***Deutschland* sınıfı**, Alman İmparatorluk Donanması için inşa edilen beş ön dretnot savaş gemisinden oluşan gemi sınıfıdır. Sınıf *Deutschland*, *Hannover*, *Pommern*, *Schlesien* ve *Schleswig-Holstein* gemilerinden oluşmaktaydı. 1903-1908 arasında inşa edilen gemiler, daha önceki *Braunschweig* sınıfı zırhlılara çok benzerdi; ancak daha iyi koruma sağlayan zırhları vardı. İngiliz Kraliyet Donanması'nın devrimci gemisi HMS *Dreadnought*'un hizmete girişiyle daha inşaları tamamlanamadan teknolojinin gerisinde kalan *Deutschland* sınıfı, Alman donanmasına katılan son ön dretnot gemiler oldular. *Deutschland* sınıfının ardından inşa edilen *Nassau* sınıfı zırhlılar ise Almanya'nın ilk dretnot sınıfı oldu.

İki *Deutschland* sınıfı geminin hizmete girmesiyle Alman donanması iki farklı savaş filosu oluşturacak sayıda zırhlıya sahip oldu, bunun ardından donanma I. Dünya Savaşı'nda savaşa girecek Açık Deniz Filosu olarak yeniden düzenlendi. Çağın gerisinde kalmış olmalarına rağmen *Deutschland* sınıfındaki beş zırhlı da 31 Mayıs-1 Haziran 1916'daki Jutland Savaşı'nda görev yaptılar. Savaşın gece olan kısmında *SMS Pommern* torpidolanarak batırıldı. Savaştan sonra elde kalan dört gemi ön saflardan çekilerek ikincil görevlere atandılar. Versay Antlaşması Almanya'nın *Deutschland* sınıfındaki dört gemi de dahil birçok eski zırhlıyı elde tutarak kıyı savunma görevlerinde kullanmasına olanak sağladı.

Versay Antlaşması'nın izin vermesine rağmen Alman donanması gemileri kıyı savunma görevinde tutmadı. *Deutschland* 1920-1922 yılları arasında söküldü; *Hannover*'in ise hedef gemi olarak kullanılması planlandı; ancak bu plan gerçekleştirilmedi ve gemi 1944-1946 yılları arasında söküldü. *Schlesien* ve *Schleswig-Holstein* ise önce Reichsmarine, ardından da Kriegsmarine'de ön cephede görev almayı sürdürdü. İki gemi de II. Dünya Savaşı'nda sınırlı sayıda görevde bulundular. Bu görevler arasında *Schleswig-Holstein*'ın Westerplatte'deki Polonya kalesini bombalaması da dahildi. Savaşın sonunda bu iki gemi de batmıştı.

Tasarım
-------

*Deutschland* sınıfındaki beş zırhlı, Alman donanması için inşa edilen son ön dretnotlardır. Gemiler kendilerinden önce gelen *Braunschweig* sınıfına benzer yapıdaydı; *Deutschland* önceki sınıfla neredeyse tamamen aynıyken, lider geminin inşası başladıktan sonra inşaya başlanan diğer gemilerde tasarım biraz değiştirilmişti. *Deutschland*'ın ardından yapılan gemilerde kazanların yerleşimi değiştirilmiş, zırhları ise *Braunschweig* sınıfı gemilere göre kalınlaştırılmıştı. *Deutschland* sınıfındaki beş geminin hepsinde ikincil silahlar olan 17 cm'lik toplar tekne kısmındaki kazamatlara monte edilmişti. Gemilerin inşası o sırada inşa edilmekte olan devrimci HMS *Dreadnought* hakkındaki söylentilere rağmen yürütülmüştü. Amiral Alfred von Tirpitz sınıftaki gemilerin inşa edilmesi için ısrarcıydı; daha büyük gemilerin inşası Kiel Kanalı'nın genişletilmesini mecburi kılacak, bu genişletme çalışması ise o yılki donanma bütçesinin aşılması anlamına gelecekti.

### Genel özellikler

*Deutschland* sınıfı gemiler su hattında 125,9 m (413 ft), toplamda 127,6 m (419 ft) uzunluktaydılar. Gemilerin genişliği 22,2 m (73 ft), su çekimi ise burunda 8,21 m (26,9 ft) idi. Gemilerin tasarım ağırlıkları standart yükte 13.191 metrik ton (12.983 emperyal ton), tam yükte 14.218 metrik ton (13.993 emperyal ton) idi. *Deutschland* sınıfı gemilerin tekneleri enlemesine ve boylamasına çelik çerçevelerden oluşuyordu. Geminin çelik panelleri bu çelik iskele üzerine perçinlenmişlerdi. Gemilerin tekneleri on ikişer su geçirmez kompartımana ayrılmıştı, *Pommern* ise on üç kompartımandan oluşuyordu. Gemi teknesinin yüzde 84'ü çift tekneydi.

Gemilerin denizdeki manevraları kendilerinden önce gelen *Braunschweig* sınıfına göre daha zordu; ancak önceki sınıfa göre daha az rüzgara dönüş eğilimleri vardı. Gemilerin metasentrik yükseklikleri 0,98 metreydi. Gemilerin mürettebatları 35 subay ve 708 bahriyeliden oluşuyordu, gemilerden birinin filonun bayrak gemisi olması durumunda ise ek olarak 13 subay ve 66 bahriyeli, ikincil komuta gemisi olması durumunda ise 2 subay ve 23 bahriyeli mürettebata katılıyordu. 1935 yılında eğitim gemisi olmasının ardından *Schlesien*'in mürettebatı 29 subay, 559 bahriyeli ve 214 kadet (askeri öğrenci) oldu. *Schleswig-Holstein* ise daha farklı bir mürettebata sahipti; gemi 31 subay, 565 bahriyeli ve 175'e kadar kadetten oluşan mürettebatla eğitim görevlerinde bulundu. *Deutschland* ve kardeşleri bazı küçük tekneler de taşıyorlardı.

### Makineler

*Deutschland* ve kardeşleri üç şaftlı, üçlü genleşmeli buhar motorlarıyla donatılmışlardı. Gemilerde tek dümen ve üç pervane bulunuyordu. Dıştaki iki pervane 4,8 metre çapında ve üç bıçaklıyken, orta pervane 4,5 metre çapında ve dört bıçaklıydı. *Deutschland* hariç, gemilerin motorlarına gereken buhar her motor için dörder adet olmak üzere on iki deniz tipi kazandan sağlanıyordu. *Deutschland* ise *Braunschwieg* sınıfına benzer makinelere sahipti; gemide sekiz deniz tipi, altı adet de silindirik kazan yer alıyordu. *Deutschland*'ın motorları 16.000 ihp (12.000 kW), diğer gemilerin motorları ise 17.000 ihp (13.000 kW) güce sahipti. Gemilerin tasarım hızları 18 knot (33 km/sa; 21 mph)\* idi; ancak denemelerde beş geminin her biri bu hızı geçmeyi başardı.

Gemiler 700 ton kömür taşıyacak şekilde tasarlanmışlardı; ancak gemideki çeşitli boşluklar ek kömür taşımak için kullanıldığında bu kapasite 1.540 tona kadar çıkıyordu. Bu kömür yükü 10 kn (19 km/sa; 12 mil/sa) seyir hızıyla maksimum 4.800 deniz mili (8.900 km; 5.500 mil) menzil sağlıyordu. Gemilerin elektriği 110 Volt gerilimde toplam 260 kW enerji üreten dört turbo jeneratörden sağlanıyordu.

### Silahlar

*Deutschland*'ın ön ana batarya tareti
*Deutschland* sınıfının silahlarının yerleşimi, kendinden önce gelen *Braunschweig* sınıfındakine çok benzerdi. Gemilerin ana silahları iki ikiz tarette yer alan dört 28 cm SK L/40 seri atışlı toptu. Bu taretlerden biri geminin üst yapısının önünde, diğeri ise arkasında konumlandırılmıştı. Drh.L. C/01 modeli taretler namluların -5° ile +30° yükselişte ateş edebilmelerine olanak sağlıyordu. Maksimum yükselişte toplar 18.830 metre mesafedeki hedefleri vurabiliyordu. Silahlar 240 kg'lık patlayıcı (HE) veya zırh delici (AP) mermiler kullanıyordu. İki tür merminin de namlu çıkış hızı 820 m/s'ydi. 12.000 metre menzilde zırh delici mermiler 160 mm'ye kadar zırhı delebilmekteydi.

Gemilerin ikincil bataryaları, orta bölüme monte edilmiş kazamatlarda yer alan on dört adet 17 cm'lik toptan oluşuyordu. Bu toplar geminin iki yanında, onu üst güvertede, dördü ise komuta kulesinin yanlarında olacak şekilde monte edilmişlerdi. Kazamatlar -5° ile +22° arası yükselişe izin veriyordu. Maksimum yükselişte toplar 14.500 metre mesafedeki hedefleri ateş altına alabiliyordu. Her top için 130 zırh delici mühimmat taşınmaktaydı, toplar dakikada 5 mermilik atış hızına sahipti. Gemilerin atış sahası 160° genişliğindeydi.

Gemilerde ayrıca yirmi iki adet 8,8 cm'lik seri atışlı top bulunuyordu. 8,8 cm'Likler elle kontrol edilen tekli kundaklara monte edilmişlerdi. Silahlar 14,8 kg'lık patlayıcı (HE) mermiler kullanıyor, dakikada on iki atış yapabiliyorlardı. Her top için 140 atımlık mühimmat taşınmaktaydı. 8.8 cm'lik topların maksimum muharebe mesafesi 11.000 m'ydi.

### Zırh

*Deutschland* sınıfı zırhlılar, Krupp zırhı ile kaplanmışlardı. *Deutschland* su hattında 225 mm, alta doğru ise incelerek 140 mm kalınlıkta zırha sahipken, kardeş gemilerinde su hattında 240 mm, su hattı altında ise 170 mm kalınlığında zırha sahipti. *Deutschland*'ın komuta kulesinde zırh kalınlığı 160 mm, kardeşlerinde ise 170 mm; beş geminin de güverte zırhı kalınlığı ise 40 mm'ydi.

Ana silahlar, 280 mm kalınlığında duvar ve 50 mm kalınlığında tavan zırhına sahip taretlere monte edilmişti. Taretlerin monte edildikleri barbetlerde ise 250 mm duvar, 35 mm tavan zırhı vardı. Kazamatlara monte edilen silahlar 35 mm kalınlığında zırhla korunmaktaydı. Ön komuta kulesi 300 mm, arka komuta kulesi ise 140 mm kalınlığında zırhla korunmaktaydı.

İnşa
----

*Deutschland*, Alman Donanması için "N" koduyla sipariş edildi. *Deutschland*'ın inşası, Germaniawerft tersanesinde 109 inşa numarasıyla 1903 yılında başladı; 20 Kasım 1904'te ise tamamlanarak denize indirildi ve donatım çalışmaları başladı. Geminin üst yapısı, silahları, iç mekanı ve makinelerinin inşası 1906'Nın ortalarında tamamlandı. *Deutschland*, filoya aynı yılın 3 Ağustos'unda katıldı. *Hannover* "O" koduyla sipariş edilerek Kaiserliche Werft Wilhelmshaven tersanesinde 1904 yılında kızağa konuldu, 29 Eylül 1905'te denize indirildi ve 1 Ekim 1907'de hizmete girdi.

*Pommern*, Stettin'deki AG Vulcan tersanesinde "P" koduyla 1904 yılında kızağa kondu. 2 Kasım 1905'te denize indirilen gemi, 1 Ekim 1907'de filoya katıldı. 1904 yılında *Schlesien* Danzig'deki Schichau-Werke tersanesinde "R" koduyla kızağa kondu. Gemi 28 Mayıs 1906'da denize indirildi ve 5 Mayıs 1908'de hizmete girdi. *Schleswig-Holstein* Germaniawerft tersanesinde "Q" koduyla inşa edildi. Geminin omurgası 1905 yılında serildi, 17 Aralık 1906'da denize indirildi ve *Deutschland* sınıfının son gemisi olarak 6 Temmuz 1908'de hizmete girdi.

Hizmet geçmişi
--------------

İnşaatı tamamlanan gemiler, *Braunschweig* sınıfı zırhlıların da yer aldığı *Heimatflotte*'nin (Yurt Filosu) II. Savaş Bölüğü'ne katıldılar. *Deutschland*, filonun bayrak gemisi olarak *Kaiser Wilhelm II*'nin yerine geçti. II. Savaş Bölüğü tam mevcuda ulaştığında, filo *Hochseeflotte* (Açık Deniz Filosu) olarak yeninden düzenlendi. Beş gemi 1914 yılına dek her yıl birçok eğitim seferi ve filo manevrasına katıldı; bu manevralar arasında Atlas Okyanusu ve Baltık Denizi'ne seferler ile Norveç'e yıllık filo ziyaretleri de vardı. 1913 yılında filonun bayrak gemisi görevine *Deutschland*'ın yerine yeni dretnot *SMS Friedrich der Grosse* getirildi. Temmuz 1914'te beş gemi Norveç'teki yıllık filo ziyaretindeydi. Yaklaşan savaş ziyaretin kısa kesilmesine sebep oldu, tüm gemiler ay sonundan önce Alman limanlarına ulaşmışlardı.

### I. Dünya Savaşı

*Pommern*, 1907
*Deutschland* sınıfı gemiler, I. Dünya Savaşı boyunca II. Savaş Bölüğü'nde görev yaptılar. Gemiler, filonun geri kalanı seferberlik durumuna geçene dek Elbe Nehri ağzında birkaç hafta devriye görevi yaptılar. Sınıftaki gemiler savaşın ilk iki yılındaki büyük filo görevlerinin çoğuna da katıldılar. Bu görevlerde *Deutschland* sınıfı diğer muharebe kruvazörlerinin İngiliz Kraliyet Donanması'nı parça parça açık denize çekmek için İngiltere kıyılarını bombalama harekâtlarında yardımcı görevlerde bulundular.

Sınıftaki beş gemi de 31 Mayıs-1 Haziran 1916'daki Jutland Muharebesi'ne Amiral von Mauve komutasında katıldılar. Filoların savaşının sonuna doğru, 31 Mayıs gecesinde *Deutschland* sınıfı gemiler I. Gözcü Grubu'nun hasarlı muharebe kruvazörlerine yardıma gittiler. *Deutschland*lar savaşa katılarak Amiral David Beatty komutasındaki İngiliz muharebe kruvazörlerinin Alman gemilerini takip etmesini engellediler. Alman gemileri karanlıkta hedef belirlemekte zorluk yaşayarak isabetli atışlar yapamadılar, İngilizler ise *Deutschland* sınıfı gemilerden üçünü vurmayı başardılar. Çatışmada *Pommern* bir süreliğine savaş hattı dışına çıkmaya zorlandı. Geceki çatışmalarda *Pommern* torpidolandı, torpido geminin cephaneliğini havaya uçurdu ve geminin tüm mürettebatıyla birlikte batmasına sebep oldu. Mürettebattan kurtulan olmadı. Alman filosu 1 Haziran öğleninde Wilhelmshaven'a ulaştı, burada *Nassau* ve *Helgoland* sınıfındaki hasarsız dretnotlar savunma pozisyonu aldılar.

1916 sonlarında kalan dört gemi filo hizmetinden çekildi. Bu gemiler 15 Ağustos 1917'de rezerve alındılar. *Deutschland* Wilhelmshave'da, *Schleswig-Holstein* ise Kiel'de kışla gemi olarak görev yaptılar. *Hannover* Danimarka kanallarını korumakla görevlendirildi, *Schlesien* ise Kiel'de eğitim gemisi olarak görev aldı.

### Savaşlar arası dönem

*Schlesien*, 1938'de Panama Kanalı'nı geçerken
I. Dünya Savaşı'nda Almanya'nın mağlup olmasının ardından yapılan Versay Antlaşması, *Deutschland* sınıfı gemileden üçünün Reichsmarine adı altında yeniden organize olan Alman Donanması'nda kalmasına izin verdi. Donanmada kalmasına karar verilen gemiler *Hannover*, *Schleswig-Holstein* ve *Schlesien* ile *Braunschweig* sınıfı zırhlılar oldu. *Deutschland* 1922'de hurdaya ayrılarak söküldü. Hizmette kalan üç ön dretnot 1920'lerde modernize edildi, bu modernizasyonda gemilerin 17 cm'lik topları 15 cm'lik toplarla değiştirildi.

*Hannover*, Şubat 1921'de Baltık filosunun bayrak gemisi olarak Reichsmarine'de hizmete giren ilk zırhlı oldu. Geminin ilk ana limanı Swinemünde'ydi; ancak gemi 1922'de Kiel'e transfer edildi. 1923'te Alman donanması yeniden yapılanma geçirdi, *Braunschweig* filonun yeni bayrak gemisi olarak belirlendi. Ekim 1925'te *Hannover* Kuzey Denizi'ne kaydırıldı. Gemi, *Schlesien*'in hizmete dönmesiyle Mart 1927'de görevden alındı. Gemi yeniden inşa edilen mastlarıyla *Elsass*'ın yerine Şubat 1930'da tekrar donanmaya katılarak Eylül 1931'e dek görevde kaldı.

1932'de *Schleswig-Holstein*'ın kazanları değiştirildi ve gemi kadet (öğrenci subay) eğitim gemisi olarak göreve başladı. Geminin görünümü, öndeki iki bacanın birleştirilerek tek bir büyük baca haline getirilmesiyle değişmişti. *Schlesien* Ocak 1933'te zırhlı filosunun bayrak gemisi olarak görevlendirildi. Mayıs 1935'te Reichsmarine bir kez daha yeniden organize edilerek Kriegsmarine adını aldı. Bu yıllarda sadece *Schlesien* ve *Schleswig-Holstein* savaş gemisi olarak aktif görevdeydi; *Braunschweig* sınıfındaki dört zırhlı da ya sökülmüş, ya da yardımcı gemilere dönüştürülmüştü.

*Hannover* 1936'da donanma envanterinden düşülerek hurdalığa ayrıldı. Gemiyi yeniden elden geçirip uçaklar için hedef olarak kullanmakla ilgili planlar yapıldı; ancak bu gerçekleşmedi. *Schlesien* ise aynı yıl yeni kazanlarla donatılarak eğitim gemisine dönüştürüldü. Gemi ertesi yıl Güney Amerika seferine çıktı, Aralık ayında Arjantin'e de uğradı. 1939 yılında *Schlesien* ve *Schleswig-Holstein* cephe görevlerinde daha yeni gemilerle değiştirilmişti, bu sebeple eğitim görevlerinde kaldılar.

### II. Dünya Savaşı

1936'da eğitim gemisi olarak yeniden inşasının ardından *Schleswig-Holstein*
Ağustos 1939'da *Schleswig-Holstein*, Ağustos 1914'te *Magdeburg*'un batırılışını anmak üzere Baltık Denizi'nde sefere çıktı. Turun sonunda gemi, Danzig'de, Westerplatte kalesinde yer alan bir Polonya askeri deposunun karşısına çekildi. 1 Ekim 1939 sabahı saat 04.07'de *Schleswig-Holstein* Westerplatte Muharebesi'ni ve II. Dünya Savaşı'nı başlatan ilk mermiyi attı. Bir grup deniz piyadesi kaleye saldırıya geçti. Westerplatte kalesi saldırıya yedi gün dayanabildi. Westerplatte Muharebesi boyunca *Schleswig-Holstein* kara birliklerine deniz topçusu desteği sağladı. Operasyon boyunca *Schlesien* eğitim görevine devam etti; ancak kısa bir süreliğine U-Bootlar için buzkıran görevi üstlendi.

Nisan 1940'ta *Schleswig-Holstein* ve *Schlesien* Danimarka ve Norveç'in işgaline katıldılar. Daha sonra *Schleswig-Holstein* bir kez daha cepheden çekilerek eğitim görevine verildi, bu sırada *Schlesien* buzkıran görevine çekilmişti. Mart 1941'de *Schlesien* Baltık Denizi'nde mayın dökücülere eşlik etti, ardından Gotenhafen'de kışla gemisi olarak hizmet verdi.

*Schlesien* ve *Schleswig-Holstein* 1944 ortalarında uçaksavar silahları ciddi şekilde güçlendirilerek Gotenhafen'da uçaksavar gemisi olarak göreve alındılar. İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri'ne ait bombardıman uçakları Aralık 1944'te düzenledikleri bir saldırıda *Schleswig-Holstein*'i batırmayı başardılar; ancak gemi sığ sularda battığı için uçaksavar silahları kullanımda kaldı. Bir yangın sonucu geminin tamamen hizmet dışı kalmasının ardından gemi mürettebatı sahile gönderilerek Marienburg savunmasında görevlendirildiler. 1944'te *Hannover*'in hurda olarak sökülmesi başladı ve 1945'e kadar işlem sürdü. *Schlesien* 15-21 Mart 1945'te Gotenhafen yakınlarındaki Alman askerlerine ateş desteği sağladı. Nisanda *Schlesien* Swinemünde'ye giderek 1.000 yaralı askerin tahliyesini sağladı, burada cephane yüklemesi de yapıldı. 3 Mayıs'ta gemi Swinemünde açıklarında bir mayına çarptı, ertesi gün mürettebatı tarafından sığ sularda batırıldı. İki gemi de savaşın ardından bulundukları yerde söküldüler.

Notlar
------

1. ↑  En yakın beş gemi *Deutschland* sınıfı gemilerdir.
2. ↑  Dört geminin itme sistemidir, *Deutschlan*'ın biraz daha farklı olan motorları 16.000 ihp güç üretiyordu ancak hızı diğer gemilerle aynıydı.
3. ↑  Dört geminin kemer zırhı kalınlığıdır, ilk inşa edilen gemi olan *Deutschland*'ın kemer zırhı sadece 225 mm kalınlığındaydı.
4. ↑  Alman İmparatorluk Donanması literatüründe "K" harfi *Kanone* (top) anlamındadır, L/40 ise top namlusunun uzunluğunu belirtir. SK (Schnelladekanone) ise topun hızlı doldurulabilen bir top olduğunu belirtir. Bu örnekte, topun namlusu 40 kalibre uzunluğundadır, yani top namlusunun uzunluğu topun namlusunun iç çapının 40 katıdır.
5. ↑  Ismarlanan Alman savaş gemileri, geçici isimler ile adlandırılıyorlardı; filoya eklenen yeni gemilere harf kodları veriliyordu, daha eski gemilerin yerine hizmete girecek olanlar ise "Ersatz (yerine hizmete gireceği gemi)" olarak adlandırılıyorlardı.
6. ↑  Alman donanması Nazi rejimi alrında yeni bir gemi inşa programına başlamıştı. Bu programda *Deutschland* sınıfı ağır kruvazörler, *Scharnhorst* sınıfı zırhlılar ve *Bismarck* sınıfı zırhlılar yer alıyordu. Bu gemilerin her biri, hizmette bulunan ön dretnotların yerine inşa edilmekteydi. Bakınız:Williamson, s. 6 ve Gröner, s. 31, 33, ve 60

Kaynakça
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Deutschland sınıfı zırhlı*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

Özel

1. ↑  Staff, s. 5
2. ↑  Hore, s. 69
3. 1 2 3  Gardiner & Gray, s. 141
4. 1 2 3 4 5  Gröner, s. 21
5. 1 2 3 4 5  Gröner, s. 20
6. 1 2  Gröner, s. 18–20
7. ↑  DiGiulian, Tony (25 Mart 2009). "Germany 28 cm/40 (11") SK L/40" (İngilizce). Navweaps.com. 22 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2010.
8. ↑  DiGiulian, Tony (28 Mart 2010). "Germany 17 cm/40 (6,75") SK L/40" (İngilizce). Navweaps.com. 7 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2010.
9. ↑  DiGiulian, Tony (28 Mart 2010). "German 8.8 cm/35 (3.46") SK L/35" (İngilizce). Navweaps.com. 7 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2010.
10. 1 2  Staff, s. 6
11. 1 2 3 4 5  Gröner, s. 20–21
12. 1 2 3 4 5 6  Gröner, s. 22
13. ↑  Herwig, s. 45
14. ↑  Staff, s. 8–15
15. ↑  Staff, s. 10
16. ↑  Staff, s. 11
17. ↑  Staff, s. 10–15
18. ↑  Tarrant, s. 286
19. ↑  Tarrant, s. 195
20. ↑  London, s. 71
21. ↑  London, s. 89
22. ↑  Tarrant, s. 263
23. ↑  Williamson, s. 5–6
24. 1 2  Williamson, s. 6
25. ↑  *Proceedings*, s. 1014
26. ↑  Hildebrand, Cilt 3, s.47 f.
27. 1 2 3  Gardiner & Chesneau, s. 222
28. ↑  Miller, s. 99
29. ↑  Mueller, s. 89
30. ↑  Newton, s. 184
31. ↑  Williamson, s. 7
32. ↑  Williamson, s. 7–8
33. 1 2 3  Williamson, s. 8
34. ↑  Rohwer, s. 398
35. ↑  Gardiner & Gray, s. 141–142

Genel
* Gardiner, Robert; Gray, Randal, (Ed.) (1984). *Conway's All the World's Fighting Ships: 1906–1922*. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 0870219073. OCLC 12119866. 27 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2011. KB1 bakım: Birden fazla ad: editör listesi (link)
* Gardiner, Robert; Chesneau, Roger; Kolesnik, Eugene M. (Ed.) (1979). *Conway's All the World's Fighting Ships: 1860–1905*. Londra: Conway Maritime Press. ISBN 0-85177-133-5. KB1 bakım: Birden fazla ad: editör listesi (link)
* Gardiner, Robert; Chesneau, Roger, (Ed.) (1980). *Conway's All the World's Fighting Ships, 1922–1946*. Naval Institute Press. ISBN 0870-2-1913-8. 27 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2011. KB1 bakım: Birden fazla ad: editör listesi (link)
* Gröner, Erich (1990). *German Warships: 1815–1945*. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-790-9.
* Herwig, Holger (1980). *"Luxury" Fleet: The Imperial German Navy 1888–1918*. Amherst, New York: Humanity Books. ISBN 9781573922869.
* Hildebrand, Hans H. (1979). *Die deutschen Kriegsschiffe: Biographien - ein Spiegel der Marinegeschichte von 1815 bis zur Gegenwart*. Herford: Koehlers Verlagsgesellschaft.
* Hore, Peter (2006). *The Ironclads*. Southwater. ISBN 1844762998.
* Londra, Charles (2000). *Jutland 1916: Clash of the Dreadnoughts*. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 9781855329928. 25 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2011.
* Miller, David (2001). *Illustrated Directory of Warships of the World*. Zenith Imprint. ISBN 9780760311271. [*ölü/kırık bağlantı*]
* Mueller, Michael (2007). *Canaris: The Life and Death of Hitler's Spymaster*. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 9781591141013. 29 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2011.
* Newton, Ronald C. (1992). *The "Nazi Menace" in Argentina, 1931–1947*. Stanford: Stanford University Press. ISBN 9780804719292. 4 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2011.
* Rohwer, Jürgen (2005). *Chronology of the War at Sea 1939-1945: The Naval History of World War Two* (Third revised bas.). Annapolis, MD: Naval Institute Press. ISBN 1-59114-119-2.
* Staff, Gary (2010). *German Battleships: 1914–1918 (1)*. Oxford: Osprey Books. ISBN 9781846034671.
* Tarrant, V. E. (1995). *Jutland: The German Perspective*. Londra: Cassell Military Paperbacks. ISBN 0-304-35848-7.
* Williamson, Gordon (2003). *German Battleships 1939–45*. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 9781841764986. [*ölü/kırık bağlantı*]
* "German Naval Notes". *Proceedings*. Cilt 48. Annapolis: United States Naval Institute. 1922. ss. 1014-1015.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Deutschland sınıfı zırhlı*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

| * g
* t
* d
*Deutschland* sınıfı zırhlı |
| --- |
|  Kaiserliche Marine | 

*SMS Deutschland* **·** 
*SMS Hannover* **·** 
*SMS Pommern* **·** 
*SMS Schlesien* **·** 
*SMS Schleswig-Holstein*
 |
| Önce gelen: *Braunschweig* sınıfı - Sonra gelen: *Nassau* sınıfı  **Kaiserliche Marine savaş gemileri listesi** |


| * g
* t
* d
Kaiserliche Marine savaş gemisi sınıfları |
| --- |
| Dretnot zırhlıları | 
*Nassau **·*** 
*Helgoland **·*** 
*Kaiser **·*** 
*König **·*** 
*Bayern*
 |  |
| Ön dreadnought zırhlıları | 
*Brandenburg **·*** 
*Kaiser Friedrich III **·*** 
*Wittelsbach **·*** 
*Braunschweig **·*** 
*Deutschland*
 |
| Muharebe kruvazörleri | 
**Von der Tann* **·*** 
*Moltke **·*** 
**Seydlitz* **·*** 
*Derfflinger **·*** 
*Mackensen **·*** 
*Ersatz Yorck*
 |
| Zırhlı kruvazörler | 
*Victoria Louise **·*** 
**Fürst Bismarck* **·*** 
**Prinz Heinrich* **·*** 
*Prinz Adalbert **·*** 
*Roon **·*** 
*Scharnhorst **·*** 
**Blücher**
 |
| Hafif kruvazörler | 
*Gazelle **·*** 
*Bremen **·*** 
*Königsberg **·*** 
*Dresden **·*** 
*Nautilus **·*** 
*Kolberg **·*** 
*Magdeburg **·*** 
*Karlsruhe **·*** 
*Graudenz **·*** 
*Pillau **·*** 
*Wiesbaden **·*** 
*Königsberg **·*** 
*Brummer **·*** 
*Köln*
 |
| U-botlar | 
U 1 **·** 
U 2 **·** 
U 3 **·** 
U 5 **·** 
U 9 **·** 
U 13 **·** 
U 16 **·** 
U 17 **·** 
U 19 **·** 
U 23 **·** 
U 27 **·** 
U 31 **·** 
U 43 **·** 
U 51 **·** 
U 57 **·** 
U 63 **·** 
U 66 **·** 
Mittel U **·** 
U 139 **·** 
U 142 **·** 
U 151 **·** 
UA **·** 
UB I **·** 
UB II **·** 
UB III **·** 
UC I **·** 
UC II **·** 
UC III **·** 
UE 1 **·** 
UE 2 **·** 
UF **·** 
 |
| Kaiserliche Marine savaş gemileri listesi |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* LCCN: sh2010010028
* NLI: 987007583610105171

 |