**Wilhelm Reich** (24 Mart 1897 – 3 Kasım 1957), Avusturyalı-Amerikalı psikiyatrist ve psikanalist, psikiyatri tarihinin en radikal isimlerden biri, *Faşizmin Kitle Psikolojisi (The Mass Psychology of Fascism)* ve *Kişilik Çözümlemesi (Character Analysis)* gibi çok bilinen ve dikkate değer kitapların yazarı (her iki kitap da 1933 yılında yayımlanmıştır), Sigmund Freud'un öğrencilerinden biri, Carl Gustav Jung ve Alfred Adler'in tersine Sigmund Freud'un cinsellikle ilgili tezlerini daha ilerilere götürmeye çalışmıştır.

Reich, 1920'lerde Sigmund Freud ile birlikte çalıştı. Hayatının büyük bölümünde hatırı sayılır bir analist olarak tanındı. Kişisel nevrotik semptomlar yerine karakter yapısına odaklandı. Hastalarda ortaya çıkan nevrozların fiziksel, cinsel, ekonomik ve sosyal şartlardan kaynaklı olduğunu savunarak Marksizm ile psikanalizi bağdaştırmaya çalıştı. Ruhsal hastalıkların tedavisinde cinselliği bir tedavi aracı olarak kullandı, başarı sağladı ancak muhafazakâr toplumdan gelen tepkiler üzerine geri adım atmak zorunda kaldı. Ergenlik dönemi cinselliği, evlilik dışı cinsel ilişki, doğum kontrol hapı ve kürtaj yolu ile doğum kontrolü ve kadının ekonomik bağımsızlığını kazanması gibi önemli konulara önayak oldu. Çalışmaları, Saul Bellow, William Burroughs, Paul Edwards, Norman Mailer ve A. S. Neill gibi birçok entelektüeli etkilemiş ve ayrıca Fritz Perls'in Gestalt Terapisi, Alexander Lowen'in Biyo-enerjetik Analiz'i, ve Arthur Janov'un İlksel Çığlık Terapisi (Primal Scream Therapy) gibi birçok çalışmayı da etkilemiştir.

Hayatının sonraki dönemlerinde hem hayranlık duyulan hem eleştirilen tartışmalı bir figür hâline geldi. Seans esnasında hastaya dokunarak veya hastaların içlerindeki orgazm potansiyelini (orgastic potency) geliştirmek amacıyla iç çamaşırlarıyla seansa girmeye teşvik ederek psikanalizin bazı kilit tabularını ihlal etti. Orgazm esnasında yayılan orgon adını verdiği ve çoğu insanın Tanrı dediği bir ilkel kozmik enerji keşfettiğini söyledi. Sağlıklı bir hayat için gerekli olduğunu düşündüğü bu enerjinin atmosferden toplanarak depolanması amacıyla telefon kulübesi boyutlarında olan Orgone Enerji Akümülatörü'nü icat etti. Nezle, iktidarsızlık ve kanser gibi hastalıkları tedavi ettiğini düşündüğü bu buluşu gazetelerde "seks kutuları" adıyla yayımlandı.

Reich, 1933 yılı ocak ayında Hitler başbakan olduğunda Almanya'daydı. 2 Mart 1933'te *Völkischer Beobachter* adlı Nazi gazetesi, Reich'in *Ergenlerin Cinsel Mücadelesi (The Sexual Struggle of Youth)* adlı kitabı hakkında bir saldırı yazısı yayımladı. Bu yazı üzerine Reich derhal Viyana'ya, oradan İskandinavya'ya ve sonunda 1939'da Amerika Birleşik Devletleri'ne göçtü. Burada, Orgone hakkında 1947 yılında *The New Republic* ve *Harper's Magazine* dergilerinde yayımlanan makaleleri üzerine Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi'nin *(Food And Drug Administration - FDA)* aldığı bir mahkeme kararı ile Orgone Enerji Akümülatörü'nün eyaletler arasında satışı yasaklandı. Yasağa uymamak ve mahkeme kararına itaatsizlikle suçlandı. Kendi savunmasını kendisi üstlenerek yazmış olduğu tüm kitapları okunması ve tartışılması amacıyla mahkeme heyetine sundu. Ancak Mahkeme, bilimsel konular hakkında karar verecek bir merci olmadığından tutuklandı ve iki yıl hapse mahkûm oldu. 1956 Ağustos'unda yüzlerce makalesi ABD tarihindeki en yanlış sansür uygulamasından biri olduğu tartışmaları arasında FDA tarafından yakılarak yok edildi. Hapiste geçirdiği bir yıl sonunda kefaletle tahliyesini istemesinden günler sonra kalp yetmezliğinden hayata gözlerini yumdu.

Hayatının ilk yılları
---------------------

### Çocukluğu

Wilhelm Reich'in babası, zengin bir çiftçi olan Leon Reich, annesi Cecillia Roniger'dır. Ailenin iki oğlundan ilki olarak Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nda Galicia şehrinin Dobrzanica köyünde dünyaya gelmiştir. Babası otoriter, soğuk ve güvensiz bir Yahudi'dir. Ancak Reich'in sonradan belirttiği üzere babası Yahudilik'ten ayrılmış, çocuklarını Yahudi gelenekleri ile yetiştirmemiş ve hatta çocuklarının Yidiş konuşan diğer çocuklarla oynamasına bile hiçbir şekilde müsaade etmemiştir. Yetişkinliğinde, kendisini Yahudi olarak adlandıran kişilere Yahudi olmadığını söylemiştir. Reich'in biyografisini yazan Myron Sharaf, Reich'in bu şekilde davranmasını kısmen "Yahudi Aşırı Milliyetçiliği"ni reddetmesine, kendi seçimi olmayan bir sınıflandırmaya sokulmaktan hoşlanmamasına ve dışlanan biri olmayı hiçbir zaman istememesine bağlamaktadır.

Doğumundan kısa bir süre sonra ailesi, annesinin amcası Josef Blum'un sahibi olduğu, güneyde Chernivtsi - Bukovina'da bulunan Jutinetz Hayvan Çiftliği'ne taşındı. Reich, seks ve duygulanımların biyolojik kökenleri üzerine olan ilgisinin ve yaptığı araştırmaların kaynağı olarak, hayatın doğal fonksiyonlarının kendisinden asla gizli kalmadığı bu çiftliği gösterecektir. Hatta bir keresinde aile hizmetçisi kızın, erkek arkadaşıyla ilişkisine tanık olmuş ve sonra bu "aşk oyununu" kendisiyle de oynayıp oynamayacağını sormuştur. Reich'in belirttiğine göre bu olay olduğunda dört yaşındadır ve onun açısından seks hakkında hiçbir gizli yön yoktur. *Gençlik Tutkusu (Passion of Youth)* adlı otobiyografisinde belirttiği üzere, on bir buçuk yaşlarındayken ilk cinsel ilişkisini, ona bunun nasıl yapılacağını öğreten bir aşçı kadın ile yaşamış ve o günden itibaren yıllar boyunca neredeyse her gün cinsel birleşme yaşadığını söylemiştir.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Bir yerde okumuştum sevgililerin davetsiz misafirleri öldürdüğünü, bu yüzden beynimdeki vahşi fantazilerle tekrar yatağıma uzandım, hayatımın neşesi mahvoldu, paramparça döküldü ruhumun en gizli köşelerine kadar bütün hayatım boyunca!* — Wilhelm Reich. | "|
|  |

12 yaşına gelinceye kadar aile ile birlikte çiftlikte kalan bir özel öğretmenden ders gördü. 12 yaşına geldiğinde, özel öğretmeni ile annesinin gönül ilişkisinin ortaya çıkması üzerine annesinin intihar etmesiyle dersleri de sona erdi. Annesinin ölümü oldukça vahşiceydi, gündelik ev temizliğinde kullanılan kimyasalları içerek günler boyu büyük acılar içinde kıvranarak öldü. Bu olay üzerine öğretmen kovuldu ve Reich hem annesiz hem öğretmensiz ve içinde büyük bir suçluluk duygusuyla kalakaldı.

1920 yılında Reich, annesinin gönül ilişkisinin kendisini ne kadar derinden etkilediğini anlatan bir yazı yazdı. Her gece ama her gece, annesini yatak odasında öğretmeni ile oynaşırken görüyordu, içeri girmiyor dışarıdan dinliyor, utanıyor, öfkeleniyor, kıskanıyordu; eğer onları izlediğini fark ederlerse kendisini öldürür müydüler merak ediyordu, kısa bir an aklına annesini kendisiyle de ilişkiye zorlamak geliyordu. Annesini korumak ile babasına şikâyet etmek arasında parçalanıyordu. Sonra onun ölümünden kendisini sorumlu tutarak aklında onu öldürmüş olduğu düşüncesiyle karanlığa yürüyordu.

### Eğitim

Latince, Yunanca ve doğal bilimlerde yetkinleşmesi amacıyla, Czernowitz Gymnasium lisesine gönderildi. Lise dönemlerinde, kendisini hayatı boyunca rahatsız edecek sedef hastalığı ortaya çıktı. Sharaf'ın tahminine göre annesinin intiharı buna neden olmuş olabilir. Tedavi sırasında kendisine, şu an hastalığı daha da kötüleştirdiği bilinen arsenik içeren ilaçlar verildi.

Annesinin intiharı üzerine babası perişan oldu. 1914 yılında kendisine bir hayat sigortası alarak soğuk bir gölün kenarına gidip saatlerce kaldı. Görünürde balık tutmak amacıyla, ancak Reich ve kardeşi Robert'e göre gerçekte yavaş bir intihar için. Sonuçta, hayat sigortasından hiç para alamayacak şekilde zatürree ve vereme yakalanarak 1914 yılında öldü.

Sigmund Freud ve Reich 1919'da tanıştılar.
Reich, bir yandan çiftliği yöneterek diğer yandan çalışmalarını sürdürdü. 1915 yılında *mit Stimmeneinhelligkeit'*ten mezun oldu. Aynı yılın yaz ayında Ruslar Bukovina'ya saldırdı ve Reich kardeşler sahip oldukları her şeyi geride bırakarak Viyana'ya kaçtı. *Gençlik Tutkusu (Passion of Youth)*nda belirttiği üzere: "Bir daha ne vatanımı ne de sahip olduklarımı gördüm. Tüm o hali-vakti-yerinde geçmişten geriye hiçbir şey kalmadı."

Reich, okuldan sonra Avusturya ordusuna katıldı ve son iki yılında Teğmen olmak üzere 1915'ten 1918'e kadar orduda görev yaptı. 1918 yılında savaş sona erdiğinde Viyana Üniversitesi'nde tıp okuluna girdi. Burada öğrenciyken, 1919 yılında Reich'in bir seksoloji semineriyle ilgili belgeleri almak amacıyla Sigmund Freud'u ziyaret etmesiyle ikisi tanıştılar. Freud'un Reich üzerinde güçlü bir etkisi oldu ve Reich, Freud'un gözde öğrencilerinden biri oldu. 1920 Ekim'inde 23 yaşındaken Reich'in, Viyana Psikoanalitik Derneği'ne misafir üye olarak kabul edilmesi üzerine Freud, Reich'e analitik hastaları inceleme izni verdi. Savaş gazisi olması nedeniyle altı yıllık eğitim sonucunda alınan tıp diplomasını dört yılda almasına izin verildi ve Reich, 1922 yılının Temmuz ayında Tıp Doktoru unvanını aldı.

### İlk kariyeri ve ilk evliliği

Reich, 1922-1924 yılları arasında Viyana Üniversite Hastahanesi'nde dahiliye bölümünde çalışırken diğer yandan Nöroloji ve Psikiyatri Kliniğinde, Profesör Julius Wagner-Jauregg gözetiminde nöropsikiyatri alanında çalışmalarını sürdürdü. 1922'de psikanalist olarak kendi muayenehanesini kurarak klinik asistan oldu ve 1924 yılında Freud'un Psikoanalitik Poliklinik'inde müdür yardımcılığı yaptı, Viyana'daki Psikoanalitik Enstitüsü fakültesine girdi, nevrozun sosyal nedenleri üzerine araştırma yaptı.

Reich'in 1931'den 1933'e kadar eşi ve çocuklarıyla birlikte yaşadığı evden bir tabela. Adres: Schlangenbader Straße 87, Berlin-Wilmersdorf
Viyana'dayken kendisine analiz için gelen ve sonradan kendisi de analist olacak tıp öğrencisi Annie Pink ile tanıştı. 17 Mart 1922'de Annie Pink 20'sinde, Reich ise 25 yaşına girmesine bir hafta kala Otto Fenichel'in şahitliğinde evlendi. Bu evlilikten iki kızı oldu, 1924'te Eva ve 1928'de Lore dünyaya geldi. 1930'da işçi sınıfının yoğun olarak yaşadığı Berlin'e taşınarak kliniğini açtı. Seks hakkında eğitimler vererek broşürler hazırladı, *Cinsel Devrim (The Sexual Revolution)* adlı kitabı Viyana'da yayımlandı. Alman Komünist Partisi'ne katıldı ancak Komünistlere aşırı açıksözlü ve sözünü esirgemez geldiği için 1933'te partiden ihraç edildi. 1934'te politik saldırganlığından ötürü Uluslararası Psikanaliz Birliği'nden de ihraç edildi.

Evliliği esnasında, 1927'de eşinin arkadaşlarından Lia Lasky da dahil olmak üzere birçok ilişkisi oldu. 1932'de Elsa Gindler'dan Laban Hareket Analizi eğitimini almış bir koreografist ve dans terapisti olan Elsa Lindenburg ile başlayan ciddi ilişkisi sonucunda 1933 yılında eşi Annie Pink ile ayrıldılar. Ocak 1933'te Hitler başbakan olduğunda Reich ve Lindenburg Almanya'da yaşıyorlardı. 2 Mart 1933'te *Völkischer Beobachter* adlı Nazi gazetesi, Reich'in *Ergenlerin Cinsel Mücadelesi (The Sexual Struggle of Youth)* adlı kitabı hakkında bir saldırı yazısı yayımladı. Kendisini küçük düşürmeye yönelik "kadın avcısı", "komünist" ve "özgür cinsel sevginin avukatı" gibi yakıştırtırmalar yapıldı. Ertesi gün Lidenburg ile birlikte Viyana'dan ayrılarak İskandinavya'da, ilk olarak Danimarka'ya taşındılar. Burada Danimarka gençliğini Alman Seksolojisi ile kötü etkilediği suçlaması gibi daha birçok sorunla karşılaşınca İsveç'e ve oradan da 1934 yılında Norveç'e taşındılar.

1934 - 1939 : Oslo
------------------

### Vagetoterapi ve orgazm

Detaylı bilgi için: Vagetoterapi

Reich'in Norveç - Oslo - Drammensveien'daki evi. Mavi tabelada: "Hekim ve psikanalizci WILHELM REICH (1897-1957) 1935–39 arasında burada yaşadı ve Kişilik Çözümlemesi ile vücut temelli terapiyi burada geliştirdi." yazmaktadır.
Reich, Oslo Üniversitesi Psikoloji Enstitüsü'nde Profesör Schjelderup'un desteğiyle beş yıl Norveç'te kaldı.

Vegeto-Terapi'nin ilkeleri ile ilgili ilk sunumunu 1934'te İsviçre-Lucerne'de düzenlenen 13. Uluslararası Psikanaliz Kongresi'nde, *Psişik Temas ve İstemdışı Akım (Psychic contact and vegetative current)* adlı makalesi ile yaptı ve 1935-1940 yılları arasında terapi tekniğini geliştirdi. Cinsel aşka arzu duyma yeteneğinin, "Orgazm Potansiyeli" (orgastic potency) adını verdiği, cinsel aşkı gerçekleştirebilmek için gerekli olan fiziksel yeterliliğe bağlı olduğunu savundu. Fizyolojik olarak ortaya çıkan dört ayrı safha üzerinden erkek orgazmını ölçümlemeyi denedi: Birinci safha psikoseksüel cinsel gerilim safhası; ikinci safha penisin sertleşmesi ve enerji yüklenmesi - Reich bunu elektriksel olarak ölçmüştür; Üçüncü safha orgazm esnasında peniste yüklü olan enerjinin boşalımı; ve dördüncü safha penisin gevşemesi. Reich, ölçümleri sonucunda gözlemlediği bu enerjinin tüm yaşam formlarında açıkça var olan bir güç olduğuna inandı.

Reich, Avrupa'daki Psikanaliz dergilerinin üretken bir yazarıydı. Esasen psikanaliz, nevrotik semptomların tedavisi konusuna odaklanıyordu. Reich'in *Kişilik Çözümlemesi (Character Analysis)* bugün Ego psikolojisine doğru olan gelişimin önemli adımlarından biriydi. Reich'e göre bir insanın sadece kendine özgü semptomları değil tüm karakteri nevrotik fenomen olarak dikkate alınmalıydı. Bu kitapta ayrıca Reich'in *Zırh Teorisi (The Theory of Body Armoring)* de ortaya kondu. Bu teoriye göre bastırılmış psikoseksüel enerji, kaslarda ve organlarda gerçek fiziksel engellere neden olabilir ve bahsedilen bu beden zırhı, enerjinin serbest kalmasını engelleyebilirdi. Orgazm, bu zırhı delmenin tek yoluydu. Bu teoriden hareketle, Freud'un görüşlerine de uygun olan; mutlu ve sağlıkli bir hayat için sağlıklı cinsel hayatın önemi ortaya kondu.

Reich'in düşüncesine göre orgazm, sadece boş zaman değerlendirmeye yarayan bir zevk değil, bedenin duygusal enerjisini düzenleyen bir düzenleyicidir. Orgazmın en iyi yanı, fazla enerjinin serbest kalmasıyla nevrotik durumların oluşumunu azaltmasıdır. Reich toplumdaki seksüel baskı nedeniyle, orgazm sırasında fazla enerjinin vücuttan atılımını sağlayan, kendisinin Orgazm Potansiyeli dediği, bu yeteneğin çok az kişi tarafından gerçekleştirilebildiğini iddia etti. Orgazmdan yoksun olan erkek ve kadın sürekli bir gerginlik içindeydi ve bu gerilimi içinde tutmak için beden zırhı geliştiriyordu. Dış baskılar ve iç gerginlik nevrozun, nefretin, sadizmin, açgözlülüğün, faşizmin, yabancı düşmanlığının ve antisemitizmin temeliydi.

Freud'la birlikte, akıl hastalıklarının kaynağının cinsel gelişim olduğunu kabul etti. İkisi de birçok psikolojik sorunun bilinçaltı süreçlere dayandığına inandılar; çocukluğun erken dönemlerinden itibaren gelişmeye başlayan cinsel duyguların bastırılmasının akıl sağlığı açısından önemli sonuçları vardı. Tam bu noktada, bir Marksist olan Reich (bakınız: Freudo-Marxism), cinsellik üzerindeki sosyal baskının kaynağı olarak burjuva ahlakını ve onun sosyo-ekonomik yapısını gösterdi. Birçok nevroza neden olan cinsel baskının en iyi tedavisi aktif ve günahkarlık duygusundan arındırılmış bir cinsel hayat olabilirdi. Böylesi bir ahlaki özgürlüğün ancak ve ancak baskıcı burjuva ahlakının kökeni olan ekonomik yapı ortadan kalktığında mümkün olabileceğini iddia etti. 1928'de Avusturya Komünist Partisi'ne katıldı ve *Sosyalist Cinsel Danışma ve Araştırma Derneği (Socialist Association for Sexual Counseling and Research)'*ni kurdu.

### Biyon deneyleri

1934'te 1939'a kadar, bedendeki istemdışı enerji üzerine - özellikle de hayatın kaynağına yönelen Deri Direnç Yanıtı hakkında gözlem, deney ve araştırmalar yaptı ve bunları "Biyon Deneyleri" olarak adlandırdı.

Çekirdekli tek hücreli canlılar (protozoa) üzerinde incelemeler yaptı. Çimen, kum, demir, ve hayvan dokusunu kaynatarak, potasyum ve jelatin ekleyerek vezikül yetiştirdi. Bunları bir heat-torch yardımıyla kor oluncaya kadar ısıtarak, gözle görülebilir şekilde ışıyan enerjinin parlaklığını, yanışını gözledi ve mavi kesecikleri tespit etti. Hayatın ilkel formlarından biri olduğuna inandığı, ölü madde ile canlı doku arasında özelliğe ve protozoa gibi tekhücreli organizmalara dönüşebilecek potansiyele sahip olan bu veziküllere "biyon" adını verdi. Soğutulmuş karışımı besiyeri içine koyduğunda bakteriler üredi ama havada veya kullandığı malzemelerde daha önceden bakteri olduğu gerekçesiyle araştırmadan vazgeçti.

### T-Basili

1936'da Reich şunları yazdı: "Mademki her şey zıtlığı ile var, öyleyse tek hücreli organizmaların iki farklı var oluşu olmalı: (a) hayat, organizmaları yok ediyor, başka bir ifade ile var olan organizmalar organik çürüme sonucu yok oluyorlar ya da (b) hayat organizmaları koruyor ve inorganik materyal hâlinden organik hayata getiriyor.

Cansızdan canlı oluşumunu ifade eden bu dirimdışı türeme (spontaneous generation) düşüncesi Reich'i kanserin tedavisini bulduğuna inandırdı. Hayatı yok eden organizmalara Almanca "ölüm" anlamına gelen "Tod" kelimesinin ilk harfini ekleyerek "T-Basili" adını verdi. *Kanser (The Cancer Biopathy)* adlı kitabında yerel bir hastahaneden aldığı çürüyen bir kanserli doku kültüründe bu basilleri nasıl bulduğunu açıkladı. T-Basili'nin protein parçalanmasından meydana geldiğini yazdı. Neşter şeklinde, 0.2 ila 0.5 mikrometre uzunluğundaydılar ve farelere enjekte edildiğinde iltihap ve kansere neden oluyorlardı. Hücredeki orgone enerjisi yaşlanmaya veya yaralanmaya bağlı olarak azaldığında, hücreler biyolojik bozulmaya uğradığı ya da öldüğü sonucunu çıkardı. Bir noktada, T-Basili gelişimine hücre içinden başlıyordu. Kanserin öldürücü etkisinin nedeni ise T-Basili'nin önlenemeyen gelişimiydi.

### Çıplaklık ve seans esnasında dokunma

*Detaylı bilgi için*: Aktarım, Karşı aktarım, Beden psikoterapisi ve Neo-Reichyen masaj

1930'dan sonra Reich, terapi seansları esnasında hastalarının fiziksel yanıtları ile daha ilgili hale geldi. 1930'un sonlarına doğru psikoanalizin birçok büyük tabusunu ihlal etmeye; hastalarının arkasına oturmak yerine yanına oturmaya ve onlara dokunmaya başladı. Erkek ve kadın hastalarından soyunmalarını, bazen ise iç çamaşırlarını da çıkartarak tamamen çıplak kalmalarını istiyordu. Sadece şikâyetlerini dinleyip "Neden böyle düşünüyorsun?" analizinin yanıtlarını not almaktansa onlarla sohbet ediyor, sorularına cevap veriyordu.

Bu yaklaşım, analitik tarafsızlığı sarsıcıydı. Bir analizci, aktarım adı verilen süreçte, hastaların geçmiş arzularını, aşklarını, nefretlerini, nevrozlarını yansıttığı boş bir projektör perdesi gibi olmalıydı, hasta ile diyaloğa girmemeliydi. Reich, psikanalizde mevcut bu gibi tabuların hastaların nevrozlarını daha da güçlendiğini ve hastalarının kendisinin de bir insan olduğunu görmelerini istediğini yazarak, gittikçe bu tabulardan uzaklaştı. Hastaların "beden zırhları" üzerine kasıtlı olarak gidiyor, hastaların kaslarını gevşetmek ve böylece gerginliklerini azaltmak amacıyla parmakları veya avucuyla hastaların ağız, boyun, sırt ve kalçalarına dokunuyor, hastaların hareketlerinin yumuşaması ve nefes alışlarının sakinleşmesini istiyordu. Beden zırhının bu şekilde ihlal edilerek çözülmesi sonucunda çocukluk dönemlerinde bilinçaltına itilmiş anılar tekrar hatırlanıyordu. Eğer seans başarıyla sonuçlanmışsa, hastaların memnuniyet bildiren istemsiz hareketler içeren beden dilinden bunu anlayabiliyordu. Reich, buna "orgazm refleksi" adını verdi. Cinsel ilişki sırasında "orgazm potansiyeli" ve "orgazm refleksi" Reichyen terapi'nin iki amacı hâline geldi. Reich, hastalarının bedenlerinde gözlediği bu enerji akışına "biyo-elektrik" ve bu terapiye de "orgazmoterapi" (orgasmotheraphy) adını verdi. Ancak sonradan, politik nedenlerle bu terapiden vazgeçti.

### Reich'in düşüncelerine muhalefet

Oslo'daki biliminsanları, Reich'in biyonlar hakkındaki çalışmalarını saçmalık olarak değerlendirerek şiddetle karşı çıktılar. *Tidens Tegn* adlı önde gelen liberal bir gazete 1937'de biliminsanlarının ve diğer gazetelerin de desteğini alarak Reich aleyhinde bir mücadele başlattı. 1937'nin Eylül ayından 1938'in sonbaharına kadar Oslo'nun büyük gazetelerinde aleyhinde 100'ün üzerinde makale yayımlandı.

1937'de ülkenin önde gelen kanser uzmalarından Leiv Kreyberg'in Reich'in biyon deney örneklerini mikroskop altında incelemesine izin verildi. Kreyberg, Reich'in hazırladığı karışımında kullandığı kültür ortamının aslında steril olduğunu ancak söz konusu bakterilerin beklendiği gibi stafilokoklar olduğunu açıkladı. Reich'in havayoluyla gelen bakterileri önlemek için kullandığı araçların Reich'in inandığı kadar güvenilir olmadığını söyledi. Kreyberg, Reich'i basit bakterijolojik ve anatomik gerçekleri önemsememekle suçlarken Reich de Kreyberg'i mikroskop altında, yaşayan kanser hücrelerini tanılamakta başarısız olmakla suçladı. Böylece, bir bilimsel gelişme fırsatı daha uygunsuz çekişmelerle bozuldu.

Reich, bu bakteri örneklerinden birini bir başka Norveçli biyolojiste, Oslo Bakteriyoloji Enstitüsü Profesörü Thjötta'ya gönderdi. Profesör Thjötta bakterilerin havadan geldiğini söyleyerek Kreyberf ile aynı sonuca vardı. Thjötta ve Kreyberg, görüşlerini 19 ve 21 Nisan 1938 tarihleri arasında *Aftenposten* gazetesinde yayımladılar. Söz konusu yazıda Reich'e "Bay Reich" diye hitap eden Kreyberg, Reich'in birinci sınıfta okuyan bir tıp öğrencisi kadar bile bakteri ve anatomi bilgisi olmadığını iddia etti. Reich, Kreyberg'den çalışmalarını bir kez daha kontrol etmesini istediğinde, Kreyberg buna değmeyeceğini söyleyerek reddetti.

Reich'in *Hayatın Kaynağı Üzerine Biyon Deneyleri (The Bion Experiments on the Origin of Life)* adlı kitabı 1938'de yayımlanması üzerine hakkında sistemli yalan haber saldırıları başlatıldı. "Yahudi pornocu" ve "hayatın kökeni"ni kirletmeye cürret eden biri olarak lanse edildi. Alan Vantwell, Reich'in araştırma sonuçlarını açıkladığı yazısının sadece bir paragrafına odaklanarak, Reich'in söylediği "Kanserin anlaşılması açısından faydalı olduğu kanıtlandı." cümlesinden yola çıkarak uydurma bir kanser tedavisinin provokasyonunu yapmakla suçladı.

Şubat 1938'de vizesi doldu. Norveçli birkaç bilim insanı vizenin uzatılmasına karşı çıktı. Kreyberg, konuyla ilgili "Eğer bu tutum, Reich'i gestapo'nun kucağına atmak amacını taşıyorsa buna karşı çıkarım ancak Reich'i edepli davranmaya itecek bir şey olursa bu çok iyi olurdu." demiştir. Yazar Sigurd Hoel, amatör biyolojik deneyler yapmanın nasıl olup da bir suç hâline geldiğine hayret etmişti, "Ne zamandan beri biyoloji eğitimi almamış birinin mikroskoptan bakması sürgün için bir gerekçe hâline geldi?" diye soruyordu. Reich, denizaşırı ülkelerden büyük destek gördü. İlk olarak 1938'de Norveç gazetelerinde Reich'in sosyolojik çalışmalarının "bilime benzersiz ve çok değerli katkılar sağladığı"nı söyleyen Bronislaw Malinowski'den ve tüm dünya tarafından ilerici olarak bilinen İngiltere'deki Summerhill School'un, kurucusu Alexander Sutherland Neill'den destek gördü. A. S. Neill, Norveç basınına verdiği demeçte "Reich hakkında başlatılan karalama kampanyasının oldukça cahil ve barbarca olduğunu, demokrasiden çok faşizmi andırdığını" söyledi. Norveç entelektüel hoşgörüsüyle gurur duyuyordu, o nedenle "Recih meselesi" hükûmeti yola getirdi ve bu nedenle bir uzlaşma sağlandı. Reich'in vizesi uzatıldı ancak ülkede psikanaliz çalışması yapmak isteyenlere lisans almalarını gerektirecek bir kanun çıkarıldı ve tabii ki Reich'e bu lisans verilmeyecekti.

Tüm bu karalama kampanyası sırasında Reich, bir komisyona "biyon deneylerini tekrarlamak" ile ilgili sorduğu soru dışında kamuoyuna bir açılımı olmadı. Sharaf, Reich'in çalışmalarına karşı başlatılan bilimsel muhalefetin Reich'i kişisel olarak sarstığını ve ilişkilerini kötü etkilediğini yazar. Dikkatsizce davranışları sonucunda kazandığı kötü ün, onu küçük düşürdü ve gücendirdi, kendine güveni sarsıldı. Kendini yaftalanmış, avlanmış ve işkence görmüş gibi hissediyordu. Artık halkın arasında rahat değildi ve aleyhinde olan araştırmacılar karşısında şiddetli ve kötü duygular besliyordu.

### Kişisel hayatı

Sharaf'ın yazdığına göre, 1934 ve 1937 yılları arası Reich'in hayatının en mutlu yıllarıydı. Elsa Lidenberg ile olan ilişkisi iyi gidiyor ve onunla evlenmeyi düşünüyordu. 1935 yılında Lidenberg hamile kaldığında sevinçten havalara uçtular, bebek için elbiseler ve oyuncaklar aldılar. Ancak Reich'in, kendi geleceği hakkında büyük endişheleri vardı. Elsa'nın büyük karşı çıkışlarına rağmen Reich kürtajda ısrar etti ve Berlin'de bir psikanalizci olan Edith Jacobson'un yardımıyla kürtajı gerçekleştirdiler.

1937'de Reich, bir meslektaşının eski karısı sinema sanatçısı bir hastasıyla gönül ilişkisine başladı. Reich'in böyle bir ilişkinin imkânsız olduğunu söylemesine rağmen, başından beri Reich'i baştan çıkarma niyetiyle terapilere katıldığı belli olan kadın istediğini aldı. Bu süre içinde, bu ilişki nedeniyle Reich çalışmalarına ara vermiş olsa da, ilişkinin bitimiyle birlikte oldukça profesyonellik dışı şartlarda analizlerine tekrar başladı. Sonunda, kadın Reich'i basına gidip aralarındaki ilişkiyi anlatmakla tehdit etti. Ancak böyle bir durumun Reich kadar kendisini de yıpratacağını anladı. Bir meslekdaşı kendisine "Neden böyle bir ilişkiye girdin?" diye sorduğunda "Bir erkeğin bazen aptalca davranması gerekir." diye cevap verdi. Reich'in ayrıca Norveçli bir tekstil tasarımcısı olan 25 yaşındaki Gerd Bergersen'le de bir ilişkisi oldu.

Kendisi aleyhinde basında başlatılan karalama kampanyası son hızla ilerlerken, içinde aniden Elsa'ya karşı şiddetli bir kıskançlık hissederek kendisine işlerinde yardımcı olmasını isteyip hiçbir şekilde ondan ayrı bir hayat istemediği belirtti. Elsa bir koreografi üzerinde çalışırken çıkan tartışmada Reich'in şiddete başvurması üzerine önce polisi aramayı düşünen Elsa, Reich'in bir skandalı daha kaldıramayacağını düşünerek bundan vazgeçti ancak bu olay ilişkilerini olumsuz etkiledi. Reich, Elsa'ya kendisiyle birlikte Amerika'ya gelmesini teklif ettiğinde Elsa, "Hayır." cevabını verdi. Sonradan yazdığı bir mektupta belirttiği üzere bu hayatındaki en zor "Hayır." dı.

1939: Amerika'ya taşınma
------------------------

### Öğretmenlik ve ikinci eşiyle karşılaşma

1938'yılında Hitler, Avusturya'yı istila etti. Reich'in eski eşi ve iki kızı zaten çoktan Avusturya'yı terk ederek Amerika'ya gitmişti. Bu yılın sonunda, Kolombiya Tıp Okulu'ndan bir psikanalizci olan Theodore P. Wolfe, Norveç'e gelip Reich gözetiminde çalışmaya başladı. Wolfe, Reich'e Reich'in Amerika'ya yerleşmesinde yardım etmeyi ve New York'taki *Sosyal Araştırmalar Okulu (New School for Social Research)*ndan resmi davet almayı önerdi. Wolfe ve Reich'in eski öğrencilerinden Walter Briehl, Reich'in birkaç bin dolarlık maaş alacağını garanti ettiler. Wolfe, ayrıca Amerikan hükûmetinde çalışan bir memur olan Adolph Berle'ye Reich için torpil de yaptırdı. Sonunda 1939 Ağustos ayında vizesini alan Reich, savaşın başladığı 3 Eylül'den önce Amerika'ya giden son gemi olan *Stavenger Fjord* ile Norveç'ten Amerika'ya yola çıktı.

İki yıl boyunca New School'da öğretmenliği sırasında ilk olarak Amerika'nın New York şehrinin Queens ilçesinin Forest Hills semtinde 75-02 Kessel Caddesi'nde kaldı. Sonra aynı bölgede, 9906 69. Avenue caddesinde hayvan deneyleri için kullandığı bodrumu, birinci katında ofis olarak kullandığı geniş bir odası, yemek odası, oturma odası ve her hafta seminer öğrencilerini ağırladığı bir odası daha olan iki katlı bir eve taşındı. Normalde yemek odası olan oda laboratuvar oldu. En üst katta sekreteri Gertrud Gaasland ve hizmetçisinin paylaştığı iki yatak odası vardı, diğer üç oda ise Reich'in yatak odası ve trapi odalarıydı.

Gertrud Gaasland, Reich'i 29 yaşındaki Ilse Ollendorf ile tanıştırdı. Reich hâlâ Elsa'ya aşıktı ama Ilse, Reich'in hayatını düzenlemek adına Reich'in hayatına girdi. Sekreterlik ve muhasebecilik işlerini üstlendi, laboratuvar tekniklerini öğrendi ve Elsa'nın yapmaya isteksiz olduğu bu işler ile, Reich'in hayatında olmaya ne kadar istekli ve uyumlu olduğunu gösterdi. Ilse ve Reich, 1939 Noelinde birlikte yaşamaya başladılar ve Ilse 2 Ocak 1940'ta Reich'le birlikte çalışmaya başladı. 1944'te Peter adında bir çocukları oldu ve 1946'da evlendiler.

Oslo'da aleyhinde başlatılan karalama kampanyası sonrasında Reich'in karakteri değişti, kendini sosyal hayattan çekti. Eski arkadaşları ve eski karısıyla bile arasına mesafe koydu. Bir arkadaşına oyunu kuralına göre oynayacağını söyledi: mesafeli, az da olsa gururlu ve aşktan uzak... Böylece toplumdaki insanlar saygı duyacaklardı. Amerika'daki öğrencileri onu meslektaş olarak değil insan olarak tanır hale geldiler, kendisine yakın olmayanlar bile ona adıyla hitap ediyorlardı. Ocak 1940'ta Elsa'ya aralarındaki ilişkiyi bitirmek amacıyla, çaresizlik içinde olduğunu ve bir köpek gibi onursuz bir şekilde öleceğine inandığını söylediği bir mektup yazdı.

### Akıl hastalığı söylentisi

1920'lerin sonlarına doğru Sharaf'ın iftira olduğunu belirttiği, Reich'in akıl hastası olduğu ve hastahanede tedavi gördüğü ile ilgili bir dedikodu yayıldı. Reich, paranoyak, sinsi, saldırgan ve fanatik olarak görülüyordu. Sharaf konu ile ilgili, psikanalistlerin aykırı gördükleri kişiler ile ilgili hastalık iddia ederek onları dışlama eğilimi olduğunu ama bu eğilimin hiçbir zaman Reich'e yapıldığı kadar amansızca ve yıkıcı yapılmadığını yazar. Reich'in çalışmaları, dedikoduyu yayan kişi tarafından, hoşuna gidip gitmemesine göre pre-psikotik (psikoz öncesi) "iyi Reich" ve post-psikotik (psikoz sonrası) "kötü Reich" olarak bölümlendirilmişti. Psikanalistler, 1920'lerde karakter üzerine yaptığı sağlam çalışmaları gerekçesiyle; politik radikaller ise 1930'larda Marksizmi baz alan psikoloji araştırmaları nedeniyle aklı başında olarak değerlendirdiler.

### Orgonomi

*Ana Makale: Orgon*

*Detaylı bilgi için: Animizm, Esîr (Ether), Esîr Teorileri, Enerji (Ezoterizm), Vitalizm*, *Biyoenerji*

Freud, başlangıçta "artma, azalma, elegeçirme ve deşarj özelliğine sahip, geçmiş hatıraların üzerine yayılan beden üzerindeki aşırı elektrik yükü" olarak tanımladığı libido kavramını, 1925'te terkederek bunun sadece bir fiziksel enerji olduğunu söyledi. Reich, Freud'un terk ettiği bu düşünceyi biraz daha geliştirerek, ilkel kozmik enerjiyi keşfettiğini öne sürdü. Buna "orgon", bu konudaki araştırmalara ise "orgonomi" adını verdi.

Orgon; mavi renkli, aynı anda birden fazla yerde var olan (omnipresence), çıplak gözle görülebilen ve hava olayları, gökyüzünün rengi, yerçekimi, galaksilerin oluşum düzeni, duygulanımların ve cinselliğin biyoloyik ifadesi gibi şeylerden sorumluydu. Fırtınalı havalarda yolculuk yapan gemilerin direklerinden sıçrayan elektrik akımının (Bkz: St. Elmo Ateşi) orgonun varlığının kanıtı olduğunu öne sürdü. Kırmızı kan hücreleri, bitki klorofilleri, eşey hücreleri, protozoalar ve kanser hücrelerinin orgon sayesinde olduğunu iddia etti.

İlk zamanlarda insanlığın, orgon bilgisini ikiye ayırdığını söyledi: fiziksel ve mekanik yaklaşım için *Esîr (ether)* ve ruhsal ve öznel yaklaşım için Tanrı. Reich şunu yazdı: "Tanrı var oluşun her aşamasında olan, beden içinden ve var olan her şeyin içinden aralıksız akan en temel kozmik enerjidir."

### Orgon akümülatörleri

1940 yılında orgon akümülatörleri adını verdiği, atmosferdeki orgon enerjisini toplamaya ve depolamaya yarayan kutuları üretti. Bu kutulardan bazıları laboratuvar hayvanları içinken, bazıları da bir insanın sığabileceği kadar genişti. Bunlar çeşitli metal (ferrous) katmanlardan ve yüksek bağıl yalıtkanlık sabitli organik yalıtkanlardan oluşuyordu. Görünümü, büyük ve boş bir kondansatör gibiydi. Orgone enerjisinin, doğadaki maddelerin organizasyonu ve yoğunlaşmasından, negatif-entropik gücüyle sorumlu olduğu düşüncesi bu kutu ile yapılan deneylerin dayanağıydı. Bu kutular, kısa süre sonra basında şiddetli dedikodulara neden oldu: bu kutuların, kontrol edilemez sertleşmeye neden olan "seks kutuları" olduğu şeklinde haberler yapıldı.

Reich'in teorisine göre, hastalıkların birincil nedeni orgon enerjisinin azalması veya beden içinde hapsedilmesiydi. Çeşitli hastalıklardan muzdarip birçok hasta üzerinde orgon akümülatörü ile klinik deneyler yaptı. Hasta, akümülatörün içine oturur ve vücudunun "yoğunlaştırılmış orgon enerjisi"ni emmesi sağlanırdı. Vücudun bazı parçalarına uygulanması için daha küçük taşınabilir akümülatörler üretti. Bu akümülatörlerin gözlenen etkileri, bağışıklık sistemini güçlendirmesi, bazı tür tümörleri yok etmesi olmasına rağmen Reich, bunu böyle bir tedavi yöntemi olarak ortaya koymaktan kaçındı. Akümülatör, ayrıca kanserli fareler ve yetiştirilen bitkiler üzerinde de denendi ve elde edilen olumlu sonuçlar plasebo etkisine dayandırılamayacağı konusunda Reich'i ikna etti. Yapılan deneyler Psikanaliz Birliği tarafından şarlatanlık olarak değerlendirildi ancak Reich, fiziksel ve akıl hastalıklarında bir *Büyük Birleşik Teori (Grand Unification Theory)* geliştirdiğine inanıyordu.

### Bulut Dağıtan (Cloudbuster)

*Ana makale: Bulut Dağıtan*

Reich, orgonun aksine hayat sonlandıran bir başka enerji türü daha olduğunu varsaydı ve bunu Ölümcül Orgon - ÖOR olarak adlandırdı. ÖOR'un çölleştirme gibi etkileri üstlendiğini yazdı ve atmosferdeki orgon enerjisini manipule ederek, bulutları birleştirip dağıtarak yağmur yağmaya zorlayacak Bulut Dağıtanları tasarladı. Bu, içi boş metal borular ve suya sokulmuş kablolardan oluşuyordu. Reich'e göre bu cihaz, atmosferde öncekinden daha güçlü orgon enerji alanı oluşturacaktı.

Reich, Bulut Dağıtan ile "Kozmik Orgon Mühendisliği" adını verdiği birçok deney yaptı. 1953'te, Maine eyaletinin Bangor şehrinde yabanmersini tarlalarında kuraklık tehlikesi ortaya çıkınca birkaç çiftçi Reich'e eğer yağmur yağdırabilirse para ödemeyi teklif ettiler. Meteoroloji dairesi günlerdir, Reich'in deneylerine başladığı 6 Temmuz 1953'te saat 10:00'dan önce yağmur yağmayacağını belirtiyordu. Bangor *Daily News* gazetesinin 24 Temmuz tarihli haberinde:

> Dr. Reich ve üç asistanı, "yağmur yapıcı" cihazı Grand Lake gölünde, Bangor hidroelektrik barajı yakınlarına kurdular. Küçük bir silindir üzerine asılmış, kablolarla bağlı, bir takım içi boş borulardan oluşan bu cihaz bir saat on dakika kadar çalıştı.
> 
> Ellsworth şehrindeki güvenilir bir kaynağa göre 6 Temmuz gecesi ve 7 Temmuz sabah erken saatlerine kadar aşağıdaki değişiklikler gözlendi: "Pazartesi akşamı saat 10:00'u geçtikten kısa bir süre sonra yağmur çiselemeye başladı, geceyarısına doğru hafif ve düzenli yağmura dönüştü. Yağmur gece boyunca devam etti ve ertesi sabah Ellsworth'taki yağış miktarı 0,61 santimetrekare olarak ölçüldü."
> 
> 
> 
> Hayrete düşmüş bir görgü tanığı ise yağmur yapma süreci hakkında şunları söyledi: "Cihazı çalıştırmaya başladıklarından kısa bir süre sonra, şimdiye kadar gördüğünüz en tuhaf görünümlü bulutlar toplanmaya başladılar." Yine aynı görgü tanığı, biliminsanlarının bu cihazı manipule ederek rüzgârın yönünü ayarlayabileceklerini söyledi.
> 
> 

Yabanmersini ekinleri hayatta kaldı, çiftçiler memnun olduklarını beyan ettiler ve Reich ücretini aldı.

### Einstein ile birlikte orgon deneyleri

Reich, 1941'de orgon akümülatörleri hakkında Albert Einstein ile görüştü.
30 Aralık 1940'ta Reich, Albert Einstein'a bilimsel bir keşif yaptığını ve konuyu tartışmak istediğini belirten bir mektup yazdı ve 13 Ocak 1941'de Princeton'a, Einstein'ı ziyarete gitti. Beş saat boyunca konuştular ve Einstein, Reich'in çinko kaplı çelik ve ağaç ve kâğıt ile izole edilmiş Faraday kafesi dışına inşa ettiği orgon akümülatör deneylerini kabul etti. Reich'in tahmin ettiği gibi, Einstein, eğer bir cismin sıcaklığı bir etken olmadan artıyorsa bu fizikte "bomba etkisi" (bombshell) olabilirdi.

İkinci görüşmelerinde Reich, Einstein'ın bodrumunda, üzerinde, içinde ve yakınlarındaki sıcaklığı alan küçük bir akümülatör cihazı denedi. Cihazı ayrıca faraday kafesi içinde de deneyerek sıcaklıkları karşılaştırdı. Reich'in deneyinde olduğu gibi, Reich'in orgon enerjisinin faraday kafesinde biriktirilebileceği iddiasına uygun olarak, Einstein'ın deneyinde de sıcaklık artışı gözlendi. Ancak, Einstein'ın asistanlarından biri, yerdeki sıcaklığın tavandakinden düşük olduğunu fark etti. Bu açıklama üzerine Einstein deneyi değiştirdi ve bu etkinin basitçe oda içerisindeki sıcaklık eğiminden kaynaklı olduğu sonucuna vardı. Reich'e mektup yazarak deneyinin sonucunu ve Reich'in deneylerine biraz daha kuşkucu bakması gerektiğine yönelik umut ifadelerini belirtti.

Reich 25 sayfalık bir mektupla Einstein'a cevap verdi. Tavandan yayılan ısıma, "havada bulunan mikroplar" ve "brown hareketi"ne katılarak yeni buluşlara neden olabileceğini söyledi. Einstein ile Reich arasındaki bu mektuplaşmalar 1953 yılında, muhtemelen Einstein'in izni olmadan, *Einstein Meselesi (The Einstein Affair)* adıyla yayımlandı.

### FBI tarafından tutuklanma

12 Aralık 1941'de, Pearl Harbor'dan beş gün sonra Reich, gece saat 02'de evindeyken FBI tarafından komünist geçmişe sahip olan bir göçmen olduğu gerekçesiyle tutuklandı ve üç haftadan fazla tutulacağı Ellis Island'a götürüldü. Öfkeden ne yapacağını bilmez bir halde geçmişinde komünist olmasından, yeterli tanık olmamasına karşın, ilk eşini ve yaşadıkları fakir hayatı sorumlu gösterdi. Sedef hastalığı yeniden azdığı için doktoru tarafından Reich'in bir hastahane gözetiminde tutulması gerektiğine otoriteler ikna edildi. Ilse, haftada iki kez onu ziyaret etmeye izinliydi. Wolfe ve bir avukat ellerinden gelenin en iyisini yaptılar. Wolfe, birçok kez Washington'a protesto amacıyla gitmesine rağmen, tutuklandığını 26 Aralık'ta ancak öğrenebildi ama yine de Reich'in neden tutuklanmış olabileceğini anlayamıyordu. FBI tarafından Reich'e evinde bulunan Hitler'in *Kavgam*, Troçki'nin *Hayatım* ve çocuklar için Rusça alfabesi kitaplarıyla ilgili sorgulandı. Sonunda, Reich'in açlık grevine gitmekle tehdit etmesi üzerine 5 Ocak 1942'de serbest bırakıldı. 2000'yılında FBI tarafından Reich ile ilgili 789 sayfalık belgeler açıklandı:

> Bu Alman göçmen, kendisini Tıbbi Psikoloji Doçenti, Orgon Enstitüsü Yöneticisi, Wilhelm Reich Vakfı'nın araştırmacı hekimi ve genel müdürü ve biyolojik enerjinin veya hayat enerjisinin kaşifi olarak tanımlamaktadır. 1940'ta Reich'in komünist bağlantılarının derinliğini tespit etmek amacıyla bir soruşturma başlatıldı. Bir Düşman Uyruk kurulu, Reich'in ABD güvenliği için bir tehdit oluşturmadığına hükmetti.
> 
> 

### Orgonon'u satın alışı

Terapi gelirlerinden kazandıkları ve öğrencilerinin bağışlarıyla geçinen Reich, 1942 Kasım'ında Maine'de Dodge Pond yakınlarında 647,5 dönüm arazi, orman ve tepelerden oluşan "Orgonon"u satın aldı. 1945'te orada bir laboratuvar kurdu ve 1948'de yine bir laboratuvarı, kütüphanesi ve atmosferik orgon çalışmaları için gözlem güvertesi olan Orgon Enerji Gözlemevi'nin inşaasına başladı.

Münakaşalar
-----------

### 1947: Brady makalesi ve FDA

1947'ye kadar Reich, Amerika'da eleştirisiz basının keyfini sürüyordu. Psikoterapi uygulamaları iyi gidiyor, psikoanalitik teorileri üniversitelerde öğretiliyor ve *Amerikan Medikal Birliği Gazetesi* ve *Amerikan Psikiyatri Gazetesi*nde tartışılıyordu. İsmi *Amerikan bilim insanları* listesinde yayımlandı ve *The Nation* dergisi Reich'in yazıları hakkında olumlu görüş belirtti. Sadece bir bilimsel gazete, *Psikosomatik Tıp (Psychosomatic Medicine)* gazetesi, Reich'in orgon hakkındaki düşüncelerine "gerçeküstücü yaratım" diyerek onu eleştirdi.

Şöhreti Mayıs 1947'de aniden düşüşe geçti. 26 Mayıs'ta bağımsız yazar Mildred Edie Brady tarafından *The New Republic* gazetesinde *Wilhelm Reich'in Tuhaf Durumu* başlıklı ve alt başlığında Reich'i "Nevroz ve kanseri tatmin edici olmayan cinsel birleşmeye dayandıran, sadece bir bilimsel gazetenin karşı çıktığı adam" olarak tanımlayan bir makale yayımlandı. Brady, söz konusu makalesinde şunları yazdı: "Orgon, cinsel orgazm sonrası olduğu söylenen, Reich'e göre, kozmik enerjidir. Reich onu sadece keşfetmekle kalmamış, görmüş, ispatlamış ve Maine'de bir kasabaya -Orgonon- da adını vermiş. Burada, muhtemelen bundan "orgazmik potansiyel" sağlayan, hastalarına kiraladığı akümülatörleri üretmiş." Sharaf buradaki imalı anlatımın açık olduğunu, ancak bu akümülatörlerin kullanılmasındaki asıl amacın kanser tedavisi olduğunu ve kanserli olmayan biri için orgazmik potansiyeli harekete geçirdiğini yazar. Brady'e göre, büyüyen Reich tarikatına dikkat edilmesi gerekiyordu.

Tıbbi aletlerle ilgili reklamlar ve düzenlemeler *Federal Ticaret Komisyonu (Federal Trade Commission)* ve *Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (U.S. Food and Drug Administration - FDA)* tarafından ortaklaşa düzenleniyordu. 23 Temmuz'da Federal Ticaret Komisyonu'nun Tıbbi Tavsiye Departmanı'ndan Dr. J.J. Durrett, FDA'ya mektup yazarak Reich'in talebi üzerine orgonun sağlığa yararlarını incelemelerini istedi. FDA, konuyla ilgilenmek üzere bir müfettiş atadı. Teftiş sonucunda Reich'in 250 akümülatör ürettiği öğrenildi. FDA, "büyük ölçüde dolandırıcılık" olduğuna karar verdi. Sharaf konuyla ilgili, FDA'nın incelemeleri sırasında bir tür seks mesleği olduğundan kuşkulandığını, orgonomi ile ilgilenen kadınlar hakkında FDA'nın "bu kadınlarla ne yapıldığı"nı sorduklarını yazmaktadır.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Doğasal fenomenleri, silahlar bana doğrultulmadan araştırma hakkım için yalvarıyorum. Ayrıca asılarak idam edilmeden hata yapabilme hakkını da istiyorum.*  — Wilhelm Reich, Kasım 1947 | "|
|  |

Kasım ayında, Reich *Komplo* adında bir yazı yayımladı. *Zincirleme Duygusal Reaksiyon:* "Doğasal fenomenleri, silahlar bana doğrultulmadan araştırma hakkım için yalvarıyorum. Ayrıca asılarak idam edilmeden hata yapabilme hakkını da istiyorum. Kızgınım, çünkü iftiralar her şeyi yapabilir ancak şu an da görüldüğü gibi hakikatler çok az şey." Sharaf konuyla ilgili, Reich'in gittikçe, Brady'in Stalin'in ajanlarından biri ve "komünist suikastçı" olduğuna inandığını yazar.

### 1954: Yasaklama emri

Yıllar boyunca FDA, Reich'in öğrencileriyle, hastalarıyla ve hekimlerle Reich'in orgon akümülatörleri hakkında sorular sorarak görüşmeler yaptı. 29 Temmuz 1952'de FDA tarafından Orgonon'a önceden haber verilmemiş bir denetim yapıldı. Müfettişlerden biri FDA'nın kendi müfettişi, diğeri FDA'nın tıp uzmanı ve üçüncü müfettiş ise FDA'nın tıbbi cihaz uzmanıydı. Reich'in çatkapı misafirlerden nefret ettiği biliniyordu: bir keresinde yandaki araziyi gözetleyen bazı insanları elinde silahıyla kovalamıştı. FDA'dan gelen müfettişlere de ateş açıp kendisiyle görüşmek istiyorlarsa önce yazdıklarını okumalarını söyleyerek Orgonon'dan ayrılmalarını söyledi.

Bu ziyaret ile FDA'nın denetleme dönemi, Reich'in de "hükûmetin kabadayıları", "kızıl faşistlerin maşaları" gibi kavgacı karşılıkları ile birlikte başlamış oldu. Reich, hükûmette devlet başkanı olan Eisenhower da dahil olmak üzere kendini koruyacaklarına inandığı güçlü arkadaşları olduğu fikrine kapıldı. ABD hava kuvvetlerinin Orgonon üzerinden uçuyor oluşu da her şeyin yolunda olduğu izlenimi destekliyordu.

10 Şubat 1954'te, ABD savcılığı, *Federal Yiyecek, İlaç ve Kozmetik Kanunu'nun (Federal Food, Drug, and Cosmetic Act)* 301. ve 302. maddesine dayanarak orgon akümülatörlerinin eyaletler arası dolaşımının ve Reich'in bu cihazın promosyon ve reklamını yapan yazılarının yasaklanması istemiyle dava açtı. Reich, hiçbir mahkemenin onun çalışmalarını değerlendirebilecek nitelikte olmadığını söyleyerek mahkemeye çıkmayı reddetti. Clifford Mahkemesi'ne yazdığı uzun mektupta şunları yazdı:

> 
> Benim bu davadaki hakiki konumumla birlikte bugünün bilim dünyası, benim Yiyecek ve İlaç Dairesi'ne karşı bir davaya girmeme müsaade etmiyor. Böyle bir davaya girmek, ilkel, atom öncesi orgon enerjisi gibi özel bir branş hakkında hüküm verme hak ve yetkisinin hükûmette olduğunu kabul etmek anlamına gelecektir. Ben, bu nedenle, tarafınıza eksiksiz bir güven ile bu davadan çekiliyorum.
> 
> 

Mahkeme 19 Mart 1954'te, Reich'in akümülatörleri satışıyla ilgili yasaklama emrini Reich'in gıyabında onayladı. Verilen hüküm, dava isteminde talep edilenden daha kapsamlıydı: Tüm akümülatörler ve parçaları ile bunlar hakkında yazılmış tüm promosyon materyalleri ve kullanma talimatlarının yok edilecekti. Bu, Reich'in orgone enerjisi hakkında yazdığı on kitabı da, orgon ile ilgili referansları silininceye kadar kapsıyordu. Bu kitaplar arasında *Kişilik Çözümlemesi* ve *Faşizmin Kitle Ruhu Anlayışı* da vardı.

### Mayıs 1956: Duruşma

Mayıs 1956'da Reich Bulut Dağıtan (cloudbuster) ile deney yapmak amacıyla Arizona'ya seyahat etti. Reich'in yokluğunda ve bilgisi olmadan, öğrencilerinden biri olan Dr. Michael Silvert yasaklama emrini ihlal ederek akümülatörlerden bazılarını ve yasaklı bazı kitapları Maine eyaletindeki Rengeley Kasabası'ndan New York'a götürdü. Reich ve Silvert mahkemeye itaatsizlik ile suçlandılar. Bir kez daha Reich yasal savunmasını yapmayı reddetti ve bunun üzerine Maine'de Portland'daki mahkemeye zincire bağlanmış olarak çıkarıldı. Kendi avukatlığını kendisi üstlendi, yasayı ihlal ettiğini kabul etti ve savunmasında mahkemeye kitaplarının bir kopyasını gönderdi. 7 Mayıs 1956'da mahkemeye itaatsizlikten suçlu bulundu ve iki yıl hapsine karar verildi. Silvert ise bir yıl bir güne hüküm giydi. 1949'da Wilhelm Reich ve öğrencileri tarafından kurulan Wilhelm Reich Vakfı'na ise 10.000 dolar para cezası verildi.

Reich'in arkadaşlarından ve akademi üyesi bir psikiyatrist olan Dr. Morgan Herskowitz, mahkeme heyetine şunları yazdı: "Kendisini tarihsel bir kişilik olarak gördüğünden, tarihsel konuşmalar yapıyor ve böyle yaparak mahkeme heyetini etkiliyordu. Onun yerinde olsaydım, hapishaneden kaçmak isterdim, özgür olmak isterdim vs. Ben olsaydım, mahkemeyi kesinlikle hukuk ilkeleri ile etkilemeye çalışırdım. Ama o bunu yapmadı." Reich Ocak 1956'da temyize gitti ancak Temyiz Mahkemesi, alt mahkemenin verdiği 11 Aralık tarihli kararı uygun bularak onayladı. Bunun üzerine ABD Yüksek Mahkemesine başvuran Reich, Mahkemenin 25 Şubat 1957 tarihinde, alt mahkemelerin kararlarının incelenmesine gerek olmadığına hükmetmesi üzerine Silvert'le birlikte cezalarında mümkünse bir indirim ya da ara verme isteminde bulundular. 11 Mart'ta talepleri kabul edilmezse hapishane yolunun görüneceği bir celse duruşma daha düzenlendi. Duruşma sonucunda mahkeme heyeti ABD Şartlı Tahliye Kurulu'na Reich'in cezada bir indirim veya erteleme istediğini bildirdi ancak hükûmet Reich'in orgon akümülatörü pazarlamaktan vazgeçmeyeceğini belirtti. Reich son olarak devlet başkanına müracaat etti ancak sonuç alamadı.

### 1957: Kitaplarının yakılışı

5 Haziran 1956'da, Reich mahkeme kararına ilk kez temyize giderken, iki FDA görevlisi de Reich'in akümülatörlerinin imha edilişini denetlemek için Orgonon'a geldi. Akümülatörlerin büyük çoğunluğu satılmış olmakla birlikte 50 tanesi Silvert ile birlikte New York'taydı. Orgonon'da ise sadece üç akümülatör vardı ve FDA görevlilerinin bunları imha etmeye yetkileri yoktu, sadece imhanın gözetlenmesi ile yetkilendirilmiştiler. Bu nedenle Reich'in arkadaşları ve oğlu Peter baltalarla makineleri parçaladılar. 26 Haziran'da görevliler bu kez reklamla ilgili materyallerin ve Reich'in bazı kitaplarının imhasına gözcülük etmek için geri geldiler.

26 Temmuz'dan önce Reich tarafından akümülatörlerin imhasına engel olmaları için birçok kez başvurulan *Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (American Civil Liberties Union - ACLU)*, 26 Temmuz'da Reich'in onlardan yardım istemeyi kesmesine rağmen, konuya ayrılan yer az da olsa kitap yakmayı eleştiren bir basın bülteni yayımladı. İngiltere'de de A. S. Neill ve Herbert Read imzalı bir protesto mektubu yazıldıysa da yayımcı bulunamadı. 23 Temmuz'da, kalan 50 akümülatör de New York'ta onları üreten S.A. Colins and Sons şirketi tarafından imha edildi.

23 Ağustos'ta, altı ton ağırlığındaki kitapları, dergileri ve makaleleri New York'un doğu yakasında 25. Cadde'deki Gansevoort çöp yakma fırınında yakıldı. Sadece yasaklanacağı ama imha edilmeyeceği zannedilen 12,189 kopya *Orgon Enerji Bülteni*, 6,261 kopya *Uluslararası Seks Ekonomisi ve Orgon Araştırmaları*, 2,900 kopya *Duygusal Salgın ve Orgon Biyofiziği Karşılaştırması*, 2,976 kopya *Orgon Enstitüsü Yıllıkları* ve ciltli kitaplarının *Cinsel Devrim*, *Kişilik Çözümlemesi*, *Faşizmin Kitle Ruhu Anlayışı* gibi birçoğu da imha edildi. Bu imha faaliyeti, Amerikan tarihindeki en yanlış sansür uygulamalarından biri olarak değerlendirildi.

Kitapların imhasında da, akümülatörlerin imhasında olduğu gibi, Reich'in arkadaşları imha emrini uygularken FDA'nın sadece imhayı gözleme yetkisi vardı. Bunlardan biri olan Victor Sobey şunları yazdı: "Tüm harcamalar ve emekler Orgon Enstitü Matbaası tarafından sağlandı. Üç büyük kamyon kiralandı. Kendimi tıpkı öldürülmeden önce kendi mezarları kazdırılan insanlar gibi hissettim. Kendi mezarlarını kazdır, vur ve içeri fırlat. Sürekli, yazılı eserlerle dolu, kutu üstüne kutu taşıdık."

### 1957: Hapsedilme ve ölüm

20 Şubat 1957'de Reich, vasiyet hükümlerini gerçekleştirmek için kızı Eva'yı tayin ederek son vasiyetini imzaladı. 12 Mart'ta, kendisine hayran bir psikiyatrist olan Richard C. Hubbard'ın bulunduğu Danbury Federal Hapishanesi'ne gönderildi. Hubbard, Reich'i muayene ederek paranoya, büyüklük kuruntusu, zulüm ve referans fikirleri tespit etti:

> Hasta kendisinin üstün keşifler yaptığını hisseder. Yıllar geçtikçe hatalı ve psikozlu düşüncelerini giderek evrensel kabul görmüş düşüncelere uygun şekilde detaylandırarak açıklar. "Rockerfellows bana karşı" (Büyüklük kuruntusu). "Hapishane üzerinden uçan uçaklar, hava kuvvetleri tarafından beni cesaretlendirmek için gönderiliyorlar." (Referans fikirleri ve megalomani)
> 
> 

22 Mart'ta Pensilvanya eyaletinde, Levisburg şehrindeki, öncekinden daha iyi psikiyatrik imkânları olan, Federal Cezaevi'ne gönderildi. Burada tekrar muayene edildi ve bu kez akli olarak yeterli olduğu ve kişiliğinin bozulmamış olduğu görüldü. Ancak yine de stresten dolayı psikozlu olabilirdi. İki gün sonra, 13 yaşındaki oğlu Peter'a şunları yazdı:

> Levinsburg'dayım. Ben iyiyim ve kesinlikle düşüncelerim de. Zamanın çoğunu hesap yaparak geçiriyorum. Ben bir tür "şeyler üstü"yüm, neler olduğunun tamamen farkındayım. Bana bir şey olursa benim için çok üzülme. Biliyorum, Peter, güçlüsün ve iyi. Önceleri, beni burada ziyaret etmenin iyi olmayacağını düşündüm. Bilmiyorum. Kargaşa içindeki bu dünyada, şu an öyle hissediyorum ki, senin yaşındaki genç bir erkek, hayat yolunda kendisini nelerin beklediğini tecrübe etmeli, "karın ağrısı"ndan önce onu anlamalı. Bu nedenle, konuşmak, hakikat bildiğin yoldan ayrılmamak, aslında, dürüstlük, tarafsızlık ve kurumların üzerinde olmaktır - asla sinsi ve korkak olmak gibi değil...
> 
> 

Peter onu Levisburg'da birkaç kez ziyaret etti. Reich Peter'a çok ağladığını söyledi ve gözyaşlarının "harika sakinleştirici" olduğunu söyleyerek ağlamasına izin vermesini istedi. Peter'a son mektubunu 22 Ocak'ta yazdı. Keyfi yerinde olduğunu ve 10 Kasımda serbest bırakılacağı günü iple çektiğini söyledi. Cezasının üçte birini tamamladığında birkaç gün için izin almak amacıyla bir duruşma ayarladığını ve Peter'la birlikte Horward Johnson Restaurant'ta bir yemek ayarladığını yazdı.

Reich, 3 Kasım günü sabah yoklamasına katılamadı ve saat 7:00'de yatağında ayakkabıları dışında tamamen giyinik halde ölü olarak bulundu. Hapishane hekimi, "ani kalp sektesi sonucu miyokardiyal yetersizlik" nedeniyle gece öldüğünü söyledi. Orgonon'da orman içinde belirlediği bir araziye, bir yıl önce satın aldığı, Maineli bir zanaatkar tarafından yapılan tabut içinde gömüldü. Ölümünde dini tören yapılmasını istemedini, sadece Franz Schubert'in bestelediği, Marian Anderson'un seslendirdiği Ave Maria şarkısı çalınmasını istediğini belirtti. Mezar taşında kolayca okunabildiği üzere: "Wilhelm Reich, Doğum: 24 Mart 1987, Ölüm:... "Reich'in doktor arkadaşlarından Dr. Elsworth F. Baker, Reich'in cenazesinde şunları söyledi: "Binlerce yıldır, dahası son iki bin yıldır insan ırkının kaderini değiştirecek böyle bir adam dünyaya geldi. Tüm büyük adamlara olduğu gibi; çarpıtma, iftira ve zulüm onu izledi. O hepsiyle mücadele etti, ta ki organize komplo tezgâhı onu hapishaneye gönderip öldürünceye kadar." Mezarının yanında Bulut Dağıtan'ın bir kopyası vardır ve laboratuvarının olduğu evi ise şu an Wilhelm Reich Müzesi'dir.

Hiçbir psikiyatrik veya bilimsel gazetede ölüm ilanı veya anma yazısı yayımlanmadı. Time Dergisi 18 Kasım'da şunları yazdı:

>  Öldü. Wilhelm Reich, 60 yaşında, ünlü bir psikanalizci, Sigmund Freud'un arkadaşı ve izleyicisi, Wilhelm Reich Vakfı'nın kurucusu, son zamanlarda geniş kitlelerin bildiği ortodoks olmayan seks ve enerji teorilerinin geliştiricisi, kalp sektesi sonucu, Levisburg Federal Hapishanesi'nde, iki yıllık cezasını çektiği yerde, icadını dağıttığı için, orgon enerji akümülatörünü (Yiyecek ve İlaç Kanunu'nu ihlal etmekten), telefon kutusu ebatlarında atmosferden enerji topladığı söylenen ve içine giren hastayı, nezle, kanser ve iktidarsızlığı tedavi edebilen.
> 
> 
>

Miras
-----

### Çalışmalarının statüsü

Reich'in çalışmalarına, söz konusu talimat gereği engel olundu. Ölümünden sonra 50 yıl boyunca "imhadan ve tahrif edilmekten korunacak şekilde" depolanan yayımlanmamış yazılarını bıraktı. Araştırmacılar, bilim insanı olsalar bile, 2007 yılına kadar bunlara ulaşamadılar.

Yeni araştırma dergileri 1960'larda Reich'in çalışmalarıyla ilgilenmeye başladılar. Hekimler ve doğal bilimcilerden oluşan küçük çalışma grupları ve enstitüler, Reich'in çalışmalarıyla ilgilenerek araştırma çalışmalarına başladılar. Yine de geniş bilim çevreleri Reich'in çalışmalarına uzak kaldı. William Steig, Robert Anton Wilson, Norman Mailer, William S. Burroughs, Jerome D. Salinger ve Orson Bean, Reich'in orgon terapilerine sahiptiler ve orgon akümülatörleri Avrupa'da, özellikle de Almanya'da bazı alanlarda kullanılıyordu. Orgon akümülatörlerinin etkileri üzerine çift-kör deney yönetemiyle ilk çalışma, Marburg Üniversitesi'nden Stefan Müschenich ve Rainer Gebauer tarafından yapıldı ve Reich'in ulaştığı bazı sonuçlar doğrulandı. Bu çalışma, sonradan Vienna Üniversitesi'nden Günter Hebenstreit tarafından da tekrarlandı.

Reich'in etkisi modern psikolojide hissedildi. Reich, Beden Psikoterapisi ve bazı duygulanım bazlı psikoterapilerin öncüsüdür: Örneğin, Fritz Perls'in Gestalt Terapisi ve Arthur Janov'un Primal Terapi'sini etkilemiştir. Biyoenerjetik Analiz'in kurucusu Alexander Lowen ve Radiks Terapi'nin kurucusu Charles Kelley, Reich'in çalışmalarına alabildiğine özen gösterdiler. Birçok pratisyen psikanalist, 1933'te *Kişilik Çözümlemesi* yayımlandığında (1949'da genişletilmiştir) Reich'in karakter teorisine itimat etti. *Amerikan Orgonomi Fakültesi (American College of Orgonomy)* 1968 yılında Dr. Elsworth Baker tarafından ve *Orgonomik Bilim Enstitüsü (Institute for Orgonomic Science)* Dr. Morton Herskowitz tarafından kuruldu ve bugün hâlâ Reich'in orijinal tedavi yöntemlerini kullanmaktadır.

Reich'in, Wilhem Reich Müzesi'nde fotokopi olarak bulunan araştırma günlükleri dışında, eserlerinin neredeyse tamamı yeniden basıldı. Ancak kitapların ilk baskılarına ulaşmak mümkün değil. Çünkü Reich, hayatı boyunca kitaplarını sürekli geliştirdi ve kitapların telif hakkında sahip olanlar sadece en son versiyonun yayımlanmasına izin veriyorlar. 1960'ların sonlarına doğru, Farran, Straus ve Giroux onun tüm büyük çalışmalarını tekrar yayımladılar.

### Popüler kültürdeki yeri

Reich sürekli olarak popüler kültürü etkilemeye devam etti. Orgon ve cloudbuster'a Clutch, Hawkwind, Pop Will Eat Itself, Turbonegro, Bob Dylan, ve Patti Smith ("Birdland" albümünde Horses) şarkılarında rastlanmaktadır.

* Kate Bush'un Cloudbusting şarkısı, Reich'in tutuklanması ve hapse atılmasını, 1973'te babasının hikâyesini anlattığı *Bir Hayaller Kitabı* kitabını yazıp yayımlayan oğlu Peter'ın gözünden anlatmaktadır. Şarkının klibi Julian Doyle tarafından çekildi, tasarlayan Terry Gilliam, klipte Reich'i canlandıran Donald Sutherland ve Reich'in oğlu Peter'ı canlandıran Bush.
* Reich'in kadın orgazmı üzerine yazdığı makalesi World Party grubunun "Little Man Within" şarkısına esin kaynağı oldu. Sözlerin yazarı Karl Wallinger'dır.
* Bilimkurgu yazarı Robert Anton Wilson Reich'in hayat hikâyesinden yola çıkarak *Cehennemdeki Wilhelm Reich* oyununu yazdı. Ayrıca 1987 yılında kitap olarak da yayımlanmıştır.
* Reich'in çalışmaları, İtalyan yazar Valerio Evangelist'inin *Araştırmacı Eymerich'in Gizemi* eserinde anlatılmıştır. Reich, zamanının çok ötesinde düşünen hayalperest biri olarak tasvir edilmiştir.
* Reich'in öğretileri hakkında 1971 yılında Sırp yönetmen Dušan Makavejev tarafından çevrilen Organizmanın Gizemi *(W.R.: Mysteries of the Organism)* adlı film, film eleştirmeni Roger Ebert tarafından 2007 yılının "Harika Film" serisinde listelendi.
* Jon East'ın yaptığı kısa drama filmi *Yapılabilir*, 1999'da Venedik Film Festivali'nde Gümüş Aslan'a aday gösterildi.
* Reich, 2000 yılında Alan Moore'un çizdiği Supreme adlı çizgi romanda süper kahraman "Orgone Lad" olarak karşımıza çıkacak ve sonradan Superman'a esin kaynağı olacaktır.
* Bob Dylan'ın *Desire* albümünün "Joey" şarkısında, "O Attica'da 10 yıl geçirdi, Nietzsche ve Wilhelm Reich okuyarak" denmektedir.
* Jack Kerouac'ın 1951'de yazdığı *Yolda* (On The Road) adlı otobiyografik romanında, Old Bull Lee karakteri (gerçekte William Burroughs'tur) sahip olduğu orgon akümülatörünün faydalarını över ve nasıl "daha organik" ağaçlıklar yetiştirilebileceğinden bahseter. Aynı şekilde Burroughs da kendi otobiyografilerinde orgon enerjisine çokça gönderme yapar.
* İngiliz televizyon dizisi Peep Show'un beşinci sezon final bölümünde, dizinin iki ana karakteri Reich'in orgon teorisini yorumlayan bir tarikata girerler.
* Reich, David Sherman'ın 2008'de şehir planlamacısı Del Webb hakkında hazırladığı *Ekilmemiş Toprak Ütopyaları* (Wasteland Utopias) adlı belgesele konu oldu.

Eserleri
--------



|  |  |
| --- | --- |
| 
Türkçeye çevrilmiş eserleri
* *Başı Dertte İnsanlar*
* *Bedensel Boşalmanın İşlevi*
* *Cinsel Devrim*
* *Cinsel Ahlakın Boygöstermesi*
* *Dinle Küçük Adam*
* *Dirimin Öldürülüşü İnsandaki Coşkusal Veba*
* *Faşizmin Kitle Ruhu Anlayışı*
* *Geleceğin Çocukları*
* *Gençlik Tutkusu*
* *İnsanın Doğadaki Yeri*
* *Kanser*
* *Kişilik Çözümlemesi*
* *Psikanaliz Ve Diyalektik Materyalizm*
* *Reich Freud'u Anlatıyor*

İngilizce eserleri
* *American Odyssey: Letters and Journals 1940-1947* (posthumous)
* *Beyond Psychology: Letters and Journals 1934-1939* (posthumous)
* *The Bioelectrical Investigation of Sexuality and Anxiety*
* *The Bion Experiments: On the Origins of Life*
* *The Function of the Orgasm*, 1942, translated by Theodore P. Wolfe
* *The Cancer Biopathy* (1948)
* *Character Analysis* (translation of the enlarged version of *Charakteranalyse* from 1933, translated by Theodore P. Wolfe)
* *Children of the Future: On the Prevention of Sexual Pathology*
* *Contact With Space: Oranur Second Report* (1957)
* *Cosmic Superimposition: Man's Orgonotic Roots in Nature* (1951)
* "Concerning Specific Forms of Masturbation" (essay)
* *Ether, God and Devil* (1949)
* *Genitality in the Theory and Therapy of Neuroses* (translation of the original, unrevised version of *Die Funktion des Orgasmus* from 1927)
* *The Invasion of Compulsory Sex-Morality* (translation of the revised and enlarged version of *Der Eindruch der Sexualmoral* from 1932)
* *Listen, Little Man!* (1948, translated by Theodore P. Wolfe)

 | 
* *The Mass Psychology of Fascism* (translation of the revised and enlarged version of *Massenpsychologie des Faschismus* from 1933, translated by Theodore P. Wolfe)
* *The Murder of Christ* (1953)
* *The Oranur Experiment*
* *The Orgone Energy Accumulator, Its Scientific and Medical Use* (1948)
* *Passion of Youth: An Autobiography, 1897-1922* (posthumous)
* *People in Trouble* (1953)
* *Record of a Friendship: The Correspondence of Wilhelm Reich and A.S. Neill (1936-1957)*
* *Reich Speaks of Freud* (Interview by Kurt R. Eissler, letters, documents)
* *Selected Writings: An Introduction to Orgonomy*
* *Sexpol. Essays 1929-1934* (ed. Lee Baxandall)
* *The Sexual Revolution* (translation of *Die Sexualität im Kulturkampf* from 1936, translated by Theodore P. Wolfe)
* *The Einstein Affair* (1953)

Almanca eserleri
* *Der triebhafte Charakter : Eine psychoanalytische Studie zur Pathologie des Ich*, 1925
* *Die Funktion des Orgasmus : Zur Psychopathologie und zur Soziologie des Geschlechtslebens*, 1927
* *Dialektischer Materialismus und Psychoanalyse*, 1929
* *Geschlechtsreife, Enthaltsamkeit, Ehemoral : Eine Kritik der bürgerlichen Sexualreform*, 1930
* *Der Einbruch der Sexualmoral : Zur Geschichte der sexuellen Ökonomie*, 1932
* *Charakteranalyse : Technik und Grundlagen für studierende und praktizierende Analytiker*, 1933
* *Massenpsychologie des Faschismus*, 1933 (original Marxist edition, banned by the Nazis and the Communists)
* *Was ist Klassenbewußtsein? : Über die Neuformierung der Arbeiterbewegung*, 1934
* *Psychischer Kontakt und vegetative Strömung*, 1935
* *Die Sexualität im Kulturkampf : Zur sozialistischen Umstrukturierung des Menschen*, 1936
* *Die Bione : Zur Entstehung des vegetativen Lebens*, 1938

 |

Kaynakça
--------

1. ↑  Sheppard, R.Z. A family affair 3 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Time*, May 14, 1973.
2. 1 2 3  "Wilhelm Reich," *Encyclopaedia Britannica*, accessed July 26, 2009.
3. ↑  Sharaf, Myron (1994). *Fury on Earth: A Biography of Wilhelm Reich*. Da Capo Press, pp. 4–5.
4. ↑  Sharaf 1994, pp. 4, 8; see also Obituary notice for Wilhelm Reich 15 Mayıs 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Time Magazine*, November 18, 1957.
5. 1 2  Sharaf 1994, p. 170.
6. ↑  Fredric Wertham, *Calling all Couriers*, The New Republic, Dec 2, 1946, a review of *The Mass Psychology of Fascism*; Brady, Mildred Edie. *The Strange Case of Wilhelm Reich 16 Kasım 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.*, The New Republic, May 26, 1947; Brady, Mildred Edie. *The New Cult of Sex and Anarchy 11 Ekim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.*, Harper's, April 1947; also see "The New Coast of Bohemia" (editorial), *Saturday Review of Literature*, August 16, 1947, and Henderson, Harry and Shaw, Sam. "Greenwich Village: Tourist Trap," *Collier's*, December 6, 1947.
7. ↑  50 years ago in 1956: the burning of Reich's publications 21 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. The Wilhelm Reich Museum, June 2006, accessed January 9, 2009.
8. 1 2 3  Sharaf 1994, p. 477.
9. 1 2  Sharaf 1994, p. 39.
10. ↑  Sharaf 1994, p. 463.
11. ↑  Reich, Wilhelm. "Background and scientific development of Wilhelm Reich," *Orgone Energy Bulletin* V, 1953, p. 6, cited in Sharaf 1994, p. 40 and p. 488, footnote 10.
12. ↑  Reich , Wilhelm. *Passion of Youth*, Paragon House, New York, 1990, page 25.
13. ↑  Reich, Wilhelm. "Über einen Fall von Durchbruch der Inzestschranke in der Pubertät," *Zeitschrift für Sexualwissenschaft*, VII, 1920, 222-223, cited in and translated by Sharaf 1994, p. 43 and p. 448, footnote 12.
14. 1 2  Sharaf 1994, pp. 42–46.
15. ↑  Reich, Wilhelm. *Über einen Fall von Durchbruch der Inzestschranke in der Pubertät*, *op cit*, cited in Sharaf 1994, p. 47 and p. 489, footnote 21.
16. 1 2  Sharaf 1994, p. 48.
17. 1 2  Blumenfeld, Robert. *Tools and techniques for character interpretation*. Hal Leonard Corporation, 2006, p. 135.
18. ↑  Sharaf 1994, p. 58.
19. 1 2 3 4 5 6 7 8  Biography 25 Mart 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. The Wilhelm Reich Museum, retrieved August 14, 2006.
20. ↑  Sharaf 1994, pp. 108–109.
21. ↑  Biographical notes on his family: Annie Pink, born April 2, 1902, Vienna, died January 5, 1971, New York. Eva Reich became a doctor and applied orgonomical techniques to the care of newborns. Lore Reich Rubin became a doctor and psychoanalyst.
22. ↑  According to his daughter Lore Reich 19 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Anna Freud and Ernest Jones were behind the expulsion. See also The Century of the Self 7 Temmuz 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.)
23. 1 2 3 4 5 6 7  Brady, Mildred. The Strange case of Wilhelm Reich" 16 Kasım 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *The New Republic*, May 26, 1947, cited in Sharaf 1994, p. 360.
24. 1 2 3  Cantwell, Alan. Dr. Wilhelm Reich" 4 Eylül 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *New Dawn Magazine*, 2004, accessed December 3, 2007.
25. ↑  D'Aloia, Alessandro. "Marxism and Psychoanalysis: Notes on Wilhelm Reich’s Life and Works" 23 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Marxist.com*, retrieved August 14, 2006.
26. 1 2 3  Sharaf 1994, p. 228.
27. ↑  Reich, Wilhelm. *Beyond Psychology: Letters and Journals 1934-1939*. Farrar Straus & Giroux, 1994, p. 66
28. ↑  Sharaf 1994, pp. 234–235, 242.
29. ↑  Sharaf 1994, p. 242.
30. ↑  Sharaf 1994, pp. 234–235.
31. ↑  Sharaf 1994, pp. 238–241, 243.
32. 1 2  Sharaf 1994, pp. 230–233.
33. ↑  Sharaf 1994, p. 233.
34. ↑  Sharaf 1994, pp. 245–246.
35. ↑  Sharaf 1994, p. 253.
36. ↑  Sharaf 1994, p. 255.
37. ↑  Sharaf 1994, p. 254.
38. ↑  Sharaf 1994, pp. 257–259.
39. ↑  Sharaf 1994, p. 263.
40. ↑  Sharaf 1944, pp. 264–265.
41. ↑  Elkind, David. "Wilhelm Reich -- The Psychoanalyst as Revolutionary; Wilhelm Reich" 14 Şubat 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *The New York Times*, April 18, 1971. Accessed June 17, 2009.
42. ↑  Sharaf 1994, p. 274.
43. ↑  Sharaf 1994, p. 8.
44. ↑  Sharaf 1994, p. 352.
45. ↑  Reich, Wilhelm. *Murder of Christ*. Orgone Institute Press 1953, p. 41.
46. ↑  Klee, Gerald D. "What ever happened to orgone therapy?" 8 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. The Maryland Psychiatric Society, Summer 2001; Vol. 28, No. 1; Pg 13-15, retrieved August 14, 2006; Grossinger, Richard. *Planet Medicine: From Stone Age Shamanism to Post-industrial Healing*, Taylor & Francis, 1982, p. 293.
47. ↑  Sharaf 1994, pp. 379–380.
48. ↑  Sharaf 1994, p. 285.
49. ↑  Brian, Denis. 1996. *Einstein: A Life*, John Wiley & Sons, New York, p.326.
50. 1 2  Sharaf 1994, p. 286.
51. ↑  "I have now investigated your apparatus ... In the beginning I made enough readings without any changes in your arrangements. The box-thermometer showed regularly a temperature of about 0.3-0.4 higher then the one suspended freely," Einstein's letter to Reich, February 7, 1941, English translation, in *The Einstein Affair*, Orgone Institute Press, 1953
52. ↑  "One of my assistants now drew my attention to the fact that in the room ... the temperature on the floor is always lower than the one on the ceiling," Einstein to Reich, February 7, 1941, op.cit.
53. ↑  "Through these experiments I regard the matter as completely solved," Einstein to Reich, February 7, 1941, op.cit.
54. ↑  "Ich hoffe, dass dies ihre Skepsis entwickeln wird, dass Sie sich nicht durch eine an sich verständliche Illusion trügen lassen," ("I hope that this will sharpen your skepticism so that you're not taken in by one of these understandable illusions"), Einstein to Reich, February 7, 1941, op.cit.
55. ↑  Sharaf 1994, p. 288.
56. ↑  "FBI adds new subjects to electronic reading room" 21 Haziran 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. U.S. State Department, March 2, 2000.
57. ↑  Sharaf 1994, p. 361.
58. ↑  FDA file on Reich, cited in Sharaf 1994, p. 363 and footnote 6, p. 513.
59. ↑  FDA file on Reich, cited in Sharaf 1994, p. 364 and footnote 11, p. 513.
60. ↑  Greenfield, Jerome. *Wilhelm Reich Vs. the U.S.A.*. W.W. Norton, 1974, p. 69, cited in Sharaf 1994, p. 364 and footnote 13, p. 513.
61. ↑  Reich, Wilhelm. *Conspiracy. An Emotional Chain Reaction*, item 386A, cited in Sharaf 1994, p. 367 and footnote 14, p. 513.
62. ↑  Reich, Wilhelm. *Conspiracy. An Emotional Chain Reaction*, item 386A, cited in Sharaf 1994, p. 367 and footnote 14, p. 513.
63. ↑  Sharaf 1994, p. 367.
64. 1 2  Sharaf 1994, pp. 410–413.
65. ↑  Complaint for injunction by FDA 14 Ocak 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Feb 10, 1954, part1, USA vs WILHELM REICH 1954-1957.
66. ↑  "Wilhelm Reich's Response to FDA's Complaint for Injunction" 17 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. February 25, 1954, posted on orgone.org.
67. ↑  "DECREE OF INJUNCTION ORDER (USA vs Wilhelm Reich) by JUDGE CLIFFORD MARCH 19, 1954 - USA vs WILHELM REICH 1954-1957". 17 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2009.
68. ↑  Wilhelm Reich: Man's Right to Know[*ölü/kırık bağlantı*], Wilhelm Reich Museum, accessed July 27, 2009.
69. ↑  Michael Silvert (1906-1958), born Meyer Silverzweig in Poland. He was arrested with Reich and committed suicide in 1958 when he was released from prison.  4 Şubat 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
70. ↑  Herskowitz, Morton. The Trial 13 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. The Institute for Orgonomic Science, accessed July 26, 2009.
71. ↑  Sharaf 1994, pp. 458, 465, 466, 473.
72. ↑  Sharaf 1994, pp. 458–461.
73. ↑  Sharaf 1994, p. 461.
74. ↑  There is some discrepancy between the sources on this. Myron Sharaf writes that Reich signed his last will on February 10, 1957, naming his daughter Eva as executrix, which meant she controlled the publication and republication of his work. The Wilhelm Reich Museum writes that his last will was on March 8, 1957, naming the Wilhelm Reich Infant Trust Fund as the entity charged with running Orgonon as the Wilhelm Reich Museum, transmitting his legacy, and housing his archives. See Sharaf 1994, p. 465 and Biography 25 Mart 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. The Wilhelm Reich Museum, retrieved August 14, 2006.
75. 1 2  Sharaf 1994, pp. 469–470.
76. ↑  Sharaf 1994, p. 476.
77. ↑  Sharaf 1994. p. 5.
78. ↑  Obituary notice for Wilhelm Reich 15 Mayıs 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Time Magazine*, November 18, 1957.
79. ↑  Sharaf 1994, p. 6.
80. ↑  For example: Kavouras, Jorgos: *Heilen mit Orgonenergie: Die Medizinische Orgonomie*, Turm Verlag, Bietigheim, Germany, 2005; Lassek, Heiko. *Orgon-Therapie: Heilen mit der reinen Lebensenergie*, Scherz Verlag, 1997, München, Germany; Müschenich, Stefan: Der Gesundheitsbegriff im Werk des Arztes Wilhelm Reich (The Concept of Health in the Works of Wilhelm Reich, MD), med. Diss. Marburg, Görich & Weiershauser, 1995.
81. ↑  Müschenich, Stefan & Gebauer, Rainer: *Der Reich'sche Orgonakkumulator. Naturwissenschaftliche Diskussion, praktische Anwendung, experimentelle Untersuchung.* Frankfurt/Main: Nexus-Verlag 1987
82. ↑  Hebenstreit, Günter: Der Orgonakkumulator nach Wilhelm Reich. Eine experimentelle Untersuchung zur Spannungs-Ladungs-Formel. Univ. Wien, Dipl.-Arbeit, 1995
83. ↑  "The American College of Orgonomy". 3 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2022.
84. ↑  "Institute for Orgonomic Science". 27 Ekim 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2009.
85. ↑  A good overview of Reich's work is *Wilhelm Reich: The evolution of his work* by David Boadella. A bibliography on orgonomy 23 Aralık 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. gives full citations to university dissertations, and to controlled experiments replicating Reich's work on bions, the orgone accumulator, and the cloudbuster.
86. ↑  "Cloudbusting" 25 Eylül 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *YouTube*, accessed July 26, 2009.

Daha kapsamlı okumalar
----------------------

Türkçe kaynaklar

* LSR-Projesi'nde Wilhelm Reich 10 Mayıs 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Bernd A. Laska: Sigmund Freud kontra Wilhelm Reich 6 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Alan Yayincilik. Türkçesi: Necmi Zekâ

İngilizce kaynaklar

* Wilhelm Reich Müzesi Ana Sayfa 16 Şubat 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* *Man's Right to Know: The Story of Wilhelm Reich*[*ölü/kırık bağlantı*], Wilhelm Reich Infant Trust (video), includes footage of Reich.
* Reich's FBI file Also see here.
* Baker, Elsworth F. *Man In The Trap*, Macmillan, NY, 1967.
* Bean, Orson, *Me And The Orgone*, St. Martin's Press, NY, 1971.
* Boadella, David. *Wilhelm Reich, The Evolution Of His Work*, Henry Regnery, Chicago, 1973.
* Boadella, David (ed.). *In The Wake Of Reich*, Coventure, London, 1976.
* Corrington, Robert S. (2003). *Wilhelm Reich: Psychoanalyst and Radical Naturalist*, Farrar, Straus and Giroux, NY, 2003
* D'Aloia, Alessandro (2004). Marxism and Psychoanalysis: Notes on Wilhelm Reich's life and work 23 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. first published in *FalceMartello*, *International Marxist Tendency, October 15, 2004.*
* DeMeo, James (1989). *The Orgone Accumulator Handbook: Construction Plans, Experimental Use and Protection Against Toxic Energy* 28 Eylül 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Natural Energy Works.
* DeMeo, James (1989). Response to Martin Gardner's Attack on Reich and Orgone Research in the *Skeptical Inquirer* 22 Eylül 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
* DeMeo, James (ed.) (1993). "On Wilhelm Reich And Orgonomy" 1 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Pulse of the Planet*, No. 4, Natural Energy Works.
* DeMeo, James & Senf, Bernd (eds.) (1998). *Nach Reich: Neue Forschungen zur Orgonomie: Sexualokonomie, Die Entdeckung Der Orgonenergie* (After Reich: New Research in Orgonomy: Sex-Economy, Discovery of the Orgone Energy), Zweitausendeins Verlag, Frankfurt.
* Greenfield, Jerome (1974). *Wilhelm Reich Vs. The USA*, W.W. Norton, NY, 1974.
* Guillon, Claude (1978). *Pour en finir avec Reich*, *Alternative diffusion*, 1978.
* Herskowitz, Morton (1998). *Emotional Armoring: An Introduction to Psychiatric Orgone Therapy*, Transactions Press.
* Kendrick, William (1983). "The Analyst as Outsider" 31 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. a review of Myron Sharaf's *Fury on Earth: A Biography of Wilhelm Reich*, *The New York Times*, April 3, 1983.
* Laska, Bernd A. (1981). "Sigmund Freud contra Wilhelm Reich" 25 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Wilhelm Reich. Bildmonographie*. Rowohlt, Reinbek 1981, 1999.
* Mann, Edward (1973). *Orgone. Reich And Eros: Wilhelm Reich's Theory Of The Life Energy*, Simon & Schuster.
* Mann, Edward & Hoffman (ed.) (1980). *The Man Who Dreamed Of Tomorrow: A Conceptual Biography Of Wilhelm Reich*, J.P. Tarcher, 1980.
* Martin, Jim (2000). *Wilhelm Reich and the Cold War*, Flatland Books.
* Meyerowitz, Jacob (1994). *Before the Beginning of Time*, rRp Publishers.
* Ollendorff, Ilse. (1969). *Wilhelm Reich: A Personal Biography*, St. Martin's Press.
* Raknes, Ola (1970). *Wilhelm Reich And Orgonomy*, St. Martin's Press.
* Reich, Peter (1973). *A Book Of Dreams*, Harper & Row.
* Ritter, Paul (ed.) (1958). *Wilhelm Reich Memorial Volume*, Ritter Press.
* Senf, Bernd (1996). *Die Wiederentdeckung des Lebendigen (The Rediscovery of the Living)*, Zweitausendeins Verlag.
* Wilson, Robert Anton (1998). *Wilhelm Reich in Hell*, Aires Press.
* Wyckoff, James (1973). *Wilhelm Reich: Life Force Explorer*, Fawcett.
* Los Orgones 26 Kasım 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Argentinian site of Orgonomy
* Bibliography on Orgonomy 23 Aralık 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. a full listing of scholarly works on Wilhelm Reich
* Orgone Biophysical Research Laboratory 1 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* PORE, Public Orgonomic Research Exchange(Includes a13 Ağustos 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.)
* The American College of Orgonomy 18 Ağustos 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Wilhelm Reich Gesellschaft
* Wilhelm Reich Orgon Institut Deutschland 31 Ağustos 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Wilhelm Reich Akademie 18 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Reichian therapy.
* Works by Wilhelm Reich

Einstein Deneyleri

* The Einstein Affair, Orgone Institute Press, 1953.
* Aspden, H. (2001). "Gravity and its thermal anomaly: was the Reich-Einstein experiment evidence of energy inflow from the aether?," *Infinite Energy*, 41:61.
* Bearden, T. (2002). "Energy from the vacuum," Cheniere Press, pp. 333–337.
* Brian, Denis (1996). *Einstein: A Life*, John Wiley & Sons. Reich is discussed on pp. 325–327, 382, 399.
* Clark, Ronald W. (1971). *Einstein: The Life and Times*, Avon. Reich is on pp. 689–690 of the paperback edition.
* Correa, P and Correa, A. (1998, 2001). "The thermal anomaly in ORACs and the Reich-Einstein experiment: implications for blackbody theory," Akronos Publishing.
* Correa P and Correa A. (2001). "The reproducible thermal anomaly of the Reich-Einstein experiment under limit conditions," *Infinite Energy*, 37:12.
* Mallove, E. (2001). "Breaking Through: A Bombshell in Science," *Infinite Energy*, 37:6.
* Mallove, E. (2001). "Breaking Through: Aether Science and Technology," *Infinite Energy*, 39:6.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikisöz'de ***Wilhelm Reich*** ile ilgili sözleri bulabilirsiniz. |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90054432
* BNC: 000039621
* BNE: XX1084825
* BNF: cb11921410x (data)
* CANTIC: a10488029
* CiNii: DA00856216
* GND: 118599097
* ISNI: 0000 0001 2124 4395
* LCCN: n79039823
* LNB: 000031254
* MusicBrainz: 972b509a-9a0f-46bb-84db-c98acd3b431f
* NDL: 00453887
* NKC: jn20000604605
* NLA: 35446654
* NLG: 86779
* NLI: 987007267063905171
* NLK: KAC199622696
* NLR: 000349984
* NSK: 000006691
* NTA: 06853339X
* RERO: 02-A003734172
* RSL: 000080394
* SELIBR: 86488
* SNAC: w6k653h1
* SUDOC: 027093174
* Trove: 955804
* ULAN: 500036749
* VIAF: 24607127
* WorldCat: lccn-n79039823

 |