Başlığın diğer anlamları için Burun (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Burun yapısı
Bir köpek burnu
**Burun;** Anatomik olarak hayvan ve insan yüzü üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organıdır. İnsan burnu ve hayvan burnu arasında birçok anatomik farklar bulunur.

Burun boşluğu iki delikle dışarı açılır. Diğer taraftan da yutağa bağlanır. Burnun içerisinde mukus tabakası, kılcal damarlar ve kıllar bulunmaktadır. Burnun iç kısmının kıllı ve nemli oluşu sayesinde dışarıdan alınan hava nemlendirilir ve temizlenir. Kılcal damarlar sayesinde hava ısıtılır. Burun boşluğunun arkasında, hava daha sonra farenksten geçerek insan sindirim sistemiyle paylaşılır ve ardından solunum sisteminin geri kalanına yayılır.

Koku almaçları ve duyu sinirleri burun boşluğunun üst kısmında bulunur. Bu bölgeye sarı bölge denir. Sarı bölgede oluşan uyarı talamusa uğramadan direkt olarak beyin kabuğundaki koku merkezine gider. Bir kokunun burun tarafından algılanabilmesi için mukus içerisinde çözünmüş olması gerekir. Çözünen madde koku alma hücrelerini uyarır. Uyarı, koklama ile beyne iletilir. Böylece koku alınmış olur. En çabuk yorulan duyu organı burundur. Memelilerde burundan giren hava filtreden geçer, ısıtılır ve nemlendirilir. Alınan havanın süzülmesi, burun kılları ve mukus sayesinde gerçekleşir. Hava, kılcal damarlar yardımıyla ısıtılır. Havanın nemlendirilmesi ise mukus bezlerinin salgıları sayesinde olur.

Burnun işlevleri
----------------

Burun, insan organizmasında beş tane görev üstlenmiştir:

1. Koku alma işlevinin algılayıcı kısmını oluşturur.
2. Solunum yollarının uygun özellikler kazanmasını sağlar.
3. Solunan havanın nemlenmesini sağlar.
4. Solunan havanın toz gibi bazı yabancı cisimlerden temizlenmesine katkıda bulunur.
5. Ses tellerinin çıkardığı ses titreşimlerinden etkilenip âdeta biyolojik bir hoparlör gibi davranır.

Koku duyusunu beyne taşıyan sinir "olfaktör siniri"dir (nervus olfaktorius, 1. kafa siniri). Bu sinirin ince uzantıları burun boşluklarının "burun üst konkası" üzerinde kalan bölümünü örten mukoza tabakasına dağılır. Böylece solunan havayla dış çevreden buruna giren koku uyarıları, koku sinirini uyarır. Burnun önemli görevlerinden biri de solunum yollarının başlangıcını oluşturmasıdır. Burun ön deliklerinden burun boşluklarına giren hava, burun arka deliklerinden -koanalar- nazofarinkse (yutağın ön üst bölümü) geçer. Hava daha sonra farinksten (yutak) aşağı doğru inip gırtlağa (larinks), oradan da nefes borusu yoluyla akciğerlere ulaşır. Burnun kemik ve kıkırdaktan yapılmış iskeleti solunum yollarının başlangıç bölümünün oldukça sert ve dayanıklı bir hava geçidi olmasını sağlar.

Burnun bir diğer önemli işlevi ise solunan havanın bronşlar ve akciğerler için uygun bir nemlilik ve sıcaklık düzeyine ulaşmasını sağlamaktır. Burun boşlukları "konka" denilen bölmelerle üç ana bölüme ayrılmıştır.

### Burun boşluğu, septum ve sinüslerin kafatasındaki konumu

Burun deliklerinin içini örten mukoza damar ve salgı açısından zengindir. Solunum havası burun boşluğuna girdiğinde burun bölmeleri arasında yol alırken mukozadaki kan damarlarında dolaşan kandan ısı çekerek ısınırken, yüzeyi salgıyla örtülü olan mukozadan da nem çekerek nemlenir. Örneğin 20 °C sıcaklığa sahip bir odada burundan nefes alan bir kimsede solunum havası gırtlağa geldiğinde 32 °C ısınmış ve %98 oranında nemlenmiş olur. Aynı kişi aynı yerde ağzından soluk alacak olursa, solunum havası gırtlağa geldiğinde 30 °C ısınmış ve %80 nemlenmiş olur.

Sıcak, soğuk ve kuru hava; gırtlak, nefes borusu, bronşlar ve akciğerler için tahriş edicidir. Burun, yukarıda belirttiğimiz işleviyle solunan havanın sıcaklık ve nemlilik yönünden taşıyabileceği olumsuz özelliklerini gidererek, rahat solunacak bir hava yaratmaktadır. Burnun çok önemli bir diğer göreviyse solunum havasındaki tozları yakalamaktır. Burun boşluklarının yüzeyini örten mukozanın ("burun üst konkası" altında kalan bütün solunum bölgesinde) en üst tabakası silialı epitel hücrelerine sahiptir. Silia denilen ve eldiven parmağına benzetebileceğimiz bu uzantılar, solunum havasından mukoza üzerine düşen tozları burnun salgısıyla birlikte burnun dışına doğru âdeta süpürürler. Böylece solunum havası bir ölçüde temizlenmiş olur. Burun "mukus" denilen bir salgı salgılar. Bu salgı hafif asit özellikte olduğu gibi, içinde "immün globulin A" (IgA) denilen bir bağışıklık globulini (antikor) taşır. Sümüğün gerek hafif asit oluşu ve gerekse içerdiği IgA, solunan havadaki çeşitli mikropların öldürülmesini sağlayarak solunum yollarını belli bazı canlı hastalık etkenlerine karşı korur.

Bazı mikroplar ve özellikle grip, nezle etkeni olan virüsler, kirli hava, SO2, CO, kuru hava siliaların süpürme işlevlerini bozar. Bu tarz durumlarda burnun temizleme işlevi bozulacağından, havadaki canlı hastalık etkenleri kolayca burun ve üst solunum yollarına tutunup buraları iltihaplandırabilirler.

### Burun deliği

Bir insanda iki tane görünen iki tane de görünmeyen olmak üzere toplam dört adet burun deliği bulunmaktadır. Oksijeni sudan alan balıklarda ise öndeki suyun girişini arkadaki ise suyun çıkışına sağlayan iki çift burun derini bulunuyor. Evrim sürecinde insanlardaki arka taraftaki delikler kafanın içine girerek iç burun delikleri haline geldiler.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Anatomy and physiology - Skull". 22 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2024.
2. ↑  Higashiyama, Hiroki; Koyabu, Daisuke; Hirasawa, Tatsuya; Werneburg, Ingmar; Kuratani, Shigeru; Kurihara, Hiroki (2 Kasım 2021). "Mammalian face as an evolutionary novelty". *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America*. **118** (44): e2111876118. doi:10.1073/pnas.2111876118. ISSN 0027-8424. PMC 8673075 $2. PMID 34716275. 25 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2024.
3. ↑  "Kaç burun deliğimiz var?". Sözcü Gazetesi. 29 Ekim 2015. 31 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Aralık 2015.

Ayrıca bakınız
--------------

* Olfaktör sistem
* Phantosmia
* Koku hafızası
* Anozmi
* Kulak burun boğaz
* Burun çaydanlığı
* Burun akıntısı
* Jacobson organı
* Paranazal sinüs
* Rinoplasti
* Burun mukozası
* Burun bölmesi
* Septoplasti

Dış bağlantılar
---------------

* aof.edu.tr Solunum sistemi
* European Rhinologic Society17 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| * g
* t
* d
Burun anatomisi |
| --- |
| Dış burun | 
* Burun Alası
* *burun kıkırdakları*
	+ Septal nazal
	+ Yan burun
	+ Majör alarm
	+ Küçük alarm
	+ Vomeronazal

 |
| Burun boşluğu | 

|  |  |
| --- | --- |
| Açılışlar | 
* Burun girişi
* Burun deliği
* Choana

 |
| Yan duvar | 
* Burun eti: Yüce burun eti
* Üstün burun eti
* Orta burun eti
* Alt nazal konka

* Burun kanalı: (Yüce
* üst
* orta
* kalitesiz)

* Sfenoetmoidal girinti
* Etmoid bulla
* Agger nasi
* Etmoidal infundibulum
* Yarım ay ara
* Maksiller boşluk

 |
| Medial duvar | 
* Burun bölmesi
* Jacobson organı

 |
| Burun mukozası | 
* Koku mukozası

 |

 |
| Paranazal sinüs | 
* Maksiller sinüs
* Sfenoid sinüses
* Ön sinüs
* Etmoid sinüs

 |
| Nazo-yutak | 
* Östaki borusu
	+ Salpingofaringeal kıvrım
	+ Salpingopalatin kıvrımı
	+ Torus tubarius
* Farinks bademcik
* Farinks girintisi

 |
| İlgili | 
* Burun akıntısı
* Rinoplasti
* rinektomi
* alarplasti
* Septoplasti

 |

| * g
* t
* d
İnsan vücudu |
| --- |
| Baş | Kafatası **·**  Kafa derisi **·**  Alın **·**  Göz **·**  Kulak **·**  Burun **·**  Ağız **·**  Köpek dişi **·**  Dil **·**  Diş **·**  Yüz **·**  Yanak **·**  Çene **·**  Dudak |
| Boyun | Âdem elması **·**  Boğaz **·**  Ense **·**  Gırtlak |
| Gövde | Omuz **·**  Omurga **·**  Toraks **·**  Sırt **·**  Göğüs **·**  Meme **·**  Göğüs kafesi **·**  Karın **·**  Göbek **·**  Karın boşluğu **·**  Pelvis **·**  Anüs |
| Üreme organları | 

|  |  |
| --- | --- |
| Erkek | Penis **·**  Testis **·**  Testis torbası |
| Kadın | Klitoris **·**  Vajina **·**  Rahim **·**  Yumurtalık |

 |
| Uzuvlar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kol | Dirsek **·**  Ön kol **·**  El bileği **·**  El **·**  Parmak (Başparmak / İşaret parmağı / Orta parmak / Yüzük parmağı / Serçe parmak) |
| Bacak | Kalça **·**  Kıç **·**  But **·**  Diz **·**  Baldır **·**  Topuk **·**  Ayak bileği **·**  Ayak **·**  Ayak parmağı |

 |
| Cilt | Deri **·**  Saç **·**  Kıl **·**  Tırnak |
| Sistem | Dolaşım sistemi **·** Sindirim sistemi **·** Solunum sistemi **·** Boşaltım sistemi **·** İnsan kas-iskelet sistemi **·** Sinir sistemi **·** Bağışıklık sistemi **·** Duyu sistemi **·** Örtü sistemi **·** Endokrin sistem **·** Brakial pleksus **·** Çevresel sinir sistemi **·** Otonom sinir sistemi **·** Lenfatik sistem **·** Üreme sistemi |
| İlgili | 
* İnsan iskeleti
* Organ sistemleri
* Anatomi
* Organeller
* Kan
* Saç
* Sinir sistemi
* Örtü sistemi
* Sindirim sisteminin gelişimi
* Endokrin sistemin gelişimi
* Baş ve boyun gelişimi
* Bütünsel geliştirme
* Lenfatik organların gelişimi
* Memeli dolaşım sisteminin gelişimi
* Sinir sisteminin gelişimi
* Solunum sisteminin gelişimi
* Üreme sisteminin gelişimi
* Üriner sistemin gelişimi
* Embriyoloji
* Ekstraembriyonik ve fetal membranlar
* Organ sistemi gelişimi
* Kulak anatomisi
* Epitel serisi
* Eril üreme sistemi
* Kadın üreme organları
* Burun anatomisi
* Göz
* Göz anatomisi
* Diş anatomisi
* Ağız anatomisi

 |

| * g
* t
* d
Solunum sistemi |
| --- |
| Üst solunum yolları | 
* Burun
	+ Burun boşluğu
* Yutak
	+ *Nazofarinks*
	+ *Orofarinks*
	+ *Laringofarinks*
* Gırtlak

 |
| Alt solunum yolları ve akciğerler | 
* İletici kısım
	+ Soluk borusu
	+ Bronş
	+ Bronşiyol
	+ Terminal bronşiyol
* Solunum kısmı
	+ Respiratör bronşiyol
	+ Alveolar kanal
	+ Alveol

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb11976036r (data)
* GND: 4171180-4
* LCCN: sh85092748
* NDL: 00562889
* NKC: ph123331
* NLI: 987007536213705171
* TA98: A06.1.01.001

 |