*Kimyasal bağ* örnekleri içeren bir görsel.
**Kimyasal bağ**, atomları birbirine bağlayan ve bir arada kalmalarını sağlayan kuvvetlere verilen bilimsel ad.

Kimyasal bir bağın oluşması ve özellikleri
------------------------------------------

Bir bağın oluşabilmesi için atomlar tek başına bulundukları zamankinden daha kararlı (az enerjiye sahip) olmalıdırlar. Genelleme yapmak gerekirse bağlar oluşurken dışarıya enerji verirler. Atomlar bağ yaparken, elektron dizilişlerini soygazlara benzetmeye çalışırlar. Bir atomun yapabileceği bağ sayısı, sahip olduğu veya az enerji ile sahip olabileceği yarı dolu orbital sayısına eşittir.

Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Üç çeşit temel bağ vardır. Bu üç bağ çeşidi şunlardır:

* *İyonik bağlar*, elektronlar bir atomdan diğerine aktarıldığı zaman meydana gelen bağlara verilen addır. Tepkimeye giren elementlerden birinin atomları, elektron kaybedip pozitif yüklü iyonlara dönüşürken, diğer elementin atomları elektron kazanıp negatif yüklü iyon oluştururlar. Böylece zıt (artı-eksi) bir şekilde yüklenmiş iyonlar arasındaki elektrostatik çekim kuvveti, söz konusu iyonları bir kristal içinde tutar.
* *Kovalent bağlar*, elektronların bir atomdan diğerine aktarılmaksızın ortaklaşa kullanıldığı bağlara denir. Tek kovalent bağ, iki atom tarafından bölünmüş yani ortaklaşa kullanılan bir elektron çiftinden ibarettir. Moleküller birbirlerine kovalent bağlarla bağlanmış atomlardan meydana gelir.
* *Metalik bağlar*, metal ve alaşımlarda bulunan bağlardır. Metal atomları üç boyutlu bir yapı içinde düzenlenirler. Bu atomların en dış elektronları, yapının her tarafında serbestçe dolaşır ve atomların birbirlerine bağlanmasını sağlarlar.

İyonik Bağ
----------

Ana madde: İyonik bağ
Metal ve ametal atomları arasında elektron alışverişi ile oluşan kimyasal bağ, iyonik bağdır. Bileşik oluşurken metal elektron verir, ametal de elektron alır.

Atomlardan elektron kaybıyla oluşan pozitif iyonlara katyon denir. Atomların elektron kazanarak oluşturdukları negatif iyonlar ise anyon olarak isimlendirilir. Bu iyonlar bir araya getirildiklerinde bir kristal oluşturmak üzere birbirlerini çekerler.

A gruplarındaki elementlerin bileşikleri çoğu kez elementlerin simgeleri ile birlikte değerlik elektronlarını gösteren noktalar kullanılarak ifade edilir. Değerlik elektronları baş grup (A grubu) elementlerinin kimyasal tepkimelerinde kullanılan elektronlardır.

*Örneğin*; bir sodyum atomu ile bir klor atomu arasındaki tepkimeyi ele alalım:

*Sodyum 1A grubunda olup sadece bir değerlik elektronuna sahiptir. Klor atomu ise 7A grubunun bir üyesi olduğundan 7 değerlik elektronuna sahiptir. Bu iki atom arasındaki tepkimede sodyum atomu* 1 elektron *kaybeder. Sodyum atomunun kaybetmiş olduğu elektron klor atomu tarafından kazanılır.*

Sodyum çekirdeği 11 proton (11+ yük) ve sodyum iyonu da yalnız 10 elektron (bir elektron kaybetmiş oluyor) içerdiğinden sodyum atomunun bir elektron kaybetmesiyle 1+ yüklü sodyum iyonu oluşur. Diğer taraftan, klor çekirdeği 17 proton (17+ yük) ve klor iyonu da 18 elektron (bir elektron kazanılmış oluyor) içerdiğinden klor atomunun bir elektron kazanmasıyla da 1- yüklü bir klorür iyonu meydana gelir.

*Sonuç:* Görüldüğü gibi, bu tepkimede, sodyum tarafından kaybedilen elektronların toplam sayısı klor tarafından kazanılan elektronların toplam sayısına eşit olmalıdır. Böylece oluşan sodyum iyonlarının sayısı ile meydana gelen klorür iyonlarının sayısı aynı olduğundan NaCl formülü bileşikte bulunan iyonların en basit oranını (1:1) verir. Bu iyonlar bir kristal oluşturmak üzere birbirini çekerler.

Sodyum klorür kristalinde bir iyonun tümüyle diğer bir iyona ait olduğu söylenemez. Aksine, kristal yapıda her bir sodyum iyonu altı klorür iyonu ile her bir klorür iyonu da altı sodyum iyonu ile çevrilmiştir. Kristal içerisinde iyonların bu şekilde düzenlenmesiyle benzer yüklü iyonların birbirlerini itmeleri, zıt yüklü iyonların birbirlerini çekmeleri tarafından bastırıldığı için net çekim kristalibir arada tutar.

Kovalent bağ
------------

Metan molekülünde kovalent bağlı haldeki hidrojen ve karbon.
Ana madde: Kovalent bağ
Elektronları bağlamak için girilen rekabet, iyonik bağda olduğu kadar kararlı değilse, atomların dış elektronları paylaşılır ve bir ortaklaşma bağı ya da kovalent bağ oluşur.

Ametal atomları etkileştiği zaman kovalent bağlarda bir arada tutulan moleküller oluşur. Bu atomlar elektron çekimi bakımından birbirlerine benzediklerinden, kovalent bağların oluşması sırasında herhangi bir elektron aktarımı olmaz. Bunun yerine elektronlar ortaklaşa kullanılırlar. Kovalent bir bağ genellikle iki atom tarafından parçalanmış ters spinli bir elektron çifti içerir. Kovalent bağlar yapısına göre ikiye ayrılır:

*Apolar kovalent bağlar:* Aynı cins iki ametal atomunun birleşmesiyle oluşur. Apolar kovalent bağa en iyi örneklerden biri, iki oksijen atomunun elektronlarını ortaklaşa kullanarak oluşturdukları bağdır. Bu bağda ortaklaşa kullanılan elektronlar eşit paylaşıldığından dolayı molekülün pozitif veya negatif kutbu yoktur.

*Polar kovalent bağlar:* İki farklı cins atomun bir araya gelmesiyle oluşur. Bu bağlarda ametallerden biri ortaklaşa kullanıldığından dolayı molekülün bir ucu pozitif (+), diğer ucu negatif (-) yüklenir. Suyu oluşturan hidrojen ve oksijen moleküllerinin son orbitallerindeki elektronların ortak kullanılmasıyla polar kovalent bağ oluşur.

Örnek olarak, iki hidrojen atomundan oluşan bir bağ düşünülebilir. Her bir hidrojen atomu 1s orbitalinde atom çekirdeği etrafında simetrik bir dağılım gösteren tek bir elektrona sahiptir. İki hidrojen atomu bir kovalent bağ oluşturduğu zaman atomik orbitaller öyle bir şekilde üst üste binerler, böylece çekirdekler arasındaki bölgede elektron bulutları birbirlerini destekleyip bu bölgedeki elektronun bulunma olasılığını arttırırlar. Pauli dışlama ilkesine göre bağı oluşturan iki elektron mutlaka ters spinli olmalıdır. Bir kovalent bağın kuvveti, pozitif yüklü çekirdek ile bağa ilişkin negatif elektron bulutu arasındaki çekimden gelir.

Metalik bağlar
--------------

Ana madde: Metalik bağ
Metallerin iyonlaşma enerjileri ile elektro-negatiflikleri oldukça düşüktür. Bunun sonucu olarak metal atomlarının en dış elektronları nispeten gevşek tutulur. Metalik bir kristalde, en dış elektronları çıkarılmış atomlardan ibaret olan pozitif iyonlar kristal örgüde ilgili yerlerde bulunur ve en dış elektronların örgünün her tarafında serbestçe hareket etmesiyle de kristaldeki atomlar bir arada tutulur. Diğer bir deyişle örgü içerisinde dağılan ve kristalin bütününe ait olan elektron bulutu ile pozitif iyonlar arasındaki elektrostatik çekim metalik bağı oluşturmaktadır.

### Bant kuramı

Ana madde: Bant Teorisi
Bant kuramı metalik bağlanma şeklini, tüm kristalin her tarafını kapsayan moleküler orbitaller cinsinden açıklayan kuram.

Metalik katıların çoğu hareketlidir. Bunun sonucu olan artı iyonlar, genişlemiş bir üç boyutlu diziliş içinde yer alırlar; ama elektronlar yöresizleşir. Bu maddelerin yüksek ısı, iletkenliği, dayanıklılık, yüksek kaynama noktası, yüksek yoğunluk, renk ve elektrik iletkenliği gibi özelliklerinin birçoğu, hareketli elektronlardan kaynaklanır. Yalnızca birkaç iyon yığışması şeması uygulanabilir ve X ışını çözümlemesi, metal iyonlarının genişlemiş örgülü yapı içinde kazandığı bağ uzunlukları ve geometrik şekiller konusunda ayrıntılı bilgi sağlar. Basit küp biçimi şekiller, ortada başka bir iyonun bulunduğu küp biçimi şekiller ve altıgen yığışma, en sık rastlanan şekillerdir. Metal alaşımları, erimiş haldeki metallerin karıştırıldıktan sonra dikkatlice soğutulmasıyla elde edilir. Bu yolla oluşan gereçlerin özellikleri bileşenlerinin özelliklerinden genellikle çok farklıdır.

Kaynakça
--------

1. 1 2  "Kimyasal Bağlar" (PDF). İTÜ. 13 Nisan 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2011.

| * g
* t
* d
Kimyanın dalları |
| --- |
| Kimya literatürü • Kimyasal formül dizini • Biyomoleküller listesi • İnorganik bileşikler listesi • Periyodik tablo |
| Fiziksel | 
* Elektrokimya
* Termokimya
* Kimyasal termodinamik
* Yüzey bilimi
* Kolloidal kimya
	+ Mikromeritik
* Kriyokimya
* Sonokimya
* Spektroskopi
* Yapısal kimya / Kristalografi
* Kimyasal fizik
* Kimyasal kinetik
	+ Femtokimya
* Kuantum kimyası
	+ Spin kimyası
* Fotokimya
* Denge kimyası

 |
| Biyolojik | 
* Biyokimya
	+ Moleküler biyoloji
	+ Hücre biyolojisi
* Biyoorganik kimya
* Kimyasal biyoloji
* Klinik kimya
* Nörokimya
* Biyofiziksel kimya

 |
| Organik | 
* Stereokimya
* Fiziksel organik kimya
* Organik reaksiyon
* Retrosentetik analiz
* Enantiyoselektif sentez
* Total sentez / Yarı sentez
* Farmasötik kimya
	+ Farmakoloji
* Fulleren kimyası
* Polimer kimyası
* Petrokimya
* Dinamik kovalent kimya

 |
| İnorganik | 
* Koordinasyon kimyası
* Manyetokimya
* Organometalik kimya
* Organolantanit kimya
* Biyoinorganik kimya
* Biyoorganometalik kimya
* Fiziksel inorganik kimya
* Küme kimyası
* Kristalografi
* Katı hâl kimyası
* Metalurji
* Seramik kimyası
* Malzeme bilimi

 |
| Analitik | 
* Enstrümental kimya
* Elektroanalitik yöntemler
* Spektroskopi
	+ Absorpsiyon
	+ IR
	+ Raman
	+ UV-Vis
	+ NMR
* Kütle spektrometrisi
	+ EI
	+ ICP
	+ MALDI
* Ayırma işlemleri
* Kromatografi
	+ GC
	+ HPLC
* Femtokimya
* Kristalografi
* Karakterizasyon
* Titrasyon
* Islak kimya

 |
| Diğer | 
* Nükleer kimya
	+ Radyokimya
	+ Radyasyon kimyası
	+ Aktinit kimyası
* Kozmokimya / Astrokimya / Yıldız kimyası
* Jeokimya
* Biyojeokimya
* Çevre kimyası
	+ Atmosfer kimyası
	+ Okyanus kimyası
* Kil kimyası
* Karbokimya
* Petrokimya
* Gıda kimyası
	+ Karbonhidrat kimyası
	+ Gıda fiziksel kimyası
* Tarımsal kimya
* Kimya eğitimi
	+ Amatör kimya
	+ Genel kimya
* Kaçak kimya
* Adli kimya
	+ Otopsi kimyası
* Nanokimya
	+ Supramoleküler kimya
* Kimyasal sentez
	+ Yeşil kimya
	+ Klik kimyası
	+ Kombinatoryal kimya
	+ Biyosentez
* Bilgisayarlı kimya
	+ Matematiksel kimya
* Teorik kimya

 |
| Ayrıca bakınız | 
* Kimya tarihi
* Nobel Kimya Ödülü
* Kimyanın zaman çizelgesi
	+ Element keşifleri
* "Merkezî bilim"
* Kimyasal reaksiyon
	+ Kataliz
* Kimyasal element
* Kimyasal bileşik
* Atom
* Molekül
* İyon
* Kimyasal bileşik
* Kimyasal bağ

 |
| Kategori Kategori • Commons sayfası Wikimedia Commons • VikiProje **Vikiproje** |

| * g
* t
* d
Biyoloji |
| --- |
| 
* Giriş (Genetik, Evrim)
* Ana hatlar
* Tarih
	+ Zaman çizelgesi
* Dizin

 |
| Biyoloji | 

|  |  |
| --- | --- |
| Genel Bakış | 
* Bilim
* Yaşam
* Özellikler (Adaptasyon, Metabolizma, Büyüme, Düzen, Düzenleme, Üreme, Çevreye verilen tepki)
* Yaşam hiyerarşisi (Atom > Molekül > Organel > Hücre > Doku > Organ > Organ sistemi > Canlı > Popülasyon > Topluluk > Ekosistem > Biyosfer)
* İndirgemeci
* Belirme
* Mekanistik
* Bilimsel yöntem
* Teori
* Kanun
* Akran denetimi
* Biyoloji dergileri

 |
| Kimyasal temel | 
* Atomlar
* Amino asitler
* Karbonhidratlar
* Kimyasal bağ
* Element
* Lipitler
* Madde
	+ Kuantum
* Moleküller
* Monomer
* Nükleik asitler
* Organik bileşikler
* pH
* Polimer
* Proteinler
* Su

 |
| Hücreler | 
* ATP
* Hücre döngüsü
* Hücre teorisi
* Hücre sinyalizasyonu
* Hücresel solunum
* Enerji dönüşümü
* Enzim
* Ökaryot
* Fermantasyon
* Metabolizma
* Mayoz
* Mitoz
* Fotosentez
* Prokaryot

 |
| Genetik | 
* DNA
* Epigenetik
* Evrimsel gelişim biyolojisi
* Gen ifadesi
* Gen düzenlenmesi
* Genomlar
* Mendel genetiği
* Transkripsiyon sonrası modifikasyon

 |
| Evrim | 
* Adaptasyon
* Yeryüzündeki ilk yaşam
* İşlev
* Genetik sürüklenme
* Gen akışı
* Yaşamın evrimsel tarihi
* Makro evrim
* Mikro evrim
* Mutasyon
* Doğal seçilim
* Filogenetik
* Türleşme
* Taksonomi

 |
| Çeşitlilik | 
* Arkea
* Hayvanlar
* Bakteri
* Mantarlar
* Omurgasızlar
* Bitkiler
* Protistler
* Omurgalılar
* Virüsler

 |
| Bitki formu  ve işlevi | 
* Epidermis
* Çiçek
* Temel doku
* Yaprak
* Floem
* İnternod
* Kök
* Sürgün
* Damarlı bitki
* Damar dokusu
* Ksilem

 |
| Hayvan formu  ve işlevi | 
* Soluma
* Dolaşım sistemi
* Endokrin sistem
* Sindirim sistemi
* Homeostaz
* Bağışıklık sistemi
* İç çevre
* Kas sistemi
* Sinir sistemi
* Üreme sistemi
* Solunum sistemi

 |
| Ekoloji | 
* Gıda döngüsü
* Biyolojik etkileşim
* Biyokütle
* Biyomlar
* Biyosfer
* İklim
* İklim değişikliği
* Komünite
* Koruma
* Ekosistem
* Habitat
	+ Niş
* Mikrobiyom
* Nüfus dinamikleri
* Kaynaklar

 |

 |  |
| Araştırma  yöntemleri | 

|  |  |
| --- | --- |
| Laboratuvar  teknikleri | 
* Genetik mühendisliği
* Transformasyon
* Jel elektroforezi
* Kromatografi
* Santrifüjleme
* Hücre kültürü
* DNA dizileme
* DNA mikroçip
* Yeşil floresan protein
* Vektör
* Enzim ölçümü
* Protein saflaştırması
* Western blot
* Northern blot
* Southern blot
* Restriksiyon enzimi
* Polimeraz zincir reaksiyonu
* İki hibritli tarama
* *In vivo*
* *In vitro*
* *In silico*

 |
| Saha teknikleri | 
* Kuşak transekti
* Etiketleme ve tekrar yakalama
* Tür keşif eğrisi

 |

 |
| Dallar | 
* Anatomi
* Astrobiyoloji
* Biyocoğrafya
* Biyoenformatik
* Biyofizik
* Biyoistatistik
* Biyokimya
* Biyomekanik
* Biyosemiyotik
* Biyoteknoloji
* Botanik
* Bilişsel biyoloji
* Koruma biyolojisi
* Deniz biyolojisi
* Ekoloji
* Epidemiyoloji
* Epigenetik
* Evrimsel biyoloji
* Evrimsel gelişim biyolojisi
* Farmakoloji
* Fikoloji
* Fizyoloji
* Gelişim biyolojisi
* Genetik
* Genomik
* Hesaplamalı biyoloji
* Histoloji
* Hücresel mikrobiyoloji
* İmmünoloji
* İnsan biyolojisi
* Kronobiyoloji
* Lipidoloji
* Matematiksel biyoloji
* Mikoloji
* Mikrobiyoloji
* Moleküler biyoloji
* Nörobilim
* Paleontoloji
* Parazitoloji
* Patoloji
* Radyobiyoloji
* Sentetik biyoloji
* Sistematik
* Sistem biyolojisi
* Sitoloji
* Sosyobiyoloji
* Tarım bilimi
* Üreme biyolojisi
* Viroloji
* Yapısal biyoloji
* Zooloji

 |
| Sözlükler | 
* Biyoloji
* Botanik terimler
* Ekoloji terimler
* Bitki morfolojisi terimleri

 |
| 
* Kategori Kategori
* Commons sayfası Commons
* VikiProje Vikiproje

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4009843-6
* LCCN: sh85022892
* LNB: 000106762
* NDL: 00564418
* NKC: ph297137
* NLI: 987007284925105171

 |