Çerkes beyleri ve Kabardey atı
**Kabardey atı** (Rusça: Кабардинская лошадь) veya özgün ismiyle **Çerkes** **atı** (Doğu Çerkesçesi: Адыгэш; Batı Çerkesçesi: Шагъди), Çerkesya kökenli at cinsidir. Tarihsel olarak cins en az 400 yıldır bilinmektedir. Dayanıklılıkları ve zorlu ortamlara uyum sağlama kolaylıklarıyla dikkat çekerler, özellikle dağlık koşullara uyumludurlar. İsmini Çerkeslerin Kabardey boyundan alır. Türkiye'deki Çerkesler tarafından üretilen Uzunyayla atı bu at ile macar atlarının kırması olarak oluşmuştur.

Tarih
-----

Kabardey atı, 16. yüzyıldan beri Çerkes kabileleri (özellikle Kabardeyler) tarafından yetiştirilmektedir ve zorlu koşullarda hayatta kalabilmek için yüzyıllardır süren seçici yetiştirmenin ürünüdür. Kabardey ırkı bozkır atları, Karabağ, Arap ve Türkmen atlarının birleşiminden oluşmuştur. Cins genellikle sürüler halinde tutulur ve yazın dağ meraları, kışın ise dağ etekleri arasında taşınır.

Rus-Çerkes Savaşı ve özellikle 1917 Rus Devrimi gibi savaşlar sebebiyle Kabardey atlarının sayısı büyük ölçüde azaldı ve 1920'lerde tür yok oluşun eşiğine geldi. 1935 ile 1953 yılları arasında safkan popülasyonun ortalaması 446 aygır ve 3272 kısraktı. Yirminci yüzyılın başlarında, Kabardeylerin Safkan İngilizlerle melezlenmesiyle Anglo-Kabarda adı verilen yeni bir cins oluşturuldu ve 1966'da yeni cins tanındı. 1980'lerin sonlarına gelindiğinde safkan Kabardey kısrakların sayısı 400 ile 450 arasına düştü; bunlar esas olarak Malokarachaevski ve Malkinski damızlıklarında ve Stavropol bölgesindeki Krasny Partizan kolektif çiftliği de dahil olmak üzere Kabardey-Balkar bölgesindeki diğer yetiştirme çiftliklerinde yoğunlaştı.

 Sir William Allan "Aygırını hazırlayan bir Çerkes beyi" (1843)

Irk özellikleri
---------------

Kabardey atı, 14.1 yüksekliğindedir ve defne, siyah veya gri renkte bir derisi vardır. Temiz bir kafaya, iyi kaslı bir boyuna, orta-yüksek omuzlara, derin bir göğse, uzun, eğimli omuzlara, kısa, sağlam bir sırta ve kaslı, hafif eğimli sağrıya sahip, sağlam, temiz yapılı bir attır. Bacakları temizdir ve iyi gelişmiş eklemlere ve sert toynaklara sahiptir.

Kabardey atının kanının yüksek oksijenlenme kapasitesi vardır ve dağların yükseklerinde iş için faydalıdır. Cins aynı zamanda hızlı bir şekilde yağ biriktirme eğilimine sahiptir, bu da atlara düzenli olarak aşırı koşullara maruz kaldığında yardımcı olur, ancak atlar ahırda tutulduğunda sahipleri için zorluk yaratabilir.

### Alt Türler

Kabardey ırkının üç ana alt tipi vardır:

* Temel tip – Bu baskın türdür, uzun boylu ama kaslı olan tipik bir dağ binme atıdır.
* Oryantal tip – Bu tip, daha küçük kafaları, çok temiz bacakları, daha ince derileri ve daha sıcak mizaçlarıyla daha Arap etkisini gösterir.
* Masif tip – Bu tip daha büyüktür ve tipik bir at arabasına benzer daha sağlam bir kemik yapısına sahiptir.

Kullanım Alanları
-----------------

Kabardey Atının yer aldığı bir SSCB posta pulu. 1982. Kabardinskaya
Kabardey atı taşlık ve dağlık araziler için yetiştirilmiştir. Cins genellikle hızlıdır ve iyi bir dayanıklılığa sahiptir. Genellikle Rusya dışında spor atı olarak ve Anglo-Kabarda, Tersky gibi diğer türlerin ve Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan'daki yerli atların yaratılması ve geliştirilmesi için kullanılırlar. Esas olarak eyer atı olarak kullanılsalar da, koşum takımı ve yük atı olarak da iyi iş görürler. Kafkasya'nın dağ kabileleri, Kabardeyleri atlı biçme makinelerine bağlayarak dik yamaçlarda saman yapıyor.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5  "Kabarda Horses - Oklahoma State University". *breeds.okstate.edu* (İngilizce). 4 Mart 2021. 14 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Aralık 2023.
2. 1 2  Dmitriez, N.G. and Ernst, L.K. (1989) Animal Genetic Resources of the USSR. Animal Production and Health Paper Publ. by FAO, Rome, 517 pp.
3. ↑  "Kabarda Horses - Oklahoma State University". *breeds.okstate.edu* (İngilizce). 4 Mart 2021. 14 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Aralık 2023.
4. 1 2  *Simon & Schuster's Guide to Horses and Ponies*. Bongianni, Maurizio. Simon & Schuster, Inc. 1988, pg. 61. 0-671-66068-3

Dış bağlantılar
---------------

* Kabardey atları ana sayfası
* **ULUSLARARASI KABARDY AT DERNEĞİ (IKHA)**, Münih, Bavyera, Almanya