finansal bağışıklama için Bağışıklama (finans) sayfasına bakınız.
 San Augustine'den Dr. Schreiber bir köy okulunda tifo aşısı yaparken, San Augustine County, Teksas. ABD Savaş Enformasyon Ofisinden transfer, 1944.
**Bağışıklama** veya **immünizasyon**, bir bireyin bağışıklık sisteminin bir enfeksiyon etkenine (immünojen olarak bilinir) karşı güçlendirilmesi sürecidir.

Bu sistem vücuda yabancı olan ve benlik dışı olarak adlandırılan moleküllere maruz kaldığında, bir bağışıklık yanıtı düzenleyecek ve ayrıca immünolojik hafıza sayesinde sonraki bir karşılaşmaya hızlı bir şekilde yanıt verme yeteneği geliştirecektir. Bu adaptif bağışıklık sisteminin bir işlevidir. Bu nedenle, bir insanı veya hayvanı kontrollü bir şekilde bir immünojene maruz bırakarak, vücudu kendini korumayı öğrenebilir: buna aktif immünizasyon denir.

Bağışıklık sisteminin bağışıklama ile iyileştirilen en önemli unsurları T hücreleri, B hücreleri ve B hücrelerinin ürettiği antikorlardır. Bellek B hücreleri ve bellek T hücreleri, yabancı bir molekülle ikinci kez karşılaşıldığında hızlı bir yanıt verilmesinden sorumludur. Pasif bağışıklama, bu unsurların vücudun kendisi tarafından üretilmesi yerine vücuda doğrudan verilmesidir.

Bağışıklama hem vahşi doğada hem de sağlık hizmetlerinde insan çabalarıyla çeşitli şekillerde gerçekleşir. Doğal bağışıklık, bağışıklık sistemleri önceki bir enfeksiyonla mücadelede başarılı olan organizmalar tarafından kazanılır, eğer ilgili patojen bağışıklamanın mümkün olduğu bir patojen ise. Doğal bağışıklığın etkinlik dereceleri olabilir (mutlak değil kısmi) ve zaman içinde (patojene bağlı olarak aylar, yıllar veya on yıllar içinde) azalabilir. Sağlık hizmetlerinde, bağışıklığın yapay olarak indüklenmesinin ana tekniği, enfeksiyonun önlenmesi (patojen konakçıda yeterli üreme sağlayamaz), şiddetli hastalığın önlenmesi (enfeksiyon hala meydana gelir ancak şiddetli değildir) veya her ikisi yoluyla hastalığın önlenmesinin önemli bir şekli olan aşılamadır. Aşıyla önlenebilir hastalıklara karşı aşılama, genellikle bir hastalığı ortadan kaldıramasa da hastalık yükünün hafifletilmesinde önemli bir rol oynar. Hastalıklara neden olan mikroorganizmalara karşı aşılar vücudun bağışıklık sistemini hazırlayabilir, böylece bir enfeksiyonla savaşmaya veya enfeksiyonu önlemeye yardımcı olabilir. Mutasyonların kanser hücrelerinin vücut tarafından bilinen proteinleri veya diğer molekülleri üretmesine neden olabileceği gerçeği, terapötik kanser aşılarının teorik temelini oluşturur. Diğer moleküller de bağışıklama için kullanılabilir; örneğin nikotine karşı deneysel aşılarda (NicVAX) veya obezite aşısı oluşturmak için yapılan deneylerde ghrelin hormonu.

Bağışıklamanın genellikle daha az riskli ve belirli bir hastalığa karşı bağışıklık kazanmanın, hastalığın daha hafif bir formunu riske atmaktan daha kolay bir yolu olduğu yaygın olarak ifade edilmektedir. Bağışıklama sadece çocukları ölümcül hastalıklara karşı korumakla kalmaz, aynı zamanda çocukların bağışıklık sistemlerinin gelişmesine de yardımcı olur. Bağışıklama sayesinde bazı enfeksiyonlar ve hastalıklar dünya genelinde neredeyse tamamen ortadan kaldırılmıştır. Çocuk felci buna bir örnektir. Kendini işine adamış sağlık çalışanları ve zamanında aşılanan çocukların ebeveynleri sayesinde çocuk felci 1979 yılından bu yana ABD'de ortadan kaldırılmıştır. Çocuk felci dünyanın diğer bölgelerinde hala görülmektedir, bu nedenle bazı insanlar hala bu hastalığa yakalanma riski altında olabilirler. Bu kişiler arasında hiç aşı olmamış olanlar, aşının tüm dozlarını almamış olanlar veya dünyanın çocuk felcinin hala yaygın olduğu bölgelerine seyahat edenler bulunmaktadır.

Aktif bağışıklama/aşılama, "20. Yüzyılın On Büyük Halk Sağlığı Başarısı"ndan biri olarak seçilmiştir.

Tarihçe
-------

Aşıların kullanılmaya başlanmasından önce insanlar bulaşıcı bir hastalığa karşı ancak hastalığa yakalanıp hayatta kalarak bağışıklık kazanabiliyordu. Çiçek hastalığı (variola) bu şekilde, doğal hastalıktan daha hafif bir etki yaratan inokülasyon ile önleniyordu. Çiçek aşılamasına ilk açık atıf Çinli yazar Wan Quan (1499-1582) tarafından 1549 yılında yayınlanan *Douzhen xinfa* (痘疹心法) adlı eserinde yapılmıştır.

Çin'de toz haline getirilmiş çiçek hastalığı kabukları sağlıklı kişilerin burunlarına üflenirdi. Hastalar daha sonra hafif bir hastalık vakası geliştiriyor ve o andan itibaren hastalığa karşı bağışıklık kazanıyorlardı. Bu teknik %0,5-2,0 ölüm oranına sahipti, ancak bu oran hastalığın kendisinin %20-30 ölüm oranından oldukça düşüktü. Çin'deki inokülasyon uygulamasına ilişkin iki rapor 1700 yılında Londra'daki Royal Society'ye ulaştı; biri Çin'de görev yapan Doğu Hindistan Şirketinin bir çalışanından rapor alan Dr. Martin Lister tarafından, diğeri ise Clopton Havers tarafından.

Voltaire'e (1742) göre Türkler inokülasyon yöntemini komşuları Çerkesya'dan almışlardır. Voltaire, Çerkeslerin bu tekniği nereden aldıkları konusunda spekülasyon yapmaz, ancak Çinlilerin "yüz yıldır" bunu uyguladıklarını bildirir. Osmanlı İmparatorluğu'ndan İngiltere'ye Lady Mary Wortley Montagu tarafından 1721 yılında getirilmiş ve aynı yıl Boston'da Zabdiel Boylston tarafından kullanılmıştır.

1798 yılında Edward Jenner, çok daha güvenli bir yöntem olan inek çiçeği inokülasyonunu (çiçek aşısı) uygulamaya koymuştur. Aşılama olarak adlandırılan bu prosedür yavaş yavaş çiçek inokülasyonunun yerini aldı ve günümüzde aşılamadan ayırt etmek için variolasyon olarak adlandırılıyor.

1880'lere kadar aşı/aşılama sadece çiçek hastalığına atıfta bulunuyordu, ancak Louis Pasteur hayvanlarda tavuk kolerası ve şarbon için ve insan kuduzu için bağışıklama yöntemleri geliştirdi ve aşı/aşılama terimlerinin yeni prosedürleri kapsayacak şekilde genişletilmesi gerektiğini öne sürdü.

Pasif ve aktif bağışıklama
--------------------------

Meksika'da çocuk felci aşısı kampanyasına katılan tıp öğrencisi
Bağışıklama aktif veya pasif bir şekilde gerçekleştirilebilir: aşılama aktif bir bağışıklama şeklidir.

### Aktif bağışıklama

Ana madde: Edinilmiş bağışıklık sistemi
Antikor üretimi yoluyla bağışıklama sürecini gösteren basitleştirilmiş bir diyagram
Aktif bağışıklama, bir kişi örneğin bir mikropla temas ettiğinde doğal olarak gerçekleşebilir. Bağışıklık sistemi sonunda mikroba karşı antikorlar ve diğer savunmaları oluşturacaktır. Bir sonraki sefer, bu mikroba karşı bağışıklık tepkisi çok etkili olabilir; bu, bir kişinin yalnızca bir kez yakalandığı, ancak daha sonra bağışıklık kazandığı çocukluk çağı enfeksiyonlarının çoğunda geçerlidir.

Yapay aktif bağışıklama, mikrobun ya da parçalarının, doğal yollarla alınmadan önce kişiye enjekte edilmesidir. Eğer bütün mikrop kullanılıyorsa ön işleme tabi tutulur.

Bağışıklamanın önemi o kadar büyüktür ki, Amerikan Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri bağışıklamayı "20. Yüzyılın On Büyük Halk Sağlığı Başarısı"ndan biri olarak seçmiştir. Canlı zayıflatılmış aşıların patojenitesi azalmıştır. Etkinlikleri bağışıklık sisteminin çoğalma yeteneğine bağlıdır ve doğal enfeksiyona benzer bir yanıt ortaya çıkarır. Genellikle tek bir doz ile etkilidir. Canlı, zayıflatılmış aşılara örnek olarak kızamık, kabakulak, kızamıkçık, KKK, sarıhumma, suçiçeği, rotavirüs ve grip (CZGA) verilebilir.

### Pasif bağışıklama

Ana madde: Pasif bağışıklık
Pasif bağışıklama, bağışıklık sisteminin önceden sentezlenmiş unsurlarının bir kişiye aktarılması ve böylece vücudun bu unsurları kendisinin üretmesine gerek kalmamasıdır. Günümüzde pasif bağışıklama için antikorlar kullanılabilmektedir. Bu bağışıklama yöntemi çok hızlı bir şekilde çalışmaya başlar, ancak kısa ömürlüdür, çünkü antikorlar doğal olarak parçalanır ve daha fazla antikor üretecek B hücresi yoksa yok olurlar.

Pasif bağışıklama, fetüsü doğumdan önce ve kısa bir süre sonra korumak için antikorlar hamilelik sırasında anneden fetüse aktarıldığında fizyolojik olarak gerçekleşir.

Yapay pasif bağışıklama normalde enjeksiyon yoluyla uygulanır ve yakın zamanda belirli bir hastalık salgını olmuşsa veya tetanosta olduğu gibi toksisite için acil bir tedavi olarak kullanılır. Antikorlar "serum tedavisi" olarak hayvanlarda üretilebilir, ancak hayvan serumunun kendisine karşı bağışıklık nedeniyle anafilaktik şok olasılığı yüksektir. Bu nedenle, eğer mevcutsa, hücre kültürü ile *in vitro* olarak üretilen insanlaştırılmış antikorlar kullanılır.

Bağışıklama ekonomisi
---------------------

Eğer bireyler bağışıklama kararını Özel Marjinal Faydaya göre verirlerse, P1 fiyatında Q1 miktarını görürken, sosyal olarak en uygun nokta Q\* miktarı ve P\* fiyatındadır. Özel ve marjinal fayda çizgileri arasındaki mesafe, marjinal faydanın topluma maliyetidir.
 A bağışıklamasının Q1'i Q(e)'ye kaydıracak kadar büyük bir sosyal marjinal faydası yoktur, bunun yerine Q\*'a düşer.
### Pozitif dışsallık

Bağışıklama toplum üzerinde pozitif tüketici dışsallığı olarak bilinen bir etki yaratmaktadır. Bireye belirli antijenlere karşı koruma sağlamanın yanı sıra, sürü bağışıklığı yoluyla toplumdaki diğer tüm bireylere daha fazla koruma sağlar. Bu ekstra koruma, bağışıklamanın piyasa işlemlerinde hesaba katılmadığı için, her bir bağışıklamanın marjinal faydasının düşük değerlendiğini görüyoruz. Bu piyasa başarısızlığı, bireylerin toplumsal marjinal fayda yerine kendi özel marjinal faydalarına göre karar vermelerinden kaynaklanmaktadır. Toplumun bağışıklamaya gereken değeri vermemesi, normal piyasa işlemleri sonucunda sosyal açıdan optimal olandan daha düşük bir miktara ulaştığımız anlamına gelmektedir.

Örneğin, A kişisi bir antijene karşı kendi bağışıklığına 100$ değer biçiyorsa ancak bağışıklama 150$'a mal oluyorsa A kişisi bağışıklama yaptırmamaya karar verecektir. Ancak, sürü bağışıklığının ek faydası B kişisinin A kişisinin bağışıklığına 70$ değer biçmesi anlamına geliyorsa bağışıklamanın toplam sosyal marjinal faydası 170$'dır. A kişisinin özel marjinal faydasının sosyal marjinal faydasından düşük olması, bağışıklamanın eksik tüketilmesine yol açmaktadır.

### Sosyal açıdan optimal sonuç

Özel marjinal faydaların toplumsal marjinal faydalardan daha düşük olması her zaman herhangi bir malın eksik tüketimine yol açacaktır. Eşitsizliğin boyutu, toplumun her bir farklı bağışıklamaya verdiği değer tarafından belirlenir. Çoğu zaman bağışıklama, antijeni ortadan kaldırmaya yetecek kadar yüksek bir sosyal optimum miktara ulaşmaz. Bunun yerine, optimum miktarda hasta bireye izin veren bir sosyal miktara ulaşırlar. Amerika Birleşik Devletleri'nde yaygın olarak bağışıklanan hastalıkların çoğu, ara sıra daha büyük salgınlarla birlikte hala küçük bir varlık göstermektedir. Kızamık, Amerika Birleşik Devletleri'nde genellikle bir avuç bireyin ölümüne yol açan salgınlar için yeterli sosyal optimum alan bırakan bir hastalığa iyi bir örnektir.

B bağışıklaması, Q1'i eradikasyonun gerçekleştiği miktar olan Q(e)'ye getirecek kadar büyük bir sosyal marjinal faydaya sahiptir.
Çiçek hastalığı gibi, sosyal optimumun virüsün yok edilmesiyle sona ereceği kadar tehlikeli hastalık örnekleri de vardır. Bu durumlarda, sosyal marjinal fayda o kadar büyüktür ki, toplum hastalığın yayılmasını ve hayatta kalmasını imkansız hale getiren bir bağışıklama seviyesine ulaşmak için maliyet ödemeye isteklidir.

Belirli hastalıkların ciddiyetine rağmen, bağışıklamanın maliyeti ile sosyal marjinal faydası, bağışıklamanın nihai hedefinin her zaman tamamen yok etmek olmadığı anlamına gelmektedir. Sosyal açıdan en uygun sonucun tam olarak nerede olduğunu söylemek zor olsa da, bunun bağışıklamanın mevcut olduğu tüm hastalıkların ortadan kaldırılması olmadığını biliyoruz.

### Dışsallığın içselleştirilmesi

Bağışıklamanın getirdiği pozitif dışsallığı içselleştirmek için marjinal faydaya eşit ödemeler yapılmalıdır. Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkelerde bu ödemeler genellikle hükûmet sübvansiyonları şeklinde gerçekleşmektedir. 1962'den önce Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bağışıklama programları yerel ve eyalet düzeyindeki hükûmetler tarafından yürütülmekteydi. Sübvansiyonlardaki tutarsızlık, Amerika Birleşik Devletleri'nin bazı bölgelerinin sosyal olarak optimal miktara ulaşmasına, diğer bölgelerin ise sübvansiyonsuz kalmasına ve bağışıklamanın özel marjinal fayda düzeyinde kalmasına yol açmıştır.

1962'den ve Aşı Yardım Yasası'ndan bu yana Amerika Birleşik Devletleri bir bütün olarak daha büyük ölçekte sosyal açıdan optimal sonuca doğru ilerlemektedir. Devlet sübvansiyonlarına rağmen sosyal optimuma ne zaman ulaşıldığını söylemek zordur. Bağışıklamanın gerçek sosyal marjinal faydasını belirlemedeki zorluklara ek olarak, kültürel hareketlerin özel marjinal fayda eğrilerini değiştirdiğini görülür.

Aşı tartışmaları, bazı özel vatandaşların bağışıklamanın marjinal faydasına bakış açısını değiştirmiştir. Eğer A bireyi bağışıklama ile ilişkili, muhtemelen antijenin kendisinden daha büyük bir sağlık riski olduğuna inanıyorsa bağışıklama için ödeme yapmaya veya bağışıklama yaptırmaya istekli olmayacaktır. Daha az istekli katılımcı ve genişleyen bir marjinal fayda ile sosyal optimuma ulaşmak, hükûmetlerin sübvansiyonlar yoluyla ulaşması için daha zor hale gelmektedir.

Sübvansiyonlar yoluyla devlet müdahalesinin dışında, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar da gelişmekte olan bölgelere ücretsiz bağışıklama sağlayarak bir toplumu sosyal açıdan en uygun sonuca doğru hareket ettirebilir. Gelişmekte olan toplumlar, başlangıçta bağışıklamayı karşılayabilecek durumda olmadıkları sürece, özel marjinal faydalar tarafından belirlenen bir miktara ulaşamayacaklardır. Bağışıklama programları yürüten kuruluşlar, özel olarak yetersiz bağışıklanmış toplumları sosyal optimuma doğru hareket ettirebilirler.

Irk, etnik köken ve bağışıklama
-------------------------------

Amerika Birleşik Devletleri'nde ırk ve etnik köken, koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetlerinin kullanımının yanı sıra sağlık sonuçlarının da güçlü belirleyicileridir.

Bebek ölüm oranları ve genel ölümlerin önde gelen nedenlerinin çoğu Afrikalı Amerikalılarda Avrupalı Amerikalılara göre daha yüksektir. Yakın zamanda yapılan bir grip ve zatürre ölüm oranı analizi, 1999-2018 yılları arasında Afrikalı Amerikalıların bu nedenlerle Avrupalı Amerikalılardan daha yüksek oranlarda öldüğünü ortaya koymuştur. Bu ırksal eşitsizliklere katkıda bulunan, influenza ve pnömokokal pnömoniye karşı daha düşük aşılanma oranlarıdır.

COVID-19 salgını sırasında, ölüm oranları Afrikalı Amerikalılarda Avrupalı Amerikalılardan daha yüksek olmuş ve aşılama oranları Afrikalı Amerikalılarda yaygınlaşma sırasında gecikmiştir. Hispanikler arasında aşılanma oranları Hispanik olmayan beyazlara göre daha düşüktür.

Ayrıca bakınız
--------------

* Grip aşısı
* Pandemi
* Aşılama
* Aşıyla önlenebilir hastalıklar

Kaynakça
--------

1. ↑  "Vaccines". *medlineplus.gov*. 1 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2023.
2. ↑  "Top Vaccination For Your Child". Vaxins. 15 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2016.
3. ↑  Needham, J. (1999). "Part 6, Medicine". *Science and Civilization in China: Volume 6, Biology and Biological Technology*. Cambridge: Cambridge University Press. s. 134.
4. ↑  Silverstein, Arthur M. (2009). *A History of Immunology* (2. bas.). Academic Press. s. 293. ISBN 9780080919461.
5. ↑  Voltaire (1742). "Letter XI". *Letters on the English*.
6. ↑  "Ten Great Public Health Achievements in the 20th Century". 13 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. CDC
7. ↑  Hinman, A. R.; Orenstein, W. A.; Rodewald, L. (15 Mayıs 2004). "Financing Immunizations in the United States". *Clinical Infectious Diseases* (İngilizce). **38** (10): 1440-1446. doi:10.1086/420748. ISSN 1058-4838. PMID 15156483.
8. ↑  Cook, Joseph; Jeuland, Marc; Maskery, Brian; Lauria, Donald; Sur, Dipika; Clemens, John; Whittington, Dale (2009). "Using private demand studies to calculate socially optimal vaccine subsidies in developing countries". *Journal of Policy Analysis and Management*. **28** (1): 6-28. doi:10.1002/pam.20401. ISSN 0276-8739. PMID 19090047.
9. ↑  "Vaccine-Preventable Diseases, Immunizations, and MMWR – 1961–2011". *www.cdc.gov* (İngilizce). 6 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2018.
10. 1 2  *Health United States 2017 With special feature on mortality*. Hyattsville, MD: National Center for Health Statistics. 2018.
11. ↑  Donaldson, Sahai V.; Thomas, Alicia N.; Gillum, Richard F.; Mehari, Alem (January 2021). "Geographic Variation in Racial Disparities in Mortality From Influenza and Pneumonia in the United States in the Pre-Coronavirus Disease 2019 Era". *Chest*. **159** (6): 2183-2190. doi:10.1016/j.chest.2020.12.029. PMID 33400931.
12. ↑  Bassett, Mary T.; Chen, Jarvis T.; Krieger, Nancy (20 Ekim 2020). "Variation in racial/ethnic disparities in COVID-19 mortality by age in the United States: A cross-sectional study". *PLOS Medicine*. **17** (10): e1003402. doi:10.1371/journal.pmed.1003402. PMC 7575091 $2. PMID 33079941.
13. ↑  Gorina, Y; Kelly, T; Lubitz, J; Hines, Z (2008). *Trends in Influenza and Pneumonia Among Older Persons in the United States*. Hyattsville, MD: National Center for Health Statistics.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Bağışıklama*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Ulusal Bağışıklama Bilgi Ağı (NNii) (İngilizce)
* Hastalık Kontrol Merkezleri Ulusal Bağışıklama Programı (İngilizce)
* Bağışıklama, Nadja Durbach, Chris Dye ve Sanjoy Bhattacharya ile BBC Radyo 4 tartışması (*In Our Time*, 20 Nisan 2006) (İngilizce)


| * g
* t
* d
Bebekler ve çocuk bakımı |
| --- |
| Sağlık (Pediatri) | 
* Bebek maması
* Doğum ağırlığı
* Meme pompası
* Emzirme
* Emzirme ve ilaçlar
* Biberon
* Emzik
* Kolik
* Aşılar
* Konak hastalığı
* Ezotropya
* Gelişme başarısızlığı
* Bağışıklama
* Bebek ve yürümeye başlayan çocuk güvenliği
* Bebek banyosu
* Bebek maması güvenliği
* Bebek formülü
* Bebek masajı
* Bebek maması güvenliği
* Bebek beslenmesi
* Bebek solunum sıkıntısı sendromu
* Bebek uyku eğitimi
* Yenidoğan yoğun bakım ünitesi
* Yenidoğan bakımı ve güvenliği
* Oral rehidrasyon tedavisi
	+ Pedyalit
* Erken doğum
* Sarsılmış bebek sendromu
* Soya formülü
* Ani bebek ölümü sendromu
* Emzirme ve ruh sağlığı

 |
| İnsan doğurganlığı | 
* Ek ebeveynlik
* Bebek liderliğindeki sütten kesme
* Bebek konuşması
* Gevezelik
* Çocuk doğurma
* Doğum kusuru
* Dört ayaklı hareket
* Bebek görsel gelişimi
* Tahriş edici bebek bezi dermatiti
* Gebelik yaşı
* Bebek bilişsel gelişimi
* Kanguru bakımı
* Anne
* Tekerleme
* Nesne kalıcılığı
* Ebeveyn
* Ebeveynlik
* Ce-e oyunu
* Oynat
* Doğum öncesi gelişim
* Diş çıkarma
* Ağlama türleri
* Yürüme
* Sütten kesme

 |
| Sosyalleşme ve Kültür | 
* Ek
* Bebek bakıcılığı
* Çocuk istismarı
* Çocuk velayeti
* Çocuk hakları
	+ BM Çocuk hakları
* Erkek sünneti
* Çocuk bakımı
* Koruyucu bakım
* Büyükanne ve büyükbaba ziyareti
* Bebek yüzmesi
* Süt bankası
* Dadı
* Sütanne

 |
| Bebek bakımı ve ekipmanları | 
* Hoppala
* Bebek güvenlik kapısı
* Bebek telsizi/Gizli kamera
* Bebek pudrası
* Bebek şampuanı
* Bebek oyuncağı
* Yürüteç
* Önlük
* Bebek salıncağı
* Bebek taşıma
* Bebek arabası
* Beşik
* Bebek sepeti
* Çocuk koltuğu
* Kumaş bebek bezi
* Beşik tahtası
* Bebek bezi
* Bebek bezi çantası
* Islak mendil
* Haberman Besleyici
* Yüksek sandalye
* Bebek yatağı
* Bebek kıyafeti
* Emzik
* Park yatak
* Gezginci
* Ek hemşirelik sistemi
* Kundak
* Yüzme bezi
* Diş kaşıyıcı
* Seyahat karyolası

 |
| Diğer başlıklar | 
* Şablon:Aile
* Şablon:Hamilelik
* Şablon:Ebevenlik
* Bebek partisi
* Bebek taşıma
* Çocuk ihmali
* Kapalı evlat edinme
* Ağlama odası
* Bebek kulak delme
* Açık evlat edinme
* Doğum öncesi kokain maruziyeti
* Yenidoğan yoksunluğu sendromu
* Ebeveyn çocuk kaçırma
* Ebeveyn sorumluluğu
* Ebeveynlik planı
* Babalık
	+ Babalık dolandırıcılığı

 |

| * g
* t
* d
Yapay bağışıklık indüksiyonu / Bağışıklama: Aşılar, Aşılama, Enfeksiyon, İnokülasyon (J07) |
| --- |
| Gelişim | 
* Adjuvan
* Aşı içerikleri
	+ liste
* Matematiksel modelleme
* Saklama
* Zaman çizelgesi
* Denemeler

 |
| Sınıflar | 
* Konjuge
* İnaktif
* Canlı
	+ Zayıflatılmış
	+ Heterolog
* Alt ünite/bileşen / Peptit / Virüs benzeri parçacık / Sentetik
* DNA / mRNA
* Terapötik
* Toksoit
* Viral vektör

 |
| Yönetim | 
* Küresel:
	+ GAVI İttifakı
	+ NITAG
	+ SAGE
	+ Aşı israfı
	+ Politika
	+ Program
	+ Aşı yaralanması
* ABD:
	+ ACIP
	+ Aşı mahkemesi
	+ Çocuklar için Aşı Programı
	+ VAERS
	+ VSD

 |
| Aşılar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Bakteriyel | 
* Şarbon
* Bruselloz
* Kolera#
* Difteri#
* Hib#
* Leptospiroz
* Lyme hastalığı aşısı‡
* Meningokok#
	+ MeNZB
	+ NmVac4-A/C/Y/W-135
* Boğmaca#
* Veba
* Pnömokok#
	+ PCV
	+ PPSV
* Q humması
* Tetanoz#
* Verem
	+ BCG#
* Tifo#
	+ Ty21a
	+ ViCPS
* Tifüs
* kombinasyon:
	+ DPT/DTwP/DTaP
	+ Td/Tdap
* araştırma:
	+ Clostridioides difficile
	+ Grup B streptokok hastalığı
	+ Şigelloz

 |
| Viral | 
* Adenovirüs
* Ebola
	+ rVSV-ZEBOV
* Grip#
	+ H1N1 (Pandemrix)
	+ H5N1
	+ LAIV
* Hantavirüs
* Hepatit A#
* Hepatit B#
* Hepatit E
* HPV#
	+ Cervarix
	+ Gardasil
* Japon ensefaliti#
* Kızamık#
* Kabakulak#
* Çocuk felci#
* Kuduz#
* Rotavirüs#
* Kızamıkçık#
* SARS-CoV-2
	+ Corbevax†
	+ Covaxin†
	+ CanSino†
	+ CoronaVac†
	+ EpiVacCorona†
	+ Janssen
	+ Moderna
	+ Novavax
	+ Oxford-AstraZeneca
	+ Pfizer–BioNTech
	+ Sanofi-GSK†
	+ Sinopharm BIBP†
	+ Skycovione†
	+ Sputnik V†
	+ Valneva†
* Çiçek hastalığı
* Kene kaynaklı ensefalit#
* Varisella zoster
	+ Su çiçeği#
	+ Zoster
* Sarıhumma#
* kombinasyon:
	+ Hepatit A ve B
	+ KKK
	+ KKKV
* araştırma:
	+ Chikungunya
	+ Sitomegalovirüs
	+ Dang#
	+ Epstein-Barr virüsü
	+ Hepatit C
	+ Herpes simpleks
	+ HIV
	+ Solunum sinsityal virüsü
	+ Zika

 |
| Protozoa | 
* Sıtma
	+ RTS,S
* araştırma:
	+ Tripanozomiyaz

 |

 |
| Helmintiyazis | 
* araştırma:
	+ Kancalı kurt
	+ Şistozomiyaz

 |
| Diğer | 
* Androvax (androstenedion albümin)
* Kanser aşıları
	+ ALVAC-CEA
	+ BCG#
	+ Hepatit B#
	+ HPV#
		- Cervarix
		- Gardasil
	+ Prostvac
* NicVAX
* Ovandrotone albumin (Fekundin)
* TA-CD
* TA-NIC
* kombinasyon:
	+ DTaP-IPV/Hib
	+ DTaP-IPV-HepB
	+ Hekzavalan aşı
	+ Pentavalan aşı

 |
| Mucitler/araştırmacılar | 
* Edward Jenner
* Louis Pasteur
* Hilary Koprowski
* Jonas Salk
* John Franklin Enders
* Maurice Hilleman
* Stanley Plotkin
* H. Fred Clark
* Paul Offit
* Katalin Karikó
* Drew Weissman

 |
| Tartışma | 
* Genel
* KKK (*Lancet* KKK otizm sahtekarlığı)
* NCVIA
* Enfeksiyon partisi
	+ Pox
	+ Grip
	+ CoV
* Tiyomersal
* Aşılar ve ABÖS
* *Cedillo - Sağlık ve İnsani Hizmetleri Bakanı Davası*
* Alternatif aşılama programı

 |
| İlgili | 
* Epidemiyoloji
* Bulaşıcı hastalıkların yok edilmesi
* Vaccinate Your Family
* Aşı konuları listesi
* Aşı ile önlenebilir hastalık
* Sürü bağışıklığı

 |
| 
* #DSÖ-Tİ
* ‡Piyasadan çekildi
* Klinik çalışmalar:
	+ †Faz III
	+ §Faz III'e hiç geçilmedi

 |

| * g
* t
* d
Enfeksiyon hastalıkları alanındaki kavramlar |
| --- |
| Belirleyiciler | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ajan | 
* Bulaşıcılık
	+ Bulaşıcı doz
* Patojenite
	+ Atak hızı
* Virülans
	+ Endotoksin
	+ Ekzotoksin
	+ vaka ölüm oranı
* Antimikrobiyal direnç

 |
| Konak | 
* Hassas birey
* Yanık
* Diyabet
* Bağışıklık tepkisi
	+ Bağışıklık yetmezliği
	+ Bağışıklık baskılanması
* Ameliyat Sonrası
* Fırsatçı enfeksiyon
* Enfeksiyon riski

 |
| Çevre | 
* Su, sanitasyon ve hijyene erişim
* İklim değişikliği
	+ El Niño
	+ Tropikal hastalıklar
* Ticaret
* Ormansızlaşma
* Ekoloji
* Nem
* Enjeksiyon uyuşturucu kullanımı
* Doğal afetler
	+ Sel
* Kümes hayvanları ve çiftlik hayvanları
* Yoksulluk
* Seyahat
* Vektör kontrolü
* Savaş ve çatışma

 |

 |
| Bulaşma | 

|  |  |
| --- | --- |
| Temel kavramlar | 
* Asemptomatik taşıyıcı
* Enfeksiyon zinciri
* Fomit
* Konak
* Kuluçka süresi
* İndeks vaka
* Bulaşıcı dönem
* Gizli dönem
* Doğal rezervuar
* Fırsatçı enfeksiyon
* Subklinik enfeksiyon
* Süper yayıcı
* Ara dönem

 |
| Modlar | 
* İnsandan insana bulaşma
	+ Yatay
	+ Dikey
* Türler arası aktarım
	+ Saçılan enfeksiyon
	+ Vektör
	+ Zoonoz
	+ Ters zoonoz
* Çığır açan enfeksiyon

 |
| Rotalar | 
* Hava
* Kan
* Yiyecek
* Dışkı
* Fomit
* Hastane
* Sivrisinek
* Seks
* Su

 |
| Modelleme | 
* Saldırı hızı
* Temel çoğalma sayısı
* Epidemiyolojide bölmeli modeller
* Kritik topluluk boyutu
* Enfeksiyonun gücü
* Sürü bağışıklığı
* Enfeksiyon oranı
* Seri aralığı
* İletim riskleri ve oranları

 |
| Oluşum seviyeleri | 
* Küme
* Endemik
* Epidemi
* Holoendemik
* Hiperendemik
* Insidans
* Mezoendemik
* Salgın
* Pandemi
* Yaygınlık
* Sporadik
* Sindemik

 |

 |
| Önleme ve Kontrol önlemleri | 

|  |  |
| --- | --- |
| Farmasötik | 
* Antibiyotik
* Antifungal
* Antimikrobiyal
* Antiseptik
* Antiviral
* Bağışıklama
* İmmünoterapi
	+ Monoklonal antikor tedavisi
* İnokülasyon
* Faj tedavisi
* Temas öncesi profilaksi
* Temas sonrası profilaksi
* İlacın yeniden konumlandırılması
* Aşılama
	+ Aşı etkinliği
	+ Hatırlatma dozu
	+ direnç

 |
| İlaç dışı | 
* Kişi takibi
* Kordon sanitaire
* Hastalık sürveyansı
* Dezenfeksiyon
* Hijyen
	+ Gıda hijyeni
	+ El yıkama
	+ Eldiven
* İzolasyon
* Karantina
* Koruyucu haciz
* Halk sağlığı
* Karantina
* Solunum kaynağı kontrolü
	+ Cerrahi maske
	+ KKD
* Güvenli seks
* Sanitasyon
* Tarama
* Sosyal mesafe
* Sterilizasyon
* Seyahat kısıtlamaları
* Vektör kontrolü

 |

 |
| Yeni enfeksiyonlar | 
* X Hastalığı
* Yeni virüsler

 |
| Diğer | 
* Keşif
* Eradikasyon
* Enfeksiyon hastalıkları (Uzmanlık dalı)
* Mikrobik biyoterörizm
* Tropikal hastalıklar
	+ Tropikal tıp

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4161380-6
* LCCN: sh85064545
* NARA: 10637298
* NLI: 987007541084405171

 |