Bazı kesimler, Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a askerî müdahalesi sırasında Sovyet güçlerine karşı savaşan Afgan mücahitlere Siklon Operasyonu kapsamında eğitim, para ve silah desteği veren CIA'in, Usame bin Ladin'in de aralarında bulunduğu gönüllü Arap mücahitleri de destekleyerek bin Ladin'in liderliğindeki el-Kaide'nin kurulmasına zemin hazırladığını iddia etmektedir.

Arka plan
---------

Nisan 1978'de gerçekleşen ve Sevr Devrimi adı verilen askerî darbeyle var olan Afganistan Cumhuriyeti yıkıldı ve Afganistan Demokratik Halk Partisi yönetiminde oluşturulan hükûmetle Afganistan Demokratik Cumhuriyeti kuruldu. Yeni hükûmete karşı olan bazı kesimler, mevcut hükûmete karşı ayaklanma başlattı. Afganistan hükûmetinin isteği sonrasında, 1979 Aralık'ında, Sovyetler Birliği'nin ülkeye askerî müdahalede bulundu. Sovyet güçlerine karşı mücadeleye girişen mücahitler, Amerika Birleşik Devletleri'nin Merkezi İstihbarat Teşkilatı (kısaca CIA) tarafından 1979 ile 1989 yılları arasında yürütülen ve Siklon Operasyonu kod adını taşıyan program çerçevesinde, Pakistan'ın Servislerarası İstihbarat (kısaca ISI) teşkilatı ve Pakistan Silahlı Kuvvetleri tarafından eğitilmiş, para ve silah desteği almıştı. Mayıs 1988 itibarıyla Sovyet güçlerinin ülkeden çekiliş süreci başlarken, Sovyet kuvvetlerinin ülkeden ayrılmasının ardından, Afganlara destek amacıyla ülkeye gelen Arap mücahitler cihada devam edilmesini kararlaştırılarak Ağustos 1988'de Usame bin Ladin'in liderliğinde el-Kaide'nin kuruluşu gerçekleştirildi.

İddialar
--------

Kasım 2000'de, *The Guardian*'da yayımlanan yazısında Luke Harding, CIA'in bin Ladin'i desteklediğini, hatta 1986 yılında Host'ta bir yeraltı kampının inşa edilmesinde kendisine yardım ettiğini öne sürmektedir.

CNN'de yayımlanan Larry King'in sunduğu *Larry King Live*'ın 1 Ekim 2001 tarihli bölümünde programa konuk olan Bender bin Sultan ile King arasında şu diyalog geçti:

> 
> Bender bin Sultan: Bu oldukça garip. 80'lerin ortalarında, hatırlayacak olursanız, biz ve Birleşik -- Suudi Arabistan ve Birleşik Devletler, Afganistan'ı Sovyetlerden bağımsızlaştırmak için mücahitleri destekliyorduk. Kendisi [Usame bin Ladin] bana gelerek; ateistlere, komünistlere karşı yardımlarda bulunan Amerikalıları, dostlarımızı getirmek için harcadığım çabaya teşekkür etti. Sizce de bu garip değil mi?
> 
> 
> Larry King: Ne kadar garip. Diğer bir deyişle, kendisi size geldi ve Amerika'nın kendisine yardım etmesi konusundaki yardımlarınız için size teşekkür etti.
> 
> 
> Bender bin Sultan: Doğru.
> 
> 
> 

Robin Cook, 7 Temmuz 2005 Londra saldırıları sonrasında *The Guardian*'da yayımlanan yazısında "Bin Ladin, Batılı güvenlik teşkilatlarının devasa bir yanlış hesaplamasının ürünüydü. 80'lerin başından beri, Afganistan'ın Ruslar tarafından işgaline karşı başlatılan cihadı sürdürmesi için CIA tarafından silahlandırıldı ve Suudiler tarafından finanse edildi. Birebir karşılığı 'veritabanı' olan el-Kaide, esasında Rusları mağlubiyete uğratması amacıyla CIA'in yardımlarıyla toplanan ve eğitilen binlerce mücahidin meydana getirdiği bir bilgisayar dosyasıydı." ifadelerini kullanmaktaydı.

Münir Ekrem'in yazdığı ve Ocak 2008'de *The New York Times*'ta yayımlanan mektupta "Afganları, Sovyet askerî müdahalesine karşı desteklemek için uygulanan strateji, CIA ve Servislerarası İsthbarat'ın da aralarında olduğu istihbarat teşkilatlarınca geliştirildi. Sovyet güçlerinin çekilmesi sonrasında Batılı güçler bölgeden ayrılsa da geride, farklı ülkelerden gelerek Sovyet karşıtı cihadı sürdüren 40.000 militanı bıraktı. Pakistan, aşırıcılık, uyuşturucu ve silahların geri tepmeleriyle karşı karşıya kaldı." demekteydi.

Karşı yöndeki iddialar
----------------------

CIA'in Usame bin Ladin'i desteklediği iddialarına karşı yöndeki görüşü savunanlar, genelde CIA'in yalnızca Afgan mücahitleri desteklediğini belirtmektedir.

Eymen ez-Zevahiri'nin 2001'de yazdığı ve *Knights Under the Prophet's Banner* adıyla İngilizceye çevrilen kitapta, Afgan mücahitlerin aksine Arap mücahitlerin CIA ile herhangi bir teması olmadığından ve Arap mücahitlerin yalnızca Araplardan gelen paralarla finanse edildiğinden bahsedilmekteydi.

2001'de yayımlanan *Holy War, Inc.: Inside the Secret World of Osama Bin Laden* adlı kitabında Peter Bergen, el-Kaide'ye yakın bir kaynaktan "Amerika veya Amerikalı yetkililerle hiçbir zaman bir ilişkisi olmadı [...] Seksenlerin başından beri bir sonraki savaşlarının Amerika'ya karşı olacağını söylüyordu [...] Amerikalıların bin Ladin'e ne yardım ne eğitim ne de herhangi bir desteği olmadı." sözlerini alıntılamaktaydı. Üst düzey bir Amerikalı yetkiliden de "Bin Ladin CIA ile asla tanışmadı" alıntısını eklememişti. Eski CIA ajanı ve 1980'lerin sonlarında teşkilatın Afganistan'daki işlerini yürüten kişi olan Milt Bearden da CIA'in Araplara herhangi bir desteği olmadığını ve "Afganların dahi Arapların sorun teşkil ettiğini" belirtti. Aynı kitapta Bergen, CIA'in ISI aracılığıyla yalnızca Afganları desteklediğini ve Arap gönüllülerin de Afganlarla aynı tarafta yer alması sebebiyle CIA'in Arapları da desteklediği gibi yanlış görüşlerin ortaya atılmasına yol açtığını yazmaktaydı. 2006'da, CNN.com okurları tarafından kendisine yöneltilen soruları yanıtlayan Bergen, CIA'in bin Ladin'i finanse ettiği veya eğitim verdiği yönündeki iddiaları "söylenti" olarak tanımlarken, "Buna dair bir kanıt bulunmamakta. Esasen bin Ladin, Eymen ez-Zevahiri ve Amerika Birleşik Devletleri hükûmetinin anlaştığı çok az nokta var. Bunların tamamı, 1980'lerde aralarında bir ilişki olmadığı konusunda hemfikirler. Ayrıca buna ihtiyaç da yoktu. Bin Ladin'in kendi parası vardı, Amerikan karşıtıydı ve gizlice ve bağımsız bir şekilde faaliyetlerini sürdürmekteydi. Burada gerçek olan şey CIA'in, kendisini takip etmekle görevli bir birim oluşturduğu 1996 yılına kadar bu şahsın kim olduğu hakkında bir bilgi sahibi olmamasıydı." ifadelerini kullandı.

1983-1987 yılları arasında ISI'ın Afganistan Bürosu sorumlusu olan Muhammed Yusuf, 1992'de yayımlanan *The Bear Trap: Afghanistan's Untold Story* adlı kitabında "Amerika Birleşik Devletleri'nden gelen her bir dolar için Suudi Arabistan hükûmetinden de aynı miktarda para gelmekteydi. Toplamda yıllık birkaç yüz milyon doları bulan bu ödenekler, CIA tarafından Pakistan'da ISI'in kontrolündeki özel hesaplara aktarılmaktaydı." ifadelerini kullanarak toplanan ödeneklerin ISI aracılığıyla Afgan mücahitlere aktarıldığını belirtmekteydi.

Kaynakça
--------

Özel

1. ↑  Ram, Mohan (19 Ocak 1980). "A rocky revolution". *Economic and Political Weekly* (İngilizce). **15** (3). s. 101.
2. 1 2 3  Gibbs, David (Aralık 1987). "Does the USSR Have a 'Grand Strategy'? Reinterpreting the Invasion of Afghanistan". *Journal of Peace Research* (İngilizce). **24** (4). ss. 371-372. ISSN 0022-3433.
3. ↑  Rizvi, Hasan-Askari (2004). "Pakistan's Foreign Policy: an Overview 1974-2004" (PDF) (İngilizce). PILDAT. ss. 19-20. 11 Aralık 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2016.
4. ↑  Bergen 2002, s. 55.
5. ↑  Şahi, Ağa (Ocak-Nisan 2008). "The Geneva Accords". *Pakistan Horizon* (İngilizce). **61** (1/2). s. 143.
6. ↑  Wright 2006, s. 131.
7. ↑  Wright 2006, s. 447-448.
8. ↑  Harding, Luke (13 Kasım 2000). "Bin Laden: the question facing the next US president" (İngilizce). *The Guardian*. 27 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2016.
9. ↑  "America's New War: Responding to Terrorism" (İngilizce). CNN. 1 Ekim 2001. 8 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2016.
10. ↑  Cook, Robin (8 Temmuz 2005). "The struggle against terrorism cannot be won by military means" (İngilizce). *The Guardian*. 21 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2016.
11. ↑  Weiner, Robert S. (19 Ocak 2008). "Pakistan, Terrorism and Drugs" (İngilizce). *The New York Times*. 22 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2016.
12. ↑  Mansfield, Laura (2006). *His Own Words: Translation and Analysis of the Writings of Dr. Ayman Al Zawahiri*. Lulu.com. ss. 39-40. ISBN 1-84728-880-4. 13 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2016.
13. 1 2  Bergen 2002, s. 67.
14. ↑  Bergen 2002, s. 68.
15. ↑  Bergen 2002, s. 67-68.
16. ↑  "Bergen: Bin Laden, CIA links hogwash" (İngilizce). New York: CNN. 6 Eylül 2006. 12 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2016.
17. ↑  Yusuf, Muhammed; Adkin, Mark (1992). *The Bear Trap: Afghanistan's Untold Story* (İngilizce). Leo Cooper. s. 81. ISBN 0850522676.

Genel
* Bergen, Peter (2002). *Holy War, Inc.: Inside the Secret World of Osama Bin Laden* (İngilizce). Simon & Schuster. ISBN 0743234952.
* Wright, Lawrence (2006). *The Looming Tower* (İngilizce). Alfred A. Knopf. ISBN 1-4000-3084-6. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2016.

| * g
* t
* d
Usame bin Ladin |
| --- |
| Arka plan | 
* Düşünce yapısı
* Eleştiri
* Aranması
* Hartum'daki evi
* Abbottabad'daki kompleksi
* Ölümü
	+ tepkiler
	+ kod adı tartışması
	+ komplo teorileri
	+ Abbottabad Komisyonu Raporu

 | Usame bin Ladin |
| Aile | 
* Muhammed bin Ladin (baba)
* Necva Ganim (eş)
* Hamza bin Ladin (oğul)
* Saad bin Ladin (oğul)
* Ömer bin Ladin (oğul)

 |
| Çalışma ve faaliyetleri | 
* Mektebu'l Hidemat
* El-Kaide
* Vadi el-Akik
* Fetvası
* Röportajlar
* Ses kayıtları ve videoları

 |
| Diğer | 
* Bibliyografya
* Bin Laden Issue Station
* CIA desteği iddiaları
* Korumalar
* Popüler kültürdeki yeri

 |

| * g
* t
* d
El-Kaide |
| --- |
| Liderleri | 

|  |  |
| --- | --- |
| Mevcut | 
* Eymen ez-Zevahiri
* Ebu Hayri el-Mısri
* Ebu Muhammed el-Mısri
* Seyfü'l Adl
* Ebu Musab Abdulvedud
* Kasım er-Rimi
* Ahmed Umar
* Asım Umar
* Yasin es-Suri

 |
| Eski | 
* Usame bin Ladin
* Ebu Yahya el-Libi
* Halid Şeyh Muhammed
* Anwar al-Awlaki
* Samir Khan
* Yunus el-Moritani
* Muhammed Atıf
* Fazıl Abdullah Muhammed
* Ebu Ferec el-Libi
* Atiye Abdurrahman
* Ebu Lays el-Libi
* Fehd el-Kuso
* İlyas Keşmiri
* Abdullah Said el-Libi
* Usame el-Kini
* Ahmed Salim Suveydan
* Ahmed Muhammed Hamid Ali
* Ebu Cihad el-Mısri
* Muhsin Musa Matvaliye Atva
* Midhat Mursi
* Said el-Mısri
* Hasan Gül
* Ebu Ubeyde el-Benşiri
* Velid bin Attaş
* Abdurrahim en-Neşiri
* Ebu Musab es-Suri
* Ebu Ali el-Harisi
* Halid Habib
* Abdulhadi el-Iraki
* Ebu Cihad en-Nubi
* Ebu Hafs el-Moritani
* Süleyman Ebu Geyt
* Ebu Enes al-Libi
* Ebu Muhammed el-Cevlani
* Ebu Musab ez-Zerkavi
* Ebu Eyyub el-Mısri
* Ebu Ömer el-Bağdadi
* Ebu Bekir el-Bağdadi
* Ömer el-Faruk
* Ahmed Abdi Godani
* Adnan Şükricuma
* Adam Yahiye Gadahn
* Haris bin Gazi en-Nazari
* İbrahim er-Rubeyş
* Nasır el-Ansi
* Nasır el-Vuheyşi
* Muhsin el-Fazlı
* Ebu el-Kassam

 |

 |
| Saldırıları | 
* 1992 Yemen'deki otel saldırıları
* 1993 Dünya Ticaret Merkezi saldırısı
* El-Huber Kuleleri saldırısı (iddia)
* 1998 Amerika Birleşik Devletleri büyükelçilikleri saldırıları
* 2000 milenyum saldırıları planı (gerçekleşmedi)
* USS *Cole* saldırısı
* 11 Eylül saldırıları
* El-Griba sinagogu saldırısı
* Feyleke saldırıları
* 2002 Bali saldırıları
* 2002 Mombasa saldırıları
* 2003 Hür ve Kabul Edilmiş Masonlar Büyük Locası saldırısı
* 2003 Riyad saldırıları
* 2003 Kazablanka saldırıları
* 2003 Marriott Hotel saldırıları
* 2003 İstanbul saldırıları
* 2004 el-Huber katliamı
* 7 Temmuz 2005 Londra saldırıları
* 21 Temmuz 2005 Londra saldırıları
* 2005 Bali saldırıları
* 2005 Amman saldırıları
* 2005 Hanekin saldırıları
* 2006 el-Askeri Camii saldırısı
* Kasım 2006 Medine es-Sadr saldırıları
* 11 Nisan 2007 Cezayir saldırıları
* 2007 el-Askeri Camii saldırısı
* 2007 Yezidi toplulukları saldırıları
* 2008 Kerbela saldırısı
* 2008 Danimarka'nın İslamabad elçiliği saldırısı
* Vanat Muharebesi
* Northwest Airlines'ın 253 sayılı uçuşuna saldırı girişimi
* Chapman Üssü saldırısı
* 2010 Pune saldırısı
* Ayn Emnas rehine krizi
* 2012 San'a saldırısı
* 2012 Bingazi saldırısı
* İn Amenas rehine krizi
* Westgate alışveriş merkezi saldırısı
* *Charlie Hebdo* saldırısı
* Garissa Üniversitesi saldırısı
* 2015 Bamako otel saldırısı
* 2016 Ouagadougou saldırıları
* 2016 Grand-Bassam saldırısı

 |
| Savaşları | 
* Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a müdahalesi
* Belucistan Çatışması
* Afganistan İç Savaşı (1989-1992)
* Afganistan İç Savaşı (1992-1996)
* Afganistan İç Savaşı (1996-2001)
* Afganistan Savaşı (2001-2021)
* Irak Savaşı
* Somali İç Savaşı
* Veziristan Savaşı (insansız hava aracı saldırıları)
* Mağrip İsyanı (2002-günümüz)
* Suriye İç Savaşı
	+ İsyancılar arasındaki çatışmalar
* Afganistan Savaşı (2015-günümüz)
* Yemen İç Savaşı
	+ Yemen'deki el-Kaide ayaklanması
	+ Yemen'deki Husi ayaklanması

 |
| Bağlı gruplar | 
* Abdullah Azzam Tugayları
* Arap Yarımadası el-Kaidesi
* Bosna-Hersek el-Kaidesi
* Ebu Hafsa el-Mısri Tugayları
* El-Kaide Kürt Taburları
* El-Murabitun
* El-Nusra Cephesi
* Hurras-el Din
	+ 2012-2016
* Eş-Şebab
* Hint Altkıtası el-Kaidesi
* Horasan Grubu
* Irak el-Kaidesi
	+ 2004-2006
* Irak İslam Devleti
	+ 2006-2013
* Irak ve Şam İslam Devleti
	+ 2013-2014
* Mağrip el-Kaidesi
* Mısır İslam Cihadı
* Mücahit Şura Meclisi
	+ 2006
* Sina Yarımadası el-Kaidesi
* Tanzim Kaide el-Cihad
* Tevhidu'l Cihad
* Türkiye yapılanması

 |
| Medya | 
* El-Kaide El Kitabı
* En-Neda
* Es-Sahab
* Usame bin Ladin'in fetvası
* *Inspire*
* *El-Hansa*
* Kuala Lumpur el-Kaide Zirvesi
* *Vahşetin Yönetimi*
* *Savut el-Cihad*
* Uluslararası Hayırseverler Vakfı
* Kaide el-Cihad
* Küresel İslami Medya Cephesi

 |
| Video ve ses | 
* Usame bin Ladin'in ses kayıtları ve videoları
* Eymen ez-Zevahiri'nin ses kayıtları ve videoları

 |
| Diğer | 
* CIA desteği iddiaları

 |