**Teksas Kalp Atışı Yasası** (*Texas Heartbeat Act*), 2021 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nin Teksas eyaletinde kürtaja büyük sınırlamalar getiren yasa. **11 Mart 2021'de Senato Yasası 8** (**SB 8**) ve **Meclis Yasası 1515** (**HB 1515**) olarak tanıtıldı ve 19 Mayıs 2021'de Vali Greg Abbott tarafından imzalanan ve 1 Eylül 2021'de yürürlüğe giren yasa, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki ilk altı haftalık kürtaj yasağıdır ve hükümet tarafından cezai veya hukuki yaptırım yoluyla değil, özel kişilerin hukuk davaları yoluyla uygulanmasına dayanan türünün ilk örneğidir. Yasa, yasa dışı kürtajı gerçekleştiren veya kolaylaştıran herhangi bir kişinin yasal olarak en az 10.000 ABD Doları tutarında tazminat davası açabileceği bir sistem kurar. Kürtaj: ABD Adalet Bakanlığı, Teksas'ta kürtaj kliniklerinin hedef alınmasına müsamaha gösterilmeyeceğini kaydetti Fakat bu paragrafın hukuken uygulanabilir olup olmadığı açık değil ve Yargıç Pitman karar gerekçesinde bu maddenin yasallığının "kuşkulu" olduğunu kaydediyor. Doğurganlıkla İlgili Haklar Merkezi adlı oluşumdan Nancy Northup, yasa tamamen yürürlükten kaldırılmadıkça geriye dönük olarak dava edilme riskinin ortadan kalkmadığını söyledi.

Biden, mahkemenin tavrı için ise "Anayasal haklara görülmemiş bir saldırı" dedi ve kürtaj hakkı konusunda "topyekün mücadele" sözü verdi.

Biden'ın hangi adımları atabileceği ise merak konusuydu. ABD Başkanı, Sağlık ve İnsani Hizmetler Bakanlığı ile Adalet Bakanlığı'na, federal hükümetin "kadınlar ve hizmet sağlayıcıların korunması için" ne tür adımlar atılabileceğini araştırmaları için talimat verdiğini söyledi ama daha fazla ayrıntıya girmedi.

Adalet Bakanlığı'nın açıklaması, kürtaj kliniklerine yönelebilecek saldırıların karşısında federal hükümetin ve kolluk güçlerinin duracağını bildirmesi bakımından önem taşıyor.

Yasanın yürürlüğe girmesinden sekiz gün sonra, Amerika Birleşik Devletleri Adalet Bakanlığı, Austin, Teksas'taki Amerika Birleşik Devletleri Teksas Batı Bölgesi Bölge Mahkemesinde yasaya itiraz etmek için yasal bir dava açtı. Şikayet, SB8'in Amerika Birleşik Devletleri anayasasının üstünlük maddesi uyarınca federal yasa tarafından engellendiğini ve federal hükümet kurumları ve yüklenicileri tarafından kürtajla ilgili hizmetlerin yerine getirilmesine müdahale ettiğini savunuyor. Federal Bölge Yargıcı Robert L. Pitman, 6 Ekim 2021'de yasayı engelleyen bir emir yayınladı. Bununla birlikte, 8 Ekim 2021'de ABD Beşinci Daire Temyiz Mahkemesi, Pitman'ın emrine idari bir erteleme koydu ve temyizde daha fazla inceleme bekleyene kadar yasanın yürürlükte kalmasına fiilen izin verdi.

ABD Adalet Bakanlığı, Teksas eyaletinde kürtajı büyük oranda yasaklayan yasanın yürürlüğe girmesinin ardından, kürtaj yaptırmak isteyenlerin ya da kürtaj hizmeti veren kişi ve kliniklerin hedef alınmasına müsamaha gösterilmeyeceğini duyurdu.

Kürtaj kliniklerine yönelik saldırgan tutumlar karşısında söz konusu kliniklerin arkasında duracaklarını bildiren ABD Adalet Bakanı Merrick Garland, bu doğrultuda federal kolluk güçlerinden destek sağlanacağını da vurguladı.

Garland, sağlık hizmetlerine erişimin engellenemeyeceğini dile getirdiği açıklamada, 1994 tarihli kadın sağlığı hizmetlerine erişim özgürlüğü yasasını (FACE Yasası) referans gösterdi.

FACE Yasası, üreme sağlığı hizmetleri alan veya sağlayan bir kişiye müdahale etmek için güç kullanımını ve fiziksel engellemeyi yasaklıyor. Eski ABD Başkanı Bill Clinton, kürtaj karşıtlarının 1980'lerde ve 90'lardaki şiddet eylemlerine karşı yasayı desteklemişti.

Teksas Valisi Greg Abbot ise Washington'dan gelen açıklamaya yanıt vermedi.

Yasa ayrıca, kürtaj sağlayıcıları ve fon sağlayıcıları tarafından açılan ve 4 Ekim'de yapılması planlanan geçici tedbir duruşması ile birden fazla davada eyalet mahkemesinde itiraz ediliyor. 23 Eylül 2021'de, bir Lubbock, Texas haber kaynağı, Teksaslı bir yasa koyucu olan Eyalet Temsilcisi Dustin Burrows'a kürtaj hakkı davacıları tarafından toplam 13 ayrı dava sunulduğunu bildirdi. Aynı gün, Teksas eyalet mahkemeleri için Çok Bölgeli Dava Heyeti, duruşma öncesi tek bir MDL mahkemesinde birleştirilmesine ilişkin bir karara kadar, tüm mahkeme davalarında yürütmeyi durdurma kararı verdi.

Teksas'taki yasa, ayrıca koyduğu yasağı alışılmışın dışında bir yaptırıma da bağlıyor: Her Amerikan vatandaşına, yasa dışı kürtajın yapılmasına "yardım ve yataklık eden" (*aid and abet*) herkes hakkında dava açma hakkı (*legal standing*) veriyor.

Bu da teorik olarak, her bireyin kürtaj yapan doktorlar ve klinikleri hatta muhtemelen bu sürece bir şekilde katılan veya destek veren personel, aile mensupları, din adamları dahil herkesi 10 bin dolara kadar tazminat talebiyle mahkemeye verebilmesi demek.

Yasanın uygulanmasının yaptırımının yetkili mercilere değil vatandaşlara verilmesi, Yüksek Mahkeme de müdahale etmeyi reddettiğine göre, muhtemelen yasaya hukuken itiraz edilebilmesi için, bir vatandaşın kürtaj yasasına dayanarak tazminat davası açmasını beklemek gerektiği anlamına geliyor.

Yasa sadece acil tıbbi gereklilik durumunda doktor raporu olması şartıyla kürtaj yasağına istisna getiriyor ama ensest ya da 'tecavüz' sonucu meydana gelen gebelikler için muafiyet koymuyor.

Bu durumda altı haftadan büyük gebelikler için, kürtaj yaptırmak isteyen Teksaslı kadınların başka eyaletlere gitmesi gerekecek.

Teksas'ta kürtaj yasası
-----------------------

Teksas'ta tartışmalı kürtaj yasası, kürtaj karşıtlarının ifadesiyle ceninin kalp atışının duyulmasından sonra, yani henüz birçok kadının hamile olduğunu bile fark etmediği bir evrede kürtajı yasaklıyor.

Yasanın yürürlüğe girmesiyle Teksas'ta 6 haftayı geçmiş bir gebeliğe son veren ya da buna yardımcı olan herkes hakkında dava açılabilecek.

6 hafta birçok kadın için hamileliğin farkında olmadıkları bir dönem olduğundan, eyalette kürtaj fiilen büyük oranda yasaklanmış oluyor.

Arka plan
---------

ABD'de bir federal yargıç, Teksas eyaletinde kadınların kürtaj yaptırmasını fiilen imkansız kılan yeni yasal düzenleme hakkında yürütmeyi durdurma kararı verdi. Kararı memnuniyetle karşılayan Beyaz Saray yargıcın hükmünü, "Kadınların anayasal haklarının iade edilmesi yönünde önemli bir adım" diye niteledi.
BBC Türkçenin aktardığına göre, Teksas eyaletinin Austin Bölgesi Federal Yargıcı Robert Pitman, Biden yönetiminin, Anayasa'ya uygunluğu tartışmalı olduğu sürece yasanın uygulanmasının engellenmesi yönündeki başvurusunu değerlendiriyordu. Kürtajı fiilen imkansız hale getiren yasa, Teksas Eyaleti Yasama Meclisi'ndeki Cumhuriyetçi çoğunluk tarafından önerilmiş ve onaylanmıştı.

Austin Bölge Yargıcı Robert Pitman, yasanın, yürürlüğe girdiği 1 Eylül tarihinden itibaren "kadınların Anayasa ile güvence altına alınmış olan hayatları üzerinde kontrol sahibi olma hakkının yasadışı bir şekilde engellendiğini" kaydetti. Yargıç "Bu mahkeme bu kadar önemli bir hakkın bir gün daha böylesine saldırganca engellenmesine onay vermeyecektir" dedi.

Karardan sonra, Teksas'ta bir dizi kliniği bulunan Whole Woman's Health adlı kadın sağlığı kuruluşu "kürtaj operasyonlarını en kısa sürede yeniden başlatmak için hazırlık yaptığını" bildirdi. Fakat kürtaj karşıtı Texas Right to Life (Teksas Yaşam Hakkı) adlı grup yargıcı "kürtaj sektörüne hizmet" etmekle suçladı ve bundan sonraki hukuki süreçte kendilerine de söz hakkı verilmesini istedi.

Bu kararla, Teksas'taki kürtaj yasası yürürlüğe girişinden bu yana ilk kez bir hukuk engeliyle karşılaşmış oldu. Eyalet yetkilileri ise Yargıç Pitman'ın kararına itiraz başvurusu yaptı. ABD Başkanı Joe Biden ve yönetimi de, muhafazakar yargıçların ağırlıkta olduğu Yüksek Mahkeme'nin Teksas eyaleti tarafından kabul edilen yasanın yürütmesini durdurma başvurusunu reddetmesi üzerine yeni girişimlerde bulundu. Adalet Bakanlığı, hukuki süreçler devam ettiği sürece bu yasanın yürütmesinin durdurulması yönünde bir "acil eylem" başvurusu yaptı. Yargıç Pitman'ın kararı bu başvurunun değerlendirilmesine dayanıyor.

Demokrat Partili Başkan Biden, yasayı kadınların haklarına "eşi görülmemiş bir saldırı" diye nitelemiş, buna karşılık Cumhuriyetçi Teksas Valisi Greg Abbott "En kıymetli özgürlük yaşam hakkıdır" diyerek yasayı savunmuştu.

"Kalp Atışı Yasası" diye de anılan Teksas eyalet yasası, fetusun kalp atışlarının duyulmasından itibaren kürtajı yasaklıyor. Bu kural hamileliğin altıncı haftasından itibaren kürtajın fiilen yasaklanması anlamına geliyor. Oysa birçok kadın bu aşamada hamile olduklarının farkında bile olmayabiliyor. Yasa, yaptırım gücünü ise Teksas veya ABD'nin herhangi bir yerindeki bir Amerikan vatandaşının 6 haftadan sonra kürtaj yapan doktorlara dava açma hakkı verilmesinden alıyor.

1 Eylül'de yürürlüğe giren ve bugünkü yargıç kararına kadar yürürlükte kalan kürtaj yasasını ihlal ettiğini kabul eden bir doktora karşı dava açıldı bile. Dava edilen doktor Alan Braid, *Washington Post* gazetesine gönderdiği yazıda "Bütün hastalarım gibi bu hastama da hizmet verme sorumluluğum çerçevesinde hareket ettim ve çünkü bu tıbbi hizmeti almak hastamın temel hakkıydı" dedi.

Austin'deki federal yargıcın bugün verdiği yürütmeyi durdurma kararına rağmen bazı klinikler kürtajları başlatma konusunda tereddüt ediyor  çünkü yürütmeyi durdurma kalkarsa ileride haklarında geriye dönük dava açılıp açılamayacağı konusunda bir belirsizlik var. Yasaya konulan bir madde, klinikler ve doktorların, mahkemeler acil yürütmeyi durdurma kararı verse bile, bu dönemde yaptıkları kürtaj operasyonlarından dolayı dava edilebileceklerine dair bir paragraf içeriyor.

Fakat bu paragrafın hukuken uygulanabilir olup olmadığı açık değil ve Yargıç Pitman karar gerekçesinde bu maddenin yasallığının kuşkulu" olduğunu kaydediyor. Doğurganlıkla İlgili Haklar Merkezi adlı oluşumdan Nancy Northup, yasa tamamen yürürlükten kaldırılmadıkça geriye dönük olarak dava edilme riskinin ortadan kalkmadığını söyledi.

Farklı bir fetal kalp atışı faturası olan HB 1500, daha önce 18 Temmuz 2013'te Phil King tarafından , Rick Perry'nin Teksas Senatosu Bill 5'i yasa haline getirmesinin ardından Teksas'ta tanıtıldı. Tasarı kabul edilmedi. Tasarı, Temsilciler Phil King, Dan Flynn, Tan Parker ve Rick Miller tarafından ortaklaşa kaleme alındı. 26 Şubat 2019 itibarıyla, HB 1500'ün Teksas Temsilciler Meclisi'nin 150 üyesinin 57 sponsoru veya destekçisi vardı.

Yasa 1 Eylül Çarşamba günü yürürlüğe girdi. Kadın hakları grupları Yüksek Mahkeme'ye yürütmenin durdurulması için başvurmuştu. Ancak yapılan oylamada Yüksek Mahkeme yargıçları 4'e karşı 5 oyla yürütmeyi durdurma başvurusunu reddetti.

Böylece yasa, yargı engeline de takılmadan yürürlüğe girmiş oldu.

ABD Başkanı Joe Biden yasayı "aşırı" diye niteleyerek kınamış ve bu düzenlemenin kadınların sağlık hizmetlerinden yararlanmasını "ciddi şekilde engelleyeceğini" söylemişti.

Biden, mahkemenin tavrı için ise "Anayasal haklara görülmemiş bir saldırı" dedi ve kürtaj hakkı konusunda "topyekün mücadele" sözü verdi.

Biden'ın hangi adımları atabileceği ise merak konusuydu. ABD Başkanı, Sağlık ve İnsani Hizmetler Bakanlığı ile Adalet Bakanlığı'na, federal hükümetin "kadınlar ve hizmet sağlayıcıların korunması için" ne tür adımlar atılabileceğini araştırmaları için talimat verdiğini söyledi ama daha fazla ayrıntıya girmedi.

Adalet Bakanlığı'nın açıklaması, kürtaj kliniklerine yönelebilecek saldırıların karşısında federal hükümetin ve kolluk güçlerinin duracağını bildirmesi bakımından önem taşıyor.

11 Mart 2021'de Texas Heartbeat Bill (Senato Bill 8 veya kısaca SB 8) Senatör Bryan Hughes tarafından tanıtıldı. Bir gün sonra Temsilci Shelby Slawson tarafından Teksas Temsilciler Meclisi'ne bir refakatçi yasa tasarısı (HB 1515) sunuldu.

Teksas Kalp Atışı Yasası diye de anılan düzenleme kürtaj karşıtlarının "ceninin kalp atışı" diye niteledikleri noktadan sonra gebeliğin sonlandırılmasını yasaklıyor. Bu da genellikle hamileliğin altıncı haftasından itibaren kürtajın yasaklanması anlamına geliyor ki birçok kadın bu noktada hamile olduklarını anlamamış bile olabiliyor.

Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Koleji yetkilileri, "kalp atışı" teriminin yanıltıcı olduğuna dikkat çekiyor ve bu aşamada duyulan şeyin kalp atışı değil cenin dokusunun daha sonra fetus geliştikçe kalp haline gelecek olan kısmının verdiği ses olduğunu vurguluyor.

Kalp Atışı Yasası, 87(R) olarak belirtilen 2021 olağan oturumu için Cumhuriyetçi milletvekillerinin yasama önceliğiydi. Cumhuriyetçiler her iki evde de çoğunluğa sahipler. Vali Dan Patrick'in 2021 yasama oturumu için en önemli öncelikler listesine dahil edildi. Senato versiyonu, Senato'nun Ev değişiklikleriyle aynı fikirde olması üzerine iki meclisli Teksas yasama meclisinin her iki meclisi tarafından da onaylandı. Vali Greg Abbott, 19 Mayıs 2021'de yeni yasayı imzalayarak yasalaştırdı.

Teksas'taki yasa, ayrıca koyduğu yasağı alışılmışın dışında bir yaptırıma da bağlıyor: Her Amerikan vatandaşına, yasa dışı kürtajın yapılmasına "yardım ve yataklık eden" herkes hakkında dava açma hakkı veriyor.

Bu da teorik olarak, her bireyin kürtaj yapan doktorlar ve klinikleri hatta muhtemelen bu sürece bir şekilde katılan veya destek veren personel, aile mensupları, din adamları dahil herkesi 10 bin dolara kadar tazminat talebiyle mahkemeye verebilmesi demek.

Yasanın uygulanmasının yaptırımının yetkili mercilere değil vatandaşlara verilmesi, Yüksek Mahkeme de müdahale etmeyi reddettiğine göre, muhtemelen yasaya hukuken itiraz edilebilmesi için, bir vatandaşın kürtaj yasasına dayanarak tazminat davası açmasını beklemek gerektiği anlamına geliyor.

Yasa sadece acil tıbbi gereklilik durumunda doktor raporu olması şartıyla kürtaj yasağına istisna getiriyor ama ensest ya da tecavüz sonucu meydana gelen gebelikler için muafiyet koymuyor.

Bu durumda altı haftadan büyük gebelikler için, kürtaj yaptırmak isteyen Teksaslı kadınların başka eyaletlere gitmesi gerekecek.

Yeni tür kürtaj karşıtı mevzuatın özel sivil uygulama özelliği, eski bir Stanford hukuk profesörü, eski Adalet Bakanı Antonin Scalia, Rick Perry'nin başsavcısı ve Federalist Cemiyet üyesi olan Jonathan F. Mitchell tarafından tasarlandı. Bu fikri 2018 *Virginia Law Review* makalesinde, *The Writ-of-Erasure* önerdi, ardından özel muayenehanesinin bir parçası olarak 2019'da bir Doğu Teksas kürtaj karşıtı papazın dikkatine sundu. Mitchell, 2019'da Waskom, Teksas'ta yerel düzeyde yasayı çıkarmayı başardı, ancak kasabada kürtaj tesisi olmadığı için çoğunlukla sembolik bir hareketti. Mitchell daha sonra benzer yasaların sonraki yıllarda Teksas'taki diğer kasaba ve şehirlerde de çıkarılmasını savundu.Lubbock da dahil olmak üzere, bir Planlı Ebeveynlik tesisinin yerel yasanın geçmesinin ardından kürtaj prosedürlerini durdurduğu yer. Mitchell, Hughes'un, öncelikle devleti kürtaj yasağının uygulanmasından çıkararak, acil yargı incelemesinden kaçınmanın bir yolu olarak yazdığı belediye yönetmeliklerine dayanan devlet yasası tasarısını hazırlamasına yardımcı oldu. Ayrıca, devam eden davalarda Texas Yaşam Hakkı için bir avukat olarak hizmet vermektedir. Kürtaj: ABD'nin Teksas eyaletinde tartışmalı kürtaj yasağı yürürlüğe girdi, Yüksek Mahkeme yürütmeyi durdurmadı. ABD Yüksek Mahkemesi, Teksas eyaletinde çoğu kadının kürtaj yapmasını engelleyen yasanın yürütmesini durdurmayı reddetti.

Düzenleme, kürtaj karşıtlarının ifadesiyle ceninin kalp atışının duyulmasından sonra, yani henüz birçok kadının hamile olduğunu bile fark etmediği bir evrede kürtajı yasaklıyor.

Yasa Çarşamba günü yürürlüğe girdi. Kadın hakları grupları Yüksek Mahkeme'ye yürütmenin durdurulması için başvurmuştu.

Dün gece geç saatlerde yapılan oylamada Yüksek Mahkeme yargıçları 4'e karşı 5 oyla yürütmeyi durdurma başvurusunu reddetti.

Yüksek Mahkeme kararını belirleyen yargıçlar, imzasız gerekçede, kararlarının "Teksas yasasının anayasaya uygunluğu konusunda bir değerlendirmeye dayanmadığını", bu nedenle yasaya karşı yasal yolların hala açık olduğunu bildirdiler.

Bir diğer ilgili yasa, İnsan Hayatının Korunması Yasası (House Bill 1280), eş zamanlı olarak kabul edildi. Tasarı, *Roe v. Wade* emsal Yargıtay tarafından bozuldu.

Muhalefet şerhi de var
----------------------

Eski ABD Başkanı Donald Trump tarafından atanan üç yargıç da yürütmenin durdurulmasına karşı oy kullandılar. Muhalefet şerhi düşen liberal yargıç Sonia Sotomayor kararı "nefes kesici" diye niteledi.

Kanun Hükümleri
---------------

Teksas Kalp Atışı Yasası, herhangi bir kişinin, genellikle hamileliğin yaklaşık altı haftasında başlayan transvajinal ultrason yoluyla bir embriyoda "kardiyak aktivite" tespit edildikten sonra, kürtaj yapan veya kürtaj yaptıran veya birine yardım ve yataklık eden birini dava etmesine izin verir. 

Yargıç Sotomayor muhalefet şerhinde, "Kadınları anayasal haklarından mahrum bırakmak ve yargı denetiminden kaçınmak üzere düzenlenmiş, açıkça anayasaya aykırı bir yasanın yürütmesini durdurma talebi karşısında yargıçların çoğu, başlarını kuma gömmeyi seçti" dedi.

Başkan Joe Biden dün daha erken saatlerde yasayı "aşırı" diye niteleyerek kınamış ve bu düzenlemenin kadınların sağlık hizmetlerinden yararlanmasını "ciddi şekilde engelleyeceğini" söylemişti.

Yasa, "doğmamış çocuğu", gebeliğin herhangi bir aşamasında bir insan fetüsü veya embriyosu olarak tanımlar.

Biden açıklamasında, hükümetinin "*Roe v. Wade*'e karşı" kararında ortaya konan ve neredeyse yarım yüzyıldır uygulamada olan anayasal hakları "koruyup savunacağını" söyledi.

Kürtaj hastası sanık olarak adlandırılamasa da, işlemi yapan hekime ek olarak hukuka aykırı kürtaja destek veren herkese dava açılabilir. Buna kliniklerdeki personel, danışmanlar, avukatlar, finansörler ve bir kürtaj kliniğine ulaşım sağlayanlar, taksi şoförleri veya araç çağırma şirketleri dahildir. Kanun, davalının sorumlu olduğu kanıtlanırsa, mahkeme masraflarına ve avukatlık ücretlerine ek olarak en az 10.000 $ "yasal zarar" yetkisi vererek özel uygulamayı teşvik ediyor. Davacıların SB 8 kapsamında dava açabilmeleri için hasta veya kürtaj sağlayıcısı ile kişisel bir bağlantısı olması gerekli değildir. Başkanın sözünü ettiği 1973 tarihli kararda Yüksek Mahkeme, ABD'li kadınların, Anayasa'nın ailevi konularda bireysel seçim özgürlüğünü düzenleyen 14. maddesine dayanarak, cenin rahim dışında yaşayabilecek duruma gelmeden önce yani hamileliğin 22 ila 24. haftalarına kadar kürtaj yaptırma hakkına sahip olduklarına hükmetmişti.

Gece yarısı, yasanın yürürlüğe girmesinden hemen sonra, Planlı Ebeveynlik dahil olmak üzere Teksas'taki birçok klinik, kürtaj prosedürlerini uygulamayı ve yeni randevu almayı bıraktı. Bununla birlikte, birçok klinik, kliniklerinde 24 saatlik bekleme süresini tamamlayan ve işlemin son gece yarısından önce yapılmasını isteyen hastalarda bir artış olduğunu bildirdi.

Beyaz Saray Sözcüsü Jen Psaki başkanın uzun zamandır *Roe v. Wade*'e karşı kararının Kongre'de oylanarak federal yasa haline getirilmesini istediğini, Teksas'taki kürtajı yasaklayan düzenlemenin bu konuda adım atılmasının ne kadar gerekli olduğunu bir kez daha gösterdiğini söyledi.

Bazı Demokrat politikacılar da tepkilerini dile getirdi. Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi Yüksek Mahkeme'nin "Texaslı kadınlar için yıkım getiren" bir karar aldığını söyledi. New York Belediye Başkanı Bill de Blasio da kararın ülkenin dört bir yanındaki kadınların haklarına "doğrudan bir saldırı" olduğunu, ulusal düzeyde harekete geçerek bununla mücadele edilmesi gerektiğini kaydetti.

Yasa, tıbbi acil durumlarda istisnalar içeriyor, ancak tecavüz veya ensest için değil. Bu arada Yüksek Mahkeme'ye yürütmeyi durdurma başvurusu yapan Planlı Ebeveynlik ve Amerikan Yurttaş Hakları Birliği gibi hak örgütleri mücadelelerini sürdüreceklerini söylüyorlar.

### Önemi

Yasa, Amerika Birleşik Devletleri'nde kısa bir süre için bile olsa, hamileliğin altı haftasında kürtajı yasaklayan ilk yasalardan biridir.

Texas yasası öncekilerden neden farklı?
---------------------------------------

Kürtajı yasaklayan ya da kısıtlayan yasalar genellikle yasağı ihlal edene ceza içeren düzenlemelere dayanıyor.

Fakat Texas Valisi Greg Abbot tarafından Mayıs ayında imzalanarak yasa haline gelen kürtaj yasası farklı. Bu yasa, tek tek vatandaşlara "bireysel olarak harekete geçme hakkı" yani kendileri etkilenmese bile kürtaj yapan ve yaptırana karşı dava açma hakkı veriyor.

Texas'da ya da başka bir yerde yaşayan sıradan bir Amerikalı kürtaj yapan kurum ve doktorlara ve muhtemelen süreçte yer alan herkese karşı 10 bin dolara kadar tazminat talebiyle dava açabilecek.

Bu da en azından teorik olarak kliniklerde çalışanlar, aile üyeleri, kürtaja moral destek veren din adamları ve benzeri çok sayıda kişiye karşı dava açılabilmesi anlamına geliyor.

Yasa kürtaj yasağına tıbbi gereklilik durumunda bir doktorun yazılı rapor vermesi koşuluyla istisna getirmiş ama örneğin ensest ya da tecavüz sonucu kalınan hamilelikler istisna sayılmıyor.

Kanun, icra yükünü devlet aktörlerinden ziyade hukuk davaları yoluyla halka yüklemek için özel olarak tasarlanmış olması bakımından benzersizdir. Bu, kürtaj sağlayıcılarına, devlet yetkilileri tarafından anayasaya aykırı bir kanunun uygulanmasına karşı federal mahkeme ihtiyati tedbir talep etme fırsatını reddetmek için tasarlandı. Kanun, devlet görevlileri tarafından değil, sadece özel kişiler tarafından uygulanabileceğinden, yürürlüğe girmeden önce Kanun'un anayasaya uygunluğuna itiraz etmek için kime dava açılacağı konusunda belirsizlik vardır.

ABD'nin Alabama eyaletinde kürtajın yasaklanması sonrası 16 eyalette daha benzer tasarılar gündemde. Missouri Senatosu da kürtaj yasağını onayladı. Pazar günü ABD Başkanı Donald Trump, Twitter'dan paylaştığı mesajda kürtaj yasaklarıyla ilgili sessizliğini bozdu.

Trump daha önceki duruşunu koruyarak "tecavüz, ensest ilişki vakaları ya da annenin ciddi bir sağlık riski ile karşı karşıya kaldığı durumlar dışında kürtaja karşı olduğunu" yineledi.

Yasadaki bu yeni özelliğin ışığında, ABD Yüksek Mahkemesi Yargıcı Sonia Sotomayor, "mahkeme önündeki yasal düzen sadece olağandışı değil, aynı zamanda benzeri görülmemiştir." Ancak 9 Eylül 2021'de ABD Adalet Bakanlığı, yasanın anayasaya aykırı olduğu ve ihtiyati tedbir kararı talep ederek Teksas Eyaleti'ne doğrudan Teksas Batı Bölgesi Bölge Mahkemesi'nde dava açtı.

Austin Texas Üniversitesi'ndeki araştırmacılar tarafından yapılan bir araştırma, Senato Bill 8'in Teksas'taki kürtajların %80'ini yasaklayacağını ve siyah kadınları, düşük gelirli kadınları ve kürtaj bakımı sağlayan tesislerden uzakta yaşayan kadınları orantısız bir şekilde etkileyeceğini iddia etti.

Alabama'daki kürtaj yasağı aslında Trump döneminde tartışılan kürtaj karşıtı yasal düzenlemelerden sadece biri.

Yasal zorluklar
---------------

### Akademik görüşler

5 Eylül 2021'de Amerikalı hukukçu ve Harvard Üniversitesi Anayasa Hukuku Fahri Üniversite Profesörü Laurence Tribe, Amerika Birleşik Devletleri Adalet Bakanlığı'nın Yasayı yönetmeyi düşünmesi için yollar önerdi: federal ceza yasasının 241 veya 242. bireyleri herhangi bir anayasal haktan mahrum etmek suçtur. Laurence Kabilesi daha sonra 7 Eylül 2021'de Teksas Yasasını sona erdirmek için "Ku Klux Klan Yasası"'nın sivil bir paralelini kullanmayı önerdi.

Yasağa karşı çıkan ve önemli bir bölümü Demokratlardan oluşanların yarısından fazlası da kadınlardı.

Burada kritik bir soru öne çıkıyor: Kürtaj tartışmasında erkeklerin söz hakkı olmalı mı?

Avukatlar Kabilesi ve David Rosenberg, ABD Başsavcısının, 1871 tarihli Ku Klux Klan Yasası uyarınca hukukun rengi altındaki altındaki haklardan yoksun bırakıldığı gerekçesiyle cezai kovuşturma başlatmasını ve özel şahıslara dava açmasını tavsiye etti. İkili ayrıca *Larkin v. Grendel's Den, Inc.* belirli hükümet kararlarının özel taraflara devredilmesinin anayasaya uygunluğuna karşı bir argüman olarak.

"Bedenleri söz konusu olduğunda tek uzmanlar, kadınlar"
-------------------------------------------------------

Bununla birlikte, SB 8 tarafından yetkilendirilen özel hukuk yolları, yalnızca SB 8 kapsamında açılan bir davada bir eyalet mahkemesi tarafından verilebilir; bu nedenle, Whole Women's Health ve bir grup kürtaj sağlayıcısı, Medeni Haklar Yasası'nın 1983 Bölümü uyarınca bir Teksas yargıcına dava açtı. Onu ve Teksas'taki diğer tüm deneme düzeyindeki yargıçları eğlenceli SB 8 davalarından alıkoymak için. Bununla birlikte, 10 Eylül 2021'de, Beşinci Devre Temyiz Mahkemesi'nin bir önerge paneli, eyalet hakimlerinin ve mahkeme katiplerinin SB 8 davalarını duymalarını önlemek için federal mahkemede dava açılabileceği fikrini reddederek yaklaşımı saçma olarak nitelendirdi.

Jackson kürtaj konusundaki görüşünü açıklamıyor ve "Bedenleri söz konusu olduğunda tek uzmanlar, kadınlar" diyor.

Jackson, "Kürtaj tartışmasında bence erkekler burada seçim hakkının kadında olduğunu savunabilmeli. Onların bedeni, onların kararı. Hiçbir erkek kadına bedeni için doğru olanın ne olacağını söyleme hakkına sahip değil" diye de ekliyor.

Harvard'da fahri hukuk profesörü olan Alan Dershowitz, *The Hill* için bir köşe yazısı makalesinde, liberal devletlerin, tabancaların satışını veya sahipliğini kolaylaştıran herkese karşı vatandaş davaları için benzer ödüller sunan yasalar çıkarabileceğini öne sürdü.

Teksas'ta Yeni Dalga Feministler isimli gruba destek veren Jordan Kizer ise, kürtaja karşı olan erkekler arasında olmakla beraber, kadınların kararlarına güvenilmesi gerektiğini vurguluyor:

Kizer, "Kadınlara inanın. Eğer duygularının bu yönde olduğunu söylüyorlarsa, onlara inanın, güvenin" diyor.

Oren Jacobson gibi kürtaj konusunun erkekleri gayet de yakından ilgilendirdiğini söyleyenler var.

Men4Choice isimli grubun kurucusu Jacobson, "Yasağa tepki gösteren pek çok erkek 'Benim söz hakkım yok' diyor ancak bu mesele hepimizi etkileyecek. Mesele kürtajın da ötesinde. Bu aynı zamanda, bir özgürlük ve kontrol tartışması" diyor.

### Sağlayıcılar ve savunucular tarafından icra öncesi dava

Yeni yasa yürürlüğe girmeden önce, Whole Woman's Health tarafından yönetilen bir grup kürtaj sağlayıcısı, bir eyalet bölge mahkemesi yargıcına ve onun mahkeme katibine, Kalp Atışı Yasası uyarınca açılan davaları görme yetkisine sahip tüm eyalet yargıçları ve katipleri için temsili sanıklar olarak dava açtı. Federal bölge yargıcı, davayı reddetme talebini reddetmiş ve davacılar tarafından talep edilen geçici tedbir kararına ilişkin bir duruşma planlamıştır. Ancak ABD Beşinci Daire Temyiz Mahkemesi duruşmayı iptal ederken, dokunulmazlık savunması ileri süren sanıkların temyizi beklemede. Davacıların ABD Yüksek Mahkemesine müdahale etmesi ve Yasanın 1 Eylül'de yürürlüğe girmesini engellemesi için yaptığı acil teklif başarısız oldu.

Kürtaj karşıtı aktivistler ise bu sert tartışmanın diğer tarafında duruyor. Bu grup, kararın tamamen kadınlara bırakılmasının erkekleri yabancılaştırdığını söylüyor, erkeklerin babalık sorumluluklarından kaytarmalarına neden olduğunu savunuyor.

ABD'nin en eski kürtaj karşıtı grubu Ulusal Yaşam Hakkı Komitesi (NRLC) İletişim Direktörü Derrick Jones, "İstatistiklere göre, her yıl kürtajla alınan çocuklardan yarısı erkekler" diyor.

"Bu aslında bir insan hakları meselesi. 'Sen bir erkeksin, bu çocuğu sen taşımıyorsun' demek, erkeğin insan hakları üzerine bir fikir yürütemeyeceğini savunmak, çok aşağılayıcı bir davranış" diye konuşan Jones, kadınların "elbette" daha çok temsil edilmesi gerektiğini savunuyor, kürtaj karşıtı pek çok grubun liderinin ise kadın olduğuna dikkat çekiyor.

Dallas'tan bir avukat, yasanın dilinin avukatların tecavüz ve ensest vakalarında bile kürtaj konusunda müvekkillerine danışmasını engellediğini savunarak, yasayı bloke etmeye çalışmak için Dallas Teksas Bölge Mahkemesinde bir dava ve buna eşlik eden bir sınırlama emri talebinde bulundu. dolayısıyla cinsel istismara uğrayanların avukat-müvekkil gizliliği ve mağdur haklarının ihlalidir. Bu dava uygun görülmedi ve hepsi aynı avukatlar tarafından temsil edilen kürtaj sağlayıcıları ve fon sağlayıcıları tarafından çok sayıda refakatçi dava ile birlikte askıda kaldığı Travis County'de (Austin, Teksas) yeniden açıldı.

ABD halkı ne diyor?
-------------------

2018 yılında Pew araştırma şirketinin yaptığı ankete göre ülkede kadınların yüzde 60'ı kürtajın çoğu vakada yasal olması gerektiğini söylerken, erkek nüfusun yüzde 57'si de bu görüşü paylaşıyor.

Gallup araştırma şirketinin raporu ise, kadınlar arasında da keskin bir ayrım olduğuna işaret ediyor: Kürtaj karşıtlarının oranı yüzde 47 iken, kürtaj hakkı yanlılarının oranı ise yüzde 48.

3 Eylül 2021'de bir Travis County yargıcı, üç Texas Planlı Ebeveynlik iştirakine, 13 Eylül'de geçici bir ihtiyati tedbir duruşması ile Texas Yaşam Hakkına karşı geçici bir yasaklama emri verdi. Karar, kürtaj karşıtı grubun ve bağlantılı kişilerin kendilerine Kanun kapsamında dava açmasını geçici olarak engelliyor. Başka bir dava mahkemesi yargıcı daha sonra aynı davada üzerinde anlaşmaya varılan bir geçici tedbir kararı imzaladı.

ABD krizin en karanlık günlerini geçirirken, Texas eyalet yönetimi kürtajın yapılamaması için mahkemelerde sıkı bir mücadele veriyordu. Kadın derneklerine karşı yürütülen mücadele, eyalet yönetiminin "kürtajın zorunlu olmadığı" iddiasına dayanıyordu. Teksas'ta yılda yaklaşık 50 bin kürtaj yapılıyor. Ancak eyalet yönetiminin davayı kazanmasıyla salgın döneminde kürtaj yasaklandı.

### Erken ABD Yüksek Mahkemesi katılımı

30 Ağustos 2021'de Üreme Hakları Merkezi, Yasanın yürürlüğe girmesini engellemek amacıyla Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi'ne acil bir başvuruda bulundu. 5-4 oyla, Yüksek Mahkeme talebi reddetti ve Yasanın yürürlüğe girmesinden yaklaşık 24 saat sonra, 1 Eylül 2021'de bir dizi ifade yayınladı. Çoğunluğun fikri durumunda hareketine *Whole Woman's Health v. Jackson.* Baş Yargıç John Roberts ve mahkemenin daha liberal üyeleri, Yargıçlar Stephen Breyer, Elena Kagan ve Sonia Sotomayor, hepsi muhalefet yazdı veya katıldı.

Tasarının yürürlüğe girmesinden önce, Yüksek Mahkeme, *Dobbs v. Jackson Women's Health Organization*, on beşinci haftadan sonra kürtajı engelleyen bir Mississippi kürtaj yasasıyla ilgili bir davanın Aralık 2021'de görülmesi bekleniyor. Texas Right to Life aynı şekilde Jonathan Mitchell'in bir amicus brifingi ile ağırlığını koydu.

### Müteakip ABD Yüksek Mahkemesi katılımı

Devlet sanıklarının ara temyiz başvurusu *WWH v.* *Jackson*, Beşinci Devrede beklemede kaldı, kürtaj sağlayıcıları, bir ön karar *certiorari* başvurusuyla Yüksek Mahkeme'de ikinci bir denemeyi seçtiler.

'Zorunlu değil' kararı
----------------------

Texas, bu prosedürlerin zamana duyarlı açık doğasına rağmen kürtajın "zorunlu bir tıbbi operasyon sayılmayacağı" kararını alan sekiz Cumhuriyetçi Parti yönetimindeki sekiz eyaletten biri.

Kürtaj hizmeti veren yerlerden büyük bir öfke ve yasal işlem tepkileri geldi. Ancak Texas Başsavcısı Ken Paxton kürtajın''elektif'' bir işlem olduğunu söyledi ve yasak kalacağı konusunda meydan okuyan tavrından taviz vermedi.

Paxton''Savunucular her zaman bunun bir seçim olduğunu söylemişlerdir.'' diyor.

''Kendi cümleleri ve ifade biçimleri ile kürtaj her zaman bir seçimdi. Ve bugün de bir farkı yok.'' deyip yasaya dâhil edilen kürtajları haklı çıkarmak için bu işlemi "kadının seçme hakkı" olarak ifade ediyor.

''İnsanlar diğer eyaletlere taşınıp, gidebilirler. Onları bunu yapmalarından alıkoyan bir şey yok.''

Beşinci Daire'nin bir önerge paneli, eyalet yargıçlarının ve mahkeme katiplerinin uygun sanıklar olmadığına zaten karar verdi. SB8 tarafından oluşturulan münhasır özel icra mekanizması emsali olmayan bir yenilik teşkil ettiğinden, özel başsavcıları içeren davalar bile doğrudan doğruya yerinde değildir, çünkü özel vatandaş davacıları yalnızca "devlet davası" ile eşdeğer kabul edilmeyen ek bir icra rolüne dahil ederler. Medeni Haklar Yasası'nın 1983. Bölümü amaçları doğrultusunda, Ondördüncü Değişiklik veya "eyalet yasası renginde" davranış kapsamında.

### *United States v.* *Texas*

#### Arka plan

6 Eylül 2021'de Amerika Birleşik Devletleri Başsavcısı Merrick Garland, Adalet Bakanlığı'nın (DOJ), kürtaj arayanları Klinik Girişlerine Erişim Özgürlüğü Yasası kapsamında koruyacağını duyurdu. 8 Eylül 2021'de *The Wall Street Journal*, Biden yönetiminin, Yasa'nın "federal çıkarlara yasadışı olarak müdahale ettiği" gerekçesiyle Teksas'a dava açmayı planladığını bildirdi.

Eski ABD Başkanı Donald Trump tarafından atanan üç yargıç da yürütmenin durdurulmasına karşı oy kullandılar. Muhalefet şerhi düşen liberal yargıç Sonia Sotomayor kararı "nefes kesici" dedi.

Yargıç Sotomayor muhalefet şerhinde, "Kadınları anayasal haklarından mahrum bırakmak ve yargı denetiminden kaçınmak üzere düzenlenmiş, açıkça anayasaya aykırı bir yasanın yürütmesini durdurma talebi karşısında yargıçların çoğu, başlarını kuma gömmeyi seçti" ifadelerine yer verdi.

Başkan Joe Biden dün daha erken saatlerde yasayı "aşırı" diye niteleyerek kınamış ve bu düzenlemenin kadınların sağlık hizmetlerinden yararlanmasını "ciddi şekilde engelleyeceğini" demişti.

Biden açıklamasında, hükümetinin "*Roe v. Wade*'e karşı" kararında ortaya konan ve neredeyse yarım yüzyıldır uygulamada olan anayasal hakları "koruyup savunacağını" şeklinde konuştu.

Başkanın sözünü ettiği 1973 tarihli kararda Yüksek Mahkeme, ABD'li kadınların, Anayasa'nın ailevi konularda bireysel seçim özgürlüğünü düzenleyen 14. maddesine dayanarak, cenin rahim dışında yaşayabilecek duruma gelmeden önce yani hamileliğin 22 ila 24. haftalarına kadar kürtaj yaptırma hakkına sahip olduklarına hükmetmişti.

Kürtajı yasaklayan ya da kısıtlayan yasalar genellikle yasağı ihlal edene ceza içeren düzenlemelere dayanıyor.

Fakat Texas Valisi Greg Abbot tarafından Mayıs ayında imzalanarak yasa haline gelen kürtaj yasası farklı. Bu yasa, tek tek vatandaşlara "bireysel olarak harekete geçme hakkı" yani kendileri etkilenmese bile kürtaj yapan ve yaptırana karşı dava açma hakkı veriyor.

Teksas'da ya da başka bir yerde yaşayan sıradan bir Amerikalı kürtaj yapan kurum ve doktorlara ve muhtemelen süreçte yer alan herkese karşı 10 bin dolara kadar tazminat talebiyle dava açabilecek.

Bu da en azından teorik olarak kliniklerde çalışanlar, aile üyeleri, kürtaja moral destek veren din adamları ve benzeri çok sayıda kişiye karşı dava açılabilmesi anlamına geliyor.

Yasa kürtaj yasağına tıbbi gereklilik durumunda bir doktorun yazılı rapor vermesi koşuluyla istisna getirmiş ama örneğin ensest ya da tecavüz sonucu kalınan hamilelikler istisna sayılmıyor.

#### İlk başvuru

9 Eylül 2021'de DOJ, Anayasa'nın Üstünlük Maddesi (*Supremacy Clause*) ve On Dördüncü Değişiklik kapsamında geçersiz olduğu, federal yasa tarafından önlendiği ve hükümetarası dokunulmazlık doktrini ihlal ettiği gerekçesiyle, yasanın anayasaya aykırı olduğunu iddia etti."

15 Eylül 2021'de, ilk başvurularından altı gün sonra, DOJ avukatları, geçici bir yasaklama emri veya ihtiyati tedbir için acil durum talebinde bulundu. Bölge Yargıcı Robert Pitman aynı zamanda *Whole Women's Health v. Jackson* davasına da bakmaktadır.

#### Müdahil Sanıkların Eklenmesi—Temyiz Edenler

22 Eylül'de, iki erkek ve bir kadından oluşan üç kişi, SB8'in yürürlüğe girmesinden önce zaten yasadışı olan kürtajlarla ilgili SB8 davası açma haklarını korumak amacıyla davaya birlikte müdahale etmek için harekete geçti. Amerika Birleşik Devletleri tarafından talep edilen ihtiyati tedbir önerisine fazlalık gerekçesiyle karşı çıktılar ve mahkemenin, SB8'in bölünebilirlik hükümlerine işaret ederek, "dünyadaki herkesin" her tür olay senaryosunda bir SB8 davası açmasını engelleyemeyeceğini ileri sürdüler. Yasanın yürürlüğe girmesiyle Texas'ta 6 haftayı geçmiş bir gebeliğe son veren ya da buna yardımcı olan herkes hakkında dava açılabilecek.

6 hafta birçok kadın için hamileliğin farkında olmadıkları bir dönem olduğundan, eyalette kürtaj fiilen büyük oranda yasaklanmış oluyor.

Yüksek Mahkeme'nin liberal yargıçlarından Sonia Sotomayor karara muhalefet şerhinde, bu düzenlemeye karşı çıkmayan yargıçların "açıkça anayasaya aykırı bir yasa" karşısında "başlarını kuma gömmeyi tercih ettiklerini" kaydetti.

SB8 kapsamında bir kürtaj sağlayıcısına eyalet mahkemesinde dava açmış olan (biri o zamandan beri federal davaya müdahale eden) iki eyalet dışı davacının aksine, *USA v. Texas*, gelecekte kürtaj fon sağlayıcılarına dava açmayı planladıklarını söyledi. Onlar Teksas'ın sakinleri, ancak Teksas Başsavcısının onları özel vatandaşlar olarak temsil edemeyeceği konusunda kararlılar.

ABD Başkanı Joe Biden ise Yüksek Mahkeme'yi "anayasal olmayan bir kaosa" yol açmakla suçladı.

Joe Biden, Sağlık ve İnsani Hizmetler Bakanlığı ile Adalet Bakanlığı'na, federal hükümetin "kadınlar ve hizmet sağlayıcıların korunması için" ne tür adımlar atılabileceğini araştırmaları için talimat verdiğini söyledi ama daha fazla ayrıntıya girmedi.

Biden ayrıca Texas'taki kürtaj yasağının, ülkesinde kürtaj konusunda bir dönüm noktası niteliğindeki Yüksek Mahkeme'nin 1973 tarihli kararını ihlal ettiğini söyledi.

Yüksek Mahkeme o tarihte, ABD genelinde kürtajın anayasal bir hak olduğuna ve engellenemeyeceğine hükmetmişti.

22 Eylül 2021 için belirlenen keşif duruşması, Amerika Birleşik Devletleri'nin Teksas'ın 1 Ekim 2021 için belirlenen ihtiyati tedbir (*injunction*) duruşmasından önce birden fazla ifade alma talebine yaptığı itirazın ardından iptal edildi. Keşif yine de sınırlı bir ölçekte ilerledi.

Texas'tan tepkiler
------------------

Cumhuriyetçi Teksas Valisi Greg Abbott ise eyaletinin "yaşam hakkını her daim savunacağını" söyledi.

ABD Yüksek Mahkemesi'nin yürütmeyi durdurmayı reddeden kararı Teksas Vali Yardımcısı Dan Patrick tarafından memnuniyetle karşılandı.

Patrick, Twitter mesajında "#Yaşamdanyana büyük bir zafer! Bu hayat kurtarıcı yasa Texas'ın yaşamdan yana inançlarının ve en korumasız olanı koruma kararlılığımızın devam ettiğinin bir ifadesi" dedi.

29 Eylül'de, Teksas Eyaleti ve üç özel müdahil, DOJ'un ihtiyati tedbir talebine karşı ilgili yanıtlarını sundular. İkincisi, 1 Ekim 2021 video konferansında Biden Yönetimi'nin tanıklarını çapraz sorgulamak için ek süre istedi. Texas Başsavcısı'nın avukatları ayrıca, yetkisizlik nedeniyle davanın tamamını reddetmek için harekete geçtiler, ancak yargısal karşı saldırılarını ayrı olarak dosyalamak yerine aynı belgeye dahil ettikleri için bir eksiklik bildirimini tetiklediler. Teoride yargı yetkisine ilişkin argümanlar önceliklidir (çünkü bunlar geçici ihtiyati tedbiri ortadan kaldıracaklardır), ancak Devletin görevden alma talebiyle ilgili olarak acil bir temelde herhangi bir duruşma yapılmadı veya talep edilmedi. Bu, yargı yetkisi eksikliği argümanının, DOJ'un olumlu geçici yardım talebinin karara bağlanmasında bir savunma sorunu olarak görülmesi olasılığını bıraktı. Başsavcı'nın avukatları, diğerlerinin yanı sıra, Kongre'nin yetki vermediği için sunulan koşullar altında Amerika Birleşik Devletleri'nin Teksas'a karşı bir dava nedeni olmadığını ve bu nedenle, Madde III'ün geçerli amaçları için herhangi bir dava veya ihtilaf olmadığını savunuyorlar. ve ihtiyati tedbir testi kapsamındaki ilk unsurun aynı nedenle yerine getirilemeyeceği. Bununla birlikte, brifingde, geçerli sayfa sınırını aşmak için izin talep etmelerini gerekli kılan çok sayıda başka yasal argüman var. Yargıç Pitman, duruşmanın sonunda tüm argümanları ve delilleri tavsiyeye aldı ve bir tarih belirtmeden bir kararın çıkacağını belirtti. BD'de bir federal yargıç, Teksas eyaletinde kadınların kürtaj yaptırmasını fiilen imkansız kılan yeni yasal düzenleme hakkında yürütmeyi durdurma kararı verdi. Kararı memnuniyetle karşılayan Beyaz Saray yargıcın hükmünü, "Kadınların anayasal haklarının iade edilmesi yönünde önemli bir adım" diye niteledi.

Teksas eyaletinin Austin Bölgesi Federal Yargıcı Robert Pitman, Biden yönetiminin, Anayasa'ya uygunluğu tartışmalı olduğu sürece yasanın uygulanmasının engellenmesi yönündeki başvurusunu değerlendiriyordu. Kürtajı fiilen imkansız hale getiren yasa, Teksas Eyaleti Yasama Meclisi'ndeki Cumhuriyetçi çoğunluk tarafından önerilmiş ve onaylanmıştı.

### Bölge mahkemesi sonucu

Yargıç Pitman, 6 Ekim 2021'de yasanın uygulanmasını engelleyen 113 sayfalık bir emir yayınladı. Pitman, Amerika Birleşik Devletleri'nin, Kongre tarafından çıkarılan ve Başsavcı'ya kürtaj haklarını savunması için dava açma yetkisi veren açık bir dava nedeni olmadan bile, Teksas'a adil yardım için dava açma konusunda egemen bir hakkı olduğu sonucuna vardı. Emir, Teksas'a Beşinci Daire'de temyiz edilmiştir,, bunun tedbiri tutması ve en azından kısmen fazla geniş olduğu için iptal etmesi beklenmektedir. Yargıç Pitman, Teksas yasama organı tarafından çıkarılan tüzüğün ayrılmaz bir parçası olan kıdem tazminatı hükmünü yürürlüğe koymayı reddetti ve tüm Teksas yargısına ve katiplerine tebligat yapılmasını uygun buldu. Beşinci Daire, eyalet yargıçlarının SB8 eylemlerini yürütmekten ve karara bağlamaktan alıkonamayacağına ve bu yargı görevlilerinin bu tür davalarda otururken ABD Yüksek Mahkemesi emsallerine bağlı olacağına zaten karar verdi. Hukuk profesörü Josh Blackman, bu koşullar altında adil bir eylem nedeni olduğunu düşünmüyor bile. Heartbill Yasası'nın yazarı ve sponsoru Senatör Bryan Hughes, temyiz üzerine ihtiyati tedbirin geri alınmasını bekliyor.

Texas'da kürtaj hizmeti verenler de bir yandan yeni yasanın yürürlüğe girmesinin getireceği değişiklikleri sindirmeye çalışırken diğer yandan düzenlemeye itiraz etmenin yollarını arıyor.

Pitman'ın emrinin yayınlanmasının ardından, Teksas Tribune'e göre, eyalette birkaç klinikle birlikte Whole Woman's Health ertesi gün kürtaj yapmaya devam etti. Diğerleri daha korunaklı.

Texas Kalp Atışı Yasası diye de anılan düzenleme kürtaj karşıtlarının "ceninin kalp atışı" diye niteledikleri noktadan sonra gebeliğin sonlandırılmasını yasaklıyor. Bu da genellikle hamileliğin altıncı haftasından itibaren kürtajın yasaklanması anlamına geliyor ki birçok kadın bu noktada hamile olduklarını anlamamış bile olabiliyor.

Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Koleji yetkilileri, "kalp atışı" teriminin yanıltıcı olduğuna dikkat çekiyor ve bu aşamada duyulan şeyin kalp atışı değil cenin dokusunun daha sonra fetus geliştikçe kalp haline gelecek olan kısmının verdiği ses olduğunu vurguluyor.

Teksas'taki yasası ayrıca koyduğu yasağı alışılmışın dışında bir yaptırıma da bağlıyor: Her Amerikan vatandaşına, yasa dışı kürtajın yapılmasına "yardım ve yataklık eden" herkes hakkında dava açma hakkı veriyor.

Bu da teorik olarak, her bireyin kürtaj yapan doktorlar ve klinikleri hatta muhtemelen bu sürece bir şekilde katılan veya destek veren personel, aile mensupları, din adamları dahil herkesi 10 bin dolara kadar tazminat talebiyle mahkemeye verebilmesi demek.

### Çekici

8 Ekim 2021'de, Teksas Eyaleti, Başsavcı Judd Stone aracılığıyla, Beşinci Devre Temyiz Mahkemesi'nde Yargıç Pitman'ın ihtiyati tedbir kararının durdurulması için acil bir harekette bulundu. Aynı gün, hakim oluşan bir Yargıtay paneli daha sonra o Catharina Haynes, James C. Ho, ve Carl E. Stewart, bir serbest *per curiam* kararı geçici yönetim yerleştirme düzeni tutma (*stay of proceedings*) ile ilgili tedbir kararı (*injunction*) bölge mahkemesinden "mahkemenin acil durum hareketini değerlendirmesi bekleniyor".

### Kürtaj sağlayıcısına karşı SB8'e dayalı ilk davalar

Yasanın uygulanmasının yaptırımının yetkili mercilere değil vatandaşlara verilmesi, Yüksek Mahkeme de müdahale etmeyi reddettiğine göre, muhtemelen yasaya hukuken itiraz edilebilmesi için, bir vatandaşın kürtaj yasasına dayanarak tazminat davası açmasını beklemek gerektiği anlamına geliyor.

20 Eylül 2021'de Arkansas'ta eski bir avukat olan Oscar Stilley, kürtaj sağladığı için Braid'e dava açtı. Stilley gazetecilere verdiği demeçte, bunu yasanın gözden geçirilmesi sürecini hızlandırmak için yaptığını söyledi. Aynı gün Chicago'dan Felipe Gomez tarafından Braid aleyhine bir dava daha açıldı. Gomez, *Roe v. Wade* tersine çevrilir veya değiştirilir. Her iki dava da sanığın bulunduğu San Antonio'da açıldı. Biri<i>in forma pauperis</i>. Her iki davacı da tanıtıma karşı değil. Her ikisi de DOJ tarafından Teksas'a karşı açılan federal davaya müdahale etti. Hukuk uzmanları, SB 8 davalarının, kendi kendini tercihe bağlı olarak nitelendiren davacıların açtığı davaların, ihtilaf olmaması ve dolayısıyla ayakta kalması nedeniyle başarısız olmasını bekliyor.

ABD çapında kürtaj 1973 yılında Yüksek Mahkeme'nin aldığı bir kararla yasal hale geldi. Bu kararın alındığı dava "*Roe v. Wade*'e karşı" davası olarak anılıyor.

O tarihte Yüksek Mahkeme yargıçları 2'ye karşı 7 oy çoğunlukla tek tek eyaletlerin kürtajı yasaklama yetkisine sahip olmadığına karar vermişti.

Yüksek Mahkeme bu kararını ABD Anayasası'nın bireylerin ailevi konularda karar verme özgürlüğünü güvence altına alan 14. maddesine dayanarak vermiş, bir kadının gebeliğini sonlandırma kararının bu özgürlük kapsamında olduğuna hükmetmişti.

Davayı "Jane Roe" takma adını kullanarak açın 25 yaşındaki Norma McCorvey o sırada yine Teksas'ta geçerli olan ve çoğu kürtajı "suç" kapsamına alarak yasaklayan yasaya karşı açmıştı.

Zamanın Teksas Eyalet Başsavcısı Henry Wade ise davada kürtajı yasaklayan düzenlemeyi savunmuştu.

Bu davada verilen hüküm kürtaj hakkında üçer aylık dönemlerle belirlenen bir sistem getirmişti:

### Kürtaj sağlayıcıları ve fon sağlayıcıları tarafından SB8'e devlet mahkemesi itirazları

Bazıları Yasanın 1 Eylül 2021 yürürlüğe girme tarihinden önce açılan bir düzineden fazla dava, çeşitli anayasal argümanlar ortaya koyuyor. Bir istisna dışında, Teksas'taki en büyük yaşam yanlısı örgütlerden biri olan Texas Right to Life'a ek olarak, çok sayıda GOP yasa koyucusu da dahil olmak üzere devlet yetkililerini sanık olarak adlandırıyorlar. Travis County'de (Austin) kürtaj savunucuları tarafından başlatılan, SB 8 tarafından bir kürtaj sağlayıcısına veya yedeğine karşı yetkilendirildiği gibi, ihtiyati tedbir ve beyana dayalı tedbir talep ediyorlar.

* Hamileliğin ilk üç ayında kadınlara kürtaj konusunda tam tercih hakkı verilecek
* İkinci üç ay için hükümete bazı düzenlemeler getirme hakkı tanınacak
* Hamileliğin üçüncü ayında yani ceninin artık rahim dışında yaşayabilecek hale geldiği dönemde eyaletler kürtajı sınırlayabilecek ya da yasaklayabilecek

Bu davaların çoğunda (federal mahkemede olduğu gibi) Teksas Eyaleti de sanık olarak adlandırılsa da ve konu yüksek kamu yararına olsa da, duruşma için ayarlanan mahkeme kayıtlarının mühürlenmesi için çok amaçlı bir dava açılmıştır. 4 Ekim 2021, 14:00. O gün geçici ihtiyati tedbir duruşmaları için çok sayıda bekleyen dava da belirlendi. Ancak MDL Paneli, Travis County davalarında ileri mahkeme yargılamalarını derhal durdurma kararı aldığından, bundan sonra ne olacağı belirsizdir. Mahkeme kayıtlarını mühürleme hareketi muhalefete yol açtı ve geçici yasaklama emirlerinin son kullanma tarihleri var. ABD Adalet Bakanlığı, Teksas eyaletinde kürtajı büyük oranda yasaklayan yasanın yürürlüğe girmesinin ardından, kürtaj yaptırmak isteyenlerin ya da kürtaj hizmeti veren kişi ve kliniklerin hedef alınmasına müsamaha gösterilmeyeceğini duyurdu.

Sonrası
-------

Kürtaj karşıtı kuruluş Texas Right to Life, sakinlerin yasayı ihlal ettiğinden şüphelenilen kişileri isimsiz olarak bildirmelerini sağlayan bir "ihbar sistemi" kurdu. Kendi Web sitesi altına girdi denial-of-service attack ve özelliğine satirik saldırılara copypastas ve erotikleşmiş fan-art ait Shrek yaygın dayalı İnternet fenomeni, bol olmayan uygun ve yanıltıcı bilgiler yanı sıra.

ABD Adalet Bakanlığı, Teksas eyaletinde kürtajı büyük oranda yasaklayan yasanın yürürlüğe girmesinin ardından, kürtaj yaptırmak isteyenlerin ya da kürtaj hizmeti veren kişi ve kliniklerin hedef alınmasına müsamaha gösterilmeyeceğini duyurdu.

Kürtaj kliniklerine yönelik saldırgan tutumlar karşısında söz konusu kliniklerin arkasında duracaklarını bildiren ABD Adalet Bakanı Merrick Garland, bu doğrultuda federal kolluk güçlerinden destek sağlanacağını da vurguladı.

Garland, söz konusu sağlık hizmetlerine erişimin engellenemeyeceğini dile getirdiği açıklamada, 1994 tarihli kadın sağlığı hizmetlerine erişim özgürlüğü yasasını (FACE Yasası) referans gösterdi.

 Texas Capitol'deki yasalara karşı düzenlenen bir mitingde Şeytani temalı bir işaret
3 Eylül 2021'de web barındırıcısı GoDaddy, birden fazla hizmet şartı ihlali nedeniyle hizmetlerini sonlandırmadan önce web sitesine yeni bir ana bilgisayar bulması için 24 saat verdi. 4 Eylül'de web sitesi, alan kaydını, diğer sağlayıcılar tarafından içerik politikası ihlalleri nedeniyle hizmeti reddedilen web sitelerine hizmet sağladığı bilinen alan adı kaydedicisi ve web barındırma şirketi olan Epik olarak değiştirildi. Site o gün sonra, Epik gruba üçüncü şahıslar hakkında özel bilgiler toplayarak hizmet şartlarını ihlal ettiklerini söyledikten sonra çevrimdışı oldu; web sitesi daha sonra kullanıcıları Texas Right to Life organizasyonunun web sitesine yönlendirmeye başladı. ABD Adalet Bakanlığı, Teksas eyaletinde kürtajı büyük oranda yasaklayan yasanın yürürlüğe girmesinin ardından, kürtaj yaptırmak isteyenlerin ya da kürtaj hizmeti veren kişi ve kliniklerin hedef alınmasına müsamaha gösterilmeyeceğini duyurdu.

Kürtaj kliniklerine yönelik saldırgan tutumlar karşısında söz konusu kliniklerin arkasında duracaklarını bildiren ABD Adalet Bakanı Merrick Garland, bu doğrultuda federal kolluk güçlerinden destek sağlanacağını da vurguladı.

FACE Yasası, üreme sağlığı hizmetleri alan veya sağlayan bir kişiye müdahale etmek için güç kullanımını ve fiziksel engellemeyi yasaklıyor. Eski ABD Başkanı Bill Clinton, kürtaj karşıtlarının 1980'lerde ve 90'lardaki şiddet eylemlerine karşı yasayı desteklemişti.

Teksas Valisi Greg Abbot ise Washington'dan gelen açıklamaya yanıt vermedi.

4 Eylül 2021'de, kendini teist olmayan bir dini ve insan hakları grubu olarak tanımlayan Satanist Tapınak, yasanın üyelerin anayasal haklarını ihlal ettiğini savunarak, özellikle Din Özgürlüğü Restorasyonu Yasası'na atıfta bulunarak, ABD Gıda ve İlaç İdaresi'ne bir şikayet mektubu sundu.

### Teksas'ta kürtaj yasası

Teksas'ta tartışmalı kürtaj yasası, kürtaj karşıtlarının ifadesiyle ceninin kalp atışının duyulmasından sonra, yani henüz birçok kadının hamile olduğunu bile fark etmediği bir evrede kürtajı yasaklıyor.

Ek Teksas kürtaj mevzuatı
-------------------------

21 Eylül 2021'de Abbott, herhangi bir kişinin "kürtaj için geçerli bilgilendirilmiş rıza şartlarını yerine getirmeden hamile bir kadına kürtajı teşvik eden bir ilaç vermesini" yasaklayan Senato Tasarısı 4'ü imzaladı. gebelik. SB4, bu tür ilaçları sağlayan doktorların belirli raporlama gerekliliklerine uymasını veya başka bir şekilde iki yıla kadar hapis ve 10.000 $ para cezasına çarptırılabilen bir devlet hapishanesi suçuyla suçlanmalarını zorunlu kılar.

Yasanın yürürlüğe girmesiyle Teksas'ta 6 haftayı geçmiş bir gebeliğe son veren ya da buna yardımcı olan herkes hakkında dava açılabilecek.

6 hafta birçok kadın için hamileliğin farkında olmadıkları bir dönem olduğundan, eyalette kürtaj fiilen büyük oranda yasaklanmış oluyor.

Tepkiler
--------

Yasanın yürürlüğe girdiği gün, protestocular Teksas eyaletinin başkenti Austin, Teksas'ta toplandılar. Dallas'taki kadınlar totaliter teokraside yaşayan kadınlar hakkında distopik roman olan *Damızlık Kızın Öyküsü*'nden kostümler giyerek protesto etti. Diğer Teksas kasabalarının belediye binalarının yakınında başka küçük gösteriler düzenlendi.

Bu kararla, Teksas'taki kürtaj yasası yürürlüğe girişinden bu yana ilk kez bir hukuk engeliyle karşılaşmış oldu. Eyalet yetkilileri ise Yargıç Pitman'ın kararına itiraz başvurusu yaptı. ABD Başkanı Joe Biden ve yönetimi de, muhafazakar yargıçların ağırlıkta olduğu Yüksek Mahkeme'nin Teksas eyaleti tarafından kabul edilen yasanın yürütmesini durdurma başvurusunu reddetmesi üzerine yeni girişimlerde bulundu. Adalet Bakanlığı, hukuki süreçler devam ettiği sürece bu yasanın yürütmesinin durdurulması yönünde bir "acil eylem" başvurusu yaptı. Yargıç Pitman'ın kararı bu başvurunun değerlendirilmesine dayanıyor.

 Pussy Riot, Teksas Capitol'deki 2021 Kadınlar Yürüyüşü'nde performans sergiliyor
3 Eylül'de Hacktivist grup Anonymous, yasaya karşı çıkma girişimi olan "Jane Operasyonu"'nu duyurdu. Grup daha sonra Teksas Cumhuriyetçi Partisi'nin web sitesini hackledi ve yerine Anonim hakkında bir metin, Jane Operasyonuna katılma daveti ve Planlı Ebeveynlik bağış bağlantısı koydu. 13 Eylül'de grup, alan satın alma ve transfer ayrıntıları, hesap kimlik bilgileri ve oturum açma bilgileri, ödeme geçmişi, çalışan e-postaları ve tanımlanamayan özel anahtarlar dahil olmak üzere Epik'e ait çok sayıda özel veriyi yayınladı. Distributed Denial of Secrets (DDoSecrets) örgütü, o günün ilerleyen saatlerinde, sızdırıldığı iddia edilen verileri kamuya açık olarak indirmek için küratörlüğünü yapmak için çalıştıklarını söyledi ve bunun "180 gigabaytlarca kullanıcı, kayıt, yönlendirme ve diğer bilgiler".

Demokrat Partili Başkan Biden, yasayı kadınların haklarına "eşi görülmemiş bir saldırı" diye nitelemiş, buna karşılık Cumhuriyetçi Texas Valisi Greg Abbott "En kıymetli özgürlük yaşam hakkıdır" diyerek yasayı savunmuştu.

"Kalp Atışı Yasası" diye de anılan Teksas eyalet yasası, fetusun kalp atışlarının duyulmasından itibaren kürtajı yasaklıyor. Bu kural hamileliğin altıncı haftasından itibaren kürtajın fiilen yasaklanması anlamına geliyor. Oysa birçok kadın bu aşamada hamile olduklarının farkında bile olmayabiliyor. Yasa, yaptırım gücünü ise Teksas veya ABD'nin herhangi bir yerindeki bir Amerikan vatandaşının 6 haftadan sonra kürtaj yapan doktorlara dava açma hakkı verilmesinden alıyor.

### siyasi tepkiler

Başkan Joe Biden, yasayı "aşırı" olarak nitelendirerek eleştirdi ve "*Roe v.* *Wade".* Senatör Elizabeth Warren bir TV röportajında, MSNBC o "hızlandırmaya ve federal yasa içine kodlamak *Roe"* zamanının geldiğini söyledi.

Austin'deki federal yargıcın bugün verdiği yürütmeyi durdurma kararına rağmen bazı klinikler kürtajları başlatma konusunda tereddüt ediyor  çünkü yürütmeyi durdurma kalkarsa ileride haklarında geriye dönük dava açılıp açılamayacağı konusunda bir belirsizlik var. Yasaya konulan bir madde, klinikler ve doktorların, mahkemeler acil yürütmeyi durdurma kararı verse bile, bu dönemde yaptıkları kürtaj operasyonlarından dolayı dava edilebileceklerine dair bir paragraf içeriyor.

Not listesi
-----------

1. ↑  "Unlike the action potential in skeletal muscle cells, the cardiac action potential is not initiated by nervous activity"

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5  Liptak (1 Eylül 2021). "After Silence From Supreme Court, Texas Clinics Confront Near-Total Abortion Ban". *The New York Times*. ISSN 1553-8095. 1 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2021.
2. 1 2 3  "Texas 6-week abortion ban takes effect after Supreme Court inaction". *CNN*. 1 Eylül 2021. 1 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2021.
3. ↑  "Texas abortion law: $10,000 penalty could incentivize 'bounty hunters' to make 'tens of thousands of dollars'". *MarketWatch*. 11 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
4. ↑  Devlin Barrett (9 Eylül 2021). "Justice Department sues Texas to block six-week abortion ban". *The Washington Post*. 2 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
5. ↑  "Complaint" (PDF). *documentcloud.org*. US DOJ. 17 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Eylül 2021.
6. 1 2  "Federal judge issues order blocking Texas' 6-week abortion ban". *CNN*. 6 Ekim 2021. 13 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ekim 2021.
7. ↑  Goodman (9 Ekim 2021). "Most Abortions in Texas Are Banned Again After Court Ruling". *The New York Times* (İngilizce). ISSN 0362-4331. 15 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2021.
8. ↑  "Texas Planned Parenthoods Granted Restraining Order Against Anti-Abortion Group Over New Law". *Houston Public Media*. 3 Eylül 2021. 29 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
9. ↑  "Lubbock lawmaker hit with 13 abortion lawsuits Thursday morning". *KLBK | KAMC | EverythingLubbock.com* (İngilizce). 23 Eylül 2021. 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2021.
10. ↑  "Order of the Multidistrict Litigation Panel". *Texas Judiciary Website*. 23 Eylül 2021. 1 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
11. ↑  "Texas Legislators File Radical 'Fetal Heartbeat' Bill To Ban Abortion After Just Six Weeks" (İngilizce). 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2021.
12. ↑  "Texas Legislature Online – 83(2) History for HB 59". *Texas Legislature Online*. Texas Legislature. 11 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2016.
13. ↑  "Representative Cain Files The Texas Heartbeat Bill". *house.texas.gov*. Texas House of Representatives. 9 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2019.
14. ↑  "Texas Legislature Online – 86 History for HB 1500". Texas Legislature. 9 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2019.
15. ↑  Young (26 Şubat 2019). "More Than a Third of the Texas House Is Backing a Stealth Abortion Ban". *Dallas Observer*. 26 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Şubat 2019. Fifty-seven of the 150 member body of the Texas House have signed on as authors, co-authors or sponsors of Cain's legislation.
16. ↑  Bella (19 Mayıs 2021). "Texas governor signs abortion bill banning procedure as early as six weeks into pregnancy". *The Washington Post*. ISSN 2641-9599. 1 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2021.
17. ↑  Najmabadi (19 Mayıs 2021). "Gov. Greg Abbott signs into law one of nation's strictest abortion measures, banning procedure as early as six weeks into a pregnancy". *The Texas Tribune*. ISSN 0897-2710. 1 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2021.
18. ↑  Najmabadi (18 Mart 2021). "Texas lawmakers push bill to make it easier to sue abortion providers and harder for new anti-abortion laws to be blocked by courts". *The Texas Tribune*. ISSN 0897-2710. 1 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2021.
19. ↑  "Texas Legislature Online - 87(R) Actions for SB 8". *capitol.texas.gov*. 13 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2021.
20. ↑  Sandoval (19 Mayıs 2021). "Near-Complete Ban on Abortion Is Signed Into Law in Texas". *The New York Times*. San Antonio. ISSN 1553-8095. 1 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2021.
21. ↑  "The Writ-Of-Erasure Fallacy - Virginia Law Review". 27 Eylül 2018. 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
22. ↑  "Behind Texas Abortion Law, an Attorney's Unusual Enforcement Idea". *The Wall Street Journal*. 4 Eylül 2021. 10 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Eylül 2021.
23. 1 2  "Origin story of the Texas law that could upend Roe v. Wade". *Associated Press*. 4 Eylül 2021. 30 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Eylül 2021.
24. ↑  Palmeri, Tara, *Did Texas just reset the 2022 campaign? 7 Ekim 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.*, Politico, September 5, 2021
25. 1 2  "Behind the Texas Abortion Law, a Persevering Conservative Lawyer". *The New York Times*. 12 Eylül 2021. 12 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2021.
26. ↑  "The Capitol Ledger, Volume 3 Issue 6" (PDF). 3 Eylül 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2021.
27. 1 2  Kaye (19 Temmuz 2021). "Even people who oppose abortion should fear Texas's new ban". *The Washington Post*. ISSN 2641-9599. 26 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2021.
28. ↑  Irvine (2 Eylül 2021). "Why "heartbeat bill" is a misleading name for Texas' near-total abortion ban". *The Texas Tribune* (İngilizce). 15 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2021.
29. ↑  Schats, R. (November 1990). "Embryonic heart activity: appearance and development in early human pregnancy". *BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology*. **97** (11): 989-994. doi:10.1111/j.1471-0528.1990.tb02469.x. ISSN 1471-0528. PMID 2252878. Erişim tarihi: 9 Ekim 2021.
30. ↑  See Definitions, Section 171.201 (7) of Chapter 171 of the Texas Health & Safety Code.
31. 1 2  "What banning abortion at 6 weeks really means". 19 Mayıs 2021. 1 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2021.
32. ↑  "U.S. Supreme Court refuses to block Texas' six-week abortion ban". *The Texas Tribune* (İngilizce). 1 Eylül 2021. 1 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2021.
33. ↑  Goins-Phillips (3 Eylül 2021). "Texas Clinic Boasts of Performing Nearly 70 Abortions in 17 Hours Just Before Heartbeat Bill Takes Effect". *CBN News* (İngilizce). 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2021.
34. ↑  "Gov. Abbott said Texas would 'eliminate all rapists from the streets' so women don't have to worry about the new anti-abortion law having no exception for rape". *Business Insider* (İngilizce). 7 Eylül 2021. 27 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Eylül 2021.
35. ↑  Rabin (1 Eylül 2021). "Answers to Questions About the Texas Abortion Law". *The New York Times*. 30 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Eylül 2021.
36. ↑  McCammon. "What The Texas Abortion Ban Does — And What It Means For Other States". *NPR.org* (İngilizce). 4 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Eylül 2021.
37. ↑  Manian (2007). "Privatizing Bans on Abortion: Eviscerating Constitutional Rights through Tort Remedies". *Temple Law Review*. **80**: 123. 3 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2021.
38. 1 2  Johnson (9 Eylül 2021). "Justice Department Sues Texas Over New Abortion Ban". *NPR News*. 15 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2021.  (includes full text of lawsuit)
39. ↑  "Texas Senate Bill 8: Medical and Legal Implications" (PDF). 14 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2021.
40. ↑  Tribe (5 Eylül 2021). "Opinion: What the Justice Department should do to stop the Texas abortion law". *The Washington Post*. 11 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2021.
41. 1 2 3  The Editorial Board (9 Eylül 2021). "Opinion: The best way to fight the Texas abortion law". *The Washington Post*. 10 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2021.
42. ↑  Tribe (7 Eylül 2021). "How a Massachusetts case could end the Texas abortion law - We successfully invoked the civil parallel of the Ku Klux Klan Act to prevent the neighbor of a Harvard Square restaurant from wielding a state-conferred veto power over the issuance of any liquor license within a 500-foot radius". *Boston Globe*. 17 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2021.
43. ↑  "How a Massachusetts case could end the Texas abortion law". 17 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
44. ↑  459 U.S. 116 (1982)
45. 1 2  "Whole Women's Health v. Jackson (5th Cir Sept. 10, 2021)" (PDF). *U.S. Court of Appeals for the Fifth Circuit*. 10 Eylül 2021. 10 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
46. ↑  "Dershowitz: Texas abortion bounty approach could be adopted in states that want to ban handgun ownership". *ABA Journal* (İngilizce). 16 Eylül 2021. 18 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2021.
47. ↑  "COMPLAINT FOR DECLARATORY AND INJUNCTIVE RELIEF — CLASS ACTION" (PDF). 17 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2021.
48. ↑  "Dallas Attorney Files Restraining Order Challenging Texas "Heartbeat" Abortion Bill". 23 Ağustos 2021. 27 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2021.
49. ↑  "Texas Planned Parenthoods Granted Restraining Order Against Anti-Abortion Group Over New Law". *KERA News*. 3 Eylül 2021. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
50. ↑  "Agreed Temporary Injunction in Planned Parenthood v. Texas Righ to Life (Sept. 13, 2021)" (PDF). *Travis County District Court*. 13 Eylül 2021. 15 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
51. ↑  "Texas judge issues injunction against anti-abortion group on enforcing new law". *CNN*. 15 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2021.
52. ↑  Liptak (30 Ağustos 2021). "Supreme Court Asked to Block Texas Law Banning Most Abortions". *The New York Times*. Washington, D.C. ISSN 1553-8095. 31 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2021.
53. ↑  "Why Texas's Abortion Law May Go Too Far For Most Americans". *FiveThirtyEight* (İngilizce). 2 Eylül 2021. 5 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Eylül 2021.
54. ↑  Zhang (31 Ağustos 2021). "666 new Texas laws go into effect Sept. 1. Here are some that might affect you". *The Texas Tribune*. ISSN 0897-2710. 1 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2021.
55. ↑  Totenberg (20 Eylül 2021). "The Supreme Court Sets A Date For Arguments In Case That Could Challenge Roe V. Wade". *NPR*. 22 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2021.
56. ↑  "Fast-Tracking the Texas Abortion Ban Faces Hurdles in US Supreme Court". *National Law Journal* (İngilizce). 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2021.
57. ↑  "Texas abortion providers ask court to speed up abortion law review". *Catholic News Service* (İngilizce). 24 Eylül 2021. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2021.
58. ↑  "https://www.houstonpress.com/news/supreme-court-asked-to-expedite-ruling-on-texas-abortion-ban-11988391". *Houston Press* (İngilizce). 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2021.  `|başlık=` dış bağlantı (yardım)
59. ↑  "WWH v. Jackson II, No. 21-463 (Docket)". *Supreme Court of the United States*. 15 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2022.
60. ↑  Whole Woman’s Health v. Jackson, No. 21-50792, 2021 WL 4128951 (5th Cir. Sept. 10, 2021
61. ↑  Staff (6 Eylül 2021). "Justice Department will 'protect' abortion seekers in Texas". *AP News*. 15 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2021.
62. ↑  Gurman (8 Eylül 2021). "Biden Administration Prepares to Sue Texas Over Abortion Law - Lawsuit challenging restrictions limiting procedure to first six weeks of pregnancy set to be filed in coming days". *The Wall Street Journal*. 14 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2021.
63. ↑  Gabbatt (9 Eylül 2021). "Biden administration plans to sue Texas over near-total ban on abortion – report - The justice department will argue that the law banning abortion after six weeks 'illegally interferes with federal interests'". *The Guardian*. 16 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2021.
64. ↑  "Docket for United States v. State of Texas, 1:21-cv-00796 - CourtListener.com". *CourtListener* (İngilizce). 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2021.
65. ↑  "DOJ sues to block Texas abortion law, cites conflict with federal constitutional duties". *ABA Journal* (İngilizce). 9 Eylül 2021. 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2021.
66. ↑  Barrett (9 Eylül 2021). "Justice Department sues Texas to block six-week abortion ban". *The Washington Post*. 2 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2021.
67. ↑  "The Justice Department's uphill battle against Texas' abortion ban". *CNN*. 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2021.
68. ↑  Board (9 Eylül 2021). "Opinion | Merrick Garland's Texas Two-Step". *Wall Street Journal* (İngilizce). ISSN 0099-9660. 15 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2021.
69. ↑  "Federal judge will hear Texas' arguments against temporarily blocking abortion ban before ruling on Biden administration request". *The Texas Tribune* (İngilizce). 15 Eylül 2021. 12 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2021.
70. ↑  "U.S. v. Texas, No. 1:21-CV-796-RP (WD Tex, Sept. 16, 2021)(Order)". *USDC for the Western District of Texas - Austin Division*. 16 Eylül 2021. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
71. ↑  "24 attorneys general file amicus brief to support Biden administration's effort to block Texas abortion law". *kvue.com* (İngilizce). 15 Eylül 2021. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2021.
72. ↑  Lucas. "Texas' abortion law is back in court". *NPR.org* (İngilizce). 2 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ekim 2021.
73. ↑  Kendall (1 Ekim 2021). "Federal Judge Questions Texas Abortion Law in Case Filed by Justice Department". *Wall Street Journal* (İngilizce). ISSN 0099-9660. 1 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ekim 2021.
74. ↑  "Preliminary Injunction Order in United States v. State of Texas, Case No. 1:21-CV-796-RP" (PDF). *USDC Western District of Texas*. 6 Ekim 2021. 7 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
75. ↑  "Federal judge who blocked Texas abortion law cites these reasons for US standing to sue". *ABA Journal* (İngilizce). 7 Ekim 2021. 7 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ekim 2021.
76. ↑  "Texas's Notice of Appeal in U.S. v. Texas" (PDF). 7 Ekim 2021. 7 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
77. ↑  "PrawfsBlawg: Court enjoins enforcement of SB8". *prawfsblawg.blogs.com*. 6 Ekim 2021. 7 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ekim 2021.
78. ↑  "The Most-Straightforward Path To Stay The S.B. 8 Injunction: There Is No Equitable Cause of Action". *Reason.com* (İngilizce). 7 Ekim 2021. 7 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ekim 2021.
79. ↑  "Hughes believes judge's order suspending Texas abortion law will be overturned". *Tyler Morning Telegraph* (İngilizce). 7 Ekim 2021. 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2021.
80. ↑  "At least one major Texas abortion provider resumes procedure lawmakers tried to prohibit, after judge blocks near-total ban". *The Texas Tribune* (İngilizce). 7 Ekim 2021. 7 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2021.
81. ↑  "Despite latest court ruling blocking Texas abortion law, most providers are still reluctant to defy ban". *Washington Post* (İngilizce). 7 Ekim 2021. ISSN 0190-8286. Erişim tarihi: 8 Ekim 2021.
82. ↑  "Emergency Motion for Stay by Appellant State of Texas in USA v. Texas, No. 21-50949 (5th Cir. 2021)" (PDF). 8 Ekim 2021. 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
83. ↑  "Texas AG Paxton asks federal appeals court to reinstate state's abortion law after a judge put a temporary hold on it". *KXAN Austin* (İngilizce). 8 Ekim 2021. 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2021.
84. ↑  "Appeals court puts temporary hold on judge's order blocking Texas 6-week abortion ban". CNN. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2021.
85. ↑  "Why I Violated Texas's Extreme Abortion Ban". *The Washington Post*. 18 Eylül 2021. 18 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Eylül 2021.
86. ↑  Levenson (18 Eylül 2021). "Texas Doctor Says He Performed an Abortion in Defiance of New State Law - In an opinion essay in The Washington Post titled "Why I violated Texas's extreme abortion ban," Dr. Alan Braid wrote, "I am taking a personal risk, but it's something I believe in strongly."". *The New York Times*. 19 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Eylül 2021.
87. ↑  "Oscar Stilley, the convicted lawyer who sued a Texas abortion doctor, was disbarred over litigation conduct". *ABA Journal* (İngilizce). 27 Eylül 2021. 28 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2021.
88. ↑  "Texas doctor who wrote op-ed about intentionally violating state's abortion ban sued under new law". *www.cbsnews.com* (İngilizce). 21 Eylül 2021. 21 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2021.
89. ↑  "Meet the Quirky Plaintiffs Suing Under the Texas Heartbeat Act". *news.bloomberglaw.com* (İngilizce). 5 Ekim 2021. 5 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2021.
90. ↑  Travis County Clerk, TRCP 76A(3) Notice, Instr. No. 202181238 (9/17/2021)
91. ↑  "Civil Settings for District Court for Oct. 4, 2021" (PDF). Travis County District Clerk. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 23 Eylül 2021.
92. 1 2 3  "'We will keep fighting': Reaction to Supreme Court ruling that lets Texas heartbeat bill stand". 2 Eylül 2021. 2 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2021.
93. ↑  "TikTokers flood Texas abortion whistleblower site with Shrek memes, fake reports and porn". *The Guardian* (İngilizce). 3 Eylül 2021. 10 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2021.
94. ↑  "'We will keep fighting': Reaction to Supreme Court ruling that lets Texas heartbeat bill stand". *Dallas News*. 2 Eylül 2021. 2 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2021.
95. ↑  "Anti-abortion website attacked on eve of Texas' new abortion law". *spectrumlocalnews.com*. 1 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2021.
96. ↑  "GoDaddy is cutting off Texas Right to Life's abortion 'whistleblowing' website". 3 Eylül 2021. 11 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
97. ↑  Kornfield (6 Eylül 2021). "A website for 'whistleblowers' to expose Texas abortion providers was taken down — again". *The Washington Post*. 7 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021.
98. ↑  "Texas women are now going online for abortion pills info after state's new ban, says nonprofit". *Newsweek* (İngilizce). 12 Eylül 2021. 16 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Eylül 2021.
99. ↑  Nowlin (4 Eylül 2021). "The Satanic Temple begins legal maneuver to skirt Texas' new abortion ban". *San Antonio Current*. 21 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2021.
100. ↑  "Arşivlenmiş kopya". *capitol.texas.gov*. 22 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2021.
101. ↑  "Texas governor signs bill tightening restrictions on abortion-inducing drugs". *CNN*. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2021.
102. ↑  "Governor Greg Abbott Signs Texas Senate Bill 4 Tightening Restrictions On Abortion-Inducing Drug Availability" (İngilizce). 21 Eylül 2021. 9 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2021.
103. ↑  "Protesters rally against six-week Texas abortion ban". *www.statesman.com*. 2 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2021.
104. ↑  "'Handmaid's Tale'-themed protest held in Dallas as new 'heartbeat' abortion law takes effect". WFAA. 2 Eylül 2021. 2 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2021.
105. ↑  "With Abortions On Hold, Some Texans Say It's Hard To Be Hopeful". *KERA News* (İngilizce). 1 Eylül 2021. 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2021.
106. ↑  "Anonymous hacks Texas GOP website, floods it with memes". *The Daily Dot* (İngilizce). 11 Eylül 2021. 14 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2021.
107. ↑  "Anonymous to release massive data set of the far-right's preferred web hosting company". *The Daily Dot* (İngilizce). 14 Eylül 2021. 14 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2021.
108. ↑  "Anonymous Claims to Have Stolen Huge Trove of Data From Epik, the Right-Wing's Favorite Web Host". *Gizmodo* (İngilizce). 14 Eylül 2021. 14 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2021.
109. ↑  "'Worst I've seen in 20 years': How the Epik hack reveals every secret the far-right tried to hide". *The Daily Dot* (İngilizce). 16 Eylül 2021. 16 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2021.
110. ↑  "Anonymous hacks and leaks data from domain registrar Epik". *The Record by Recorded Future* (İngilizce). 15 Eylül 2021. 16 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2021.
111. ↑  Barrón-López (1 Eylül 2021). "Biden: Texas abortion law 'blatantly violates' Roe precedent". *Politico*. 2 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2021.
112. ↑  "Texas Just Banned Most Abortions". *Teen Vogue* (İngilizce). 31 Ağustos 2021. 30 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2021.