**Süleyman Nazif** (d. 29 Ocak 1870, Diyarbakır – ö. 4 Ocak 1927, İstanbul), Osmanlı İmparatorluğu ve cumhuriyet döneminde yaşamış Türk şair, yazar ve bürokrattır.

Servet-i Fünûn dönemi şairi olan Süleyman Nazif, edebî anlayış ve üslup olarak Namık Kemal’in takipçisidir. Edebî mahareti kadar, hazırcevaplığı ve nükteleri ile de üne kavuşmuştur.

Yaşamı
------

1870'te Diyarbakır'da dünyaya geldi. Babası, şair ve tarihçi Diyarbakırlı Saîd Paşa; annesi bir aşiret liderinin kızı olan Ayşe Hanım'dır. Şair Faik Ali Ozansoy'un ağabeyi, İffet Halim Oruz'un da dayısıdır.

Babasının görevi nedeniyle Harput ve Maraş’ta bulunduktan sonra Diyarbakır’da rüştiye öğrenimi gördü. 1879'da Mardin'deki babasının yanına gitti ve öğrenimini özel yollardan gerçekleştirdi. Farsça'yı babasından, Arapça'yı Muş müftüsü Emin Efendi'den Fransızca'yı da Aleksander Gregoryan adlı bir Ermeni'den öğrendi.

1892’de babasını kaybettikten sonra Diyarbakır Valiliğinde Meclis-i Vilayet kâtipliği, yaptı; 1895 tarihli Diyarbakır Vilayet Salnamesi’ni hazırladı. Bir yanda da *Diyarbakır Gazetesi*’nde başyazarlık yaptı, vilayet matbaasını yönetti.

1896'da Diyarbakır'a Ermeni meselesini araştırmak için gelen Abdullah Paşa'nın takdirini kazandı ve Abdullah Paşa ile Musul'a gitti. Yedi ay sonra tekrar Diyarbakır’a döndü; görevlerinden istifa ederek İstanbul'a gitti. II. Abdülhamit yönetimine karşı mücadele edebilmek için 1897'de Paris'e kaçtı. Sekiz ay kaldığı Paris’te Ahmet Rıza Bey'in çıkardığı *Meşveret* gazetesinde istibdat aleyhine yazılar yazdı ; "*Malumu İ'lam*" isimli risale ile "*Namık Kemal*" adlı risalesini "*Abdullah Tahir*" takma adıyla bastırdı.

6 Ocak 1927 tarihli Servet-i Fünun dergisinde Süleyman Nazif Bey.
Yurda dönüşünden sonra II. Abdülhamit tarafından vilayet mektupçusu sıfatıyla Bursa'da ikamete memur edildi; 1908’e kadar Bursa’da kaldı. Bu dönemde Mısır'da *İmzasız Risaleler'*i yayınlanmış, ve *Servet-i Fünûn* dergisine de dedesinin ismi olan *İbrahim Cehdî* müstearı ile yazılar göndermişti. 1906'da ilk şiir kitabı "*Gizli Figanlar*"’ı imzasız olarak Mısır’da bastırdı. Ardından *El Cezire Mektupları* adlı eseri yayımlandı.

### II. Meşrutiyet dönemi

1908'de II. Meşrutiyet’in ilanı üzerine İstanbul'a döndü; İttihat ve Terakki Partisi’ne üye oldu. Bir süre Ebuzziya Tevfik ile birlikte Tasvir-i Efkâr gazetesini çıkardı. Daha önce Paris'te yayımladığı *Malumu İ'lam* isimli risaleyi yeniden bastırdı.

Yeni yönetim tarafından Basra (1909), Kastamonu (1910), Trabzon (1911) valiliklerinde görevlendirildi. 1912'de İstanbul'a gelerek *Hak Gazetesi'*ni çıkardı. 1913'te Musul ve 1914'te Bağdat valilikleri yaptı. Bağdat valisi iken Şıpka Kahramanı Süleyman Paşa’nın mezarını yaptırarak mezarının başında okunmak üzere bir hitabe hazırlamak istedi ancak bunu gerçekleştiremeyince bu arzusunu hitabeyi risale olarak "Süleyman Paşa" ismiyle bastırmak suretiyle gerçekleştirdi.

### I. Dünya Savaşı yılları

1915'te devlet memurluğundan ayrılıp tüm zamanını yazarlığa ayırdı. Yazılarını 1917’de "*Batarya ile Ateş*" adıyla bastırdı. Aynı yıl Türk askerinin Galiçya Cephesindeki kahramanlıklarını anlatan "*Âsitân-ı Tarihte*" yayınladı.

1918’de "*Firâk-ı Irak*" adlı ikinci şiir kitabını yayımladı. Kitapta "Kübalılar" adlı şiir dışında tüm nesir ve nazım yazılar, Irak'ın Osmanlı Devleti’nden ayrılması üzerine kaleme alınmıştır.

### Mütareke dönemi

1918'de Cenap Şahabettin ile birlikte "*Hadisât*" gazetesini çıkardı. İstanbul’un işgalinden sonra *Hadisat* gazetesinde işgalcileri uyararak halkın böyle bir işgali kaldıramayacağını söyledi. Nisan 1919'da İstanbul'da Ensarizade Muhammed Ali, Kürt Teali Cemiyeti Başkanı Nehrili Seyyid Abdülkadir ve Emin Bedirhan ile birlikte Bağmsız Kürdistan Komitesini kurdu. "Vilayât-ı Şarkiyye Müdafâ-i Hukuk Cemiyeti"nin kurulmasına öncülük etti. 23 Ocak 1920’de Darülfünun’da Türk dostu Pierre Loti'yi anmak üzere düzenlenmiş gibi gösterilen ancak Fransız kuvvetlerini protesto niteliği taşıyan toplantıda meşhur "*Pierre Loti Hitabesi*" ile dinleyicileri coşturdu. İstanbul'un işgali'ni sert dille eleştirdiği "*Kara Bir Gün*" başlıklı yazısı *Hadisat*’ta yayınlandığında büyük yankı uyandırdı. Yazısında İstanbul'a küstah bir Napolyon çalımıyla giren Fransız komutanını ayıplıyor, yeriyor; Paris'in de bir zamanlar Almanlar tarafından böyle işgal edildiğini hatırlatıyor, onları alkışlarla karşılayan azınlıkları da yerden yere vuruyordu. Bu hareketleri nedeniyle İngilizler tarafından Malta adasına sürüldü.

### Malta sürgünlüğü

Süleyman Nazif, Malta’da 20 ay kadar kaldı. Oradayken "*Çal Çoban Çal*" adlı eseri basıldı (1921) "Dâüssılâ" adlı şiiri ününü iyice arttırdı. 1922’de İstanbul’a dönebildi.

### Son yılları

Süleyman Nazif'in Edirnekapı Şehitliği'nde bulunan kabri
Malta sürgünü dönüşünde millî duygulara hitap eden yazılar yazmaya devam etti. İstanbul Muallim Mektebi’nde verdiği "*Namık Kemal*" adlı konferansın metni, 1922’de aynı isimle neşredildi. Aynı yıl, mektuplar ve makalelerden oluşan "*Tarihin Yılan Hikâyesi*" adlı eserinde son Osmanlı hükümdarı Mehmet Vahdettin'e şiddetle hücum etti. Padişahların halkın elinden gasp etmek suretiyle sahip oldukları mallarla ilgili makalelerini de 1922’de "*Çalınmış Ülke*" adıyla kitaplaştırdı. Daha önce yeni Tasvir-i Efkâr gazetesinde yayınlanan "*Nâsîrîddün Şâh ve Bâbîler*" adlı eserini 1923’te yayımladı. Malta sürgünündeki ruh hâlini anlatan "*Malta Geceleri*" adlı üçüncü şiir kitabı, 1924’te yayımladı. Cemiyet-i Akvam’daki İngiliz delegesinin Türkiye’deki Hristiyan azınlığa yapılan muamelenin tespiti için bir heyet gönderilmesini istemesi ve aynı dönemde Fas’taki istiklâl mücadelesini bastırmak için Fransız, İspanyol ve İngiliz kuvvetlerinin birleşmesi üzerine Süleyman Nazif, bu konudaki makalelerini bir araya getirdiği "*Hazret-i İsâ’ya Açık Mektup*" adlı eserini 1924'te bastırdı. Bu, Hristiyanları İsa’ya şikayet eden bir şikayetname idi.

Ölümüne kadar yazdığı diğer eserler şunlardır: *Mehmet Akif* (1924, daha önce Servet-i Fünûn’da çıkan beş makalesinden oluşur), *Külliyât-ı Ziya Paşa* (1924), *İki Dost* (Ziya Paşa ve Namık Kemal, 1925), *Fuzûlî* (1926), *İmâna Tasallut-Şapka Meselesi* (Fes yerine şapka giyilmesi konusunda İskilipli Atıf Hoca ile giriştiği polemik yazıları 1925), *Kâfir Hakîkat* (1926, Fas Mücahidi Abdulkerim’in esir düşmesi üzerine yazmıştır), *Lübnan Kasrı’nın Sahibesi* (1926, Fransız romancı Pierre Benoit’ten çeviri roman), *Yıkılan Müessese* (1927, İttihat ve Terakki hakkında yazdıkları).

1927 yılı başında zatürreden öldü. Cenazesini kaldıracak malvarlığı dahi bulunmuyordu. Cenaze giderleri, Türk Hava Dergisi'ne yaptığı birçok yazı yardımlarının yüklediği manevî bir borçla Türk Tayyare Cemiyeti tarafından karşılandı. Cenaze, belediye cenaze arabasıyla Ayasofya Camii'ne getirildi. Namazı orada kılındıktan sonra Edirnekapı dışında toprağa verildi. Kabri İstanbul Belediyesi’nce yaptırıldı. Daha sonra vefat eden yakın dostu "vatan şâiri" Mehmet Âkif Ersoy, hemen yanı başına defnedilmiştir.

Başlıca eserleri
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikikaynak'ta **Fırâk-ı Irak** ile ilgili metin bulabilirsiniz. |

Süleyman Nazif'in Diyarbakır Gazi Köşkü'ndeki büstü.

|  |  |
| --- | --- |
| * *Gizli Figanlar* (Şiirler, 1908)
* *Batarya ile Ateş* (1917)
* *Fırâk-ı Irak (Irak’tan Ayrılış, Şiirler, 1918)*
* *Fuzuli* (1920)
* *Tarihin Yılan Hikâyesi* (1922)
* *Çal Çoban Çal* (1922)
* *Malta Geceleri* (1924)
* *Mehmet Akif* (1924)
* *Hz. İsa'ya Açık Mektup* (1924)
* *İki Dost* (1926)
* *El-Cezire mektupları*
* *Mâlum-u İlâm*
* *Victor Hugo'nun Mektubu*
* *Boş Herif*
* *Süleyman Paşa*
* *İki İttifakın Tarihçesi*
 | * *Batarya İle Ateş*
* *Asitanı Tarihte*
* *Pierre Loti Hitabesi*
* *Namık Kemal*
* *Tarihin İsyan Hikâyesi*
* *Nasırüddin Şah ve Babiler* (1923)
* *Mehmed Akif*
* *Çalınmış Ülke*
* *İmana Tasallût*
* *Külliyat-ı Ziya Paşa*
* *Kafir Hakikat*
* *İki Dost*
* *Fuzuli*
* *Lübnan Kasrı'nın Sahibesi*
* *Yıkılan Müessese*
 |

Kaynakça
--------

1. 1 2  "Mehmet Doğan, **Unutulan Eyüplü Süleyman Nazif**, *Tarihi, Kültürü ve Sanatıyla Eyüp Sultan Sempozyumu IX, 2005*" (PDF). 6 Kasım 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2012.
2. ↑  Önder Göçgün, **Süleyman Nazif'te Nükte ve Hazırcevaplık**, *A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi Sayı 39, Prof. Dr. Hüseyin Ayan Özel Sayısı, Erzurum 2009*[*ölü/kırık bağlantı*]
3. ↑  Aksar, Gülşah (2016). *Türk kadın şairlerde kadın ve çocuk teması (1886 - 1960)* (Yüksek Lisans). Balıkesir, Balıkesir Üniversitesi. s. 32.
4. 1 2 3 4 5 6 7  **Kalemiyle Savaştı Beş Parasız Öldü:Süleyman Nazif**, *Yasarvural.net sitesi, 09.03.2011*[*ölü/kırık bağlantı*]
5. ↑  "Nurullah Çetin, **Süleyman Nazif'in Fırak-ı Irak isimli eseri**, *Ankara Üniversitesi Türkoloji Dergisi, Cilt 11 Sayı 1, 1993*" (PDF). 11 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Ağustos 2012.
6. ↑  Fransız Diplomatik Arşivlerinde Kürtler, Sabri Ciğerli - Didier Le Saout, Avesta Yayınları, 2022
7. ↑  "İhsan Kurt, **Süleyman Nazif'in Kara Bir Günü**, *Haberkultur.net sitesi, 31 Aralık 2010*". 8 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2012.
8. ↑  Hz. İsa'ya Açık Mektup, Süleyman Nazif, çeviren Tahir Aday, LAMURE Yayınları, 1.b, Kasım 2006, ISBN 9944-469-02-5

Dış bağlantılar
---------------

* Alkan, Necati: "Süleyman Nazif's 'Open Letter to Jesus': An Anti-Christian Polemic in theEarly Turkish Republic." 17 Mayıs 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Süleyman Nazif'e göre İran edebiyatı

| * g
* t
* d
Osmanlı Basra Valileri |
| --- |
| 
* Müntefik Mehmed Nasır Paşa (1875-1877)
* Babanlı Abdullah Musib Paşa (1877-1879)
* Sabit Paşa (1879-1880)
* Çaycı İzzet Efendi (1886-1887)
* Mudurnulu Mehmed Nafiz Paşa (1887-1888)
* Şaban Paşa (1888-1889)
* Hidayet Paşa (1889-1892)
* Erzurumlu Hafız Mehmed Paşa (1892-1893)
* Mehmed Hamdi Paşa (1893-1896)
* Mehmed Arif Paşa (1896-1898)
* Enis Paşa (1898-1899)
* Salih Hamdi Paşa (1899-1900)
* Muhsin Paşa (1900-1902)
* Mustafa Nuri Paşa (1902-1906)
* Abdurrahman Hasan Bey (1906-1908)
* Muharrem Efendi (1908-1909)
* Mardini Mehmed Arif Bey (1909-1909)
* Süleyman Nazif Bey (1909-1910)
* Kavurzade Hüseyin Celal Bey (1910-1911)
* Bağdadlı Hasan Rıza Paşa (1911-1912)
* Malik Efendi (1912-1913)
* Ali Rıza Paşa (1913-1913)
* Alaeddin Bey (1913-1913)
* İzzet Bey (1913-1913)
* Süleyman Şefik Paşa (Söylemezoğlu) (1913-1914)
* Subhi Bey (1914-1914)
* Süleyman Askerî Bey (1914-1914)

 |


| * g
* t
* d
Osmanlı Trabzon Valileri |
| --- |
| 
* Hızır Hâkim
* Hayrettin Paşa
* Zağanos Paşa
* Ali Bey
* Mahmud Paşa
* Şehzade Selim
* İskender Paşa
* Mehmet Bey
* Kasım Bey
* Ali Paşa
* Mehmed Paşa
* Hüseyin Paşa
* Ahmet Paşa
* Karaman Paşa
* Abdulbaki Paşa
* Yusuf Paşa
* Bali Paşa
* İbrahim Paşa
* İbrahim Paşa
* Osman Paşa
* Hüseyin Paşa (Yeniçeri Ağası)
* Mustafa Paşa
* Ş. Mehmet Paşa
* Hüseyin Paşa
* İsmail Paşa
* Abdurrahman Paşa
* Osman Paşa
* Yahya Paşa
* Hacı Veli Paşa
* İbrahim Paşa
* Küçük Mustafa Paşa
* Çeteci Abdullah Paşa
* Üçüncü Zade Ömer Paşa
* Hekimoğlu Ali Paşa
* Ali Paşa
* Kaymakam Mustafa Paşa
* Canikli Mustafa Paşa
* Mehmed Paşa
* Canikli Hacı Ali Paşa
* Mikdat Paşa
* Hacı Ali Paşa
* Çerkes Hafız Mehmed Paşa
* Hacı Ali Paşa
* Mikdat Paşa
* Şahin Paşa
* Battal Paşa
* Köse Mustafa Paşa
* Battal Paşa
* Sarı Abdullah Paşa
* Guğuzade Süleyman Paşa
* Koca Yusuf Paşa
* Bicanzade Ali Paşa
* Kör Yusuf Ziyaüddin Paşa
* Battal Paşa
* Tayyar Mehmed Paşa
* Yusuf Ziya Paşa
* Tayyar Mehmed Paşa
* Hacı Şahin Paşa
* Seyit Osman Paşa
* Muhammed Şerif Paşa
* Ali Paşa
* Ahmet Aziz Paşa
* Hazinedârzâde Süleyman Paşa
* Mehmet Hüsrev Paşa
* Hacı Hasan Bey
* Osman Paşa
* Abdullah Paşa
* Damat Gürcü Halil Rifat Paşa
* Tepedelenlizade İsmail Rahmi Paşa
* Hayrettin Paşa
* Ebubekir Rüstem Paşa
* Abdurrahman Sami Paşa
* Vasıf Paşa
* Sarım Paşa
* İsmet İnönü
* Çerkez Havıf Paşa
* Besim Paşa
* Ragıp Paşa
* Hazı İzzet Paşa
* Cemal Paşa
* Emin Muhlis Paşa
* Hacı Ali Paşa
* Esat Muhlis Paşa
* Halil Paşa
* Emin Muhlis Paşa
* Ali Paşa
* Galip Bey
* Ahmed Rasim Paşa
* Abdullah Paşa Marzioğlu
* Mehmed Esad Safvet Paşa
* Çerkez Nusret Paşa
* Ahmed Rasim Paşa
* İbrahim Halil Paşa
* Yusuf Ziya Paşa
* Giritli Sırrı Paşa
* Yusuf Ziya Paşa
* Giritli Sırrı Paşa
* Ahmed Aziz Paşa
* Asım Mehmed Paşa
* Sururi Paşa
* Arif Paşa
* Zülüflü Ali Paşa
* Kadir Paşa
* Reşat Paşa
* Mustafa Ziver Bey
* Tahir Paşa (1907)
* Ferit Paşa
* Hacı Arif Paşa
* Mustafa Bey
* Ferit Ahmet Ubuk Paşa
* Süleyman Nazif Bey (1911)
* Bekir Sami Bey
* Mehmet Ali Ayni
* Samih Rifat Bey
* Cemal Azmi Bey
* Süleyman Necmi Bey (1918-1919)
* Ali Galip Bey (1919)
* Ali Haydar Bey (1919-1920)
* Haluk Bey
* Rüştü Paşa
* Sabit Sami Bey
* Hamit Bey (17 Şubat 1920 - Ekim 1920)
* Doktor Sadri Bey
* Abdullah Naci Akbay (1921-1921)
* Ebubekir Hâzım Bey (1921-1922)
* İhsan Bey (1923)
* Ahmet Şükrü Bey (1923)
* Nazım Bey (1923)
* Cemal Bey (1923)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb13170746f (data)
* CiNii: DA09702936
* GND: 118946714
* ISNI: 0000 0000 8133 1012
* LCCN: n84156540
* NLI: 987007460344705171
* NTA: 070704562
* SELIBR: 277214
* SUDOC: 123606853
* TDVİA: suleyman-nazif
* VIAF: 54285965
* WorldCat: lccn-n84156540

 |