**Muhittin Baha Pars** (Muhittin Baha Bey, Muhiddin Baha Pars, Muhyiddin Pars) (d. 1884, Bursa - ö. 29 Ağustos 1954, Bursa), Türk gazeteci, avukat, siyasetçi.

Türkiye'de Milli Mücadele yıllarının önemli şahsiyetlerindendir. I. VI. VII. ve VIII. dönem TBMM'de Bursa, V. dönem TBMM'de Ordu milletvekilliği yapmıştır. Yaşadıkları dönemde Bursa’nın sanat ve siyaset hayatına yön vermiş olan Pars kardeşlerin en küçüğüdür.

Yaşamı
------

1884'te Bursa'da Baba Efendi Dergâhı’nda (bugünkü Vakıf İşhanın bulunduğu yer) doğdu. Geçmişi 600 yıla dayanan ve Umurbey'in tarihinde ve idaresinde önemli yeri olan Pars sülalesine mensuptur. Babası, dergahın Ahmet Baba Efendi Dergâhının şeyhi Bahâüddîn Efendi, annesi Bursa kumandanı Hafız Mustafa Paşa’nın kızı Nâkiye Hanım’dır. Büyük ağabeyi Mehmet Baha ve ortanca kardeşleri Hakkı Baha, Bursa'da kültür ve sanat hayatında etkili kişiler arasındadır.

Bursa'da Erkek Lisesi'nden sonra İstanbul Hukuk Mektebi'nden 1913'te mezun oldu. Avukatlık, edebiyat, mantık, felsefe öğretmenliği yaptı. 1 Aralık 1917'den itibaren yayımlanan *Bursa Mecmuası* adlı derginin yayın yönetmenliğini yaptı. 1920'de Bursa'nın işgali üzerine kapanan dergi, Cumhuriyet'in ilânından sonra da çeşitli aralıklarla, sahip ve sorumluları da değişerek 1950'ye değin yayın yaşamını sürdürdü.

I. Dünya Savaşı sırasında Millî Eğitim Bakanlığı'nın izniyle Çanakkale Cephesi'ne giden Muhittin Baha, askerin durumunu yerinde görüp öğrencilerine aktardı. Savaştan sonra vatanseverler tarafından gerçekleştirilen Balıkesir Kongresi'ne katıldı ve Hüdâvendigâr Vilayeti adına Heyet-i Merkeziye’ye seçildi. Ermeni tehciri davasını gören Bursa Divan-ı Örfiye davasında bir çok Bursa memurunu ücretsiz savunmasıyla tanındı.

İzmir'in işgalinden sonra Bursalılarda direniş fikrinin yayılması ve Kuva-yı Milliye örgütünün teşkilatlanması için çalıştı. Eylemleri nedeniyle Bursa valisi tarafından Konya'ya sürüldü. 56. Tümen komutanı Albay Bekir Sami Bey'in Bursa'ya gelmesi ile geri dönebildi. Kardeşi Hakkı Baha Bey ile birlikte Bursa Redd-i İlhak Cemiyeti'nin ve Sivas Kongresi'nden sonra kurulan Bursa Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kurucuları arasında yer aldı. Cemiyetin yayın organı olan "*Millet Yolu*" dergisini çıkardı. Dergi, 1927 yılına kadar yayımlanmaya devam etti.

1920-1921 ve 1922-1923 arasında iki defa Hüdavendigar Vilayeti Davavekilleri Cemiyeti (Bursa Barosu) başkanlığı yaptı.

Bursa'nın işgali sonrası Batı Cephesi'ne bir gezi düzenleyen Mustafa Kemal Paşa'nın bu gezisine katıldı. Gezi sonrasında TBMM'de Bursa'nın işgali sırasında sorumsuzlukla hatta düşmanla iş birliği yapmakla suçlanan Bursa halkını savundu, Bursalıların "vazife-i vataniyesini ifa etmekten" çekinmediklerini açıkladı. Konuşmasında Namık Kemal'in "*Vatan bağrına düşman dayamış hançerini, Yok, mudur kurtaracak bahtı kara maderini*" mısralarını söylediği ve Mustafa Kemal Paşa'nın bunun üzerine "*Vatan bağrına düşman dayasın hançerini, Bulunur kurtaracak bahtı kara maderini*" şeklinde yanıt verdiği anlatılır.

Altı bin yıl efendilik yaptın,

"Kahraman Türk" idi cihanda adın.

Bir ateşten siperdin İslam'a

Sönmeyen bir güneş gibi yaşadın.

Ey büyük ünlü milletim ileri!

**M.** *(M. Baha'nın İstiklal Marşı Yarışması için yazdığı şiirin ilk dört dizesi)*

Muhittin Baha daha sonra I. dönem TBMM’ye Bursa milletvekili olarak girdi ve Mustafa Kemal’in isteğiyle Meclis Başkanlık Kurulu Kâtibi seçildi. Kuvâ-yı Milliye komutanlarından biri olarak Bursa ile çevresinde Yunan birliklerine karşı savaştı.

1921'de, İstiklal Marşı yarışmasına, "M" rumuzuyla katıldı ancak kazanana verilecek 500 liralık ödül Meclis'te sorun yaratınca yarışmadan çekildi.

Muhittin Baha Bey, İslami Sosyalizm fikrini savunan ve Sovyet Rusya’nın desteğini almak amacıyla Mustafa Kemal'in bilgisi dahilinde kurulan Yeşil Ordu Cemiyeti adlı gizli örgütün Bursa'daki örgütlenmesinde rol aldı. Cemiyete silahlı Çerkez Ethem güçlerinin katılması üzerine ülke için bir tehlike olarak görülen cemiyet, 1920'nin sonlarında tasfiye edildi. Mustafa Kemal Paşa, Sovyetlerle ilişkilerin bozulmaması için yerine resmî Türkiye Komünist Partisi'ni kurdurdu. Muhittin Baha Bey, Mustafa Kemal'in isteği ile Türkiye Komünist Partisi'ne katıldı; partinin genel sekreterliğini yaptı.

Muhittin Baha, Mecliste şiddetli tartışmalara neden olan İstiklal Mahkemeleri Kanunu'nun hazırlanmasında ve İstiklal Mahkemeleri'nin kuruluşunda etkili oldu. 20 Ekim 1920 ile 17 Şubat 1921 tarihleri arasında görev yapan Eskişehir İstiklal Mahkemesi'nde üye olarak yer aldı. Mahkemede bölgeye has asker kaçakları, Kuvay-i İnzibatiye'ye katılmak, bozgunculuk, casusluk ve soygun suçları ile ilgili davalar görüldü. 11 Ağustos 1921'de Konya'da çalışmalarına başlayan Konya İstiklal Mahkemesi'nde de görevlendirilen Muhittin Baha, mahkemedeki görevinden 9 Haziran 1922'de istifa etti.

7 Mayıs 1921 tarihinde Ankara'da kurulan *Türkiye Muallimler Cemîyeti*’nin Geçici İdare Heyeti'nin başkanlığını üstlendi.

TBMM’nin 1923 seçimlerinde aday gösterilmedi ve meclisten on iki yıl uzak kaldı. Bursa'da öğretmenlik, Bursa ve Ankara'da avukatlık yaptı. Ankara'da, Çankırı Caddesi üstündeki Kulüp Sineması’nı işletti.

22-26 Nisan 1924 ve 23 Nisan-1 Mayıs 1925 tarihli Türk Ocakları kongrelerinde Türk Ocakları Merkez Heyeti’ne seçildi.

V. yasama döneminde Ordu milletvekili seçilerek yeniden siyasete döndü. VI. VII. VII. dönem TBMM'de ise Bursa milletvekili olarak yer aldı.

1950 ve 1954 genel seçimlerinde yeniden CHP’den Bursa milletvekili adayı oldu ancak seçimi kazanamadı.

29 Ağustos 1954’te Bursa’da öldü, Emir Sultan Mezarlığı’na defnedildi.

Kaynakça
--------

1. ↑  Kemaloğlu, Muhammet (14 Aralık 2022). "Bursa/hüdâvendigâr Vilâyeti'nin Taninmiş Simasi Bedreddin Mahmut Bey-pars Bey Ve Pars Bey Ailesi". *Türk Dünyası Araştırmaları*. **132** (261): 299-326. doi:10.55773/tda.1122339. ISSN 0255-0644.
2. 1 2 3 4  Bozkurt, Celil (28 Mart 2015). "Milli Mücadele Döneminde Muhittin Baha Pars". *Atatürk Yolu Dergisi*. **14** (56): 11-32. ISSN 1303-5290.
3. ↑  "TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950)" (PDF). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. 6 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Temmuz 2022.
4. 1 2 3  Kemaloğlu, Muhammet (31 Aralık 2022). "CUMHURİYETİN ÇOK YÖNLÜ BİR SİMASI MUHİTTİN BAHA PARS (1300-1884/85-1954)". *Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi*. **6** (2): 90-134. doi:10.47088/utad.1146885. ISSN 2618-5873.

| * g
* t
* d
İstiklâl mahkemeleri |
| --- |
| Birinci dönem | 
* Ankara
* Eskişehir
* Diyarbekir
* Isparta
* Kastamonu
* Konya
* Pozantı
* Sivas

 |
| İkinci dönem | 
* Kastamonu
* Konya
* Samsun
* Yozgat

 |
| Üçüncü dönem | 
* Ankara
* Cezîre
* İstanbul
* Şark

 |
| Üyeler | 
* Abdülkadir Kemali Bey
* Ahmet Mazhar Bey
* Ahmet Nafiz Bey
* Ali Bey (Çetinkaya)
* Ali Bey (Kılıç)
* Ali Bey (Zırh)
* Ali Rıza Efendi
* Ali Saip Bey
* Asaf Bey
* Atıf Bey
* Avni Bey
* Bahri Bey
* Besim Bey
* Cevdet Bey
* Emin Bey
* Ethem Fehmi Bey
* Fikret Bey
* Hacim Bey
* Hafız Hamdi Bey
* Hakkı Paşa
* Halil İbrahim Bey
* Hamdi Bey (Aksoy)
* Hamdi Bey (Ülkümen)
* Hamdi Bey (Yalman)
* Hamdi Efendi
* Hamit Bey
* Haydar Bey
* Hüseyin Bey
* Hüsrev Sami Bey
* İhsan Bey
* Lütfi Müfit Bey
* Mahmut Esat Bey
* Mazhar Müfit Bey
* Mehmet Necip Bey
* Muhittin Baha Bey
* Mustafa Necati Bey
* Mustafa Zeki Bey
* Necati Bey
* Necip Ali Bey
* Neşet Bey
* Nusret Efendi
* Osman Nuri Bey
* Rasih Bey
* Refik Bey
* Refik Şevket Bey
* Reşit Galip Bey
* Rıza Vamık Bey
* Sıddık Bey
* Sırrı Bey
* Sıtkı Bey
* Suat Bey
* Süreyya Bey
* Şevket Bey
* Şevki Bey
* Servet Efendi
* Tahir Efendi
* Tahsin Bey
* Tevfik Efendi
* Tevfik Rüştü Bey
* Vasıf Bey
* Vehbi Bey
* Veli Bey
* Yasin Bey
* Yusuf Bey
* Yusuf Ziya Bey
* Zekai Bey
* Ziya Hurşit Bey

 |
| İlgili kanunlar | 
* Başkumandanlık Kanunu
* Firariler Hakkında Kanun
* Hıyanet-i Vataniye Kanunu
* İstiklâl Mehâkimi Kanunu
* Takrir-i Sükûn Kanunu

 |