**Charles Marie de La Condamine** (28 Ocak 1701 - 4 Şubat 1774) Fransız kaşif, coğrafyacı ve matematikçiydi. Şu anda Ekvador olan bölgede on yıl geçirdi, ekvatordaki enlem derecesinin uzunluğunu ölçtü ve astro-jeodezik gözlemlerine dayanarak Amazon bölgesinin ilk haritasını hazırladı. Ayrıca *Encyclopédie'ye* katkılarda bulunmuştur.

Hayatı
------

Charles Marie de La Condamine, Paris'te varlıklı bir ailenin içinde Charles de La Condamine ve Louise Marguerite Chourses'un oğlu olarak doğdu. Collège Louis-le-Grand'da okudu ve burada matematik ve beşeri bilimler eğitimi aldı. Öğrenimini tamamladıktan sonra 1719 yılında askere yazıldı ve İspanya'ya karşı savaşa katıldı. Savaştan döndükten sonra Paris'teki bilim çevreleriyle tanıştı. 12 Aralık 1730'da Fransız Bilimler Akademisi'nin üyesi oldu ve Akademi'ye Kimyager Yardımcısı olarak atandı.

1729'da La Condamine ve arkadaşı Voltaire, Fransız hükümetinin lotosundaki bir boşluktan yararlandı ve bu onlara büyük karlar getirdi.

Mayıs 1731'de La Condamine, Levant Şirketi ile Konstantinopolis'e (şimdiki İstanbul ) yelken açtı ve burada beş ay kaldı. La Condamine, Paris'e döndükten sonra Kasım 1732'de Akademi'ye "*1731 ve 1732'de Levant Ziyareti Sırasında Yapılan Matematiksel ve Fiziksel Gözlemler"* başlıklı bir makale sundu.

### Güney Amerika Seyahati

Üç yıl sonra , Isaac Newton'un bir hipotezini test etme amacıyla, şu anda Ekvador olan bölgedeki Fransız Jeodezik Misyonuna katıldı. Newton, Dünya'nın mükemmel bir küre olmadığını ve ekvatorun etrafında şişkin, kutupların ise düz olduğunu öne süren hipoteze sahipti. Newton'un bu görüşü Fransız bilim adamları arasında büyük bir tartışmaya yol açmıştı. Pierre Louis Maupertuis, Alexis Claude Clairaut ve Pierre Charles Le Monnier, kutup dairesine dik olan birkaç enlem derecesinin uzunluğunu ölçmek için Laponya'ya seyahat etti. Louis Godin, Pierre Bouguer ve La Condamine ise Güney Amerika'ya ekvator çevresinde benzer ölçümler yapmak için gönderildi.

16 Mayıs 1735'te La Condamine, Godin, Bouguer ve botanikçi Joseph de Jussieu birlikte La Rochelle'den yola çıktı. Martinik, Saint-Domingue ve Cartagena'da mola verdikten sonra Panama yoluyla güneye doğru yola çıktılar ve 10 Mart 1736'da Bugünkü Ekvator'da bulunan Manta limanına vardılar.

La Condamine meslektaşlarıyla ilişkilerinde mutsuzdu. Keşif gezisinde birçok zorlukla karşılaşmıştı ve sonunda La Condamine diğerlerinden ayrıldı. Esmeraldas Nehri'ni ayrı takip ederek  Ekvador'un Quito kentine doğru yola çıktı ve bu süreçte doğal kauçukla karşılaşan ilk Avrupalı oldu. La Condamine, 1736'da Fransa'daki *Fransız Bilimler Akademisine* kauçuk örnekleri sunmasıyla tanınmaktadır. 1751'de François Fresneau'nun kauçuğun birçok özelliğini açıklayan bir makalesini Académie'ye sundu (1755'te yayınlandı). Bu makale, kauçuğun ilk bilimsel makalesi olarak anılmaktadır. Ayrıldığı gruba 4 Haziran 1736'da Quito şehrinde tekrar katıldı.

La Condamine ve meslektaşlarının uzunluğunu ölçmeyi seçtikleri meridyen yayı, kuzeydeki Quito'dan güneyde bulunan Cuenca'ya kadar uzanan, ekvatora dik yüksek bir vadiden geçiyordu. Bilim adamları, 3 Ekim'den 3 Kasım 1736'ya kadar Yaruqui ovalarında üçgenleme ölçümlerini yapabilmek amacıyla bir ay harcadılar ve ardından Quito'ya döndüler.

 La Condamine (Carmontelle 1760)

Quito'ya döndüklerinde Paris'ten beklenen maddi desteklerin gelmediğini gördüler. Daha önceden bu duruma önlem alan ve Lima'daki bir bankaya para yatıran La Condamine, 1737'nin başlarında parayı almak için Lima'ya gitti. Bu yolculuğunu, tıbbi açıdan aktif kabuğa sahip (sıtmaya karşı ilaç olan kinin içeren) kınakına ağacını incelemek için biraz uzattı. Bu ağaç Avrupa'da pek bilinmiyordu çünkü Kınakına yalnızca yüksek rakımlarda yetişen bir bitkiydi. Bitkilerin Fransa'ya nasıl getirildiğini şöyle anlattı:

> 3 Haziran'da bütün günümü bu dağlardan birinde (bugünkü Ekvador'da Loja yakınında) geçirdim. Rehber olarak yanıma aldığım bölgeden iki Amerikalının yardımlarına rağmen, taşımaya uygun durumdaki sekiz veya dokuz *Quinquina* (Kınakına) fidesini toplayabildim. Bunları uygun büyüklükte bir sandık içinde yerden aldığım toprağın içine yerleştirdim ve önce sürekli görüş alanımda tuttuğum bir adamın omuzlarında, sonra da kanoyla taşıttım. Bitkilerin bir kısmını toprağa ekmek için Cayenne'de (Guyana'da) bırakmayı, diğerlerini ise Fransa'daki Kral'ın bahçesine taşımayı umuyordum.
> 
> 

La Condamine değerli tohumlar olan, sarsparilla, guaiacum, ipecacuanha, kakao, vanilya ve simarouba topladı.

20 Haziran 1737'de Quito'ya döndükten sonra Godin'in bulduğu sonuçları açıklamayı reddettiğini gördü ve bunun üzerine Bouguer ile güçlerini birleştirdi. İki adam, Quito yakınlarındaki dağlık ve ulaşılması zor bir bölgede uzunluk ölçümlerini yapmaya devam etti. Aralık 1741'de Bouguer, La Condamine'in hesaplamasında bir hata tespit ettiğinde, iki kaşif tartışmaya girdi ve birbirleriyle küstüler. İkisi ayrı ayrı çalışarak projelerini ancak Mayıs 1743'te tamamladılar.

### Avrupa'ya Dönüşü

Yetersiz fon, La Condamine'in doğrudan Fransa'ya dönmesinin önünde engel oldu. Bu nedenle La Condamine, daha uzun ve tehlikeli bir rota ile Amazon Nehri üzerinden geri dönmeyi seçmesi gerekti. Amazon'un ilk bilimsel keşfini yaptı. Yolda astronomik ve topografik ilgi çekici gözlemler yaparak 19 Eylül 1743'te Atlantik Okyanusu'na ulaşmayı başardı. Ayrıca kınakına ve kauçuk ağaçları başta olmak üzere bazı botanik çalışmalar yaptı.

Şubat 1744'te Fransız Guyanası'nın başkenti Cayenne'e geldi. Fransa savaşta olduğundan (1740-1748 Avusturya Veraset Savaşı ) bir Fransız ticaret gemisiyle Fransa'ya geri dönmeye cesaret edemedi ve bir Hollanda gemisi için tam beş ay boyunca beklemek zorunda kaldı. Ancak bu beklemesini fiziksel, biyolojik ve etnolojik olayları gözlemleyerek ve kaydederek zamanı iyi değerlendirdi.. Nihayet Ağustos 1744'te Cayenne'den ayrılarak 30 Kasım 1744'te Amsterdam'a geldi, bir süre orada kaldı ve Şubat 1745'te Paris'e vardı. Yanında birçok not, doğa tarihi örnekleri ve doğa bilimci Buffon'a (1707-1788) bağışladığı sanat objelerini getirdi.

*Journal du voyage fait par ordre du roi, a l'équateur*, 1751
La Condamine, ölçümlerinin ve seyahatlerinin sonuçlarını *Mém.* *de l'Académie des Sciences*, 1745 (İngilizce çevirisi 1745–1747)'deki Amazon haritasıyla yayınladı *.* Bu, bir Avrupalının Casiquiare kanalıyla ilgili ilk betimlemelerini ve Kızılderililer tarafından hazırlanan kürar ok zehirini de içeriyordu. Ayrıca sıtmaya karşı savaşmak için kininin doğru kullanımına da dikkat çekti. Güney Amerika'ya yaptığı on yıllık yolculuğun günlüğünü 1751'de Paris'te yayımlandı. Keşif gezisinde bulduğu bilimsel sonuçlar açıktı: Dünya gerçekten de Newton'un inandığı gibi kutupları düzleştirilmiş bir küremsiydi.

La Condamine ve Bouguer ortak bir yayın yazmayı başaramadılar ve Bouguer'in 1758'deki ölümüyle beraber ilişkileri son buldu. Diğer keşif üyesi Godin ise 1760 yılında öldü. Hayatta kalan tek üye olmasının yanı sıra, yetenekli bir yazar ve dikkat çekici olduğu için Fransa'da büyük ilgi gören keşif gezisinin en büyük övgüsünü aldı.

Roma'yı ziyareti sırasında La Condamine, Antik Roma ölçüm uzunluklarının kesin olarak belirlenmesi amacıyla antik Roma yapılarının dikkatli bir şekilde ölçümlerini yaptı. Aynı zamanda aşılama lehinde ve esas olarak Güney Amerika'daki çalışmaları ile bağlantılı diğer çeşitli konularda da yazılarını yazdı. 

La Condamine gençliğinde çiçek hastalığına yakalanmıştı. Bu onu hastalığa karşı çiçek aşısı yaptırma tartışmasında yer almasına ve çiçek hastalığına karşı aşılamayı yaymaya yöneltti. Yazılarının netliği ve zarafetinin de yardımıyla Fransız Bilimler Akademisi'ne fikirlerini savunduğu birçok makale sundu. Londra, Berlin, Saint Petersburg ve Bologna akademilerinin ilgili üyesi oldu ve 29 Kasım 1760'ta ,Fransız Akademisi'ne seçildi. Ağustos 1756'da papalığın izniyle genç yeğeni Estouilly'li Charlotte Bouzier ile evlendi. La Condamine'in pek çok arkadaşı vardı; en yakını, evraklarını kendisine miras bıraktığı Maupertuis'ti. La Condamine, fıtık ameliyatının ardından 4 Şubat 1774'te Paris'te öldü.

Eserleri
--------

*Mesure des trois premiers degrés du méridien dans l'hémisphere avustralya*, 1751
### Güney Amerika

* *Journal du voyage fait par ordre du roi à l'équateur* (Paris 1751, Ek 1752)
* *Relation abrégée d'un voyage fait dans l'intérieur del'Amérique méridionale* (Paris 1759)
* "Mémoire sur quelques anciens monumens du Perou [sic], du tems des Incas", içinde: *Histoire de l'Académie Royale des Sciences et Belles Lettres* II (1746), Berlin 1748, S. 435–456 ( PDF ).

### Diğer Eserleri

* *La rakam de la terre déterminée* (Paris 1749)
* *Mesure des trois premiers degrés du méridien dans l'hémisphère australe* (Paris 1751)
* *Histoire de l'inoculation de la petite vérole* (Amsterdam 1773)

Kaynakça
--------

1. ↑  Frank A. Kafker: *Notices sur les auteurs des dix-sept volumes de « discours » de l'Encyclopédie.* Recherches sur Diderot et sur l'Encyclopédie Année (1989) Volume 7 Numéro 7 p. 145
2. ↑  Davidson, Ian, *Voltaire. A Life*, London, Profile Books, 2010. 978-1-60598-287-8.
3. ↑  Safier, Neil (2008). *Measuring the new world : enlightenment science and South America*. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-73356-2. OCLC 309877290.
4. 1 2 3  Chisholm 1911.
5. ↑  "Charles Marie de La Condamine". Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
6. ↑  de la Condamine (1738) "Sur l'arbre du quinquina" (On the quinquina tree) *Histoire de l'Académie royale des Sciences*, pages 226–243.

* Ferreiro, Larrie (2011). *Measure of the Earth: The Enlightenment Expedition that Reshaped Our World*. New York: Basic Books. s. 376. ISBN 978-0-465-01723-2. 22 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi.
* Bu madde artık kamu malı olan bir yayından alınan metni içeriyor: Chisholm, Hugh, (Ed.) (1911). "La Condamine, Charles Marie de". *Encyclopædia Britannica*. **16** (11. bas.). Cambridge University Press. s. 51.
* Victor Wolfgang von Hagen: *South America called them; explorations of the great naturalists: La Condamine, Humboldt, Darwin, Spruce*. New York: Knopf, 1945
* Robert Whitaker: *The Mapmaker's Wife*. London: Doubleday, 2004. (The full story of the expedition to South America, drawn from the original documents.)
* Neil Safier, *Measuring the New World: Enlightenment Science and South America*, Univ. of Chicago Press, 2008. ISBN 0-226-73355-6

Dış bağlantılar
---------------

* Fransız Bilimler Akademisi biyografisi
* Charles-Marie de La Condamine çalışmaları – Gutenberg Projesi
* Keşif Yolculukları : Dünyanın Şekli (BBC belgeseli) /

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 2133188
* BNC: 000183130
* BNE: XX946089
* BNF: cb119102567 (data)
* Botanist: Cond.
* CANTIC: a11213644
* CiNii: DA04162933
* GND: 118778390
* ISNI: 0000 0001 2099 2500
* LCCN: n84099122
* NKC: mzk2009533779
* NLA: 35296020
* NLG: 215362
* NLI: 987007277922705171
* NSK: 000106997
* NTA: 068864264
* RERO: 02-A003485507
* SNAC: w62j6wrv
* SUDOC: 026955946
* Trove: 901630
* VIAF: 14772060
* WorldCat: lccn-n84099122

 |