilişkili gözlemlenebiliri ölçtüğünde, dalga fonksiyonu tam {\displaystyle |\psi \rangle }'den temel özdurumların yalnızca *bir*ine *çöker*, { {nowrap|{\displaystyle |\phi \_{i}\rangle },}} yani:

{\displaystyle |\psi \rangle \rightarrow |\phi \_{i}\rangle .}
Belirli bir özdurum {\displaystyle |\phi \_{k}\rangle }'ye çökme olasılığı, {\displaystyle P\_{k}=|c\_{k}|^{2}} olan olasılıktır. Ölçümden hemen sonra, dalga fonksiyonu vektörü {\displaystyle c\_{i\neq k}}'nin diğer öğeleri sıfıra "çöktü" ve

{\displaystyle |c\_{i}|^{2}=1} oldu.

Daha genel olarak, çökme,{\displaystyle \{|\phi \_{i}\rangle \}} öztabanlı bir {\displaystyle {\hat {Q}}} operatörü için tanımlanır. Sistem {\displaystyle |\psi \rangle } durumundaysa ve {\displaystyle {\hat {Q}}} ölçülürse, sistemin {\displaystyle |\phi \_{i}\rangle } özdurumuna çökmesi ve {\displaystyle q\_{i}} of {\displaystyle |\phi \_{i}\rangle } özdeğerinin {\displaystyle {\hat {Q}}}'e göre ölçülmesi olasılığı {\displaystyle |\langle \psi |\phi \_{i}\rangle |^{2}} olacaktır. Bunun, parçacığın {\displaystyle |\phi \_{i}\rangle } durumunda olma olasılığı *değil* olduğuna dikkat edin; {\displaystyle {\hat {Q}}} özdurumuna dönüştürülene kadar {\displaystyle |\psi \rangle } durumundadır.

Bununla birlikte, sürekli spektrum operatörünün (ör. konum, momentum veya saçılan bir Hamilton işlemcisi) tek bir özdurumuna çökmeyi asla gözlemlemiyoruz, çünkü bu tür özfonksiyonlar normalleştirilemez. Bu durumlarda, dalga fonksiyonu, ölçüm aparatının belirsizliğini somutlaştıran "yakın" özdurumların doğrusal bir kombinasyonuna (zorunlu olarak özdeğerlerde bir yayılmayı içerir) çökecektir. Ölçüm ne kadar kesin olursa, aralık o kadar dar olur. Olasılık hesaplaması, genişleme katsayısı {\displaystyle c(q,t)dq} üzerinden bir integral dışında aynı şekilde ilerler.

### Kuantum uyumsuzluk

Kuantum uyumsuzluk, bir çevre ile etkileşime giren bir sistemin, süperpozisyonlar sergileyen saf bir durumdan neden klasik alternatiflerin tutarsız bir kombinasyonu olan karma bir duruma geçtiğini açıklar. Sistem ve ortamın birleşik durumu hala saf olduğundan, bu geçiş temel olarak tersine çevrilebilir, ancak çevre çok büyük ve karmaşık bir kuantum sistemi olduğundan ve bunların etkileşimini tersine çevirmek mümkün olmadığından, tüm pratik amaçlar için geri döndürülemez. Eşevresizlik, kuantum mekaniğinin klasik sınırını açıklamak için bu nedenle çok önemlidir, ancak tüm klasik alternatifler karışık durumda hala mevcut olduğundan ve dalga işlevi çöküşü bunlardan yalnızca birini seçtiğinden, dalga fonksiyonu çöküşünü açıklayamaz.

Tarih ve içerik
---------------

Dalga fonksiyonu çöküşü kavramı, Werner Heisenberg tarafından 1927 tarihli "Über den anschaulichen Inhalt der quantentheoretischen Kinematik und Mechanik" adlı belirsizlik ilkesi hakkındaki makalesinde tanıtıldı ve John von Neumann tarafından 1932 tarihli "Mathematische Grundlagen der Quantenmechanik" incelemesinde kuantum mekaniğinin matematiksel formülasyonuna dahil edildi. Heisenberg, dalga fonksiyonunun çöküşünün tam olarak ne anlama geldiğini belirlemeye çalışmadı. Ancak bunun fiziksel bir süreç olarak anlaşılmaması gerektiğini vurguladı. Niels Bohr ayrıca defalarca "resimsel bir temsilden" vazgeçmemiz gerektiği konusunda uyardı ve belki de çöküşü fiziksel değil, biçimsel bir süreç olarak yorumladı.

Heisenberg ile tutarlı olarak, von Neumann iki dalga fonksiyonu değişikliği süreci olduğunu öne sürdü:

1. Yukarıda özetlendiği gibi, gözlem ve ölçümün getirdiği olasılıksal, birimsel olmayan, yerel olmayan, süreksiz değişim.

1. Schrödinger denklemine (veya göreli bir eşdeğerine, örneğin Dirac denklemine) uyan izole edilmiş bir sistemin deterministik, üniter, sürekli zaman evrimi.

Genel olarak, kuantum sistemleri, klasik tanımlara en yakın olan temel durumların süperpozisyonları içinde bulunur ve ölçümün yokluğunda Schrödinger denklemine göre gelişir. Bununla birlikte, bir ölçüm yapıldığında, dalga fonksiyonu - bir gözlemcinin bakış açısından - temel durumlardan yalnızca birine çöker ve ölçülen özellik benzersiz bir şekilde o belirli durumun özdeğerini, {\displaystyle \lambda \_{i}}'i elde eder. Çöküşten sonra, sistem tekrar Schrödinger denklemine göre gelişir.

Von Neumann, nesne ve ölçüm aletinin etkileşimini açıkça ele alarak, dalga fonksiyonu değişikliğinin iki sürecinin tutarlılığını yaratmaya çalıştı.

Dalga işlevinin çökmesiyle tutarlı bir kuantum mekaniği ölçüm şemasının "olasılığını" kanıtlayabildi. Ancak böyle bir çöküşün "gerekliliğini" kanıtlamadı. Von Neumann'ın projeksiyon varsayımı genellikle kuantum ölçümünün normatif bir açıklaması olarak sunulsa da, 1930'larda mevcut olan deneysel kanıtlar dikkate alınarak tasarlandı (özellikle Compton-Simon deneyi paradigmatikti), ancak günümüzün birçok önemli ölçüm prosedürü onu tatmin etmiyor (ikinci tür ölçümler olarak adlandırılır).

dalga fonksiyonu çöküşünün varlığı aşağıdaki durumlarda gereklidir:

* Kopenhag yorumu
* objektif çöküş yorumları
* işlemsel yorum
* von Neumann–Wigner yorumu (bilincin çökmeye neden olduğu).

Öte yandan, çökme, aşağıdaki durumlarda gereksiz veya isteğe bağlı bir yaklaşım olarak kabul edilir:

* tutarlı tarihler yaklaşımı, kendi adını taşıyan "Kopenhag doğru yapıldı"
* Bohm yorumu
* birçok dünya yorumu
* topluluk yorumu
* ilişkisel kuantum mekaniği yorumu

*Dalga fonksiyonunun çökmesi* ifadesiyle tanımlanan olaylar kümesi, kuantum mekaniğinin yorumlanmasında temel bir problemdir ve ölçüm problemi olarak bilinir.

Kopenhag Yorumunda çökmenin, klasik sistemlerle (ölçümlerin özel bir durumu olduğu) etkileşimin özel bir özelliği olduğu varsayılır. Matematiksel olarak, çökmenin, gözlemlenebilirlerin Boole cebirlerine sahip sistemler olarak kuantum teorisi içinde modellenen klasik bir sistemle etkileşime eşdeğer olduğu ve koşullu bir beklenti değerine eşdeğer olduğu gösterilebilir.

Everett'in çoklu dünyalar yorumu, çökme sürecini bir kenara atarak bununla ilgilenir, böylece ölçüm aygıtı ile sistem arasındaki ilişkiyi, kuantum mekaniğinin doğrusal yasaları evrensel olarak geçerli olacak şekilde yeniden formüle eder; yani, bir kuantum sisteminin evrimleştiği tek süreç, Schrödinger denklemi veya bazı göreli eşdeğerleri tarafından yönetilir.

Kuantum mekaniği sistemlerinin evriminin genel bir açıklaması, yoğunluk operatörleri ve kuantum işlemleri kullanılarak mümkündür. Bu biçimcilikte (C\*-cebirsel biçimcilikle yakından ilişkilidir), dalga fonksiyonunun çökmesi üniter olmayan bir kuantum işlemine karşılık gelir. C\* biçimciliği içinde bu üniter olmayan süreç, cebirin önemsiz olmayan bir merkez veya klasik gözlemlenebilirlere karşılık gelen merkezileştiricinin merkezini kazanmasına eşdeğerdir.

Dalga fonksiyonuna atfedilen önem yorumdan yoruma değişir ve hatta bir yorum içinde bile değişir (Kopenhag Yorumu gibi). Dalga fonksiyonu yalnızca bir gözlemcinin evren hakkındaki bilgisini kodluyorsa, dalga fonksiyonunun çökmesi yeni bilgilerin alınmasına karşılık gelir. Bu, klasik "dalga fonksiyonunun", mutlaka bir dalga denklemine uyma zorunluluğu olmaması dışında, klasik fizikteki duruma biraz benzer. Dalga fonksiyonu bir anlamda ve bir ölçüde fiziksel olarak gerçekse, dalga fonksiyonunun çökmesi de aynı ölçüde gerçek bir süreç olarak görülür.

Ayrıca bakınız
--------------

* Schrödinger'in Kedisi
* Kopenhag Yorumu

Dış bağlantılar
---------------

* Information Philosopher on Schrödinger's cat 23 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Kaynakça
--------

1. ↑  
J. von Neumann (1932). *Mathematische Grundlagen der Quantenmechanik* (Almanca). Berlin: Springer. 
J. von Neumann (1955). *Mathematical Foundations of Quantum Mechanics*. Princeton University Press.
2. 1 2 3  Schlosshauer, Maximilian (2005). "Decoherence, the measurement problem, and interpretations of quantum mechanics". *Rev. Mod. Phys*. **76** (4): 1267-1305. arXiv:quant-ph/0312059 $2. Bibcode:2004RvMP...76.1267S. doi:10.1103/RevModPhys.76.1267.
3. ↑  Giacosa, Francesco (2014). "On unitary evolution and collapse in quantum mechanics". *Quanta*. **3** (1): 156-170. arXiv:1406.2344 $2. doi:10.12743/quanta.v3i1.26.
4. ↑  Zurek, Wojciech Hubert (2009). "Quantum Darwinism". *Nature Physics*. **5** (3): 181-188. arXiv:0903.5082 $2. Bibcode:2009NatPh...5..181Z. doi:10.1038/nphys1202.
5. 1 2  Fine, Arthur (2020). "The Role of Decoherence in Quantum Mechanics". *Stanford Encyclopedia of Philosophy*. Center for the Study of Language and Information, Stanford University website. 13 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2021.
6. ↑  Heisenberg, W. (1927). Über den anschaulichen Inhalt der quantentheoretischen Kinematik und Mechanik, *Z. Phys.* **43**: 172–198. Translation as 'The actual content of quantum theoretical kinematics and mechanics' here 2 Ağustos 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
7. ↑  Griffiths, David J. (2005). *Introduction to Quantum Mechanics, 2e*. Upper Saddle River, New Jersey: Pearson Prentice Hall. ss. 106-109. ISBN 0131118927.
8. ↑  Griffiths, David J. (2005). *Introduction to Quantum Mechanics, 2e*. Upper Saddle River, New Jersey: Pearson Prentice Hall. ss. 100-105. ISBN 0131118927.
9. ↑  Wojciech H. Zurek (2003). "Decoherence, einselection, and the quantum origins of the classical". *Reviews of Modern Physics*. **75** (3): 715. arXiv:quant-ph/0105127 $2. Bibcode:2003RvMP...75..715Z. doi:10.1103/RevModPhys.75.715.
10. ↑  C. Kiefer (2002). "On the interpretation of quantum theory—from Copenhagen to the present day". arXiv:quant-ph/0210152 $2.
11. ↑  G. Jaeger (2017). ""Wave-Packet Reduction" and the Quantum Character of the Actualization of Potentia". *Entropy*. **19** (10): 13. Bibcode:2017Entrp..19..513J. doi:10.3390/e19100513 Özgürce erişilebilir.
12. ↑  Henrik Zinkernagel (2016). "Niels Bohr on the wave function and the classical/quantum divide". *Studies in History and Philosophy of Modern Physics*. **53**: 9-19. arXiv:1603.00353 $2. Bibcode:2016SHPMP..53....9Z. doi:10.1016/j.shpsb.2015.11.001. We can thus say that, for Bohr, the collapse is not physical in the sense of a physical wave (or something else) collapsing at a point. But it is a description – in fact the best, or most complete, description – of something happening, namely the formation of a measurement record (e.g. a dot on a photographic plate).
13. ↑  
W. Pauli (1958). "Die allgemeinen Prinzipien der Wellenmechanik". S. Flügge (Ed.). *Handbuch der Physik* (Almanca). **V**. Berlin: Springer-Verlag. s. 73.
14. ↑  
L. Landau; R. Peierls (1931). "Erweiterung des Unbestimmtheitsprinzips für die relativistische Quantentheorie". *Zeitschrift für Physik* (Almanca). **69** (1–2): 56-69. Bibcode:1931ZPhy...69...56L. doi:10.1007/BF01391513. )
15. ↑  Discussions of measurements of the second kind can be found in most treatments on the foundations of quantum mechanics, for instance, J. M. Jauch (1968). *Foundations of Quantum Mechanics*. Addison-Wesley. s. 165. ; B. d'Espagnat (1976). *Conceptual Foundations of Quantum Mechanics*. W. A. Benjamin. ss. 18, 159. ; and W. M. de Muynck (2002). *Foundations of Quantum Mechanics: An Empiricist Approach*. Kluwer Academic Publishers. section 3.2.4. .
16. ↑  Belavkin, V. P. (May 1994). "Nondemolition Principle of Quantum Measurement Theory". *Foundations of Physics*. **24** (5): 685-714. arXiv:quant-ph/0512188 $2. Bibcode:1994FoPh...24..685B. doi:10.1007/BF02054669. ISSN 0015-9018.
17. ↑  Redei, Miklos; Summers, Stephen J. (7 Ağustos 2006). "Quantum Probability Theory". arXiv:quant-ph/0601158 $2.
18. ↑  Primas, Hans (2017). Atmanspacher, Harald (Ed.). *Knowledge and Time* (İngilizce). Springer International Publishing. ISBN 978-3-319-47369-7. 14 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2023.
19. ↑  Fröhlich, J.; Schubnel, B. (5 Ekim 2013). "Quantum Probability Theory and the Foundations of Quantum Mechanics". arXiv:1310.1484 $2.

1. ↑  Unless the observable being measured commutes with the Hamiltonian, the post-measurement state will in general evolve as time progresses into a superposition of different energy eigenstates as governed by the Schrödinger equation. Unless the state projected onto upon measurement has a definite energy value, the probability of having the same measurement outcome a non-zero time later will in general be less than one.