**Birleşmiş Milletler Yönetimindeki Doğu Timor**, Doğu Timor'un bağımsızlık sürecinde Birleşmiş Milletler Doğu Timor Geçici Yönetimi'nin 25 Ekim 1999 ile 20 Mayıs 2002 tarihleri arasındaki yönetimden sorumlu olduğu süreçtir.

Birleşmiş Milletler tarafından bölge koruma altına alınarak resmi olmayan bir protektora devleti kurulmuştur.

Tarihçe
-------

### İdari başlangıç

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1272 sayılı kararı ile bölgenin Birleşmiş Milletler himayesi altına verilmesi ile Birleşmiş Milletler UNTAET'i kurdu. Birlemiş Milletler bölgede yürütmeyi eline aldı.

### İlk Düzenlemeler

UNTAET ilk icraatlarının başında Ulusal Danışma Konseyi kuruldu. Konsey Doğu Timorlu siyasetçiler ve topluluk liderlerinin bağımsızlığa geçiş sürecinde Birlemiş Milletler tarafından görevlendirilen Doğu Timor özel temsilcisine tavsiyeler ve politika üzerine tartışılacak ortamlar sunmaktaydı. Konseyin 11 Timorlu üyesi ve 4 uluslararası üyesi vardı.

Konseyin hemen ardından Birleşmiş Milletler bölgede Geçici Adli Hizmet Komisyonu kurdu.

### Geçiş Süreci

Birleşmiş Milletler bölgeyi bağımsızlığa hazırlama sürecinde Temmuz 2000'de Ulusal Danışma Konseyi'nin üye sayısında artışa giderek 13 adet olan Doğu Timor bölgelerinden birer temsilcinin konseye girişine izin vererek üye sayısını 36'ya çıkarıldı. Ardından organ Ulusal Konsey olarak yeniden adlandırıldı. konseyin uluslararası üyeleri çıkarılarak tamamen üyeler tamamen Doğu Timorlu oldu. üyeler ana siyasi partilerini ve dini topluluklarını konseyde temsil etme hakları vardı. Ulusal Konsey, yasama organı tarzı bir organ haline geldi ve UNTAET tarafından gelecekte çıkarılacak düzenlemeleri tartışma hakkına sahip oldu.

Birleşmiş Milletler Ağustos 2000'de dört Timorlu üye ve dört uluslararası üyeden oluşan bir yürütme organı olan Geçici Kabine oluşturuldu.

Ardından bölgede Birleşmiş Milletler bölgede yargı organı oluşturmak için Başsavcılık ve Savunma Hizmetleri kurdu. Ardından bölge mahkemeleri ve Temyiz Mahkemesi kurarak bölgede yargı ağı oluşturdu. Bu dönemde seçmen kayıt süreci tamamlandı ve Doğu Timor'u 2002'de beklenen devletleştirme ve bağımsızlığa hazırlayacak Kurucu Meclis seçimlerinin hazırlıkları yapıldı.

### İkinci Geçiş Süreci

Kurucu Meclis'te yer alacak 88 üye için 30 Ağustos 2001 parlamento seçimi yapıldı. 55 koltuk sayısı ile Fretilin partisi %57.37 ile meclis çoğunluğunu elde etti. Eylül 2001 tarihinde meclis Bakanlar Kurulunu atadı.

Kurucu Meclis Mart 2002 tarihinde bağımsızlığa geçiş için ilk olarak anayasa tüzüğünü hazırladı ve Nisan 2002 tarihinde ise Xanana Gusmão'u bağımsız Doğu Timor'un başkanı olarak başkanlık seçimleri ile yaptı.

Siyaset
-------

### Genel Sekreter Özel Temsilcisi (Geçiş Yöneticisi)

Ana madde: Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği Doğu Timor Özel Temsilcisi
Birleşmiş Milletler yönetimindeki Doğu Timor'da en yetkili kişi Genel sekreter özel temsilcisidir. Bu Doğu Timor'un bağımsızlığını ilan edene kadar yürütülmüştür.

### Siyasi Partiler

Doğu Timor'da Kurucu Meclis ile beraber partiler oluşmaya veya ortaya çıkmaya başladı dönemin parti listesi aşağıdaki gibidir. Mevcut ideolojiler o döneme aittir. 

| # | Parti | Siyasi pozisyon | İdeoloji |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | Fretilin | Bağımsız Doğu Timor İçin Devrimci Partisi | Merkez sol | Marksizm-Leninizm |
| 2 |  | PD | Demokrat Parti | Merkezcilik | Sosyal liberalizm, Adem-i merkeziyetçilik |
| 3 |  | PSD | Sosyal Demokrat Parti | Merkezcilik | Liberalizm, Sosyal muhafazakârlık |
| 4 |  | ASDT | Timor Sosyal Demokrat Birliği | Merkezcilik | Sosyal demokrasi, Üçüncü Yol |
| 5 |  | UDT | Timor Demokrat Birliği | Sağcılık | Muhafazakârlık |
| 6 |  | PNT | Timor Milliyetçi Partisi |  | Otonomizm öğreısı |
| 7 |  | KOTA | Timorlu Kahramanlar Birliği | Sağcılık | Ulusal muhafazakârlık, Kültürel muhafazakârlık |
| 8 |  | PDC | Hıristiyan Demokrat Parti | Merkez sol | Hristiyan sol |
| 9 |  | PPT | Timor Halk Partisi | Sağcılık | Muhafazakârlık |

### Doğu Timor Başbakanı

Ana madde: Doğu Timor başbakanları listesi
Doğu Timor Kurucu Konseyi tarafından Birleşmiş Milletler yönetimi sırasında seçilen başbakanların listesi aşağıda listelenmiştir. 

| # | **İmza - İsim** (Doğum-Ölüm) | Görev süresi | Parti |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | Marí bin Amude Alkatiri Signature | Mari Alkatiri (1949–) | 20 Eylül 2001 - 20 Mayıs 2002 | Fretilin |

### Seçimler

Birleşmiş Milletler yönetimindeki Doğu Timor'da iki seçim yapılmıştır seçimler aşağıda listelenmiştir.

* 2001 Doğu Timor parlamento seçimi
* 2002 Doğu Timor başkanlık seçimi

İdari bölümler
--------------

Doğu Timor illeri
Birleşmiş Milletler himayesinde iken Doğu Timor 3 ayrı bölüme bölmüştü. Daha sonra Doğu Timor için reformlara giden Birleşmiş Milletler bölgeyi 13 idari bölüme ayırmıştır. Bu bölgeler Lautem, Baucau, Viqueque, Manatuto, Dili, Aileu, Manufahi, Liquiçá, Ermera, Ainaro, Bobonaro, Cova Lima, Oecusse'dir.

Her bölgeye, siyasi partiler, Katolik Kilisesi, kadın ve gençlik gruplarının temsil edildiği Bölge Danışma Konseyi tarafından desteklenen, UNTAET tarafından atanan bir Bölge Yöneticisi başkanlık ediyordu.

Güvenlik
--------

Birleşmiş Milletlerin Doğu Timor'u himayesi altına almasının ardından Şubat 2000'de UNTAET Barış Koruma Gücü (PKF) güvenlikten sorumlu oldu. Silahlı Kuvvetler olarak Eylül 2000'de onaylanan Doğu Timor Savunma Gücü, Doğu Timor'un bağımsızlık yanlısı gerilla hareketi FALINTIL ordusundan da üyeler alarak Şubat 2001'de kuruldu.

Doğu Timor'da özel bir polis teşkilatı kurulmadan önce Birleşmiş Milletler Polisi bölgede geçici olarak hizmet vermeye başladı ardından Nisan 2000'de UNTAET tarafından yerel bir Polis Teşkilatı için eğitimler başlatıldı. Ağustos 2021'de Doğu Timor Ulusal Polis teşkilatı kuruldu. Dili, Becora ve Gleno'da hapishaneler kuruldu. insan hakları ihlallerini araştırmak için bir Ciddi Suçlar Birimi ve Olay Yeri Müfrezesi bölümleri kuruldu.

Kültür
------

### Medya ve İletişim

Birleşmiş Milletler yönetimindeki Doğu Timor'da kamu bilgilendirme için UNTAET tarafından UNTAET kamuyu bilgilendirme kuruldu. Hizmet FM radyosu olarak "Radio UNTAET" olarak hizmet verdi. Ayrıca iki haftada bir İngilizce, Portekizce, Tetum ve Endonezce olarak yayınlanan "Tais Timor" haber programı hizmeti verdi.

Timor Lorosae/UNTAET yazan Yerel ve Uluslararası pullar
Birleşmiş Milletler tarafından bölgede Nisan 2000'de Dili, Baucau ve Comoro Havalimanı'nda postaneler kuruldu bununla beraber Doğu Timor Posta Servisi kurdu. Timor Lorosae/UNTAET yazan iki posta pulu ilk olarak 29 Nisan 2000'de yurt içi postalar için kırmızı, uluslararası postalar için mavi olmak üzere basıldı.

### Spor

Birleşmiş Milletler yönetimi sırasında Doğu Timor için Doğu Timor Olimpiyat Komitesi kuruldu. Uluslararası Olimpiyat Komitesi Yönetim Kurulu Doğu Timor'a tam tanınma hakkı verdi.

Doğu Timor'a 2000 Sidney Oyunları'na Olimpiyat bayrağı altında "Bağımsız Olimpiyat Sporcuları" olarak katılmasına izin verildi. Sembolik bir takım ile ilk kez Birleşmiş Milletler yönetimi sırasında olimpiyatlara katılma hakkı kazandı.

Ayrıca bakınız
--------------

* Doğu Timor
* Birleşmiş Milletler
* UNTAET
* Birleşmiş Milletler Yönetimindeki Kosova

Kaynakça
--------

1. ↑  "UNTAET/REG/1992/2". *peacekeeping.un.org*. 1 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2023.
2. ↑  "UNTAET/REG/2000/24" (PDF). *peacekeeping.un.org*. 1 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2023.
3. ↑  "UNTAET/REG/2000/24" (PDF). *peacekeeping.un.org*. 1 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2023.
4. ↑  ""UNTAET – Doğu Timor'da Geçiş Hükümeti Kabinesinin Kurulmasına İlişkin 2000/23 Sayılı Yönetmelik"" (PDF). *peacekeeping.un.org*. 1 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2023.
5. ↑  "newsletter12E.pdf" (PDF). 1 Eylül 2022 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
6. ↑  "2001-28.pdf" (PDF). 1 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
7. ↑  ""Doğu Timor'da Anayasa Yapım Sürecine Genel Bakış"" (PDF). 17 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
8. ↑  McWilliam, Andrew; Bexley, Angie (Mart 2008). "Performing Politics: The 2007 Parliamentary Elections in Timor Leste". *The Asia Pacific Journal of Anthropology* (İngilizce). **9** (1): 66-82. doi:10.1080/14442210701656029. ISSN 1444-2213. 4 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2023.
9. ↑  "unmiset.org/legal/RDTL-Law/RDTL-Minist-Orders/Decree-Order-2003-6.pdf" (PDF). 10 Ocak 2005 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2023.
10. ↑  "newsletter5E.pdf" (PDF). *peacekeeping.un.org*. 1 Eylül 2022 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2023.
11. ↑  "newsletter5E.pdf" (PDF). 1 Eylül 2022 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
12. ↑  "Tais Timor - Newspaper". *web.archive.org*. Erişim tarihi: 4 Eylül 2023.
13. ↑  "Summer Olympics 2000 East Timor's tiny team gets warm welcome". *static.espn.go.com*. 15 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2023.

Dış Bağlantılar
---------------

* İlk Geçici Yönetimin resmi sitesi
* İkinci Geçici Yönetimin resmi sitesi
* UNTAET resmi sitesi

| * g
* t
* d
 Birleşmiş Milletler yönetimindeki bölgeler |
| --- |
| Günümüz | 
* Yeşil Hat (UNFICYP 1974–Günümüz)
* UNDOF Bölgesi (1974–Günümüz)
* Kosova (UNMIK 1999-Günümüz)

 |
| Geçmiş | 
* Birleşmiş Milletler Geçici Yürütme Makamı (1962–1963)
* UNTAC (1992–1993)
* UNTAES (1996–1998)
* Doğu Timor (UNTAET 1999-2002)

 |
| Gelecek (önerilen) | Kudüs
 |