**Halet Çambel** (27 Ağustos 1916, Berlin - 12 Ocak 2014, İstanbul), Türk arkeologdur.

Hattuşaş'ın bulunduğu Boğazköy'de, stajyer olarak başladığı kazıları hayatı boyunca sürdüren Halet Çambel, bilim dünyası tarafından "*Hitit hiyerogliflerinin çözüldüğü yer*" olarak tanınan Karatepe-Arslantaş Höyüğü'nde, Türkiye’nin ilk açık hava müzesini kurmuştur. Karatepe kalıntılarının ortaya çıkarılmasına ve Hitit dilinin çözülmesine katkısı büyüktür.

Türkiye’yi eskrim dalında temsil ederek Suat Fetgeri Aşeni ile birlikte "*Olimpiyatlara katılan ilk Türk kadın sporcu*" unvanını kazanmıştır.

Akyaka evlerinin mimarı Nail Çakırhan'ın eşidir.

Yaşam öyküsü
------------

### Ailesi ve gençliği

27 Ağustos 1916'da Berlin'de dünyaya geldi. Babası, Almanya'da askerî ataşelik görevi yapan ve Atatürk'ün yakın arkadaşlarından Hasan Cemil Bey, annesi dönemin Berlin Büyükelçisi İbrahim Hakkı Paşa'nın kızı Remziye Hanım'dır. Dört çocuklu ailenin üçüncü çocuğu idi. Hukukçu ve gazeteci Leyla Çambel ile kanser araştırmacısı Perihan Çambel'in kardeşi, mühendis Bülent Çambel’in ablasıdır.

I. Dünya Savaşı sonrası mütareke döneminde anne babası ile bir süre İsviçre ve Avusturya'da yaşadıktan sonra, cumhuriyetin kurulmasını takiben 8 yaşında Türkiye'ye geldi.

Ortaokul ve liseyi Arnavutköy Amerikan Kız Koleji’nde okudu. Sanat tarihi öğretmeninin etkili anlatımı ve İstanbul'un tarihi mekanlarına düzenlediği geziler lise yıllarında onu derinden etkiledi. Okulda, eskrim sporu ile de tanıştı ve bu konuda ustalaştı.

Lise öğrenimini tamamladıktan sonra Fransız hükûmetinden aldığı bursla Paris Sorbonne Üniversitesi'nde 3 yıl arkeoloji lisans öğrenimini gördü; ayrıca Hititçe ve eski İbranice öğrendi. İlk kazı deneyimini 1935 yılında yaşadı. Dr. Kurt Brittel’in başkanı olduğunda Alacahöyük kazısına stajyer olarak katıldı.

### Olimpiyatlara katılması

Fransa'daki lisans öğrenimi sırasında boş vakitlerini eskrim, masa tenisi ve binicilikle değerlendiren Çambel, 1936 Yaz Olimpiyatlarında eskrim dalında Türkiye'yi temsil etti ve Suat Fetgeri Aşeni ile birlikte olimpiyatlara katılan ilk Türk kadın sporcu oldu. Turnuva sırasında Adolf Hitler tarafından görüşmeye çağrılan Çambel, hükûmetin izni olmadan görüşmeyeceğini bildirerek reddetti.

### Türkiye'ye dönüşü

1938 yılında lisans öğrenimini tamamladıktan sonra Sorbonne'da doktora yapmaya başlayan Çambel, 1939 yılının yaz aylarında İstanbul Fransız Arkeoloji Enstitüsü'nün, Dr. Emilie Haspels başkanlığında yürüttüğü Yazılıkaya/Midas şehri kazısına katılmak üzere Türkiye’ye geldi. II. Dünya Savaşı sebebiyle Fransa’ya dönemeyince İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde Helmuth Theodor Bossert’in asistanlığını yaptı.

1940 yılında Tan Gazetesinde çalışan sol görüşlü bir gazeteci-yazar olan Nail Çakırhan ile evlendi. Üniversitede kadro olmadığından bir süre Haydarpaşa Lisesi'nde Fransızca öğretmenliği yaptı. Doktora çalışmasına İstanbul Üniversitesi’nde devam eden Çambel, Türk Tarih Kurumu adına Kırşehir Hashöyük'teki kontrol kazısını gerçekleştirdi. 1946'ya kadar Dr. Bossert ile birlikte Anadolu’da araştırma gezileri yaptı.

### Karatepe kazıları

1946 yılında Kayseri-Adana arasında kalan bölgedeki Hitit eserlerini incelemek için Bossert ile birlikte çıktıkları gezide Karatepe bölgesindeki kalıntılara ulaşmaları kariyerinde belirleyici oldu. Araştırma ekibi, Hitit hiyeroglifleri ve Fenike yazısının bir arada kullanıldığını görmüş ve Fenike yazısı tercüme edilebildiği için, bu keşif Hitit hiyerogliflerinin nihai çözümü olmuştur. Karatepe-Arslantaş Höyüğü’nde Bossert tarafından başlayan kazı çalışmalarına 1952’den sonra Çambel başkanlık etti. Karatepe’de ortaya çıkarılan arkeolojik buluntuların restorasyonu, korunması ve sergilenmesi için bir açık hava müzesi kurulmasına önayak oldu. Mimar Turgut Cansever’in yaptığı projenin uygulanması işini Çambel’in eşi Nail Çakırhan yürüttü.

1948-1949 yıllarında, Karatepe'deki çalışmaların yanı sıra Fransız Arkeoloji Enstitüsü'yle birlikte Yazılıkaya/Midas şehri kazısını yürüttü.

### 1960 Darbesinden sonra

1960 İhtilali'nden sonra 147'ler listesinde yer alarak üniversiteden ihraç edildi. Eşiyle birlikte Karatepe’de çalışmalara devam eden Çambel, 1962-1963’te Almanya'da Saarbrücken Üniversitesi'nde konuk öğretim üyesi olarak çalıştı. Türkiye’ye döndükten sonra İstanbul Üniversitesi’ndeki görevine döndü ve Prehistorya Kürsüsü’nü kurdu.

1964 yılında Chicago Üniversitesi'nden Robert J. Braidwood ve eşi Linda S. Braidwood'la birlikte Ergani'de Çayönü höyüğü kazısına başladı. Kote Çemi (Hilar - Çayönü) kalıntılarını gün ışığına kavuşturdu; bu bölgede günümüzden 8.000 yıl önce avcı-toplayıcılıktan tarıma geçildiğinin kanıtlarını ortaya çıkardı.

Çambel'in çabalarıyla kurulan İstanbul-Chicago Üniversiteleri Güneydoğu Anadolu Tarihöncesi Araştırma Kamu Projesi çerçevesinde, 1964’te Urfa-Bozova’da Biris Mezarlığı ve Söğüt Tarlası, 1968 ve 1970'te Diyarbakır Girikihacıyan kazıları gerçekleştirildi.

Çambel, Keban Barajı’nın yapımıyla su altında kalacak olan alanların taranması için 1966’da başlayan çalışmalara öncülük etti.

1976'da TÜBİTAK'a bağlı bir Arkeometri Ünitesi kurulmasına katkıda bulundu.

### Emeklilik yılları

1984 yılında emekli oldu. Kazılara katılımını ve yazılarını emekliliğinde de sürdürdü.

Arnavutköy'de "*Kırmızı Yalı*" olarak bilinen ailesinden kalma evini 2004 yılında Boğaziçi Üniversitesi'ne bağışladı. Yapı, Halet Çambel ve Nail Çakırhan Arkeoloji ve Geleneksel Mimarlık Araştırmaları Merkezi'ne dönüştürülmek üzere restore edilmektedir.

2005 yılında Hollanda devletinin kültür ve kalkınmaya hizmet edenlere verdiği Prens Claus ödülü'nün sahibi oldu. 2010 yılında kendisine T.C. Kültür Bakanlığı tarafından *Kültür ve Sanat Büyük Ödülü* verildi. Aynı yıl, Halet Çambel'in yaşamının anlatıldığı şiirsel bir metin olan "Halet Abla Destanı" yayımlandı.

12 Ocak 2014 tarihinde İstanbul'daki evinde yaşamını kaybetti.

Kaynakça
--------

1. 1 2  "Olimpiyatlardaki ilk Türk kadın". BBC Türkçe. 11 Ağustos 2012. 16 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2012.
2. ↑  "**Halet Çambel yaşamını yitirdi**". *Hürriyet*. 12 Ocak 2014. 24 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ocak 2014.
3. 1 2  "**Halet Çambel'in Ardından Arkeoloji Öksüz Kaldı**, *Solhaber.org.tr 14.01.2014*". 20 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2021.
4. 1 2 3  "**Yaşamını Arkeolojiye ve Anadolu'ya Adamış Bir Bilim Kadını Halet Çambel**, *TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi Sayı:359, Ekim 1997*" (PDF). 24 Ocak 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ocak 2014.
5. ↑  12 Ağustos 2012 tarihli 26 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. BBC haberi 12 Ocak 2014 tarihinide erişilmiştir
6. ↑  "**Boğaziçi Üniversitesi, Tarihi Halet Çambel Yalısı'nı Araştırma Merkezine Dönüştürüyor**, *Arkitera.com, 18.02.2013*". 16 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ocak 2014.
7. ↑  "**Halet Cambel**, *Princeclausfund.org Erişim tarihi:14.01.2014*". 22 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ocak 2014.
8. ↑  "**2010 Yılı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü**, *Kulturturizm.gov.tr sitesi, Erişim tarihi:15.01.2014*". 11 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2014.
9. ↑  "'Halet Abla Destanı". *v3.arkitera.com*. 25 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2022.

| * g
* t
* d
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Özel Ödülü sahipleri |
| --- |
| 1979-1989 | 
* Yaşar Nabi Nayır (1979)
* Necip Fazıl Kısakürek (1980)
* Ekrem Akurgal (1981)
* *verilmedi* (1982)
* Sedad Hakkı Eldem (1983)
* Ahmet Adnan Saygun (1984)
* Süheyl Ünver (1985)
* Şefik Bursalı (1986)
* Esin Atıl (1987)
* Lütfi Ömer Akad (1988)
* Sami Güner (1989)

 |
| 1990-1999 | 
* Zühtü Müridoğlu (1990)
* Karikatürcüler Derneği (1991)
* Yaşar Kemal (1992)
* Pertev Naili Boratav (1993)
* Fazıl Hüsnü Dağlarca (1994)
* Memet Fuat (1995)
* Mustafa Asım Köksal (1996)
* Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü (1997)
* Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (1998)
* Sakıp Sabancı (1999)

 |
| 2000-2009 | 
* Çelik Gülersoy (2000)
* Rahmi M. Koç Müzesi (2001)
* Halil İnalcık (2002)
* Metin Erksan (2003)
* Nevzad Atlığ (2004)
* Turgut Cansever (2005)
* Sezai Karakoç (2006)
* Metin Sözen (2007)
* Çetin Altan(2008)
* Niyazi Sayın, Necdet Yaşar (2009)

 |
| 2010-2019 | 
* Halet Çambel, Nimet Özgüç (2010)
* Ara Güler, Sıtkı Fırat, Sabit Kalfagil, İzzet Keribar (2011)
* Alparslan Babaoğlu, Salih Balakbabalar, Fatma Çiçek Derman, Cahide Keskiner, Hüseyin Öksüz, İslam Seçen (2012)
* Cüneyt Arkın, Nuri Pakdil, Müzeyyen Senar, Ahmet Yakupoğlu (2013)
* Gönül Ülkü Özcan, Celal Yılmaz, Beşir Ayvazoğlu, Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı (2014)
* Mehmet Özbek, Serdar Gökhan, Hakkı Acun, Ötüken Neşriyat (2015)
* Nesrin Sipahi, İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi, Kenan Işık, D. Mehmet Doğan, Cahit Koytak (2016)
* Safa Önal, Cüneyd Kosal, Nurhan Atasoy, Süleyman Uludağ, Baksı Müzesi (2017)
* Emin Ongan Üsküdar Mûsikî Cemiyeti, Ara Güler Müzesi (2018)
* Antakya Medeniyetler Korosu, Odunpazarı Modern Müze (2019)

 |
| 2020-2029 | 
* Hisart Canlı Tarih ve Diorama Müzesi, İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi, Mim Sanat Akademisi (2020)
* Afyonkarahisar Klasik Müzik ve Caz Derneği, Türk Edebiyatı Vakfı, Türk Kültürüne Hizmet Vakfı (2021)
* Ahi Kültürünü Araştırma ve Eğitim Vakfı, Kenan Yavuz Etnografya Müzesi, Gökyay Vakfı Satranç Müzesi (2022)

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90935717
* BNF: cb12387602n (data)
* CiNii: DA12717818
* GND: 132128128
* ISNI: 0000 0001 0872 8678
* LCCN: n85244277
* NLI: 987007275839605171
* NTA: 074973665
* RERO: 02-A004021857
* SUDOC: 032948336
* VIAF: 15189304
* WorldCat: lccn-n85244277

 |