**Sug-Aksı sumuzu** (Tuva Türkçesi:Суг-Аксы сумузу), Tuva Cumhuriyeti'nde Sütgöl kojuununa bağlı kırsal yerleşim statüsünde bir belde idari birimidir. Belde anlamında sumu sözü kullanılmakta olup sumu idari merkezi de Sug-Aksı köyüdür. 2020 yılı nüfusu 3215 kişidir. 
İdari merkez ve sumuzun tek yerleşim yeri Sug-Aksı köyüdür.

Sözkökü
-------

Tıva Türkçesinde *sug', su demektir. Aksı ise Ağzı demektir.*

Coğrafya
--------

Hemçik akarsuyun yakınında, Kızıl şehrinden batıya doğru 286 km ırakta durur.

Tarih
-----

Sug-Aksı sumuzunun merkezi olan Sug-Aksı köyünde ilk evler 1938'de ortaya çıktı. 1940 yılında, ilk okul müdürü İvan Çadamoğlu Onamçal ile açıldı. 1942-1943'te ilk kültür evi bir tıp merkezi ile birlikte inşa edildi.

1991 yılına kadar adı Süt-Höl'dur.

Din
---

Şamanizm'in yerini artık tamamen Budizm almaktadır. 2008-2010'da Sug-Aksı'da bir Budist mabedi olan "Düpten Şedüplin" inşa edildi. 
24 Temmuz 2010'da Sug-Aksı köyündeki ilk hüree (mabed) "Dupten Şeduplin"in büyük açılışı gerçekleşti. Bu hüree inşası 2008 yılında Sug-Aksı köyünün sakinlerinin yanı sıra tüm Süt-Höl bölgesinin sakinlerinin aktif desteğiyle başladı. "Halk İnşaatı" her yaştan insanı birleştirdi: Kojuun (bölge) sakinlerinin neredeyse tamamı ve yetkililerin temsilcileri çalışmalara aktif olarak katıldı.
Daha önce, Sug-Aksı ve Bora-Tayga köylerine giden yolların kesiştiği noktada bulunan bu bölgeye bir suburgan dikildi. Halk efsanelerine göre, Bogdo-Gegen buraları ziyaret ettiğinde buranın tarafından seçildiğini ve özel enerjisini ve kutsal anlamını not ettiğini söyler. Aslında yöre sakinleri için kutsal olan Süt Gölü ve Kızıl-Tayga Dağları'na giden yolu açan bir kapıdır.
Yeni hüree'nin kapıları tüm yıl boyunca bölge sakinlerine açık olmaktadır. Gerekli ritüellerin yürütülmesi için yerel Budist derneği "Dupten Şeduplin"in lamaları olacaktır. Hüree'nin başkanı Lopsan-Davaa Başkı'dır. "Dupten Şeduplin" adı On Dördüncü Dalay Lama tarafından önerildi ve inşaat için onay verdi. 2009'dan bu yana, "Üstüü-Huree" festivaline katılanlar için hüree ve suburgan ziyaretine katılım olur ve ardından Süt gölüne giderler.
Hüree'nin açılışına "Tıva Cumhuriyeti Budistler Derneği", Tıva Tsultim Başkı'dan Kamba Lama ve komşu idari birimlerdeki lama
temsilcileri geldi. Ortak bir dua töreni düzenlediler. Yetkililerden ve basından temsilciler geldi.

Nüfus
-----

202 yılında nüfus 3215 kişidir.

Kaynakça
--------

1. ↑  Dorugool Monguş, Tıvaca-Türkçe Sözlük.
2. ↑  "Yeni mabedin açılışı". 9 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi.

Dış bağlantılar
---------------

| * g
* t
* d
Sütgöl'ün idari birimleri
 |
| --- |
| İl merkezi | 
* Su Ağzı

 |
| Bağlı sumular (Kırsal yerleşimler) | 
* Sug-Aksı sumuzu: merkezi Sug-Aksı köyü

* Aldan-Maadır sumuzu: merkezi Aldan-Maadır köyü

* Ak-Daş sumuzu: merkezi Ak-Daş köyü

* Bora-Tayga sumuzu:merkezi Bora-Tayga köyü

* Kara-Çıraa sumuzu: merkezi Kara-Çıraa köyü

* Kızıl-Tayga sumuzu: merkezi Kızıl-Tayga köyü

* İşkin sumuzu: merkezi İşkin köyü

 |

| * g
* t
* d
 Tıva Cumhuriyeti  |
| --- |
| Başkent: **Kızıl** |
| Şehirler | Kızıl **·**  Kaa-Hem  **·** Aktoprak **·** Şagaanarıg **·**  Çadaana **·**  Kızılmajalık  **·** Turan **·**  |  |
| İdari bölgeler (Kojuunlar) | Baytayga **·**  Batı Kemçik **·**  Bii-Hem **·**  Kaa-Hem **·**  Kızıl **·**  Möngün-Tayga **·**  Övür **·**  Sütgöl **·**  Tandı **·**  Teregöl **·**  Tes Hem **·**  Toju **·**  Ulug Hem **·**  Çaa Göl **·**  Yedigöl **·**  Doğu Kemçik **·**  Erzin |
| Akarsular | Aksu **·**  Alaş **·**  Biğ kem **·**  Busın **·**  Delgermörön **·**  Eerbek **·**  Eleges **·**  Erzin **·**  Kam Sarı **·**  Han Tengri **·**  Kemçik **·**  Kaa kem **·**  Mögenbüren **·**  Narın **·**  Sıstıg **·**  Tes kem **·**  Ulu kem **·**  Yenigöl kem **·**  Yinge **·**  Oyuk (Egük) **·**  Şagonar |
| Göller | Çagıtay **·**  Çeder **·**  Tuz gölü **·**  Erzin Tuz gölü **·**  Samagaltay Tuz gölü **·**  Kayın göl **·**  Kindikli göl **·**  Bataklıgöl **·**  Noyan **·**  Tere **·**  Tojugöl **·**  Töre **·**  Uspa göl **·**  Şaranur |
| Dağlar | Obruçev **·**  Alaş **·**  Baytayga **·**  Kızıltayga **·** Biçe Möngüntayga **·**  Kemçik dağ **·**  Karlığan **·**  Hayırakan **·**  Kurtlu Şibi **·**  Möngüntayga **·**  Kögmen **·**  Tandı dağ **·**  Çavaş **·**  Öğök **·**  Üde **·**  Şiveelig |
| Turizm | Por Bajın **·**  Kızıl Hooray **·**  Şiveelig **·**  Deliklikaya **·**  Örgülüdağ **·**  Arjaan kurganları **·**  Altınbulak kompleksi  **·**  Asyanın Ortası Anıtı  **·**  Dürgen Kanyonu |
| Konular | Bayrak **·**  Arma **·**  Marş **·**  Dil **·** Tarih **·**  Coğrafya **·**  Nüfus **·**  Kişiler **·** İdari yapılanması |