**Franz von Baader** (27 Mart 1765 – 23 Mayıs 1841), doğum ismi **Benedikt Franz Xaver Baader** olan Alman Katolik filozof, teolog, doktor ve maden mühendisidir. Zamanının ampirizmine direnerek, Descartes'tan bu yana Batı felsefesinin çoğunu ateizme yönelmekle suçladı ve Skolastik okulun yeniden canlanması olarak kabul edildi. Çağının en etkili ilahiyatçılarından biriydi, ancak daha sonraki felsefe üzerindeki etkisi daha az oldu. Bugün, Meister Eckhart ile teolojik angajmanı akademiye ve hatta daha genel olarak Hıristiyanlık ve teozofiye yeniden soktuğu düşünülüyor.

Hayatı
------

Benedikt Franz Xaver Baader 27 Mart 1765'te Münih, Bavyera'da doğdu. Joseph Franz von Paula Baader (15 Eylül 1733 – 16 Şubat 1794) ile Maria Dorothea Rosalia von Schöpf (25 Ekim 1742 – 5 Şubat 1829), üçüncü oğullarıydı. 1775'te Franz'ın babası Joseph, Bavyera Elektörü Maximilian III Joseph'in saray doktoru oldu. (Elektör iki yıl sonra öldü.)

Franz'ın iki ağabeyinin ikisi de seçkin insanlardı. Clemens Alois Andreas Baader (8 Nisan 1762 – 23 Mart 1838) bir yazardı. Joseph Anton Ignaz Baader (30 Eylül 1763 – 20 Kasım 1835) bir mühendisti.

Franz, Ingolstadt ve Viyana'da tıp okudu ve bir süre babasına tıbbi hizmetlerinde yardımcı oldu. Ancak Franz kısa süre sonra doktorluk hayatının kendisine uygun olmadığını anladı ve onun yerine maden mühendisi olmaya karar verdi. Abraham Gottlob Werner ile çalışarak, Kuzey Almanya'daki birçok maden bölgesini gezdi ve 1792'den 1796'ya kadar İngiltere'de yaşadı.

İngiltere'de Franz von Baader, kendisine son derece tatsız gelen David Hume, David Hartley ve William Godwin'in ampirizmiyle tanıştı. Ama aynı zamanda Meister Eckhart, Louis Claude de Saint-Martin ve Jakob Böhme'nin mistik spekülasyonlarıyla da karşılaştı ve bunları daha çok beğendi. 1796'da Almanya'ya döndü ve Hamburg'da sonradan yakın arkadaş olduğu F.H. Jacobi ile tanıştı. Friedrich Schelling ile de görüştü. Bu dönemde yayımladığı eserlerde açıkça o filozoftan etkilendiği görülse de, daha sonraki çalışmalarında bu etki bulunmaz.

Dostlukları, Baader'in Rus Çarı I. Aleksandr'a yazdığı mektupta modern felsefeyi kınamasının Schelling ile aralarını açtığı 1822 yılına kadar devam etti. Bu süre zarfında Baader kendini mesleğine adamaya devam etti.

Cam yapımında potas yerine sodyum sülfat kullanan yeni yöntemi ile 12,000 gulden (≈117 kg gümüş) değerinde ödül kazandı. 1817'den 1820'ye kadar maden müfettişliği görevini üstlendi ve hizmetlerinden dolayı asalet rütbesine yükseltildi. 1820'de emekli oldu ve ardından en iyi eserlerinden biri olan *Fermenta Cognitionis*'i 1822'den 1825'e kadar 6 bölüm halinde yayımladı. Bu eserinde Baader, modern felsefeyle mücadele ederek, Jakob Böhme'nin çalışmalarını tavsiye eder.

1826'da Münih'te yeni üniversite açıldığında, felsefe ve spekülatif teoloji profesörü olarak atandı. 1827'den 1836'ya kadar burada verdiği derslerden bazılarını *Almanca: Spekulative Dogmatik* adıyla 4 bölüm halinde yayımladı.

1831 tarihli "Forty Sentences from a Religious Erotic" adlı eseri Münihli bir ressam olan Emilie Linder'e ithaf edilmiştir.

1838'de, Roma Katolik Kilisesi'nin medeni meselelere müdahalesine alenen karşı çıkınca, hayatının kalan son üç yılı boyunca din felsefesi üzerine ders vermesi yasaklandı. 23 Mayıs 1841'de öldü. Münih'teki Alter Südfriedhof 'a gömüldü.

Felsefesi
---------

Baader'in felsefesini özetlemek zordur, çünkü o en derin düşüncelerini anlaşılmaz aforizmalar veya mistik semboller ve benzetmelerle ifade ederdi. Doktrinleri çoğunlukla kısa bağımsız makalelerde, Böhme ve St-Martin'in yazıları üzerine yorumlarda veya kapsamlı yazışmalarında ve dergilerinde açıklanır. Bununla birlikte, düşüncesinin ana hatlarını belirleyen belirgin noktalar da vardır. Baader, insan aklının kendi başına hedeflediği sona asla ulaşamayacağı konumundan yola çıkarak, inanç, kilise ve gelenek ön kabullerini bir kenara atamayacağımızı iddia eder. Onun bakış açısı Skolastisizm olarak tanımlanabilir, çünkü Skolastikler gibi teoloji ve felsefenin karşıt olmadığına, ancak otorite ve vahiy tarafından verilen gerçekleri aklın açıklığa kavuşturması gerektiğine inanıyordu. Yine de, inanç ve bilgi alemlerini daha da yakınlaştırma girişimlerinde, Meister Eckhart, Paracelsus ve Böhme'nin mistisizmine yaklaştığı da görülür. Var oluşumuz, Tanrı'nın bizi tanımasına bağlıdır. Tüm öz-bilinç aynı zamanda Tanrı-bilincidir ve tüm bilgi, Tanrı'yla birlikte bilmek, Tanrı'nın bilincinde olmak veya ona katılmaktır.

Teoloji
-------

Baader'in felsefesi bu nedenle esasen bir teozofi biçimidir. Tanrı salt soyut Varlık (*Latince: substantia*)olarak tasarlanmamalı ama her şeyin temelindeki birincil İrade ve sonsuz bir süreç veya faaliyet (*Latince: actus*) olarak tanımlanmalıdır. Bu süreç, iki yönünü de ayırt edebileceğimiz, içkin veya ezoterik ve seçkin veya ekzoterik olan Tanrı'nın kendi kendini yaratması olarak işlev görür. Yalnızca "ilkel irade" kendisinin düşündüğü veya bilincinde olduğu ölçüde, bilen ile bilineni, üretici ile üretilmişi birbirinden ayırabilir; Tanrı, yalnızca mutlak ruh olduğu sürece Kendi gerçekliğine sahiptir. Teslis (Baader tarafından *Latince: Ternar* olarak adlandırılır) verili değildir, ancak mümkün kılınır, yansıtılır ve "ilkel iradeden" farklı olmayan Tanrı'nın ebedi ve kişisel olmayan fikri veya bilgeliği aracılığıyla gerçekleşir. Kişilik ve somut gerçeklik, Tanrı tarafından ebediyen ve zorunlu olarak üretilen doğa aracılığıyla bu Üçleme'nin ayrı taraflarına verilir. Varoluşun bu yönleri, zaman içinde art arda meydana gelmez, ancak ilahi Varlığın kendi kendine evriminin gerekli unsurlarına uygun şekilde *Latince: sub specie aeternitatis* olarak ortaya çıkar. Onun "doğası", Tanrı'nın sevgisinin ve iradesinin gereksiz, özgür ve geçici olmayan bir eylemi olan ve spekülatif olarak çıkarsanamayan, ancak tarihsel bir gerçek olarak kabul edilmesi gereken Yaradılışın doğası ile karıştırılmamalıdır.

Yaratılmış varlıklar başlangıçta üç türdendi: akıllılar veya melekler; akıllı olmayan maddi dünya; ve aralarında aracılık yapan insan. Meleklere ve insana özgürlük bahşedilmiştir. Adem'in Düşüşü ve Lucifer, gerekli olmasa da mümkün olan tarihi gerçeklerdi. Baader, meleklerin Tanrı ile eşitliğe yükselme arzusu (yani gurur) nedeniyle, ve insanın da (çeşitli bedensel günahlar yoluyla) kendisinin doğa düzeyine inmesine izin vererek düştüğünü düşünür. Baader, bildiğimiz şekliyle dünyanın -zaman, mekan ve madde ile- ancak insanlığın düşüşünden sonra başladığını ve insanlığa kurtuluş fırsatı veren Tanrı'nın bir armağanı olarak yaratıldığını düşünüyordu. Baader, bu evren anlayışına dayanan bir dizi çalışma üzerinden fizyoloji ve antropoloji teorileri geliştirdi, ancak esas olarak Böhme'nin fikirleriyle örtüşüyordu. Prensip olarak, çeşitli günahların olumsuz etkilerinin izini sürer ve bunların ortadan kaldırılmasıyla doğal uyumların yeniden sağlanmasını savunur.

Onun etik sistemi, yalnızca ahlaki yasalara itaatin (Kantçılıkta olduğu gibi) yeterli olduğu fikrini reddeder. Bunun yerine, insanlık bunu kendi başına başarma yeteneğini kaybetmiş olsa da, ilahi düzendeki yerimizi fark etmek ve ona katılmak gereklidir. Böyle bir kavrayış için lütuf gerekli olduğundan, günahı ve kurtuluşu göz ardı eden hiçbir etik teori tatmin edici ve hatta mümkün değildir. Salt işler hiçbir zaman yeterli değildir, ancak Mesih'in iyileştirici erdemi, özellikle dua ve kilisenin ayinleri aracılığıyla alınmalıdır.

Baader, 19. yüzyıl Katolikliğinin en büyük spekülatif ilahiyatçıları arasında kabul edildi ve Richard Rothe, Julius Müller, Hans Lassen Martensen gibi isimleri de etkiledi.

Siyaset
-------

Baader, devlette iki şeyin gerekli olduğunu savundu: hükümdara genel bir boyun eğiş (bu olmadan iç savaş veya işgal olurdu) ve rütbe eşitsizliği (bu olmadan hiçbir örgütlenme olmazdı). Baader, yalnızca Tanrı'nın insanlığın gerçek hükümdarı olduğunu düşündüğünden, bir hükûmete sadakatin ancak gerçekten Hristiyan olduğunda sağlanabileceğini veya gösterilebileceğini savundu; despotizme, sosyalizme ve liberalizme eşit derecede karşı çıktı. Onun fikir devleti, ilkeleri hem pasif hem de irrasyonel dindarlığa ve Protestanlığın aşırı rasyonel doktrinlerine karşı çıkan Katolik Kilisesi tarafından yönetilen bir sivil topluluktu.

Cinsiyet sorunları
------------------

Baader'in ana fikirlerinden biri de androjin kavramıdır:

> Androjin, belirli bir aseksüellik ile sonuçlanan, tamamen yeni bir varlık yaratan sentez ve iki cinsi hermafrodit gibi 'ateşli bir karşıtlıkta' yan yana getirmeyen cinsiyetlerin uyumlu birleşimidir.
> 
> 

Baader, Genesis'in insanın yaratılışına ilişkin iki anlatımının ilkinin harfi harfine ifadesini takiben, insanın başlangıçta çift cinsiyetli bir varlık olduğunu söyler. Ne erkek ne de kadın "Tanrı'nın sureti ve benzerliği" değil, yalnızca androjindir. Her iki cinsiyet de, androjinin orijinal tanrısallığından eşit derecede düşmüştür. Androjenizm, insanın Tanrı'ya benzerliği, doğaüstü yükselişidir. Buradan cinsiyetlerin sona ermesi ve yok olması gerektiği sonucu çıkar. Bu pozisyonlardan Baader, evliliğin kutsallığını, melek biseksüelliğinin sembolik bir geri dönüşü olarak yorumladı:

> İki aşığın çözülmez bağındaki gerçek aşkın sırrı ve kutsallığı, androjinin, saf ve tüm insanlığın restorasyonu için her birinin kendi içinde birbirine yardım etmesinden oluşur.
> 
> 

Nihayetinde Mesih'in kurban edilmesi, ilk androjinliğin yeniden kurulmasını mümkün kılacaktır. Baader, ilk androjinliğin dünya sona yaklaşırken geri döneceğine inanıyordu.

Çalışmaları
-----------

Ölümünden birkaç yıl sonra, Baader'in eserleri birkaç öğrencisi tarafından toplandı ve düzenlendi. Bu derlemeler, 1851 ile 1860 yılları arasında Leipzig'de konulara göre düzenlenmiş 16 cilt halinde yayımlandı. Cilt. I Epistemoloji ile, Cilt. II metafizik ile, Cilt. III, doğal felsefe ile, Cilt. IV Antropoloji ile, Cilt. V & VI Sosyal felsefe ile, Cilt. VII'den X'e Din felsefesi ile, Cilt. XI Baader'in günlükleri ile, Cilt. XII, St-Martin hakkındaki yorumlarıyla, Cilt. XIII, Böhme üzerine yorumlarıyla, Cilt. XIV Zamanla ve Cilt. XV Biyografisi ve yazışmalarıyla ilgilidir. Cilt. XVI, diğerleri için bir indeks ve Lutterbeck tarafından hazırlanan kendi sisteminin mükemmel bir taslağını içeriyordu. Editörler tarafından yapılan değerli katkılar, bazı ciltlerin girişine eklenmiştir.

Kaynakça
--------

1. ↑  *The Myth of Disenchantment: Magic, Modernity, and the Birth of the Human Sciences*. *Josephson-Storm, Jason*. Chicago: University of Chicago Press. 2017. s. 189. ISBN 978-0-226-40336-6. 18 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Aralık 2022.
2. ↑  Abashnik 2010.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37  Adamson 1878.
4. 1 2 3  Hoffman 1857.
5. ↑  Grassl 1953.
6. ↑  "Historische Commission bei der königl. Akademie der Wissenschaften (1883)", *Linder, Emilie*, Allgemeine Deutsche Biographie, Bd. 18, München/Leipzig: Duncker & Humblot, s. 697, 1883, 9 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 2 Nisan 2021
7. ↑  "Ges. d. deut. Phil.", *Zeller, Eduard* (Almanca), ss. 732, 736
8. 1 2  Giles 1911.
9. ↑  Dynes 1990.
10. 1 2  Hoffman 1851–1860.

Ek kaynaklar
------------

* Klemme, Heiner F.; Kuehn, Manfred, (Ed.) (2010), Benedikt Franz Xaver von Baader"The Dictionary of Eighteenth-Century German Philosophers", *Abashnik, Vladimir*, Londra: Continuum International Publishing,  I, ss. 39-43 .
* Adamson, Robert (1878). "Franz Xaver von Baader". Baynes, T.S. (Ed.). *Encyclopædia Britannica*. **3** (9. bas.). New York: Charles Scribner's Sons. ss. 173–175.

* Androgyny"Encyclopedia of Homosexuality", *Dynes, Wayne R.*, New York: Garland Publishing,  I, ss. 56-58, 1990
* "Baader, Benedikt Franz Xaver von", *Grassl, Hans*, online (Almanca), Neue Deutsche Biographie, **1**, ss. 474-476, 1953, idn: 118505378, 9 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 9 Aralık 2022
* "Franz von Baaders Biographie und Briefwechsel *[Franz von Baader's Biography and Correspondence]*", *Hoffman, Hoffman, Franz Karl* (Almanca), Leipzig: Verlag von Herrmann Bethmann, reprinting Vol. XV of Baader's collected works as a separate volume, 1857
* Hoffman, Franz Karl, (Ed.) (1851–1860), *Baaders Sämmtliche Werke* [Baader's Complete Works] (Almanca), Leipzig: Verlag von Herrmann Bethmann, 9 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 9 Aralık 2022
* "Natur und Gott: Das wirkungsgeschichtliche Verhältnis Schellings und Baaders", *Zavko, Marie-Élise*, Würzburg: Königshausen & Neumann, 1996, ISBN 978-3-8260-1187-0

### Atıf

* Bu madde artık kamu malı olan bir yayından alınan metni içeriyor: Chisholm, Hugh, (Ed.) (1911). "Baader, Franz Xaver von". *Encyclopædia Britannica* (11. bas.). Cambridge University Press.

Dış bağlantılar
---------------

* Franz Hoffmann (1875), "Baader, Franz von", *Allgemeine Deutsche Biographie (ADB)* (Almanca), **1**, Leipzig: Duncker & Humblot, ss. 713–725
* Franz Xaver von Baader, Catholic Encyclopedia. 1913.
* "Studies related to Franz von Baader", *Friesen, J. Glenn* (İngilizce), 9 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 9 Aralık 2022  & (Almanca)

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90132018
* BNE: XX1448520
* BNF: cb12358341b (data)
* CANTIC: a10415282
* CiNii: DA01264686
* GND: 118505378
* ISNI: 0000 0001 0879 7681
* LCCN: n79043904
* NKC: ola2002150478
* NLA: 35725898
* NLG: 156702
* NLI: 987007258044605171
* NSK: 000050132
* NTA: 070245169
* RERO: 02-A000015016
* SELIBR: 209286
* SUDOC: 07422199X
* Trove: 1059814
* VIAF: 24678240
* WorldCat: lccn-n79043904

 |