Bu madde Çanakkale ilinin şehir merkezini anlatmaktadır. İl için Çanakkale (il), başlığın diğer anlamları için Çanakkale (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

**Çanakkale**, Türkiye'nin Çanakkale ilinin merkezi olan şehirdir. Anadolu'nun kuzeybatısında, Çanakkale Boğazı'nın güneydoğusunda yer alır. Nüfusu 2021 yılına göre 195.439 kişidir.

Etimoloji
---------

Çanakkale'nin şu anki bulunduğu yerin adı 19. yüzyılda *Kale-i Sultaniye* olarak geçmektedir ve bu isim 1890 yılında şehrin resmî adı olarak kayıtlara geçmiştir. Çanakkale Osmanlı zamanında önemli bir kale işlevi görmüş olup, *Kale-i Sultaniye* (Osmanlı Türkçesi: قلعة سلطانيه) ya da günümüz Türkçesi ile Sultaniye Kalesi ismi bu işlevin bir kanıtıdır. 17. yüzyılın sonlarından itibaren gelişen çömlek yapımı, şehrin bu konuda ün yapmasını sağlamıştır. Hatta yine bu zamanlarda bir seyyahın yapılan seramiğin kalitesinden etkilenip, bunu Hollanda'nın Delft şehrinde yapılan seramiklerle karşılaştırması şehre *Çanak kalesi* ismini vermiştir. Çanakkale isminin Yunanca'sı Δαρδανέλλια veya *Dardanellia**,* ki bu isim de sonradan Dardanelles olarak İngilizceye çevrilmiştir. 1920'lerden itibaren İngilizler Çanakkale'ye *Chanak* veya *Kale Sultanie* demeye başladılar.

Tarihçe
-------

Hellespontin Phrygia'nın bilinen en eski tümülüsü olan Kızöldün Tümülüsü'nde bulunan Polyksena Lahdi, halen Troya Müzesi'nde sergilenmektedir.
Truva film'inde görülen Truva Atı, şimdi Çanakkale'de deniz kenarındaki vapur iskelesine yakın alanda sergilenmektedir. Troya antik kenti ve Biga yarımadası'nın antik bölgesi Çanakkale il'indedir.
Antik çağdan kalan Troya kalıntıları il sınırları içerisindedir. Bölgede ilk yerleşim yaklaşık 6000 yıl öncesindeki Bakır Çağı'na dayanır. Fakat bu dönemde şehrin kimliği ve yaşayan insanların özellikleri hakkında pek bir şey bilinmemektedir. Yapılan kazı çalışmaları ve çeşitli araştırmalara göre, bölgedeki ilk kalıcı yerleşim izi Kumtepe civarında bulunmuştur. MÖ 4.800 - 4.000 arasına tarihlenen Kumtepe Höyüğü, bu tarihten sonra da çeşitli yerleşim izleri içeren tabakalara sahiptir. Bölgedeki kazılar ilk olarak 1934 yılında Cincinnati Üniversitesi'nden  J.L. Caskey ve J. Sperling tarafından yapılmıştır. MÖ 3000 yılında kurulan Troya geçirdiği depremden sonra MÖ 2500 yılında yıkılmıştır. Sonraki yüz yıllarda çeşitli göçlerle kavim dengesi değişen ale bölgesi, MÖ 7. yüzyılda Lidyalılar'ın hakimiyetine girmiştir. MÖ. 6. yüzyılın ortalarında bölgede Pers egemenliği başlamıştır. Perslerin önemli imparatorlarından Darius ve Xerxes bölgeyi stratejik bir nokta olarak görüp, burayı ellerinde tutmayı amaçlamışlardır. Yunan tarihçi Herodot'a göre Çanakkale Boğazı üzerinde Avrupa'ya geçmek için ilk köprüyü yapan Xerxes'tir. MÖ 386'da Spartalılar ile Persler arasında yapılan Kral Barışı sonucu Persler bölgede hakimiyetini güçlendirdi. MÖ 334 yılında Makedonya Kralı Büyük İskender bu bölgeyi Perslerin elinden almak istiyordu. Bu amaçla Çanakkale Boğazı'nı geçerek bugünkü Karabiga yakınlarındaki Kocabaş Çayı (Granikos)'nda iki ordu birbiri ile karşılaştı ve aldıkları büyük bozgun karşısında Persler bölgeyi Büyük İskender'in hakimiyetine bırakarak bölgeden çekilmek zorunda kaldılar. Ancak İskender'in ani ölümü üzerine bölgeyi ünlü komutanlarından Antigonos yönetmeye başlamıştır. O da uzun süre yönetemeden, Balkanlardan gelen Kelt kökenli Galatlar, bölgeye yerleşmişlerdir. MÖ 133'te Bergama Kralı III. Attalos'un vasiyeti üzerine Roma hakimiyetine giren Çanakkale, sonrasında *Asia* eyaletine bağlanmıştır. Roma İmparatorluğu'nun 395'te Doğu ve Batı diye ikiye ayrılmasından sonra, bölge daha sonradan Bizans adıyla anılacak olan Doğu Roma İmparatorluğu'nun hakimiyetine girmiştir. İmparator Justinian modern Eceabat yakınlarındaki Sestos bölgesinde boğazın kontrolünü sağlamak amacıyla kale inşa ettirmiştir. Bölgede ilk Türk hakimiyeti 11. yüzyıl sonlarında ünlü deniz komutanı Çaka Bey'in seferleri ile başlamıştır. Sonrasında Karesi Beyliği ile devam eden Türk hakimiyeti, 1361 yılında beyliğin savaşsız bir şekilde Osmanlı İmparatorluğu'na katılması ile bölgede yaklaşık 6 asır sürecek bir Osmanlı dönemi başlamış oldu.

### Osmanlı dönemi

Saat kulesi - 1918
İlin eski merkezi Biga olup, Cumhuriyet döneminde, Çanakkale Savaşlarında kazanılmış olan zaferlerden dolayı ilin ismi ve merkezi Çanakkale olarak değiştirilmiştir. İlin isminin kökeni ise yörede çok gelişmiş olan çanak-çömlek zanaatinden gelir. Şehrin iki simgesi hâline gelen Kale-i Sultaniye ile çanakçılık özdeşleşince de şehir "Çanakkale" olarak adlandırılmaya başlanmıştır. 1452 yılında Fatih Sultan Mehmet, Papalık Devleti'nin Bizans'a yardımını engellemek ve Çanakkale Boğazı'nın kontrolünü sağlamlaştırmak amacıyla boğazın en dar yeri olan Kilitbahir köyünde Kilitbahir Kalesi'ni yaptırmıştır.

#### Çanakkale Savaşları

Ana madde: Çanakkale Savaşı
1915 senesinde Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında Çanakkale Savaşları'na sahne oldu. İtilaf Devletlerinin birleşmiş orduları deniz savaşında araç ve personel zayiatı vererek mağlup oldu ve boğazları geçemedi. Daha sonra İtilaf kuvvetleri karadan çıkartma yaptılar. Kara savaşlarında Yarbay Mustafa Kemal'in başarıları sayesinde İtilaf kuvvetlerinin ilerleyişi durdu, iki kuvvet birbirine üstünlük sağlayamadı ve karadan taarruz da başarısızlıkla sonuçlandı.

Yerel Yönetim
-------------

Çanakkale Belediyesi tarafından yönetilmektedir.

Coğrafya
--------

Çanakkale, Anadolu'nun kuzeybatısında, Çanakkale Boğazı'nın güneydoğusunda yer alır.

Nüfus
-----

Çanakkale kenti, nüfus açısından Marmara Bölgesi'nde yer alan birçok ilden sonra gelir. Merkez ilçenin 1927'de 8.515 olan nüfusu 1990'da 53.995'e, 2000'de 75.180'e, 2007'de 86.544'e, 2008'de 90.563'e 2016 yılında 143.713'e 2017 yılında 175.032 kişiye ulaşmıştır.

Çanakkale limanı
Çanakkale çarşı

| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1927 | 18.756 | 8.515 | 10.241 |
| 1935 | 25.241 | 11.495 | 13.746 |
| 1940 | 41.409 | 24.621 | 16.788 |
| 1945 | 37.568 | 22.869 | 14.699 |
| 1950 | 29.131 | 11.824 | 17.307 |
| 1955 | 34.841 | 16.041 | 18.800 |
| 1960 | 39.877 | 19.391 | 20.486 |
| 1965 | 44.520 | 22.789 | 21.731 |
| 1970 | 48.977 | 27.042 | 21.935 |
| 1975 | 52.524 | 30.788 | 21.736 |
| 1980 | 62.701 | 39.979 | 22.722 |
| 1985 | 73.412 | 48.059 | 25.353 |
| 1990 | 81.435 | 53.995 | 27.440 |
| 2000 | 104.205 | 75.810 | 28.395 |
| 2007 | 115.775 | 86.544 | 29.231 |
| 2008 | 119.207 | 90.653 | 28.554 |
| 2009 | 125.231 | 96.588 | 28.643 |
| 2010 | 136.484 | 106.116 | 30.368 |
| 2011 | 135.192 | 104.321 | 30.871 |
| 2012 | 143.041 | 111.137 | 31.904 |
| 2013 | 149.881 | 116.078 | 33.803 |
| 2014 | 155.657 | 119.806 | 35.851 |
| 2015 | 159.758 | 122.613 | 37.145 |
| 2016 | 165.517 | 126.062 | 39.455 |
| 2017 | 175.032 | 132.854 | 42.178 |
| 2018 | 180.823 | 136.002 | 44.821 |
| 2019 | 184.631 | 137.365 | 47.266 |
| 2020 | 184.184 | 134.478 | 49.706 |

Ekonomi
-------

Çanakkale ekonomisinde ağırlıklı sektör tarımdır. Sanayinin ekonomideki payı da artış göstermektedir.

Kültür
------

Çanakkale, binyıllar boyunca farklı toplumların egemenliğinde kalmış, gerek mimarisinde gerek yaşamda onlardan izler taşımaktadır. 1970'li yıllardan itibaren yapılmaya başlayan ticari yatırımlarla ildeki geleneksel toplum yapısı yerini hızla modernize kente bırakmıştır. Ticari yatırımlarla ulaşım kolaylaşmış ve şehrin görünümünün değişmesi böylece başlamıştır. Bugün Çanakkale Türkiye'nin en modern çevrelerindendir. Geniş kaldırımları, temiz caddeleri, bakımlı binaları ile örnek bir şehirdir. Henüz altyapısı tam oturmamışsa da kültürel anlamda Çanakkale ili Türkiye'de önde gelen çevrelerdendir. Toplumda çekirdek aile yaygındır. Toplum, Manavlar, Türkmenler, Pomaklar, Yörükler, Bulgaristan göçmenleri ve az sayıda Kumuk Türkleri ve Çerkes ile Boşnak'tan oluşur. Boşnak ve Yörükler genelde tarım ile uğraşırlar. Fakat halk etnik yapıya göre ayrılmamış birlik içinde yaşamaktadır. Fakat her toplum kendi kültürel yapısını korur. İl ve ilçe merkezlerinde büyük ölçüde modern giyim örnekleri benimsenmiştir. Kırsal kesimden gelen bayanlar, beyaz *yemeni* adı verilen eşarp ve şalvar ile siyah naylonumsu kumaştan pardösü giyerler, kırsal kesim erkeklerinde ise baskın giyim türü, pantolon, ceket ve kaskettir. Yörede erkeklerin şalvar giydiği pek görülmez.

Çanakkale'de üretilen başlıca gıda ürünleri, domates, şarap, zeytin, zeytinyağı, sardalya, peynir helvası ve keşkektir.

Çanakkale aynı zamanda her yıl yapılan yüzme yarışmalarının bitiş noktasıdır. Bu organizasyonun kökeni İngiliz şair Lord Byron'un efsanevi yüzücü Leander'in hikâyesine özenerek 1810'da bu yüzüşü gerçekleştirmesinden gelir. *Truva* filmindeki "ahşap at" şehrin sahilinde hâlen sergilenmektedir.

### Turizm

Ana madde: Gelibolu Yarımadası Tarihî Millî Parkı
Ayrıca bakınız: Gelibolu Yarımadası Tarihî Millî Parkı şehitlikleri ve eserleri
Truva filmi setinde kullanıldıktan sonra şehir merkezine hediye edilen Truva Atı
Çanakkale ve diğer ilçeler tarihî ve doğal güzellikler bakımından oldukça zengin olmasına rağmen, bölge olması gerekenden oldukça az turist çekmektedir, turizme fazla yatırım yapılmamaktadır.[*kaynak belirtilmeli*] Her yıl 25 Nisan'da düzenlenen Anzac Günü'nde Avustralya ve Yeni Zelanda'dan gelen binlerce turist bölgeye akın etmekte, turizm genellikle Çanakkale Savaşları'nın yaşandığı Gelibolu, Truva Savaşı'na ev sahipliği yapmış Truva Antik Kenti ve Assos Antik Kenti üzerine odaklıdır. Yine Çanakkale'de bulunan Gökçeada ve Bozcaada turist çekmektedir.

Çanakkale'de 1963 yılından beri her yılın ağustos ayında Uluslararası Troia Festivali gerçekleşmekte, çeşitli sanatsal faaliyetler yapılmaktadır. Her iki yılda bir düzenlenen Uluslararası Çanakkale Bienali de Çanakkale ilinin kültür, sanat ve turizmine katkı sağlamaya aday bir etkinliktir.

Spor
----

Şehrin tek futbol takımı olan Çanakkale Dardanelspor 1996-99 sezonlarında Süper Lig'de mücadele etmiştir. Daha sonra kademeli olarak 1, 2 ve 3. Lig'de de mücadele etmiştir. Takım 2014-2015 sezonundan 2018-2019 sezonuna kadar 3. Lig'de bulunup ve Çanakkale Süper Amatör Lig'e düşmüştür. Şehrin tek voleybol takımı olan Çanakkale Belediyespor (kadın voleybol takımı), 2021-22 sezonunda Sigorta Shop Kadınlar 1. Ligi'nde maçlarına çıkmaktadır.

Eğitim
------

Şehir merkezinde bulunan Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'ne ait Sürekli Eğitim Merkezi'nden bir görünüm.
İlin tek üniversitesi olan Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nin (ÇOMÜ) Çanakkale için özel bir önemi vardır. Şehir merkezi nüfusu 100.000 civarında olan Çanakkale'de üniversite öğrenci sayısı 47,897'ü, personel sayısı ise 3.000'i geçmektedir. Personel ailesi ile hesaplandığında ise Üniversite'nin öğrenci ve aileler ile birlikte ilde 45.000 nüfusu oluşturduğu görülür. Ayrıca üniversite 12 fakülte ve 20'den fazla yüksekokul ve enstitü ile ilin en önemli kamu kurumu ve istihdam kapısıdır. Üniversite'nin her ilçede en az bir yüksekokulu bulunmaktadır. Çanakkale Fen Lisesi, Çanakkale Sosyal Bilimler Lisesi, Vahit Tuna Anadolu Lisesi başlıca liselerindendir.

Medya
-----

Çanakkale şehir merkezinde yayın yapan 1 yerel TV kanalı, 8 yerel radyo ve çeşitli yerel gazeteler bulunmaktadır. Çanakkale Televizyon Kulesi 2021'de hizmete girmiştir.

Yerel TV kanalları
* Ton TV
* Boğaz TV (Karasal yayını kapalı. Sadece internet üzerinden yayın yapıyor.)

Yerel radyo kanalları
* 88.0 Radyo Pegai
* 90.8 Radyo Mega17
* 92.7 Radyo Çanakkale
* 94.0 Radyo Ton
* 94.2 Biga FM
* 95.8 Boğaz FM
* 100.5 Çan FM
* 104.7 Kampüs FM

Yerel gazeteler ve basın kuruluşları
* Çanakkale Olay
* İşte Çanakkale
* Çanakkale Aynalı Pazar
* Çanakkale Demokrat
* Çanakkale Hedef Gazetesi
* Çanakkale'nin Sesi
* Kalenin Sesi Gazetesi
* Boğaz Medya
* Çanakkale İçinde
* Troy Haber
* Kalem Gazetesi

Altyapı
-------

### Ulaşım

Çanakkale Havalimanı'ndan 2016'dan bu yana günlük Ankara ve İstanbul uçuşları yapılmaktadır. İstanbul'a 07.10'da, İstanbul Atatürk Havalimanı'ndan saat 23.20'de olmak üzere iki uçuş bulunmaktaydı fakat artık yapılmıyor, sadece Ankara seferleri mevcuttur.

Çanakkale 15 Temmuz Demokrasi Otogarı, 31.694 m2 arsa üzerinde inşa edilmiş olup 3.153 m2'lik kapalı alanı vardır. 12 tane şehirlerarası, 11 tane ilçe peronuyla hizmet vermektedir. Şu anda hizmet verdiği binaya Çanakkale Otogarı ismiyle 15 Haziran 2011'de taşınmıştır. 2016'da ismi Çanakkale 15 Temmuz Demokrasi Otogarı olarak değiştirilmiştir.

Şehir içerisinden   ve   kara yolları geçmektedir.

Çanakkale Feribot İskelesi'nden her gün Eceabat'a, Gelibolu'ya, Gökçeada'ya, Bozcaada'ya vapur seferi yapılmaktadır.

Çanakkale'nin bazı merkezlere uzaklık bilgileri
* Çanakkale-İstanbul: 315 Km
* Çanakkale-Ankara: 666 Km
* Çanakkale-İzmir: 315 Km
* Çanakkale-Bursa: 270 Km
* Çanakkale-Antalya: 700 Km
* Çanakkale-Balıkesir: 200 Km
* Çanakkale-Tekirdağ: 170 Km

Kardeş şehirler
---------------

Çanakkale'nin 10 tane kardeş şehri bulunmaktadır.

* Almanya Osnabrück, Almanya
* İtalya Pomezia, İtalya
* Çekya Pardubice, Çekya
* Yeni Zelanda Wellington, Yeni Zelanda
* Kanada St. John's, Kanada
* Macaristan Tapolca, Macaristan
* Meksika Playa del Carmen, Meksika
* Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Gazimağusa, KKTC
* Türkiye Giresun, Türkiye
* Türkiye Sur, Türkiye

Kaynakça
--------

1. ↑  "Çanakkale Nüfusu". 17 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2020.
2. ↑  J.M.Cook, The Troad:An Archaeological and Topological Survey, Clarendon Press Oxford 1973 p.53, and n.3.
3. ↑  GALLIPOLI BEFORE GALLIPOLI. 18 Nisan 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Samuel N.C. 2010.
4. ↑  California Place Names: The Origin and Etymology of Current Geographical Names. 15 Mart 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Erwin Gustav Gudde. 1969. p. 84.
5. ↑  Prothero, G.W. (1920). Anatolia 16 Mart 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. London: H.M. Stationery Office.
6. ↑  Antik Kentler Cenneti, 24 Mayıs 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Çanakkale. *Öznur B. Doğangün.* 10 Ağustos 2015.
7. ↑  Kumtepe 4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
8. 1 2 3  "ÇANAKKALE'nin TARİHİ". 20 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2017.
9. 1 2 3 4  Antik Tarihi ve Sonrası. 25 Nisan 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Çanakkale 360.
10. ↑  ÇANAKKALE'NİN TARİHİ. 1 Nisan 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Çanakkale Mehmet Akif Ersoy İl Halk Kütüphanesi
11. 1 2 3  TARİH ÖNCESİ DÖNEMLERDE ÇANAKKALE 24 Nisan 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . Çanakkale İl Özel İdaresi. 2015.
12. ↑  Kilitbahir Kalesi. 10 Haziran 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
13. ↑   . "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). *28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri*. DİE. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
14. ↑  "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). *20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
15. ↑   . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). *20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016.
16. ↑   . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). *21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
17. ↑   . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). *22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı*. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
18. ↑   . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). *23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
19. ↑   . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). *23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
20. ↑  "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
21. ↑  "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
22. ↑  "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
23. ↑  "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
24. ↑  "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
25. ↑  "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
26. ↑  "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
27. ↑  "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
28. ↑  "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
29. ↑  "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
30. ↑  "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
31. ↑  "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
32. ↑  "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
33. ↑  "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
34. ↑  "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
35. 1 2 3 4 5 6  

	* "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
	* "Merkez Nüfusu - Çanakkale". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
	* "Çanakkale Merkez Nüfusu". nufusune.com. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
36. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 28 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2023.
37. ↑  Çanakkale'de yüzme yarışları 9 Ekim 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. TRT Spor.
38. ↑  Boğazın Serin Sularında Dostluk Ve Barış Kulaçları Atıldı... 9 Ekim 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Çanakkale Belediyesi. 31 Ağustos 2015.
39. ↑  Lord Byron swims the Hellespont 7 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. History.
40. ↑  Troy Filminde Kullanılan At. 3 Mayıs 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Çanakkale İli Özel Web Sitesi. 3 Kasım 2009.
41. ↑  "Çanakkale, 50'nci Troia Festivali'ne hazır". Hürriyet. 27 Temmuz 2013. 22 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2015.
42. ↑  "Çomü Öğrenci İşleri 2020 Öğrenci verileri" (PDF). 2 Mart 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2020.
43. ↑  "Radyo ve Televizyon Üst Kurulu - Karasal Yayın Frekans / Kanal Sorgulama". *www.turkiye.gov.tr*. 6 Mart 2024. 9 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2024.
44. ↑  "Medya Merkezi - Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi". *medyamerkezi.comu.edu.tr*. 27 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2023.
45. ↑  Aksiyon, Project Manager and Developer Web. "Çanakkale'nin Yeni Haber Sitesi". *www.troyhaber.com*. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
46. ↑  "Çanakkale'nin Yeni Otogarı Hizmete Girdi". Çanakkale İçinde. 15 Haziran 2011. 8 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2020.
47. ↑  "Çanakkale'ye "Demokrasi Otogarı"". Boğaz Gazetesi. 29 Ağustos 2016. 8 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2020.
48. ↑  "Kardeş Kentler". *www.canakkale.bel.tr*. 11 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2021.
49. ↑  Osnabrück Belediye Başkanı Kardeş Kente Selam Gönderdi 11 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Çanakkale Belediyesi*
50. ↑  "Çanakkale'ye Gönüllü Giresun Alayı Karargahı Yapılacak". Milliyet. 2 Mart 2015. 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2015.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Çanakkale*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Çanakkale Valiliği sitesi 21 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Çanakkale Belediyesi sitesi 23 Ağustos 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| * g
* t
* d
Çanakkale (merkez) belde ve köyleri |
| --- |
| Beldeler | 
* Kepez

 |
| Köyler | 
* Akçalı
* Akçapınar
* Akçeşme
* Alanköy
* Aşağıokçular
* Belen
* Bodurlar
* Civler
* Çamyayla
* Çınarlı
* Çıplak
* Çiftlikdere
* Dedeler
* Denizgöründü
* Dümrek
* Elmacık
* Erenköy
* Gökçalı
* Güzelyalı
* Halileli
* Haliloğlu
* Işıklar
* Kalabaklı
* Kalafat
* Karacalar
* Karacaören
* Karapınar
* Kayadere
* Kemel
* Kızılcaören
* Kızılkeçili
* Kirazlı
* Kocalar
* Kumkale
* Kurşunlu
* Maraşal Fevzi Çakmak
* Musaköy
* Ortaca
* Ovacık
* Özbek
* Salihler
* Saraycık
* Sarıbeyli
* Sarıcaeli
* Serçiler
* Taşlıtarla
* Terziler
* Tevfikiye
* Ulupınar
* Yağcılar
* Yapıldak
* Yukarı Okçular

 |

| * g
* t
* d
Çanakkale'nin ilçeleri |
| --- |
| İl merkezi | 
* Çanakkale

 |
| Bağlı ilçeler | 
* Ayvacık
* Bayramiç
* Biga
* Bozcaada
* Çan
* Eceabat
* Ezine
* Gelibolu
* Gökçeada
* Lapseki
* Yenice

 |

| * g
* t
* d
Türkiye'deki il merkezleri |
| --- |
| 
* Adıyaman
* Afyonkarahisar
* Ağrı
* Aksaray
* Amasya
* Ardahan
* Artvin
* Bartın
* Batman
* Bayburt
* Bilecik
* Bingöl
* Bitlis
* Bolu
* Burdur
* Çanakkale
* Çankırı
* Çorum
* Düzce
* Edirne
* Elazığ
* Erzincan
* Giresun
* Gümüşhane
* Hakkâri
* Iğdır
* Isparta
* Karabük
* Karaman
* Kars
* Kastamonu
* Kırıkkale
* Kırklareli
* Kırşehir
* Kilis
* Kütahya
* Muş
* Nevşehir
* Niğde
* Osmaniye
* Rize
* Siirt
* Sinop
* Sivas
* Şırnak
* Tokat
* Tunceli
* Uşak
* Yalova
* Yozgat
* Zonguldak

 |
| Not: Büyükşehirlerde il merkezi yoktur. |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4085132-1
* LCCN: n96070595
* NLI: 987007531131805171
* VIAF: 125654338
* WorldCat: lccn-n96070595

 |