**Mustafa Memduh Şevket Esendal** (29 Mart 1883, Çorlu - 16 Mayıs 1952, Ankara), Türk yazar, diplomat ve siyasetçi.

Türk edebiyatının tanınmış bir öykü yazarı olan Esendal, edebiyatçılığının yanı sıra Tahran, Bakü ve Kabil'de büyükelçilik, TBMM'de dört dönem milletvekilliği, 1941-1945 yılları arasında CHP Genel Sekreterliği yapmış olan diplomat ve siyasetçidir.

En çok bilinen eseri 1934 yılında yayımlanan Ayaşlı ile Kiracıları adlı romanıdır. Ocak 2023 tarihi itibarıyla yazarın eserleri üzerindeki telif hakkı koruması kalkmış ve yazar kamunun olmuştur.

Yaşamı
------

1883 yılında Çorlu’da dünyaya geldi. Babası Mehmet Şevket Bey, annesi Emine Şadiye Hanım’dır. Varlıklı bir çiftçi ailesinin 3 oğlundan ikincisi idi. Edirne Lisesi'nde eğitim görmüştür. Savaş ve göçler yüzünden çocukluğunda düzenli bir eğitim görme fırsatı olmadı; kendi kendisini yetiştirerek Arapça, Farsça, Fransızca öğrendi. Ailesi Balkan Savaşı ve Bulgar baskınları nedeniyle çiftliklerini bırakıp İstanbul’a göç etmişti; savaştan sonra tekrar Çorlu’ya dönüldüyse de I. Dünya Savaşı’nın başlaması ile ailesi ile tekrar İstanbul’a geldi. Ailesi tüm mal varlığını kaybettiği için geçim sıkıntısı çekerek büyüdü. 1907’de babasının ölümü üzerine ailesinin geçimini üstlendi ve memuriyete başladı.

1908’de dayısının kızı Ayşe Faide Hanım ile evlenen Memduh Şevket Bey’in bu evlilikten Mehmet (1912), Ahmet (1915) ve Emine (1923) adlı üç çocuğu dünyaya geldi.

### İttihat ve Terakki üyeliği

1906’da İttihat ve Terakki Cemiyetine üye oldu. Fırka’ya girişi Kara Kemal önderliğinde oldu. Başlangıçta ücretli bir eleman olarak cemiyette yer alırken sonradan ittihatçılığı benimsedi. Cemiyet içinde oluşan "*mesleki temsilciler*" grubunda Kara Kemal ve Ali İhsan (İloğlu) ile birlikte yer aldı. Esnaf Odaları Mümessilliği, Anadolu Vilayetleri Müfettişliği gibi görevler üstlendi. Müfettişlik görevi sayesinde Anadolu’yu gezme, Anadolu insanını tanıma fırsatı buldu. I. Dünya Savaşı yıllarında İstanbul’daki beslenme sorunu ile ilgili olarak görevler aldı.

Teşkilat-ı Mahsusa adlı gizli birlik bünyesinde I. Dünya Savaşı’na katılmasına karar verilince İstanbul’dan ayrıldı. 1915’te cemiyetin Ankara temsilcisi oldu.

### Millî Mücadeleye katılışı

İşgalci İngiliz kuvvetlerinin İstanbul’daki İttihat ve Terakki merkez binasını bastıkları 13 Kasım 1918 günü orada bulunan Memduh Şevket, kaçmayı başardı. İstanbul hükûmeti tarafından kovuşturmaya uğrayıp takip edildiği için İstanbul’un değişik yerlerinde ve İtalya’da bir süre saklandı. 1920’de işgale karşı ulusal direnişin lideri Mustafa Kemal’in çağrısı üzerine Ankara’ya gitti.

### Bakü Elçiliği

1921’de Ankara’daki millî hükûmetin ilk yurt dışı temsilciliğini açtığı Bakü’ye "orta elçi" olarak gönderildi. Görevi, öncelikle Kafkaslar'da ve Rusya içlerinde I. Dünya Savaşı'ndan kalma Türk esirlerinin Anadolu'ya getirilmesi ve silah, cephane nakliyatı idi. Bakü’deki Türk esirlerin yurda dönmeleri konusunda büyük emek sarf etti. Rusya’da seferberlik ilanından sonra Azerbaycan’daki Türk tebaanın Ruslar tarafından askere almasını önledi. Mayıs 1922’de Azerbaycan’da Arap alfabesinden Latin alfabesine dönme girişimi olduğunda bu süreci yakından takip etti ve konu hakkında Ankara’ya rapor yazdı.

1924 yılında Rusya’nın bağımsız Azerbaycan Devleti’ne son vermesi üzerine Bakü’deki Türk temsilciliği kapandı ve Memduh Şevket Bey yurda döndü.

### Meslek Gazetesi

1925 yılında yurda döndüğünde Mekteb-i Sultani ve Kabataş Lisesi‘nde coğrafya öğretmeni olarak atandı. O sene eski ittihatçı arkadaşları ile birlikte "*Meslek*" adlı bir haftalık siyasi gazete çıkardı. Amaç, mesleki temsilcilik düşüncesini Cumhuriyet dönemi Türkiyesi’ne taşımaktı. Memduh Şevket Bey’in ilk öyküleri Meslek gazetesinde yayınlandı. Aynı gazetede Miras adlı romanı tefrika edildi. Hayatı boyunca resim yapmayı da hep sürdürmüş olan Memduh Şevket Bey, bu gazetede resim ve karikatürler de yayımlamış ve bazı karikatürleri yüzünden kovuşturmaya uğramıştır. Yayın, iktidar tarafından hoş karşılanmamış ve kapatılmıştır.

### Tahran elçiliği

Memduh Şevket Bey, 1925 yılının sonunda yeniden yurt dışında elçilik ile görevlendirildi ve Tahran’a elçi atandı. İki devlet arasında istenmeyen olayların meydana geldiği gerekçesiyle (Ağrı isyanı sırasında Türk ordusunu İran topraklarına girmesi) 1930 yılında Tahran elçiliğinden istifa etti.

### Elazığ milletvekilliği

Tahran’dan döndükten sonra Mustafa Kemal’in emri ile CHP Merkez İdare Heyeti’ne alınan Memduh Şevket Bey, 1931-1933 yılları arasında Elazığ milletvekili olarak TBMM’de yer aldı. 1932’de ilk Türk Dil Kurultayı’na Elazığ milletvekili olarak katıldı. Kabil büyükelçiliğine atanması nedeniyle 1933’te milletvekilliğinden istifa etti.

### Kabil elçiliği

1933-1941 arasında Kabil Büyükelçiliği görevlerinde bulundu. Komünist rejim baskısından kaçıp Afganistan’a sığınmış Türkmen çocukların Türkiye’ye gönderilip eğitim görmelerini sağladı. II. Dünya Savaşı’nda ülkenin Alman-İtalyan nüfuzuna girmesini engelleyip Sadabat Paktı’nda yer almasını sağlamada rol aldı. Daha önce Vakit gazetesinde tefrika ettiği Ayaşlı ile Kiracıları adlı romanını Kabil elçisi olduğu dönemde, 1934 yılında yayımladı. Bu, onun kitap olarak yayımlanan ilk romanıdır. Soyadı Kanunu çıktığında kendisine Esendal soyadını İsmet İnönü verdi. 1941’de kendi isteğiyle Kabil’deki görevinden ayrıldı.

### Bilecik milletvekilliği

Kabil’den yurda dönüşünde hayatını kaybeden Bilecik milletvekili Salih Bozok’un yerine meclise girdi. VI. VII. VIII. Dönem TBMM’de Bilecik milletvekili olarak yer aldı. Dördüncü Türk Dil Kurultayı’na Bilecik milletvekili sıfatı ile katıldı.

### CHP Genel Sekreterliği

1942-1945 yılları arasında CHP Genel Sekreterliği görevini üstlendi. Partinin gençleşmesi için uğraştı ve 35’ler Hareketi’nin gelişmesine destek oldu. 1945 yılında, Genel Sekreterlik görevinden kendi isteğiyle ayrıldı.

### Yazarlık süreci

Memduh Şevket Esendal'ın mezarı, Cebeci Asri Mezarlığı, Ankara
Genel Sekreterlik görevini bıraktıktan sonra sadece edebiyatla ilgilendi ve yapıtlarını derleyip kitaplaştırmakla uğraştı. Öyküleri, Sanat ve Edebiyat, Seçilmiş Hikâyeler, Ulus, Ülkü, Hisar, Pazar Postası, Türk Dili gibi gazete ve dergilerde yayınlandı. Siyasetçi ve edebiyatçı kimliklerini ayrı tutmak için yazılarında M.Ş.E, Mustafa Memduh, Mustafa Yalınkat, M. Oğulcuk, İstemenoğlu gibi takma isimler kullandı. Yaşamının yalnızca dokuz yılında (1923-1926, 1946-1952) ciddi biçimde edebiyatla uğraşmasına rağmen Türk öykücülüğünün önemli bir ismi oldu. Durum hikâyeciliğinin Türk edebiyatındaki temsilcisidir. Yazdığı öykülerin sayısı 224'ü bulur. En çok bilinen eseri 1934 yılında yayımlanan Ayaşlı ile Kiracıları adlı romanıdır.

Esendal, beyin kanaması sonucu 16 Mayıs 1952 gecesi Ankara’da hayatını kaybetti. Cenazesi Ankara daki Cebeci Asri Mezarlığında defnedildi.

### Anıları

Esendal’ın anılarını yazdığı ve ölümünden 30 yıl sonra yayımlanmasını istediği bilinmekle birlikte söz konusu hatıralar bulunamamıştır. Çocuklarına yazdığı mektuplar Oğullarıma Mektuplar (2003) ve Kızıma Mektuplar (2001) adı altında kitaplaştırılmıştır.

Yazarlığı
---------

Türkçe hikâyeden söz edildiğinde akla ilk gelen isimlerden birisidir. Öykülerinde kadın sorunu, Kurtuluş Savaşı öncesi yaşanan çaresizlik, Batı özentisi, sömürü düzeni, ağanın işçiyi, belediye memurunun esnafı sömürmesi, düzenin adamı olan insanları, çok evlilik sorununu işler.
Türk edebiyatında durum öykücülüğünün (Çehov tarzı) en önemli temsilcilerindendir. Öyle ki, edebiyat çevresince *Yerli Çehov* olarak adlandırılmıştır.[*kaynak belirtilmeli*]Öykülerinde derin insan sevgisini işlemiştir. Dili sade, temiz ve pürüzsüzdür.

### Üslubu

Esendal'ın Türk Edebiyatı'na getirdiği en önemli yenilik, ele aldığı konuları büyük bir sadelikle işlemesidir. Bu konular yine sıradan insanların yaşamları etrafında gezinir. Öykücülüğe başladığı ilk yıllarda, dilde sadeleşmenin öncüsü olan Ömer Seyfettin'in izinden giden Esendal, ustalık dönemine eriştiğinde, hem Ömer Seyfettin'den, hem de kendi çağdaşlarından daha sade ve düzgün bir dille yazmıştır. Üslubunda Çehov'un etkileri açıkça görülür. Hatta bazı öyküleri Çehov'dan yapılmış uyarlamalardır. Ancak bu etki, yazım tarzı, dildeki sadelik, kişilerin seçilişi ile sınırlı kalır. Esendal, Çehov'un karamsar bakışını tekrarlamaz. Kendi deyişiyle insanlara yaşamak için ümit, kuvvet ve neşe veren yazılardan hoşlanır, insanları mutfak paçavrasına çeviren ve yeise düşüren yazılardan hoşlanmaz.

Eserleri
--------

### Hikâyeleri


|  |  |
| --- | --- |
| 
* Hikayeler-Birinci kitap (1946, *Otlakçı* adıyla yeniden basımı 1958).
* Hikayeler-İkinci kitap (1946, *Mendil Altında* adıyla yeniden basımı 1958).
* Temiz Sevgiler (1965).
* Ev Ona Yakıştı (1972).

Hikâyeleri, 1983'ten itibaren 14 kitap hâlinde yeniden şu isimlerle basılmıştır:
* Otlakçı (1983)
* Mendil Altında (1983)
* Sahan Külbastısı (1983)
* Veysel Çavuş (1984)
* Bir Kucak Çiçek (1984)
* İhtiyar Çilingir (1984)
* Miras
* Hava Parası (1984)
* Bizim Nesibe (1985)
* Kelepir (1986)
* Gödeli Mehmet (1986)
* Güllüce Bağları Yolunda (1992).
* Gönül Kaçanı Kovalar (1993).

 | 
* Hayat Ne Tatlı

Romanları
* Ayaşlı ile Kiracıları (1934)
* Vassaf bey

Hatıra
* Tahran Anıları ve Düşsel Yazılar (1998)

Mektup
* Kızıma Mektuplar (2001)
* Oğullarıma Mektuplar (2003)

 |

Ayrıca bakınız
--------------

* MEB 100 Türk Edebiyatçısı

Kaynakça
--------

1. ↑  "Memduh Şevket Esendal biyografisi". 2 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2015.
2. ↑  "Türk Edebiyatının Usta Yazarlarından Memduh Şevket Esendal'ın Telif Hakları Serbest Kalıyor". Kayıp Rıhtım. 3 Ocak 2023. 3 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2023.
3. 1 2 3  "Tabip Gülbay, **Memduh Şevket Esendal'ın Toplumsal ve Siyasal Görüşleri**, *Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Ankara 2008*". 10 Mart 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2012.
4. 1 2 3  "Memduhsevketesendal.net sitesi, **1920 - 1924 Millet Meclisi'nden Azerbaycan Elçiliği'ne**, *Erişim tarihi:29.03.2012*". 28 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2012.
5. ↑  Bu girişim başarısızlıkla sonuçlanmış; 1938’de Azeri Türkleri Kiril alfabesini kullanmaya mecbur tutulmuştur
6. ↑  "Memduhsevketesendal.net sitesi, **1925 – 1932 Tahran Büyükelçiliği yılları**, *Erişim tarihi:29.03.2012*". 28 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2012.
7. ↑  "**Kabil Büyükelçiliği yılları**, *Erişim tarihi:29.03.2012*". 28 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2012.
8. ↑  "Eserleri, *Memduhsevketesendal.com sitesi, Erişim tarihi.26.12.2014*". 26 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Aralık 2014.
9. ↑  "Behçet Çelik, **Esendal'ın hikayelerinde Bize Özgü Olan**, *İmge Öyküler Yıl 1, Sayı 2, Nisan-Mayıs 2005*" (PDF). 26 Aralık 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Aralık 2014.
10. ↑  "Bekir İnce, **Çağdaş Yazınbilimsel Yaklaşımlar Işığında M. Ş. Esendal'ın "Hayat Ne Tatlı" Adlı Öyküsüne Bir Bakış**, *Sakarya University Journal of Education, cilt 2, No 2, Yıl 2012*". 26 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Aralık 2014.

Dış bağlantılar
---------------

Şablon:Wikilivres

|
|  |
| Parti siyasi görevi |
|
| Önce gelen:**Ahmet Fikri Tüzer** | **Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreteri**16 Ağustos 1942 - 7 Haziran 1945 | Sonra gelen:**Nafi Atuf Kansu** |
|

| * g
* t
* d
Cumhuriyet Halk Partisi genel sekreterleri |
| --- |
| 
* Recep Peker (1923-1924)
* Cemil Uybadın (1924-1925)
* Saffet Arıkan (1925-1931)
* Recep Peker (1931-1935)
* Şükrü Kaya (1935-1939)
* Refik Saydam (1939-1941)
* Faik Öztrak (1941-1942)
* Ahmet Fikri Tüzer (1942)
* Memduh Şevket Esendal (1942-1945)
* Nafi Atuf Kansu (1945-1947)
* Tevfik Fikret Sılay (1947-1950)
* Kasım Gülek (1950-1959)
* İsmail Rüştü Aksal (1959-1962)
* Kemal Satır (1962-1966)
* Bülent Ecevit (1966-1971)
* Şeref Bakşık (1971)
* Kâmil Kırıkoğlu (1971-1973)
* Orhan Eyüpoğlu (1973-1978)
* Mustafa Üstündağ (1978-1981)
* *1981-1992 yılları arası kapalıydı.*
* Ertuğrul Günay (1992-1995)
* Adnan Keskin (1995-1999)
* Tarhan Erdem (1999-2000)
* Oya Araslı (2000)
* Önder Sav (2000-2010)
* Süheyl Batum (2010)
* Bihlun Tamaylıgil (2010-2014)
* Gürsel Tekin (2014-2016)
* Kamil Okyay Sındır (2016-2018)
* Akif Hamzaçebi (2018-2019)
* Muharrem Erkek (vekil, 2019-2020)
* Selin Sayek Böke (2020-2023)
* Neslihan Hancıoğlu (2023)
* Selin Sayek Böke (2023-günümüz)

 |  |

| * g
* t
* d
Türkiye Türkiye'nin Azerbaycan Büyükelçileri Azerbaycan |
| --- |
| 
* Memduh Şevket Esendal (1920-1924)
* *1924-1992: Sovyet hakimiyeti nedeniyle ilişkiler kesildi.*
* Altan Karamanoğlu (1992-1995)
* Ömür Orhun (1995-1996)
* Faruk Loğoğlu (1996-1998)
* Kadri Ecvet Tezcan (1998-2001)
* Ahmet Ünal Çeviköz (2001-2004)
* Turan Moralı (2004-2007)
* Hüseyin Avni Karslıoğlu (2007-2008)
* Hulusi Kılıç (2008-2012)
* İsmail Alper Coşkun (2012-2016)
* Erkan Özoral (2016-2021)
* Cahit Bağcı (2021-)

 |

| * g
* t
* d
Türkiye Türkiye'nin İran büyükelçileri İran |
| --- |
| 
* Ahmed Reşid Bey (1921-1923)
* Muhittin Akyüz (1923-1925)
* Hasan Vasfi Menteş (1925)
* Memduh Şevket Esendal (1925-1926)
* Vasfi Menteş (1926-1927)
* Vehbi Gizey (1927-1930)
* Hüsrev Gerede (1930-1934)
* Enis Akaygen (1934-1939)
* Müşfik Selami İnegöllüoğlu (1939)
* Suat Davaz (1939-1941)
* İlhami Uzel (1941)
* Cemal Hüsnü Taray (1941-1944)
* Cemil Miroğlu (1944-1945)
* Kemal Köprülü (1945-1949)
* Sami Efendi (1949)
* Yakup Kadri Karaosmanoğlu (1949-1951)
* Muammer Hamdi Dembel (1951)
* Ali Türkgeldi (1951-1955)
* İzzettin Aksalur (1955-1960)
* Yavuz Aktulga (1955)
* Mahmut Dikerdem (1960)
* Fuat Bayramoğlu (1960-1962)
* Reşad Erhan (1962-1964)
* Necdet Kent (1964-1967)
* Taha Carım (1967-1969)
* Namık Kemal Yolga (1969-1972)
* Sadi Eldem (1972-1975)
* Rahmi Gümrükçüoğlu (1975-1978)
* Turgut Tülümen (1978-1980)
* Tansuğ Bleda (1980-1983)
* İsmet Birsel (1983-1986)
* Volkan Vural (1987-1988)
* Ömer Akbel (1988-1991)
* Korkmaz Haktanır (1991-1994)
* Mithat Balkan (1994-1996)
* Osman Korutürk (1996-1997)
* Sencar Özsoy (1998-1999)
* Turan Moralı (1999-2001)
* Selahattin Alpar (2001-2004)
* Bozkurt Aran (2004-2006)
* Gürcan Türkoğlu (2006-2007)
* Selim Karaosmanoğlu (2008-2010)
* Ümit Yardım (2010-2014)
* Hakan Tekin (2014-2019)
* Derya Örs (2019-2023)
* Hicabi Kırlangıç (2023-)

 |

| * g
* t
* d
Türkiye Türkiye'nin Afganistan büyükelçileri Afganistan |
| --- |
| 
* Ömer Fahreddin Türkkan (1922-1926)
* Yusuf Hikmet Bayur (1928-1931)
* Memduh Şevket Esendal (1933-1941)
* Kemal Köprülü (1942-1945)
* Ahmet Cavad Üstün (1945-1949)
* Cemal Yeşil (1951-1956)
* Zekâi Okan (1956-1959)
* Talat Benler (1960-1964)
* Cemil Vafi (1964-1966)
* Hamit Batu (1966-1971)
* Ömer Faruk Şahinbaş (1971-1976)
* İlhan Bakay (1978-1981)
* Altan Güven (1981-1985)
* Salih Zeki Karaca (1985-1990)
* Aykut Çetirge (1993-1995)
* Bilge Cankorel (1995-1997)
* Ahmet Müfit Özdeş (2002-2004)
* Osman Bülent Tulun (2004-2005)
* İsmail Ethem Tokdemir (2005-2009)
* Basat Öztürk (2009-2013)
* İsmail Aramaz (2013-2015)
* Ali Sait Akın (2015-2017)
* Oğuzhan Ertuğrul (2017-2021)
* Cihad Erginay (2021-)

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb13508935h (data)
* GND: 119427788
* ISNI: 0000 0003 6855 3704
* LCCN: n85268561
* NLI: 987007276486805171
* NTA: 070984271
* SUDOC: 050289128
* TEİS: esendal-memduh-sevket
* VIAF: 54302868
* WorldCat: lccn-n85268561

 |