Akmazlık değeri daha yüksek olan mor sıvı ve düşük akmazlık değerine sahip gri sıvının dökülmelerindeki fiziksel fark. Viskozitesi "düşük" olan gri sıvı daha fazla yayılım gösterecektir.

**Viskozite**, **akmazlık** veya **ağdalık**, akışkanlığa karşı direnç. Viskozite, bir akışkanın, yüzey gerilimi altında deforme olmaya karşı gösterdiği direncin ölçüsüdür. Akışkanın akmaya karşı gösterdiği iç direnç olarak da tanımlanabilir. Viskozitesi yüksek olan sıvılar **ağdalı** olarak tanımlanırlar.

Süper akışkanlar hariç tüm gerçek akışkanlar yüzey gerilimine karşı direnç gösterirler. Öte yandan, yüzey gerilimine hiç direnç göstermeyen bir akışkan "ideal akışkan" olarak adlandırılır.

Newton kuramı
-------------

Genellikle herhangi bir akış esnasında akışkanın tabakaları farklı hızlarda hareket ederler ve akışkanın akmazlığı, uygulanan kuvvete karşı direnç gösteren tabakalar arasındaki yüzey gerilimlerinden dolayı ortaya çıkar.

Isaac Newton'un öne sürdüğü üzere, laminer ve paralel bir akışta, tabakalar arasındaki yüzey gerilimi (τ) bu tabakalara dik yöndeki hız gradyeni (∂*u*/∂*y*) ile orantılıdır.

{\displaystyle \tau =\mu {\frac {\partial u}{\partial y}}}
Buradaki μ sabiti, *akmazlık değişmezi*, *akmazlık*, veya *durağan akmazlık* olarak bilinir. Su ve gazların çoğu Newton yasasına uyarlar ve Newtonyen akışkanlar olarak adlandırılırlar. Newtonyen olmayan akışkanlarda ise, yüzey gerilimi ile hız gradyeni arasındaki basit lineer (doğrusal) ilişki çok daha karmaşık bir hal alır.

Pek çok durumda akmazlık kuvvetlerin eylemsizlik kuvvetlerine olan oranı ile ilgilenilir. Atalet kuvvetlerinin akışkanın yoğunluğu (ρ) ile karakterize edildiği bilindiğinden bu oran **kinematik akmazlık** olarak adlandırılır ve gösterimi:

{\displaystyle \nu ={\frac {\mu }{\rho }}}
şeklindedir.

Viskozite genellikle farklı viskozimetrelerle ve 25 °C'de ölçülür. Bazı akışkanların viskozitesi, geniş bir yüzey gerilimi aralığında sabittir. Viskozitesi sabit olmayan akışkanlar Newtonyen olmayan akışkanlar olarak adlandırılır.

### Birimler

#### Dinamik akmazlık: {\displaystyle {\mu }}

Dinamik akmazlığın SI birimi (Yunan sembol: {\displaystyle {\mu }}) pascal-saniye (Pa·s) olup 1 kg·m−1·s−1 ye eşdeğerdir.

Dinamik akmazlığın cgs birimi, Jean Louis Marie Poiseuille adına ithafen *poise* (P) dır. Genellikle yüzde birlik miktarı olan *centipoise* (cP) kullanılır. Örneğin suyun akmazlığı 20 °C'de 1.0020 cP dir.

1 poise = 100 centipoise = 1 g·cm−1·s−1 = 0.1 Pa·s. (Tanımı için bakınız.)9 Haziran 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
1 centipoise = 0.001 Pa·s.
#### Kinematik akmazlık: {\displaystyle \nu ={\mu }/{\rho }}

Kinematik akmazlığın (Yunan sembol: {\displaystyle {\nu }}) SI birimi (m2·s−1) dir. Kinematik akmazlığın cgs birimi George Gabriel Stokes'un adına ithafen *stokes* olup S veya St şeklinde kısaltılır. Bazen *centistokes* (cS veya cSt) şeklinde de kullanılabilir.

1 stokes = 100 centistokes = 1 cm2·s−1 = 0.0001 m2·s−1.
Kinematik ve dinamik akmazlık arasındaki dönüşüm ise {\displaystyle \nu \rho =\mu } şeklinde verilir ve eğer {\displaystyle \nu } = 1 St ise 

μ = ν ρ = 0.1 kg·m−1s−1·(ρ/(g/cm3)) = 0.1 poise·(ρ/(g/cm3)). 4 Kasım 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
### Gazlar

Gazların viskozitesi, akış tabakaları arasında momentum taşınımını sağlayan moleküler difüzyondan kaynaklanır. Gazların kinetik teorisi, gazların viskozitesinin (teorinin uygulandığı rejim içinde geçerli olmak üzere) doğru olarak tahminine yardımcı olur:

* Viskozite düşük ve orta basınç değerlerinde basınçtan etkilenmez fakat yüksek basınç altında yoğunluğu arttığı için basınçla birlikte viskozitesi artar
* Viskozite, sıcaklık arttıkça artar.

### Sıvılar

Sıvılarda, moleküller arasındaki ilave kuvvetler önemli hale gelir. Bu durumda yüzey gerilimine ilaveler olacaktır ki olgu bugün dahi tartışmalıdır. Dolayısıyla, sıvılarda:

* Viskozite basınçtan bağımsızdır (çok yüksek basınçlar hariç) ve
* Viskozite, sıcaklık arttıkça azalır (örneğin, sıcaklık 0 °C den 100 °C çıktığında, suyun viskozitesi 1.79 cP den 0.28 cP ye düşer).

Sıvıların dinamik viskozitesi, gazların dinamik viskozitesinden on kat daha büyüktür.

### Havanın akmazlığı

Havanın viskozitesi sıcaklığa bağımlı olup 15.0 °C'de 1.78 × 10−5 kg/m.s dir.

### Suyun akmazlığı

Suyun viskozitesi 8.90 × 10−4 Pa•s veya 8.90 × 10−3 dyne-sec/cm2 dir (25 °C'de).

### Değişik türdeki malzemelerin akmazlığı

Su ve sütün viskozitesine ilişkin bir örnek. Daha yüksek viskoziteye sahip sıvılar bu tür sıçrama göstermezler.
Dinamik viskozitenin sıcaklıkla değişimini hesaplamak amacıyla **Sutherland formülü** (Crane, 1988) kullanılabilir:

{\displaystyle {\mu }={\mu }\_{o}{\frac {To+C}{T+C}}\left({\frac {T}{T\_{o}}}\right)^{3/2}}

burada:

* {\displaystyle {\mu }} = T sıcaklığındaki viskozite değeri (Pa/s)
* {\displaystyle {\mu }\_{o}} = referans sıcaklığı To da referans viskozite değeri (Pa/s)
* {\displaystyle T} = Kelvin cinsinden sıcaklık
* {\displaystyle T\_{o}} = Kelvin cinsinden referans sıcaklığı
* {\displaystyle C} = Sutherland sabiti'dir.

0 < T < 555K arasındaki sıcaklıklar için geçerlidir.

Bazı gazlar için Sutherland sabiti ve referans sıcaklığı değerleri:

| Gaz | {\displaystyle C} | {\displaystyle T\_{o}} | {\displaystyle {\mu }\_{o}} |
| --- | --- | --- | --- |
|  | - | K | Pa/s |
| hava | 120 | 291.15 | 0.00001827 |
| azot | 111 | 300.55 | 0.00001781 |
| oksijen | 127 | 292.25 | 0.00002018 |
| karbondioksit | 240 | 293.15 | 0.0000148 |
| karbonmonoksit | 118 | 288.15 | 0.0000172 |
| hidrojen | 72 | 293.85 | 0.00000876 |
| amonyak | 370 | 293.15 | 0.00000982 |
| kükürtdioksit | 416 | 293.65 | 0.00001254 |

Bazı Newtonyen akışkanların dinamik viskozite değerleri aşağıda verilmektedir.

Gazlar (0 °C'de):

|  | viskozite (Pa·s) |
| --- | --- |
| hidrojen | 8.4 × 10−6 |
| hava | 17.4 × 10−6 |
| ksenon | 21.2 × 10−6 |

Sıvılar (25 °C'de):

|  | viskozite (Pa·s) |
| --- | --- |
| etanol | a 1.074 × 10−3 |
| aseton | a 0.306 × 10−3 |
| metanol | a 0.544 × 10−3 |
| propanol | a 1.945 × 10−3 |
| benzen | a 0.604 × 10−3 |
| nitrobenzen | a 1.863 × 10−3 |
| cıva | a 1.526 × 10−3 |
| sülfürik asit | a 24.2 × 10−3 |
| gliserol | a 934 × 10−3 |
| zeytin yağı | 81 × 10−3 |
| cam | 1040 |

a Kaynak: CRC Handbook of Chemistry and Physics, 73. basım, 1992-1993.

Daha detaylı bir tabloya buradan ulaşılabilir.

Akışkanlık
----------

Viskozitenin tersi *akışkanlık* tır ve genellikle φ (= 1/μ) veya F (= 1/η) ile gösterilir. Birimi poise'ın tersi olup (cm·s·g−1), *rhe* olarak okunur. Mühendislik uygulamalarında nadiren kullanılır.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Viskozite Nedir?". *dersan.com.tr*. Erişim tarihi: 21 Eylül 2023.
2. ↑  "Viskozite nedir? Düşük ve yüksek viskozite ne demek?". *www.hurriyet.com.tr*. 20 Mayıs 2020. Erişim tarihi: 21 Eylül 2023.
3. ↑  "İdeal akışkan modeli nedir?". *bilgioloji.com*. 23 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2023.
4. ↑  "Non-Newton Akışkanları ( Newtonsal Olmayan Akışkanlar )". *www.elektrikport.com*. 22 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2023.
5. ↑  "NEWTONIAN VE NEWTONIAN OLMAYAN AKIŞKANLARIN VİSKOZİTESİNİN BELİRLENMESİ" (PDF). *Makale*. Bursa Teknik Üniversitesi DBMMF Kimya Mühendisliği Bölümü. 19 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2023.
6. ↑  "Vizkozite Nedir?". *www.neandria.com*. Erişim tarihi: 21 Eylül 2023.
7. ↑  "KİNETİK GAZ KURAMI" (PDF). *Makale*. Doç. Dr. Faruk GÖKMEŞE | Kimya Bölümü | Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi. 29 Mart 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2023.
8. ↑  "Sıvıların Viskozluğu" (Temmuz 2017). *Makale*. 9 Eylül Üniversitesi. 2016-2017. Erişim tarihi: 21 Eylül 2023.
9. ↑  "Akış Hızı Hesaplamaları" (PDF). *Makale*. Yrd.Doç.Dr.S. Game Erzengin. 2013-2014. 20 Kasım 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2023.

Dış bağlantılar
---------------

* Gas Dynamics Toolbox (İng.)14 Haziran 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. VHS modelini kullanarak gaz karışımlarının viskozitesini hesaplamak
* Viskozite sayfası (İng.) Viskozitelerine göre sıralanmış maddeler içeren bir tablo
* Dinamik Viskozite Birimleri Çevirici8 Mart 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Dinamik Viskozite birimlerinin çevirilerini gerçekleştirebileceğiniz bir kaynak
* RheoTec Kinematik, Dinamik Viskozite

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNE: XX534455
* BNF: cb11976017g (data)
* GND: 4063625-2
* LCCN: sh85143858
* NDL: 00568098
* NKC: ph117913
* NLI: 987007541427705171

 |