**Girayr** (*Jirair* veya *Zhirair* olarak da yazılır), asıl adı **Harutiun-Mardiros Boyacıyan** (Ermenice: Ժիրայր, Յարութիւն-Մարտիրոս Պօյաճեան; 1856 - 24 Mart 1894), Ermeni fedai lideri ve Sosyal Demokrat Hınçak Partisi üyesidir. Fedai lideri Hamparsum Boyacıyan'ın ağabeyidir.

Hayatı
------

Harutyun-Mardiros Boyacıyan, Kilikya bölgesindeki Saimbeyli kasabasında doğdu. Her ikisi de Ermeni Ulusal Hareketi'ne katılan Hampartsum (daha sonra Medzn Murad olarak anılacaktır) adında küçük bir erkek kardeşi ve Haykanush adında bir kız kardeşi vardı. Hacın'da Vartanyan Okulu'nda okudu ve ardından 1872'den 1874'e kadar İstanbul'da eğitimine devam etti. Daha sonra Saimbeyli'ye dönerek öğretmenlik yaptı. 1875'ten 1889'a kadar, çağdaş devrimci fikirlere maruz kaldığı Rus İmparatorluğu'nda yaşadı. 1890'da Saimbeyli'ye döndü ve burada Surp Toros kilisesine bağlı okulun müdürü oldu. Aynı yıl Girayr ve iki arkadaşı, Sosyal Demokrat Hınçak Partisi'nin şubesini kurdu. Girayr'ın kardeşi Hampartsum, İstanbul'da Kum Kapu gösterisini organize ettikten sonra, Türk yetkililer onu tutuklamaya karar verdi. Girayr memleketinden kaçtı ve Osmanlı İmparatorluğu'nun Dörtyol, Antep, Adana ve Pingian dahil olmak üzere çeşitli Ermeni topluluklarında yaşadı ve öğretmenlik yaptı. 1891'de Girayr ve kardeşi Hampartsum, devrimci faaliyetlerinden dolayı *gıyaben* sırasıyla 12 ve 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Girayr, Osmanlı İmparatorluğu'nun ezilen halkları arasında dayanışmayı savundu ve Kürt ve Türk devrimci aktivistlerle temas kurdu. Girayr, devrimci faaliyetleri için bir fedai grubu kurdu. "Büyük Girayr" (*Medzn Girayr*) olarak tanındı, esas olarak Kilikya ve Sivas bölgelerinde faaliyet göstermiştir. 1892'de II. Abdülhamid'in mutlakiyetçi yönetimine karşı gazeteler hazırladı ve dağıttı. Ekim 1893'te Girayr, Hınçak aktivistlerine Yozgat'ta bir gösteri düzenlemelerini emretti ve bu gösteri, kasabanın Türk ve Ermeni nüfusu arasında şiddetli çatışmalarla sonuçlandı. 1894'te Osmanlı yetkilileri gösteriye misilleme olarak 850 Ermeni'yi tutukladıktan sonra Girayr teslim olmayı kabul etti, ardından Yozgat'ta yargılandı ve asıldı.

Kaynakça
--------

1. ↑  History of S. D. Hunchakian party, ed. by A. Gidour, Vol. A, Beirut, 1962, p. 103
2. ↑  "Biography". 15 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Kasım 2022.
3. 1 2 3  Zhirair, by H. Poghosian//Herald of the Social Sciences, 1989 10 Haziran 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
4. 1 2  History of S. D. Hunchakian party, Vol. A, p. 96.
5. ↑  History of S. D. Hunchakian party, Vol. A, p. 97.
6. ↑  Dr. Y. Jerejian, Martyrs on Bloody Path, p. 81.

| * g
* t
* d
Ermeni İsyanları |
| --- |
| 
* Taşnak
* Armenakan
* Hınçak

 |
| 

| 1780-1905 |
| --- |
| 
* Zeytun (1780)
* Başkale Çatışması
* Kumkapı Gösterisi
* Sason (1894)
* Gugunyan Seferi
* Zeytun (1895)
* Trabzon (1895)
* Osmanlı Bankası Baskını
* Van (1896)
* Hanasor Seferi
* Sason (1904)
* Yıldız Suikastı
* Sulukh Muharebesi

 |

 |
| 

| 1914-1918 |
| --- |
| 
* Urfa
* Zeytun (1914)
* İzmit ve Adapazarı
* Zeytun (1915)
* Bitlis
* Van (1915)
* Şebinkarahisar
* Fındıcak
* Musa Dağ

 |

 |
| 

| Ermeni çeteleri |
| --- |
| 
* Ağbyur Serob
* Andranik Ozanyan
* Aram Manukyan
* Armenak Yekaryan
* Drastamat Kanayan
* Garegin Njdeh
* Girayr
* Boyacıyan Hamparsum Murat Efendi
* Hrayr Tjohk
* Hristofor Mikaelyan
* Pastırmacıyan Karekin Efendi
* Kevork Çavuş
* Mahluto
* Nikol Duman
* Sargis Mehrabyan
* Simon Zavaryan
* Sebastatsi Murad
* Stepan Zoryan
* Yeprem Han

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb15872873k (data)
* ISNI: 0000 0000 0497 6829
* LCCN: no2013088613
* VIAF: 27401980
* WorldCat: lccn-no2013088613

 |