**Nur Muhammed Tereki** (d. 15 Temmuz 1917, Gazni - ö. 14 Eylül 1979, Kâbil), Peştun asıllı Afgan siyasetçi. 1965-1979 arasında genel sekreterliğini yaptığı Afganistan Demokratik Halk Partisi'nin 1978'de düzenlediği darbeden sonra devlet başkanlığı yaptı (1978-1979).

Hayatı
------

1913'te Kabil yakınlarında çiftçilikle uğraşan bir Peştun ailesinde dünyaya geldi. Daha sonra Bombay, Hindistan'a giderek hem çalıştı hem de gece okuluna gidip İngilizce öğrendi. Kabil Üniversitesi'nde politik iktisat okudu, daha sonra Columbia Üniversitesi'nde yüksek lisans eğitimi gördü.

1965'te Afgan parlamentosuna seçildi. Yayımını başlattığı sol eğilimli *Halk* gazetesi kısa süre sonra hükûmet tarafından kapatıldı. Gene 1965'te kurulan komünist Afganistan Demokratik Halk Partisinin kurucuları arasında yer alarak partinin genel sekreterliğine getirildi. 1967'de ADHP Halk ve Perçem olarak iki kanada bölündü.

Muhammed Davud Han, 1973'te Muhammed Zahir Şah'ı devirerek monarşiye son verdi ve cumhuriyet ilan etti. Aynı dönemde, Tereki ABD'deki Afganistan elçiliğinde basın ataşesi olarak görevliydi. Davud Han, 1975 yılında komünistleri yönetimden uzaklaştırmak için sert önlemler aldı. Perçem Cephesi’nden Babrak Karmal ve Nur Muhammed Tereki gibi ileri gelen çok sayıda ADHP yöneticisi tutuklanarak hapse atıldı. Ancak Davud Han'ın bu politikası 1973'te, destekleriyle iktidara geldiği komünistlerin tepkisine neden oldu.

27 Nisan 1978'de, Afganistan Demokratik Halk Partisi Marksist subayların desteğiyle düzenlenen darbede yönetimi ele geçirdi. Muhammed Davud Han ailesiyle beraber öldürüldü, Davud Han tarafından tutuklattırılan Tereki 1 Mayıs'ta devlet başkanlığına getirildi. Ülkenin adı **Afganistan Demokratik Cumhuriyeti** olarak değiştirilirken, Tereki devlet başkanlığının yanı sıra başbakanlık, Devrim Konseyi başkanlığı ve ADHP genel sekreterliği görevlerini üstlendi. Perçem Cephesi’nden Babrak Karmal onun yardımcısı ve başbakan yardımcısı, Hafızullah Emin de devlet başkanı ikinci yardımcısı ve dışişleri bakanı oldu.

Darbeden kısa süre sonra ADHP Halk ve Perçem kanatları arasındaki bölünmüşlük büyüdü. Üç ay sonra Perçem yöneticileri Tereki tarafından Hindistan, Türkiye ve İran'daki elçiliklere sürgüne gönderildiler. Yöneticilerini ülke dışına gönderdiği Perçem kanadının diğer üyelerini tutuklama ve idamlarla sindirmeye çalıştı. 16 Eylül 1979'da kendisi gibi halk kanadından olan Hafızullah Amin devlet başkanı oldu.

Tereki, çok kararlı bir düzeltim programı uygulamaya başladı. Kadınlara eşit haklar verildi, toprak dağılımı yeniden düzenlendi ve Sovyetler Birliği'ndekine benzer bir yönetim sistemi kuruldu. Fakat bu program, özellikle tutucu çevrelerde Afgan kültürünün bozulduğu gerekçesiyle tepki uyandırmaktaydı. 1978 yazında Nuristan bölgesinde başlayan ve eşgüdümsüz de olsa Afganistan'da yayılan ayaklanmalara karşı Sovyetler Birliği'nin askeri desteğine ihtiyaç duymaya başladı.

Sovyetler Birliği'yle daha yakın ilişkiler kurmaya yönelen Tereki, Aralık 1978'de bu ülkeyle bir dostluk antlaşması imzaladı. Sovyetler Birliği'yle imzalanan antlaşmanın Afganistan'ı SSCB işgaline açık hale getireceğini düşünen başbakan Amin başkanlığındaki darbeciler, Devlet Başkanı Nur Muhammed Tereki’yi yönetimden indirerek idam ettiler.

Dış bağlantılar
---------------

* Afganistan'ın Dünü ve Bugünü
* Komünist Devrim ve Sovyetler Birliği'nin İşgali

Kaynakça
--------

1. ↑  "Nur Muhammad Taraki". Notable Names Database. 3 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2014.

|
|  |
| Siyasi görevi |
|
| Önce gelen:**Muhammed Davud Han** | **Afganistan Devlet Başkanı**1978-1979 | Sonra gelen:**Hafızullah Emin** |
|
|
| Önce gelen:**Muhammed Musa Şefik** | **Afganistan Başbakanı**1978-1979 | Sonra gelen:**Hafızullah Emin** |
|
| Parti siyasi görevi |
|
| Önce gelen:**Yeni makam** | **Afganistan Demokratik Halk PartisiMerkez Komitesi Genel Sekreteri**1965-1979 | Sonra gelen:**Hafızullah Emin** |
|

| * g
* t
* d
Afganistan Devlet Başkanları |
| --- |
| Afganistan Cumhuriyet | 
* Muhammed Davud Han

 |
| Afganistan Demokratik Cumhuriyet | 
* Nur Muhammed Tereki
* Hafızullah Emin
* Babrak Karmal
* Hacı Muhammed Çamkani (geçici)
* Muhammed Necibullah
* Abdülrahim Hatif (geçici)

 |
| Afganistan İslami Devlet | 
* Sibgatullah Müceddidi (geçici)
* Burhaneddin Rabbani
* Hamid Karzai (geçici)

 |
| Afganistan İslam Emirliği (de facto) | 
* Muhammed Ömer‡
* Ahtar Mansur‡

 |
|  Geçiş Yönetimi | 
* Hamid Karzai

 |
| Afganistan İslam Cumhuriyeti | 
* Hamid Karzai
* Eşref Gani

 |
| Afganistan İslam Emirliği (de facto) | 
* Hibetullah Ahundzade‡

 |
| 
* ‡ Afganistan İslam Emirliği Lideri

 |

| * g
* t
* d
Afganistan başbakanları |
| --- |
| Afganistan Krallık | 
* Şir Ahmed
* Şir Giyan
* Muhammed Haşim Han
* *Emanet Livana*
* Şah Mahmud Han
* Muhammed Davud Han
* Muhammed Yusuf
* Muhammed Haşim Meyvendal
* Abdullah Yekta\*
* Muhammed Nur Ahmed Etemadi
* Abdüzzahir
* Muhammed Musa Şefik

 |
| Afganistan Demokratik Cumhuriyet | 
* Nur Muhammed Tereki
* Hafızullah Emin
* Babrak Karmal
* Sultan Ali Kiştmend
* Muhammed Hasan Şark
* Sultan Ali Kiştmend
* Fazılhak Halukyar

 |
| Afganistan İslam Devleti | 
* Abdüssabır Ferid Kuhistani
* Gulbeddin Hikmetyar
* Arsala Rahmani Devlet\*
* Ahmed Şah Ahmedzai\*
* Gulbeddin Hikmetyar
* Abdurrahim Hafurzai
* Seyid Muhammed Ali Cavid\*

 |
| Afganistan İslam Emirliği | 
* Muhammed Rabbani
* Abdul Kabir\*
* *Makam kaldırıldı, 2001–21*
* Muhammed Hasan Ahund\*
* Abdul Kabir\*

 |
| 
* \* Vekil
* *İtalik* yazı 1944-47 kabile ayaklanmaları sırasında Doğu ilindeki isyancı başbakanı göstermektedir.

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 102679353X
* ISNI: 0000 0000 3137 9210
* LCCN: n81006869
* VIAF: 48076202
* WorldCat: lccn-n81006869

 |