Başlığın diğer anlamları için Kazvinî sayfasına bakınız.
**Ebu Yahya Zekeriyyâ bin Muhammed el-Kazvînî** (Farsça: **أبو يحيئ زكريا بن محمد القزويني**) (d. 1202 - ö. 1283), 13. yüzyılda yaşamış Fars asıllı matematik, fizik, astronomi, coğrafya ve jeoloji bilgini.

Hayatı
------

Tahran'a 150 km. uzaklıktaki Kazvin'de doğan Zekeriya bin Muhammed çok kısa zamanda tarih, astronomi ve jeoloji de söz sahibi oldu. Orta Çağ'da jeoloji'nin otorite kabul edilen isimlerinden birisiydi. Batı O'nu "Müslümanların Pilinus'u" olarak tanımıştır.

Eserleri
--------

Kazvini Tuhaf Yaratıklar'dan
Kazvini'nin kozmografyası
**Acaibu'l-Mahlukat ve Garaibu'l-Mevcudat**, (*Tuhaf Yaratıklar ve Acayip Varlıklar*), (*عجائب المخلوقات و غرائب الموجودات*) isimli, Türkçe ve Farsçaya da tercüme edilmiş olan Arapça astronomi eseri, *Asar-ül Bilad ve Ahbar-ül İbad*, isimli coğrafya eseri yazan Kazvini, Dünya'nın küre şeklinde olduğunu belirtmiş, hava, su, bitki, hayvan ve madenlerden detaylı olarak bahsetmiş, dağ, dere, ada, deniz ve nehirlerin oluşumu hakkında görüşler belirtmiştir.

Batı'da ancak 1920'de inceleme konusu olan kaya manyetizması ve fosil manyetizma, yedi asır önce Kazvini tarafından ele alınmış, modern jeolojinin keşiflerinden sayılan Reversal Manyetizma (ters dönümlü manyetik alan) daha o zaman, bu müslüman ilim adamı tarafından ortaya konmuştur. Eserinde, dağların oluşumunu ve sebeplerini de inceleyen Kazvinî, *"...Her 36.000 (otuzaltıbin) yılda, yıldızlar dolaşımlarını tamamlarlar ve Yeryüzünde büyük değişiklikler olur; karalar denizlere dönüşür, denizler kurur, dağlar ova, ovalar dağ olur. Kuzey güney olur..."* gibi modern bilimlerin vardığı neticelere uygun görüşlerini dile getirmektedir.

Ayrışma, aşınma, birikim alanına taşınma ve depolanmayı, *"...dağlar güneş ısısıyla toprağa ve kuma dönüşür ki, rüzgarların tesiriyle nehirlere, buradan da denizlere taşınır ve zamanın geçmesiyle aralarda tepeler meydana gelir; böylece denizlerde çıkıntılar görürüz..."* şeklinde ifade eden Kazvinî, 1950'lerde Airy ve Pratt tarafından ileri sürülen izostazi'yi (dağların kabukta, yoğunluk farklarına göre ovalık kısımlarla bir denge oluşturması) *"...dağlar yeryüzünde doğrudan denge sağlarlar..."* sözleriyle asırlar öncesinden haber veriyordu.

Depremleri volkanizma ve mağmatizmaya bağlayan Kazvini, yer altındaki basınç için buharı örnek vererek şunları yazmaktadır: *Buğular ve buharlar yeraltı çukurlarında su halinde yoğunlaşmadığı veya sıcaklık sebebiyle dağıtmadığı zaman çıkış bulamazlarsa, bir kimsenin vücudunu ateşin titretmesi gibi, onlar da yeryüzünü titretirler.*

Kaynakça
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Zekeriya el-Kazvinî*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

1. ↑  TDV İslam Ans. ilgili madde[*ölü/kırık bağlantı*]
2. ↑  T. Lewick, 'Kazwini' in *The Encyclopaedia of Islam*, 2nd edition, ed. by H.A.R. Gibbs, B. Lewis, Ch. Pellat, C. Bosworth et al. 11 vols. (Leiden: E.J. Brill, 1960-2002), vol. 4, pp 865-7
3. ↑  L. Richter-Bernburg, 'al-Qazwini, Zakariyya' ibn Muhammad', in *Encyclopedia of Arabic Literature*, ed. by Julie Scott Meisami and Paul Starkey (London: Routledge, 1998), vol. 2, pp 637-8
4. ↑  Zekeriya, el-Kazvinî, Acaibul Mahlukat, Beyrut, 1976, s.298

| * g
* t
* d
İslam Astronomları |
| --- |
| 8. yüzyıl | 
* Ahmed en-Nihâvendî
* Fadl bin Nubaht
* İbrahim el-Fezârî
* Muhammed el-Fezârî
* Maşallah bin Athari
* Ziryab

 |
| 9. yüzyıl | 
* Dineverî
* Ebû Maşer el-Belhî
* Fergânî
* Kindî
* Mâhânî
* Hacac bin Yusuf bin Matar
* El Marvazi
* Ali bin İsa
* Ahmed bin Musa
* İranşahri
* Ebu Said Gürgani
* Halid bin Abdülmelik
* Hârizmî
* Sahl bin Bişr
* Sâbit bin Kurre
* Yakub bin Tarık

 |
| 10. yüzyıl | 
* Abdurrahman es-Sufî
* Meryem el-İcliyye
* Siczi
* Hucendi
* Ebu Ca'fer el-Hazin
* Hemdani
* Kûhî
* Ebu'l-Vefâ el-Bûzcânî
* Ahmed bin Yusuf
* Battanî
* Neyrizî
* El Sacânî
* İbn-i Yunus
* İbrahim bin Sinan
* Ma Yize

 |
| 11. yüzyıl | 
* Ebu Nasr Mansur
* Birûni
* Zerkâlî
* İbn-i Sina
* İbn el Saffar
* Kûşyâr bin Lebbân
* Said el-Endülüsî
* Ali bin Rıdvan
* Fatıma el-Mecritiyye

 |
| 12. yüzyıl | 
* Nureddin Batrucî
* Haraki
* Hazini
* Yahya el Mağribi
* Enveri
* İbn el Kammad
* Cabir bin Eflah
* Ömer Hayyam
* Şerafeddin el-Tusî
* İbn Bacce
* Kemaleddin bin Yunus

 |
| 13. yüzyıl | 
* İbn el Benna el Marrakuşi
* İbn el Haim el İşbilî
* Cemaleddin
* Muhyiddin el-Mağribî
* Nasîrüddin Tûsî
* Kutbeddin Şirazî
* Şemseddin Semerkandi
* Zekeriya el-Kazvinî
* Fahreddin Ahlatî
* Esireddin el-Ebherî
* Necmeddin Kazvini

 |
| 14. yüzyıl | 
* İbn eş-Şatir
* Kemaleddin el-Farisi
* Şemseddin Halîlî
* Ahmed Eflâkî
* Kadızâde-i Rûmî

 |
| 15. yüzyıl | 
* Ali Kuşçu
* Gıyaseddin Cemşid
* Bursalı Kadızade Rumi
* Uluğ Bey
* Molla Abdülvacid
* İbn Gazi el-Miknasi
* Bahaüddin Amilî
* Molla Abdülvacid

 |
| 16. yüzyıl | 
* Bircendî
* Bahaüddin Amilî
* Pîrî Reis
* Takiyüddin
* Mirim Çelebi

 |
| 17. yüzyıl | 
* Ahmed-i Hani
* Muhammed Salih Tahtavi
* Muhammed Rudani

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 10038429
* BNF: cb145220176 (data)
* CiNii: DA05525205
* GND: 119374382
* ISNI: 0000 0001 1877 9487
* LCCN: n88675354
* NKC: jo20231199838
* NLA: 35435727
* NLI: 987007256725605171
* NTA: 071747176
* RERO: 02-A014176987
* RKD: 442006
* SUDOC: 073627011
* TDVİA: kazvini-zekeriyya-b-muhammed
* Trove: 952049
* ULAN: 500397695
* VIAF: 74086465
* WorldCat: lccn-n88675354

 |