**Neoşamanizm,** şamanizmin yeni formlarını ifade etmektedir. Genellikle batılıların bir tür New Age ruhaniliği olarak uyguladıkları, geleneksel şaman toplumlarıyla bağlantısı olmayan şamanizm anlamına gelir. Bu terim bazen, ortaya çıktıkları geleneksel toplumlarla bazı bağlantıları olmasına rağmen, bir şekilde modern koşullara uyarlanmış modern şamanik ritüeller ve uygulamalar için de kullanılmaktadır. Bu, şaman turizmi için ya da sahnede bir gösteri olarak gerçekleştirilen "şamanik" ritüelleri içerebileceği gibi, yeni teknoloji ve dünya görüşlerini içeren geleneksel sistemlerin modern türevlerini de içerebilir.

Tarihi
------

|  |
| --- |
|  Makale serilerinden |
| **Çağdaş paganizm** |
| Dini hareketler***Etnik hareketler***
* Ermeni
* Baltık
* Kanarya
* Keltik
* Çuvaş
* Cermenik
* Helenizm
* Macar
* Kemetizm
* Oset
* Romen
* Semitik
* Slav
* Ural

***Senkretik hareketler ve cadıcılık***
* Adonizim
* Tanrıça hareketi

* Çağdaş cadıcılık

* + Feri
	+ Stregheria
	+ Vika
 |
| Yaklaşımlar
* Etnik din

* + Restorasyon

* Doğa dini
* Neoşamanizm

* Neo kabilecilik

* Gelenekçi Okul
* Bazı ezoterizmi

* Batı felsefesi
* Cadıcılık

* + Avrupa cadıcılığı
 |
| İlgili sistemler
* Ariosophy
* Gnostisizm
* Hermetizm

* Kebele
	+ Hermetik Qabalah

* Gül-haçlılar
* Telema
* Teozofi
 |
| Benzer hareketler
* Sibirya'da Şamanizm
	+ Tengricilik

* Mesoamerican
	+ Mexicayotl
	+ Toltecayotl
 |
| Kapsayıcı örgütler
* Etnik Dinler Avrupa Kongresi
* Ethnikoi Hellenleri yüksek konseyi
* Ural komünyon
 |
| * g
* t
* d
 |

John Dee gibi antikacılar neoşamanizmin öncü formlarını uygulamış olabilirler. Neoşamanik hareketlerin kökeni yirminci yüzyılın ikinci yarısına, özellikle de karşı kültür hareketlerine ve post-modernizme kadar uzanmaktadır. Özellikle üç yazarın şamanizm ve neoşamanizmle ilgili fikirleri desteklediği ve yaydığı görülmektedir: Mircea Eliade, Carlos Castaneda ve Michael Harner .

1951'de Mircea Eliade, *Shamanism: Archaic Techniques of Ecstasy adlı* kitabının yayınlanmasıyla şaman fikrini popülerleştirdi. İçinde, şamanizmin bir tür evrensel, ilkel dini temsil ettiğini ve tanımlayıcı özelliğinin ruhlar dünyasına bir yolculuk olduğunu yazdı. Ancak Eliade'nin çalışması akademik çevrelerde ciddi şekilde eleştirilmiş, Alice Beck Kehoe gibi antropologlar "şamanizm" teriminin, bu kelimeyi kendilerine atıfta bulunmak için kullanan Sibirya Tunguzları dışında hiçbir şey için kullanılmaması gerektiğini savunmuşlardır. Akademik eleştiriye karşın, Eliade'nin çalışması yine de Castaneda ve Harner tarafından geliştirilmiş olan neoşamanizmin ciddi bir parçası olmuştur.

Carlos Castaneda 1968 yılında, Kuzey Meksikalı bir Yaqui Kızılderilisi olduğu iddia edilen Don Juan Matus adlı geleneksel bir "İrfan Adamı "ile yaptığı çıraklığı anlatan bir araştırma günlüğü olduğunu söylediği Don Juan'ın Öğretileri: Bir Yaqui Bilgi Yolu'nu yayınladı. Castaneda'nın çalışmalarının doğruluğu hakkında yayınlandıkları zamandan beri şüpheler mevcuttu ve Don Juan'ın Öğretileri, Castaneda'nın sonraki çalışmalarıyla birlikte, şimdi yaygın olarak kurgu eserleri olarak kabul edilmektedir. Castaneda'nın eserleri kapsamlı bir şekilde çürütülmüş olsa da, yine de "... (neredeyse) evrensel geleneksel şamanik unsurları modern şamanik arayış ve katılımcılar için kültürlerarası bir uygulama paketi haline getirmiştir."

Akültürel şamanizm fikri Michael Harner tarafından 1980 tarihli The Way of the Shaman (Şamanın Yolu) adlı kitabında daha da geliştirilmiştir. Harner, Güney Amerika'da Conibo ve Jívaro şamanlarıyla halüsinojen tüketimi de dahil olmak üzere yaşadığı deneyimlere dayanarak "Çekirdek Şamanizm" (aşağıya bakınız) adını verdiği kendi akültürel şamanizm sistemini geliştirmiştir. Harner, "şaman" terimini bu terimi kullanmayan kültürlerdeki ruhani ve törensel liderlere geniş bir şekilde uygulamış ve Kuzey Amerika'daki "şamanlarla" da çalıştığını söylemiştir; bunların Wintu, Pomo, Kıyı Saliş ve Lakota halkı olduğunu yazmış, ancak herhangi bir bireyin veya belirli bir topluluğun adını vermemiştir. Harner, dünya çapında Yerli halklar arasında bulunan ortak şamanik uygulama unsurlarını tanımladığını, bu unsurları çağdaş Batılı ruhani arayışçılar için erişilebilir kılmak amacıyla belirli kültürel içeriklerden arındırdığını yazmıştır. Harner'ın bahsettiği etkiler arasında Sibirya şamanizmi, Meksika ve Guatemala kültürü ve Avustralya geleneklerinin yanı sıra okültistlere metafizik çalışmalarında yardımcı olan Avrupa okültizminin tanıdık ruhları da yer almaktadır. Ancak onun uygulamaları bu kültürlerin hiçbirinin dini uygulamalarına ya da inançlarına benzememektedir.

İnançlar ve uygulamalar
-----------------------

Neoşamanizm, bazı neoşamanik uygulayıcılar arasında tartışmalı olsa da, davul çalma, çıngırak çalma, dans etme, ilahi söyleme, müzik veya entojen kullanımı yoluyla değişen durumlara ulaşma ve ruhani bir dünya ile iletişim kurma girişimlerini içeren eklektik bir dizi inanç ve uygulamadan oluşur. Yolcuların temas kurmaya çalıştıkları bir ruh türü de ("Çekirdek Şamanizm "de "güç hayvanları" olarak adlandırılan) hayvan vesayetçi ruhlardır. 1980'lerde Michael Harner tarafından sentezlenen, teşvik edilen ve icat edilen neoşamanik uygulamalar sistemi olan Çekirdek Şamanizm, muhtemelen Batı'da en yaygın kullanılanıdır ve neoşamanizm üzerinde derin bir etkisi olmuştur. Neoşamanizmin taraftarları bir dizi farklı antik ve yaşayan kültürden bahsederken ve birçoğu kendilerini Harner veya Çekirdek Şamanizmle, Harner'ın icatlarıyla ve Amazon Ayahuska törenlerinin bağlamdan arındırılmış ve kendine mal edilen yapıları gibi benzer yaklaşımlarla ilişkili olarak görmezken, hepsinin bu neoşamanik grupların çoğunun uygulamaları üzerinde derin bir etkisi oldu. Wallis şöyle yazmaktadır:

> Harnerizm ve diğer neo-Şamanizmler kültürel özgüllüğün rolünü küçümseyerek şamanizmleri homojenleştirmekle ve daha da kötüsü "teknikleri" "kullanılan" (diğerleri "ödünç alınan", "sahiplenilen" veya "çalınan" terimlerini tercih etmekte haklı olabilir) insanları görmezden gelmekle suçlanabilir. Şuar, Conibo veya diğer yerli şamanlara atıfta bulunulsa da, Harner'ın kitabında çekirdek-şamanizmi sunuş biçiminden yola çıkarak, bir neo-Şamanın teknikleri öğrenmek için geleneksel şamanları bilmesine gerek olmadığını öne sürmek mantıklıdır. Aslında, rahatsız edici bir denklemde, yerli şamanlar yalnızca neo-Şamanik teknikleri meşrulaştırmak için kullanılmaktadır.
> 
> 

Neoşamanlar ayrıca "ruh geri getirme" etkinlikleri düzenleyebilir, buhar kulübesi törenlerine ilişkin yorumlarına dayalı olarak ritüellere katılabilir, şifa törenleri düzenleyebilir ve davul çemberlerine katılabilir. Kendisini "neo-Şaman" olarak tanımlayan ve neopagan ve neoşamanizm topluluklarına katılan bir arkeolog olan Wallis, Çekirdek Şamanik gezginler tarafından bildirilen sinestezi deneyimlerinin geleneksel şamanik uygulamalarla karşılaştırılabilir olduğuna inandığını yazmıştır. Bununla birlikte Aldred, "temalı yetişkin kamplarına, vahşi doğa eğitim programlarına ve New Age seyahat paketlerine de dahil edilen" bu atölyelerde Yerli olmayanların aradığı deneyimlerin, bu atölyeleri "maneviyatlarının ticari sömürüsü" olarak gören Yerli Amerikalı eylemcileri "çok kızdırdığını" yazmaktadır.

### Şamanizm ve neoşamanizm arasındaki farklar

Akademisyenler geleneksel şamanik uygulamalar ile neoşamanizm arasında bir dizi fark olduğunu belirtmişlerdir. Geleneksel bağlamlarda, şamanlar tipik olarak bir topluluk tarafından seçilir veya unvanı miras alırlar  Bununla birlikte, neoşamanizmde, neoşaman olmayı seçen herkes  şaman olabilir, ancak yine de şaman olmaya çağrıldıklarını ve bunun bir seçim olmadığını hisseden neoşamanlar mevcuttur.

 Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Neoşamanik davul çemberi, 2000'ler
Geleneksel bağlamlarda şamanlar, kozmik düzen ve dengeyi korumak için ruhların yardımını arayan, kültürel olarak tanınan önemli bir sosyal ve törensel role hizmet ederler. Bununla birlikte, neoşamanizmde odak noktası genellikle kişisel keşif ve gelişimdir. Bazı neoşamanik uygulayıcılar başkalarına ve çevreye şifa vermek için şamanik törenler yaptıklarını ileri sürerken ve modern topluluklardaki rollerini geleneksel topluluklardaki şaman rolüyle bir tutarken, uygulayıcıların çoğunluğu izole bir şekilde çalışmaktadır ve üzerinde çalıştıkları kişiler para ödeyen müşterileridir.

Neoşamanizm ile geleneksel şamanizm arasındaki bir diğer fark da korku ve saldırganlık gibi olumsuz duyguların rolüdür. Geleneksel şamanik inisiyasyonlar genellikle acı ve korku içerirken, neoşamanik anlatılar olumsuz duygular yerine sevgiyi vurgulama eğilimindedir. Geleneksel şamanik şifa genellikle kötü niyet veya kaos fikirleriyle yumuşatılırken, neoşamanizm "mutlu son "a götüren psikoterapik bir odağa sahiptir. Çekirdek Şamanizm'in neoşamanik uygulamasını yaratan Harner, geleneksel toplumlarda bu ayrım olmamasına rağmen, olumsuz uygulamalarda bulunanların şaman değil büyücü olduğunu savunacak kadar ileri gitmektedir.

Hem geleneksel şamanizm hem de neoşamanizm hem ruhani hem de maddi bir dünyanın varlığını öne sürse de, bunları nasıl gördükleri konusunda farklılık gösterirler. Geleneksel görüşte ruhlar dünyası birincil gerçeklik olarak görülürken, neoşamanizmde materyalist açıklamalar "diğer kozmos teorileriyle bir arada var olur"; bunlardan bazıları maddi ve "madde dışı" dünyayı eşit derecede gerçek olarak görür.

Neoşamanik turizm
-----------------

Neoşamanizm mensupları şaman törenlerini izlemek ya da bu törenlere katılmak için yerli şaman geleneklerine ya da şaman gelenekleri olduğuna inandıkları geleneklere sahip topluluklara seyahat edebilirler. Bazıları kendilerini "şaman" yapacağına inandıkları deneyimler ve inisiyasyonlar için başka ülkelere giderler. Ancak, turistler için bu tür törenleri düzenleyenler otantik Yerel geleneklere sahip topluluklardan geliyor olsalar da, törenlerin kendileri özellikle turistik bir bağlama uyarlanmıştır. Bu, yoksul topluluklar için mali açıdan kazançlı bir iş olduğundan, bu deneyimleri sunan kişilerin herhangi bir törende eğitim aldıklarının veya sunulan maddelerin reklamı yapılan maddeler olduğunun garantisi de yoktur. Bu turistik törenlerin biçimleri değişiklik göstermektedir. Bazı durumlarda, halka açık şamanik kurbanları veya toplu şifaları temsil edebilirler. Yakutsk'ta bu tür gösteriler için bir şaman tiyatrosu açılmıştır.

Diğer durumlarda turistler, neoşamanik törenlerin bir parçası olarak Ayahuska gibi halüsinojenik uyuşturucularla karşılaşmanın yollarını aramaktadırlar. Mark Hay'e göre, Amazon'da ayahuaska törenleri arayanlar "kendilerini uygulamalarına dahil etmek istedikleri kültürlerin ahlaksızca metalaştırılmasına ve fetişleştirilmesine katkıda bulunuyorlar...", özellikle de geleneksel olarak onu kullanan tüm kültürler tarafından paylaşılan tek bir ayahuasca töreni olmadığı göz önüne alındığında; her birinin kendine özgü törenleri ve demleme kullanımları bulunmaktadır. Buna ek olarak, bu tür törenleri sunan uygulayıcılar denetlenmemekte ve hiçbirinin kimlik belgesi bulunmamaktadır. Ölümler nadir olsa da duyulmamış değildir; Peru'da ayahuasca tükettikten sonra yaklaşık bir düzine turist hayatını kaybetmiştir.

Genellikle bir hafta sonu veya bir hafta süren, vizyon arayışları, buhar kulübeleri ve şaman inisiyasyonları gibi görünen deneyimler sunan New Age inzivaları da popülerdir. Ekim 2009'da, eski bir tele-pazarlamacı ve motivasyon konuşmacısı olan James Arthur Ray tarafından organize edilen bir New Age inzivası sırasında, Ray tarafından yönetilen ve "Ruhani Savaşçı" buhar kulübesi seremonisi olarak tanıtılan aşırı kalabalık ve uygunsuz şekilde kurulmuş bir ısıya dayanıklılık deneyimine katılan üç kişi ölmüş ve 21 kişi de hastalanmıştır. Geleneksel olmayan yapıda yaklaşık 60 kişi bulunuyordu ve Sedona, Arizona yakınlarındaki Angel Valley adlı bir yeni çağ inziva merkezinde yer alıyordu; katılımcılar katılmak için kişi başına yaklaşık 10.000 dolar ödedi. Ray, 2011 yılında üç kez taksirle adam öldürme suçundan hüküm giymiştir. Kızılderili Ülkesi'ndeki ruhani liderler, eğitimsiz ve vasıfsız kişiler tarafından yönetilen bu deneyimlere karşı çıkarak, "sattığı törenin gerçek bir buhar kulübesi törenine çok az benzerlik gösterdiğini" açıkladılar.

Eleştiriler
-----------

Kızılderili akademisyenler, öğretilerini ve uygulamalarını Yerli Amerikan kültürlerinden türetilmiş gibi yanlış sunan neoşamanist uygulayıcıları eleştirdiler; bunun, kültür yağmacılığının gayri meşru bir biçimini temsil ettiğini ve sahtekar ruhani liderlerin onları gizlemek veya gizlemek için yaptığı bir hileden başka bir şey olmadığını ileri sürdüler. Maddi çıkar elde etmek amacıyla törenlerindeki uydurma, cahil ve/veya güvensiz unsurlara meşruiyet kazandırmak olduğunu söylediler. Örneğin, Geary Hobson, "şamanizm "teriminin New Age kullanımını, kendilerini kendi kültürlerinden uzaklaştıran beyaz insanlar tarafından Kızılderili kültürünün kültürel olarak benimsenmesi olarak görüyor. tarih. Aldred buna ek olarak, Amerikan yerlilerinin davalarını desteklediklerini söyleyen "iyi niyetli" neoşamanik uygulayıcıların bile yerli kültürleri ticari olarak sömürmeye devam ettiklerini belirtmektedir.

Kızılderili cemaatlerinin üyeleri de neoşamanik atölye çalışmalarına karşı çıkmış, şamanizmin yerli kültürlerde önemli bir rol oynadığının altını çizmiş ve bu tür atölye çalışmaları düzenleyenleri kültürel kendine mal etme faaliyeti yürüten şarlatanlar olarak nitelendirmiştir.

Daniel C. Noel, Çekirdek Şamanizm'i kültür yağmacılığına ve Harner'ın ilham aldığını söylediği çeşitli kültürlerin yanlış temsiline dayalı olarak görmektedir. Noel, özellikle Harner'in çalışmalarının "plastik şamanlar" ve diğer kültürel gaspçılar tarafından Yerli kültürlerin yoğun bir şekilde sömürülmesinin temellerini attığına inanmaktadır. Bununla birlikte, Noel'in neoşamanizme alternatif olarak "otantik batı şamanizmine" inandığını  ve "daha derin bir otantiklikle pratik yapmak" için Çekirdek Şamanizm'den ayrı bir 'Modern Batı Şamanizmi' yaratmayı uman Annette Høst tarafından da yinelenen bir duygu olduğunu unutmayın.

Robert J. Wallis, Çekirdek Şamanizm uygulamalarının orijinal kültürlerinden koparılmış olması nedeniyle, Harner'ın geleneksel şamanlardan bahsetmesinin, Çekirdek Şamanizmi uygulayanların "modern yerli yaşamının genellikle sert gerçekleriyle" yüzleşmelerini gerektirmemek de dahil olmak üzere, "yerli halkı denklemden çıkarırken" kendi tekniklerini meşrulaştırma girişimi olduğunu ileri sürmektedir.

Demografi
---------

2011 Birleşik Krallık nüfus sayımı, kişinin kendi seçtiği bir din tanımını yazmasını mümkün kılmıştır. İngiltere ve Galler'e ait rakamlar, kendini Pagan olarak tanımlayan 80,000'den biraz fazla kişiden 650'sinin "Şamanizm" tanımını yazdığını göstermektedir.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  Scuro, Juan; Rodd, Robin (2015). "Neo-Shamanism". *Encyclopedia of Latin American Religions*. Springer International Publishing. ss. 1–6. doi:10.1007/978-3-319-08956-0\_49-1. ISBN 978-3-319-08956-0.
2. 1 2 3  Bulgakova, Tatyana (2001). "Shaman on the Stage (Shamanism and Northern Identity)" (PDF). *Pro Ethnologia*. **11** (Cultural Identity of Arctic Peoples: Arctic Studies 5): 9–24. 17 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 17 Mayıs 2021.
3. ↑  Chidester, David (2008). "Zulu dreamscapes: senses, media, and authentication in contemporary neo-shamanism". *Material Religion*. **4** (2): 136–158. doi:10.2752/175183408X328271. 23 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2021.
4. ↑  Wallis, R.J. (2003). *Shamans/neo-Shamans: Contested Ecstasies, Alternative Archaeologies, and Contemporary Pagans*. Routledge. s. 25. ISBN 978-0-415-30202-9. 1 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2023.
5. 1 2 3  *Taking the Spirits Seriously: Neo-shamanism and contemporary shamanic healing in New Zealand* (PhD thesis tez). 2012. 18 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2021.
6. ↑  Castaneda, Carlos (1968). *The Teachings of Don Juan: A Yaqui Way of Knowledge*. Washington: Square Press Publication. ISBN 0-671-60041-9.
7. ↑  Marshall, Robert (12 Nisan 2007). "The dark legacy of Carlos Castaneda". *Salon*. Salon Media Group. 15 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Temmuz 2018.
8. 1 2 3 4  *Neo-shamanism as a healing system: Enchanted healing in a modern world* (PDF) (PhD thesis tez). University of Utah. 2010. 18 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Mayıs 2021.
9. 1 2 3 4 5 6  Harner, Michael (1990). *The Way of the Shaman*. San Francisco, California: Harper. ISBN 0-06-250373-1.
10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Wallis, Robert J. (2003). *Shamans/Neo-Shamans: Ecstasies, Alternative Archaeologies and Contemporary Pagans*. Routledge. ISBN 978-0415302036.
11. ↑  Foundation for Shamanic Studies. "Michael Harner Biography". *Foundation for Shamanic Studies*. The Foundation for Shamanic Studies. 4 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2015.
12. 1 2 3  Noel, Daniel C. (1997). *Soul Of Shamanism: Western Fantasies, Imaginal Realities*. London, England: Continuum International Publishing Group. ISBN 0-8264-1081-2.
13. ↑  Blain, Jenny (2002). *Nine Worlds of Seid-Magic: Ecstasy and Neo-Shamanism in North European Paganism*. London and New York: Routledge. ISBN 978-0415256513.
14. 1 2  Fotiou, Evgenia (2016). "The Globalization of Ayahuasca Shamanism and the Erasure of Indigenous Shamanism" (PDF). *Anthropology of Consciousness*. American Anthropological Association. **27** (2): 151–179. doi:10.1111/anoc.12056. 24 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Mayıs 2021.
15. ↑  Wallis, Robert J. (2003). *Shamans/Neo-Shamans: Ecstasies, Alternative Archaeologies and Contemporary Pagans*. Routledge. s. 51. ISBN 978-0415302036. 15 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2024.
16. 1 2 3 4 5  Aldred, Lisa (Summer 2000). "Plastic Shamans and Astroturf Sun Dances: New Age Commercialization of Native American Spirituality" (PDF). *The American Indian Quarterly*. Lincoln, Nebraska: University of Nebraska Press. **24** (3): 329–352. doi:10.1353/aiq.2000.0001. PMID 17086676. 21 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Mart 2024.
17. ↑  Wallis, Robert J. (2003). *Shamans/Neo-Shamans: Ecstasies, Alternative Archaeologies and Contemporary Pagans*. Routledge. s. 13. ISBN 978-0415302036. 15 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2024. As an autoarchaeologist, I am claiming my own voice. Just as I cannot speak only as a 'neo-Shaman', to speak only as an archaeologist would downplay neo-Shamanic influences in my narrative. And to claim an objective standpoint from either position would ignore the influence of my work on neo-Shamans themselves.
18. 1 2  *Genealogies of shamanism: Struggles for power, charisma and authority* (PhD thesis tez). 2011. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2021.
19. ↑  Wernitznig, Dagmar (2007). *Europe's Indians, Indians in Europe: European Perceptions and Appropriations of Native American Cultures from Pocahontas to the Present*. University Press of America. ss. 132.
20. 1 2  Hagan, Helene E. (September 1992). "The Plastic Medicine People Circle". Sonoma County Free Press. 5 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.
21. ↑  York, Michael. "The Role of Fear in Traditional and Contemporary Shamanism". *Bath Spa University College*. 20 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2012.
22. 1 2 3 4  Hearn, Kelly (4 Aralık 2017). "The Dark Side of Ayahuasca". *Men's Journal*. Wenner Media. 21 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2021.
23. 1 2  Hay, Mark (4 Kasım 2020). "The Colonization of the Ayahuasca Experience". *JSTOR Daily*. JSTOR. 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2021.
24. ↑  Dougherty, John (11 Ekim 2009). "Deaths at Sweat Lodge Bring Soul-Searching". *The New York Times*. 9 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2024.
25. ↑  Riccardi, Nicholas (22 Haziran 2011). "Self-help guru convicted in Arizona sweat lodge deaths". *Los Angeles Times*.
26. ↑  "Native History: A Non-Traditional Sweat Leads to Three Deaths." 9 Aralık 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Indian Country Today.* 8 Oct 2013. Accessed 24 May 2021.
27. ↑  Looking Horse, Arvol (16 Ekim 2009). "Concerning the deaths in Sedona". *Indian Country Today*. 19 Ekim 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi.
28. ↑  Goulais, Bob (24 Ekim 2009). "Editorial: Dying to experience native ceremonies". *North Bay Nugget*. 9 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Many First Nations people, especially us traditional folks, are up in arms over the misappropriation of our traditional ceremonies in the wake of the deaths of two people in a non-native sweat lodge at an Arizona resort earlier this month.
29. 1 2  Hobson, Geary (1978). "The Rise of the White Shaman as a New Version of Cultural Imperialism". Hobson, Gary (Ed.). *The Remembered Earth*. Red Earth Press: Albuquerque, New Mexico. ss. 100–10.
30. ↑  Downing, Suzanne (21 Ocak 2018). "A capital place for shamans and charlatans". *Must Read Alaska*. 21 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2021. It has come to our attention that a foundation called Dance of the Deer is planning a shamanism retreat in Juneau led by a person originally from New York who claims to be a Huichol shaman mentored by the tribe, which is based in Mexico. ... This is another form of appropriation from Native cultures and societies that began with the taking of our lands and our ceremonial and sacred objects, and now our spiritual practices. Shamans played an important role in our societies in caring for the welfare of the tribe. Shamanism was not a commercial enterprise. SHI will contact this "shaman" and request that he cease the appropriation of the most sacred and spiritual practices of the Huichol Indians. We support the people who have called his practices an exploitation of their people’s ancient traditions and we will request that he not come into Aak’w Ḵwáan, the ancient homeland of the Auk people.
31. ↑  Office for National Statistics, 11 December 2012, *2011 Census, Key Statistics for Local Authorities in England and Wales 27 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.*. Accessed 12 December 2012.

İleri okuma
-----------

* Richard de Mille, ed. *The Don Juan Papers: Further Castaneda Controversies.* Santa Barbara, CA: Ross-Erikson, 1980.
* George Devereux, "Shamans as Neurotics", *American Anthropologist*, New Series, Vol. 63, No. 5, Part 1. (Oct. 1961), pp. 1088–1090.
* Jay Courtney Fikes, *Carlos Castaneda: Academic Opportunism and the Psychedelic Sixties*, Millennia Press, Canada, 1993. 0-9696960-0-0
* Joan Halifax, ed. *Shamanic Voices: A Survey of Visionary Narratives.* 1979; reprint, New York and London: Penguin, 1991. 0-14-019348-0
* Michael Harner: *The Way of the Shaman.* 1980, new edition, HarperSanFrancisco, 1990. 0-06-250373-1
* Philip Jenkins, *Dream Catchers: How Mainstream America Discovered Native Spirituality.* New York: Oxford University Press, 2004. 0-19-516115-7
* Alice Kehoe, *Shamans and Religion: An Anthropological Exploration in Critical Thinking.* 2000. London: Waveland Press. 1-57766-162-1
* Kira Salak, "Hell and Back: Ayahuasca Shamanism" for National Geographic Adventure.

Dış bağlantılar
---------------

* Şaman Araştırmaları Vakfı Michael Harner tarafından temel şamanizmi öğretmek amacıyla kurulan organizasyon
* Plastik Tıp İnsanları Çevresi Yazan: Helene E. Hagan
* Şaman Uygulayıcıları Derneği Çağdaş bir şamanizm organizasyonu örneği