**Ceratopsidae** (bazen **Ceratopidae** olarak yazılır), *Triceratops, Centrosaurus* ve *Styracosaurus* gibi kuş kalçalı dinozorları içeren bir ceratopsian dinozor familyasıdır. Bilinen tüm türler, Geç Kretase'de yaşamış dört ayaklı otoburlardı. Çin'de yaşamış *Sinoceratops* dışındaki tüm türler, Geç Kretase'de Laramidia ada kıtasını oluşturan batı Kuzey Amerika'da yaşamıştır. Ceratopsidler, gagalar, çenenin arkasında sıralanan kesme dişleri, gösterişli burun boynuzları ile boyunda geriye ve yukarı uzanan kalkansı yapılar ile ayırt edilir. Familya, Chasmosaurinae ve Centrosaurinae olmak üzere iki alt familyaya ayrılmıştır. Chasmosaurineler genellikle uzun, üçgen kalkanlar ve iyi gelişmiş alın boynuzları ile nitelenir. Centrosaurinelerin iyi gelişmiş burun boynuzları veya burun çıkıntıları, daha kısa ve daha dikdörtgen biçimli kalkanları ve onun üstünde yer alan ayrıntılı dikenleri vardı.

Bu boynuzlar ve kalkanlar, dikkate değer bir çeşitlilik gösterir ve çeşitli türlerin tanınmasının başlıca araçtır ancak amacı tam olarak belli değildir. Yırtıcı hayvanlara karşı savunma olası bir amaçtır -kalkanlar birçok türde nispeten kırılgan olsa da- ancak modern toynaklılarda olduğu gibi, bunların gösterilerde veya tür içi dövüşlerde kullanılan ikincil cinsel özellikler olması daha olasıdır. *Pachyrhinosaurus* ve *Achelousaurus*'un kafataslarındaki devasa şişlikler, günümüzün misk sığırlarındaki boynuzların tabanından oluşanlara benziyor, bu da onların başlarını birbirine tosladığını gösteriyor. Centrosaurineler, diğer birkaç türün mevcut olduğu büyük kemik yataklarında sıklıkla bulunur, bu da hayvanların büyük sürüler halinde yaşadığını düşündürür.

Beslenme
--------

 Ceratopsid dişleri, ortasından aşağıya doğru uzanan birincil bir çıkıntı ile ayırt edici bir yaprak şekline sahiptir.
Ceratopsidler, yüksek oranda türetilmiş diş bataryaları (en) ve gelişmiş diş yapıları ile yüksek lifli bitkisel besini işlemeye uyarlanmıştır. Bitkisel besini bir bağırsak mikroflorası ile parçalamak için mayalanmayı kullanmış olabilirler. Mallon *vd*. (2013), Geç Kretase sırasında Laramidia ada kıtasında yaşayan otoburları inceledi. Ceratopsidlerin genellikle 1 metre veya daha düşük yükseklikteki bitkilerle beslenmekle sınırlı olduğu sonucuna varıldı.

Evrim
-----

 Geç Kretase sırasında Kuzey Amerika haritası
Scott D. Sampson, ceratopsidlerin evrimini bazı memeli gruplarınınkiyle karşılaştırdı: her ikisi de yer bilimsel açıdan hızlıydı, büyük vücut boyutu, türetilmiş beslenme yapıları ve "çeşitli boynuz benzeri organlar" eşzamanlı olarak hızlı bir biçimde evrimleşti. Erken dönem ceratopsidlerinin fosil kaydı azdır ancak Centrosaurinae ve Chasmosaurinae üyeleri, erken Kampaniyen devresinden bilinmektedir. Adı geçen ceratopsid türlerinden biri hariç tümü, Geç Kretase döneminde Laramidia ada kıtasını oluşturan Batı Kuzey Amerika'dan bilinmektedir ve Apalaş ada kıtasından doğuda Batı İç Deniz Yolu ile ayrılmıştır. Laramidia'daki ceratopsianların enlem aralığı Alaska'dan Meksika'ya kadar uzanır. Laramidia'nın dışında tanımlanmış tek ceratopsid, Çin'in geç Kampaniyen'inde yaşamış bir centrosaurine olan *Sinoceratops*'tur. Mississippi'den geç Maastrihtiyen dönemine tarihlenen belirsiz bir ceratopsid dişi bilinmektedir; bu, ceratopsidlerin Kretase sonunda Batı İç Deniz Yolu'nun kapanması ile doğu Kuzey Amerika'ya dağıldığını göstermektedir.

Paleoekoloji
------------

Sekiz seratopsidin boyut karşılaştırması
Bilindiği kadarıyla ceratopsidlerin başlıca yırtıcıları tyrannosauridlerdi.

Bir *Triceratops* ve bir *Tyrannosaurus* arasında, bir *Triceratops* kaş boynuzu ve skuamosal (boyun kalkanının bir kemiği) üzerinde kısmen iyileşmiş tiranozor diş izleri şeklinde saldırgan bir etkileşim olduğuna dair kanıtlar vardır; ısırılan boynuz da kırılır ve daha sonra kemik yeniden büyür. Yine de etkileşimin tam doğasının ne olduğu bilinmiyor: Her iki hayvan da saldırgan olabilirdi. *Triceratops*'un yaraları iyileştiğinden, karşılaşmadan sağ çıkması *ve Tyrannosaurus*'u yenmeyi başarmış olması muhtemeldir. Paleontolog Peter Dodson, bir *Triceratops'a* karşı bir savaşta, *Triceratops*'un üstün olduğunu ve bir boğa gibi keskin boynuzlarını kullanarak *Tyrannosaurus*'a ölümcül yaralar vererek kendini başarıyla savunacağını tahmin ediyor.

Sınıflandırma
-------------

Ceratopsidae kladı, 1998'de Paul Sereno tarafından *Pachyrhinosaurus* ve *Triceratops*'un son ortak atasını ve tüm torunlarını içeren grup olarak tanımlandı. 2004 yılında, Peter Dodson tarafından *Triceratops* ve *Centrosaurus*'un son ortak atalarının tüm torunlarını içerecek şekilde tanımlandı.

Kaynakça
--------

* Dodson, P. (1996). *The Horned Dinosaurs*. Princeton University Press, Princeton, New Jersey, ss. xiv-346
* Dodson, P. & Currie, P. J. (1990). "Neoceratopsia." 593-618 *in* Weishampel, D. B. Dodson, P. & Osmólska, H. (eds.), 1990: *The Dinosauria*. University of California Press, Berkeley, Los Angeles, Oxford, 1990 xvi-733.
* Sampson, S. D. 2001, Speculations on the socioecology of Ceratopsid dinosaurs (Ornithischia: Neoceratopsia): In: Mesozoic Vertebrate Life, edited by Tanke, D. H. and Carpenter, K. Indiana University Press, ss. 263–276.

Dipnotlar
---------

1. ↑  Mallon (2013). "Feeding height stratification among the herbivorous dinosaurs from the Dinosaur Park Formation (upper Campanian) of Alberta, Canada". *BMC Ecology*. **13**: 14. doi:10.1186/1472-6785-13-14. PMC 3637170 $2. PMID 23557203.
2. ↑  Brown (16 Ocak 2018). "Long-horned Ceratopsidae from the Foremost Formation (Campanian) of southern Alberta". *PeerJ* (İngilizce). **6**: e4265. doi:10.7717/peerj.4265. ISSN 2167-8359. PMC 5774296 $2. 17 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2021.
3. ↑  Dalman (June 2021). "The oldest centrosaurine: a new ceratopsid dinosaur (Dinosauria: Ceratopsidae) from the Allison Member of the Menefee Formation (Upper Cretaceous, early Campanian), northwestern New Mexico, USA". *PalZ* (İngilizce). **95** (2): 291-335. doi:10.1007/s12542-021-00555-w. ISSN 0031-0220.
4. ↑  Farke (23 Mayıs 2017). "The first reported ceratopsid dinosaur from eastern North America (Owl Creek Formation, Upper Cretaceous, Mississippi, USA)". *PeerJ* (İngilizce). **5**: e3342. doi:10.7717/peerj.3342. ISSN 2167-8359. PMC 5444368 $2. 28 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2021.
5. ↑  "Predation Pressure", Sampson (2001); s. 272.
6. ↑  "An analysis of predator–prey behavior in a head-to-head encounter between *Tyrannosaurus rex* and *Triceratops*". *Tyrannosaurus rex, the Tyrant King (Life of the Past)*. Bloomington: Indiana University Press. 2008. ss. 355-368. ISBN 0-253-35087-5.
7. ↑  Dodson, Peter, *The Horned Dinosaurs*, Princeton Press. p.19
8. ↑  Sereno (1998). "A rationale for phylogenetic definitions, with application to the higher-level taxonomy of Dinosauria". *Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie, Abhandlungen*. **210**: 41-83.
9. ↑  *The Dinosauria*. 2nd. Berkeley: University of California Press. 2004. ISBN 0-520-24209-2.

Dış bağlantılar
---------------

* Wikimedia Commons'ta **Ceratopsidae** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
* Vikitür'de ***Ceratopsidae*** ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.

|  |  |
| --- | --- |
| Takson belirleyicileri | 
* Vikiveri: Q263925
* BioLib: 18741
* EoL: 4531562
* Fossilworks: 38851
* GBIF: 3238858
* iNaturalist: 354866
* IRMNG: 117135
* uBio: 5483814

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb123919476 (data)
* LCCN: sh86001034
* NLI: 987012440947005171

 |