**Ujamaa** (Svahili: ailelik), Julius Nyerere'nin 1961'de İngiltere'den bağımsızlığını kazandıktan sonra Tanzanya'daki sosyal ve ekonomik kalkınma politikalarının temelini oluşturan sosyalist bir ideolojidir.

Julius Nyerere
Daha genel olarak, ujamaa "kooperatif ekonomisi" anlamına gelebilir, "yerel halkın yaşamanın temellerini sağlamak için birbirleriyle işbirliği yapması" veya "kendi mağazalarımızı ve diğer işletmelerimizi inşa etmek ve sürdürmek ve bunlardan birlikte kar etmek" anlamında.

İdeoloji ve uygulama
--------------------

1967'de Başkan Nyerere, Arusha Deklarasyonu başlıklı, Nyerere'nin Afrika kalkınma modeline olan ihtiyacına işaret ettiği ve politika olarak ujamaa'nın temelini oluşturan kalkınma planını yayınladı. Svahili dilinde *ujamaa* 'geniş aile', 'kardeşlik' anlamına gelir; bir kişinin kişi veya topluluk aracılığıyla bir kişi haline geldiğini iddia eder. Aile birimlerini bir araya getiren ve uyumu, sevgiyi ve hizmeti teşvik eden 'diğerleri' veya 'topluluk' ruhu.

Nyerere, Ujamaa'yı ulusal kalkınma projesinin temeli olarak kullandı. Ujamaa kavramını çeşitli yollarla bir siyasi-ekonomik yönetim modeline çevirdi.

Julius Nyerere'nin Tanzanya liderliği uluslararası ilgiyi çekmiş ve pratik politikaların temeli olarak etik ilkelere sürekli önem verdiği için dünya çapında saygı görmüştür. Nyerere yönetimindeki Tanzanya, sosyal gelişimin hayati alanlarında büyük adımlar attı: bebek ölümleri 1965'te 1000 canlı doğumda 138'den 1985'te 110'a düşürüldü; doğumda beklenen yaşam süresi 1960'ta 37'den 1984'te 52'ye yükseldi; ilkokul kaydı 1960'ta yaş grubunun %25'inden (kadınların sadece %16'sı) 1985'te %72'ye (kadınların %85'i) yükseltildi (hızla artan nüfusa rağmen); yetişkin okuryazarlık oranı 1960'ta % 17'den 1975'e kadar %63'e yükseldi (diğer Afrika ülkelerinden çok daha yüksek) ve yükselmeye devam etti. Ancak Ujamaa üretimi azaltarak projenin ekonomik büyüme sunma kabiliyeti konusunda şüpheye düştü.

Nyerere, muhalefeti ezmek için sömürge yasası olan Önleyici Gözaltı Yasası'nı kullandı.

1967'de kamulaştırmalar hükûmeti ülkenin en büyük işverenine dönüştürdü. Satın alma gücü azaldı ve Dünya Bankası araştırmacılarına göre, yüksek vergiler ve bürokrasi işadamlarının kaçamak, rüşvet ve yolsuzluğa başvurduğu bir ortam yarattı. 1973'te, kolektif tarımı teşvik etmek için Vijiji Operasyonu kapsamında zorla villagizasyon politikası izlenmiştir.

Bağımsız Tanzanya'daki siyasi altyapı
-------------------------------------

1961 bağımsızlık ilanından sonra oluşturulan Tanzanya siyasi altyapısı sömürgeci değerlere eleştirel bir yanıttı. İngilizler, I. Dünya Savaşı'nda Doğu Afrika'daki sınır bölünmeleri nedeniyle Tanzanya'yı sömürge devleti olarak tutmuşlardı. Devlet, İngiliz sömürgeciliği altında Tanganyika Bölgesi olarak kuruldu. 1960 yılında, yerli temsilci liderlik sendikalarının çoğu koloni üzerindeki idari yükümlülüklerden sorumlu olmaya başlamıştı. Bu birlikler, sömürgeci rejim döneminde sınırlı temsil sağlamak için daha küçük yerel köylerde kuruldu. Bu yerelleştirilmiş hükûmet gücü biçimleri köy temsilinin katılımını artırdı. Hatta bu süre zarfında köy temsilciliği ve aylık toplantılara katılım %75'e yükseldi. Köyün hükûmet altyapısına katılımındaki bu artış, İngilizlerin otoriter yönetiminin çöküşüyle eş zamanlı olarak gerçekleşti.

Bununla birlikte, iktidar ajanları ve köylülük arasında katı bir bölünme vardı. Tarım nüfusunun güvensizliği, önceki tarım projeleri mahsul getiricileri üzerinde sömürücü eylemlere yol açtığı için haklı çıkmıştır. Tanganyika Tarım Şirketi Planları (TAC), sanayileşme öncesi çiftçiyi daha büyük ulusal ekonomiye katılan sistematik olarak verimli bir mahsul verimciye dönüştürme projesi olarak hizmet etti. Bu program son derece babacandı ve Tanzanya köylüsü tarafından reddedildi.

9 Aralık 1961'de İngiliz yönetiminden bağımsızlığı üzerine, egemen Tanzanya devleti kuruldu ve yeni bir siyasi düzene ihtiyaç duyuyordu. İngiliz sömürge yönetiminin çöküşü sırasında Tanganyika Afrika Ulusal Birliği (TANU), Julius Nyerere tarafından yönetilen ve çoğunlukla köylü bir nüfusa sahip bir partiydi. TANU, siyasi temsilde yerelleşmeye izin veren köy örgütlü bir siyasi yapı oluşturabildi. Bu, TANU'nun sadece beş yıl içinde 100.000'den 1.000.000 milyon kişiye kadar parti desteğinde büyümesine izin verdi.

TANU, yakında bağımsız bir ulus haline gelecek olan işçi sınıfı nüfusunun temsilini sağlamak için çeşitli işçi ve tarım sendikalarını partilerine entegre edebildi. Parti liderleri, "Safari" olarak bilinen gezilere katılarak ve topluma özel konuları tartışarak yerel köy liderleriyle (çoğu zaman köyün yaşlıları) iletişimde kalacaklardı. Sınırlar belirlendikten sonra, ilçeyi temsil etmek için bireyler seçildi. Gerrit Huizer'ın önerdiği gibi, bu seçilmiş yetkililer "Hücre Sınır Komisyonları" olarak biliniyordu. Hücre Lideri'nin özel işlevi, sadece köyün veya ilçenin meselelerini daha yüksek siyasi organa temsil etmek değil, aynı zamanda Tanganyika Afrika Ulusal Birliği tarafından oluşturulan mevzuatı yerel nüfusa açıklamaktı.

1967'de Tanzanya başkanı Julius Nyerere, bir zamanlar sömürgeci İngiltere tarafından dayatılan son derece bürokratik kapitalist modele bir yanıt olan yeni bir ideolojik ekonomik bağımsızlık duygusu kurdu. Nyerere, Tanzanya mallarının çoğunluğunu denizaşırı ülkelere ihraç etmek yerine, Tanzanya'nın pazarda tek başına rekabet edebileceğine ve küresel ticaretin olmadığı kendi kendine yeten bir pazar yaratabileceğine inanıyordu. Bu, Tanzanya'nın bağımsızlık sonrasında küresel pazara yaklaşımı için önemli bir adımdı.

Arusha Bildirgesi
-----------------

### Ujamaa ideolojisinin uygulanması ve kodlanması

Arusha Deklarasyonu, Ujamaanın izdüşümlerini ve ideolojilerini kodlamak için oluşturulmuştur. Belge, TANU'nun kardeşlik ve toplum ideolojileri etrafında dönen sosyalist bir partinin ideolojileri için ulusal bir uzlaşma oluşturmasına izin verdi. Arusha Deklarasyonu TANU Anayasası olarak hizmet etti ve sosyalist bir devletin altyapısını açıkça belirtiyor. Arusha Deklarasyonu, otoriter rejimden uzak, bireyin haklarını destekleyen ilerici bir devleti özetledi. Açılış bildirisi başlar: 

> TANU şuna inanır:
> 
> 
> 1. Bütün insanların eşit olduğuna;
> 2. Her bireyin haysiyet ve saygı hakkı olduğunu;
> 3. Her vatandaşın Ulusun ayrılmaz bir parçası olduğunu ve yerel, bölgesel ve ulusal düzeyde hükûmette eşit bir rol alma hakkına sahip olduğunu;
> 4. Her vatandaşın yasa bağlamında ifade özgürlüğü, hareket, dini inanç ve örgütlenme hakkına sahip olduğunu;
> 5. Her bireyin yasalara göre toplumdan canını ve malını koruma hakkına sahip olması;
> 6. Her vatandaşın emeğinin karşılığını almaya hakkı olduğunu;
> 7. Tüm vatandaşlar birlikte ülkenin tüm doğal kaynaklarına sahip ve torunlarına güveniyorlar.
> 8. Ekonomik adaleti sağlamak için Devletin ana üretim araçları üzerinde etkili bir kontrole sahip olması gerektiğini; ve
> 9. Tüm yurttaşların refahını sağlamak ve bir kişinin başka ya da bir grup tarafından başka bir grup tarafından sömürülmesini önlemek, sınıfsız bir toplumla bağdaşmayan ölçüde zenginlik birikimini önlemek için Milletin ekonomik hayatına aktif olarak müdahale etmenin devletin sorumluluğunda olduğunu.
> 
> 
> 

Arusha Deklarasyonu'nun ikinci bölümünde TANU'nün sosyalist uygulamalarının ve ideolojilerinin rolü incelenmektedir. Bu bölümün ana bileşenleri "*Sömürünün Yokluğu, Üretimin Çoğunluğu Altında Olacak Büyük Üretim Araçları Köylü ve İşçi, Demokrasi ve Bir İdeoloji Olarak Sosyalizm*"dir. TANU, hükûmetin üretim araçları üzerinde tam kontrole sahip olmasına rağmen, hükûmetin işçi sınıfını ve köylülük oluşturanlar tarafından yönetilmesinin önemli olduğuna inanıyordu. Ayrıca TANU, temsili bir demokrasinin varlığı olmadan sosyalizmin başarıyla gerçekleştirilmesini imkansız buldu.

### Kendine güven ideolojisi ve beş yıllık plan

TANU, kapitalist piyasaların doğasının sömürücü olduğuna ve yoksulluğun ortadan kaldırılmasına kanserli olduğuna inanıyordu. Nyerere için Tanzanya'nın sömürücü kapitalist uluslararası pazarlardan kendini savunabilecek kendine güvenen bir ekonomi yaratması çok önemliydi. Ujamaa ideolojisi, üretimi geliştirmek için kullanılan büyük hükûmet harcamalarını haklı çıkaran kendine güvenen bir ulus imajına derinden dayanıyordu.

Bu geniş hükûmet harcamaları, Arusha Deklarasyonu iki "Beş Yıllık Plan"da tanıtıldı ve bozuldu. Bu planlar, özellikle kırsal ortamlarda artan tarımsal ve endüstriyel üretim ve kalkınma getirileri vadetti. Bu planın çözümü "Ujamaa Köyleri" yaratmaktı. Ujamaa ideolojisi, toplumsal yaşam ve kardeşlik uygulamalarına yoğun bir şekilde odaklandı.

Tanzanya'nın bağımsız bir ekonomi haline olması gerekli olsa da, Ujamaa'nın yerel uygulamaları toplumlara güveni teşvik etti. Ujamaa ideolojisine göre toplumun en önemli kesimi toplumdu. Birey ikincil olarak geldi. Ayrıca, Ujamaa ideolojisi, Ujamaa ideolojisine uygun tarımsal kalkınma açısından toplumsal yaşam ve ekonomik uygulamalarda bir değişikliğin önemini teşvik etti. Ujamaa sadece yerli bir sosyal proje değil, aynı zamanda küresel topluma Afrika sosyalizminin tam bağımsız bir ekonomi yaratmada başarılı olabileceğinin kanıtıydı.

Ujamaa köyleri ve Tanzanya köyleşmesi
-------------------------------------

TANU ve başkan Nyerere tarafından teşvik edilen Arusha Deklarasyonu'nda sunulan Ujamaa İdeolojisi, ilk Beş Yıllık Planın yapısal gelişimi üzerinde önemli etkilere sahipti. Bu sosyal ve ekonomik deneyin başlangıcı Tanzanya'nın Songea'nın güney bölgesi Ruvuma'da başladı. Ujamaa kalkınma planının başlangıcı Litowa köyünde başladı.

Litowa'daki ilk deney tarımsal süreklilik eksikliği nedeniyle başarısız olsa da, TANU bir yıl sonra tekrar denedi ve kooperatifler ve seçilmiş temsil organları oluşturmada başarılı oldu. Aslında, 1965'te, "Başkan Nyerere ziyarete geldi... ve Litowa'nın Ujamaa yaklaşımının bir örneği olduğunu ilan etti"Litowa'da nüfus sayısı arttıkça, toplumun gelişimine derhal fayda sağlamak için eğitim uygulamalarını kurumsallaştırma çabası vardı. Bu, bireylerin daha geleneksel temel yaklaşımla eğitilmek yerine, ortak Ujamaa'nın yaşamasında hemen rol oynamaları için özel olarak eğitilmelerini sağladı. Litowa'da ilköğretimde tarım ve inşaat uygulamaları genellikle müfredatın bir parçası olarak öğretil

Litowa, Ujamaa girişiminin gerçek kavramının ne anlama geldiğinin bir örneği olarak hizmet etti: ortak tarım, kamu hizmetine toplum katılımı, üretim uygulamalarının yayılması ve teknik geliştirme becerilerinin modernizasyonu (yani inşaat). Litowa Ujamaa'nın fikirlerini teşvik ettikçe, kooperatiflerin ve toplumsal yaşam uygulamalarının yayılması. Bireyler Ujamaa köylerine taşınmak ve ortaklaşa yaşamak için mevcut işlerini bırakacaklardı.

Litowa, Tanzanya'nın bu bölgesindeki insanların kitlesel hareketleriyle sonuçlanan bir başarı örneğiydi. Antropolog John Shaw, "Başkan Julius Nyerere'ye göre, Eylül 1973'ten Haziran 1975'e kadar yedi milyondan fazla insanın taşındığını ve Haziran 1975'ten 1976'nın sonuna kadar dört milyon kişinin daha yeni yerleşim yerlerine taşındığını" savunuyor. Bu süre zarfında insanların Ujamaa köylerine yaptığı bu büyük hareketler, Nyerere ve TANU'nun ideolojisinin toplumsal bir gerçekliğe dönüşebileceğini kanıtladı.

Ujamaa ve cinsiyet
------------------

Ujamaa sosyalist hareketi sadece Tanzanya'daki birçok ekonomik üretim uygulamasını değiştirmekle kalmadı, aynı zamanda Tanzanya'da aile dinamiklerinin, özellikle de cinsiyet rollerinin takip etme yollarını değiştirdi. Ujamaa projesi "çekirdek aile" fikrini destekledi. Bununla birlikte, Ujamaa projesi boyunca, toplumda cinsiyet rollerinin atanma şeklini değiştirmek için yerel halklardan direniş devam etti.

Daha sonra gelişen köyleşme çabaları içindeki çekirdek aile, Ujamaa'nın sosyalist fikirleri arasında iç gerilimler yaratan kardeşlik ve toplumsal ilişkiler yerine hane halkına odaklanmasını merkezileştirdi. Aslında, daha sonra Ujamaa köylerinde bir güç mücadelesinin nedeni oldu. Ancak TANU partisi, toplum içinde kadın hakları ve eşitliğini temsil eden bir hükûmet bölümü oluşturdu. Bu bölüm Umoja wa Wanawke wa Tanganyika (UWT) olarak biliniyordu.

UWT, Priya'nın açıkladığı gibi, kadınların sosyalist bir topluma entegrasyonuyla ilgili sorunları ele almak için tasarlanmıştır; ancak daire yetkililerinin önemli TANU yetkililerinin eşleri olduğu ve oldukça ataerkil bir gündemi teşvik ettiği ortaya çı. ktıBununla birlikte, UWT'nin Tanzanya'daki kadınların okuryazarlık oranını ve özellikle kadınlar için enstitü eğitim sistemlerini artırmak için büyük hareketler olduğu söyleniyor. Bununla birlikte, bu akademik kurumların çoğu kadınlara daha iyi bir eş olmanın ve eş olarak topluma daha fazla fayda sağlamanın yollarını öğretiyordu. Örneğin Priya, bu kadın eğitim kurumlarında "Şehirde Bebek Bakıveı + Beslenme ve Sağlık Sorunları" gibi derslerin öğretildiğinin örneğini vermektedir. UWT daha sonra kadınlara yapısal gelişim kavramlarını öğretmeye başlasa da, "ev ekonomisi" alanında öğretildi.

Bununla birlikte, Tanzanya'nın kırsal kesimindeki kadın ve erkekler, ailelerine geçimini sağlamak için bireysel çiftliklerini ekip biçmeye devam ettiler ("özellikle kaju arazileri). Erkekler güç pozisyonlarında var olmaya devam etti ve kadınlar iç alanlarda çalışmaya devam etti. Toplumsal cinsiyet rolünün toplumsal yaşamdaki etkilerini değiştirme çabaları olsa da, Ujamaa köylerinde kadın ve erkek arasındaki cinsiyet ikilisi varlığını sürdürdü.

Ekolojik etkiler
----------------

Ujamaa projesi sırasında hem ekonomik hem de siyasi eylemi etkileyen birçok ekolojik etki vardı. John Shao gibi akademisyenler, Ujamaa'nın siyasi ve ekolojik girişiminde ön plana çıkan çelişkileri gösteriyor. Urambo şeması gibi Ujamaa şemaları, Afrika tarım pazarlarının erişimi nedeniyle başarılı tarım verimleri sundu. Ancak, çiftçiler giderek daha zengin hale geldiği için plan merkezi otorite tarafından kapatıldı.

Ujamaa projesinin çevresel sonuçları Tanzanya'daki yıllık yağışlara oldukça tepkiliydi. Yıllık yağışların yüksek olmasıyla, Tanzanya'da verimli toprak verimi önemli ölçüde artar. Ayrıca, yağışlar arazinin tarımsal amaçları açısından çok önemlidir. Ujamaa projesi sırasında Shao şöyle yazar: "Sadece yirmi inç veya daha az olan topraklar. genellikle tarım için uygun değildir ve çoğunlukla otlatma için kullanılır". Bununla birlikte, yılda otuz ila kırk inç yağış alan araziler, pamuk gibi ticari ürünlerin yanı sıra temel ürünler yetiştirmek için de kullanılmıştır. Ujamaa Köyleşme programı sırasında nüfus ülke çapında dağıldı; ancak, şehirlerin ve gelişmiş köylerin yoğunlukları özellikle dengesizdi. Bununla birlikte, Ujamaa projesi sırasında Tanzanya toprakları ekilmeye hazırdı ve bu topraklarda yerleşimleri organize etmek yasal kurumlara bağlıydı.

Tanzanya'da bu süre zarfında en belirgin ekolojik sonuç, TANU hükûmeti ve Başkan Nyerere'nin zorunlu yerleşimlerinden kaynaklandı. Zorunlu yerleşim zamanında TANU, verim sonuçlarını kırarken daha yapay tarımsal yardım araçları sağladı ve bunun sonucunda üretim verimi düşmeye başladı ve araziler az gelişmiş hale geldi. Arazi tam potansiyelinden yararlanılmamaktaydı ve bu nedenle, sadece mahsul verimi subpar değil, aynı zamanda biyoçeşitlilik de daha düşük hale geldi.

Ujamaa Projesi'nin gerilemesi ve sona ermesi
--------------------------------------------

Sonunda, Ujamaa konseptine dayanan geliştirme modelinin çöküşüne bir dizi faktör katkıda bulunmuştur. Bu faktörler arasında 1970'lerdeki petrol krizi, ihracat emtia fiyatlarının (özellikle kahve ve sisal) çöküşü, doğrudan yabancı yatırım eksikliği, art arda iki kuraklık ve 1978'de Uganda ile savaşın başlaması ve genç Tanzanyalı değerli kaynakların kanını akıttı.

Ujamaa programının patlamasına yol açan iç faktörler de vardı. İlki halkın direnişiydi. 1970'lerde, komünal çiftliklerden çıkan kişisel sermaye eksikliği nedeniyle köylülükten bireysel çiftliklerini terk etme ve ortak yaşama geçme direnişi vardı. Bu, Başkan Nyerere'nin Ujamaa köylerine zorla hareket emri vermesinin neden oldu. Halkın hayal kırıklığı, Ujamaa köylerinin kabul edilebilir tarımsal verim üretmesine yardımcı olmadı.

Ujamaa'nın başarısında sürtüşme yaratan bir diğer konu da neoliberal uluslararası ekonomi politikalarının olduğu bir dönemde kendine güvenmenin önemiydi. Bu uluslararası ekonomi politikaları, Tanzanya gibi yeni bağımsız ülkelerin kendi kendine yayılan ekonomik üretim zihniyetiyle bile büyüyebilmelerini özellikle zorlaştırdı.

1985 yılına gelindiğinde Ujamaa'nın Tanzanya'yı kötü ekonomik durumundan çıkaramadığı açıktı; Nyerere, aynı yıl yapılacak başkanlık seçimlerinden sonra kendi isteğiyle emekli olacağını açıkladı.

Popüler kültürde
----------------

Tanzanya'daki hip-hop sahnesi Ujamaa'nın temel fikirlerinden ve temalarından büyük ölçüde etkilendi. Nyerere'den sonra yıllarca yolsuzluğa bulaşan hükûmet liderlerine ve siyasi figürlere yanıt olarak, üretilen müziğin büyük çoğunluğunda gönderilen mesajlar birlik ve aile ve eşitlik temalarıydı. Bu, işçi sınıfının baskısına ve bir anlamda bir tür direnişe yanıt olarak oldu. Kooperatif ekonomisinin ilkeleri "yerel halk, yaşamanın temellerini sağlamak için birbirleriyle işbirliği yapıyor" birçok Tanzanyalı hip-hop sanatçısının sözlerinde görülebilir. Gençlerin ruhlarını yükseltmek ve toplumdaki değişimi teşvik etmek amacıyla kendi kendine iş yapan ve kendi kendine yapılan kimlikleri teşvik ederler.

"Kooperatif Ekonomisi" olarak anlaşılan Ujamaa, aynı zamanda Kwanzaa'nın Afro-Amerikan kutlamasının yedi ilkesinden dördüncüsüdür: "Kendi mağazalarımızı, mağazalarımızı ve diğer işletmelerimizi inşa etmek ve sürdürmek ve bunlardan birlikte kar etmek."

Ujamaa aynı zamanda Cornell Üniversitesi ve Stanford Üniversitesi'ndeki iki Afrikalı Amerikan temalı lisans yurdunun adıdır.

Ayrıca bakınız
--------------

* Afrika sosyalizmi

Kaynakça
--------