**Kip Stephen Thorne** (d. 1 Haziran 1940), astrofiziğe ve yer çekimi fiziğine katkılarıyla tanınan Amerikalı teorik fizikçi. Uzun süre Stephen Hawking ve Carl Sagan ile beraber çalışmıştır. 2009'a kadar Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nde teorik fizik "Feynman" profesörü olarak çalıştı Albert Einstein'ın genel görelilik kuramının astrofiziksel olarak uygulanması konusunda dünyanın önde gelen uzmanlarındandır. Günümüzde araştırmalarına devam etmektedir ve aynı zamanda 2014’ te yayınlanan Yıldızlararası filminin bilimsel danışmanıdır.

2017 yılında Rainer Weiss ve Barry Barish ile birlikte kütleçekimsel dalgaları gözlemleme alanında yaptıkları katkılar nedeniyle Nobel Vakfı tarafından Nobel Fizik Ödülü'ne layık görüldü.

Hayatı ve kariyeri
------------------

Discussion in the main lecture hall at the École de Physique des Houches (Les Houches Physics School), 1972. From left, Yuval Ne'eman, Bryce DeWitt, Kip Thorne, Demetrios Christodoulou.
Thorne, Logan, Utah’ta doğdu. Utah Eyalet Üniversitesi’nde toprak kimyası profesörü D. Wynne Thorne’un ve aynı üniversitede ekonomi profesörü Alison Thorne’un oğludur. Dört kardeşinden ikisi de profesördür. 8 yaşında güneş sistemi ile ilgili bir derse girdikten sonra bilime ilgi duymaya başladı. Daha sonra annesiyle beraber oluşturdukları güneş sistemi modeli üzerinde hesaplamalar yapmaya başladı.

Thorne, genç yaşta akademik alanda kendini kanıtladı ve Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nün en genç profesörü oldu. Lisans eğitimini 1962’de Kaliforniya Teknoloji Enstitüsünde, doktora eğitimini 1965’te Princeton Üniversitesi’nde tamamladı. Doktora tezini, "relativist" John Wheeler’ın danışmanlığında "Geometrodynamics of Cylindrical Systems" üzerine yazdı. 1967’de Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü’ne doçent doktor olarak döndü. 1970’te teorik fizik profesörü, 1981’de teorik fizik dalında "William R. Kenan, Jr." profesörü, 1991’de de "Feynman" profesörü unvanlarını kazandı. Temmuz 2009’da yazarlık ve film yapımcılığı kariyerine başlamak için "Feynman" profesörlüğünden emekli oldu. İlk film projesi Christopher Nolan ile yaptığı Interstellar’dır.

Thorne, uzun yıllar boyunca dünyanın önde gelen "gözlemsel, deneysel ya da astrofiziksel genel görelilik yön" kuramcılarına tez danışmanlığı yaptı. Thorne’un danışmanlığında Caltech’de doktorasını bitirmiş olan yaklaşık 50 fizikçi vardır.

Kip Thorne, yer çekimi ve astrofizik alanında yapılan buluşları etkileyici ve heyecanlandırıcı bir dille sunmasıyla ünlüdür. 1999’da 21. yüzyılın aşağıdaki sorulara nasıl yanıtlar getireceği konusunda tahminlerde bulunmuştur:

* Evrenin kara deliklerden oluşan bir "karanlık tarafı" var mı?
* "Uzay-zaman eğriliği"nden yapılmış radyasyonu veya sözde "uzay-zaman eğriliği"ni kullanarak evrenin oluşumunu ve evrenin karanlık tarafını gözlemleyebilir miyiz?
* 21. yüzyılın teknolojisi gözle görülebilen nesnelerdeki "kuantum hareketleri"ni açıklayabilecek mi?

Thorne’un kara delikler, yer çekimi radyasyonu, görelilik teorisi, zamanda yolculuk ve solucan delikleri üzerindeki sunumları ABD'deki ve İngiltere'deki televizyon programlarında kullanılmaktadır.

Mormon olarak yetiştirilmiştir ancak şu an ateisttir.

1960’ta Linda Jean Peterson ile evlendi. Çocukları Kares Anne ve Bret Carter mimardır. 1977’de Peterson ile boşanan Thorne, 1984’te Güney Kaliforniya Üniversitesi’nde biyokineziyoloji ve fizyoterapi profesörü olan Carolee Joyce Winstein le evlendi..

Araştırmaları
-------------

1972'de Thorne
Thorne, göreceli astrofizik ve yer çekimi fiziği alanlarının göreceli yıldızlar, karadelikler ve özellikle yer çekimi dalgaları dallarında araştırmalar yapmaktadır. Tartışmalı olan solucan deliklerinin zamanda yolculukta kullanılabilir olması teorisi oldukça ünlüdür. Uzay, zaman ve yer çekimi konularındaki çalışmaları genel göreliliğin bütün başlıklarına katkı sağlamıştır..

### Yer çekimi dalgaları ve LIGO

Thorne’un işleri yer çekimi dalgalarını gücünü ve onların dünyada gözlenen geçici işaretlerini öngörmeyle alakalıdır. Bu işaretler LIGO (Laser Interferometer Gravitational Wave Observatory) ile alakalıdır. LIGO 1984'te Thorn’un öncü savunuculuğunu yaptığı çoklu kurum dalga deneyidir. Bir veya daha fazla statik nokta arasındaki dalgalanmaları ölçmek veya fark etmek için LIGO’nun kuruluğunu yaptı; hesaplamaların gösterdiği gibi, böyle dalgalar yer çekimi dalgalarının kanıtı olabilir. Onun çalışmalarının önemli yanı, bu objeleri analiz etmek için gerekli matematiği geliştirmesidir. LIGO’nun deney temelli olarak geliştirilemeyen özelliklerini analiz etmek için teknik tasarımlarla da ilgileniyor ve dalgaları arayacak veri analiz algoritması üzerine önerileri vardır.

### Karadelik kozmolojisi

Thorne, "Hoop Conjecture"ı ortaya atarak "naked singularity" kavramını geçersiz kılmıştır.Hoop Conjecture, belli ve kritik bir çevresi olan bir çember, içeriye doğru patlayan bir yıldızın etrafına yerleştirilebiliyorsa ve etrafında döndürülebiliyorsa içeriye doğru patlayan yıldızın kara deliğe dönüşebileceğini belirtir. M kütleli bir nesnenin kara delik oluşturabilmesi için çevresi {\displaystyle {\begin{matrix}{\frac {4\pi GM}{c^{2}}}\end{matrix}}} olan bir çemberin M kütleli nesnenin etrafına yerleştirilebilmesi ve etrafında dönebilmesi gerekmektedir. Thorne, bir kara deliğin ve evrenin enflasyon modelindeki bir kozmolojik tabakanın entropilerinin kuantum istatistiksel mekanik kaynağını araştırdı. Wojciech Zurek ile beraber kütlesi, açısal momentumu ve elektriksel yükü bilinen bir kara deliğin entropisinin, kara deliğin yaratılabileceği yolların logaritmasına eşit olduğunu ispatladı. Igor Novikov ve Don Page ile birlikte kara deliklerin etrafındaki ince yığılma disklerin genel görelilik teorisini oluşturdu ve bu teoriyi kullanarak bir kara deliğin ulaşabileceği maksimum dönme

### Solucan Delikleri ve Zamanda Yolculuk

Kip Thorne, fizik kurallarının, uzay zamanın çoklu bağlama olmasına imkân verip vermediği (zaman makinesi mümkün mü?) konusunda yapılan bilimsel araştırmalara önayak olan insanlardan biridir. Sung-Won Kim ile birlikte uzay zamanının "closed timelike curve" ler oluşturmasını önleyen (zamanda geriye yolculuk etmeyi imkânsız kılan) evrensel bir fiziksel mekanizma tanımladı. Ulvi Yurtsever ve Mike Morris ile birlikte sadece enerji durumuna uymayan kuantum hallerindeki kuantum alanlarının aykırı Lorentzian solucandelilerin uzay zaman yapısının içerisinde varolabileceğini ispatlamıştır (çok geniş alanlara yayılan renolmalize edilmiş negative enerji). Bu, kuantum alanlarının böyle genişletilmiş negative enerjiye sahip olabilmesi üzerine yapılan araştırmaları tetiklemiştir. Thorne’ un son araştırmaları, aykırı solucan deliklerinin içinden geçen kütlelerin paradokslara neden olamayacağını (zamanda yolculuk sağlandığında paradokslara neden olan başlangıç şartları olamaz) gösterdi. Genellemek gerekirse, zamanda yolculuk senaryolarında varsayılan paradokslar kesin bir fiziksel bağlamda formüle edilemez.

### Göreleli yıldızlar, Çok Kutuplu Momentler Ve Diğer Çalışmaları

Thorne, Anna Zytkow ile birlikte kızıl devlerin ve nötron yıldızların varlıklarını öngördü. Göreli yıldızların atınım ve yaydıkları yer çekimi radyasyonları açıklayan teorinin temellerini attı.
Genel görelilik kuramını kullanarak kara deliklerin ve diğer göreli cisimlerin hareket ve devinim yasalarını türetti. Ayrıca evrenin genişleme hızını artırmak için gereken egzotik maddeyi teorik olarak buldu. Öğrencisi olan Clifford Will ile birlikte göreli kütleçekim teorileri üzerine yapılan deneylerin teorik olarak yorumlanmasının temellerini attı. Daha sonra öğrencisi Clifford Will bunu ilerletti. Güncel olarak klasik uzayın ve zamanın kuantum kütleçekim teorisinin kuantum köpüğüne dayanan temelleri üzerine çalışmaktadır.
.

Yayınlar
--------

Thorne yer çekimi teorisi ve yüksek-enerji astrofiziği ile ilgili kitaplar yazmıştır.1973'te gravitation adlı kitabın yardımcı yazarlığını yapmıştır bu kitabı yazarken Charles Misner ve John Wheeler ile çalışmıştır.
1994'te Black Holes and Time Warps: Einstein's Outrageous Legacy yayınlamıştır. Bu kitapla ödül kazanmıştır ve kitap 6 dile çevrilmiştir.2014'te Interstellar filminin bilimsel alt yapısının yazarlığını yapmıştır. Thorne'nin 150'den fazla makalesi gazetelerde yayınlanmıştır.

Dış bağlantılar
---------------

* Home page8 Mart 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Crunch Time
* Founding Fathers of Relativity11 Ağustos 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Kaynakça
--------

1. ↑  "einstein house bern > einstein medal". Einstein-bern.ch. 22 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2014.
2. ↑  "Kip S. Thorne: Biographical Sketch" 11 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Information Technology Services. California Institute of Technology. Retrieved January 6, 2013.
3. ↑  Kevin P. Sullivan (16 Aralık 2013). "Christopher Nolan's 'Interstellar' Trailer: Watch Now". MTV. 2 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2014.
4. ↑  "Watch Exclusive: The Science of Interstellar - WIRED - WIRED Video - CNE". *WIRED Videos*. 19 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2014.
5. ↑  "Nobel Fizik Ödülü yerçekimsel dalgaları gözlemleyen üç Amerikalı bilim insanına verildi 1 saat önce Paylaş Facebook Paylaş Twitter Paylaş". BBC Türkçe. 3 Ekim 2017. 3 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2017.
6. ↑  Grant Kimm, Webmaster - The College of Liberal Arts and Sciences at Iowa State University. "Plaza of Heroines at Iowa State University". Las.iastate.edu. 14 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2014.
7. ↑  Rory Carroll (21 Haziran 2013). "Kip Thorne: physicist studying time travel tapped for Hollywood film". Guardian News and Media Limited. 11 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2014. Thorne grew up in an academic, Mormon family in Utah but is now an atheist. "There are large numbers of my finest colleagues who are quite devout and believe in God, ranging from an abstract humanist God to a very concrete Catholic or Mormon God. There is no fundamental incompatibility between science and religion. I happen to not believe in God."
8. ↑  Thorne, Kip (January 1, 1995). *Black Holes and Time Warps: Einstein's Outrageous Legacy*, W. W. Norton & Company; Reprint edition. ISBN 0-393-31276-3.
9. ↑  Misner, Charles W.; Kip S. Thorne; John Archibald Wheeler (Eylül 1973). *Gravitation*. San Francisco: W. H. Freeman. ISBN 0-7167-0344-0.

| * g
* t
* d
Shaw Astronomi Ödülü sahipleri |
| --- |
| 
* Jim Peebles (2004)
* Geoffrey Marcy / Michel Mayor (2005)
* Saul Perlmutter / Adam Riess / Brian Schmidt (2006)
* Peter Goldreich (2007)
* Reinhard Genzel (2008)
* Frank Shu (2009)
* Charles Bennett / Lyman Page / David Spergel (2010)
* Enrico Costa / Gerald Fishman (2011)
* David Jewitt / Jane Luu (2012)
* Steven Balbus /John Hawley (2013)
* Daniel Eisenstein / Shaun Cole / John Peacock (2014)
* William Borucki (2015)
* Ronald Drever / Kip Thorne / Rainer Weiss (2016)
* Simon White (2017)
* Jean-Loup Puget (2018)
* Edward C. Stone (2019)

 |

| * g
* t
* d
Kavli Astrofizik Ödülü sahipleri |
| --- |
| 
* Maarten Schmidt / Donald Lynden-Bell (2008)
* Jerry E. Nelson / Raymond Wilson / Roger Angel (2010)
* David C. Jewitt / Jane Luu / Michael E. Brown (2012)
* Alan Guth / Andrei Linde / Alexei Starobinsky (2014)
* Ronald Drever / Kip Thorne / Rainer Weiss (2016)
* Ewine van Dishoeck (2018)

 |

| * g
* t
* d
Nobel Fizik Ödülü sahipleri |
| --- |
| 1901-1925 | 
* Wilhelm Röntgen (1901)
* Hendrik Lorentz / Pieter Zeeman (1902)
* Henri Becquerel / Pierre Curie / Marie Curie (1903)
* John William Strutt (1904)
* Philipp Lenard (1905)
* J. J. Thomson (1906)
* Albert Michelson (1907)
* Gabriel Lippmann (1908)
* Guglielmo Marconi / Ferdinand Braun (1909)
* Johannes Diderik van der Waals (1910)
* Wilhelm Wien (1911)
* Gustaf Dalén (1912)
* Heike Kamerlingh Onnes (1913)
* Max von Laue (1914)
* Lawrence Bragg / William Bragg (1915)
* Charles Barkla (1917)
* Max Planck (1918)
* Johannes Stark (1919)
* Charles Édouard Guillaume (1920)
* Albert Einstein (1921)
* Niels Bohr (1922)
* Robert A. Millikan (1923)
* Manne Siegbahn (1924)
* James Franck / Gustav Hertz (1925)

 |
| 1926-1950 | 
* Jean Perrin (1926)
* Arthur Compton / Charles Wilson (1927)
* Owen Richardson (1928)
* Louis de Broglie (1929)
* C. V. Raman (1930)
* Werner Heisenberg (1932)
* Erwin Schrödinger / Paul Dirac (1933)
* James Chadwick (1935)
* Victor Hess / Carl Anderson (1936)
* Clinton Davisson / George Thomson (1937)
* Enrico Fermi (1938)
* Ernest Lawrence (1939)
* Otto Stern (1943)
* Isidor Isaac Rabi (1944)
* Wolfgang Pauli (1945)
* Percy Bridgman (1946)
* Edward Appleton (1947)
* Patrick Blackett (1948)
* Hideki Yukava (1949)
* C. F. Powell (1950)

 |
| 1951-1975 | 
* John Cockcroft / Ernest Walton (1951)
* Felix Bloch / Edward Purcell (1952)
* Frits Zernike (1953)
* Max Born / Walther Bothe (1954)
* Willis Lamb / Polykarp Kusch (1955)
* William Shockley / John Bardeen / Walter Brattain (1956)
* Chen Ning Yang / Tsung-Dao Lee (1957)
* Pavel Çerenkov / İlya Frank / İgor Tamm (1958)
* Emilio Segrè / Owen Chamberlain (1959)
* Donald A. Glaser (1960)
* Robert Hofstadter / Rudolf Mössbauer (1961)
* Lev Landau (1962)
* Eugene Wigner / Maria Goeppert-Mayer / Hans Jensen (1963)
* Charles Townes / Nikolay Basov / Aleksandr Prohorov (1964)
* Shin'ichirō Tomonaga / Julian Schwinger / Richard Feynman (1965)
* Alfred Kastler (1966)
* Hans Bethe (1967)
* Luis Alvarez (1968)
* Murray Gell-Mann (1969)
* Hannes Alfvén / Louis Néel (1970)
* Dennis Gabor (1971)
* John Bardeen / Leon Cooper / Robert Schrieffer (1972)
* Leo Esaki / Ivar Giaever / Brian Josephson (1973)
* Martin Ryle / Antony Hewish (1974)
* Aage Niels Bohr / Ben R. Mottelson / James Rainwater (1975)

 |
| 1976-2000 | 
* Burton Richter / Samuel C. C. Ting (1976)
* Philip Anderson / Nevill Mott / John Van Vleck (1977)
* Pyotr Kapitsa / Arno Penzias / Robert Wilson (1978)
* Sheldon Glashow / Muhammed Abdüsselam / Steven Weinberg (1979)
* James Cronin / Val Fitch (1980)
* Nicolaas Bloembergen / Arthur Schawlow / Kai Siegbahn (1981)
* Kenneth Wilson (1982)
* Subrahmanyan Chandrasekhar / William Fowler (1983)
* Carlo Rubbia / Simon van der Meer (1984)
* Klaus von Klitzing (1985)
* Ernst Ruska / Gerd Binnig / Heinrich Rohrer (1986)
* Georg Bednorz / Alex Müller (1987)
* Leon Lederman / Melvin Schwartz / Jack Steinberger (1988)
* Norman Ramsey / Hans Dehmelt / Wolfgang Paul (1989)
* Jerome Friedman / Henry Kendall / Richard Taylor (1990)
* Pierre-Gilles de Gennes (1991)
* Georges Charpak (1992)
* Russell Hulse / Joseph Taylor (1993)
* Bertram Brockhouse / Clifford Shull (1994)
* Martin Perl / Frederick Reines (1995)
* David Lee / Douglas Osheroff / Robert Richardson (1996)
* Steven Chu / Claude Cohen-Tannoudji / William Phillips (1997)
* Robert Laughlin / Horst Störmer / Daniel Tsui (1998)
* Gerard 't Hooft / Martinus Veltman (1999)
* Jores Alfyorov / Herbert Kroemer / Jack Kilby (2000)

 |
| 2001-günümüz | 
* Eric Cornell / Wolfgang Ketterle / Carl Wieman (2001)
* Raymond Davis / Masatoshi Koshiba / Riccardo Giacconi (2002)
* Aleksey Abrikosov / Vitali Ginzburg / Anthony Leggett (2003)
* David Gross / David Politzer / Frank Wilczek (2004)
* Roy Glauber / John Hall / Theodor W. Hänsch (2005)
* John Mather / George Smoot (2006)
* Albert Fert / Peter Grünberg (2007)
* Yoichiro Nambu / Makoto Kobayashi / Toshihide Maskawa (2008)
* Charles Kao / Willard Boyle / George Smith (2009)
* Andre Geim / Konstantin Novoselov (2010)
* Saul Perlmutter / Adam Riess / Brian Schmidt (2011)
* David Wineland / Serge Haroche (2012)
* François Englert / Peter Higgs (2013)
* Isamu Akasaki / Hiroshi Amano / Shuji Nakamura (2014)
* Takaaki Kajita / Arthur B. McDonald (2015)
* David Thouless / Duncan Haldane / Michael Kosterlitz (2016)
* Rainer Weiss / Barry Barish / Kip Thorne (2017)
* Arthur Ashkin / Gérard Mourou / Donna Strickland (2018)
* Jim Peebles / Michel Mayor / Didier Queloz (2019)
* Roger Penrose / Reinhard Genzel / Andrea Ghez (2020)
* Giorgio Parisi / Klaus Hasselmann / Syukuro Manabe (2021)
* Alain Aspect / John Clauser / Anton Zeilinger (2022)
* Pierre Agostini / Ferenc Krausz / Anne L'Huillier (2023)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90190748
* BNE: XX1091213
* BNF: cb12284753x (data)
* CANTIC: a11401199
* CiNii: DA00087789
* DBLP: 165/9924
* GND: 121312453
* ISNI: 0000 0001 1697 5126
* LCCN: n83826321
* MGP: 63787
* NDL: 00655185
* NKC: jn19990008521
* NLA: 35548968
* NLI: 987007422608705171
* NLK: KAC200503743
* NTA: 067894631
* ORCID: 0000-0002-9475-4318
* SNAC: w6sx6g1s
* SUDOC: 031677835
* Trove: 992192
* VIAF: 108141048
* WorldCat: lccn-n83826321

 |