Bu sayfa yalın bir şekilde yaygın kullanılan veya zaman içinde önemli bir konuma getirilmiş Latince deyişlerin ("*veni, vidi, vici*") listesidir. Bu deyişlerden bir kısmı Yunanca deyişlerin Latince çevirileridir, bunun en büyük nedeni Yunancanın Antik Roma'da retorik ve edebiyat gelişmeden çok önceleri retorik ve edebiyat açısından gelişmiş olmasıdır.

Bu listede A harfinden E harfine kadarki Latince deyişler vardır. Ana liste için Latince deyişler listesine bakınız. Ayrıca diğer harflerle başlayan deyişler için de Latince deyişler listesi (F-O) ve Latince deyişler listesi (P-Z)'ye bakabilirsiniz.


| İçindekiler |
| --- |
| A B C D E 
Sayfanın üstü — Göz at — Dış bağlantılar |

A
-

**A bene placito**  

Memnun edilmiş birinden

**A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto**  

Öküzün önünde, eşeğin arkasında, aptalın her tarafında hazırlıklı ol

**Ab ovo usque ad mala**  

Yumurtadan elmalara (Baştan sona anlamında: Romalıların geleneksel yemek sırasından esinlenerek, *Horatius, Satir 1.3*)

**Absentem laedit, cum ebrio qui litigat**   

Sarhoşla kavga eden, yerinde olmayan birini döver (*Publius Syrus, Sentences*)

**Ab uno disce omnes**  

Bir şeyden her şeyi öğren (Bir tek örnekle ya da gözlemle çıkarımlarda bulunulabileceği anlatılır, *Virgilius, Aeneid*)

**Abusus non tollit usum**  

Suistimal düzgün kullanmayı iptal ettirmez. (yani bir şey suistimal edilince onun düzgün kullanımını etkilememelidir)

**Ab imo pectore**  

Kalbin derinliklerinden (dürüstlükle)

**Ab inconvenienti**  

Uygun olmayan bir şeyden

**Ab initio**  

Başlangıçtan

**Ab Jove principium**  

Jüpiter'le başlayalım

**Abyssus abyssum invocat**  

Uçurum uçurumu çağırır. (Bir hata diğerlerinin doğmasına sebep olur)

**A cane non magno saepe tenetur aper**  

Yabandomuzu hep kendinden küçük köpeklere yem olur

**Accipe Hoc**  

Bunu al.

**Acta est fabula**  

Oyun bitti (Caesar Divi Filius Augustus'un son sözleri)

**Acta non verba**  

Hareket, söz değil. (ABD Ticari Deniz Akademisi mottosu)

**Actibus immensis urbs fulget massiliensis**  

Marsilya şehri, müthiş eylemlerle ışıltı saçıyor.

**Actio libera in causa**  

Nedeninde serbest hareket.

**Ad astra**  

Yılıdızlara doğru

**a Deucalione**  

Dökalyon'dan beri (çok uzun zamandan beri anlamında)

**A divinis**  

Kutsal şeylerin dışında

**Ad augusta per angusta**  

Doruklara doğru dar yollardan (Başarı kolay kazanılmaz) (*Hernani, Victor Hugo - sahne IV*)

**Adequatio intellectus et rei**  

Aklın ve gerçeğin uyumu (*Gerçek*in bir tanımı.)

**Ad libitum**  

Kendi isteğine bağlı olarak (*ad lib.* olarak kısaltılır)

**Ad fontes**  

Kaynaklara doğru

**Ad gloriam**  

Zafer için

**Ad hoc**  

Belli bir amaca yönelik

**Ad hominem**  

Bir argümana cevap verirken argümanı eleştirmekten ziyade argümanı yapan kişiye saldırmak.

**Ad impossibilia nemo tenetur**  

Hiç kimse yapamayacağı şeyler için söz vermemelidir.

**Ad majorem Dei gloriam**  

Tanrı'nın ihtişamlı görkemi için (Haçlıların, Cizvitlerin ve Şikago Üniversitesinin mottosu)

**Ad kalendas graecas**  

Grek Kalendas'ta. (Kalendaslar Romalı'dır, bu yüzden bu deyim var olmayan bir tarihi belirtir: çıkmaz ayın son

çarşambası)

**Ad litteram**  

Harfi harfine

**Ad multos annos !**  

Nice yıllara!

**Ad nauseam**  

Mide bulandırana kadar (kabak tadı vermek)

**Ad oculos**  

Kendi gözlerinle (Bariz, herkesin gözü önünde anlamında)

**Ad patres**  

Eskilerin yanına (Ad patres'e göndermek: öldürmek)

**Ad perpetuam memoriam**  

Sonsuz anısına (Genelde*-nın sonsuz anısına* olarak kullanılır ve adı anılan kişinin ölümünden uzun yıllar sonra

dahi hatırlanması dileğidir)

**Adsum**   

Buradayım (*Absum*un zıddı)

**Adversus solem ne loquitor**  

Güneş aleyhinde konuşma (Açık ve belli şeyleri tartışma)

**Ad vitam æternam**  

Sonsuz bir hayat için

**Addendum,** çoğul **addenda**  

Eklenecek şey(ler)

**Ad victoriam**  

Zafere (Daha çok *zafer için* olarak tercüme edilir, Romalılar savaşta böyle bağırırlardı.)

**Ægroto dum anima est, spes est**  

Hasta nefes aldıkça, umut vardır. *(Erasmus, Adages, 2.4.12)*

**A. E.I. O. U. (« Austria Est Imperare Orbi Universo. »)**   

(5 sesli harf) Avusturya tüm dünyayı yönetmeli (Habsbourg mottosu; Almancası: « Alle Erde Ist Oesterreich

Untertan. »)

**Ære perennius (exegi monumentum aere perennius)**   

Tunçtan daha sağlam bir yapı diktim. *(Horatius, Odes, III, 30)*

**Age quod agis !**  

Ne yapıyorsan onu yap!

**Agnus Dei**  

Tanrı'nın kuzusu (İsa için kullanılır)

**Alea iacta est**  

Zarlar atıldı. (Jül Sezar)

**Alibi**  

Başka yerde (Hukuk terimi: Zanlının suçun işlendiği tarihte başka bir yerde olduğunu göstermesiyle yaptığı savunma)

**Alis grave nil**  

Hiçbir şey kanatları olandan daha hafif değildir. (Pontifical Katolik Üniversitesi dövizi)

**Alis volat propris**  

Kendi kanatlarıyla uçar (Oregon'un dövizi. *Alis volat propriis* olarak da söylenir.)

**Alma mater**  

Süt annesi

**Alter ego**  

Bir başka kendi

**A mari usque ad mare**  

Bir denizden diğer denize (Kanada'nın resmi mottosu)

**Amantes sunt amentes**  

Aşıklar delidir.

**Amicus certus in re incerta cernitur**  

Arkadaşlar kötü günde belli olur.

**Amor est vitae essentia**  

Aşk hayatın özüdür. (Robert B. Mackay)

**Amor omnia vincit**  

Aşk her güçlüğü yener.

**Amor patriæ nostra lex**   

Vatan sevgisi kuralımızdır/yasamızdır

**A posteriori**  

Deneysel verilerden yola çıkarak

**A priori**  

Deneyden önce

**Aquila non capit muscas**  

Kartallar sinek avlamazlar. *(Erasmus, Adages, 3.2.65)*

**Argumentum ad hominem**  

Tartışmanın kalitesi, tartıştığın kişinin kalitesine bağlıdır

**Argumentum ad logicam**  

Mantık argümanı

**Argumentum ad nauseam**  

Mide bulandırıcı (baş döndürücü) argüman

**Argumentum baculinum**  

Sopa argümanı (tehdit ya da güçle ikna etmek) *(bkz. Molière, Scapin'in Dolapları)*

**Ars est celare artem**  

Gerçek sanat sanatı gizli tutabilmektir

**Ars gratia artis**  

Sanat için sanat (MGM film şirketinin mottosu)

**Ars longa, vita brevis**   

Sanat uzun, yaşam kısa

**Ars similis casus**  

Sanat tesadüfe benziyor (Ovide)

**Asinus asinorum in sæcula sæculorum**  

Yüzyılların gördüğü eşeklerin en eşeği.

**Asinus asinum fricat**  

Eşek eşeğe sürtüyor (birbirlerine aşırı iltifat edenlere söylenir)

**Asinus equum spectat**  

Eşek ata bakıyor.

**Audaces fortuna juvat**  

Talih cesaret edene güler.

**Audemus jura nostra defendere**  

Hakkımızı aramaya cesaret ediyoruz. (Alabama şehir mottosu, 1923)

**Audere est facere**  

Cesaret etmek, yapmaktır. (Tottenham Hotspur Futbol Kulübü)

**Audi, vide, tace, si vis vivere**  

Dinle, gör, sus, eğer yaşamak istiyorsan

**Audiatur et altera pars**  

Diğer tarafı da dinleyelim (Mahkeme gibi yerlerde söylenir)

**Auri sacra fames**  

Altına duyulan tiksinç açlık *(Virgilius, Énéide, III, 57)*

**Aut Cæsar, aut nihil**  

İmparator ya da hiç! (Cesar Borgia mottosu)

**Aut disce aut discede**  

Ya öğren, ya terk et.

**Ave Cæsar, morituri te salutant**  

Selamlar Sezar, ölecekler seni selamlıyor! (Dövüşten önce gladyatörlerin selamı, *bkz. Suétone, Claude, 21*)

**Avaro omnia desunt, inopi pauca, sapienti nihil**   

Cimrinin her şeyi, fakirin bazı şeyleri eksiktir, bilgin'in ise hiçbirşeyi eksik değildir.

**Ave Europa nostra vera Patria**  

Selam Avrupa! Gerçek anavatanımız! (Pan-Avrupa görüşü mottosu)

**Ave Maria**  

Selam Meryem (Roma Katolik Duası, İsa'nın annesi Meryem'e.)

B
-

**Barba non facit philosophum**  

Sakal felsefe yapmaz (Plutarkhos'tan alıntı)

**Barbarus hic ego sum quia non intellegor ulli**  

Beni burada barbar sayıyorlar, çünkü beni anlamıyorlar.

**Beati pauperes spiritu**  

Ruhu kutsanmış olanlar fakirlerdir (Matta İncili)

**Bellum omnium contra omnes**  

Herkesin herkesle savaşı (Thomas Hobbes, devletin doğasını açıklamak için kullanılan kelime grubu)

**Bene diagnoscitur, bene curatur**  

İyi teşhis etmek, iyi tedavi etmektir.

**Beneficium accipere libertatem est vendere**  

Yapılan iyiliği kabul etmek özgürlüğünü satmaktır.

**Bis dat, qui cito dat**  

Hızlı vermek, iki defa vermektir. (Desiderius Erasmus, Adages, 1.8.91)

**Bis repetita placent**  

Tekrar eden baştan çıkartır.

**Bis repetita non placent**  

İki kez tekrar eden artık baştan çıkarmaz. (Horatius, Şiir Sanatı, 365. dize)

**Bona diagnosis, bona curatio**  

İyi teşhis, iyi ilaç.

**Bona fide**  

İyi niyetle

**Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ**  

Sağlıklı olmak en iyi zenginliklere bile yeğdir.

**Bonis nocet, qui malis parcit.**  

Kötüleri affeden, iyileri cezalandırır. (Seneca)

**Bonitas non est pessimis esse meliorem**  

İyi olmak en kötüden daha iyi olmak anlamına gelmez.

**Bonum commune communitatis**  

Toplumun ortak çıkarı

**Bonum vinum lætificat cor hominum**  

İyi şarap, insanı neşelendirir (tam tercümesi *kalbini neşelendirir*)

**Brevitatis causa**  

Kısaca söyle

C
-

**Cacoethes scribendi**  

Kötü yazma alışkanlığı (*kötü* kelimesi, *alışkanlık*ı niteler, yazmaktan vazgeçememek demektir)

**Camera obscura**  

Karanlık oda (fotoğrafçılık/yeni Latince)

**Canis Canem Edit**  

Köpek, köpek yer. (Kimsenin güvende olmadığı durumlar için kullanılır)

**Canis sine dentibus vehementius latrat**  

Dişsiz köpek daha kuvvetli havlar (havlayan köpek ısırmaz)

**Carpe diem**  

Anı yaşa, günü yakala.

**Carpe effingo**  

Modayı yaşa, trendleri yakala.

**Carpe modo**  

Anı yaşa, Anı yakala.

**Carpe noctem**  

Geceyi yaşa.

**Carpe mortem**  

Ölümü yaşa.

**Carpe diem, quam minimum credula postero**  

Günü yakala, yarına olabildiğince az güven. (Horatius, Carmina, 1.11.8)

**Carthago delenda est**  

Kartaca'yı yıkmak gerek.

**Castigat ridendo mores**  

Adetleri gülerek düzeltiyor (Comédie-Française mottosu, Jean de Santeuil'den alıntı)

**Casus belli**  

Savaş nedeni (savaşı tetikleyecek durum)

**Causa mortis**  

Ölüm nedeni

**Cave canem**  

Dikkat, köpek var. (Pompei'de bir evin girişinde mozaik üzerinde bulunan yazı)

**Caveat emptor**  

Alıcı uyanık olsun!

**Cave ne cadas**  

Düşüşe hazırlıklı ol (gelenek olarak bir zafer sırasında imparatorun arkasında duran kölenin söylediği sözler)

**Cessante ratione legis cessat ipsa lex**  

Yasanın mantığı bittiyse, yasa bitti demektir. (Yasanın uygulama mantığı bittiyse ya da çağdaş koşullara artık cevap vermiyorsa yasa yararsız hale gelir.)

**Cetera quis nescit?**  

Gerisini kim bilmez?

**Cibi condimentum est fames**  

Açlık her yemeğin baharatıdır. *(Marcus Tullius Cicero, De Finibus, 2.90)*

**Circa**  

Yaklaşık, dolaylarında (İngilizcede de tarih anlamında aynen kullanılıyor)

**Citius, Altius, Fortius**  

Daha hızlı, daha yukarı, daha güçlü (olimpik motto)

**Coelum non animum mutant qui trans mare currunt**  

Denizi aşan insanlar ruhlarını değil, (üzerlerindeki) gökyüzünü değiştirirler.

**Cogitationis poenam nemo meret**  

Kimse düşüncesinden dolayı cezayı haketmez.

**Cogito ergo sum**  

Düşünüyorum, o halde varım (*Descartes, Felsefenin Prensipleri, 1.7.10*)

**Collige virgo rosas**  

Topla, genç kız, çiçekleri. (bkz. Carpe diem)

**Concordia civium murus urbium**  

Vatandaşlar arasında uyum, işte bir şehrin surları budur.

**Condemnant quod non intellegunt**  

Anlamadıklarını mahkûm ederler.

**Conditio sine qua non**  

Gerekli şart

**Confer**  

-e danışın, -e başvurun (*cf.* diye kısaltılır)

**Contraria contraiis curantur**  

Zıtlar zıtlara iyi gelir.

**Consuetudinis vis magna est**  

Adetlerin önemi büyüktür.

**Consuetudo altera natura est**  

Adetler (alışkanlıklar) ikinci bir doğadır. (*Marcus Tullius Cicero, Tusculanes, 2.17.40*)

**Contraria contrariis curantur**  

Karşıtlıklar karşıtlıklara iyi gelir (çivi çiviyi söker)

**Corpus delicti**  

Mağdurun cesedi (bir cinayet işlendiğinde)

**Corpus separatum**  

Ayrı beden (siyasi açıdan bir yerin egemenliğinde olmayan topraklar)

**Credo quia absurdum**  

İnanıyorum, çünkü saçma. (Tertullian'ın yanlış anlaşılmış sözü. Orijinali: et mortuus est Dei Filius prorsus

credibile quia ineptum est *Tanrı'nın oğlu öldü, kısacası, inanılabilir çünkü uygunsuz.* Yani Tanrı'nın oğlunun

ölmesi o kadar saçmadır ki bu mantığa sığmaz, ancak inanca dayanabilir.)

**Cui bono ?**  

Ne çıkarla? (Cinayet kime yarar?, *Marcus Tullius Cicero, Pro Milone, 12.32*)

**Cuius regio, eius religio**  

Öyle prens, öyle din. (halkının dinine karar verebilen prensler için)

**Cuiusvis hominis est errare**  

Yanılmak tüm insanlara özgüdür. (*Marcus Tullius Cicero, Philippiques, 12.2.5*) (cf. Errare humanum est)

**Cura ut valeas!**  

Kendine özen göster!

**Curriculum vitæ**  

Yaşam yolu (CV)

D
-

**Dabit deus his quoque finem**  

Tanrı bunlara da bir son verecek. (Vergillius)

**Damnant quod non intelligunt**  

Anlamadıkları şeyleri kınarlar.

**De facto**  

Fiilî olarak

**De gustibus et coloribus, non disputandum**  

Zevkler ve renkler tartışılmaz.

**De jure**  

Hukuken.

**De minimis non curat prætor**  

Preator'lar küçük şeylerle ilgilenmezler.

**De mortuis nihil nisi bene**  

Ölüler hakkında yalnızca iyi şeyler konuşulmalıdır.

**De omni re scibili et quibusdam aliis**  

Bütün bilinebilir ve bazı diğer şeyler hakkında (15. yy. İtalyan okulu)

**De profundis clamavi**  

Uçurumun dibinden haykırdım!

**Decet imperatorem stantem mori**  

İmparator ayakta ölmelidir. (Vespasien)

**Delicta juventutis meæ**  

Gençlik hatalarım.

**Deliriant isti Romani**  

Bu Romalılar deliler! (Asterix ve Obelix çizgi romanlarında kullanılır)

**Deo juvante**  

Tanrı'nın yardımıyla. (Monako sloganı)

**Desipere est juris gentium**  

Ölçüsüzlük insanların hakkıdır.

**Deus ex machina**  

Makinadan çıkan Tanrı. (Tiyatroda sahneye tepeden inen ve bir anda tüm problemleri çözen Tanrı figürü için kullanılır)

**Dictum meum pactum**  

Sözüm sözdür.

**Diem perdidi**  

Günümü kaybettim. (Roma İmparatoru Titus)

**Dies irae**  

Kıyamet günü.

**Disce quasi semper victurus vive quasi cras moriturus**  

Hep yaşayacakmış gibi öğren, yarın ölecekmiş gibi yaşa.

**Divide et impera**  

Böl ve yönet (başka bir biçimi: Divide ut imperes; *yönetmek için böl*)

**Dixi**  

Dedim. (Söyleyeceklerim bu kadardı anlamında sözün sonunda söylenen popüler söz)

**Docendo discimus**  

Öğreten öğrenir.

**Docendo disco,scribendo cogito**  

Öğreterek öğreniyorum, yazarak düşünüyorum.

**Doctus cum libro**  

Kitabıyla bilgin. (Kendileri bir şey bilmeyip, hazır bilgiyi sunmaya çalışanlar için kullanılır)

**Dominus vobiscum**  

Senyör sizinle olsun.

**Dona nobis pacem**  

Bize barış/huzur ver!

**Draco dormiens nunquam titillandus**  

Uyuyan bir ejderhayı asla gıdıklama. (Harry Potter serisindeki Hogwarts Okulu'nun sloganı)

**Ducunt volentem fata,nolentem trahunt**  

Kader, onu kabul edene yol verir, reddedeni ezer geçer. (Kader hakkında tipik stoacı söylem)

**Dulce et decorum est pro patria mori**  

Vatan için ölmek tatlı ve güzeldir. (Horatius)

**Dum spiro,spero**  

Nefes aldığım sürece umut ediyorum.

**Dum vivimus servimus**  

Yaşadığımız sürece hizmet ederiz. (Presbiteryen Kolej sloganı)

**Duo testis bene benedata!**  

İki adet testisi var, uygundur! (Papa seçiminden önce en yaşlı Kardinal'in, Papa adayının kadın olmadığını kesinleştirmek için delikli sandalyede testislerini muayene ettikten sonra sarfettiği söz. Bu adet 9.yy'dan beri uygulanıyor )

**Duos habet et bene pendentes!**  

İki tane var ve düzgün sarkıyorlar. (Bayan Papa Jeanne'dan beri yeni Papa seçilirken yapıldığı söylenen cinsiyet kontrolünde Papa'nın bayan olmadığını doğrulayan söz.)

**Dura lex, sed lex**  

Kurallar katıdır, ama kuraldır.

E
-

**E fructu arbor cognoscitur**  

Ağaçlar meyvelerinden tanınır.

**Ego primum tollo,nominor quoniam leo**  

En büyük parçayı ben alıyorum, çünkü benim adım arslan(Phaedrus)

**E pluribus unum**  

Birlik çeşitlilikten gelir ya da birlik güçtür(ABD arması üzerinde)

**Ecce homo**  

İşte insan(Ponce Pilate,İsa'yı kalabalığa takdim ederken)

**Editio princeps**  

Birinci baskı

**Errare humanum est**  

Hata insana mahsustur.

**Errare humanum est, perseverare diabolicum**  

Hata insana mahsustur, ancak hata yapmakta diretmek şeytancadır. (Lucius Annaeus Seneca)

**Esse quam videri**  

Öyle görünmek değil, öyle olmak. (Sallust)

**Est quaedam flere voluptas**  

Ağlamak da bir zevktir. (Ovidius)

**Et alii**  

Ve diğerleri(*et al.* veya *e.a.* diye kısaltılır.)

**Et cætera**  

Ve diğer şeyler(*etc.*diye kısaltılır.)

**Ex abstracto**  

Soyuttan yola çıkarak

**Ex falso sequitur quodlibet**  

Yanlıştan yola çıkıp her istediğimiz sonuca varırız. (Yanlış önermeden yola çıkarak herhangi bir önermeye varılabileceğini söyleyen mantık kuralı)

**Ex nihilo**  

Hiçbir şeyden yola çıkarak

**Ex nihilo nihil fit**  

Hiçlikten hiçlik çıkar. (Lucretius)

**Ex oriente lux**  

Işık doğudan yükselir (Işık'tan kültür kastedilmiştir)

**Experto crede**  

Ehil olana güven

Ayrıca bakınız
--------------

* Latince deyişler
* Latince kısaltmalar listesi

Kaynakça
--------

1. ↑   [*yalın URL*]