**Natüralizm** ya da **doğalcılık**; felsefe, sanat ve edebiyatta doğal Dünya'yı temel alan çeşitli akımlara verilen ortak ad. Bu akımların takipçilerine **natüralist** denir. Bunun yanı sıra doğa tarihi ile uğraşan bilim insanlarına da natüralist denir.

* Edebiyatta ve sanatta natüralizm, doğayı detayları ile olduğu gibi yansıtmayı öngören akımların genel adıdır.
* Felsefede natüralizm, her şeyin doğal varlıklardan, doğal nedenlerle oluştuğunu, doğaüstü varlıklara ve açıklamalara itibar edilmemesi gerektiğini savunan düşüncedir.
* Ahlak felsefesinde natüralizm, ahlaki çıkarımların, ahlaki olmayan ifadelerden yapılabileceği teorisidir.

Felsefe
-------

Doğalcılığa göre doğanın, nesnel yasalar uyarınca işleyen bir düzeni vardır. Gözlem ve deneye dayalı bilimler, işte bu yasalar sayesinde doğa ile ilgili her alanda sağlam, kesin bilgilere ulaşabilir. Doğalcılık, doğa bilimlerinin sanata ve edebiyata uygulanmasıyla ortaya çıkmıştır. Doğalcı anlayışa göre gerçek olduğu gibi yansıtılmalı, yaşamın kaba ve bayağı sayılarak ele alınmayan yönleri de işlenmelidir.

Doğalcı anlayışa göre birey, içinde yetiştiği toplumsal ve doğal çevrede biçimlenir. Ekonomik ve toplumsal baskılar altında ezilen bireyler, içlerinden gelen güçlü dürtülerle hareket ederler. Alın yazılarını belirleyebilme gücünden uzak olduklarından davranışlarından da sorumlu tutulamazlar.

### Türleri

*Natüralizm* iki farklı felsefî görüşte incelenir:

* **Yöntemsel natüralizm,** bilim insanlarından, içinde bulunduğumuz dünya hakkında, gözlemleyebileceğimiz, test edebileceğimiz, tekrar edebileceğimiz ve doğrulayabileceğimiz açıklamalar talep eder. Epistemoloji üzerine yoğunlaşır: "Dünya üzerinde güvenilir bilgiyi edinmenin yöntemleri nelerdir?". Metafizik ve dini inançtan bağımsız, özellikle "bilgi" edinmenin pratik yöntemleriyle ilgili epistemolojik bir bakış açısıdır. Buna göre varsayımların doğal neden ve olaylara göre açıklanıp test edilmesi gerekir. Gözlemlenebilir eylemlerin açıklamaları yalnızca doğal nedenlerle ilişkilendirildikleri sürece pratik ve faydalı olur (mesela "kesin işleyişler" buna örnektir, ama "şüpheli mucizeler" değil). Yöntemsel natüralizm modern bilimin temel prensibidir. Bazı filozoflar bu düşünceyi daha da genişleterek yöntemsel natüralizmin felsefenin de temel prensibi olduğunu söylemişlerdir. Bu bakış açısına göre bilim ve felsefe bir bütündür. W.V. Quine, George Santayana ve diğer bazı filozoflar da bu düşünceyi desteklemişlerdir.
* **Metafizik natüralizm**, (veya **ontolojik natüralizm** veya **felsefi natüralizm**) ontoloji üzerine yoğunlaşır: Bu bakış açısı daha çok varoluş ile alakalıdır: var olan nedir ve var olmayan nedir? Natüralizm "tabiat vardır ve bütün temel doğrular tabiatın doğrularıdır." metafiziki pozisyonuna sahiptir.

### Tarihçe

Felsefi natüralizme ait ilk düşünce ve varsayımlara Sokrates'ten önceki İyonya'lı filozofların eserlerinde rastlanır.

Bilimin babası kabul edilen Miletli Thales tabiat olaylarını doğaüstü nedenlere girmeksizin açıklayan ilk filozoflardandır. Bu erken dönem filozofları natüralizmin temellerini atan deneysel araştırma prensiplerine katkıda bulundular.

Orta Çağ'ın sonlarına doğru olayları doğal nedenlere bağlamak hristiyan filozofların tipik özelliği haline geldi. Skolastik düşünürler ise bir taraftan yaratıcının olaylara doğrudan müdahalesi ihtimaline kapıyı açık bırakmalarına rağmen bir taraftan da tabiat olaylarının arkasında bilimsel açıklamalar aramaktansa mucize arayışlarına giren çağdaşlarını hakir görmeye başladılar.

17. yüzyıl felsefesinde Descartes'ın "Cogito ergo sum" düşüncesiyle ulaştığı "Tanrı" idesi, Descartes'ın idealist bir filozof olarak da isimlendirilmesine sebep olmuştur. İşte Descartes'ın bu idealizmine karşı, naturalist bir bakışla Thomas Hobbes çıkmıştır. Dolayısıyla 17. yy'da naturalizmin temsilcisi olmuştur.

Sanat
-----

Görsel sanatlarda Doğalcılık, doğanın olduğu gibi betimlenmesi biçiminde ortaya çıktı. Gerçekte ilk Doğalcı yapıtları, Eski Yunanistan'da, klasik dönem sanatçılarının verdiği söylenebilir. Rönesans sanatçıları, bir bakıma bu anlayışı yeniden canlandırdılar. 17. yüzyılda yaşayan Doğalcı ressamlar doğayı, güzelliği ve çirkinliğiyle olduğu gibi yansıtmakta birleşiyorlardı. Doğalcı terimi de ilk kez bu yüzyılda kullanıldı.
İngiliz manzara ressamı John Constable, 1830'larda doğanın tüm yönleriyle, olduğu gibi betimlenmesi gerektiğini savundu. Constable’ın etkisinde kalan Fransız Barbizon ressamları, yeni Avrupa Doğalcılık'ının manzara resmindeki temsilcileriydi. Bu yıllarda Jean-Baptiste Camille Corot, Alfred Sisley, Camille Pissarro ve Claude Monet de Doğalcı yapıtlar verdiler. 19. yüzyılın sonuna doğru Doğalcılık Alman ressamları üzerinde de etkisini gösterdi. ABD'de ise Doğalcılık 19. yüzyılda, Gerçekçilik’le iç içe gelişti.

Edebiyat
--------

Edebiyatta Doğalcılık, 19. yüzyılın ikinci yarısında Fransa'da doğdu. Bu akımın kuramsal temellerini Fransız Hippolyte Taine'in oluşturdu. Taine'in düşüncelerinden etkilenen Goncourt Kardeşler, ilk Doğalcı roman olan *Germinie Lacerteux*‘u (1864) yazdılar. Ama edebiyatta Doğalcılık asıl anlatımını, Emile Zola'nın *Le Roman expérimental* (1880; "Deneysel Roman") adlı deneme yazılarında buldu. Goncourt Kardeşler’den etkilenen Zola'ya göre romancı, olguları yalnızca saptayarak yazmakla yetinen bir gözlemci değil, roman kişilerinin iç dünyalarını, duygusal ve toplumsal olguları bir dizi deneyden geçiren bir deneycidir. Doğalcılık'ın öngördüğü yöntemlere Zola kadar sıkı sıkıya bağlı kalmış çok az yazar vardır. Ama bir süre sonra, ünlü öykücü Guy de Maupassant, romancı Joris-Karl Huysmans, Alman oyun yazarı Gerhart Hauptmann, Portekizli romancı José Maria Eça de Queirós bu akımdan etkilenerek yazmışlardır.

Doğalcı yazarlar, nesnel gerçekleri yazdılar ve idealleştirmeye karşı çıktılar. Yaşamın acımasız ve kaba yanlarını da yansıttılar. Kalıtıma ilişkin görüşlerinin etkisiyle, güçlü tutkuların pençesinde kıvranan basit tipleri ele alarak işlediler. Doğalcı yazarlar, çevrenin birey üzerinde ezici bir etkisi olduğuna inanıyorlardı. Bundan dolayı yapıtlarında, iç karartıcı mekânları, gecekondu semtlerini ve yeraltı dünyasını bir belgesel diliyle işlediler.
Avrupa edebiyatında Doğalcılık'ın etkileri zayıflamaya başladığı bir dönemde ABD'de, Stephen Crane, Frank Norris ve Jack London bu anlayışla yazdılar. Theodore Dreiser, ABD'de Doğalcılık'ı doruğa ulaştırdı. James T. Farrell'ın *Studs Lonigan* (1932-35) başlıklı üçlemesi son Doğalcı yapıtlar oldu.

Türk edebiyatına Doğalcılık, deneye dayalı bilimlerin ateşli savunucusu Beşir Fuad’ın etkisiyle girdi. Beşir Fuad roman ya da öykü yazarı değildi, ama bazı yapıtlarında Doğalcılığın temel ilke ve yöntemlerini savunarak dönemin romancı ve öykücülerini etkiledi. Türk edebiyatının ilk Doğalcı romanı, 1891'de Ahmed Midhat Efendi’nin yazdığı *Müşahedat*‘tır ("Gözlemler"). Bu akımın Türk edebiyatındaki ilk önemli temsilcisi ise Hüseyin Rahmi Gürpınar’dır. Gürpınar Doğalcılık'a, *Mürebbiye* (1899) adlı romanında kahramanlardan birinin ağzından bu akımın ne olduğunu anlatacak kadar önem vermiştir. *Ben Deli miyim?* (1925) adlı romanı müstehcen bulunarak dava açılınca yazar, "gerçek öykücülük, tüm bilimleri, fenleri kapsayan, her kötülüğü, her hastalığı, her gizli fesadı, yarayı aydınlığa çıkaran yüce bir güçtür" diyerek duruşmada kendisini ve Doğalcılık anlayışını savunmuştur.

Doğalcılık, kısa ömürlü bir akım olmakla birlikte Gerçekçiliğin zenginleşmesini, yeni konuların bulunmasını, biçime öncelik tanımayan ve yaşama yakın olan bir anlatımın gelişmesini sağladı.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4  "Naturalism." *Oxford Dictionary of English 2e*, Oxford University Press, 2003.
2. ↑  Judge John E. Jones. Kitzmiller v. Dover Area School District davasının Mahkeme kararı. 9 Ocak 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Beyanda bulunan uzmanlar: John F.Haught, Robert T. Pennock ve Kenneth R. Miller.
3. ↑  Methodological Naturalism and Philosophical Naturalism 7 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.: Clarifying the Connection (2000), Barbara Forrest, 2007-05-20 tarihli.
4. ↑  "Naturalism", in *The Encyclopedia of Philosophy*, Macmillan, 1996 Supplement, 372-373.
5. ↑  Jonathan Barnes's introduction to Early Greek Philosophy (Penguin)

| * g
* t
* d
Batı Etkisinde Gelişen Türk edebiyatı |
| --- |
| Dönemler | 
* Tanzimat edebiyatı
* Ara Nesil (1876-1896)
* Servet-i Fünûn edebiyatı
* Fecr-i Ati
* Millî Edebiyat
* Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı

 |
| Etkileyen kuramlar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Dışa dönük kuramlar | 
* Marksist estetik
* Determinist edebiyat kuramı
* Tarihçi edebiyat kuramı
* Arketip kuramı

 |
| Yazar merkezli kuramlar | 
* Anlatımcılık
* Psikanalitik Edebiyat

 |
| Okur merkezli kuramlar | 
* Duygusal etki kuramı
* İzlenimci eleştiri kuramı
* Fenomenolojik edebiyat

 |
| Eser merkezli kuramlar | 
* Biçimcilik
* Yapısalcı edebiyat
* Yeni eleştiri
* Metinlerarasılık

 |

 |
| Önemli kavram ve kuruluşlar | 
* Batılılaşma
* Lale Devri
* Tercüme Odası
* Tanzimat
* Takvim-i Vekayi
* Tercüman-ı Ahvâl
* Tasvir-i Efkâr
	+ İbrahim Şinasi
* Hayaliyyun- Hakikiyyun
* Tahrîb-i Harâbât
* Şiir ve İnşa
* Nev Yunanilik
* Nayiler

 |
| Batı edebiyatı akımları | 
* Klasisizm
* Romantizm
* Gerçekçilik
* Natüralizm
* Parnasizm
* Sembolizm
* İzlenimcilik
* Dışavurumculuk
* Dadaizm
* Fütürizm
* Harfçilik
* Gerçeküstücülük
* Varoluşçuluk
* Postmodernizm

 |

| * g
* t
* d
Metafizik |
| --- |
| Metafizikçiler | 
Parmenides **·** 
Plato **·** 
Aristoteles **·** 
Kapila **·** 
Plotinus **·** 
Duns Scotus **·** 
Thomas Aquinas **·** 
René Descartes **·** 
Immanuel Kant **·** 
Isaac Newton **·** 
Baruch Spinoza **·** 
Georg W. F. Hegel **·** 
George Berkeley **·** Henri Bergson **·** 
Charles Sanders Peirce **·** 
Alfred N. Whitehead **·** 
Bertrand Russell **·** 
Dorothy Emmet **·** 
G. E. Moore **·** 
Gilbert Ryle **·** 
Hilary Putnam **·** 
P. F. Strawson **·** 
R. G. Collingwood **·** 
Adolph Stöhr **·** 
Rudolf Carnap **·** 
Saul Kripke **·** 
Willard V. O. Quine **·** 
Donald Davidson **·** 
**devamı ...** 
 |
| Kuramlar | 
Anti-realizm **·** 
Determinizm **·** 
Bilimsel gerçekçilik **·** 
Natüralizm **·** 
Düalizm **·** 
Fenomelizm **·** 
Fizikalizm **·** 
Gerçekçilik **·** 
Görecilik **·** 
Hayatın anlamı **·** 
Hindu idealizmi **·** 
İdealizm **·** 
Liberteryenizm **·** 
Materyalizm **·** 
Monizm **·** 
Nihilizm **·** 
Özcülük **·** 
Özgür irade **·** 
Özgürlük **·** 
Öznelcilik **·** 
Pirsig'in kalite metafiziği **·** 
Platoncu idealizm **·** 
*Samkhya* **·** 
Solipsizm **·** 
Tip kuramı **·** 
Töz **·** 
Varoluşçuluk
 |
| Kavramlar | 
Algı **·** 
*Anima mundi* **·** 
Anlam **·** 
Bedenlenmiş biliş **·** 
Cogito ergo sum **·** 
Değişim **·** 
Değer **·** 
Tecrübe **·** 
Modalite **·** 
Düşünce **·** 
Enformasyon **·** 
Evrensel **·** 
Eylem **·** 
Düşünce **·** 
Fiziksel beden **·** 
Gerçek **·** 
Gerçeklik **·** 
Gözlenemeyen **·** 
Form **·** 
Hareket **·** 
İlke **·** 
Kalite **·** 
Kasıt **·** 
Kategori **·** 
Kavram **·** 
Kimlik **·** 
Madde **·** 
Memetik **·** 
Nedensellik **·** 
Nesne **·** 
Nosyon **·** 
Örüntü **·** 
Öz **·** 
Özellik **·** 
Öznellik **·** 
*Qualia* **·** 
Ruh **·** 
Sezgi **·** 
Soyut nesne **·** 
Tercih **·** 
Töz **·** 
Varlık **·** 
Varoluş **·** 
Zaman **·** 
Zekâ **·** 
Zihin **·** 
Zihinsel temsil **·** 
Zorunluluk **·** 
**devamı...** 
 |
| İlgili maddeler | 
Kozmoloji **·**  Epistemoloji **·**  Ontoloji **·**  Teleoloji **·**  Psikoloji felsefesi **·**  Zihin felsefesi **·**  Benlik felsefesi **·**  Uzay ve zamanın felsefesi **·**  Aksiyoloji **·**  Kuramsal fizik **·**  Meta
 |
|  Kategori **·**  Taslaklar
 |