Street scene in Paris İnsanlar Paris, Fransa'da yürüyor ve bisiklete biniyor. 15 dakikalık şehirler kavramı, Paris belediye başkanı Anne Hidalgo tarafından savunulduktan sonra ilgi görmüştür.

|  |
| --- |
| Sürdürülebilirlik alt konusu |
| Sürdürülebilir ulaşım |
| Public transport, goods delivery, private transport and pedestrians in Leidsestraat, Amsterdam |
| 
İlgili: |
| * Ulaşım
* Arabasız şehir
* İklim değişikliği
* Eko-kent
* Ekobölge
* Ücretsiz toplu taşıma
* Yeşil yol
* Yeni Şehircilik
* Yenilenebilir enerji
* Sürdürülebilir şehir
* Sürdürülebilir şehircilik
* Ulaşım köyü
* Kentsel tasarım
 |
| 
Sürdürülebilir taşımacılığın yönleri: |
| * 15 dakikalık şehir
* Bisiklet dostu
* Karbon nötr yakıt
* Tam caddeler
* Pedallanabilirlik
* Bisiklet altyapısı
* Elektrikli araç
* Yeşil araç
* İnsan gücüyle çalışan kara aracı
* İnsan gücüyle çalışan ulaşım
* Yaya bölgesi
* Plug-in hibrit
* Toplu ulaşım
* Trafik güvenliği
* Sürdürülebilir ulaşım
* Toplu taşıma odaklı kalkınma
* Ulaşım talep yönetimi
* Ulaşım planlaması
* Yürünebilirlik
* Yaya denetimi
 |
| Sürdürülebilir ulaşım |
| * Sürdürülebilirliğin ana hatları
* Sürdürülebilirlik makaleleri dizini
 |
| * g
* t
* d
 |

**15 dakikalık şehir** (**FMC**  veya **15mC**  ), iş, alışveriş, eğitim, sağlık ve eğlence gibi günlük ihtiyaç ve hizmetlerin çoğuna şehrin herhangi bir noktasından yürüyerek, bisikletle veya toplu taşımada 15 dakikalık yolculukla kolayca ulaşılabilen bir kentsel planlama konseptidir. Bu yaklaşım, araç bağımlılığını azaltarak sağlıklı ve sürdürülebilir yaşamı teşvik etmeyi ve kent sakinlerinin refahını ve yaşam kalitesini artırmayı hedeflemektedir.

15 dakikalık şehir konseptini uygulamak, iyi tasarlanmış kamusal alanlar, yaya dostu sokaklar ve karma kullanımlı gelişim yaratmak için ulaşım planlaması, kentsel tasarım ve politika oluşturmayı içeren çok disiplinli bir yaklaşım gerektirmektedir. Yaşam tarzındaki bu değişim, günlük işe gidip gelmeyi azaltacak ve bilgi ve iletişim teknolojilerinin son zamanlarda yaygınlaşmasıyla desteklenen uzaktan çalışmayı da içerebilmektedir. Bu kavram "yerel yaşam tarzına geri dönüş" olarak tanımlanmaktadır. 

Kavramın kökenleri, sokak ağlarının ve otomobillerin ortaya çıkmasından önce yürünebilirliğin ve topluluk yaşamının birincil odak noktası olduğu modern öncesi kentsel planlama geleneklerine kadar uzanmaktadır. Son zamanlarda, Yeni Şehircilik, toplu taşıma odaklı kalkınma ve yürünebilirliği, karma kullanımlı gelişmeleri ve kompakt, yaşanabilir toplulukları teşvik eden diğer önerilerde bulunan benzer yaya merkezli ilkeler üzerine inşa edilmiştir. Konseptin nasıl uygulanabileceğine dair çok sayıda model önerilmiştir; örneğin 15 dakikalık şehirlerin, eksiksiz topluluklar veya yürünebilir mahalleler olarak da bilinen bir dizi 5 dakikalık küçük mahalleden inşa edilmesi bunlardan biridir.

Paris belediye başkanı Anne Hidalgo'nun 2020 seçim kampanyasına 15 dakikalık şehir konseptini uygulamaya koyma planını dahil etmesiyle son yıllarda önemli bir ilgi gördü. O zamandan bu yana, dünya çapında bir dizi şehir aynı hedefi benimsemiş ve birçok araştırmacı 15 dakikalık modeli şehir dokusu içindeki erişilebilirlik seviyelerini değerlendirmek için bir mekânsal analiz aracı olarak kullanmıştır.

2023'ün başlarında, 15 dakikalık şehirleri hükûmetin baskı aracı olarak tanımlayan komplo teorileri ortaya çıkmıştır.

Tarih
-----

 15 dakikalık şehir, Paris gibi çeşitli olanakların yürüme mesafesinde olduğu şehirlerden etkilenmiştir.
15 dakikalık şehir konsepti, Clarence Perry'nin komşuluk birimi gibi yakınlık ve yürünebilirlikle ilgili tarihsel düşüncelerden türetilmiştir. Anne Hidalgo'nun danışmanı Carlos Moreno, 15 dakikalık şehir için ilham kaynağı olmak üzere Jane Jacobs'un *The Death and Life of Great American Cities (Büyük Amerikan Şehirlerinin Ölümü ve Yaşamı*) adlı kitabında sunduğu modele gönderme yapmıştır 

Devam eden iklim krizi ve küresel COVİD-19 salgını, 15 dakikalık şehir konseptine daha fazla odaklanılmasına yol açmıştır. Temmuz 2020'de, C40 Şehirler İklim Liderliği Grubunda, COVID-19 salgınlarının ardından Milano, Madrid, Edinburgh ve Seattle gibi şehirlerde uygulanan planlara gönderme yaparak, şehirlerin 15 dakikalık konsepti kullanarak "daha iyi bir şekilde yeniden inşa edilmesi" için bir öneri yayınladı. Raporda, katılımcı bütçeleme ve şehir planlarının ve altyapısının yoğun, eksiksiz ve genel toplulukları teşvik edecek şekilde düzenlenmesi gibi mekanizmalar aracılığıyla kapsayıcı toplum katılımının önemi vurgulanmaktadır.

Nisan 2020'de Barselona'da yayınlanan bir manifesto, COVID-19'un ardından şehirlerin organizasyonunda radikal bir değişim önerdi ve 160 akademisyen ve 300 mimar tarafından imzalandığı belirtildi. Önerinin dört temel unsuru bulunmaktadır: hareketliliğin yeniden düzenlenmesi, şehrin yeniden doğallaştırılması, konutların meta olmaktan çıkarılması ve büyümenin azaltılması.

Araştırma modelleri
-------------------

15 dakikalık şehir, çok merkezli bir şehir geliştirmek için bir öneridir; yoğunluğun keyifli hale getirildiği, kişinin yakınlığının canlı olduğu ve sosyal yoğunluğun çok sayıda üretken, girift bir şekilde bağlantılı sosyal bağların gerçek olduğunu gösterme amacı taşır. Modelin temel unsuru, Carlos Moreno tarafından "krono-şehircilik" veya ilginin zaman maliyetinden ziyade zaman değerine yeniden odaklanması olarak tanımlandı.

### Moreno ve 15 dakikalık şehir

Şehirci Carlos Moreno'nun 2021 tarihli makalesi, 15 dakikalık şehir konseptini, kent sakinlerine konutlarından 15 dakikalık bir yürüyüş veya bisiklet yolculuğu ile altı temel işlevi yerine getirebilmelerini sağlamanın bir yolu olarak tanıtıyordu: yaşama, çalışma, ticaret, sağlık, eğitim ve eğlence.  Bu model yoğunluk, yakınlık, çeşitlilik ve dijitalleşme ile birlikte dört bileşenden oluşmaktadır.

Moreno, yerel sorunlara yerel çözümleri teşvik edecek kentsel gelişim için optimal bir yoğunluğun mevcut olduğunu teorileştiren Nikos Salingaros'un çalışmasına atıfta bulunmaktadır. Yazarlar yakınlığı hem mekân hem de zaman açısından ele almakta ve 15 dakikalık bir şehrin faaliyet için gerekli mekân ve zamanı azaltacağını savunmaktadır. Bu 15 dakikalık şehir modelindeki çeşitlilik, karma kullanımlı gelişim ve çok kültürlü mahalleler anlamına gelmektedir; Moreno ve diğerleri, her ikisinin de kentsel deneyimi geliştireceğini ve planlama sürecine toplum katılımını artıracağını savunmaktadır. Dijitalleşme, akıllı şehirlerden türetilen 15 dakikalık şehrin önemli bir yönüdür. Moreno ve diğerleri, Dördüncü Sanayi Devrimi'nin, sanal iletişim ve çevrimiçi alışveriş gibi teknolojilere erişim sebebiyle işe gidip gelme ihtiyacını azalttığını öne sürmektedir. Bu dört bileşenin geniş ölçekte uygulandığında yüksek yaşam kalitesine sahip erişilebilir bir şehir oluşturacağını belirterek sonuca ulaşmaktadırlar.

### Larson ve 20 dakikalık şehir

Kent Larson, bir TED konuşmasında 20 dakikalık şehir kavramını tanımladı ve MIT Medya Laboratuvarı'ndaki Şehir Bilim Grubu, gerekli tasarım, teknoloji ve politika müdahalelerini entegre etmek için bir mahalle simülasyon platformu  geliştirdi. Norman Foster Vakfı için hazırladığı "Şehirler Üzerine" başlıklı master sınıfında  Larson, gezegenin bir şehirler ağı haline geldiğini ve gelecekte başarılı şehirlerin yüksek performanslı, dirençli, girişimci topluluklardan oluşan bir ağa dönüşeceğini öne sürmüştür.

### D'Acci ve bir mil uzunluğundaki şehir

2013 yılında Luca D'Acci, "her noktanın sürekli doğal alanlara, iş yerlerine, merkezlere, mağazalara, eğlence olanaklarına, tıbbi, kültürel ve olağan günlük aktivitelere 15/30 dakika yürüyerek veya 15 dakika bisikletle ulaşabileceği" bir şehir modeli önerdi. Burayı "bir mil yeşil şehir" veya "Isobenefit Şehircilik" olarak adlandırdı.

### Weng ve 15 dakikalık yürüme mesafesindeki mahalle

Şangay'ı örnek olay olarak ele alan 2019 tarihli bir makalede Weng ve meslektaşları, sağlık ve özellikle bulaşıcı olmayan hastalıklara odaklanarak 15 dakikalık yürünebilir mahalle önerisinde bulundular. Yazarlar, 15 dakikalık yürünebilir mahallenin bölge sakinlerinin sağlığını iyileştirmenin bir yolu olduğunu öne sürmekte ve Şangay'da yürünebilirlik açısından mevcut eşitsizlikleri ortaya koymaktadır. Kırsal bölgelerin ortalama olarak önemli ölçüde daha az yürünebilir olduğunu ve yürünebilirliğin düşük olduğu bölgelerde çocuk oranının daha yüksek olduğunu tespit etmişlerdir.[1] Moreno ve diğerlerine kıyasla yazarlar, yürümenin sağlık açısından faydalarına ve yürünebilirlik ile yaş grupları arasındaki kullanım farklılıklarına daha fazla odaklanmışlardır.

### Da Silva ve 20 dakikalık şehir

2019 tarihli makalelerinde Da Silva ve arkadaşları, tüm ihtiyaçların yürüyerek, bisikletle veya toplu taşıma araçlarıyla 20 dakika içinde karşılanabildiği bir kentsel alan örneği olarak Tempe, Arizona'dan bahsetmektedir. Yazarlar, Tempe'nin özellikle bisikletle yüksek oranda erişilebilir olduğunu, ancak erişilebilirliğin coğrafi bölgeye göre değiştiğini tespit etmiştir. Moreno ve diğerleri ile karşılaştırıldığında, yazarlar daha çok yapılı çevredeki erişilebilirliğe odaklanmıştır.

Toplumsal etkiler
-----------------

Yürünebilirlik ve erişilebilirliğe vurgu yapan 15 dakikalık şehir, kadınlar, çocuklar, engelliler, akıl hastalığı deneyimi olan kişiler ve yaşlılar gibi tarihsel olarak planlamanın dışında bırakılmış insan gruplarına daha iyi hizmet vermenin bir yolu olarak öne sürülmüştür.

Okullar, parklar ve bölge sakinleri için tamamlayıcı faaliyetler gibi kentsel işlevleri en üst düzeye çıkarmak için sosyal altyapıya da vurgu yapılmaktadır. Ayrıca, kentsel biyolojik çeşitliliğin arttırılması ve şehrin istilacı türlerden korunmasına yardımcı olmak gibi olumlu çevresel etkileri teşvik edebilecek yeşil alankonusuna da bir odaklanma bulunmaktadır. Araştırmalar, yeşil alanlara erişimin artmasının, stresi ve olumsuz duyguları azaltarak, mutluluğu artırarak, uykuyu iyileştirerek ve olumlu sosyal etkileşimleri teşvik ederek, bir şehrin sakinlerinin zihinsel ve fiziksel sağlığı üzerinde de olumlu bir etkiye sahip olabileceğini ortaya koymuştur. Yeşil alanların yakınında yaşayan kent sakinlerinin de daha fazla egzersiz yaparak fiziksel ve ruhsal sağlıklarını iyileştirdikleri tespit edilmiştir.

Sınırlamalar
------------

15 dakikalık şehir konseptinin sınırlamaları arasında, arazi kullanım modellerinin ve altyapının zaten mevcut olduğu yerleşik kentsel alanlarda 15 dakikalık şehir konseptinin uygulanmasının zorluğu veya pratik olmaması yer almaktadır. Ayrıca bu konsept, kentsel yayılmanın yaygın olduğu bölgeler gibi nüfus yoğunluğunun düşük olduğu bölgelerde veya düşük gelirli çalışanların uzun mesafeler gidip geldiği bölgelerde uygulanamayabilir.

Bunun istisnaları arasında, yayılmayı engellemek için 15 dakikalık şehir konseptini kullanan Çengdu ve Belediye Başkanı Sally Capp 'in 15 dakikalık şehrin yarıçapını genişletmek için toplu taşımanın önemini vurguladığı Melbourne yer almaktadır. 

*Sustainability* dergisinde yayınlanan bir makalede Georgia Pozoukidou ve Zoi Chatziyiannaki, yoğun, yürünebilir kent merkezlerinin yaratılmasının genellikle soylulaştırmaya veya düşük gelirli sakinlerin artan emlak değerleri nedeniyle uzak mahallelere göç etmesine yol açacağını yazmaktadır; yazarlar buna karşı koymak için uygun fiyatlı konut koşullarının 15 dakikalık şehir politikalarıyla bütünleştirilmesini önermektedir.

Dahası, kavram gerçek anlamda bir mekânsal analiz araştırma aracı olarak uygulandığında, yerel olarak kabul edilen bir alanın yarıçapını ifade etmek için bir izokronun kullanımını ifade etmektedir. İzokronlar ulaşım planlamasında uzun bir kullanım geçmişine dayanmaktadır ve esas olarak iki değişken kullanılarak oluşturulmaktadır: zaman ve hız. Bununla birlikte, erişilebilir alanların ara bölgelerini tahmin etmek için yürüme hızı gibi nüfus genelindeki kurallara güvenilmesi, yaşlılar gibi belirli nüfus gruplarının hareket kabiliyetlerini doğru bir biçimde yansıtmayabilir. Bu da araştırma modellerinde potansiyel yanlışlıklara ve yanılgılara yol açabilmektedir.

### Uygulamanın önündeki engeller

ABD'de 15 dakikalık şehirlerin uygulanmasını zorlaştıran çeşitli faktörler bulunmaktadır.  En büyük engel sıkı imar düzenlemeleri, bilhassa da yüksek yoğunluklu bina yapımını yasa dışı kılan tek ailelik imar düzenlemeleridir.  NIMBYizm, park etme gereklilikleri ve çocuk doğuran çiftlerin kentsel alanlardan banliyö bölgelerine taşınmasına neden olan şehir okullarının algılanan düşük kalitesi gibi bir engeldir.

Komplo teorileri
----------------

2023'te hükûmet baskısının bir aracı olarak tanımlayan 15 dakika konseptiyle ilgili komplo teorileri ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu iddialar genellikle QAnon, aşı karşıtı teoriler veya Batılı hükûmetlerin halklarına baskı yapmaya çalıştığını iddia eden 5G karşıtlığı gibi diğer komplo teorilerinin bir parçası veya bunlarla bağlantılıdır.  Aralarında Carlos Moreno'nun da olduğu 15 dakika konseptinin destekçileri çeşitli zamanlarda ölüm tehditleri almıştır.  

Bazı komplo teorisyenlerine göre 15 dakika konsepti, bazı uygulamalarda plaka tarayıcılarını da içeren İngiliz düşük trafikli mahalle yaklaşımı ile karıştırılmaktadır.  Bu durum, 15 dakikalık modelin bölge sakinlerini kendi bölgelerinden ayrılmaları halinde para cezasına çarptıracağı  veya insanları "açık hava hapishanelerinde" hapsedeceği iddialarına yol açmıştır. Komplo teorisyenleri , Dünya Ekonomik Forumu'nun (WEF) iklim değişikliği bahanesiyle insanları evlerine kilitlemek istediğine inanmaktadır. Bu tür inançlar, "Büyük Sıfırlama "kavramını çevreleyen daha geniş bir komplo teorileri ağının parçası olarak varlık göstermektedir.  

2023'te Oxford'da yaklaşık 2.000 göstericinin katıldığı bir protestoda, tabelalar 15 dakikalık şehirleri "gettolar" ve WEF'in kitleleri "zalim kontrol" aracı olarak tanımlamaktaydı. Jordan Peterson, 15 dakikalık şehirleri "sapıklık" olarak nitelendirdi. QAnon destekçileri , Ohio'da tehlikeli kimyasallar taşıyan bir trenin Şubat 2023'te raydan çıkmasının, kırsal kesim sakinlerini kişisel özgürlüklerini kısıtlamak için 15 dakikalık şehirlere zorlamaya yönelik bir planın parçası olduğunu iddia etmiştir.   Ağustos 2023'te Hawaii Maui adasında çıkan orman yangınlarıyla da ilgili benzer iddialar ortaya çıkmıştır. 

2023 yılında İngiliz Muhafazakar hükûmeti bu fikri ismen eleştirmeye başlamıştır. Şubat 2023'te Muhafazakâr Milletvekili Nick Fletcher, Birleşik Krallık Parlamentosu'ndaki tartışmalar sırasında 15 dakikalık şehirleri "uluslararası sosyalist bir kavram" şeklinde tanımlamış ve bu durum kahkahalarla karşılanmıştır.   Ekim 2023'teki Muhafazakar Parti konferansında Ulaştırma Bakanı Mark Harper, "'15 dakikalık şehirler' denen şeyin kötüye kullanılması konusunda zamanın geldiğini" açıkladı ve yerel konseylerin "dükkanlara ne sıklıkta gidileceğine ve yolları kimin ne zaman kullanacağına karar verebilecekleri" fikrini "uğursuz" olarak niteleyerek eleştirdi.  Birleşik Krallık'ta 15 dakikalık şehir konseptinin bir parçası olarak böyle bir yetki önerilmemiştir.

Ayrıca bakınız
--------------

* İklim değişikliğini hafifletme
* Arabasız şehir
* Dünyanın en yaşanabilir şehirleri
* Akıllı şehir
* Yürünebilir şehir

Kaynakça
--------

1. 1 2  Willsher, Kim (7 Şubat 2020). "Paris mayor unveils '15-minute city' plan in re-election campaign". *The Guardian* (İngilizce). Erişim tarihi: 12 Mart 2021.
2. 1 2 3 4 5 6  Pozoukidou, Georgia; Chatziyiannaki, Zoi (2021). "15-Minute City: Decomposing the New Urban Planning Eutopia". *Sustainability* (İngilizce). **13** (2): 928. doi:10.3390/su13020928. ISSN 2071-1050.  Tarih değerini gözden geçirin: `|erişimtarihi=` (yardım); `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
3. ↑  "The 15-minute City Transition Pathway (15mC)". Viyana: Driving Urban Transitions Partnership, JPI Urban Europe. n.d. Erişim tarihi: 13 Mart 2023. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
4. 1 2 3 4 5  Weng, Min; Ding, Ning; Li, Jing; Jin, Xianfeng; Xiao, He; He, Zhiming; Su, Shiliang (2019). "The 15-minute walkable neighborhoods: Measurement, social inequalities and implications for building healthy communities in urban China". *Journal of Transport & Health* (İngilizce). **13**: 259-273. doi:10.1016/j.jth.2019.05.005. ISSN 2214-1405.
5. 1 2  Patterson, Christopher; Barrie, Lance (12 Mart 2023). "Forget the conspiracies, 15-minute cities will free us to improve our mental health and wellbeing". *The Conversation* (İngilizce). Erişim tarihi: 23 Mart 2023. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
6. 1 2  O'Sullivan, Feargus; Bliss, Laura (12 Kasım 2020). "The 15-Minute City—No Cars Required—Is Urban Planning's New Utopia". *Bloomberg* (İngilizce). Erişim tarihi: 29 Mart 2021.
7. ↑  Pozoukidou, Georgia; Angelidou, Margarita (2022). "Urban Planning in the 15-Minute City: Revisited under Sustainable and Smart City Developments until 2030". *Smart Cities*. **5** (4): 1356-1375. doi:10.3390/smartcities5040069. ISSN 2624-6511.  Tarih değerini gözden geçirin: `|erişimtarihi=` (yardım); `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
8. 1 2 3  Boukouras, Efstathios (2022). "The question of proximity. Demographic ageing places the 15-minute-city theory under stress" (PDF). *Urbanistica Informazioni*. sessione\_01 (306 s.i): 21-24.
9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Hsu, Tiffany (28 Mart 2023). "He Wanted to Unclog Cities. Now He's 'Public Enemy No. 1.'". *The New York Times* (İngilizce). ISSN 0362-4331. Erişim tarihi: 29 Mart 2023.
10. 1 2  Paddison, Laura (27 Şubat 2023). "How '15-minute cities' turned into an international conspiracy theory". CNN.
11. 1 2  McCarthy, Bill (14 Mart 2023). "Ohio train derailment fuels 15-minute city conspiracy theories". *AFP Fact Check*. Agence France-Presse. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2023. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
12. 1 2 3  Sethi, Pallavi (17 Nisan 2023). "How 15-minute cities became a conspiratorial talking point". *Logically Facts* (İngilizce). Erişim tarihi: 5 Temmuz 2023. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
13. ↑  Moreno, Carlos (10 Ekim 2020). "The 15-minute city". *TED.com* (İngilizce). Erişim tarihi: 27 Mart 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
14. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Moreno, Carlos; Allam, Zaheer; Chabaud, Didier; Gall, Catherine; Pratlong, Florent (2021). "Introducing the '15-Minute City': Sustainability, Resilience and Place Identity in Future Post-Pandemic Cities". *Smart Cities* (İngilizce). **4** (1): 93-111. doi:10.3390/smartcities4010006.  Tarih değerini gözden geçirin: `|erişimtarihi=` (yardım); `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
15. ↑  Talen, Emily; Menozzi, Sunny; Schaefer, Chloe (2015). "What is a 'Great Neighborhood'? An Analysis of APA's Top-Rated Places". *Journal of the American Planning Association*. **81** (2): 121-141. doi:10.1080/01944363.2015.1067573. ISSN 0194-4363.
16. 1 2  "How to build back better with a 15-minute city". *C40 Knowledge Hub*. C40 Cities Climate Leadership Group. July 2020. Erişim tarihi: 16 Mart 2023. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
17. ↑  Argemí, Anna (7 Mayıs 2020). "Por una Barcelona menos mercantilizada y más humana" [For a less commercialized and more humane Barcelona]. *El País* (İspanyolca). Erişim tarihi: 11 Mayıs 2021.
18. ↑  Maiztegui, Belén (18 Haziran 2020). "Manifiesto por la reorganización de la ciudad tras el COVID-19" [Manifesto for the reorganization of the city after COVID-19]. *ArchDaily* (İspanyolca). Erişim tarihi: 16 Mart 2023.
19. ↑  Paolini, Massimo (18 Mayıs 2020). "The manifesto for the reorganisation of the City after COVID-19". *Degrowth.info* (İngilizce). Erişim tarihi: 1 Mayıs 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
20. ↑  Whittle, Natalie (17 Temmuz 2020). "Welcome to the 15-minute city". *Financial Times*. Erişim tarihi: 27 Mart 2021.
21. ↑  Sisson, Patrick (21 Şubat 2023). "What is a 15-minute city?". *City Monitor* (İngilizce). Erişim tarihi: 16 Mart 2023. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
22. ↑  Yeung, Peter (4 Ocak 2021). "How '15-minute cities' will change the way we socialise". *Worklife* (İngilizce). BBC. Erişim tarihi: 27 Mart 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
23. ↑  Moreno, Carlos (21 Şubat 2020). "Urban proximity and the love for places Chrono-urbanism, Chronotopia, Topophilia By Carlos Moreno". *Carlos Moreno* (İngilizce). Erişim tarihi: 5 Şubat 2023. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
24. ↑  Salingaros, N.A. (2006). "Compact city replaces sprawl". *Crossover: Architecture, Urbanism, Technology*. Delft School of Design series on architecture and urbanism. 010 Publishers. ss. 100-115. ISBN 978-90-6450-609-3. OCLC 83567232.
25. ↑  Larson, Kent (9 Eylül 2012). "Brilliant designs to fit more people in every city". *TED.com*. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
26. ↑  "Theme | CityScope". *MIT Media Lab*. Massachusetts Institute of Technology School of Architecture + Planning. n.d. Erişim tarihi: 16 Mart 2023. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
27. ↑  "The Norman Foster Foundation presents 'On Cities' Masterclass Series". *Norman Foster Foundation*. 21 Nisan 2021.
28. ↑  "Kent Larson on Resilient Communities and Sustainability - 'On Cities' Masterclass Series". Norman Foster Foundation. 21 Nisan 2021. Erişim tarihi: 21 Nisan 2021 – YouTube vasıtasıyla. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
29. ↑  D'Acci, Luca (November 2013). "Simulating future societies in Isobenefit Cities: Social isobenefit scenarios". *Futures* (İngilizce). **54**: 3-18. doi:10.1016/j.futures.2013.09.004.
30. ↑  arxiv.org/abs/1408.2874
31. ↑  "This is your guide to Isobenefit Urbanism — the thinking behind the cities of the future". World Economic Forum. 14 Mart 2023. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
32. ↑  "Bartlett Planning team help planners discover best locations for future urban growth" (Basın açıklaması). Bartlett School of Planning, University College London. 30 Mayıs 2023.
33. ↑  "Isobenefit Urbanism, a code to rethink urban environments and imagine the city of the future" (Basın açıklaması). Politecnico di Torino. 24 Mart 2023.
34. ↑  Capasso Da Silva, Denise; King, David A.; Lemar, Shea (2019). "Accessibility in Practice: 20-Minute City as a Sustainability Planning Goal". *Sustainability* (İngilizce). **12** (1): 129. doi:10.3390/su12010129.  Tarih değerini gözden geçirin: `|erişimtarihi=` (yardım); `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
35. 1 2  Douglas, Kate; Douglas, Joe (24 Mart 2021). "Green spaces aren't just for nature – they boost our mental health too". *New Scientist* (İngilizce). Erişim tarihi: 9 Eylül 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
36. ↑
37. 1 2 3 4 5 6 7  Simon, Julia (8 Ekim 2023). "It's a global climate solution — if it can get past conspiracy theories and NIMBYs". NPR. But one of the biggest obstacles to creating 15-minute cities in the U.S. is zoning restrictions, says Jonathan Levine, professor of urban and regional planning at University of Michigan. 'The single-family zone absolutely dominates residential land in all of our metropolitan areas.'
38. 1 2  Marcelo, Philip (2 Mart 2023). "FACT FOCUS: Conspiracies misconstrue '15-minute city' idea". *APNews.com*. Associated Press. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2023.
39. 1 2 3  Guest, Peter (28 Şubat 2023). "Conspiracy Theorists Are Coming for the 15-Minute City". *Wired*. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2023.
40. ↑  "Conspiracy theories on '15-minute cities' flourish". *France 24* (İngilizce). Agence France-Presse. 15 Şubat 2023. Erişim tarihi: 15 Şubat 2023.
41. ↑  Elledge, John (February 2023). "How have 15-minute cities become a conspiracy theory?". *New Statesman*. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
42. 1 2 3  Silva, Marco (3 Ekim 2023). "15 minute cities: How they got caught in conspiracy theories". *BBC News*. Erişim tarihi: 31 Ekim 2023.
43. ↑  Reid, Carlton (2 Ekim 2023). "Rishi Sunak's Attack On 15-Minute Cities Is 'Baffling' And 'Concerning' Says Originator Of Concept". *Forbes* (İngilizce). Erişim tarihi: 3 Ekim 2023.
44. ↑  Gilbert, David (2 Ekim 2022). "The 15-Minute City Conspiracy Theory Goes Mainstream". *Wired*. Erişim tarihi: 3 Ekim 2023.