**İlhan Selçuk** (11 Mart 1925, Aydın - 21 Haziran 2010, İstanbul), Türk gazeteci ve yazar.

Düzenli gazetecilik kariyerine 1961'de *Akşam*'da başladı; aynı yıl *Tanin*'e oradan *Vatan*'a geçti; ertesi yıl Nadir Nadi'nin çağrısı üzerine *Cumhuriyet* gazetesinde yazmaya başladı. 1991 yılından ölümüne kadar *Cumhuriyet*'in başyazarlığını yaptı.

İlhan Selçuk, 12 Mart Muhtırası'ndan sonra "9 Mart Cuntası" içerisinde yer almak savıyla tutuklandı ve Ziverbey Köşkü'nde işkence gördü.

21 Mart 2008 tarihinde saat sabah 04:30 sıralarında Ergenekon operasyonu kapsamında gözaltına alındı ve iki gün sorgulandıktan sonra tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldı. 21 Haziran 2010 tarihinde ölen yazar, Hacıbektaş ilçesindeki "Yıldızlar Mezarlığı"na defnedildi.

Yaşamı
------

Babası Mehmet Kasım Selçuk, annesi Hikmet Selçuk'tur. Asker olan babasının görevi sebebiyle çocukluğunda Türkiye'nin birçok değişik yerinde bulundu. Karikatürist Turhan Selçuk'un ve Mengü Ertel'in eşi Ülfet Ertel'in kardeşidir. En büyük abileri Orhan ise, Harp Okulunda okurken ölmüştür. İlhan Selçuk, 1950'de İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni bitirdi. Bir süre serbest avukat olarak çalıştıktan sonra, önce yayıncılığa sonra da gazeteciliğe yöneldi. Kardeşi Turhan Selçuk'la birlikte *41 Buçuk* (1952) ve *Dolmuş* (1956), Aziz Nesin ve Turhan Selçuk'la birlikte *Karikatür* (1958) adlı mizah dergilerini çıkardı. *Karikatür* dergisi, sonradan Semih Balcıoğlu'nun *Taş* adlı mizah dergisiyle birleşerek *Taş-Karikatür* adını aldı. İlk yazıları 1952 yılında *41 Buçuk* dergisinde çıkan Selçuk, 1961'den itibaren gazeteciliğe başlayarak *Yeni İstanbul*, *Akşam*, *Tanin* ve *Vatan* gazetelerinde fıkra yazarlığı yaptı. 1963'te girdiği *Cumhuriyet'*teki "Pencere" adlı köşesindeki yazılarını ölümüne kadar sürdürdü. 

İlhan Selçuk ve Cumhuriyet Aydınlanmasını Yaratanlar Anıtı
### 12 Mart Dönemi

Ana madde: 12 Mart Muhtırası
İlhan Selçuk 12 Mart Muhtırası'ndan sonra, 9 Mart 1971 darbe teşebbüsüne katılan Millî Demokratik Devrimcilerden olduğu gerekçesiyle gözaltına alındı. 12 Mart 1971 muhtırasına giden süreçte Doğan Avcıoğlu'nun çıkardığı *Devrim* gazetesi etrafında toplanan ve içlerinde 27 Mayıs Darbesini yapan Millî Birlik Komitesi'nin gerçek lideri Emekli Korgeneral Cemal Madanoğlu'nun da bulunduğu öne sürülen "Millî Demokratik Devrimciler", o dönemin siyasi partilerinin demokrasi anlayışının bir oyalamaca olduğunu ileri sürerek *ulusçu-devrimci yöntem* olarak ifade edilen ilkeler doğrultusunda parlamento dışı muhalefeti savunuyorlardı.*Devrim* gazetesinin Genel Yayın Yönetmeni Hasan Cemal, çok sonraları anılarını anlattığı *Cumhuriyet'i Çok Sevmiştim* adlı kitabında o zamanki maksatlarının "ulusalcı" subayları ikna ederek onlarla birlikte 1917'de Rusya'da yapılmış olan Ekim Devrimi gibi askeri darbeye benzeyen bir "Millî Demokratik Devrim" yapmak olduğunu yazdı. 1971’de Oktay Kurtböke ile beraber sıkıyönetim mahkemesinde yargılandı.

Selçuk, 12 Mart döneminde "Ziverbey Köşkü"nde yaşadığı sorgulama günleri üzerine açıklamalar yapmayı düşünmediğini belirtse de 1987 yılında burada yaşadıklarından yola çıkarak "Köşk"ün adını taşıyan bir kitap yazdı. Kitapla birlikte Ziverbey Köşkü’nün işkence iddiaları ilk defa anlatılmış oldu. Selçuk, Köşk’teki işkence iddiasını ifadesinin içine akrostiş yöntemiyle gizlice yerleştirmişti, yazdığı her cümlenin sondan ikinci kelimesinin baş harfi yukarıdan aşağı sıralandığında "işkence altındayım" cümlesi çıkıyordu.

Yazar, Ziverbey Köşkündeki "ilişki ağı" konusundaki bir soruyu şöyle yanıtlamıştır:

*"Erenköy Köşkü Cevdet Sunay-Memduh Tağmaç-Faik Türün cuntasının işkence merkeziydi. 12 Mart yapısı içinde özel bir yeri vardı. Çünkü 1. Ordu'nun bulunduğu İstanbul bölgesinde Faik Türün, kendi yetkilerini kullanarak özel operasyonlar yaptırabiliyordu. Basın da İstanbul'da olduğuna göre, burada yaşandı birçok şey. İnsanlar tutuklanmaya, gözaltına alınmaya, kovuşturulmaya başlandı, davalar birbirini izledi. Bu karmaşa içinde aydınlık olan şudur: 12 Mart döneminde Erenköy'de, Ziverbey'de Zihni Paşa Köşkü diye anılan (ya da Ziverbey Köşkü) yerde Faik Türün ve (1991 yılında bir Dev-Sol militanı tarafından öldürülecek olan) Memduh Ünlütürk buyruğunda bir işkence merkezi kurulmuştur. Bu işkence merkezinde de birçok aydın tezgâhtan geçirilmiştir."*

Selçuk, kitapta yaşadığı işkenceyi şöyle anlatıyordu: [*kaynak belirtilmeli*]

*"Gözlerim bağlı olduğundan hiçbir şey görmüyordum. Birileri beni yere yatırmışlar, çoraplarımı çıkarmışlardı. Ayak bileklerime bir alet geçirilmişti. Bir manivelanın ya da vidanın sıkıştırıldığını duyumsuyordum. Öyle bir an geldi ki, bacaklarımı kıpırdatamaz oldum. Bir yağ mı sıvı mı sürüyorlardı tabanlarıma sonra sopa inip kalkmaya başladı. Kendimi acıya katlanabilir sanırdım (...) ancak falakanın verdiği acı hiçbir acıyla kıyaslanamaz (...) Taa kemiklerine işleyen bir acı duyuyor insan. Başlangıçta bağırmamak için kendimi tutuyor, dişlerimi sıkıyordum. Ama sonra kendimi bıraktım; çünkü ne kadar çabalarsan çabala sesine gem vuramıyorsun. Önce hırıltı başlıyor, ardından feryada dönüşüyor, hayvanlaşıyorsun. Olayın bir de ruhsal yanı var ki, bedensel acının üstüne biniyor. Kendini aşağılanmış olarak görüyorsun..."*

### Sonraki yıllar

Yazarın 1995 senesinde yapılan heykeli Kadıköy'deki Özgürlük Parkı'nda bulunmaktadır
1991 yılında, Nadir Nadi'nin ölümünden sonra *Cumhuriyet'*in yayın politikası nedeniyle başlayan tartışmalar sonucunda bir grup yazar ve çalışanla beraber gazeteden ayrıldı. Ancak Nisan 1992'de yeni bir yayın kurulu oluşturulmasıyla gazeteye döndü ve ölümüne kadar sürdüreceği başyazarlık görevine başladı.

Türkiye İnsan Hakları Kurumu Vakfı (TİHAK) kurucu üyesidir. 1997 Sertel Demokrasi Ödülü'ne layık görülmüştür.

Selçuk'un, Eskişehir'deki Yılmaz Büyükerşen Balmumu Heykeller Müzesi'nde yer alan balmumu heykeli.
İlhan Selçuk, 21 Mart 2008 günü saat sabah 04:30'da Ergenekon soruşturması kapsamında gözaltına alındı. Selçuk'la birlikte gözaltına alınanlar arasında İşçi Partisi Genel Başkanı Doğu Perinçek, eski İstanbul Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kemal Alemdaroğlu, Ulusal Kanal Genel Yayın Yönetmeni Ferit İlsever, Aydınlık Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Serhan Bolluk ve gazeteci Adnan Akfırat da bulunmaktaydı. İlhan Selçuk, 22 Mart'ı 23 Mart 2008'e bağlayan gece, saat 01:30'da serbest bırakılmıştır.

14 Ağustos 2009 günü, rahatsızlanarak Vehbi Koç Amerikan Hastanesi Yoğun Bakım ünitesinde tedavi altına alınmış ve beyin damar tıkanıklığına bağlı olarak kısmi felç geçirdiği saptanmıştır. 10 gün yoğun bakım ünitesinde tedavi gören Selçuk, 24 Ağustos 2009 günü yoğun bakımdan çıkmıştır.

21 Haziran 2010 günü çoklu organ yetmezliği nedeniyle İstanbul'da öldü. Vasiyeti üzerine Nevşehir'in Hacıbektaş İlçesi'nde ağabeyi Turhan Selçuk’un yanı başında toprağa verildi.

Eserleri
--------

* *Uzak Komşu Rusya'dan Gezi Notları* (1967) - Gezi notları
* *Mustafa Kemal'in Saati* (1969) - Belgesel yazılar
* *Yüzbaşı Selahattin'in Romanı* (2 cilt, 1973/1975) - Roman
* *Güzel Amerikalı* (1976) - Gezi notları
* *Sovyetler, İran, Amerika İzlenimleri* (1976) - Gezi notları
* *Yeni Kırallar, Yeni Soytarılar* (1976) - Belgesel yazılar
* Atatürkçülüğün Alfabesi
* *Ağlamak ve Gülmek* (1982) - Belgesel yazılar
* *Düşünüyorum Öyleyse Vurun* (1984) - Belgesel yazılar
* *Görülmüştür* (1986) - Belgesel yazılar
* *Ziverbey Köşkü* (1987) - 12 Mart dönemi tutukluluğu anıları
* *Japon Gülü* (1988) - Deneme
* *Enel Hakk'ın Hakkı* - Cumhuriyet gazetesinde çıkmış, Alevi-Sünni konularında yazılmış çarpıcı yazıları içermektedir. Bazı Bektaşi Fıkraları ile okuyucu eğlenerek bilgilendiriliyor.
* *İskele Sancak Sol - Sağ - Şeriat* (1996)

Kaynakça
--------

1. ↑  Aslan, Gonca Begüm. "Türkiye'de çizgi roman sanatının gelişim süreci içerisinde Turhan Selçuk'un yeri ve Abdülcanbaz". Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Grafik Tasarımı Anasanat Dalı yüksek lisans tezi, 2019; Sayfa 148. Erişim tarihi: 3 Aralık 2020.
2. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 14 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2009.
3. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 11 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2010.
4. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 11 Mayıs 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2009.
5. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 4 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2008.
6. ↑   [*yalın URL*]
7. ↑  "Milliyet 23.03.2008". 26 Mart 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2008.
8. ↑  "Haber3 22.03.2008". 26 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2013.
9. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 17 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Nisan 2009.
10. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 10 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Nisan 2008.
11. ↑  "Cumhuriyet Gazetesi". 18 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2009.

Dış bağlantılar
---------------

* Gözaltı ve işkenceyle geçen bir ömür 14 Aralık 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb15029974g (data)
* GND: 120661411
* ISNI: 0000 0001 1455 8660
* LCCN: n85327269
* NTA: 07416659X
* SUDOC: 168981467
* TEİS: ilhan-selcuk
* VIAF: 117948244
* WorldCat: lccn-n85327269

 |