**2004 Doğubayazıt depremi**, 2 Temmuz 2004 tarihinde Türkiye saati ile ile 01.30'da Ağrı'nın Doğubayazıt ilçesinde 5,1 Mw veya 5,2 Mw büyüklüğünde meydana gelen deprem. Deprem sonucu 18 veya bazı kaynaklara göre 17 kişi öldü. Deprem sonucu 32 kişi de yaralanmıştır. Depremde en büyük hasarı Yığınçal köyü görmüş, Kutlubulak ve Sağlıksuyu köylerinde de hasar meydana gelmiştir. Kandilli Rasathanesi'ne göre depremde 1000 bina hasar almıştır. Deprem, Ağrı, Iğdır, Kars ve İran-Türkiye sınırının İran tarafında, sınıra yakın olan bölgelerde hissedildi. Depremin şiddeti VII, derinliği ise 5 km veya 27,1 idi. Deprem sırasında köy sakinlerinin çoğunun yaylada olması, can kaybını azalttı. Depremden sonra çeşitli kuruluşlar bölgeye yardım gönderdi, üç bakan bölgeye gitti, Yunanistan yardım teklif etti ve Fransa Türkiye'ye dayanışma mesajı gönderdi.

Tektonik arka plan
------------------

Depremin şiddet haritası
Bölge Kuzey Anadolu Fay Hattı veya Doğu Anadolu Fay Hattı üzerinde değildir. Depreme yol açan Ağrı bölgesindeki yerel fay sistemidir. Bu sistemde diri fayların bulunduğu bilinmektedir. Depremin dış merkezi Doğubayazıt Fayı'nın kuzeyinde, Iğdır Fayı'nın ise güneyinde yer almaktadır. Bu faylar, kuzey-kuzeybatı gidişlidir ve zaman zaman bu deprem şiddetinde depremler üretebilmektedirler.

Bölgedeki köyler bölgedeki volkanik hareketliliğin bir ürünü olan bazalt kayaçlarının üzerine kuruludur. Deprem dalgaları bazalt zeminde yüksek frekansta ve düşük dalga boyunda hareket eder. Köydeki tek katlı yapılar da bu frekansa yakın bir salınıma sahiptir. Bu sebeple kötü inşa edilmiş olan binalar fazla hasar gördü.

Deprem, Doğu Anadolu Bölgesi ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde bulunan deprem istasyonları başta olmak üzere Türkiye çapında istasyonlar tarafından kaydedildi. Depremin en şiddetli kaydedildiği yerler arasında Ağrı, Kars ve Varto yer almaktadır. Bunun dışında Anadolu'nun batısında, Marmara Bölgesi ve Isparta'ya kadar olan alanda da deprem kaydedildi. Depremin ardından büyüklüğü 2.0 ile 4.0 arasında değişen 80 kadar artçı şok kaydedildi.

Depremin Mercalli şiddet ölçeğine göre yerine göre şiddeti:

| Yer | Şiddet |
| --- | --- |
| Depremin merkezi | VI - Güçlü |
| Doğubayazıt | V - Oldukça güçlü |
| Iğdır | V - Oldukça güçlü |
| Erivan | IV - Orta |
| Ağrı | IV - Orta |
| Patnos | IV - Orta |
| Kars | IV - Orta |
| Erciş | IV - Orta |
| Nahçıvan | III - Hafif |
| Van | III - Hafif |

Verdiği zararlar
----------------

Depremde 18 kişi hayatını kaybetti. Bazı kaynaklara göre ise hayatını kaybeden kişi sayısı 17'dir. Deprem sonucu 32 kişi de yaralandı. Köyün 800 sakininin 700'ünün deprem anında yaylada olması fazla can kaybını önledi.

Depremin en büyük zararı verdiği Yığınçal köyünün dışında Kutlubulak, Kucak, Sağlıksuyu, Subeşiği, Bozkurt ve Günyolu köylerinde de hasar meydana geldi. Kandilli Rasathanesi, deprem sonucunda bin binanın hasar gördüğünü belirtti. Orta büyüklükteki bir depremde bu kadar binanın zarar görmesinin sebebi, binaların moloz taştan örülü yığma yapılar olarak yapılmış olmalarıdır. Binaların temellerinin olmaması, binaların taban alanları, kat yükseklikleri ve duvar kalınlıklarının yeterli olmaması ve binaların ilgili yönetmeliğe uygun olmaması hasarın sebeplerindendir. Kullanılan malzemelerin ve binaların yapılış biçimlerinin uygun olmaması hasarı arttırdı. Bunun dışında binanın yeri gibi etkenler de zararı etkiledi. Yıkılmayan binalarda da uygunsuz inşaat yöntemleri yüzünden köşelerde kesme çatlaklar oluştu ve duvar yıkılmaları yaşandı. Yığınçal köyünün okul binasında da çatlaklar meydana geldi.

Deprem sonucu bölgedeki yamaçlarda kayaç düşmeleri ve moloz akıntıları meydana gelmiş; fakat yüzey kırıkları oluşmamıştır.

Deprem sonrası
--------------

Kızılay, tabak, çatal getirmeyi unutmuş. Tencere ve tabak getirmemizi istiyorlar. Ama her şeyimiz enkaz altında kaldı. Verdikleri yemekleri koyacak ne bir tabağımız ne de kaşığımız var’ diye konuşurken Kızılay yetkilileri ise ‘Biz sadece yemek çıkarmakla yükümlüyüz. Her depremzedeye aileleriyle birlikte yemekleri için iki çeşit yemek çıkarıyoruz. Tencere, tabak getirmeleri gerekir.

Bir depremzede

Yığınçal köyünden biri depremden sonra cep telefonlarına ihbarda bulundu. Ambulanslar ve jandarmalar hava ağarmaya başlamışken köye ulaştı ve arama-kurtarma çalışmalarına başlandı. Bölgeye altı ambulans gönderildi. Yaralılar Ağrı ve Iğdır'daki hastanelere sevk edildi. Türk Silahlı Kuvvetleri de Ağrı'ya bölgeye bir "Doğal Afet Yardım Kurtarma Bölüğü" gönderdi. Çalışmalar gün içinde tamamlandı. Ağrı valisi Hüseyin Yavuzdemir Yığınçal köyünde organize bir arama-kurtarma çalışması yürütüldüğünü söyledi. Bölgeye ilk olarak Sivil Savunma yetmiş tane çadır yolladı. İlk olarak 43 tane çadır kurup 2 Temmuz günü Erzurum'dan 210 çadır, 510 battaniye, iki seyyar mutfak ve gıda gönderen Kızılay, 3 Temmuz itibarı ile bölgeye 340 çadır ve 630 battaniye, 250 rulo yatak, iki seyyar mutfak, 950 kumanya, su ve ekmek yolladı. 1600 kişiye sıcak yemek dağıtıldı. Kızılay 4 Temmuz günü olası artçı şokları da göz önünde bulundurarak bölgeye 400 çadır ve 500 battaniye daha gönderdi. Yığınçal köyünde kurulan dağınık çadırlar bir araya toplanarak iki tane çadır bölgesi oluşturuldu. Kızılay bunların dışında tabak, çatal ve kaşık göndermeyince yemekleri almakta sorun yaşandı ve depremzedeler yemekleri ekmek arası almak zorunda kaldı. Su ayrıca Ağrı ve Doğubayazıt Belediyesi ile Köy Hizmetleri ekipleri tarafından tankerlerle sağlandı.

Depremden iki saat kadar sonra deprem, Kandilli Rasathanesi'nin bölgede orta şiddette bir deprem olduğuna ilişkin açıklaması üzerine basına yansıdı. Depremden iki buçuk saat kadar sonra ölü sayısı Doğubayazıt kaymakamı Nurullah Çakır tarafından 16 olarak açıklandı. Ölü sayısına dair ilk açıklamadan yaklaşık üç saat sonra ise ölü sayısı 18'e yükseltildi ve yaralı sayısının 21 olduğu açıklandı. Saat 09.00 civarında Kandilli Rasathanesi depremden sonra artçı şokların meydana gelebileceğini belirten yazılı bir açıklama yaptı. Yine saat 09.00'dan sonra bölgede ölenler için mezarlar kazılmaya başlandı. Saat 09.45 civarında depremde ölenlerin kimlikleri belirlendi. Gün içinde bölgeye ulaşımın kolay olması için Yığınçal köyünü Doğubayazıt'a bağlayan yola zift karışımlı toprak döktü. Ergezen, "yeni bina ve ahır yapımı için para ve projenin hazır olduğu, çalışmalara en yakın zamanda başlayacakları"nı söyledi. İlin TEDAŞ ve Telekom Müdürlüğü de elektrik ve telefonla ilgili sorunları çözmek amacıyla çalışmalarını hızlandırdılar. Doğubayazıt belediye başkanı Mukaddes Kubilay, salgınlara önlem olarak acil su ihtiyacı olduğunu açıkladı.

Deprem sonrası dönemin cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer validen bilgi aldı ve bir mesaj yayımladı. Dönemin Fransa cumhurbaşkanı Jacques Chirac depremle ilgili olarak Sezer'e bir dayanışma mesajı gönderdi. Yunanistan, Ankara büyükelçiliği aracılığıyla talep geldiği anda bölgeye C-130 tipi bir uçakla insani yardım ve kurtarma ekibi göndermeye hazır olduğunu bildirdi. Bayındırlık ve İskan bakanı Zeki Ergezen, Sağlık bakanı Recep Akdağ ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Hilmi Güler depremin ardından bölgeye gitti.

Deprem, Ağrı ve Iğdır'da da hissedildiğinden dolayı bu şehirlerde yaşayanlar bir geceliğine evlerini terk etti. Depremin ardından depremin Metzamor Nükleer Santrali'nde bir etkisi olacağı kaygısı ortaya çıktı; fakat Hilmi Güler ölçümlerde bir anormallik olmadığını söyledi.

Deprem sonrasında Doğal Afet Sigortaları Kurumu'nda 18 tane ilgili dosya oluşturuldu ve 29,542 TL ödendi. Karabulak köyünden 132 kişi hak sahibi olmuş, Ağrı Bayındırlık ve İskan İl Müdürlüğü'nü başvurmuştur. Bunlardan 39'unun ihalesi 2007 yılında yapılmıştır. Yığınçal köyünde ise 7 konutun tekrar yapılması için müdürlüğe başvurulmuştur. Cumhuriyet Halk Partisi depremin ardından ilgili bir rapor hazırladı ve raporda "son depremde evlerini kaybeden vatandaşların da önümüzdeki kış mevsimini yazlık çadırlarda geçirme tehlikesiyle karşı karşıya olduğu"na da değinildi.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5 6  TÜRKİYE’DE 1900 - 2004 YILLARI ARASINDA CAN KAYBI VE HASARA NEDEN OLMUŞ ÖNEMLİ DEPREMLER ( MS > 5.0 ) 29 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Kandilli Rasathanesi) Erişim tarihi: 31 Ocak 2011
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Mucip Tapan, Ali Özvan, M. Alper Şengül. 2 TEMMUZ 2004 DOĞUBAYAZIT DEPREMİ YER – YAPI İLİŞKİSİ ve YAŞANAN KAYIPLAR 10 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Kocaeli 2005 Deprem Sempozyumu) Erişim tarihi: 31 Ocak 2011
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Doğubeyazıt'ta deprem: 18 ölü (Hürriyet) Tarih: 2 Temmuz 2004, Erişim tarihi: 31 Ocak 2011
4. 1 2 3 4  Mükerrem Yılmaz, Ekrem Kalkan, Necmi Yarbaşı, Gökşin Aksoy. YILLARINDA MEYDANA GELEN DEPREMLERE AİT ARTÇIDEPREMLERİN İSTATİSTİKSEL ÇÖZÜMLEMESİ 10 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Kocaeli 2005 Deprem Sempozyumu) Erişim tarihi: 1 Şubat 2011
5. 1 2  Ağrı'da Deprem: 18 Ölü 25 Ekim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (VOA Türkçe) Tarih: 2 Temmuz 2004, Erişim tarihi: 31 Ocak 2011
6. 1 2 3 4  Doğubeyazıt'ta 18 can kaybı (Radikal) Tarih: 3 Temmuz 2004, Erişim tarihi: 31 Ocak 2011
7. 1 2  Shakemap atlas200407012230 - Instrumental Intensity 5 Ağustos 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (USGS) Erşim tarihi: 19 Nisan 2011
8. ↑  Doğubayazıt - AĞRI Depremi. 13 Kasım 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Kandilli Rasathanesi) Erişim tarihi: 31 Ocak 2011
9. ↑  02.07.2004 01.30 Md=5.0 Ml=5.1 Doğubayazıt - AĞRI Depremi'nin kaydı. 26 Şubat 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Kandilli Rasathanesi) Erişim tarihi: 31 Ocak 2011
10. ↑  Depremin çözümünde kullanılan istasyonlar, depremin oluş zamanı, oluş yeri, derinlik ve büyüklük bilgileri. 12 Aralık 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Kandilli Rasathanesi) Erişim tarihi: 31 Ocak 2011
11. 1 2  TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Van Şubesi’nin Doğubeyazıt Depremi ile İlgili Değerlendirmesi[*ölü/kırık bağlantı*] (TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Teknik Güç Yayını) Tarih: 1 Ağustos 2004, Erişim tarihi: 1 Şubat 2011
12. 1 2  Öteki Türkiye yıkıldı! 6 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Milliyet) Erişim tarihi: 2 Şubat 2011
13. 1 2 3 4 5 6 7  Deprem, yine çocukları aldı (Hürriyet) Tarih: 3 Temmuz 2004, Erişim tarihi: 19 Şubat 2011
14. 1 2 3  400 çadır daha 19 Mart 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Radikal) Tarih: 4 Temmuz 2004, Erişim tarihi: 19 Şubat 2011
15. ↑  Alemdar Bayraktar, Nart Coşkun, Ali Yalçın. Damages of masonry buildings during the July 2, 2004 Doğubayazıt (Ağrı) earthquake in Turkey  (ScienceDirect) Erişim tarihi: 2 Şubat 2011
16. 1 2  Ekmek arası kuru... (Hürriyet) Tarih: 5 Temmuz 2004, Erişim tarihi: 19 Şubat 2011
17. 1 2  Yayla mevsimi olmasaydı 5,2'lik depremde yüzlerce kişi ölebilirdi[*ölü/kırık bağlantı*] (Zaman) Tarih: 3 Temmuz 2004, Erişim tarihi: 19 Şubat 2011
18. ↑  TSK, Ağrı'ya Doğal Afet Yardım Kurtarma Bölüğü gönderdi[*ölü/kırık bağlantı*] (Zaman) Tarih: 2 Temmuz 2004, 08.50, Erişim tarihi: 19 Şubat 2011
19. 1 2  Depremin yaraları sarılmaya başladı 8 Mayıs 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Sabah) Tarih: 4 Temmuz 2004, Erişim tarihi: 5 Nisan 2011
20. ↑  Ağrı'da orta şiddette deprem meydana geldi[*ölü/kırık bağlantı*] (Zaman) Tarih: 2 Temmuz 2004, 03.50, Erişim tarihi: 19 Şubat 2011
21. ↑  Ağrı'nın Yığınçal Köyü'nde 16 kişi öldü[*ölü/kırık bağlantı*] (Zaman) Tarih: 2 Temmuz 2004, 04.18, Erişim tarihi: 19 Şubat 2011
22. ↑  Ağrı'daki depremde ölenlerin sayısı 18'e yükseldi[*ölü/kırık bağlantı*] (Zaman) Tarih: 2 Temmuz 2004, 07.22, Erişim tarihi: 19 Şubat 2011
23. ↑  "Depremden sonra bölgede artçı depremler beklenebilir"[*ölü/kırık bağlantı*] (Zaman) Tarih: 2 Temmuz 2004, 09.17, Erişim tarihi: 19 Şubat 2011
24. ↑  Doğubayazıt'ta ölenler için mezarlar kazılıyor[*ölü/kırık bağlantı*] (Zaman) Tarih: 2 Temmuz 2004, 09.26, Erişim tarihi: 19 Şubat 2011
25. ↑  Ağrı'daki depremde ölenlerin kimlikleri belirlendi[*ölü/kırık bağlantı*] (Zaman) Tarih: 2 Temmuz 2004, 09.56, Erişim tarihi: 19 Şubat 2011
26. 1 2 3  Ergezen: En kısa zamanda bina yapımına başlıyoruz[*ölü/kırık bağlantı*] (Zaman) Tarih: 2 Temmuz 2004, 16.36, Erişim tarihi: 19 Şubat 2011
27. ↑  Komşu'dan yardım teklifi 5 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Sabah) Tarih: 4 Temmuz 2004, Erişim tarihi: 5 Nisan 2011
28. ↑  Ergezen: Deprem bölgesinde ihtiyaçların hepsi karşılanacak[*ölü/kırık bağlantı*] (Zaman) Tarih: 2 Temmuz 2004, 12:51, Erişim tarihi: 19 Şubat 2011
29. ↑  AĞRI / DOĞUBAYAZIT 1 Mayıs 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Doğal Afet Sigortaları Kurumu) Erişim tarihi: 2 Şubat 2011
30. ↑  AFET İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNÜN İLİMİZE YAPTIĞI YATIRIMLARI[*ölü/kırık bağlantı*] (Ağrı Bayındırlık ve İskan İl Müdürlüğü) Erişim: 5 Nisan 2011
31. ↑  Deprem kábusu 8 milyar $’a biter (Hürriyet) Tarih: 17 Temmuz 2004, Erişim tarihi: 19 Şubat 2011

| * g
* t
* d
← 2004'teki depremler → |
| --- |
| Şubat | 
* Nabire, Endonezya (7,0 & 7,3)
* Batagram, Pakistan (5,5)
* El Hüseyma, Fas (6,3)

 |
| Mart | 
* Erzurum, Türkiye (5,1 & 5,3)

 |
| Mayıs | 
* Belede, İran (6,3)

 |
| Temmuz | 
* Doğubayazıt, Türkiye (5,1)

 |
| Ekim | 
* Chūetsu, Japonya (6,8)

 |
| Kasım | 
* Alor Adası, Endonezya (7,5)
* Les Saintes, Guadeloupe (6,3)
* Nabire, Endonezya (7,1)

 |
| Aralık | 
* Tasman Denizi, Avustralya-Yeni Zelanda (8,1)
* Sumatra-Andaman, Endonezya (9,1 & 9,3)

 |

| * g
* t
* d
Türkiye'deki depremler |
| --- |
| Tarihsel | 
* MS 17 Lidya
* 115 Antakya
* 141 Likya
* 262 Güneybatı Anadolu
* 447 Konstantinopolis
* 526 Antakya
* 557 Konstantinopolis
* 840 Erzurum
* 989 Konstantinopolis
* 1114 Maraş
* 1268 Kilikya
* 1509 Konstantinopolis
* 1513 Maraş
* 1556 Marmara Denizi
* 1598 Amasya-Çorum
* 1653 Doğu İzmir
* 1668 Kuzey Anadolu
* 1688 İzmir
* 1717 Kayseri
* 1739 İzmir
* 1766 İstanbul
* 1784 Erzincan
* 1840 Ahura
* 1855 Bursa
* 1859 Erzurum
* 1862 Turgutlu
* 1872 Amik
* 1881 Sakız Adası
* 1883 Çeşme
* 1894 İstanbul
* 1898 Balıkesir
* 1899 Aydın-Denizli

 |
| 20. yüzyıl | 
* 1903 Malazgirt
* 1912 Mürefte
* 1914 Afyon-Bolvadin
* 1919 Ayvalık
* 1924 Pasinler
* 1926 Kars
* 1928 Torbalı
* 1929 Suşehri
* 1930 Hakkâri
* 1933 Çivril
* 1935 Erdek-Marmara Adaları
* 1935 Digor
* 1938 Kırşehir
* 1939 Erzincan
* 1940 Kayseri
* 1941 Muğla
* 1941 Van-Erciş
* 1942 Niksar-Erbaa
* 1943 Adapazarı-Hendek
* 1943 Tosya-Ladik
* 1944 Bolu-Gerede
* 1944 Edremit Körfezi
* 1945 Adana
* 1946 Varto-Hınıs
* 1949 Karlıova
* 1949 Karaburun
* 1951 Çankırı
* 1952 Hasankale
* 1953 Yenice-Gönen
* 1955 Söke
* 1957 Fethiye
* 1957 Abant
* 1964 Manyas
* 1966 Varto
* 1967 Mudurnu
* 1967 Pülümür
* 1968 Bartın
* 1969 Alaşehir
* 1970 Gediz
* 1971 Bingöl
* 1971 Burdur
* 1975 Lice
* 1976 Çaldıran
* 1983 Erzurum
* 1983 Biga
* 1986 Malatya
* 1992 Erzincan
* 1995 Dinar
* 1998 Adana-Ceyhan
* 1999 Gölcük
* 1999 Düzce

 |
| 21. yüzyıl | 
* 2000 Bolvadin-Sultandağı
* 2000 Çankırı
* 2002 Çay-Sultandağı
* 2003 Bingöl
* 2004 Erzurum
* 2004 Doğubayazıt
* 2005 İzmir
* 2010 Elâzığ
* 2011 Simav
* Ekim 2011 Van
* Kasım 2011 Van
* 2014 Ege Denizi
* 2017 Ege Denizi
* 2019 İstanbul
* 2020 Elâzığ
* 2020 İran-Türkiye
* 2020 Bingöl
* 2020 Ege Denizi
* 2022 Buca
* 2022 Düzce
* 2023 Kahramanmaraş

 |