**Hayganuş Mark** (d. 1885, İstanbul - ö. 1966, İstanbul), Türkiye Ermenisi feminist yazar ve dergi editörüdür. Osmanlı kadın hareketinin en uzun soluklu kadın dergisi *Hay Gin*'in editörlüğünü yaptı.

Hayatı
------

Hayganuş Mark, 1885 yılında İstanbul'un Beyoğlu ilçesine bağlı Ayaspaşa mahallesinde doğdu. Babası Van'lı Markar, annesi İstanbullu Yebrakse Topuzyan'dı. Soyadı Kanunu ile Mark soyadını aldı.

Feminizmin öncülerinden gördüğü annesi sayesinde okula giden Mark, Esayan Ermeni Lisesi'nde okurken Ermeni dilbilimci Hagop Kurken'den beş sene boyunca Ermenice dersleri aldı. Yedikule Ermeni Hastane Yetimhanesi'nde dört yıl yardımcı öğretmenlik yaptı.

Ermenice harflerle Türkçe basılan *Manzume-i Efkâr* dergisinde ilk yazılarını yazdı. *Masis* dergisinin düzenlediği şiir yarışmasında ikinci oldu. 1905 yılında *Dzağig* (Çiçek) adlı haftalık dergiyi çıkarttı. Fransa'daki feminist hareketlerden etkilenerek bu derginin "sadece kadınlarla ve kadınlar için" çıkmasını istedi. O dönemdeki kadın yazar azlığından dolayı dergide erkek çalışanlar çoğunlukta olsa da, dergide kadın isimleriyle yazdılar. İki yıl boyunca çıkan dergi, Mark'ın evlenmesi ve eşi Vahan Toşigyan (*Manzume-i Efkâr* dergisinin yayın yönetmeni) ile birlikte İzmir'e gitmesi sonucu kapandı. Mark, İzmir'deki *Arşaluys* (Şafak) ve *Arevelk* (Doğu) dergilerinde kadın çalışmalarını sürdürdü.

1909'da İstanbul'a dönüşüyle Milletperver Ermeni Kadınlar Birliği'nin Edebiyat Komisyonu'nun başkanı oldu ve taşradaki Ermeni kızların okuması için okulların açılmasını sağladı. Bu sayede Anadolu'da açılan Ermeni okul sayısı 32'yi buldu. 1910'da Heranuş Arşagyan'ın yaşamı ve eserleri hakkında bir eser yazdı.

1919'da *Hay Gin* (Ermeni Kadın) adındaki ikinci dergisini çıkartan Mark, bu dergide tamamen kadınları yazmaktan vazgeçip erkekleri de yazmaya başladı ve eşitlik adına yazılarını 13 sene boyunca bu dergide sürdürdü.

Mark, kadınların ekonomik özgürlüklerini kazanması gerektiğini düşünüyordu ve eğitim müfredatının hazırlanmasında erkeklerin olduğu kadar kadınların da katkıda bulunması gerektiğini savundu.

1966'da Yedikule Ermeni Hastanesi'nde hayatını kaybetti.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  "Ermeni Feminist: Hayganuş Mark". Bianet. 9 Nisan 2003. 2 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2017.
2. ↑  Hrand Nazariantz, Հերանոյշ Արշակեան: Իր կեանքը եւ բանաստեղծութիւնները, Constantinople, Tēr-Nersēsean, 1910

Konuyla ilgili yayınlar
-----------------------

* Ekmekçioğlu, Lerna; Bilal, Melisa, (Ed.) (2006). *Bir Adalet Feryadı* (PDF). İstanbul: Aras Yayıncılık. ISBN 9789757265849. 14 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 14 Nisan 2021.

Dış bağlantılar
---------------

* Hayganuş Mark (Markar) 28 Şubat 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Ermeni Feminist Yazarlar Söyleşisi 6 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Sessizleştirilmiş 'İsyan-ı Nisvan'
* "Yög: İlk feminist Ermeni Hayganuş Mark'ın (1885-1966) hayatı, düşünceleri ve etkinlikleri". HyeTert. 23 Aralık 2003. 9 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 1018727647
* ISNI: 0000 0000 3964 0292
* LCCN: nb2006008067
* VIAF: 78301324
* WorldCat: lccn-nb2006008067

 |