**İsmail Hakkı Uzunçarşılıoğlu** (23 Ağustos 1888 – 10 Ekim 1977), Türk akademisyen, eğitimci, siyasetçi ve tarihçi. Yaptığı çalışmalarla Osmanlı tarihine önemli katkılarda bulunan isimlerden biri olarak kabul edilir.

Hayatı
------

23 Ağustos 1888'de (1304) Eyüp-Acıçeşme Sokağı, 8 numaralı evde doğdu.

Babası Uzunçarşılı Mehmet Lâtif Efendi, annesi Ratibe Hanım'dır. Mehmet Şefik-Servet kızı Emine Safiye Hanım'la evli; Ahmet Oktay ve Mehmet Ergun'un babasıdır.

İsmail Hakkı Uzunçarşılı, ilk eğitimini "Nişancı Mahalle Mektebi"'nde ve Eyüpte Bahriyede "Iplikhane Mektebi"nde gördü. Sonra açılan giriş imtihanından başarılı olarak "Soğukçeşme Askeri Rüştiyesi"nde orat eğitimine başladı ama iki yıl sonra "Bayezid Merkez Rüştiyesi"ne geçti ve Ağustos 1904'te bu rüştiyeyi bitirip diplomasını aldı. Lise eğitimi için aynı yıl içinde "Mercan İdadisi"nde kaydoldu. Lise öğrenciliği İkinci Meşrutiyet'in ilan edildiği dönemde geçti. O zaman bu okul müdürü gazeteciliği ile isim yapmış Hüseyin Cahit Bey idi. Yerine müdür olarak tarihçi Ali Reşat Bey geçti. İsmail Hakkı, bu tarihçi Ali Reşat Bey'den gayet etkilenmiştir. 1909 yılında "Mercan Idadisi"nden mezun oldu. 1909'da İstanbul Darülfünun’un Edebiyat Bölümü'ne meccani burslu olarak kayıt olup 1912’de imtihanlarda başarılı olup yüksek eğitim diploması aldı.

Üniversite mezunu olan İsmail Hakkı, öğretmenlik tayini için Maarif Nezareti'ne müracaat etti ve aylık altı yüz kuruş maaşla Kütahya İdadisi tarih öğretmeni olarak Kütahya'ya gönderildi ve Kütahya İdadisi'nde sekiz sene öğretmenlik yaptı. Burada iken Kütahya şehri tarihi belgelerini toplayıp, Kütahya şehri tarihine dair bir kitap hazırladı ve bu kitap İstanbul'daki Maarif Vekâleti tarafından bastırıldı. Bu çalışmasından dolayı İsmail Hakki'ya Kütahya Vilayeti Meclis-i Umumisi tarafından "Kütahya Fahri Hemşehriliği" verildi. Lakin Milli Mücadele başladığı zaman okullar tatil oldu ve sınıflarda öğrenci kalmadı. İsmail Hakkı "Kuvayi Seyyari"de fahri hizmette bulundu. Aynı zamana Kütahya'daki milli direniş hakkında Ankara'ya raportörlük yaptı. Yunan Ordusu'nun Ankara'ya doğru ilerleyişi sırasında, 30 Temmuz 1921'de Kütahya, Yunan Ordusu tarafından işgal edildi. Bu nedenle İsmail Hakkı önce Eskişehir ve sonra da Ankara'ya geçti.

1921’de Ankara'daki Ulusal Hükûmet Maarif Vekaleti tarafından "Trabzon Sultanisi"ne tayin edildi. Bu göreve İnebolu üzerinden gitmekte iken Kastamonu'da çıkartılan yerel "*Açık Söz*" gazetesine yazdığı yazılarla yeni Kastamonu Valisi Rafet Canıtez'in ilgisini çekti ve onun Ankara merkezden isteği ile "Kastamonu İdadisi"nde tarih öğretmenliği görevine atandı. Eylül 1922'de Kütahya Sultanisi Müdürlüğü'ne atandı. Ama bu göreve başlamadan geçici olarak Balıkesir Mebusu Vehbi Bey tarafından Karesi (Balıkesir) Maarif Müdürlüğü'ne tayin oldu. Cumhuriyet'in ilanından sonra 1924'te "Karesı Maarif Müdürü" ve sonra "Balıkesir İlköğretim Müdürü" görevine atandı. Bu dönemde araştırma ve yayınlama ile de uğraşan İsmail Hakkı, "*Karesi Lisesi Salnamesi*", "*Karesi Tarihçesi*" ve "*Karesi Meşahiri*" adlı eserler hazırlayıp yayımlattı. Bu eserlerden dolayı Kütahya Vilayeti Meclis-i Umumi kararı ile "Vilayet Fahri Hemşehriliği" verildi.

1952te Ankara merkeze bağlı "Maarif Vekâleti Genel Müfettişi" yapıldı. İsmail Hakkı, teftiş için gittiği vilayet merkezlerinde vilayet arşivleri ve diğer tarihsel yapıtlar üzerine çalışmalarını sürdürdü. Özellikle "*Kitabeler*" adıyla hazırladığı iki ciltlik eser yayımlandı. Ayrıca bu araştırmalara dayanarak hazırladığı "*Sivas Şehri*" adlı kitabı Maarif Vekaleti tarafından bastırıldı.

14 Ocak 1926 tarihinde ilk defa  Balıkesir Milletvekili oldu. Balıkesir Milletvekilliği görevini 1950'ye kadar sürdürmüştür.

Meclis çalışmalarının yanı sıra 1932-1938 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nde dersler verdi. Üniversite reformundan sonra, "Ordinaryüs Profesör" olarak Edebiyat Fakültesi’nde öğretim görevlisi olarak yer aldı.

Ayrıca Türk Tarih Kurumu’nda da görev yaptı. 1950’de Milletvekilliğinden ayrılarak yalnızca tarih çalışmalarına devam etti.

İsmail Hakkı Uzunçarşılı'nın Edirnekapı Şehitliği'nde bulunan kabri.
İlk çalışmalarını Kastamonu tarihi, Balıkesir tarihi, Kütahya Şehri (1932) gibi yerel tarih araştırmalarına ayırdı. Daha sonra Anadolu Beylikleri’ni inceleme konusu edindiyse de Osmanlı İmparatorluğu’nun siyasal tarihine ve devlet örgütüne ilişkin kitaplarıyla tanındı. 89 yaşında arşivde çalışırken hayata gözlerini yumdu. Edirnekapı Şehitliğine defnedildi.

Eserleri
--------

* 19?: Kastamonu tarihi

*Kastamonu Meşâhiri* Ankara:Kastamonu Eğitim Yüksekokulu Yayınları, 1990.
* 1924: Balıkesir tarihi

*Karesi Meşahiri (Balıkesir Meşhurları* Balikesir:Zağnos Kültür ve Eğitim Vakfı. 1999, ISBN 975-94473-2-0.
*Karesi Vilâyeti Tarihçesi* (haz. Abdülmecid Mutaf), Balıkesir:Zağnos Kültür ve Eğitim Vakfı; 2000, ISBN 975-94473-3-9.
* 1929: Afyon Karahisar, Sandıklı, Bolvadin, Çay, İsaklı, Manisa, Birgi, Muğla, Milas, Peçin, Denizli, Isparta, Atabey ve Eğirdir deki Kitabeler ve sahip, Saruhan, Aydın, Menteşe, İnanç, Hamit Oğulları hakkında malûmat

*Afyon Karahisar, Sandıklı, Bolvadin, Çay, İsaklı, Manisa, Birgi, Muğla, Milas, Peçin, Denizli, Isparta, Atabey ve Eğirdir deki Kitabeler ve sahip, Saruhan, Aydın, Menteşe, İnanç, Hamit Oğulları hakkında malûmat*, Devlet Matbasi 1929
* 1932: Bizans ve Selçukilerle Germiyan ve Osman Oğulları zamanında Kütahya Şehri

*Bizans ve Selçukilerle Germiyan ve Osman Oğulları zamanında Kütahya Şehri*, İstanbul:Maarif Matbaası 1932
* 1937: Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri

*Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1988 (? Baskı) ISBN 975-16-0044-8
* 1942: Meşhur Rumeli Ayanları

*Meşhur Rumeli Ayanlarından Tirsinikli İsmail, Yılık Oğlu Süleyman Ağalar ve Alemdar Mustafa Paşa* İstanbul:Türk Tarih Kurumu Yayınları; 1942
* 1945: Osmanlı Devleti Saray Teşkilatı

*Osmanlı Devleti Saray Teşkilatı* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1988 (3. Baskı) ISBN 975-16-0011-1.
* 1965: Osmanlı Devletinin İlmiye Teşkilatı

*Osmanlı Devletinin İlmiye Teşkilatı* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1988 (1. Baskı) ISBN 975-16-0043-X
* 19?: Osmanlı Devletinin Merkez ve Bahriye Teşkilatı

*Osmanlı Devletinin Merkez ve Bahriye Teşkilâtı* Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayınları VIII. Dizi 1988 (3. Baskı) ISBN 975-16-0042-1
* 19?: Osmanlı Devleti Teşkilatında Kapukulu Ocakları

*Osmanlı Devleti Teşkilâtında Kapukulu Ocakları. Cilt 1. Acemi Ocağı ve Yeniçeri Ocağı*, Ankara: Türk Tarih Kurumu 1988 (. Baskı) ISBN 975-16-0057-X
*Osmanlı Devleti Teşkilatından Kapukulu Ocakları. Cilt 2. Cebeci, Topçu, Top Arabacıları, Humbaracı. Lağımcı Ocakları ve Kapukulu Süvarileri*. Ankara:Türk Tarih Kurumu 1988 (. Baskı) ISBN 975-16-0058-8
* 19?: Osmanlı Devletinin Teşkilatına Medhal

*Osmanlı Devleti Teşkilatına Medhal: Büyük Selçukîler, Anadolu Selçukîlerî, Anadolu Beylikleri, İlhânîler, Karakoyunlu ve Akkoyunlularla Memlûklerdeki Devlet Teşkilâtına Bir Bakış.* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1988 (4. Baskı) ISBN 975-16-0040-5
* 1972-1978: Osmanlı Tarihi IV. Cilt

*Osmanlı Tarihi I. Cilt: Anadolu Selçukluları ve Anadolu Beylikleri Hakkında bir Mukaddime ile Osmanlı Devleti'nin Kuruluşundan İstanbul'un Fethine Kadar*, Ankara:Türk Tarih Kurumu 2003 (8. Baskı) ISBN 975-16-0011-1.
*Osmanlı Tarihi II. Cilt: İstanbul'un Fethinden Kanunî Sultan Süleyman'ın Ölümüne Kadar* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1998 (8. Baskı) ISBN 975-16-0012-X
*Osmanlı Tarihi III. Cilt 1. Kısım: II. Selim'in Tahta Çıkışından 1699 Karlofça Andlaşmasına Kadar* Ankara:Türk Tarih Kurumu 2003 (6. Baskı) ISBN 975-16-0013-8
*Osmanlı Tarihi III. Cilt 2. Kısım: XVI. Yüzyıl Ortalarından XVI. Yüzyıl Sonuna Kadar* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1995 (6. Baskı) ISBN 975-16-0014-6
*Osmanlı Tarihi IV. Cilt 1. Kısım:Karlofça Antlaşmasından XVIII. Yüzyılın Sonlarına Kadar* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1995 (5. Baskı) ISBN 975-16-0015-4
*Osmanlı Tarihi IV. Cilt 2. Kısım: XVIII. Yüzyıl* Ankara:Türk Tarih Kurumu 2003 (5. Baskı) ISBN 975-16-0016-2
* 19?: Çandarlı Vezir Ailesi

*Çandarlı Vezir Ailesi* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1988 (1. Baskı) ISBN 975-16-0441-9
* 19?: Midhad Paşa ve Yıldız Mahkemesi

*Midhad Paşa ve Yıldız Mahkemesi* Ankara:Türk Tarih Kurumu 2000 (2. Baskı) ISBN 975-16-1345-0
* 19?: Hürriyet Kahramanı Resneli Niyazi Hatıratı : Hürriyet Kahramanı

*Hürriyet Kahramanı Resneli Niyazi Hatıratı : Hürriyet Kahramanı* İstanbul:Örgün Yayınevi 2003 ISBN 975-7651-25-7
* 1972: Mekke-i Mükerreme Emîrleri

*Mekke-i Mükerreme Emîrleri* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1984 (2. Baskı) ISBN
* 19? : Topkapı Sarayı Müzesi Osmanlı Saray Arşivi Kataloğu: Fermanlar (İbrahim Kemal Baybura, İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Ülkü Altındağ)

*Topkapı Sarayı Müzesi Osmanlı Saray Arşivi Kataloğu: Fermanlar* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1985 (2. Baskı)

Kaynakça
--------

1. ↑  "TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950)" (PDF). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. 6 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Temmuz 2022.
2. ↑  İPŞİRLİ, Mehmet. *TDV İslam Ansiklopedisi, "UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı" maddesi*.
3. 1 2  "Türk Parlamento Tarihi" (PDF). 12 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 21 Kasım 2022.

| * g
* t
* d
Türkiye Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü sahipleri |
| --- |
| 1995-2009 | 
* Adalet Ağaoğlu, Burhan Doğançay, Şefika Kutluer (1995)
* Yekta Kara, Cahit Külebi, Arif Sağ (1996)
* Lütfi Ömer Akad, Hayrettin Karaca, Turhan Selçuk (1997)
* İstanbul Kültür Sanat Vakfı, Yıldız Kenter, Fikret Otyam (1998)
* Nevzad Atlığ, Turgut Özakman, Rengim Gökmen (1999)
* Halil İnalcık, Oktay Akbal, Ferruh Başağa, Ara Güler, Sevda - Cenap And Müzik Vakfı (2005)
* Turgut Cansever, Yaşar Kemal, Alâeddin Yavaşca (2008)
* Uğur Derman, Nuri Bilge Ceylan, Sakıp Sabancı Müzesi (2009)

 | Türkiye Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri |
| 2010-2014 | 
* Cemal Kafadar, Ergin İnan & İstanbul Modern Sanat Müzesi (2010)
* Semavi Eyice, Sezai Karakoç, Doğan Hızlan, Hasan Çelebi (2011)
* Zeugma Antik Kenti ve Zeugma Mozaik Müzesi, Selim İleri, Şükrü Hanioğlu, Ahmet Hatipoğlu (2012)
* Fuat Sezgin, Daron Acemoğlu, İskender Pala, Bekir Karlığa, Tarihi Kentler Birliği, Ahmet Kaya (2013)
* Hülya Koçyiğit, Niyazi Sayın, Alev Alatlı, Engin Akarlı, TDV İslâm Ansiklopedisi (2014)

 |
| 2015-2020 | 
* Münir Özkul, Rasim Özdenören, Orhan Gencebay, Mehmet Genç, Hüseyin Kutlu, Cemil Meriç (2015)
* Mustafa Kutlu, Kemal Karpat, Erol Parlak, Şener Şen, Feridun Özgören, Süheyl Ünver (2016)
* İlber Ortaylı, Göksel Baktagir, Yavuz Turgul, Ali Toy, Selahattin Kara, Nurettin Topçu (2017)
* Mehmet İpşirli, Türker İnanoğlu, Erol Sayan, İzzet Keribar, Mehmet Âkif Ersoy (2018)
* Nuri Pakdil, MFÖ, Mesut Uçakan, Devrim Erbil, Fuat Başar, Doğan Kuban, Ahmet Yaşar Ocak, Ahmet Halûk Dursun (2019)
* Mehmet Çebi, Necmeddin Okyay, Sadettin Ökten, İsmail Kara, İbrahim Tenekeci, Derviş Zaim, Özdemir Erdoğan (2020)

 |
| 2021-günümüz | 
* Teoman Duralı, İdil Biret, Alev Ebuzziya, Cüneyt Arkın, Gürbüz Azak, Etem Çalışkan, İbrahim Manav, Kemal Tahir (2021)
* Âşık Veysel, Ajda Pekkan, Süleyman Saim Tekcan, Yılmaz Erdoğan, Ayla Algan, Hayrettin Karaman, Yavuz Bülent Bâkiler, Varol Yaşaroğlu, Ömür & Yunus Emre Akkor, Tan Sağtürk, Hilmi Şenalp, Sevan Bıçakçı, Gülbün Mesara (2022)
* Süleyman Uludağ, Ali Birinci, Emel Sayın, İlhami Atalay, Hasan Aycın, Sami Şekeroğlu, Refik Anadol, Sinan Genim, Nazan Bekiroğlu, Attilâ İlhan, Sâmiha Ayverdi, Barış Manço, İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Muhsin Ertuğrul (2023)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb12421017h (data)
* ISNI: 0000 0000 8146 0842
* LCCN: n85098187
* NLI: 987007272607005171
* NTA: 072396687
* SUDOC: 033333807
* TDVİA: uzuncarsili-ismail-hakki
* VIAF: 66555863
* WorldCat: lccn-n85098187

 |