Joulter's Cay, Bahamalar'daki bir plajdan modern ovolitler
 Kireçtaşı yüzeyindeki ovolitler; Güney Utah'ın Karmel Oluşumu (Orta Jura)
 Güney Utah'ın Karmel Formasyonu (Orta Jura ) içindeki bir ovolitten kalsitik ovotitlerin ince kesiti
**Ovolit** veya **ovölit** (*yumurta taşı*), eşmerkezli katmanlardan oluşan küresel taneler olan ovoitlerden oluşan tortul bir kayadır. Adı, Eski Yunanca yumurta (ᾠόν) kelimesinden türemiştir. Ovolitler 0.25-2 milimetre çapında ovoitlerden oluşur; 2mm'den büyük ovoitlerden oluşan kayalar pisolit olarak adlandırılır. *Ovolit* terimi, ovolite veya bireysel ovoitlere atıfta bulunabilir.

Yapısı / Bileşimi
-----------------

Ovoitler en yaygın olarak kalsiyum karbonattan (kalsit veya aragonit ) oluşur, ancak hematit dahil olmak üzere fosfat, killer, çört, dolomit veya demir minerallerinden oluşabilir. Dolomitik ve çört ovoitleri, büyük olasılıkla, kalkerdeki orijinal dokunun değiştirilmesinin sonucudur. Ovolitik hematit , Alabama, Birmingham yakınlarındaki Red Mountain'da ovolitik kireçtaşı ile birlikte oluşur.

Bazıları iç göllerde oluşsa da, genellikle ılık, aşırı doygun, sığ, yüksek derecede çalkantılı deniz suyu gelgit ortamlarında oluşurlar. Oluşum mekanizması, bir kabuk parçası gibi bir 'tohum' gibi davranan küçük bir tortu parçası ile başlar. Güçlü gelgit akıntıları, aşırı doymuş sudan kimyasal olarak çökeltilmiş kalsit katmanlarını biriktirdikleri deniz tabanındaki "tohumları" yıkar. Ovolitler genellikle kum tepelerine benzeyen büyük akım tabaka yapılarında bulunur. Ovolitlerin boyutu, daha sonraki tortularla kaplanmadan önce suya maruz kaldıkları zamanı yansıtır.

Ovolitler, küçük tane boyutları (0,2 ila 1,22 mm) nedeniyle genellikle ev akvaryumu endüstrisinde kullanılır. Sığ statik yataklar ve 2.5 cm derinliğe kadar olan alt kaplamalar için idealdir. "Ovolitik" kum olarak da bilinen bu kumun şeker büyüklüğündeki yuvarlak taneleri, kaya balıklarının ve diğer kum eleme organizmalarının solungaçlarından kolayca geçer. Bu alışılmadık derecede pürüzsüz kum, ev akvaryumlarında önemli biyofiltreler olan bakterilerin büyümesini destekler. Son derece küçük tane boyutu nedeniyle, ovolitik kum, yüksek bakteri üremesini destekleyen çok fazla yüzey alanına sahiptir.

Oluşum
------

Bazı örnek niteliğindeki ovolitik kireçtaşı, Jura döneminde İngiltere'de oluştu ve Cotswold Tepeleri'ni, ünlü Portland Taşı ile Portland Adası'nı ve North York Moors'un bir bölümünü oluşturuyor. Özel bir tür olan Bath Stone, Dünya Mirası Kenti Bath'ın binalarına kendine özgü görünümlerini verir. Carboniferous Hunts Bay Oolite, güney Galler'in çoğunun altında yer alır.

Güneydoğu Florida'nın Atlantik Kıyı Sırtı, Aşağı Florida Keys adaları ve Everglades'in büyük bölümünün altında Miami Ovoliti bulunur. Bu kireçtaşı, buzullaşma dönemleri arasındaki alanı sığ denizler kapladığında çökelmeyle oluşmuştur. Malzeme birleşti ve daha sonra okyanus yüzeyinin üzerinde maruz kaldığı etkilerle aşındı.

Dünyanın en büyük tatlı su göl yatağı ovolitlerinden biri, güneybatı Idaho'nun Yılan Nehri Ovası'ndaki Glenns Feribot Formasyonu'nun bir bölümü olan Shoofly Ovolit'tir. 10 milyon yıl önce Ova, Idaho Gölü'nün yatağını oluşturdu. Göldeki dalga hareketi, güneybatı kıyısındaki sığlıklarda tortuları ileri geri yıkadı, ovolitler i oluşturdu ve bunları kıyıya yakın daha dik banklarda 2 ila 40 fit kalınlığında biriktirdi. Göl kuruduğunda (2 ila 4 milyon yıl önce), ovolit, silttaşı, volkanik tüfler ve bitişik dağ yamaçlarından alüvyon ile birlikte geride kaldı. Diğer tortular aşındı, daha dayanıklı ovolit ise tümseklere, küçük kemerlere ve diğer doğal "heykellere" dönüştü. Shoofly Ovoliti, Arazi Yönetimi Bürosu (BLM) tarafından yönetilen Bruneau, Idaho'nun batısındaki kamu arazisinde yer almaktadır. Shoofly Ovoliti'nin fiziksel ve kimyasal özellikleri, BLM'nin arazi kullanımı yönetimi ve yerinde yorumlama yoluyla koruduğu bir dizi nadir bitki için uygun ortamı yaratır.

Bu tür kireçtaşı, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Indiana'da da bulunur. Indiana, Ovolitik kasabası kireçtaşı ticareti için kurulmuş ve adını taşımaktadır. Ovolitik, Bedford ve Bloomington'daki taş ocakları, New York'taki Empire State Binası ve Arlington, Virginia'daki Pentagon gibi ABD'nin simge yapılarının malzemelerine katkıda bulundu. Bloomington'daki Indiana Üniversitesi kampüsündeki binaların çoğu, yerli ovolitik kireçtaşı malzemesiyle inşa edilmiştir ve Indianapolis, Indiana şehir merkezindeki Askerler ve Denizciler Anıtı, esas olarak gri ovolitik kireçtaşından yapılmıştır.

Ovolitler ayrıca Pensilvanya, Maryland, Batı Virginia ve Virginia'daki Büyük Appalachian Vadisi'ndeki Kambriyen çağındaki Conococheague kireçtaşında da görülür.

Rogenstein, çimento maddesinin killi olduğu belirli bir ovolit tipini tanımlayan bir terimdir.

Ayrıca bakınız
--------------

* Geologic time scale
* Geology of Great Britain
* Pearl – also formed from concentric layers of calcium carbonate
* Oolitic aragonite sand

Kaynakça
--------

1. ↑  *A to Z of Rocks, Minerals and Gems* (İngilizce). Quarto Publishing Group UK. 2020. ISBN 978-0-7112-5684-2.
2. ↑  "Oolite". *Kansas Geological Survey*. 29 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2021.
3. ↑  *Rocks & Minerals*. The Observer's Book of. Londra: Bloomsbury. 1992 [1979]. ss. 161-162. ISBN 1-85471-044-3. Oolitic limestones … are among the most popular building stones and include Portland stone and Bath stone
4. ↑  "Miami Limestone". *USGS*. 28 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2019.
5. ↑  "Mud Flat Oolite". *www.blm.gov*. 28 Mayıs 2015. 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2016.

Dış bağlantılar
---------------

* Wikimedia Commons'ta **Oolite** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
* Ooids and oolite at Wikibooks

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* LCCN: sh85094850
* NKC: ph367801
* NLI: 987007545901705171

 |