**Avram Noam Chomsky** (/noʊm ˈtʃɒmski/, Bu ses hakkındadinle (yardım·bilgi); İbranice telaffuz: ['noʔam 'χomski]; 7 Aralık 1928), Amerikalı dilbilimci, filozof, bilişsel bilimci, tarihçi, sosyal eleştirmen ve politik aktivist.

Philadelphia'da Aşkenazi Yahudi göçmenlerin çocuğu olarak dünyaya gelen Chomsky, New York City'deki alternatif kitapçılardan anarşizme erken bir ilgi duydu. Pennsylvania Üniversitesi'nde okudu ve 1955'te Harvard Society of Fellows'taki yüksek lisans çalışması sırasında, doktorasını kazandığı dönüşümsel gramer teorisini geliştirdi. Kendi ismiyle adlandırdığı *Chomsky Hiyerarşisi*’ni geliştirmiştir. Dilbilimine olan katkısı Davranışçılık kuramının eleştirisinde çok etkili olmuştur. Ayrıca bilişsel biliminin popülaritesini artırmıştır. Dilbilimsel çalışmalarının yanı sıra Kuzey Amerika’nın en önemli sol politikacı entelektüellerinden biri sayılır. Vietnam Savaşı’ndan itibaren ABD’nin dış ve ekonomik politikalarında Dünya'ca tanınan katı bir eleştirmendir. 1992 yılında gerçekleşen Sanat ve İnsan Hakları Takdirnamesi’nde, 1980 ve 1992 yılları arasında *Dünya'nın en çok alıntı yapılan yaşayan insanı* seçilmiştir. Noam Chomsky Anarko-sendikalizm ile liberter sosyalizm ile aynı hizada görmektedir. Ve Dünya Endüstri İşçileri Vakfının bir üyesidir.

Babası İbranice öğretmeniydi, ve Ortaçağ İbranice dil bilgisi üzerine hazırlanan bilimsel bir dergiyi çıkarmaktaydı. İlk eğitimini Philadephia'daki Oak Lane Country Day Okulu'nda ve Central Lisesi'nde aldı. 1940 ile 1945 yılları arasında New York şehrinin anarşist-sosyalist Yahudi entelektüel cemaatinin çalışmalarıyla haşır neşir oldu ve Arap-Yahudi işbirliği için çalışmak üzere İsrail'e göç etmeyi planladı.

Eğitimine dil bilimi, matematik ve felsefe çalışacağı Pensilvanya Üniversitesi'nde devam etti. 1945-50 yılları arasında Pensilvanya Üniversitesi öğrencisiydi ve dil bilimi öğrenimine başladı. Bu süre zarfında, Zellig Harris'in "Yapısal Dil Biliminin Yöntemi" adlı kitabının düzeltmeleri üzerine çalıştı ve Harris'in siyaset üzerine görüşlerine karşı sempati duymaya başladı. Radikal-empirist bir felsefeci olan Nelson Goodman'ın öğrenciliğini de yaptı. 1951 yılında Goodman'ın Genç Araştırmacı Bursu önerisini kabul ederek Harvard Üniversitesi'ne gitti.

1953 yılında Chomsky, Avrupa'ya seyahat etti. Bu gezi sırasında, yapısal dil bilimini şekillendirme girişiminin işe yaramayacağına karar verdi; çünkü dil oldukça soyut, doğuştan edinilen (İngilizce: *generative*) bir olguydu. Bundan sonraki çalışmalarının bu olgunun modellenmesi ile ilgili olması gerektiğine karar vermişti. 1955 yılında Pensilvanya Üniversitesi'nden doktora derecesini aldı; ancak bu dereceyi elde etmesini sağlayan araştırmaların çoğunu 1951-55 yılları arasında Harvard Üniversitesi'nde gerçekleştirdi. Doktora derecesini almasından bu yana Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde çalışmaktadır; şu anda Modern Diller ve Dil bilimi bölümündeki Ferrari P. Ward Başkanlığı görevinde bulunmaktadır. Noam, 24 Aralık 1949'da (şu anda Harvard Üniversitesi'nde profesör olan) Carol Schatz ile evlendi. Çiftin iki kız ve bir erkek çocukları vardır.

Noam ününü dil bilimi alanında kazandı. Dilbilimin bâzı tarihsel ilkelerini İbranice uzmanı olan babası William'dan edinmiştir. Aslında, yüksek lisans derecesi için gerçekleştirdiği ilk araştırmaları konuşulmakta olan modern İbranice hakkındaydı. Pek çok başarısının arasında en ünlü olanı, modern mantığa ve matematiksel temellere olan ilgisinden kaynaklanan üretici dil bilgisi (*ing. generative grammar*) üzerine olan çalışmalarıdır. Bunun sonucunda, bunu *üretici dil bilgisi*ni doğal dillerin tanımlamasına uygulamıştır. Öğrenci olarak, Noam Pennslyvania Üniversitesi dil bilimi profesörü olan Zellig Harris'ten oldukça etkilenmiştir. Zellis'in siyasi görüşlerine olan sempatisi, onu dil bilimi alanında yüksek lisans eğitimi görmeye yönlendirmiştir.

Noam her zaman siyaset ile ilgilenmiştir ve onu dil bilimi alanına çeken şeyin siyaset olduğu söylenir. Sosyalizm ve anarşizme doğru olan siyasi eğilimi, kendi deyişiyle *radikal New York Yahudi cemaati* nden kaynaklanmaktadır. 1965'ten beri ABD dış politikasının önde gelen eleştirmenlerinden birisi olmuştur. Amerika'nın Vietnam'a karışmasına karşı öne sürülen en önemli argümanlardan kabul edilen *Amerikan Gücü ve Yeni Mandarinler* makalelerinden oluşan kitabını yayınlamıştır.

Chomsky, akademik alanda saygı görmüş ve pek çok defa onurlandırılmıştır. Londra Üniversitesi ve Chicago Üniversitesi tarafından Onursal Doktorluk ile ödüllendirilen Chomsky, aynı zamanda Dünya'nın birçok yerinde konferanslara davet edilmiştir. 1967'de Berkeley'deki California Üniversitesi'nde Beckman Konferansı'nı vermiştir. 1969'da ise Oxford Üniversitesi'nde John Locke Konferansı'nı ve Londra Üniversitesi'nde de Sherman Anma Konferası'nı vermiştir.

Kasım 2005 ve Haziran 2008 tarihlerinde ABD'den Foreign Policy ve İngiltere'den Prospect dergilerinin internet üzerinden okuyucu anketleri ile oluşturduğu Dünya'nın ilk 100 entelektüeli listelerinde, 2005 yılında 1. 2008 yılında 11. sırada yer almıştır.

Yaşamı
------

Chomsky 7 Aralık 1928’de William Chomsky ve Elsie Simonofsky’nin oğlu olarak Dünya'ya gelmiştir. 1945 yılında Pensilvanya Üniversitesi’nde felsefe ve dil bilimi alanında eğitim almaya başlamıştır. Hocaları arasında önde gelen dil bilimciler Zellig S. Haris ve felsefeci Nelson Goodman’dır. Chomsky’nin anarşist çalışmaları 1940'lı yıllardan sonra şekillenmeye başlamıştır. En önemlilerinden birisi İspanya İç Savaşı sırasındaki karşıt anarşist beyanlarıdır.

1950'li yılların başında birkaç yıl Harvard Üniversitesi’nde eğitim almıştır. 1955 yılında ise Pensilvanya Üniversitesi’nde dil bilimi alanında doktora unvanı elde etmiştir. ‘The Logical Structure of Linguistic Theory’ (Dilbilim Teorisinin Mantıksal Yapısı) isimli doktora çalışmasında düşünceleri geliştirmeye yönelik araştırmalar yapmıştır. Bunu 1957 yılında Linguistik alanında en çok tanınan kitabı ‘Syntactic Structures’da (Sentaktik Yapılar) belirtmiştir.

Doktorasından sonra asistan profesörlüğüne atanmıştır. 1961’den sonra Massachusetts Teknoloji Enstitüsü, Dilbilimi ve Felsefe alanında ordinaryüs olmuştur. 1960'tan bu yana dil bilimi alanındaki çalışmaları Dünya'ca tanınmaktadır. Bununla birlikte bu alanda en önemli kuramcılardan birisi olarak kabul edilmektedir. Noam Chomsky 1949 yılından beri Dilbilimci Carol Chomsky ile evlidir.

Noam Chomsky’nin dil bilimine akademik etkileri
-----------------------------------------------

Noam Chomsky doğal dilleri anlamlarına göre kategorize etmiştir. Kategorize etme eylemini, özel dil ifadelerini meta dil yardımı ile adlandırarak yapmıştır. Meta dilden ayrılarak gelişen gramer sınıfları bir hiyerarşide bölümlere ayrılabilir; bu, günümüzde Chomsky Hiyerarşisi olarak adlandırılır. Chomsky’nin bu çalışmaları dil biliminin temel yapı taşlarını oluşturur. Resmî diller ve Chomsky Hiyerarşisi bilişim evresinde, özellikle karmaşa teorisi ve derleyici yapıların oluşumunda, önemli bir rol oynamıştır. Steven Pinker gibi modern araştırmacılar Chomsky’nin yöntemleri üzerine kendi çalışmalarını yürütmüşlerdir.

Alan Turing’in çalışmalarıyla beraber doğal dillerin matematiksel bir bakış açısıyla ulaşılabilir olduğu yapısal bir alan ve biçimlendirme yöntemi meydana getirilirken makine çevirisi esas itibarıyla mümkün kılınmıştır.

Doğal dillerin matematiksel olarak formüllendirilmesi işlemi, Bilgisayar Dilbilimi adı altında oluşan yeni araştırma alanının ortaya çıkmasını sağlayan Chomsky, doğal dillerin matematiksel yollarla tanımlandığı teorileri ile Turing’in üretici dönüşümlü gramer teorisinin eksiksiz oluşunun kanıtlanmasından sonra dil bilimciler tarafından eleştirilere maruz kalmış ve bilişsel olarak benimsenmiştir. Eleştirilere maruz kalan Chomsky, sözde engellerle kendi dil bilgisi özelliklerini sınırlandırmıştır. Bu ve Goverment, Binding ve Minimalist Program gibi sonraki gramer teorileri, gerçi kusursuz olarak formüllendirilmemiştir ve birleşmeye dayalı LFG (Lexical Functional Gramer) ve HPSG (Head-Driven Phrase Structure Gramer) kuramlarının yanında Bilgisayar Dilbilimi için hâlâ ikinci derece rol oynar.

Noam Chomsky 1965 yılından bu yana Amerika’nın dış politikasını ağır bir şekilde eleştiren sol eğilimli muhaliflerin başında gelir. Amerika’nın dış politikası üzerine yaptığı konuşma kayıtları hem kitap hem CD olarak çoğaltılmıştır. Bunlardan birisi ‘Label Alternative Tentacles von Jello Biafra’dır.

Chomsky, Edward S. Herman ile birlikte kitle iletişim araçları vasıtasıyla kapitalist ortamı haberlerle biçimlendirerek, yönetim ve üst tabakanın onları önemsemesinde rol oynayan propaganda modeli üzerine çalışmıştır.

Dilbilimine olan katkıları
--------------------------

Chomsky’nin ilk kitabı ‘Syntactic Structures’, onun doktora çalışması olan ‘Logical Structure of Linguistic Theory’nin kısaltılmış, yeniden düzenlenmiş bir özetidir. Bu kitapta Chomsky dönüşümsel gramer teorisini okuyucusuna takdim etmiştir. Bu teoride anlam ifadelerini (kelime, cümle grubu ve cümlelerin) kullanmıştır ve bu ifadelerin yüzeysel metinlerde kurduğu bağlantının, metinlerde soyutsal anlam derinliği yarattığını belirtmiştir. (Yüzeysel ve anlamsal derinlik yapıları arasındaki açık olarak görünen fark bugün şimdiki benzer teorilerde artık kullanılmamaktadır). Kuralları yapılandırırken, ifadelerin oluşumu ve yorumlanması, deyim yapılarının oluşumunda etki sağlar. Dolayısıyla sonu belli dilbilgisel kurallarla ve sözcüklerle sınırsız sayıda, önceden hiç söylenmemiş cümlecikler oluşturulabilinir. Cümleleri bu şekilde oluşturma yeteneği insanoğlunun doğuştan gelen bir yeteneğidir ve insanoğlunun genetik yapısının belli bir kısmıdır. Bunu da Chomsky ‘Evrensel Dilbilgisi’ olarak adlandırmıştır. Bu bizim biyolojik ve bilişsel bir özelliğimizdir ve bu özelliğimizden tam olarak haberdar değilizdir ve çok azımız bu özelliği bilir.

Chomsky’nin teorileri farklı alanlarda köklü bir şekilde kullanılmıştır. Bâzı yayınları:

* 1981 Goverment & Bindung (GB)
* 1992 Minimalistisches Program (MP)
* 1994 Bare Phrase Structure (BPS)
* 2001 Derivation By Phase (DBP)

Chomsky’nin 1990'lı yılların başından bu yana yaptığı güncel teorilerden en fazla kullanılan, talep edilen teori ‘Evrensel Dilbilgisi’dir. Dilbilgisel esaslar dillerde belirlenir ve doğuştan gelen bir yetenekle parametreler vasıtasıyla beyinde kategorize edilir. Bu parametrelere bağlı olarak diller dilbilgisel niteliklerini gösterir ki bunlar artık ek olarak öğrenilmez.

Chomsky’nin çocukların dil öğrenimi ile ilgili araştırmaları da vardır. Bir dil öğrenmeye başlayan bir çocuk, öncelikle dilin sözcüksel yapılarını ve morfemlerini edinir.

Chomsky’nin yaklaşımları birden çok gözlemlerle beslenmiştir. Ona hayret verici gelen, çocukların dil öğrenme hızıdır. Devamında, Dünya'nın her yerinde çocukların benzer bir şekilde dil öğrendiğini fark etmiştir. Buna bağlı olarak da yine Dünya'nın her yerinde çocukların dil öğrenirken benzer hatalar yaptığını tespit etmiştir.

Chomsky’nin düşünceleri çocuk dilleri üzerine araştırma yapan alanlarda çok büyük bir etkiye sahiptir. Yine bu alanda araştırma yapan bilim insanalarını her ne kadar bazen zıt düşünceler olsa da etkilemiştir.

Üretici gramer
--------------

Chomsky’nin genellikle üretici gramer olarak adlandırılan sözdizimi teorisi, özellikle Amerika Birleşik Devletleri dışında yer alan bilim insanları tarafından tartışılmıştır Chomsky’nin sözdizimsel analizleri son derece soyut ifadelerdir. Bu analizler somut dillerdeki dilbilgisel olan ve olmayan modellerin sınırlarının özenli bir şekilde incelenmesine dayanır. Bunun gibi dilbilgisel hükümler anadil konuşucusunda bulunur. Dolayısıyla dil bilimciler anadil üzerine yoğunlaşır veya Dünya'da akıcı bir şekilde hüküm süren İngilizce, Fransızca, Almanca, Hollandaca, İtalyanca, Japonca veya Çince gibi dillere odaklanırlar. Bazen üretici dil analizleri bir dil üzerine uygulandığında ve önceden üzerinde çalışılmamışsa, beklenildiğinin tam tersine başarısızlıkla sonuçlanabilir. Yeni bir dil araştırılırken, Üretici Gramer’in taslağı üzerinde sayısız düzeltmeler yapılabilinir.

Evrensel dile yönelik (bütün dillerde olan ifadeler) talepler zamanla artmaktadır. Örneğin 1990'lı yıllarda Kayne’nin büyün dillerde ortak özne, fiil, nesne düzeninin olması önerisi, 1960'lı yıllarda akla uygun olmayan bir öneriydi. İşlevsel – tipolojik anlayış veya dil tipolojilerine yönelik görüşler, dillerin çeşitliliğine yönelik araştırmaların odak noktası olmuştur.

Chomsky’nin başlangıcını sağladığı bu teori zamanla yeni araştırmalarla genişletilerek bu metodu takip etmek için ana dilde araştırmalar yapılmış ve zamanla kullanılan dillerde imgeler bulunmuştur.

Chomsky Hiyerarşisi
-------------------

Chomsky her ne kadar insan dillerini anlamada anahtar kişi olarak görünse de, aslında biçimsel diller üzerindeki çalışmalarıyla tanınmıştır. Onun hiyerarşisi, biçimsel dil bilgisinde oluşan ifade güçlüklerini kategorize eder. Her sınıf, biçimsel dillerde söz öbekleriyle başka cümlecikler oluşturabilir.

Chomsky, hiyerarşisinde dilin bâzı yönlerinin sınıflandırılması için daha zorlayıcı ve karmaşık dil bilgisi yapılarının olması gerektiğini savunmuştur. Örneğin; düzenli bir dil, İngilizce morfolojisini (biçimbilim) tanımlayabiliyor iken, İngilizce söz dizimini tanımlamakta yetersiz kalmıştır. Chomsky Hiyerarşisi dil biliminde teorik bilgiler sağlaması yönünden ön plana çıkması ile beraber şekil benzerliği ve dil bilimindeki bu tür konularla ilgili bilgisayar teorilerinde de büyük önem taşır.

Chomsky’nin dil bilimi teorilerine karşı oluşan görüşler
--------------------------------------------------------

Chomsky dil bilimi alanında görüşleriyle en gözde kuramcı olmasına rağmen, bu alanda yaptığı araştırmalar ve görüşleri ile sürekli eleştiri almıştır. Chomsky’nin görüşlerine alternatif olarak önde gelen dil bilimciler George Lakoff ve Mark Johnson’dur.

Bu iki dil bilimcinin bilişsel dilbilimsel çalışmaları, Chomsky’nin öncülüğünü yaptığı teorilerin ilerlemesinde önemli rol oynamıştır, ancak bâzı çizgilerde belirgin bir şekilde Chomsky’nin görüşlerinden uzak kalmıştır. Lakoff ve Johnson özellikle Chomsky’nin teorilerindeki yeni kartezyenci eklemeleri reddetmişlerdir ve teorilerde ne kadar algı sunulmuşsa da Chomsky’nin tarafında bulunmamayı tercih etmişlerdir.

Konnektivistler, psikoloji alanında Chomsky’nin teorilerine karşılık olarak yeni fikir hareketleri başlatmışlardır. Ludwig Wittgenstein, Saul Kripke gibi filozoflar Chomsky’nin Hümanist algılara yönelik görüşlerini yalanlamışlar ve bâzı kesimleri olumsuz yönde etkilemişlerdir.

Buna benzer olarak filozoflar Chomsky’nin soyut, akılcı görüşlerini görüngüsel, varoluşçu ve yapısal terimlerle kabul etmemişlerdir. Chomsky’e karşı oluşturulan zıt kutupların başında Hubert Dreyfus’dur. Dreyfus yapay zekâ kavramına karşı bitmez tükenmez eleştirileri ile tanınır.

Chomsky’nin psikolojiye katkıları
---------------------------------

Chomsky’nin dilbilimsel eserleri 20. yüzyılda psikoloji alanındaki gelişmeleri de etkilemiştir. Onun Evrensel Dilbilgisi teorisi, yaşadığı dönemdeki davranışçı teorilere karşı meydan okuma olarak ve çocukların dili öğrenme evresi, dile karşı olan dil yetisini anlamaya yönelik bir teori olarak kabul edilmiştir.

1959 yılında B. F. Skinner’in kitabı olan Verbal Behaviour’a karşılık bir kitap yazmış ve görüşlerini ortaya koymuştur. Bu kitapta önde gelen davranış bilimcilerden ve dilsel davranışlardan bahsedilmektedir.

Chomsky’nin Skinner’in çalışmalarına yönelik eleştirileri psikolojide bilişsel olarak bir dönüm noktası olmuştur. Kitabı ‘Cartesianische Linguistik’te (Kartezyenci Linguistik) ve sonraki çalışmalarında Chomsky insanların dil yetisini anlamaya ve geliştirmeye yönelik çalışmalar yaptı ve bu çalışmalar psikolojinin diğer alanlarında model olarak kullanılmış, geliştirilmiştir. Günümüzde kullanılan çoğu kavram Chomsky’nin öncülüğü sayesinde elde edilmiştir.

Öncelikle burada üç ayrı çekirdek düşünce vardır:

Birincisinde Chomsky aklın bilişsel olduğunu ileri sürmektedir. Bu demek oluyor ki zihinsel durumlar, örneğin kanı ve şüphe gibi duygular içermektedir. Chomsky’nin görüşünden önce ortaya konulan teorilerde bu tür düşünceler tartışmalarla reddedilmişti. Sebep, etki ve ilişki bağlamında bu tür düşüncelerin boşuna olduğu belirtildi. Örneğin ‘sen bana X isteyip istemediğimi sorarsan, ben sana Y söyleyeceğim’ diyerek bunu somutlaştırmıştır. Burada Chomsky eylemlerin inanç ve bilinçsizlikle yapılmasından çok aklı anlamanın önemine dikkat çekmiştir.

İkincisinde ise Chomsky zamanla gelişen aklın büyük bir kısmının doğuştan gelen bir yetiyle donanımlı olduğunu savunmaktadır. Hiçbir bebek dil bilerek Dünya'ya gelmemiştir, ancak doğuştan gelen bir dil öğrenme yetisiyle doğar ve zamanla bu yeti birkaç dil öğrenme seviyesine yükselir. Dilbiliminde Chomsky’nin bu tezleri dilbilimsel zekâ olarak da tanımlanır. Psikologlar sonradan bu tezleri dilin farklı alanlarında uygulamaya koymuşlar ve geliştirmişlerdir.

Harvard Üniversitesi’nde psikolog olan Marc Hauser, Chomsky’nin görüşlerini temel alarak insanın dil güdüsüyle beraber benzer olarak ruh güdüsünü de doğuştan kazandığını iddia etmiştir. Yeni doğan birinin aklı bugün tanımlanamaz bir yapraktan başka bir şey değildir.

Chomsky ve onun görüşlerini benimseyen, takip eden bilim insanları uzun bir süre deneye dayalı tezler aracılığıyla ortaya konulan görüşleri reddetmişlerdir. ‘Önceden anlam da olmayan şeyin akılda da olmadığını’ ileri süren tezler insanların doğumdan sonra işlenmemiş bir beyne sahip olduklarını ileri sürmektedir.

Son olarak Chomsky birimsellik kavramından aklın bilişsel mimarisi üzerine bâzı kesin şemalar geliştirmiştir. Aklın özel yanılgı sistemleri yığıntılarından bir araya geldiğini savunmuştur. Bu tanımla Chomsky beyindeki her bilginin farklı bilişsel işlemlerle geri geldiğini savunan eski görüşlerden farkını ortaya koymuştur.

Chomsky’nin siyasî profili
--------------------------

1960'lı yıllardan itibaren Chomsky Dünya politikalarındaki görüşlerini açıkça ifade etmeye ve yazıya dökmeye başladı. 1964 yılında ilk olarak Amerika Birleşik Devletleri’nin Vietnam’daki müdahalesine karşı çıkarak politik görüşlerini belirtti. 1969 yılında Vietnam Savaşı’na karşı oluşumların yapılanmasında etkili olan bir yazı dizisi olan derleme şeklindeki kitabı ‘*Amerika und die neuen Mandarine*’yi (Amerika ve Yeni Mandarin) yayımladı. Bununla beraber Chomsky’nin savaşlara ve Amerika’nın dış politikasına olan karşıt tutumu Küba’da, Haiti’de, Nikaragua’da, Arap – İsrail çatışmalarında ve Körfez ve Kosova Savaşları’nda yapılan kıyımı, insan haksızlığı durumunu gözler önüne serdi. Bu tutum ayrıca küreselleşmeye ve yeni oluşan liberalleşme akımlarına da karşı çıkmıştır.

Chomsky bugün dil bilimindeki yadsınamaz katkılarıyla beraber Amerika’nın dış politikalarında zamanın en önemli muhaliflerinden birisidir ve haksız politik düzenlemelere ve medyanın, yönetimi destekleyen tutumuna her daim karşı çıkmıştır. Chomsky'ye göre medyayı anlamak için önce medyanın toplumsal yapı içerisindeki yerine bakmak gerekir. Chomsky, kendisinin kişisel görevini aydınlanma ve klasik liberalizmden kökenini alan geleneksel anarşist olarak tanımlar. Anarşist sendikalarına ve işçi haklarını önemseyen ‘Dünya'nın Endüstri İşçileri’ sendikalarına eğilim göstermiştir ve bu işçi sendikasının bir üyesidir.

Saygın kişilere verdiği ödülleriyle adını duyuran New York Times Book Review’de Chomsky bir kez ‘Günümüzün önemli entelektüeli’ seçildi. Noam Chomsky bununla ilgili bir konuşma yaptı: ‘Alıntı bir yayınevi tarafından yayınlandı, tabiî ki insan çok iyi bir şekilde okumalı’ der ve sözlerine şöyle devam eder: ‘Eğer bu çöküntü durumu olmasaydı, insan Amerika’nın dış politikaları ile ilgili saçmalıklar hakkında nasıl yazabilirdi?’ Bu eklemeleri kimse asla alıntı yapmaz, ama dürüst olmak gerekirse: ‘O olmasaydı inanıyorum ki yanlış bir şeyler yapardım.’

Chomsky politik yazılarından dolayı ‘Dünya'nın en fazla alıntı yapılan bireyi’ olarak kabul edilmektedir. Ayrıca Dünya üzerindeki kutuplaşma ve küreselleşmelere yönelik eleştirileri ile öncü bir düşünür sayılmaktadır.

Diğer eleştirmenler siyah ve beyaz renklerin oluşturduğu ve baskıların olduğu bir Dünya resmî çizdiği için Chomsky’i acımasız bir şekilde suçlamışlardır. Onlar Amerika ve İsrail’in haksız yere barışı sağladığını öne sürmüşlerdir. Ancak Chomsky her zaman Amerika ve İsrail’in Dünya'ya adalet ve barışı tam olarak sağlamadığını savunmuştur.

2001 yılında Chomsky Dünya'ca bilinen grup olan Rage Against the Machine ile politika konusunda Meksika’da bir röportaj yaptı. Bu röportajın kayıtları Konzert The Battle of Mexico’da DVD ve VHS formatında yayınlandı.

2008 yılında ise Chomsky seçimlerde bağımsız başkan adayı Ralph Nader’i destekledi. Ayrıca Barack Obama’yı desteklemeyen kesimlerdeki insanları John McCain’e karşı Barack Obama’ya oy vermeleri için yöneltme çalışmaları yaptı. Tabii ki Chomsky bu davranışları ile anarşist kesimden büyük bir tepki aldı.

Chomsky, Türkiye'nin güneydoğu illerinde süregelen sokağa çıkma yasaklarının ve şiddetin bir an önce son bulmasını talep eden akademisyen ve araştırmacılardan oluşan bir inisiyatif olan Barış İçin Akademisyenler inisiyatifinin bildirisine imza atan 1128 akademisyen arasındadır.

### Faurisson tartışması

1980'li yılların başında Fransa’da bir tartışma ortamı doğdu. Sebep olarak Chomsky’nin 1978 yılında gerçekleşen Yahudi soykırımı ve Fransız edebiyat profesörü Robert Faurisson’nun konuşma özgürlüğünün savunmasını talep etmesi ile ilgili 1979 sonbaharında Serge Thion’dan gerekçe istemesi görülmektedir. Faurisson 1978 ve 1979 yılında Le Monde’de soykırımda kullanılan gaz ocaklarının varlığını inkâr eden makaleller yayınlamıştı. Sonrasında iftira ve yabancı ırklara duyulan nefrete çağrı niteliğindeki yazılarından dolayı üç aylık bir cezaya çarptırıldı ve 21.000 frank değerinde para cezasına mahkûm edildi.

Yahudi soyundan gelen Chomsky, soykırım ile ilgili görüşleri Faurisson’un görüşleri ile zıt olmasına ve Faurisson’un Yahudi düşmanı ve Neonazi olduğunu bilmesine rağmen onun, konuşma özgürlüğü için çaba sarf ettiğini biliyordu. Sonradan Chomsky şunu fark etti ki insan özgür demeçler için bazen ‘en çirkin düşünceler’ için çaba sarf edebilir ve bu yüzyıllık eski bir prensiptir. Aşağıda da kitabından bu düşünce ile ilgili küçük bir kesit verilmiştir.

"Yıllardır, hatta yüzyıllardır, özellikle de söz konusu olan, korkunç fikirler ise, düşüncenin özgürce ifade hakkının hiç şaşmadan sürekli savunulması bir zorunluluktur; özgür ifade hakkını, bunu hiç aramayanlar adına savunmak oldukça kolaydır".
Chomsky bu cümleleri konuşma özgürlüğü ile ilgili metinlerinde kullanmıştır. Kitabı için önsöz olarak kullanacak herkese serbest kullanım iznini vermiştir. Bu tutumu yeni sansasyonlar yaratmıştır ve Faurisson tarafından kınamalar almıştır. Ayrıca tarihçi Pierre Vidal- Naquet ek olarak Chomsky’i suçlamıştır. Beraberinde Faurisson’u da Chomsky’nin iddialarına saygısız bir şekilde cevap verdiği için suçlamıştır.

Chomsky'nin Almanya'da Kabul Görmesi
------------------------------------

Chomsky’nin devletlerarasında olup biten çekişmeler üzerine yazdığı politik yazıları Almanya’da ilk olarak Suhrkamp Yayınları’nda yayınlanmıştır; ancak Chomsky’nin yazıları 1980'li yıllardan itibaren orada bir daha yayınlanmamıştır. Chomsky, 1990'lı yılların sonlarına doğru tekrar ortaya çıkmak için Almanya’da politika eleştirmeni olarak baskın kültürün ufkundan tamamen ortadan kaybolmuştur. Chomsky, Amerika’da da Avrupa ile kıyaslanabilinir şekilde kabul görmüştür. Küreselleşmeye karşıt hareketleriyle tekrar medyada ilgi çekene ve kitapları bütün Avrupa’da yayımlanana kadar Schwarzer Faden, Dinge Der Zeit gibi bâzı küçük sol gazetelerde yazılar yazmıştır.

Chomsky’nin Dilbilimsel Çalışmaları, özellikle Cartesian dilindeki Wilhelm von Humboldt’a Çağrısı, yayımlanmasının hemen ardından felsefi ve tarihi otoritelerden yoğun eleştiri almıştır.

Chomsky, Dilbilimi çalışmaları ve Amerika’nın dış politikaları üzerine sergilediği muhalif görüşlerin yanı sıra Türkiye’de yayınlanan ve toplatılan "Amerikan Müdahaleciliği" isimli kitabından dolayı Türkiye ile yakın temaslarda bulunarak seminerler vermiştir.

Bibliyografya
-------------

### Dil bilimi

(*Daha fazla bibliyografya için Chomsky'nin MIT'teki sayfasına bakınız.*)

* Chomsky (1951). Morphophonemics of Modern Hebrew. Master's thesis, University of Pennsylvania.
* Chomsky (1955). Logical Structure of Linguistic Theory.
* Chomsky (1955). Transformational Analysis. Ph. D. dissertation, University of Pennsylvania.
* Chomsky, Noam, Morris Halle, and Fred Lukoff (1956). "On accent and juncture in English." In For Roman Jakobson. The Hague: Mouton
* Chomsky (1957). Syntactic Structures. The Hague: Mouton. Reprint. Berlin and New York (1985).
* Chomsky (1964). Current Issues in Linguistic Theory.
* Chomsky (1965). Aspects of the Theory of Syntax. Cambridge: The MIT Press.
* Chomsky (1965). Cartesian Linguistics. New York: Harper and Row. Reprint. Cartesian Linguistics. A Chapter in the History of Rationalist Thought. Lanham, Maryland: University Press of America, 1986.
* Chomsky (1966). Topics in the Theory of Generative Grammar.
* Chomsky, Noam, and Morris Halle (1968). The Sound Pattern of English. New York: Harper & Row.
* Chomsky (1968). Language and Mind.
* Chomsky (1972). Studies on Semantics in Generative Grammar.
* Chomsky (1975). The Logical Structure of Linguistic Theory.
* Chomsky (1975). Reflections on Language.
* Chomsky (1977). Essays on Form and Interpretation.
* Chomsky (1979). Morphophonemics of Modern Hebrew.
* Chomsky (1980). Rules and Representations.
* Chomsky (1981). Lectures on Government and Binding: The Pisa Lectures. Holland: Foris Publications. Reprint. 7th Edition. Berlin and New York: Mouton de Gruyter, 1993.
* Chomsky (1982). Some Concepts and Consequences of the Theory of Government and Binding.
* Chomsky (1982). Language and the Study of Mind.
* Chomsky (1982). Noam Chomsky on The Generative Enterprise, A discussion with Riny Hyybregts and Henk van Riemsdijk.
* Chomsky (1984). Modular Approaches to the Study of the Mind.
* Chomsky (1986). Knowledge of Language: Its Nature, Origin, and Use.
* Chomsky (1986). Barriers. Linguistic Inquiry Monograph Thirteen. Cambridge, MA and London: The MIT Press.
* Chomsky (1993). Language and Thought.
* Chomsky (1995). The Minimalist Program. Cambridge, MA: The MIT Press.
* Chomsky (1998). On Language.
* Chomsky (2000). New Horizons in the Study of Language and Mind.
* Chomsky (2000). The Architecture of Language (Mukherji, et al, eds.).
* Chomsky (2001). On Nature and Language (Adriana Belletti and Luigi Rizzi, ed.).
* Chomsky, N. & Place, U. T. (2000). "The Chomsky-Place correspondence 1993-1994". Edited, with an introduction and suggested readings, by T. Schoneberger. The Analysis of Verbal Behavior, 17, 7-38.

### Bilgisayar bilimleri

Chomsky (1956). Three models for the description of language. I. R. E. Transactions on Information Theory, vol. IT-2, no. 3: 113-24.

### Siyaset

* (1967). The Responsibility of Intellectuals
* (1969). American Power and the New Mandarins
* (1970). "Notes on Anarchism", New York Review of Books
* (1970). At war with Asia
* (1970). Two Essays on Cambodia
* (1971). Chomsky: selected readings
* (1971). Problems of Knowledge and Freedom

(1973). For Reasons of State 

* 1973). Censored full text Counter-Revolutionary Violence: Bloodbaths in Fact and Propaganda (with Edward S. Herman)
* (1974). Peace in the Middle East? Reflections on Justice and Nationhood
* (1976). Intellectuals and the State
* (1978). Human Rights and American Foreign Policy
* (1979). Language and Responsibility
* 1979). The Political Economy of Human Rights, Volume I: The Washington Connection and Third World Fascism (with Edward Herman)
* (1979). The Political Economy of Human Rights, Volume II: After the Cataclysm: Postwar Indochina and the Reconstruction of Imperial Ideology (with Edward Herman)
* (1981). Radical Priorities
* (1982). Superpowers in collision: the cold war now
* (1982). Towards a New Cold War: Essays on the Current Crisis and How We Got There
* (1983). The Fateful Triangle: The United States, Israel, and the Palestinians
* (1985). Turning the Tide: U. S. intervention in Central America and the Struggle for Peace
* (1986). Pirates and Emperors: International Terrorism in the Real World
* (1986). The Race to Destruction: Its Rational Basis
* (1987). The Chomsky Reader
* (1987). On Power and Ideology
* (1987). Turning the Tide: the U. S. and Latin America
* (1988). The Culture of Terrorism
* (1988). Language and Politics
* (1988). Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media (with Edward Herman)
* (1989). Necessary Illusions
* (1991). Terrorizing the Neighborhood
* (1992). What Uncle Sam Really Wants
* (1992). Chronicles of Dissent
* (1992). Deterring Democracy
* (1993). Letters from Lexington: Reflections on Propaganda
* (1993). The Prosperous Few and the Restless Many
* (1993). Rethinking Camelot: JFK, the Vietnam War, and U. S. Political Culture
* (1993). World Order and Its Rules: Variations on Some Themes
* (1993). Year 501: The Conquest Continues
* (1994). Keeping the rabble in Line
* (1994). Secrets, Lies, and Democracy
* (1994). World Orders, Old and New
* (1996). Powers and Prospects: Reflections on Human Nature and the Social Order
* (1996). Class Warfare
* (1997). One Chapter, The Cold War and the University
* (1997). Media Control: The Spectacular Achievements of Propaganda
* (1998). The Common Good
* (1999). The Umbrella of US Power
* (1999). Latin America: From Colonization to Globalization
* (1999). Acts of Aggression: Policing "Rogue" States (with Edward W. Said)
* (1999). The New Military Humanism: Lessons from Kosovo
* (1999). Profit over People: Neoliberalism and Global Order
* (1999). The Fateful Triangle (updated edition)
* (2000). Chomsky on Mis-Education (edited by Donaldo Macedo)
* (2000). A New Generation Draws the Line: Kosovo, East Timor and the Standards of the West
* (2000). Rogue States: The Rule of Force in World Affairs
* (2001). Propaganda and the Public Mind
* (2001). 9-11
* (2002). Understanding Power: The Indispensable Chomsky
* (2002). Chomsky on Democracy and Education (edited by C. P. Otero)
* (2002). Media Control (Second Edition)
* (2002). Pirates and Emperors, Old and New: International Terrorism in the Real World
* (2003). Power and Terror: Post-9/11 Talks and Interviews
* (2003). Middle East Illusions: Including Peace in the Middle East? Reflections on Justice and Nationhood
* 2003). Hegemony or Survival: America's Quest for Global Dominance
* 2003). Znet article, Deep Concerns
* 2004). Getting Haiti Right This Time: The U. S. and the Coup (with Paul Farmer and Amy Goodman)
* (2005). Chomsky on Anarchism (edited by Barry Pateman)
* (2005) Government in the future. Seven Stories Press. ISBN 1-58322-685-0. Text of the lecture given at the Poetry Center, New York, February 16, 1970.
* (2005). Imperial Ambitions: Conversations on the Post-9/11 World
* (2005). The Impetious Imperialist
* (2006). Failed States: The Abuse of Power and the Assault on Democracy
* (2006). Perilous Power. The Middle East and U. S. Foreign Policy. Dialogues on Terror, Democracy, War, and Justice (with Gilbert Achcar)
* (2007). Interventions
* (2007). What We Say Goes: Conversations on U. S. Power in a Changing World

### Biyografiler

* Barsky, Robert (1997). Noam Chomsky: A Life of Dissent. Cambridge: MIT Press. ISBN 0-262-52255-1. Retrieved on 2006-09-05.
* Sperlich, Wolfgang B. (2006). Noam Chomsky. London: Reaktion Books. ISBN 1-86189-269-1. Retrieved on 2006-09-05.

**Türkçe Çeviriler**

* Noam Chomsky (2011), (Wolfgang B. Sperlich), Yapı Kredi Yayıncılık.
* Noam Chomsky Bir Muhalifin Yaşamı (2001), (Robert F. Barsky), Doğan Kitapçılık.
* Noam Chomsky ile İki Saat (2003), (Denis Robert, Weronika Zarachowicz), Plan B Yayınları

### Filmler

* Manufacturing Consent: Noam Chomsky and the Media, Director: Mark Achbar and Peter Wintonick (1992)
* Last Party 2000, Director: Rebecca Chaiklin and Donovan Leitch (2001)
* Power and Terror: Noam Chomsky in Our Times, Director: John Junkerman (2002)
* Distorted Morality — America's War On Terror?, Director: John Junkerman (2003)
* Noam Chomsky: Rebel Without a Pause (TV), Director: Will Pascoe (2003)
* The Corporation, Director: Jennifer Abbott and Mark Achbar (2003)
* Peace, Propaganda & the Promised Land, Directors: Sut Jhally and Bathsheba Ratzkoff (2004)

### Türkçeye çevrilmiş eserleri

#### Dille İlgili Kitapları

* Bilgi Sorunları ve Dil-Managua Dersleri (2009), (Çeviren: Veysi Kılıç), BGST Yayınları, 234 s.
* Dil ve Zihin (2001), Ankara, Ayraç Yayınevi. (Language and Mind kitabının çevirisi), (2011) Bilgesu Yayıncılık.
* Dil ve Sorumluluk (2002), Ekin Yayınları. (Language and Responsibility kitabının çevirisi)
* Doğa ve Dil Üzerine (2010) Sözcükler Yayınevi.

#### Diğer Yayınları

* Korsanlar ve İmparatorlar Gerçek Dünya'da Uluslararası Terörizm (1991), Akademi Yayınları.
* Kader Üçgeni (1993), İletişim Yayınevi.
* Modern Çağda Entelektüellerin Rolü (1994), Pınar Yayınları.
* Medya Denetimi Immediast Bildirgesi (1995), Tümzamanlar Yayınları.
* Düşük Yoğunluklu Demokrasi Yeni Dünya Düzeni ve Yeni Politik Güçler (1995), (Samir Amin, Andre Gunder Frank ile birlikte), Alan Yayıncılık
* Demokratik İdeallerin Çöküşü (1997), Pınar Yayınları.
* Medya Gerçeği (1999), Tümzamanlar Yayınları.
* Terörizm Efsanesi (1999), (Edward S. Herman, Gerry O'Sullivan, Alexander George ile birlikte) Ayraç Yayınevi.
* Yeni Dünya Düzeninde Yalanlar ve Gerçekler (2000), Mavi Ada.
* Dünya Düzeni: Eskisi Yenisi (2000), Metis Yayınları.
* Halkın Sırtından Kazanç (2000), Om Yayınevi.
* Sam Amca Ne İstiyor İkinci Dünya Savaşı'ndan Günümüze Amerikan Politikaları (2000), Minerva Yayınları.
* Demokrasi Gerçek ve Hayal (2001), Pınar Yayınları.
* Amerikan Müdahaleciliği (2001), Aram Yayınları.
* 11 Eylül (2002), Om Yayınevi.
* 11 Eylül ve Sonrası Dünya Nereye Gidiyor? (2002), Aram Yayınları.
* Batı'nın Yeni Standartları Kosova, Doğu Timor ve Dünya'ya Hükmeden Yeni Kuşak (2002), Everest Yayınları
* Medya Gerçeği (2002), Everest Yayınları.
* Terörizm Kültürü (2002), Pınar Yayınları.
* İktidarı Anlamak(2007), Aram Yayınları, (2010) Bgts Yayınları
* Hayaller ve Umutlar (2011) Yarın Yayıncılık.
* Yaşam ve Ölüm Arasında Gazze (2011), Bgts Yayınları.
* Demokrasi ve Eğitim, (editör: C. P. Otero), Bgst Yayınları.
* Sömürgecilikten Küreselleşmeye Ütopya Yayınevi
* Yeni Dünya Düzeninde Yalanlar ve Gerçekler Sarmal Yayınevi

### Ödüllerinden seçmeler

* 1984 Amerikan psikoloji örgütüne bilimsel katkı ödülü
* 1988 Kyoto ödülü
* 1996 Berlin- Brandenburg Bilim ödülü
* 2004 Carl- von – Ossietzky çağdaş tarih ve Oldenburg politika ödülü
* 2005 Dünya çapında entelektüel ödülü
* 2006 Uppsala üniversitesi doktora ödülü

### Alıntılar (çeviri)

*"Entelektüel olmak herkese bir çağrıdır: Bu şu anlama geliyor, insanlık için önemli olan sorunları çözmede herkesin kendi aklını kullanması. Bâzı insanlar yöneldikleri doğrultuda yol almak için yeterince konformisttir, güçlüdür ve ayrıcalıklıdır. Bu durumda kimse, hiçbir şekilde bir taksi şoföründen daha entelektüel olamaz. Bu taksi şoförü tesadüf eseri aynı şeyleri düşünen ve muhtemelen daha akıllı, ama daha az yüzeysel olan birisidir, çünkü bu gücün bir sorunudur."* — NOAM CHOMSKY, 2002 (İng.) (14)

*"…Demokratik toplumların halkı, manipülasyon ve dıştan kontrol edilmeyi önlemek amacıyla aklî öz savunma için kurlar aramalı…"* — NOAM CHOMSKY, IN MEDIACONTROL.

Kaynakça
--------

1. ↑  Chomsky wrote the preface to an edition of Rudolf Rocker's book *Anarcho-Syndicalism: Theory and Practice*. In it Chomsky wrote: "I felt at once, and still feel, that Rocker was pointing the way to a much better world, one that is within our grasp, one that may well be the only alternative to the 'universal catastrophe' towards which 'we are driving on under full sail'..." Book Citation: Rudolph Rocker. *Anarcho-Syndicalism: Theory and Practice*. AK Press. p. ii. 2004.
2. ↑  *Kitle İletişim Kuramları*. Dipnot Yayınları. 2017. s. 170. ISBN 978-605-4412-77-8.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
3. ↑  "1100’ün üzerinde akademisyenden barış çağrısı: Bu suça ortak olmayacağız". 29 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Diken*. 11 Ocak 2016. Erişim tarihi: 23 Ocak 2016.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikisöz'de ***Noam Chomsky*** ile ilgili sözleri bulabilirsiniz. |

* bilimi.net/chomsky.htm Noam Chomsky Biyografisi (Dil Bilimi Sitesinden)
* Z Dergisi'nde yayımlanan yazılarından Türkçeye çevrilenler
* Altınörs, Atakan (2012), "Davranışçı Yaklaşıma Chomsky'nin İtirazı", Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, Haziran 2012, s. 65-90[*ölü/kırık bağlantı*]
* Sezer, Ayhan, "Chomsky: Dev Küçük Adam (Chomsky'ye Eleştirel Bir Bakış[*ölü/kırık bağlantı*], Bilim ve Ütopya Dergisi]
* Sezer, Ayhan (2009), "Chomsky Sonrası Çağdaş Dilbilim: Yol Ayrımına Doğru", International Journal of Central Asian Studies.15 Şubat 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Chomsky: ‘ABD haydut devlet, Avrupa aşırı ırkçı’[*ölü/kırık bağlantı*], Nisan 2015

  


| * g
* t
* d
Sidney Barış Ödülü sahipleri |
| --- |
| 
* Muhammed Yunus (1998)
* Desmond Tutu (1999)
* Xanana Gusmão (2000)
* William Deane (2001)
* Mary Robinson (2002)
* Hanan Aşravi (2003)
* Arundhati Roy (2004)
* Olara Otunnu (2005)
* Irene Khan (2006)
* Hans Blix (2007)
* Pat Dodson (2008)
* John Pilger (2009)
* Vandana Shiva (2010)
* Noam Chomsky (2011)
* Sekai Holland (2012)
* Cynthia Maung (2013)
* Julian Burnside (2014)
* George Gittoes (2015)
* Naomi Klein (2016)
* Black Lives Matter (2017)
* Joseph Stiglitz (2018)
* #MeToo Movement (2019)
* Midnight Oil (2020)
* *Uluru Statement from the Heart* (2021–22)
* Nazanin Boniadi (2023)

 |

| * g
* t
* d
Sosyal ve politik felsefe |
| --- |
| Eski | 
* Aristoteles
* Augustine
* Çanakya
* Cicero
* Konfüçyüs
* Han Fei
* Lactantius
* Laozi
* Mensiyüs
* Mozi
* Origenes
* Filon
* Platon
* Plütark
* Polibios
* Shang
* Sun Tzu
* Tertullianus
* Thukididis
* Valluvar
* Ksenofon
* Xun Kuang

 |
| Ortaçağ | 
* Alpharabius
* Aquinas
* Avempace
* Avicenna
* Baldus
* Bartolus
* Bruni
* Dante
* Gelasius
* Gazzâlî
* Giles
* Gratian
* Gregory
* İbn Haldun
* Salisburyli John
* Latini
* Musa bin Meymun
* Marsilius
* Muhammed
* Nizâmülmülk
* Ockham
* Photios
* Gemistos Plethon
* İbn-i Tufeyl
* Wang

 |
| Erken modern | 
* Beza
* Boétie
* Bodin
* Bossuet
* Buchanan
* Calvin
* Campanella
* Desiderius Erasmus
* Filmer
* Grotius
* Guicciardini
* Harrington
* Hayashi
* Hobbes
* James
* Leibniz
* Locke
* Luther
* Machiavelli
* Malebranche
* Milton
* Montaigne
* More
* Müntzer
* Naudé
* Pufendorf
* Sidney
* Spinoza
* Suárez

 |
| 18th–19th-yüzyıl | 
* Bakunin
* Bastiat
* Beccaria
* Bentham
* Blanqui
* Bolingbroke
* Bonald
* Burke
* Carlyle
* Comte
* Condorcet
* Constant
* Cortés
* Emerson
* Engels
* Fichte
* Fourier
* Franklin
* Godwin
* Haller
* Hamann
* Hegel
* Helvétius
* Herder
* Hume
* Jefferson
* Kant
	+ siyaset felsefesi
* Kierkegaard
* Le Bon
* Le Play
* Madison
* Maistre
* Marx
* Mazzini
* Mill
* Montesquieu
* Nietzsche
* Novalis
* Owen
* Paine
* Renan
* Rousseau
* Royce
* Sade
* Saint-Simon
* Schiller
* Smith
* Spencer
* Spooner
* de Staël
* Stirner
* Taine
* Thoreau
* Tocqueville
* Tucker
* Vico
* Vivekananda
* Voltaire
* Warren

 |
| 20th–21st-yüzyıl | 
* Adorno
* Agamben
* Ambedkar
* Arendt
* Aron
* Badiou
* Baudrillard
* Bauman
* Benoist
* Berlin
* Bernstein
* Burnham
* Butler
* Camus
* Chomsky
* de Beauvoir
* Debord
* Deleuze
* Dewey
* Dmowski
* Du Bois
* Dugin
* Durkheim
* Dworkin
* Evola
* Foucault
* Fromm
* Fukuyama
* Gandhi
* Gehlen
* Gentile
* Gramsci
* Guénon
* Habermas
* Hayek
* Heidegger
* Hoppe
* Huntington
* Irigaray
* Kautsky
* Kirk
* Kołakowski
* Kropotkin
* Laclau
* Land
* Lenin
* Luxemburg
* MacIntyre
* Mansfield
* Mao
* Marcuse
* Maritain
* Maurras
* Michels
* Mises
* Mosca
* Mouffe
* Negri
* Niebuhr
* Nozick
* Nursî
* Oakeshott
* Ortega
* Pareto
* Polanyi
* Popper
* Qutb
* Radhakrishnan
* Rand
* Rawls
* Röpke
* Rothbard
* Russell
* Santayana
* Sartre
* Schmitt
* Scruton
* Searle
* Shariati
* Simmel
* Skinner
* Sombart
* Sorel
* Spann
* Spengler
* Strauss
* Sun
* Taylor
* Voegelin
* Walzer
* Weber
* Weil
* Žižek

 |
| Sosyal teoriler | 
* Anarşizm
* Otoriterlik
* Kolektivizm
* Hıristiyan teorileri
* Komünizm
* Cemaatçilik
* Çatışma teorileri
* Konfüçyüsçülük
* Uzlaşı teorisi
* Muhafazakârlık
* Sözleşmecilik
* Kozmopolitizm
* Elit teorisi
* Faşizm
* Feminist teoriler
* Gandizm
* Hindu milliyetçiliği (Hindutva)
* Bireycilik
* İslami teoriler
	+ İslamcılık
* Yasalcılık
* Liberalizm
* Özgürlükçülük
* Mohizm
* Monarşizm
* Milliyetçilik
* Popülizm
* Cumhuriyetçilik
* Sosyal inşacılık
* Sosyal yapılandırmacılık
* Sosyal Darwinizm
* Sosyalizm
* Faydacılık

 |
| İlgili makaleler | 
* Ekonomi politiğin eleştirisi
* İçtihat bilimi
* Felsefe ve ekonomi
* Eğitim felsefesi
* Tarih felsefesi
* Hukuk felsefesi
* Sosyal bilim felsefesi
* Siyasi etik
* Adalet
* **Dizin**

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90052767
* BNC: 000034936
* BNE: XX849732
* BNF: cb11896756j (data)
* CANTIC: a10065660
* CiNii: DA0040532X
* DBLP: c/NChomsky
* GND: 118520520
* ISNI: 0000 0001 2143 0999
* LCCN: n79104267
* LNB: 000006828
* MusicBrainz: 7d83b9be-b7a4-40f3-b682-a83934a0e8ab
* MGP: 82231
* NDL: 00435949
* NKC: jn19990003846
* NLA: 36206986
* NLG: 65877
* NLI: 987007259628205171
* NLK: KAC200602319
* NSK: 000004866
* NTA: 068309929
* ORCID: 0000-0002-3632-2461
* RERO: 02-A003104043
* SELIBR: 181558
* SNAC: w67t8ffh
* SUDOC: 026787865
* S2AuthorId: 114531657
* Trove: 1229193
* ULAN: 500288286
* VIAF: 89803084
* WorldCat: lccn-n79104267

 |