recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dersim'in Kayıp Kızları "Tertele Çenequ"**, Nezahat Gündoğan ve Kazım Gündoğan'ın İletişim Yayınları'ndan çıkan kitabı. 1938 Dersim Olayları'ndan sonra ailelerinden alınarak yatılı okullara yerleştirilen, subaylara veya bürokratlara evlatlık olarak verilen kızların izinin sürüldüğü kitapta kendileriyle ve yakınlarıyla görüşmeler yer alıyor.

Kitap, İki Tutam Saç: Dersim'in Kayıp Kızları adlı belgesel için yapılan çalışmalarla hazırlanmıştır.
Tunceli'li Gündoğan çifti, bir sözlü tarih çalışması olarak beş yıllık bir çalışmayla gerçekleştirdikleri kitap hakkında şöyle diyor: "Çoğu olayların üzerine sünger çekmiş. Onun için başta konuşmak istemediler, sustular. Bir buçuk yıl beklediğimiz tanıklar oldu. Ne olacak konuşup da, ben kapattım o konuyu, siz de kapatın dediler. Çünkü gerçekten büyük bir yara. Konuştuktan sonra kendisi, sonraki kuşak, ciddi bir sancı yaşıyor. Bir geçmişte kalan gerçek kimlik var, bir yaşadıkları var, bir de şimdiki kimliği. O yüzden biz de sorumlu hissettik kendimizi. Onları bekledik, onları incitmemeye dikkat ettik, travmayı derinleştirecek sorulardan kaçındık."

Yakılması
---------

Refahiye'de yapılan bir ev baskınında el konulan kitaplardan biri olan 'Dersim'in Kayıp Kızları'nın, soruşturmayla bir ilgisi bulunmamasına rağmen Refahiye Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından ‘imha’ edilmesi talimatı verildi. İmha tutanağında, "Refahiye Cumhuriyet Başsavcısı’nın talimatıyla komutanlığımız kazan dairesinde video çekimi yapılarak imha edildiği…" bilgisi yer aldı.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Dersim'in Kayıp Kızları "Tertele Çenequ".. 21 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2016.  `|yayıncı=` dış bağlantı (yardım)
2. ↑  Temeltaş, Nami. "Dersim'den Diyarbakır'a".. 14 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2016.  `|yayıncı=` dış bağlantı (yardım)
3. ↑  ""Dersim'in Kayıp Kızları" Kitaplaştı".. 28 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2016.  `|yayıncı=` dış bağlantı (yardım)
4. ↑  Özkan, Fadime. "Nezahat ve Kazım Gündoğan: Dersim'de önce katliam yapıldı sonra kızlar subaylara pay edildi".. 28 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2016.  `|yayıncı=` dış bağlantı (yardım)
5. ↑  "Dersim'in Kayıp Kızları bulunur bulunmaz yakıldı". 10 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2019.
**Kariyaku**, geyikgiller (Cervidae) familyasında bulunan *Mazama* cinsindeki geyik türlerine verilen ortak addır. Boyut olarak küçük olan bu geyikler ormanlarda yaşar ve Güney Amerika ile Yukatan Yarımadası'nda bulunur. Duiker antilop türlerine benzeseler de ilişkileri yoktur. Birbiriyle çok yakın ilişkide olan bilinen yedi kariyaku türü vardır.

Fiziksel özellikler
-------------------

Her ne kadar boyutları değişse de *Mazama* türleri birbirine benzer. Küçük yuvarlak gövdeleri vardır. Uzunlukları 70 ile 140 cm arasında değişir. Genellikle açık ya da koyu kahverengi renktedir. Ağırlıkları 8 ile 30 kg arasında değişir. Boynuzları kısadır ve çok sık dökülmez.

Davranış
--------

Geceleri etkin olmalarının ve küçük boyutlarının yanı sıra *Mazama* türleri çekingendir dolayısıyla da nadiren gözlemlenebilir. Genellikle yalnız başlarına veya çiftleştikleri eşleriyle küçük bölgelerinde bulunurlar. Bölgelerini idrar, dışkı ya da gözaltı bezlerinden çıkan salgılarla işaretlerler. Puma ya da jaguar gibi avcı hayvanlar yaklaştığında yakınlardaki bitki örtüsünde saklanırlar. Otçul olan kariyaku bölgesinde bulunan yaprak, meyve ve sürgünlerle beslenir.

Üreme
-----

Çiftleşen eşler birlikte yaşadıkları sürece tekeşli olarak kalır. Yalnız yaşayan erkek geyik genellikle yakınlardaki dişi geyiklerle çiftleşir. Bir dişi için rekabet eden erkekler birbirlerini ısırarak ve kısa boynuzlarını batırarak dövüşür. Tropikal bölgelerde yaşayan kariyakuların belirgin bir kızgınlık dönemleri yoktur ancak ılıman bölgelerde yaşayan kariyakular sonbaharda kızgınlık dönemine girer.

Hamilelik dönemi kabaca 200–220 gündür ve dişiler bir batında tek yavru doğurur. Yeni doğan yavrular anneleri ile birlikte dolaşacak kadar büyüyene kadar gizlenirler. Altı ay kadar anneleri tarafından bakılan yavrular bir yaşında cinsel olgunluğa erişir.

Türler
------

* Kızıl kariyaku (*Mazama americana*): Kariyakular içinde en büyüğü, 30 kg. civarındadır. Kızıl-kahverengi rengindedir.
* Gri cüce kariyaku, (*Mazama bricenii*)
* Cüce kariyaku (*Mazama chunyi*): Kızıl-kahve renginde olan bu türün göz bezleri belirgindir.
* Kahverengi kariyaku (*Mazama gouazoupira*): Rengi diğer türlere göre daha gridir.
* Pigme kariyaku (*Mazama nana*):Küçük ve kısa bacaklı bir kariyaku türü.
* Yukatan kahverengi kariyakusu (*Mazama pandora*)
* Küçük kızıl kariyaku (*Mazama rufina*): En küçük türlerden biri, rengi gri ile kızıl-kahve arasındadır ve altı beyaz renktedir.

Dış bağlantılar
---------------

* Mazama ya da Brocket Deer
Bu madde kuş hakkındadır.  Müzik albümü için Serçe (albüm) sayfasına bakınız.

**Serçe**, **Passeridae** familyasını oluşturan, insanlara yakın çevrelerde yaşayan, göçücü olmayan, konik gagalı kuş türlerine verilen ad.

Özellikleri
-----------

11–12 cm boyunda, 50 kadar türü vardır. Genellikle kahverengi, siyah ve boz renklidirler. Büyük sürüler meydana getirirler. Afrika'da pirinç tarlalarına büyük zarar veren altın serçe sarı tüylüdür. İnsanların çevresinde yaşayan evcil serçenin, sırt ve kanatları kahverengi, karın kısmı gridir. Erkeklerin gerdanında siyah bir leke bulunur. Dişiler daha sönük renklidir.

Habitat ve beslenme
-------------------

Bir erkek serçe ekmek yiyor.
İnsanlara yakın çevrelerde ve tarlalarda bulunur. Sürüler halinde de yaşarlar. Genellikle meyve, tohum, böcek ve larva gibi besinler tüketirler. Göçmen değildirler. Çekirdek ve ekmek artıkları da yerler.

Üreme
-----

Ağaçlara, kovuklara, çatı altlarına derme çatma yuvalar yaparlar. Boş kırlangıç yuvalarına da yerleşirler. Dişi, kahverengi benekli 4-5 adet beyaz yumurta yumurtlar. Kuluçka süresi 11-12 gün sürer. Yavrular yumurtadan çıktıktan iki hafta sonra yuvayı terk ederler. Eşler bir yaz süresince 3-4 defa yavru çıkarırlar.

Dağılımı
--------

Avrupa, Asya ve bilhassa Afrika'da büyük sürüler halinde dolaşırlar. Amerika ve Avustralya'ya sonradan götürülmüşlerdir.

Popüler Kültür
--------------

Serçe ile Bülbül, Serçe ile Dört Yavrusu gibi masallarda Serçe'ye sıklıklar rastlanır.

Kaynakça
--------

* *Hayvanlar Ansiklopedisi*. Parıltı Yayıncılık. 2013. s. 308. ISBN 978-605-100-090-9.

1. ↑  *Beykoz’un Kuşları ve tabiat alanları* (PDF). Beykoz Belediyesi Kültür Yayınları. 2020. 20 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 30 Mayıs 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4346443-9
* NKC: ph127243
* NLI: 987007529576905171

 |
***Elveda Güzel Vatanım***, Ahmet Ümit'in 2015 yılında yayımlanan tarihsel romanı.

Romanda, 1926 yılında İzmir Suikasti’nden sonra öldürüleceği korkusu ile Pera Palas’a sığınan *Şehsuvar Sami* adlı eski bir İttihat ve Terakki fedaisi ile unutamadığı aşkı Ester üzerinden İttihat ve Terakki’nin 1906-1926 arasındaki 20 yılı anlatılır.

Birinci tekil şahısla yazılmış romanda mektup yöntemi kullanılmıştır; Sami’nin Ester’e yazdığı 45 mektubu içerir. Cumhuriyetin ilk yılları romanın temel zamanıyken mektuplarda İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin kuruluşundan işgal İstanbul’una kadarki süreci geri dönüşlerle Şehsuvar’ın anıları yoluyla aktarılır.

Kitap, "*10 Ekim 2015 Cumartesi günü Ankara’da katledilen barış savunucularının aziz hatırasına*" adanmıştır.

Bartu Bölükbaşı tarafından çizgi romanlaştırılarak *Elveda Güzel Vatanım-İttihatçıların Yükselişi* adı ile 2017 yılında yayınlanmıştır.

Konusu
------

Galatasaray Lisesi’nde okumuş Selanikli bir genç olan ve yazarlığa heves eden Şehsuvar Sami, bir Yahudi kızı olan şair Ester’e âşıktır. Çift, birlikte Fransa’ya gitmek üzereyken Sami’nin II. Meşrutiyet hareketinin rüzgârına kapılması ile her şey değişir. Ester Fransa'ya tek başına giderken Sami yazarlık hevesinden vazgeçip İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne katılır; bir tetikçiye dönüşerek örgütte sivrilir. Sami, 1926'da öldürüleceği korkusu ile sığındığı Pera Palas’tan, gençlik aşkı Ester’e yazdığı mektuplarla Meşrutiyet’in ilanından işgal sürecine kadar örgütte yaşananları anlatır.

Kaynakça
--------

1. 1 2  "Ahmet Ümit: 'Elveda Güzel Vatanım' için çok çalıştım, yorgunum..." 12 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2016.
2. ↑  Özbey, İpek. "Ahmet Ümit'in yeni romanı Elveda Güzel Vatanım'da aşk ve isyan". 12 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2016.
3. ↑  Sarıdoğan, Koray. "Ahmet Ümit'in 'Elveda Güzel Vatanım' Romanı Üzerine".. 5 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2016.  `|website=` dış bağlantı (yardım)
**Munçak**, geyikgiller (Cervidae) familyasında sınıflanan *Muntiacus* cinsindeki geyiklere verilen isimdir. Çıkardıkları ses nedeniyle **havlayan geyik** diye de tabir edilirler. Bilinen en eski geyik türü olan ve 15 ile 35 milyon yıl önce ortaya çıktığı sanılan munçakların izlerine Fransa ve Almanya'daki Miyosen döneminden kalma kalıntılarda rastlanmıştır.

Günümüzde bu tür geyikler Güneydoğu Asya'ya özgüdür ve Hindistan'dan güney Çin, Tayvan ve Endonezya adalarına kadar bir alanda bulunur. Çin munçağı İngiltere'ye getirilmiş ve artık bazı alanlarda yaygın olarak bulunmkatadır. Tropik havanlar olmaları nedeniyle belirli kızgınlık dönemleri olmadığından yılboyunca çiftleşebilirler. Ilıman ülkelere getirilen hayvanlar bu davranış özelliklerini korumuştur. Erkek munçakların büyüyebilen küçük boynuzları vardır ancak bölge için dövüşmek amacıyla daha çok fildişi gibi aşağıya doğru uzayan büyük köpekdişlerini kullanırlar.

Munçak önemli ölçüdeki kromozom varyasyonları ve son zamanlarda ortaya çıkarılan yeni türleri nedeniyle evrimsel araştırmalar için ilginç bir türdür.

Türler
------

* Hint munçağı, Bayağı munçak (*Muntiacus muntjak*)
* Çin munçağı, Reeves munçağı (*Muntiacus reevesi*)
* Kara munçak, Kıllı göğüslü munçak (*Muntiacus crinifrons*)
* Fea munçağı (*Muntiacus feae*)
* Borneo sarı munçağı (*Muntiacus atherodes*)
* Roosevelt munçağı (*Muntiacus rooseveltorum*)
* Gongşan munçağı (*Muntiacus gongshanensis*)
* Dev munçak (*Muntiacus vuquangensis*)
* Truong Son munçağı (*Muntiacus truongsonensis*)
* Yaprak munçağı (*Muntiacus putaoensis*)

Kaynakça
--------

* The Ecology of the Reeves Muntjac (*Muntiacus reevesi*) (İngilizce)
*
*Thalasseus bengalensis*
**Tepeli sumru** (*Sterna bengalensis*), sumrugiller (Sternidae) familyasından bir kuş türü.

Özellikler
----------

Yaz erişkininin, bir siyah başlığı, siyah bacakları ve uzun keskin bir portakal rengi gagası vardır. Kanat üstleri, sağrı ve merkezi kuyruk tüyleri gridir ve alt parçalar beyazdır. İlk uçuş tüyleri, yaz esnasında kararmıştır. Kışta, alın beyaz olmaktadır.

Alt türler
----------

Bu kuşun birkaç coğrafi alt türü vardır, boyut ve küçük kuş tüyü ayrıntılarıyla ayrılırlar:

* *S.b. emigrata*: Libya kıyısından adalarda Akdeniz'de görülürler, batı Afrika'da kışı geçirirler. Yukarısı soluk gridir (kara gagalı sumrudan azca daha koyu); ufakça daha büyüktür.
* *S.b. bengalensis*: Kuzey Hint Okyanusu, Güney Afrika'da kışı geçirirler. Yukarısı orta-koyu gri; ufakça daha küçüktürler.
* *S. b. torresii*:Yukarısı karanlık gri; ufakça daha büyüktürler.

Yayılış
-------

Akdeniz formları, Avrupa'ya nadir bir serseridir ve (Kara gagalı sumruyla) saf veya karışık çiftler halinde İtalya, İspanya ve İngiltere'de görülürler. Bu türün kuşları, kıyılar ve adalarda yoğun kolonilerde görülürler. Bir yer kazımasında yuva yaparlar ve bir-iki yumurta (nadiren üç) koyarlar.

Kaynakça
--------

* **BirdLife International** (2004). *Sterna bengalensis*. *Tehlike altında olan türlerin 2006 IUCN Kırmızı Listesisi*. IUCN 2006. 11 Mayıs 2006 tarihinde alınmıştır.
*Asio flammeus flammeus*
**Kır baykuşu** (*Asio flammeus*), baykuşgiller (Strigidae) familyasından bir baykuş türüdür. *Asio* cinsine ait baykuşlar "*Kulaklı baykuşlar*" olarak da bilinirler. Çünkü memeli kulaklarına benzeyen tepelikleri vardır. Bu tüy tepelikler görünür veya görünmez olabilir. *Asio flammeus* savunma durumunda tepeliklerini gösterir bu durum dışında pek görünmez.

Özellikler
----------

Başları ve gözleri büyük, boyunları kısa ve kanatları geniştir. Boyları 34–43 cm, ağırlıkları 206-475 gr kadardır. Gagaları çengel gibi, kısa, kuvvetli ve siyah renklidir. Kahverengi tüyleri üzerinde sarımtrak-kahverengi benekler görülür. Kuyrukları ve kanatları çizgilidir. Kanat açıklıkları 85–103 cm kadardır. Dişiler erkeklere kıyasla biraz daha büyüktür. Sarı-turuncu gözlerinin etrafını çevreleyen siyah bir halka vardır.

Beslenme
--------

Çoğunlukla geceleri avlanırlar. Başta tarla fareleri olmak üzere kemirgenlerle beslenirler. Bunun yanı sıra küçük memeliler ve büyük böcekleri de yerler. Bazen küçük kuşları da yemeye çalışırlar.

Yuva ve üreme
-------------

Bir yılda üreyebilecek kadar olgunluğa ulaşırlar. Üreme sezonları Kuzey yarım kürede, marttan hazirana kadar sürer. En verimli olduğu dönem nisan ayıdır. Bu dönem boyunca sürüler oluşturabilirler. Genellikle tek eşlidirler. Çoğunlukla 4-7 adet beyaz yumurta bırakırlar bu sayı bazen 12'ye kadar çıkabilir. Kuluçka süresi 21-37 gün kadardır. Yavrularını 4 hafta boyunca yani tüyleri çıkana kadar beslerler. Yuvalarını tundra, savanna ve geniş çayırlık alanlarda yaparlar.

Alttürleri
----------

* *A. f. bogotensis* – Yayılış: Kolombiya, Ekvator, Batı ve Kuzeybatı Peru
* *A. f. domingensis* – Yayılış: Hispanyola
* *A. f. cubensis* – Yayılış: Küba
* *A. f. galapagoensis* – Yayılış: Galapagos Adaları
* *A. f. pallidicaudus* – Yayılış: Venezuela, Guyana, Surinam, Fransız Guyanası
* *A. f. ponapensis* – Yayılış: Caroline Adaları
* *A. f. portoricensis* – Yayılış: Porto Riko
* *A. f. sandwichensis* – Yayılış: Hawaii
* *A. f. sanfordi* – Yayılış: Falkland Adaları
* *A. f. suinda* – Yayılış: Güney Peru, Bolivya, Paraguay, Güney Brezilya

Dış bağlantılar
---------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Virtual Birds'de **Kır baykuşu** kuşunun kuş sesi bulunur. |


|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* LCCN: sh85121808
* NLI: 987007538848605171

 |
Derince harikalar sahiliDerince harikalar sahili
Derince harikalar sahiliDerince harikalar sahili
Derince harikalar sahiliDerince harikalar sahili
**Harikalar Sahili**, Kocaeli ilinin Derince ilçesinde 60 evler sahilinde bulunan çevre ödüllü bir sahildir.2005 yılında Derince Belediyesi tarafından yapımına başlanmıştır. Resmi açılışı 2007 yılında yapılmıştır. 30 bin metrekarelik alanda inşa edilen sahilde masal kahramanları(Keloğlan ve Annesi, Rapunzel, Gargamel ve Şirinler, Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler, Nasrettin Hoca, Çakmaktaşlar, Külkedisi vs.) örnek alınarak yapılmıştır. Karayolu ve vapur seferleri ile sahile ulaşmak mümkün. Sahil boyunca çeşitli restoran ve kafeler de bulunmaktadır.

Sahil, şehir merkezine 12 kilometre uzaklıktadır. Şehir merkezinden halk otobüsleri ile gidilebilmektedir. Her yaştan insana hitap eden gerçek boyutlarında masal kahramanları, çarpışan botlar, uzaktan kumanda ile kontrol edilebilen yatların kullanılabileceği minik marina ve şelaleler de bulunmaktadır.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Derince'nin incisi,Kocaeli'nin Gözdesi". *Harikalar Sahili 2007*. www.harikalarsahili.com/. 11 Mayıs 2021. 30 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2021.
2. ↑  "Derince Harikalar Sahili - Kocaeli". *Gezilecek Yerler*. kulturportali.gov.tr. 11 Mayıs 2021. 12 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2021.
Dil bilgisi terimi için sinonim sayfasına bakınız.

**Sinonim** veya **Eş Anlamlılık**, canlıların latince isimlerinin birden fazla olması. Tabiattaki taksonlar bilim alemi içinde ilk defa tespit edildikleri zaman elde edilen ilk örneklere dayanarak morfolojik özellikleri tanımlanır ve takson nomenklatür kurallarına uygun biçimde isimlendirilir. Verilen ismin binominal olmasının yanı sıra, bir tanıma sahip
olması da şarttır.

Örneğin:

* *Aricia agestis* Schiffermüller, 1775
* *Aricia asiatica* Obraztsov, 1900
* *Aricia anatolica* Watson, 1910
* *Eumedonia afghana* Brulle, 1950

Daha sonraki bir tarihte herhangi bir yazar, bu taksonlar hakkında yeni bilgiler eder ve hepsinin tek bir türe ait olduklarını ortaya çıkarır ise, bu yeni türün, mevcut 4 isimden hangisiyle çağrılacağı sorusunun cevabı, kurallara uygun biçimde teklif edilmiş isimlerin öncelik kuralları da dikkate alınarak değerlendirilmesiyle bulunabilir. Ortaya çıkan bu yeni durumda, önceden 4 ayrı tür imiş gibi tanımlanan taksonlar, eğer birbirlerinden taksonomik açıdan farklı değilseler, o zaman birbirleriyle sinonim sayılırlar. Yayın tarihleri dikkate alınarak **genç ve yaşlı sinonimler** olarak sınıflanırlar.

Ortaya çıkan yeni durumda, önceden 4 ayrı tür imiş gibi tanımlanan taksonlar eğer birbirlerinden alt tür seviyesinde farklı olsalardı ve aralarındaki coğrafik bölgelerde melez populasyonlarına rastlansaydı, o zaman bunlar yeni bir taksonomik kategoriye (alt tür) transfer edilirdi. Tür olarak tanımlanıp, sonradan farklı bir kategoriye transfer edildiğinde yeni oluşturulan durum "status novum" olarak bir defaya mahsus olarak bunu yapan yazar tarafında çalışmasında belirtilerek yayınlanır.

* *Aricia agestis* Schiff. 1775
	+ A- *Aricia agestis* ssp. *agestis* Schiff. 1775
	+ B- *Aricia agestis* ssp. *asiatica* Ob. 1900 (stat.n.)
	+ C- *Aricia agestis* ssp. *anatolica* Wt. 1910 (stat.n.)
	+ D- *Aricia agestis* ssp. *afghana* (Br.1950) (stat.n.comb.n)
	+ E- *Aricia agestis* ssp. *iberica* Rebel, 1960

Yukarıdaki örnekte transferler sonrasında yeni durumlar görülüyor. Bu arada (D) taksonu transfer olurken farklı isim kombinasyonu da değişmiştir. Ilk defa tanımlanırken kullanıldığı cinsten başka bir cinse transfer olursa bu yeni kombinasyon da bir defalık belirtilir. "comb. novum". Tabii olarak, bu türe, sonradan bulunan yeni alttürler tanımlanmak şartıyla ilave edilebilir (E). Tür kategorisinde bir takson, orijinalde tanımlandığı cinsten alınarak bir başka cinse transfer edilirse, o taksonun yazarı ve yayın tarihi, bundan sonraki yayınlarda parantez içinde yazılır. Ancak, tekrar orijinal cinse transfer edildiği takdirde, söz konusu taksonun yazar ve yayın tarihi parantezden çıkartılır.
Altın Orda Devleti'nin çökmeye başlamasıyla 1466 yılında ortaya çıkan bu hanlık 1557 yılına dek varlığını sürdürmüş, anılan tarihte Rusya tarafından ilhak edilince son han da tahttan inmek zorunda kalmıştır.

Hanların listesi hüküm sürdükleri yıllarla birlikte aşağıdaki gibidir:

* Kasım I 1466 - 1490
* Abdülkerim 1490 - 1504
* Cani Bek 1504 - 1523 (aynı zamanda 1474 -1476 arasında Kırım Hanı)
* Hüseyin 1523 - 1525
* Kasım II 1525 - 1532
* İslam Giray 1532 (1532'den sonra Kırım Hanı)
* Ak Kebek (1.defa) 1532 - 1534
* Abdrrrahman 1534 - 1538
* Derviş Gazi 1538 - 1539
* Şeyh Haydar 1539-1541 (Şeyh Ahmed'in oğlu ve Derviş Gazi'nin babası)
* Ak Kebek (2.defa) 1541 - 1543
* Yağmurçi 1543 - 1554
* Derviş Ali 1554 - 1557

İlk üç han kardeş olup babaları Mahmud Han 1435-1465 arasında Kazak Hanı idi. 1465-1481 arasında Altın Orda Hanı olan Seyyid Ahmed Han da bu üç kardeşin amcasıdır.

İlk Astrahan Hanı Kasım I'in oğlu Yadigar 1552 yılında Kazan Hanı olmuştur.

Sondan bir önceki hükümdar olan Yağmurçi Han 1554 yılında Azak'a gelerek Osmanlı Devleti'ne sığınmıştır.

Ayrıca bakınız
--------------

* Astrahan Hanlığı
* Kırım Hanlığı
* Altın Orda Devleti

Kaynakça
--------

1. ↑  Öztuna, Yılmaz, "Devletler ve Hanedanlar" Cilt:1, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara (1996), s.553
***Agalenatea redii***, Araneidae familyasından Palearktik biyocoğrafik bölgesinde yaşayan sıcaksever bir örümcek türü. *Agalenatea* cinsinin tip türüdür.

Tarihçe
-------

İlk kez 1763 yılında İtalyan doğa tarihi uzmanı Giovanni Antonio Scopoli (1723—1788) tarafından *Aranea redii* adıyla tanımlanan tür 1951 yılında Allan Frost Archer tarafından *Agalenatea redii* adıyla revize edilmiştir.

Morfoloji
---------

Dişi 7-8 (ya da 5,5-7) mm, erkek 4-5 (ya da 3,5-4,5) mm boyundadır. Vücudun ana rengi açık ya da koyu kahverengiden sarımsı turuncuya kadar değişkenlik gösterir. Karnı (*abdomen, opisthosoma*) boyuna göre daha geniştir ve ortasında uzunlamasına koyu şerit vardır ve bazen iki iri beyaz benek ya da bir adet açık renk kenarlı koyu kahverengi benek bulunur. Bütün vücudu, özellikle de başlıgöğüs denen prosoma bölümü yoğun tüylerle kaplıdır.

Habitat
-------

Sıcaksever (termofil) örümceklerdir. Kumlu alanlar, kurak çayırlar, orman kenarlarındaki güneşli alanlar ile sıcak bozkırları sever. Çok erken olarak ilkbahar sonunda nisan ayında erginleri görülmeye başlar.

İngiltere'de funda (*Calluna vulgaris*) ve dikenli katırtırnağı (*Ulex europaeus*) üzerinde yaşar. Genellikle yerden 1 m yüksekte kuru ot saplarıyla kuru çiçek başlarına ağ gerer. Orta boy küre biçimli ağı ince ipeklerle kaplıdır. İngiltere'nin kuzeyinde kum tepelerinde sürüngen söğütlerde yaygındır. İngiltere'de sert geçen kış (aşırı kışlama) sonrası eginaltı (*sub-adult*) bireyler olarak bulunurlar. Erginlerine ilkbahar sonundan yaz ortasına kadar rastlanır.

Yayılımı
--------

Palearktik biyocoğrafik bölgesinde yayılım gösterir.

Türkiye'deki durumu
-------------------

Türkiye'de cinsinin tek türüdür.

Kaynakça
--------

1. ↑  Archer, 1951 : Remarks on certain European genera of argiopid spiders. Chicago Academy of Sciences Natural history miscellanea, vol. 84, s. 1-4.
2. ↑  "Summary for Agalenatea redii (Araneae)". 10 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Haziran 2012.
3. ↑  "The Checklist of the Spiders of Turkey. Version 2012.1". 15 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Haziran 2012.

Dış bağlantılar
---------------

* Kazım Çapacı'dan *Aculepeira cf. redii* fotoğrafları
Progress D-36
**Progress D-36**, turbofan tipi, üç şaftlı 1, 1A, 2A ve 3A serilerinden oluşan Ivchenko-Progress şirketinin ürettiği bir jet motorudur. D-36 turbofan motorları Sovyetler Birliği-Ukrayna’da yüksek yakıt verimliliği, az gürültü temini (ICAO gürültü kıstası) ve kolay bakım imkânı sağlamak için A.G. Ivchenko tarafından tasarlanmıştır. Tezgâh testleri (bench test) 1971 yılında başlamış olan bu motorun uçuş testleri 1974 başlamış ve başarılı sonuçların elde edilmesinin ardından 1977 yılında seri üretimine geçilmiştir. Bu motor, Sovyetler Birliği’nde kullanılan yüksek by-pass oranlı ilk motordur.

Progress D-36 turbofan jet motoru, Antonov An-72 ve An-74 ile Yakovlev Yak-42 ve Yak-142 model uçaklarda uçak motoru olarak kullanılmıştır. Motorun ilk ticari uçuşu 1978 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu modelin üretilmesi ve kullanılmasından sonra Progress D-436 motoruna evirilmiştir. 1980 yılında D-436 motorları kullanılmaya başlandığında D-36 turbofan motorları 1 milyon saatten fazla uçmuştu.

Kaynakça
--------

* 
* 14 Mayıs 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 

1. ↑  "Progress D-36". *Deagel.com*. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2010.
**Hüseyin Karahan** (d. 1931, Rize), Türk yazar, şair ve tıp doktoru.

Hayatı
------

Karahan, liseye kadarki eğitimini Rize'de aldı. Ailesiyle beraber İstanbul'a taşındı ve Haydarpaşa Lisesi'nden mezun oldu. Bu yıllarda şiir yazmaya başlayarak edebiyat kariyerine de başladı. 1956 yılında İstanbul Tıp Fakültesi'ni bitirdi. Sonrasında Batı Almanya'da hekimlik mesleğini icra etti. Avrupa'daki yıllarında Fransız şairlerin şiirlerinden ve dünya edebiyatındaki yazarlardan etkilendi. Almanya'da yaşadıklarını eserlerine aktardı. Avrupalı şairlere ek olarak Ömer Hayyam başta olmak üzere doğu ekolündeki şairlerden de etkilendi.

Eserleri
--------

### Şiir

* Bir Aşk Hikâyesi (1954)
* Hürriyetin Ortasında (1957)

### Antoloji

* Türk Edebiyatında Yeniler (1955)
* Atatürk Şiirler Antolojisi (1955)
* Şiirimiz Şiir / İstanbul (1956)
* Başlangıcından Bugüne Dünya Şiiri (1957)
* Şiirimizin Cumhuriyeti I (1958)
* Şiirimizin Cumhuriyeti II (1958)
* Şiir Filizleri Çeltüt (1959)
* Ey Türk Gençliği (1961)
* Türkçe Hayyam (1962)
* Dünya Şiiri Antolojisi Cilt I (1963)
* Dünya Şiiri Antolojisi Cilt II (19639
* Dünya Şiiri Antolojisi Cilt III (1963)

Kaynakça
--------

1. ↑  Devrim Özbek (5 Eylül 2019). "Hüseyin Karahan". teis.yesevi.edu.tr. Erişim tarihi: 9 Ocak 2024. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
*Sternula albifrons albifrons*
Sternula albifrons
**Küçük sumru** (*Sterna albifrons*), Sumrugiller (Sternidae) familyasından bir kuş türü.

Bu kuş, ılımlı ve tropikal Avrupa ve Asya'nın kıyılar ve içerilerinde suyollarında görülür. Kuvvetle göçmendirler, astropikal ve tropikal okyanuslarda uzakta güneyde öyle ki Güney Afrika ve Avustralya'da kışı geçirirler. Kumlu veya çakıllı sahillerde ve adalarda kolonilerde görülürler. Yere iki-dört yumurta koyarlar. Bütün beyaz sumrular gibi, yuvasını ve yavruyu savunurlar ve davetsiz misafirlere saldırırlar.

Küçük bir sumru olup, büyüklükleri 21–25 cm, kanat açıklıkları 41-47 cmdir. Onun ince keskin gagası siyah bir uçla sarıdır ve bacaklarıda sarıdır. Kışın alın daha geniş bir şekilde beyazdır, gaga siyahtır ve bacak soluklaşmıştır.

Kaynakça
--------

* **BirdLife International** (2004). *Sterna albifrons*. *Tehlike altında olan türlerin 2006 IUCN Kırmızı Listesisi*. IUCN 2006. 11 Mayıs 2006 tarihinde alınmıştır.
***Threskiornis***, Threskiornithidae familyasında yer alan bir kuş cinsidir. Eski Dünya'nın daha sıcak olan bölgelerinde, Asya'nın güneyi, Avustralasya ve Sahra altı Afrika'da bulunurlar. Koloni hâlinde yuvalanır ve ürerler. Yuvaları ağaçlar ya da çalılıklar üzerinde çalı lırpıdan oluşur. dişileri iki ila dört arasında yumurta yumurtlar. Yaşam alanları bataklık su havzalarıdır ve burada bulunan çeşitli balıklar, kurbağalar, kabuklular ve böceklerle beslenirler.

Fiziksel özellikleri
--------------------

Erişkinleri tipik olarak 75 cm. boyundadır ve gövdeleri beyaz tüylüdür. Tüysüz kafaları, boyunları ve ayakları siyah renklidir. Gsgaları kalın ve eğridir. Erkek ve dişi kuş birbirine benzer ancak genç kuşların boyunları daha beyaz ve tüyleri genel olarak soluk renklidir. *Threskiornis spinicollis* üst gövde tüylerinin de koyu renkli olmasıyla diğer türlerden ayrılır ve bir zamanlar *Carphibis* (Jameson, 1835) adı altındaki ayrı bir cins içinde *Carphibis spinicollis* olarak sınıflandırılmıştır.

Türler
------

* Cins *Threskiornis*
	+ *Threskiornis aethiopicus* (Latham, 1790) - Kutsal aynak
	+ *Threskiornis bernieri* (Bonaparte, 1855)
		- *Threskiornis bernieri bernieri* (Bonaparte, 1855)
		- *Threskiornis bernieri abbotti* (Ridgway, 1893)
	+ † *Threskiornis solitarius* (de Sélys-Longchamps, 1848)
	+ *Threskiornis melanocephalus* (Latham, 1790)
	+ *Threskiornis moluccus* (Cuvier, 1829)
		- *Threskiornis moluccus moluccus* (Cuvier, 1829)
		- *Threskiornis moluccus pygmaeus* Mayr, 1931
	+ *Threskiornis spinicollis* (Jameson, 1835)

* Threskiornis aethiopicus *Threskiornis aethiopicus*
* Threskiornis bernieri *Threskiornis bernieri*
* Threskiornis solitarius *Threskiornis solitarius*
* Threskiornis melanocephalus *Threskiornis melanocephalus*
* Threskiornis moluccus *Threskiornis moluccus*
* Threskiornis spinicollis *Threskiornis spinicollis*
Petrol jeolojisinde, **kaynak kaya** (İngilizce: **source rock**), yeterli jeolojik zaman ve ısıl şartlarda (yerin derinliğine gömülme) petrol ve doğalgaz oluşturabilen organik maddece zengin kayalardır. 

Şeyl Potokgraben

Özellikleri
-----------

En tipik kaynak kayalar şeyl (çamurtaşı) ve kireçtaşı türündeki tortul kayaçlardır; zira petrol oluşumu ancak tortul kayaçlarda gerçekleşebilir. Kaynak kayalar için petrol ve gaz üretim sınırı %0,5 oranında TOC (total organic carbon - toplam organik karbon) miktarına sahip olmaktır. Normalde kaynak kayalar %1 civarında bir organik içeriğe sahiptirler ancak %10'a kadar varan TOC değerlerine rastlanmıştır. Organik maddenin bozunmadan (oksitlenmeden) çökelmesi ve uygun tortullara gömülmesi, bu şekilde kayacın oluşumuna katılması petrol ve doğalgaz oluşumunun en önemli şartıdır. Bu noktadan sonra yeterli sıcaklık ve uzun jeolojik zaman devreye girmektedir. Petrol ve doğalgaz organik madde kökenli olsalar da bu organik maddelerin türleri sebebiyle ayrışırlar. Denizel organik madde yani tip 1-2 kerojen petrol oluşumuna meyilli iken; tip 3 kerojen doğalgaz oluşumunu üstlenir.

Oluşum
------

Kaynak kayanın oluşumu sonrası daha da derinlere gömülme yaşanırsa sıcaklık ve basınç etkisiyle jeokimyasal tepkimeler başlar ve petrol oluşumu gerçekleşir. Petrol penceresi de denen bu şartlar 65-150 °C dereceleri kapsar. Bu değerlerin üstündeyse (150 °C dereceden fazla) gaz penceresi kısmı gelir ki, doğalgaz oluşumu başlar. Oluşan petrol veya gaz, kaynak kayada kalabileceği gibi belli jeolojik süreçler sonucu göç etmek durumunda olabilir. Tektonik veya diyajenetik etkilerle kaynak kayadan sızan petrol veya doğalgaz geçirgen özellikteki bir kayaç grubuna gelir ve eğer örtü kayası olmazsa yeryüzüne ulaşıp kaçar; ancak örtü kayası ile sınırlanırsa keşfedileceği güne dek rezervuar kayada tuzaklı kalır.

Kaynakça
--------

1. ↑  Glossary Administration, Glossary Administration. "source rock".. Glossary Oilfield Schlumberger. 26 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2020.  `|website=` dış bağlantı (yardım)
2. ↑  Sheardown, Ashley. "Source rock".. The University of Calgary. 7 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2020.  `|website=` dış bağlantı (yardım)
**Koyu sırtlı saka** (*Carduelis psaltria*), ispinozgiller (Fringillidae) familyasından saka türü.

Özellikler
----------

Gagası konik ve koyu renklidir. Vücudu parlak sarı ile koyu kahverengidir. Kanatlar büyük beyaz çizgili ve yamalıdır ve bu büyük beyaz yamalar uçarken görünür. Kuyruğu kısa ve çatallıdır. Erkek parlak sarı renklerle siyah bir kep ve kanatla bezelidir. Dişiler ise çok daha soluktur.

Alt türler
----------

İki alt türü vardır. *Carduelis psaltria psaltria* (siyah sırtlı saka) ABD'nin güney, *Carduelis psaltria hesperophilus* (yeşil sırtlı saka) alt türü ise batı yakasında dağılım yapar. Her ikisinin, siyah taç, siyah kanat ve kuyrukta beyaz işaretleri vardır.

Beslenme
--------

Bu kuşlar toplu halde yaşarlar ve çoğunlukla Lawrence sakalarıyla karışık sürüler oluşturur. İspinozların çoğu gibi koyu sırtlı sakada tamamen tohumlarla beslenmez. Ara sıra meyve, tomurcuk ve böcekleri de menülerine katar. Özellikle karahindiba ve devedikeni tohumunu çok sever.

Yaşam alanı ve üreme
--------------------

Yaşam alanını meşe savanaları, ormanlık bölgeler ile park ve bahçeler oluşturur. Bir çalılık veya alçak bir ağaçta kurduğu yuvaya 4-5 soluk mavi yumurta bırakır. Kuluçka dönemi 12 gün sürer. Gevşekçe bir yuva yapar. Yuvalar genellikle, dikey bir çatalda kuruludur veya bir ağacın dalı, yoğun yapraklar ile kuşatılır. Ottan yapılan açık fincan şeklindeki yuvayı dişi inşa eder. Erkek, onu yuvada besler. Yumurtadan yavrular çıktıktan sonra her iki ebeveyn, gence yiyeceği getirir.

Ötme
----

Erkekler tüy dökme dönemi haricinde bütün yıl öter. Diğer sakalar gibi bu kuşlar da dalgalı uçuşları sırasında öter. Bu esnada *chig chig chig* gibi benzeri sesler çıkarır. Çoğunlukla diğer kuşların şarkılarının kısa parçalarını taklit eder.
Severnaya Zemlya'daki Komsomolets Adası
**Komsomolets Adası** (Rusça: остров Комсомолец), Rusya Kuzey Kutbu'ndaki Severnaya Zemlya grubunun en kuzeydeki adası ve grubun üçüncü büyük adasıdır. Dünyanın 82. büyük adasıdır. Adanın yaklaşık %65'i, Rusya'nın en büyük buzulu olan Bilimler Akademisi Buzulu da dahil olmak üzere buzullarla kaplıdır.

Coğrafya
--------

Komsomolets Adası, güneydeki Ekim Devrimi Adası'ndan Kızıl Ordu Boğazı ile, güneybatıdaki Pioneer Adası'ndan ise Yuny Boğazı ile ayrılmaktadır. Adanın en kuzey noktası, birçok Arktik keşif çalışmasının başlangıç noktası olan Arktik Burnu'dur.

Adanın orta ve güney bölümünün neredeyse tamamı, doğudaki Krenkel Körfezi ile batıdaki Zhuravlev Körfezi arasındaki devasa Bilimler Akademisi Buzulu ile kaplıdır. Kuzey kesim büyük oranda buzulsuzdur. Bu adanın alanının 9.006 km2 olduğu tahmin ediliyor. Ada, 780 m yüksekliğe kadar yükselir. Komsomolets Adası, Rusya'nın en büyük buzul başlığı olan Bilimler Akademisi Buz Başlığına ev sahipliği yapıyor.

Jeoloji
-------

Adanın toprağı çoğunlukla gevşek kil ve kumlardan oluşuyor; yosun ve likenlerle dolu bir tundra çölü uzanır.

Tarih
-----

Ada, 1913'te Boris Vilkitsky tarafından keşfedildi, ancak adanın ayrıklığı, Georgiy Uşakov ve Nikolay Urvantsev'in 1930-32 seferleri sırasında takımadaların haritasını çıkardığı 1931 yılına kadar kanıtlanamadı. Aynı zamanda adayı adlandırdılar. Adalara Rus Devrimi olay ve hareketlerinin adını verme geleneğine uygun olarak, bu adaya "Komünist Gençlik Birliği" Komsomol üyelerinin onuruna isim verilmiştir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Proliv Yunyy". *Mapcarta*. 26 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2016.
2. ↑  "Lednik Akademii Nauk". *Mapcarta*. 24 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2016.
3. ↑  "Severnaya Zemlya 1999-2000". Ecoshelf. 5 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2012.  `|yayıncı=` dış bağlantı (yardım)
4. ↑   Russian Arctic - Severnaya Zemlya[*ölü/kırık bağlantı*]
5. ↑  Barr, William (1975). "Severnaya Zemlya: the last major discovery". *Geographical Journal*. **141** (1): 59-71. doi:10.2307/1796946.

Dış bağlantılar
---------------

* Wikimedia Commons'ta **Komsomolets Island** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
* Photos of the Academy of Science Ice Cap:
* Facts and dramatic satellite photos of the islands of the Severnaya Zemlya group:
Lolan Güzeli
**Lolan'ın Güzelliği** (楼兰美女) veya **Lolan Güzeli** (Diğer takma adlar: Lolan orta yaşlı kadını (楼兰長女)) Çin'in Sincan bölgesinde MÖ 1800 civarında yaşayan bir kadının korunmuş mumyasıdır.

Elementler tarafından olağanüstü derecede iyi korunmuş olan ceset, 1980 yılında diğer birkaç mumyayla birlikte Çinli arkeologlar tarafından keşfedildi. Cesedin Çin görünümünde olmaması, kadının Uygur kökenli olduğu yönündeki yaygın inanışa yol açıyor. Çin hükümeti mumyaların incelenmesini yasakladı, ancak örnekler 1993 yılında ülke dışına kaçırıldı ve Avrupa kökenli olduğuna dair kanıt bulmak için test edildi. Bu bulgular, 2007 ve 2009 yıllarında Çinli araştırmacılar tarafından yapılan ileri çalışmalarla da desteklendi. Mumya o zamandan beri müzelerde sergileniyor.

Keşif
-----

Mumya, 1 Nisan 1980'de Sincan'daki İpek Yolu yakınında, Çinli arkeolog Mu Shunying (穆舜英) ve Sincan Sosyal Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü üyeleri tarafından bulundu. Bulunduğu yer olan Tarım Havzası'ndan adını alan Tarım mumyalarından biridir.

Ayrıca bakınız
--------------

* Tarım Mumyaları
* Xiaohe Prensesi
* Sincan Tarihi

Kaynakça
--------

1. ↑  Barbara Demick (21 Kasım 2010). "A beauty that was government's beast". The Washington Post. 4 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ekim 2023.
**Mısır meyve yarasası** ya da **Afrika meyve yarasası** (*Rousettus aegyptiacus*), Afrika, Asya ve Türkiye’nin güneyinde Akdeniz Bölgesinde yaşayan, iri bir yarasa türü.

Morfoloji
---------

Boyu 15 cm'yi, kanat açıklığı 60 cm'yi bulur. Ağırlığı 45-75 g arasındadır. Yüzü bir köpeğinkini andırır. Türkiye’deki diğer yarasalardan farklı olarak; kanatta 2. parmak da başparmak gibi tırnaklıdır.

Biyolojisi
----------

Büyük koloniler halinde (bazen 2000 üyeli) mağaralarda yerleşirler. Kullanılmayan binaları da yuva olarak kullanabilirler. Çok karanlıkta görev yapmayan gözlerin yerini, yankı ile yön bulma (ekolokasyon) yöntemi alır. Dilleriyle oluşturdukları ultrasonik seslerle çevreye uyum sağlarlar. Gebelikleri 4 ay sürer. Yavrular 6 ay kadar annelerince bakılır. Çoğunlukla her doğumda tek yavru, nadiren de ikiz doğururlar. 20 yıl kadar yaşayabilirler.

Besini
------

Trabzon hurması, elma, erik, üzüm, kayısı, muz, mandalina, portakal hünnapgibi olgunlaşmış sulu meyveler ve nektarla beslenirler. Polen ve diğer bitkisel materyalle de beslendikleri görülmüştür. Bitki üremesine böylece katkı sağlarlar.

Yayılımı
--------

Kıbrıs ve Türkiye’den, Arabistan Yarımadası ve doğuda Pakistan’a; güneyde ise Kuzeybatı Afrika ve Sahra Çölü gibi kurak bölgeleri dışında Güney Afrika’ya kadar kıtanın büyük kısmında yayılırlar. Türkiye’de ise Akdeniz Bölgesi’nin (Adana, Antalya, Hatay, Mersin ve Osmaniye) sahil ve alçak rakımlı kesimlerinde görülür.

Soy tehlikesi
-------------

Afrika meyve yarasası, Kırmızı listede ‘’LC’’ (düşük önemde) kategorisindedir. Türkiye'de ‘’EN’’ (tehlike altında) kategorisine alınması düşünülüyor. Tarım ilaçları, bu yarasa türünün maruz kaldığı en büyük potansiyel tehlikedir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "www.tramem.org: Mısır meyve yarasası". 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2012.
2. ↑  "host.nigde.edu.tr: Mısır meyve yarasası". 4 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* NLI: 987007546256305171

 |
***Phyllocrania paradoxa***, monotipik ***Phyllocrania*** cinsinden Afrika'da yaşayan ufak bir peygamberdevesi türüdür. İngilizcede «hayalet peygamberdevesi» (*ghost mantis*) adıyla bilinir.

Morfoloji
---------

Seksüel dimorfizm belirgin olmasa da vardır. Dişiler erkeklerden biraz daha büyüktür. 4,5–5 cm uzunluğundadır. Erkekleri çok daha uzun antenlidir. Her iki cinsiyet de uzun kanatlıdır. 3. deri değişiminden sonra cinsiyet belli olur (erkekler 8, dişiler 6-7 karın segmentlidir). Fakat bu segmentleri saymak oldukça zordur.

Hemen hemen bütün vücudunda (bacaklarda, prothorax üzerinde, karın segmentlerinde ve kafada) yapraksı uzantılar (loplar) bulunur. Rengi koyu kahverengiden açık yeşilimsi kahverengiye kadar değişir. Kamuflaj ustasıdır ve kendini kuru yapraklara benzeterek gizler ve böyle pusuya yatıp avlanır.

Biyolojisi
----------

Bir yumurta kesesi (Ootheca) üç düzine kadar yavru içerir. Larvalar koyu renkte olup karıncaları taklit ederler. Dişileri yaklaşık sekiz ayda ergin hâle gelirler.

Yayılımı
--------

Doğu Afrika'da Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Angola, Namibya, Güney Afrika Cumhuriyeti ve Zimbabve'de yayılım gösterir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 8 Haziran 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2012.
2. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 1 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2012.
Yalının (en sağdaki) İstanbul Boğazı'ndan görünümü (Kasım 2013)
**Muhsinizade Yalısı**, Kuruçeşme, Beşiktaş sahilinde bulunan 9 Boğaziçi yalısından biridir; bugün otel olarak hizmet verir.

Yalı, 18. Yüzyılın ilk yarısında Sadrazam Muhsinzade Mehmed Paşa tarafından yaptırıldı. Bir süre yalıda yaşayan Muhsinzade Mehmet Paşa, daha sonra onu Boynueğri Esseyyid Abdullah Paşa’nın oğlu Mehmed Said Bey ile evlenen kızı Rukiye Hanım’a düğün hediyesi olarak verdi. 1796 yılı Haziran ayında Kuruçeşme’de çıkan bir yangın üzerine Kuruçeşme’ye gelen Sultan III. Selim’in bir süre dinlenmek üzere Rukiye Hanım ve Mehmet Said Bey’in oturdukları Muhsinzade Yalısı’na çıktığı bilinir.

1920'li yıllara değin yalıda Mehmet Paşa’nın çocukları ve torunları yaşadı. Ünlü hattat Muhsinzade Abdullah Hamdi Efendi de bu yalıda doğmuş ve yaşamıştır. 1920'lerden sonra terk edilen yalı kömür ve kum deposu olarak kullanıldı.

2002 yılında mevcut resimlerden yararlanarak eski haline uygun bir şekilde eski yalının kalıntıları üzerinde otel olarak restore edildi. Otel, 2006 yılında hizmete girmiştir.

Kaynakça
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Muhsinizade Yalısı*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

1. 1 2  "Muhsinzade Yalısı'nda Zaman". 3 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2011.
2. ↑  "Les Ottomans Oteli". *www.arup.com*. Arup.com sitesi. 22 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2016.
3. ↑  "Boğaz'ın en pahalı 10 yalısı". 5 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2009.
4. ↑  "Muhsinzade Yalısı / Les Ottomans Oteli / Kuruçeşme". 3oda1salon.net. 16 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2016.
**Heart of Darkness**, 1998 yılında Amazing Studio tarafından tasarlanıp Interplay tarafından dağıtılan Windows tabanlı bilgisayar ve Playstation oyunudur. 2001 yılında Gameboy Advance sürümü duyurulmuş olsa dahi daha sonra haber alınamamıştır. Orkestral müzik kullanılarak çıkarılan ilk oyunlardan birisidir.

Hikâye
------

Oyun, en iyi dostu köpeği Whisky olan Andy'nin hikâyesini anlatır. Andy öğretmeninden nefret eden, karanlıktan çok korkan bir çocuktur. Günlerden birinde Andy ve Whisky parkta iken bir güneş tutulması meydana gelir, tutulma anında köpeği Whisky yokolmuştur. Andy ise derhal ağaçevine koşar, hazırlığını yapar ve uzay gemisine atlayıp köpeğini geri getirmek adına bir yolculuğa çıkar.

Oynanış
-------

Oyun 2 boyutlu bir platform oyunu şeklindedir. Ara demolar ise sinematik biçimde oyuncuya sunulur. Oyun, lineer bir yapıdadır, oyun boyunca oyuncu genel platform oyun yapısındaki gibi reflekslere bağlı bırakılsa da birçok yerde bulmacalara yer verilir.

Yapım aşaması ve sonuçlar
-------------------------

Oyun 6 yılda tamamlanmıştır. 6 yılın önemli kısmında sinematik grafikler ve orkestral müzikler üzerinde çalışılmıştır. Oyun iyi yorumlar almış ve 1,5 milyon kopya satabilmeyi başarmıştır.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Heart of Darkness for PlayStation - GameRankings". *web.archive.org*. 1 Mayıs 2019. 1 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2024.
2. ↑  "GAMECENTER.COM - Reviews - Heart of Darkness". *web.archive.org*. 16 Ağustos 2000. 16 Ağustos 2000 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2024.
**Neon tetra** (*Paracheirodon innesi*), **Neon balığı** olarak da bilinir, Characidae familyasına ait olan, yaklaşık 2–3 cm boyunda küçük bir tatlı su balık türü. Güneydoğu Kolombiya, doğu Peru ve batı Brezilya'nın karasu ile aksularında bulunur. Akvaryumculukta dünyaca meşhur bir süs balığıdır.

Akvaryumda
----------

Barışçıl balıkların bulunduğu akvaryumlarda beslenmesi gereken, büyük balıklarla bir arada tutulmaması gereken bir balıktır. Akvaryumda orta ve alt seviyelerde yüzer. Sürü balıklarıdır. Akvaryumlarda gruplar halinde beslenmeleri gerekir. En az sekizli grup halinde alınması gereklidir. Kardinal diye adlandırılan renkleri aynı ancak daha irice bir türü daha vardır. Su değerlerine karşı hassastırlar. Tüm Güney Amerikalı tatlı su balıkları gibi pH'sı düşük suyu severler. Bu yüzden tabana midye kırığı gibi pH artırıcı kumlar konulmamalıdır. Aşırı sert, kireçli Türkiye suları için uygun balık değildirler. İthal edilen balıklar bir süre torf kullanılan filtreyle yavaşca suya alıştırılırsa kayıplar azalacaktır. Özellikle tüm balıklar için zararlı nitrat yoğunluğuna da dikkat edilmeli, tanktan uzaklaştırmak için düzenli dip çekimleri aksatılmamalıdır. Yumurtayla çoğalırlar, akvaryumda üremeleri zordur. Bitkili akvaryumlarda beslenirler, hepçildirler.

Kaynakça
--------

1. ↑  "*Paracheirodon innesi*". Bütünleştirilmiş Taksonomik Bilgi Sistemi.
2. ↑  Froese, Rainer ve Pauly, Daniel, vd. (2008). FishBase'de "*Paracheirodon innesi*". sürüm: July 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| Takson belirleyicileri | 
* Vikiveri: Q131431
* ADW: Paracheirodon\_innesi
* BOLD: 387748
* EoL: 207219
* FishBase: 10691
* GBIF: 2353909
* iNaturalist: 172378
* IRMNG: 10148948
* ITIS: 163041
* NAS: 426
* NCBI: 42492

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* NLI: 987007565537105171

 |
**Kemah Kuşatması**, 1515 yılında Osmanlı İmparatorluğu'nun, Safevi Devleti yönetimindeki Kemah Kalesi'ni almasıyla sonuçlanmıştır.

Öncesi
------

Çok önemli bir konumu olan bu Kemah Kalesi, Anadolu'nun kuzey yoluna hakim bir güzergahtadır. Bu yüzden Yıldırım Bayezid zamanında bu kale, Osmanlı orduları tarafından ele geçirilmişti. Timur istilasından sonra ise bazı Türk devletleri/beylikleri bu kalede hüküm sürdü. 16'ncı yüzyılın başına gelindiğinde ise hızla büyüyen ve etrafı için tehdit olan Safevi Devleti'nin himayesine giren kale, Osmanlı'nın İran Seferi'nde hedef oldu. Düzensiz akınlarla ele geçirilemediği gibi içindeki kuvvetlerin de Erzurum ve Erzincan dolaylarında tahribata yol açması, kalenin zaptını zorunlu hale getirdi.

Çaldıran Muharebesi'nden sonra kışlamak üzere Amasya'ya dönen Padişah, ağır kış şartlarında kuşatmaya ordu gönderilemeyeceği için bu işi yapacağına güvendiği genç Generali'ne bu görevi verdi: Bıyıklı Mehmed Paşa

Kuşatma
-------

Halihazırda Erzincan'da Vali olan Bıyıklı Mehmed Paşa, Padişah fermanını alınca kuvvetlerini topladı ve kışa rağmen Kemah önlerine gelerek muhasarayı başlattı.

Bütün kış muhasarada kalan kaleye ne top atışı yapıldı, ne de genel taarruz oldu. Bunların sebebi ise ağır kış şartlarıydı. Yağan karda ve çıkan tipide kuşatma topu getirmek imkânsızdı, keza piyade hücumu da öyle. Yapılan kuşatmanın iki amacı vardı: Kaledeki Safevi kuvvetlerinin köy baskınlarını durdurmak, ablukada kalan kalenin yiyecek ve mühimmat ikmali yapmasını engellemek.

Bahar olduğunda ise bizzat Amasya'da bulunan Padişah, kuşatma toplarıyla birlikte Kemah üzerine gitti. Yumuşayan hava koşulları sayesinde Bıyıklı Mehmed Paşa komutasındaki kuşatma ordusu da kaleye taarruzlar gerçekleştiriyor, müdafilerin direncini azaltıyordu. Padişah ve ana ordunun da gelmesiyle kalenin eskimiş duvarları bombardımanlara dayanamadı, bazı yerlerinde gedikler açıldı. 19 Mayıs Cumartesi günü açılan gediklere yapılan umumi taarruzla kale ele geçirildi.

Hoca Sâdeddin Efendi ise Tâcü't-Tevârih adlı kitabında kuşatma için şu dizeleri yazıyordu:

*Tüfenk dumanından bulut oluştu gökte*  

*kötülükte azanın indi taş ensesine*  

*Kızılbaş her yakadan başın çekti içe*  

*Çünkü boğulayazdı o kan denizinde*  

*Yedi muştayı bir anda parlak kılıçtan*  

*Kalmadı kalede tek kişi kızılbaştan*

Sonrası
-------

Böylelikle Kuzey Anadolu'nun güvenliği, kati surette sağlanmış oldu. Kale komutası da Karaçinoğlu Ahmed Bey'e verildi. Kaleye yeterli garnizonun da bırakan Padişah, seferi sonlandırarak İstanbul'a doğru yürüyüşe geçti.

Kemah'ın düştüğünü öğrenen Şah İsmail, kuşatma sırasında kalesinde olmayan Kemah Valisi Nur Ali Halife komutasındaki bir orduyu Erzincan'a yolladı. Erzincan'da ise onu Bıyıklı Mehmed Paşa karşıladı.

Ayrıca bakınız
--------------

* Bayburt Kuşatması
* Ovacık Muharebesi
* Çaldıran Muharebesi

Kaynakça
--------

* Hoca Sâdeddin Efendi, Tâcü't-Tevârih, Cilt IV, S. 231-235
* İsmail Hami Danişmend, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, Cilt II, S. 27-28
* TDV İslam Ansiklopedisi, Bıyıklı Mehmed Paşa
* TDV İslam Ansiklopedisi, Kemah



1. ↑  Alemara (Sahib), s.534-537