Kadehte kırmızı ve beyaz şarap

**Şarap** veya **mey**, fermente meyvelerden yapılan alkollü bir içecektir. Maya, meyvelerdeki şekeri tüketir ve onu etanol ve karbondioksite dönüştürerek ısı açığa çıkarır. Şarap erik, kiraz, nar, yaban mersini, frenk üzümü ve mürver gibi çeşitli meyvelerden yapılabilse de çoğunlukla üzümden yapılır ve "şarap" terimi genellikle bir niteleyici olmadan kullanıldığında üzüm şarabını ifade eder. Şarap, çoğunlukla %9 ila %15 arası alkol ihtiva etmektedir. Başka meyvelerden de üretilebilen şaraplar o meyvenin adı ile anılmaktadır.

Şarap binlerce yıldır üretilmektedir. Şarabın en eski örnekleri, bugünkü Gürcistan (MÖ 6000), İran (MÖ 5000), İtalya ve Kafkasya (MÖ 4000) bölgesindendir. Yeni Dünya şarabının Amerika'nın yerli halkları tarafından yapılan alkollü içeceklerle bir miktar bağlantısı vardır, ancak esas olarak Yeni İspanya'daki daha sonraki İspanyol gelenekleriyle bağlantılıdır. Daha sonra, Eski Dünya şarabı bağcılık tekniklerini daha da geliştirdikçe, Avrupa en büyük şarap üreten üç bölgeyi kapsayacaktı. Bugün en büyük şarap üretim bölgelerine sahip beş ülke İtalya, İspanya, Fransa, Amerika Birleşik Devletleri ve Çin'dedir.

Şarap uzun zamandır dinde önemli bir rol oynamıştır. Kırmızı şarap, eski Mısırlılar tarafından kanla ilişkilendirildi ve hem Yunan Dionysos kültü hem de Romalılar tarafından Bacchanalia'da kullanıldı; Yahudilik aynı zamanda onu Kiduş'a, Hıristiyanlık da Efkaristiya'ya dahil eder. Mısır, Yunan, Roma ve İsrail şarap kültürleri hâlâ bu antik köklerle bağlantılıdır. Benzer şekilde İtalya, İspanya ve Fransa'daki en büyük şarap bölgeleri kutsal şarapla bağlantılı miraslara sahiptir; aynı şekilde Güneybatı Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bağcılık gelenekleri, Katolik rahiplerin ve keşişlerin ilk kez New Mexico ve Kaliforniya'da şarap üretmesiyle Yeni İspanya'da başlamıştır.

Etimoloji
---------

Avrupa ve çevre bölgelerde konuşulan dillerde şarap kelimesi ile bu kelimenin etimolojisini gösteren harita
Türkçede yer alan şarap sözcüğü, Arapça *şrb* kökünden gelen ve "her türlü içecek, içki" manasında kullanılmış شراب (*şarāb*) sözcüğünden ödünçlemedir. Bu kelime Arapça "içti" anlamındaki شَرَبَ (*şaraba*) fiilinin faˁāl vezninde türevidir. Herhangi bir Türkî dilde en eski kaydedilmiş kullanımı 1069 yılına tarihlenen Kutadgu Bilig'de yer alır, ancak burada genel içki anlamında kullanılmıştır. Şarap anlamında ilk kullanım 1303'e tarihlenen Codex Cumanicus eserinde tespit edilmiştir. Aynı kökten maşrapa, meşrep, meşrubat, şerbet (sorbe) ve şurup kelimeleri de evrilmiştir.

Mey, kökensel açıdan Farsça "mayalanmış içki, şarap" anlamındaki مى  (*may*) sözcüğünden alıntıdır ve bu sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen *may* sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Proto Hint-Avrupa dilinde var olduğu düşünülen ve "bal veya baldan yapılan içki" anlamındaki *\*médʰu* biçiminden evrilmiştir. Aynı kökten Grekçe *methý* ile İngilizce *mead* sözcükleri türemiştir.

Pek çok Hint-Avrupa dilinde şarabı kastetmek için kullanılan sözcük, bir proto dil olan Proto Hint-Avrupa dilinde yer aldığı varsayılan \**win-o-* kelimesinden türemiştir. Bu kullanım modern İngilizcede yer alan *wine* sözcüğünün yanı sıra Latince *vinum*, Grekçe: οἶνος *oinos*, Hititçe *wiyana*, Ermenice գինի *gini* ve Likçe *oino* gibi diğer çağdaş ve tarihî dillerde de tespit edilmiştir. Güney Kafkas dillerine mensup Gürcücede de *ღვინო* (Gürcüce telaffuz: [ɣvinɔ]) şekliyle vardır ve bu kelimenin kökeni Proto Güney Kafkasya dilinde yer alan \**ɣwino*- köküne bağlanmıştır. Bu proto dile genellikle ya Proto Hint-Avrupa dilinden, ya da Proto Ermeniceden (\**ɣʷeinyo*-) ödünçlenerek girdiği düşünülür, ancak bazı akademisyenlere göre Proto Kartveli dilinde yerli olarak bulunan ve "bükmek" anlamındaki \**ɣun*- kökünden evrilmiştir.

Macarca'daki *bor* sözcüğünün dile 10. yüzyıldan önce bir Türk dili vasıtasıyla alıntılandığı düşünülmektedir. Bu kullanım Kumanca ve Kıpçakça gibi çağdaşı dillerde de tespit edilmiştir. Sözcüğün son kökeni ise Orta Farsça "kırmızımsı-kahverengi" anlamına gelmiş *bōr* kelimesine dayanır.

Tarihçe
-------

Ermenistan'daki Areni-1 mağarası dünyanın bilinen en eski şaraphanesidir.
Şarap üretimi binlerce yıllık bir geçmişe sahiptir. Günümüzde Gürcistan'ın yer aldığı bölge genellikle şarap üretiminin doğum yeri olarak kabul edilir. Bu bölgedeki arkeolojik ve arkeobotanik çalışmaları, üzüm şarabı ve bağcılığın başlangıcına ilişkin kanıtları MÖ 6000–5800 yılları arasına tarihlemiştir.

Gürcistan'dan sonra şarabın ilk Güney Kafkasya'da veya Doğu Anadolu ile Kuzey İran arasındaki bölgelerde üretilmeye başlandığı düşünülmektedir. İran'daki arkeolojik kanıtlar üretimin MÖ 5000'de, Sicilya'da ise MÖ 4000 dolaylarında başladığını ortaya koymaktadır.

En eski şaraphane ise günümüzde Ermenistan‘daki Areni-1 Mağara Kompleksi'ndeki şaraphanedir.

Çin'de MÖ 7000'ye tarihlenen çömleklerdeki tartarik asit kalıntıları göz önünde bulundurulduğunda bu bölgede şarap üretimine dair Gürcistan'dan daha eski kanıtlar vardır, ancak bu içeceklerde üzüm yerine başka meyvelerin kullanılmış olması olasıdır. Bu içeceğin meyve ve pirincin karıştırılarak üretildiği düşünülmektedir.

Şarap kültürünün batıya yayılmasında Doğu Akdeniz'de yer almış tarihî Fenikelilerin önemli rol oynadığı düşünülmektedir. Fenike şehri Biblos'dan Mısır'daki Eski Krallık'a ve diğer Akdeniz bölgelerine şarap ihraç edilmiştir. MÖ 750'ye tarihlenen ve Robert Ballard'ın keşfetmiş olduğu iki Fenike gemi enkazında, gemilerin taşımış oldukları şaraplar bozulmadan ele geçirilmiştir. Fenikeliler bu şarapları bir zeytinyağı tabakası ile çamdan ve reçineden yapılma bir mühür yardımıyla oksidasyondan korumuştur.[*kaynak belirtilmeli*]

Antik Yunanistan'dan Homeros ve Alkman pek çok kez şaraba atıfta bulunmuşlardır. Antik Romalılar, askerî birliklere şarabın yerel olarak sağlanabilmesi için garnizon kentlerinin yakınındaki bölgelere şarap bağları ekmiştir. Bu bölgelerden bazıları günümüzdeki en önemli şarap üretim bölgelerini oluşturmaktadır. Romalılar ayrıca boş şarap şişelerinin içerisinde kükürtlü mum yakmanın şarabı taze tuttuğunu ve sirkeleşmesinin önüne geçtiğini keşfetmişlerdir. Orta Çağ Avrupası'nda Katolik Kilisesi şarap üretimini Missa Ayini sırasında kullanıldığı için desteklemiştir. Bu nedenden ötürü Hristiyan keşişler şarap üretimi gerçekleştirmiştir.

İlerleyen dönemlerde dinî amaçlar için kullanılan şarap rafine edilmiş ve tadı geliştirilmiştir. Bu, Fransız şarabı, İtalyan şarabı, Amerika Birleşik Devletleri şarabı, Alman şarabı, Portekiz şarabı, İsveç şarabı, Arjantin şarabı, Şili şarabı ve İspanyol şarabı gibi modern şarapçılık geleneklerinin oluşmasına, bu gelenekler ise coğrafi keşifler sonucunda Yeni Dünya'daki Yeni Dünya şarabı geleneğinin başlamasına yol açmıştır. Yeni Dünya'daki en eski şarapçılık Vikinglerin Vinland Sagalarında geçen Vinland'da gerçekleşmiştir. Daha sonraki dönemlerde ise New Mexico ile Kaliforniya'da üretilmeye başlanan şarap bu bölgelerde köklü bir geçmişe sahiptir.

Türleri ve sınıflandırma
------------------------

### Renklerine göre

Ana maddeler: Kırmızı şarap, Beyaz şarap ve Roze
Üzüm şarabı, kırmızı (kırmızı şarap), beyaz (beyaz şarap) veya pembe (roze/blush) rengine sahip olabilir. Şaraba rengini veren antosiyanin pigmentleri üzümün kabuğunda yer aldığından ötürü kırmızı şarap üretiminde üzüm, kabukları ile birlikte fermente edilir. Bu nedenden ötürü beyaz şarap yeşil üzümün yanı sıra kabukları ayrılmış kırmızı üzüm şırasından da üretilebilir. Roze, beyaz ve kırmızı şarabın kupajı ile veya üzüm kabuklarının sadece kısa bir süreliğine sıvıda tutulmasıyla elde edilebilir. Üzüm kabuklarının şırada bekletilmesi işlemine *maserasyon* denir.

Şarabın renklenmesinde tanenler de önemli rol oynar. Bitki, tohum, ağaç kabukları, odun, yaprak ve meyve kabuklarında doğal halde bulunan bir polifenol olan tanen, şaraba ya üzümün kabuğundan, ya da fermente edildiği meşe fıçıdan geçebilir. Tanenlerin yol açtığı burukluk tadına şarap terminolojisinde *omurga* denir.

### Tatlılığına göre

Ana madde: Şarabın tatlılığı
Şarabın tatlılığı, şaraptaki şeker miktarı, göreceli alkol, asit ve tanen seviyesi de dahil olmak üzere çeşitli faktörlerin etkileşimiyle öznel olarak belirlenir. Şekerler ve alkol şarabın tatlılığını artırır; asitler (ekşilik) ve acı tanenler ise tatlılığı azaltır. Bu sınıflandırmaya göre; sek, dömi-sek, yarı-tatlı ve tatlı olmak üzere dört ana grup vardır. Bu şekerler, çoğu zaman fermantasyon sonundaki artık *şekerler* olmakla birlikte, bazı şarap üreticileri mayalanması bitmiş şaraplara taze üzüm suyu katarak tatlılığını artırır. Bu ekleme özellikle Alman şaraplarında görülür.

Avrupa Birliği'ne göre şarabın tatlılığı|  | **Sek** | **Dömisek** | **Yarı tatlı** | **Tatlı** |
| Şeker miktarı | ≤ 4 g/l | ≤ 12 g/l | ≤ 45 g/l | 45 g/l > |
| Asitlik uygunsa | ≤ 9 g/l | ≤ 18 g/l |  |  |

Tatlı şarap, tatlıların yanında içilen özel bir şarap türüdür. Neyin tatlı şarabı olduğuna dair farklı bölgelerde farklı tanımlar vardır. Bu tarz üretilmiş şaraplar, brendi gibi kaynaklardan eklenmiş ek alkol ve şeker içerir.[*kaynak belirtilmeli*]

### Köpüklü şarap

Ana madde: Köpüklü şarap
Bu şaraplar şarabın ikinci kez mayalanması ve bu işlem sırasında ortaya çıkan karbondioksit gazının şişenin içinde kalması sağlanarak üretilir ve bunun sonucunda yüksek miktarda karbondioksit içerirler. Elde edilen şarap mantar ve tel düzeneği sayesinde şişe içinde kalır ve şişe açıldığında veya patlatıldığında köpük oluşması sağlanır. Köpüklü şaraplar büyük oranda beyaz şaraptan üretilir, ancak genellikle yeşil ve kırmızı üzüm varyatelerinin kupajıyla hazırlanmaktadır.

Bazı ülkelerde köpüklü şaraplar şampanya olarak adlandırılır. Ancak şampanya sadece Fransa'nın *Champagne* bölgesinde özel şartlar altında üretilen bir köpüklü şarap çeşididir. *Champagne* ismi uluslararası anlaşmalarla korunmaktadır. İtalyan Prosecco ile Alman Sekt, diğer popüler köpüklü şarap türleridir.

### Diğer

Üzüm dışı diğer meyvelerden imal edilen şaraplara meyve şarabı adı verilir ve pek çok meyveden şarap üretilebilir. Fakat dünyada şarapların büyük bir kısmı üzümden üretilmektedir. Meyve içermeyen, bal şarabı gibi baldan üretilen şarap çeşitleri de bulunmaktadır.

Şarap olarak adlandırılan, ancak hammadesi şeker içermeyen ürünler olan içkilerde vardır. Bu içkiler arasında pirinç şarabı, *sake* ve arpa şarabı yer almaktadır. Arpa şarabı, arpanın maltlanması ile üretildiğinden ötürü tanım gereği bira ile daha yakındır. Pirinç şarabında ise nişasta mikroorganizmaların yardımıyla şekere dönüştürülmekte, fermentasyon sonucunda oluşan sıvı ise damıtılmaktadır.

Üretim
------

Ana madde: Şarapçılık
Şarap yapmak için önce üzümler bağlarından toplanır, ardından ezilir sonra, maya (üzümde doğal olarak bulunur) üzüm suyundaki şeker ile birleşir ve aşamalı olarak bu şekeri tüketerek alkole dönüşür. Maya aynı zamanda havada buharlaşan karbondioksiti üretir. Mayanın işlemi tamamlandığında üzüm suyu şaraba dönüşür.

Üzüm çeşitleri
--------------

Üzüm bağı
Şarap genellikle Pinot noir, Chardonnay, Cabernet Sauvignon, Gamay ve Merlot gibi *Vitis vinifera* Avrupa üzüm türünün bir veya daha çok çeşit'inden yapılır. Bu çeşitlerden biri baskın üzüm olarak kullanıldığında (genellikle kanunla minimum %75 ila %85 olarak tanımlanır), sonuç "harman" şarabı yerine "çeşit" (İngilizce: varietal) şarabı olur. Harmanlanmış şaraplar, çeşit şaraplarından daha kötü değildir, aksine farklı bir şarap yapım tarzıdır.

Cabernet Sauvignon, Merlot, Pinot noir, Şiraz/Syrah, Zinfandel, Nebbiolo, Sangiovese, Tempranillo, Aglianico, Gamay, Grenache, Kuntra, Karalahna ve Barbera şarap yapılan başlıca kırmızı üzüm türleridir.

Chardonnay, Riesling, Sauvignon blanc, Pinot Gris/Pinot Grigio, Gewürtztraminer, Chenin Blanc, Misket, Pinot Blanc, Sémillon, Trebbiano, Vasilaki ve Viogner ise şarap yapılan başlıca beyaz üzüm türleridir.

Şarabın diğer kullanım yerleri
------------------------------

### Din

Hristiyanlıkta Kudas Ayininde hiçbir katkı maddesi eklenmeden kullanılır.

### Eczacılık

Ana madde: Şarabın sağlığa etkileri
Tıbbi Şarap; içine çeşitli maddelerin çözünmesiyle içmek suretiyle yapılan ilaçtır. Alkol derecesi en az 11 olan kırmızı veya beyaz şaraplar tercih edilir.

### Edebiyat

Edebiyatta şarabın konu edildiği şiirlere Hamriyyât adı verilmektedir. Klasik Arap edebiyatının en meşhur hamriyyât şairi Ebû Nuvâs'tır.

Kırmızı rengi dolayısıyla sevgilinin dudağı, âşığın kanlı gözyaşıdır. Kadehi andıran biçimiyle lale, kırmızı rengiyle gül de şaraptır ve tekkelerde saki adındaki şarap dağıtıcı aslında Allah'ın rahmetini dağıtır. Yani şarap, edebiyatta mecaz anlamda kullanılır. Şarabın diğer adı da 'mey' olarak adlandırılır.

Şarap üreten ülkeler
--------------------

Ana madde: Şarap üreten ülkeler listesi
Şarap üretim alanları
Dünyada 2018 yılı itibarıyla 7,4 milyon hektarlık alanda bağcılık yapılmakta olup 29,2 milyar litre şarap üretilmiştir.

Kişi başına yıllık şarap tüketimi (2006):
  1 litreden daha az
  1 ile 7 litre
  7 ile 15 litre
  15 ile 30 litre
  30 litreden daha fazla

Ülkelere göre şarap üretimi 2018! Sıra !! Ülke !! Üretim  
(milyar litre)| 1 | İtalya İtalya | 5,48 |
| 2 | Fransa Fransa | 4,91 |
| 3 | İspanya İspanya | 4,44 |
| 4 | Amerika Birleşik Devletleri ABD | 2,39 |
| 5 | Arjantin Arjantin | 1,45 |
| 6 | Şili Şili | 1,29 |
| 7 | Avustralya Avustralya | 1,29 |
| 8 | Almanya Almanya | 0,98 |
| 9 | Güney Afrika Cumhuriyeti Güney Afrika | 0,95 |
| 10 | Çin Çin | 0,93 |

Şarap tadımı
------------

Ana madde: Şarap tadımı
Şarap tadımı, duyulara dayanarak şarapların değerlendirilmesi işlemidir. Sadece tat alma değil, görme, koklama ve ağız duyusuna da hitap eden, profesyonellere olduğu kadar amatörlere de seslenen bir uğraştır. Bu dalda profesyonel olarak çalışanlara 'sommelier' denir. Dilin tat alma hassasiyetini korumak amacıyla, profesyoneller kadar amatörler de aşırı derecede acılı, ekşili ve tuzlu yiyeceklerden kaçınmalıdırlar.

Şarabın tatlılığı, şaraptaki kalan şeker miktarı ile tanen, alkol ve asitlerin ortak değerlendirilmesi ile öznel olarak belirlenir; sek, dömi-sek, yarı-tatlı ve tatlı olmak üzere dört adet ana grup vardır. Tanenler, kırmızı ve roze şaraplara burukluk tadını varen kimyasal maddelerdir, şarabın tadına yarattıkları etki *omurga* olarak adlandırılır ve şaraplar hafif, orta veya güçlü tanenli olarak sınıflandırılabilirler. Şarabın asitlik seviyesi *keskinlik* olarak adlandırılır. Soğuk ve bulutlu bölgelerde yetişen üzümler daha asitli şaraplar üretmektedir. Malolaktik fermentasyon şarabın keskinliğini azaltabilir. Keskinlik, düşük, orta veya yüksek olarak betimlenir. *Gövde*, şarabın alkol miktarını belirtir ve şaraplar hafif, orta ve yoğun gövdeli olarak tanımlanır.

Şarap yapımında kullanılan üzümler
Havalandırma sırasında, daha genç bir şarabın havaya maruz kalması genellikle içeceği "rahatlatır", bu ise şarabı daha pürüzsüz yapar ve aroma, doku ve lezzetle daha iyi bütünleşmesini sağlar. Daha eski şaraplar genellikle uzun süreli havalandırma ile solar (karakterlerini ve lezzet yoğunluğunu kaybederler). Bu genel kurallara rağmen, havalandırmak tüm şaraplara mutlaka fayda sağlamaz. Ne kadar süreyle havalandırılması gerektiğini belirlemek için şişe açılır açılmaz şarabın tadına bakılabilir. Şarap tadırken, organik moleküllerin karmaşık karışımından dolayı (ör. esterler ve terpenler) üzüm suyu ve şarap içerebilir. Deneyimli tadımcılar, belirli bir üzümün karakteristik aromaları ile şarap yapımındaki diğer faktörlerden kaynaklanan aromalarını ayırt edebilir. Şaraptaki tipik kasıtlı lezzet unsurları (şarap-çikolata, vanilya veya kahve) üzümün kendisinden ziyade meşe fıçılarda yıllandırılarak verilir.

Dikey ve yatay tatma, aynı üzüm cinsinde ve aynı bağda bir dizi hasatı veya bir hasat zamanı birden çok bağın üzüm hasatından yapılan şarapları kapsar.

"Muz" aromaları (izoamil asetat), "tıbbi" veya "Band-Aid" (4-Etilfenol, "baharatlı" veya "dumanlı" (4-Etilguaiakol), ve çürük yumurta (hidrojen sülfür) gibi bozulma aromaları maya metabolizmasının ürünüdür.

Bazı çeşitler ayrıca, bağ toprağında kireçtaşının bulunması sonucu suda çözülebilir tuzlar nedeniyle mineral bir tat sergileyebilir. Şarap aroması, havaya salınan uçucu bileşiklerden gelir. Bu bileşiklerin buharlaşması, şarap kadehi döndürülerek veya oda sıcaklığında servis edilerek hızlandırılabilir. Birçok içici, Chinon ve Beaujolais gibi zaten oldukça aromatik olan kırmızı şarapları soğutmayı tercih eder.

Sağlık etkileri
---------------

Beslenme değerleri: adı= Kırmızı masa şarabı, kJ=355, yağ=0.0 g, protein=0.1 g, karbonhidrat=2.6 g, şekerler=0.6 g, alkol=10.6 g, kaynak: \_usda=1,noRDA=1, not=10.6 g alkol hacimce 13%.  
100 g şarap miktarı yaklaşık olarak 100 ml.  
Şeker ve alkol içeriği değişebilir.

### Kısa-vadeli etkiler

Şarap etil alkol, bira ve damıtılmış alkollü içkiler‘deki kimyasalı içerir. İnsan vücudundaki farklı alkol konsantrasyonlarının kişi üzerinde çeşitli etkileri vardır. Şarabın etkileri diğer faktörlerin yanı sıra tüketilen miktara, tüketimin süresine ve şaraptaki alkol miktarına bağlıdır.

%0.03-0.12'lik kan alkol konsantrasyonu (BAC) değerine ulaşmak için yeterince içme, ruh halinde genel bir iyileşmeye, artan özgüvene ve sosyalleşmeye, kaygının azalmasına, yüzün kızarmasına, muhakeme ve motor koordinasyon bozulmasına neden olur.

%0,09 ila %0,25'lik BAC uyuşukluk, sedasyon, denge sorunları ve bulanık görmeye neden olur.

%0,18'den %0,30'a kadar BAC, derin kafa karışıklığına, konuşma bozukluğuna (örn. geveleyerek konuşma), sendelemeye, baş dönmesine ve kusmaya neden olur.

%0,25 ila %0,40 arasında BAC, stupor, bilinç kaybı, anterograd amnezi, kusma, solunum depresyonu ve bilinçsizlik süresince kusmuk soluma nedeniyle ölüme neden olabilir.

%0,35 ila %0,80 arasında BAC koma, yaşamı tehdit eden solunum depresyonu ve muhtemelen ölümcül alkol zehirlenmesi'ne neden olur. Araç veya makinelerin alkollüyken çalıştırılması kaza riskini artırabilir ve birçok ülkede içme ve araç kullanmaya karşı yasalar vardır.

Şaraplar, rahatlama ve rahatlık gibi kısa sürede olumlu duyguları tetikler. Şarabın içeriği ve kalitesi, ruh halini ve duyguları etkileyebilir.

Ayrıca bakınız
--------------

* Şarap üreten ülkeler listesi
* Üzüm çeşitleri listesi
* Arnavut şarabı
* Bocut
* Bağcılık
* Türk şarabı
* Elma şarabı
* Hamriyyât

Kaynakça
--------

1. ↑  Amerine, Maynard A. (26 Temmuz 1999). "Wine: Definition, History, Varieties, & Facts". *Encyclopedia Britannica*. 10 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2024.
2. ↑  Ronsheim, John R.; Johnson, Hugh; Robinson, Jancis (1990). "Vintage: The Story of Wine". *The Antioch Review*. **48** (1): 111. doi:10.2307/4612162. ISSN 0003-5769.
3. ↑  *Congressional Serial Set* (İngilizce). U.S. Government Printing Office. 1903. 28 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2023.
4. ↑  "şarap". *Nişanyan Sözlük*. 25 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020.
5. ↑  "mey". *Nişanyan Sözlük*. 16 Aralık 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020.
6. ↑  Şablon:OEtymD
7. ↑  Whiter, Walter (1800). "Wine". *Etymologicon Magnum, Or Universal Etymological Dictionary, on a New Plan*. Francis Hodson. s. 145. Erişim tarihi: 25 Haziran 2008.
8. ↑  Şablon:LSJ.
9. 1 2 3  Klimov, Georgij (1998). *Etymological Dictionary of the Kartvelian Languages*. Berlin: Walter de Gruyter. s. 227. ISBN 978-3-11-015658-4. Erişim tarihi: 26 Nisan 2015.
10. ↑  Gamkrelidze, Ivanov: *Indo-European and the Indo-Europeans: A reconstruction and historical analysis of a proto-language and a proto-culture* (vols. I-II). Berlin / New York, 1994–1995, p.
11. ↑  The Sound of Indo-European: Phonetics, Phonemics, and Morphophonemics 3 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. p. 505+
12. ↑  Asya Pereltsvaig, Martin W. Lewis (**2015**). *The Indo-European Controversy*, Cambridge University Press, p. 193-195
13. ↑  Arbeitman, Yoël (**2000**), *The Asia Minor Connexion: Studies on the Pre-Greek Languages in Memory of Charles Carter*, Peeters Publishers.
14. ↑  Siewierska, Anna (**1998**), *Constituent Order in the Languages of Europe*, Berlin: Walter de Gruyter
15. ↑  Martirosyan, Hrach (2010). *Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon*. Leiden, Boston: Brill Academic Publishers. s. 214.
16. ↑  Adjarian, Hrachia. *Hayerēn armatakan baṙaran [Dictionary of Armenian Root Words]* (Ermenice). **I**. Erivan: Yerevan State University. s. 559. 26 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020.
17. ↑  Starostin, Sergei. "Kartvelian Etymology database". 7 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Nisan 2014.
18. ↑  Beekes, Robert S. P. (2010). *Etymological Dictionary of Greek*. Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series, volume 10. **II**. with the assistance of Lucien van Beek. Leiden, Boston: Brill. s. 1059.
19. ↑  Fähnrich, Heinz (2007). *Kartwelisches Etymologisches Wörterbuch* (Almanca). Leiden, Boston: Brill. s. 486.
20. ↑  *bor* in Zaicz, Gábor (ed.). *Etimológiai szótár: Magyar szavak és toldalékok eredete* (‘Dictionary of Etymology: The origin of Hungarian words and affixes’). Budapest: Tinta Könyvkiadó, 2006, →ISBN.
21. ↑  "National Geographic: Earliest Known Winery Found in Armenian Cave". 12 Ocak 2011. 3 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020.
22. ↑  "Georgia made 'world's oldest wine'". 13 Kasım 2017. 14 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020 – www.bbc.com vasıtasıyla.
23. ↑  Schuster, Ruth (13 Kasım 2017). "Earliest Wine in World Found in 8,000-year-old Neolithic Georgia". 1 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020 – Haaretz vasıtasıyla.
24. ↑  McGovern, Patrick; Jalabadze, Mindia; Batiuk, Stephen; Callahan, Michael P.; Smith, Karen E.; Hall, Gretchen R.; Kvavadze, Eliso; Maghradze, David; Rusishvili, Nana; Bouby, Laurent; Failla, Osvaldo; Cola, Gabriele; Mariani, Luigi; Boaretto, Elisabetta; Bacilieri, Roberto; This, Patrice; Wales, Nathan; Lordkipanidze, David (28 Kasım 2017). "Early Neolithic wine of Georgia in the South Caucasus". *Proceedings of the National Academy of Sciences*. **114** (48): E10309-E10318. doi:10.1073/pnas.1714728114. PMC 5715782 $2. PMID 29133421.
25. ↑  Abigail Tucker. "The Beer Archaeologist". *Smithsonian*. 2 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020.
26. ↑  "Grape Wine". 6 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020.
27. ↑  Berkowitz, Mark (1996). "World's Earliest Wine". *Archaeology*. Archaeological Institute of America. **49** (5). 27 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020.
28. ↑  Tondo, Lorenzo (30 Ağustos 2017). "Traces of 6,000-year-old wine discovered in Sicilian cave". The Guardian. 14 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020.
29. ↑  "National Geographic: Earliest Known Winery Found in Armenian Cave". 12 Ocak 2011. 12 Ocak 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020.
30. ↑  Patrick E. McGovern (30 Eylül 2003). "Fermented beverages of pre- and proto-historic China". *Proceedings of the National Academy of Sciences*. The National Academy of Sciences. **101** (51): 17593-17598. doi:10.1073/pnas.0407921102. PMC 539767 $2. PMID 15590771.
31. ↑  McGovern, Patrick E. 2003. Ancient wine: the search for the origins of viniculture. Princeton University Press
32. ↑  "MIT technology helps map ancient Phoenician shipwrecks". *MIT News | Massachusetts Institute of Technology* (İngilizce). 29 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020.
33. ↑  H. Johnson *Vintage: The Story of Wine* pg 82–89 Simon and Schuster 1989 0-671-68702-6
34. ↑  "Practical Winery & Vineyard Journal Jan/Feb 2009". www.practicalwinery.com. 1 Şubat 2009. 28 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 October 2020.
35. ↑  Phillips, Rod (12 Kasım 2002). *A Short History of Wine*. Harper Perennial. ss. 62-63. ISBN 978-0-06-093737-9.
36. ↑  Team, About Our (19 Ekim 2017). "Vinland: The Mystical Legend of "The Land of Grapes"". *WineCoolerDirect.com*. 17 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2020.
37. ↑  Birchell, D.B.; Steel, G. (2013). *New Mexico Wine: An Enchanting History*. American Palate Series (İtalyanca). American Palate. ISBN 978-1-60949-643-2. 13 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Kasım 2019.
38. ↑  New Mexico. Office of Cultural Affairs (1995). *Enchanted Lifeways: The History, Museums, Arts & Festivals of New Mexico*. New Mexico Magazine. ISBN 978-0-937206-39-3. 12 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Kasım 2019.
39. 1 2 3  Gözen, Selen (12 Şubat 2017). "Şarabın Anatomisi". *Somelyer*. 11 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020.
40. ↑  Friedrich Schmitthenner: *Das Süsshalten von Wein durch Entkeimung und das Süssen von Wein mit sterilem Most im Lichte des Weingesetzes von 1909*. Seitz-Werke, Kreuznach 1920
41. ↑  L\_2002\_118\_0001\_0054\_EN\_PDF 19 Ağustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - laying down certain rules for applying Council Regulation (EC) No 1493/1999 as regards the description, designation, presentation and protection of certain wine sector products - 2002-04-29
42. ↑  L\_2006\_384\_0038\_0043\_EN\_PDF 19 Ağustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - adapting several regulations concerning the common organisation of the market in wine by reason of the accession of Bulgaria and Romania to the European Union - 2006-12-19
43. ↑  "Don't Judge a Wine by the Grape on Its Label". *The New York Times* (İngilizce). 1 Şubat 2018. ISSN 0362-4331. 9 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2018.
44. ↑  Esat Ayyıldız, "Ebû Nuvâs’ın Şarap (Hamriyyât) Şiirleri" 9 Mart 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/18 (Aralık 2020): 147-173.
45. 1 2  "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 11 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Şubat 2020.
46. ↑  "Fruity character and breathing times". *The New Straits Times*. 18 Eylül 2005. 10 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ekim 2007.
47. ↑  "Decanting wine". Williamson's Wines. 10 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2018. As a general rule wine should be tasted as soon as it is opened to determine how long it might be aerated
48. ↑  Breton, Félicien. "Types of wine". French Scout. 25 Nisan 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Haziran 2008.
49. ↑  ETS Laboratories (15 Mart 2001). "*Brettanomyces* Monitoring by Analysis of 4-ethylphenol and 4-ethylguaiacol". 19 Şubat 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Haziran 2008.
50. ↑  ETS Laboratories (15 Mayıs 2002). "Sulfides in Wine". 19 Şubat 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi.
51. ↑  Gómez-Míguez, M. José; Manuela Gómez-Mígueza; Isabel M. Vicarioa; Francisco J. Heredia (April 2007). "Assessment of colour and aroma in white wines vinifications: Effects of grape maturity and soil type". *Journal of Food Engineering*. **79** (3): 758-764. doi:10.1016/j.jfoodeng.2006.02.038.
52. ↑  Johnson, Hugh; Jancis Robinson (13 Eylül 2001). *The World Atlas of Wine*. Mitchell Beazley. ss. 44-45. ISBN 978-1-84000-332-1.
53. ↑  Danner, Lukas; Ristic, Renata; Johnson, Trent E; Meiselman, Herbert L; Hoek, Annet C (Nov 2016). "Context and wine quality effects on consumers' mood, emotions, liking and willingness to pay for Australian Shiraz wines". *Food Research International*. **89** (Pt 1): 254-265. doi:10.1016/j.foodres.2016.08.006. PMID 28460912.

Dış bağlantılar
---------------

* Ed McCarthy ve Mary Ewing, Amatörler için Şarap, Dünya Yayıncılık, 4.Baskı, 2004, [ISBN 975-304-043-1].

| * g
* t
* d
Şarapçılık |
| --- |
| Hasat (şarap) | 
* Geç hasat şarabı
* Noble rot
* Millésime

 |
| Presleme (şarap) | 
* Asit giderme
* Destemming
* Chaptalization
* Kelter

 |
| Maseration (şarap) | 
* Karbonik maserasyon

 |
| Şarap yapımında fermantasyon | 
* Malolaktik fermentasyon
* Köpüklü şarap üretimi
* Şaraptaki şekerler
* Şarabın tatlılığı
* Geleneksel yöntem
* Maya asimile edilebilir nitrojen
* Şarap yapımında maya

 |
| Şarabın yaşlanması | 
* Meşe
* Solera

 |
| Diğerleri | 
* Şarabın netleştirilmesi ve stabilizasyonu

 |
| İlgili | 
* Şaraphane
* Şarap şişesi
* Bağcılık terimleri sözlüğü
* Şarap yapımı terimleri sözlüğü
* Şarap tadımı tanımlayıcıları

 |

| * g
* t
* d
Şarap |
| --- |
| Dünya'da bağcılık | 
* Asmaların yıllık büyüme döngüsü
* Şarapçılık
* Önoloji
* Türler
* Terroir
* Veraison
* Üzüm bağı

 |  |
| Şarap tarihi | 
* Antik
	+ Fenikeliler ve şarap
	+ Antik Yunanistan
	+ Antik Roma
	+ Çin'de şarap
	+ Noah'ın şarabı
* Fransız şarabının tarihi
	+ Büyük Fransız Şarap Blight
* Yeni Dünya
	+ 1976 Paris şarap tadımı

 |
| Stiller | 
* Kırmızı şarap
* Beyaz şarap
* Köpüklü şarap
* Roze
* Turuncu şarap
* Tatlı şarap
	+ Fortifiye şarap
	+ Buz şarabı
	+ Aromatize şarap
	+ Meyve şarabı
	+ Noble rot
	+ Saman şarabı
* Diğerleri
	+ Sofra şarabı
	+ Doğal şarap
	+ Biyodinamik şarap
	+ Organik şarap
	+ Koşer şarap

 |
| Beyaz şarap | 
* Airén
* Aligoté
* Catarratto
* Cayetana blanca
* Chardonnay
* Chenin blanc
* Colombard
* Glera
* Grüner Veltliner
* Macabeo
* Müller-Thurgau
* Muscat blanc
* Muscat of Alexandria
* Palomino
* Riesling
* Rkatsiteli
* Sauvignon blanc
* Semillon
* Trebbiano
* Welschriesling

 |
| Kırmızı şarap | 
* Alicante Bouschet
* Barbera
* Bobal
* Cabernet Franc
* Cabernet Sauvignon
* Carignan
* Cinsaut
* Douce noir
* Gamay
* Grenache
* Isabella
* Malbec
* Merlot
* Montepulciano
* Mourvèdre
* Pinot noir
* Sangiovese
* Syrah
* Tempranillo
* Zinfandel

 |
| Bölgeler | 
* Fransız şarabı
	+ Alsas şarabı
	+ Bordo şarabı
	+ Burgonya şarabı
	+ Şampanya
	+ Loire Vadisi
* İtalyan şarabı
	+ Piemonte şarabı
	+ Toskana şarabı
	+ Venedik şarabı
	+ Friuli-Venezia Giulia şarabı
* Amerika Birleşik Devletleri şarabı
	+ Kaliforniya şarabı
	+ Oregon şarabı
	+ Washington şarabı
	+ New York şarabı
* İspanyol şarabı
	+ Cava şarabı
	+ Priorat
	+ Rías Baixas
	+ Ribera del Duero
	+ Rioja şarabı
	+ Jerez-Xeres-Sherry
* Alman şarabı
* Portekiz şarabı
* Arjantin şarabı
* Şili şarabı
* Avustralya şarabı
* Yeni Zelanda şarabı
* Güney Afrika şarabı

 |
| Ambalaj, aksesuarlar,  ve  saklama | 
* Şarap etiketi
* Şarap şişesi
* Kutu şarap
* Sürahi şarabı
* Şarap mantarı
* Alternatif şarap kapatma
* Vidalı kapak
* Muselet
* Şarap bardağı
* Tirbuşon
* Bağlantı noktası maşası
* Sürahi
* Şarap dağıtıcı
* Şarap rafı
* Şarap kavı
* Şarap mağarası

 |
| Şarap kimyası | 
* Şarap aroması
* Şarapta asitler
* Şaraptaki fenolik içerik
* Şaraptaki proteinler
* Şaraptaki şekerler

 |
| Sanayi | 
* Şarabın Sınıflandırılması
* Oenofili
* Şarap garsonu
* Şarap ve yemek eşleşmesi
* Şarap hatası
* Şarap dolandırıcılığı
* Şarap şahsiyetleri
* Şarap tadımı
* Şarap tadımı tanımlayıcıları

 |

| * g
* t
* d
Ülkelere göre şaraplar |
| --- |
| Afrika | 
* Cezayir
* Etiyopya
* Fas
* Güney Afrika
* Mısır
* Namibya
* Tanzanya
* Tunus

 |  |
| Asya | 
* Abazya
* Azerbeycan
* Butan
* Çin
* Ermenistan
* Filipinler
* Filistin
* Gürcistan
* Hindistan
* İran
* İsrail
* Japonya
* Kazakistan
* Lübnan
* Nepal
* Suriye
* Tayvan
* Tayland
* Ürdün
* Vietnam

 |
| Avrupa | 
* Almanya
* Arnavutluk
* Avusturya
* Belçika
* Birleşik Krallık
* Bulgaristan
* Çek Cumhuriyeti
* Danimarka
* Fransa
* Hırvatistan
* Hollanda
* İrlanda
* İspanya
* İsveç
* İsviçre
* İtalya
* Kıbrıs
* Letonya
* Liechtenstein
* Lüksemburg
* Macaristan
* Makedonya
* Malta
* Moldova
* Montenegro
* Polonya
* Portekiz
* Romanya
* Rusya
* San Marino
* Sırbistan
* Slovakya
* Slovenya
* Türkiye
* Ukrayna
* Yunanistan

 |
| Kuzey Amerika | 
* ABD
* Kanada
* Meksika

 |
| Okyanusya | 
* Avustralya
* Yeni Zelanda

 |
| Güney Amerika | 
* Arjantin
* Bolivya
* Brezilya
* Paraguay
* Peru
* Şili
* Uruguay

 |

| * g
* t
* d
İçkiler |
| --- |
| Fermante içecekler | Bal şarabı • Bira • Cider • Pirinç şarabı • Sake • Şampanya • Şarap |
| Damıtılmış içecekler | Absent • Aquavit • Arak • Armanyak • Brendi • Changaa • Cin • Kalvados • Konyak • Likör • Mastika • Pastis • Pisco • Rakı • Rom • Tekila • Çipuro • Uzo • Viski • Votka |
| Güçlendirilmiş şaraplar | Madeira şarabı • Marsala şarabı • Porto şarabı • Sherry • Vermut |
| Ilgili | 
* Alkollü içecekler listesi
* Kokteyller listesi
* Ulusal içecekler listesi
* Viski markaları listesi
* Ülkelere göre kaçak içki türleri
* Şarap üreten ülkeler listesi
* Bira çeşitleri listesi
* Ülkelere göre bira türleri
* Votkalar listesi
* Rom markaları listesi
* Tekilalar listesi
* İçecek karışımı
* Karışık içecek
* Psikotrop madde
* Tütün
* Sigara
* Alkol

 |

| * g
* t
* d
Barmen |
| --- |
| Meslekler | 
* Barback
* Barmen
* Bira garsonu
* Kokteyl garsonu
* Sommelier
* Bar fedaisi

 |
| Alkollü içecekler | 
* Bira
* Elma şarabı
* Likör
* Şarap

 |
| Alkolsüz karıştırıcılar | 
* Bitter
* Meyve suyu
* Nar şurubu
* Alkolsüz içecek
* Şurup
* Domates suyu

 |
| Ekipman | 
* Alkollü içkiler ölçüsü
* Bar kaşığı
* Bira motoru
* Bira kulesi
* İçecek altlığı
* Blender
* Chinois
* Kokteyl sallayıcısı
* Kokteyl süzgeci
* Tirbuşon
* Drinkware
* Cam şekillendirici
* Buz küpü
* Jigger
* Meyve sıkacağı
* Margarita makinesi
* Kavgalama kaşığı
* Hindistan cevizi rendesi
* Dişli
* Karıştırma çubuğu
* Çırpacak
* Zester

 |
| Kokteyl garnitürü | 
* Çubuk Şeker
* Kereviz
* Narenciye dilimi
* Kokteyl soğanı
* Maraschino kirazı
* Zeytin
* Turşu
* Tuz
* Twist
* Kokteyl çubuğu
* Kokteyl şemsiyesi
* Pipet

 |
| İlgili | 
* Body shot
* Bottle keep
* Dryness
* Flair bartending
* Gay night
* Happy hour
* Ladies' night
* Last call
* Six o'clock swill
* Straight up
* Well drink

 |
| İlgili | 
* Barmenlik okulu
* Kokteyl
* İçme tesisi
	+ dizin
	+ Bar
	+ meyhane
	+ taverna
* Uluslararası Barmenler Derneği

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb11933798p (data)
* GND: 4065133-2
* HDS: 006609
* LCCN: sh85146975
* NDL: 00560930
* NKC: ph116687
* NLI: 987007558682305171

 |