Osman Hamdi Bey'in Mihrab'ı yaparken esinlendiği, Jean-Léon Gérôme'un Tanagra isimli heykeli
***Mihrap*** (*Tekvin* veya *Yaratılış*), Osman Hamdi Bey'in 1901 yılında yaptığı tablo. Son olarak Demirbank’ın arşivlerinde kayıtlı görünen tablo, kayıptır.

Osman Hamdi'nin eserleri hakkında araştırma yapan sanat tarihçisi Mustafa Cezar, Hamdi Bey'in esere ne ad taktığı o sırada tespit edilmemiş olduğundan tabloya *Mihrap* ismini vermiştir. Tablonun ilk kez 1901'de Berlin'de, ardından 1903'te Londra'da Kraliyet Akademisi'nin yaz sergisinde sergilendiği ve her iki sergi kataloğunda da adının *La Genèse* (Tekvin ya da Yaratılış) olarak yer aldığı sonradan tespit edilmiştir.

İçerik
------

Resim, duvarında çinili mihrap olan bir bina içini göstermektedir. Başı açık bir kadın Kur'an yazısı ile çevrelenmiş olan mihraba arkasını dönmüş olarak, büyük bir rahle üzerinde dimdik oturur vaziyette resmedilmiştir. Ayaklarının çevresinde de Kur'an ve Kur'an sayfaları bulunur. Resmin hemen önünde yer alan buhurdandan ortama mistik bir hava veren dumanlar yayılır. Mihrabın yanında ise dev bir mum yer alır.

Resimde yer alan çinili mihrap, İstanbul’da Çinili Köşk’te bulunan (env. no: 136), 1907 yılında Konya Karaman İbrahim Bey İmaretinden müzeye getirilen, renkli sır tekniğindeki mihraptır. Resmin yapılış tarihi göz önüne alındığında Osman Hamdi'nin bu mihrabı İstanbul’a getirilişinden altı yıl önce görüp resmettiği anlaşılır.

Resimdeki kadının ressamın eşi Naile Hanım’ın gençlik hali olduğu iddia edilir. Kimine göre ise ressam, evde çalışan bir Ermeni kızı model edinmiştir.

Resimdeki kadının pozu, Jean-Léon Gérôme'un *Tanagra* isimli heykelinin pozuna benzediğinden Osman Hamdi’nin Mihrab’ı yaparken Tanagra'dan esinlendiği düşünülür.

Tartışmalar
-----------

Mihrap, yapılışından itibaren çok sayıda eleştiri ve saldırının hedefi olmuştur. Osman Hamdi Bey’in tüm resim kariyerinde en çok bu tablosunda toplumsal ahlak ve din açısından ‘dokunulmaz’ alanlara temas ettiği söylenmiştir. Osman Hamdi’ye "oryantalist" denmesinde en önemli sebebin Mihrap adlı eseri olduğu düşünülür çünkü eserde ayaklarının dibine dini içerikli kitapların düzensizce atılmış olduğu bir kadın tasvir edilmektedir. Kimi yorumlara göre tablo kadının statüsünün önemini vurgular, yere atılan dini içerikli kitaplar kadının özgürlüğünü engelleyen dinsel baskıları simgelemektedir Resimdeki kadının göğüs dekoltesiyle birlikte başının açık, sırtının da Kâbe’ye dönük olması, karşı tavrı belirginleştirdiği yönünde yorumlanır. Edhem Eldem'in yorumuna göre bu tablo Osman Hamdi'nin kadınlığı annelik olarak dinin, dogmanın üzerinde bir yere koyuşunu ifade eder.

Eserin sahibi
-------------

Çeşitli defalar el değiştiren tablo, müzayedeci Aret Portakal, Mesut Hakgülen, Çiğdem Simavi tarafından satın alındı. Bilinen sahibi Demirbank'tır ancak arşivlerinde yer almasına rağmen banka tasfiye edildikten sonra koleksiyonda tablo ortaya çıkmamıştır ve nerede olduğu bilinmemektedir.

Kaynakça
--------

1. 1 2  "**100. Yılında Osman Hamdi Bey'in "Mihrab" Tablosu Kayıp**, Euroactiv.com.tr". 15 Haziran 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2010.
2. 1 2 3 4 5 6 7  "Burhan Kum, **Osman Hamdi Bey'in kayıp tablosu: İktidarın Yaratılış'ı**, *Evrensel Kültür, 30 Nisan 2015*". 10 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2016.
3. ↑  "Perihan Özcan, **Osman Hamdi'nin Kadını Yücelttiği Mihrap Nerede?**, *HT Hayat18.05.2014*". 26 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2015.
4. ↑  Hasan Özsan, **Osman Hamdi Bey ve Osmanlı Kadınları**[*ölü/kırık bağlantı*]
5. ↑  "Haşim Nur Gürel, Osman Hamdi Bey ve "İkonografi"si..." 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2010.
6. 1 2  "Yakup Öztürk, **Bir Doğulu Oryantalist Osman Hamdi**, *Star Gazetesi 07.022009'2"*. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2010.
7. ↑  "Hasan Özsan, **Osman Hamdi Bey**, *Adanaressamlerdernegi.com*". 30 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2010.
8. ↑  "Sonat Canıdar, **Mihrab'ı Alan Yaşadı**, *Sabah Gazetesi, 12.14.2004*". 17 Ekim 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2010.

| * g
* t
* d
Osman Hamdi Bey |
| --- |
| Eserleri | 
* Eşi Naile Hanım (?)
* Halı Satıcısı (?)
* Gebze'de Çoban Mustafa Paşa Külliyesi (?)
* Çıplak (1867)
* Kökenoğlu Rıza Efendi (1871)
* Kahve Ocağı (1879)
* Çarşaflanan Kadınlar (1880)
* Haremden (1880)
* İki Müzisyen Kız (1880)
* Kur'an Okuyan Kız (1880)
* Gebze Manzara (1881)
* İstanbul Hanımefendisi (1881)
* Leylak Toplayan Kız (1881)
* Vazo Yerleştiren Kız (1881)
* Cami Önündeki Kadınlar (1882)
* Kız-Tevfika (1882)
* Yeşil Cami Önü (1882)
* Gezintide Kadınlar (1887)
* Halı Satıcısı (1888)
* Türbe Ziyaretinde İki Genç Kız I (1890)
* Türbe Ziyaretinde İki Genç Kız II (1890)
* Mihrap (1901)
* Yaşlı Adam Önünde Çocukların Mezarları (1903)
* Ab-ı Hayat Çeşmesi (1904)
* Feraceli Kadınlar (1904)
* Pembe Başlıklı Kız (1904)
* Kaplumbağa Terbiyecisi (1906)
* Mimozalı Kadın (1906)
* Beyaz Entarili Kız (1908)
* Kahvedeki Bozayı (1908)
* Şehzade Türbesinde Derviş (1908)
* Silah Taciri (1908)
* Beyaz Vazoda Çiçekler (1910)
* Arzuhalci (1910)
* Kur'an Tilâveti (1910)
* Naile Hanım Portresi (1910)
* Okuyan Genç Emir (1910)

 | Osman Hamdi Bey |
| Müzeler | 
* Alte Nationalgalerie
* Ankara Devlet Resim ve Heykel Müzesi
* Louvre Abu Dabi Müzesi
* Malezya İslam Sanatları Müzesi
* Orsay Müzesi
* Pera Müzesi
* Sakıp Sabancı Müzesi

 |