| * g
* t
* d
Arap-Bizans savaşları |
| --- |
| **Erken Dönem İhtilaflar**
* Mute
* Belka
* Dasin
* Firaz

**Levant**
* Mercirahit
* Karyeteyn
* Busra
* Ecnadeyn
* Yaqusa
* Şakhab
* Şam
* Maraj-al-Debaj
* Fahl
* Emesa
* Yermük
* Lazkiye
* Kudüs
* Hazir
* Halep
* Demirköprü
* Maraş

**Mısır**
* Heliopolis
* Babil
* İskenderiye
* Nikiû

**Kuzey Afrika**
* Sufetula
* Vescera
* Mamma
* Kartaca

**Anadolu & Konstantinopolis**
* 1. Kostantiniyye
* Sebastopolis
* Tuvana
* 2. Kostantiniyye
* İznik
* Akroinon

**Sınır mücadeleleri**
* Kemah
* Küçük Asya 782
* Kopidnadon
* Krasos
* Küçük Asya 806
* Dazimon
* Amorion
* Mauropotamos
* Faruriyyah
* Lalakaon
* Bathys Ryax

**Sicilya ve Güney İtalya**
* 1. Siraküza
* 2. Siraküza
* 1. Malta
* 3. Siraküza
* Caltavuturo
* Leon Apostippis & Nikiforos Fokas seferleri
* 1. Milazzo
* 2. Milazzo
* 1. Taormina
* Garigliano
* Marianos Argyros seferleri
* 2. Taormina
* Rometta
* Messina Boğazı
* Georgios Maniakes Sicilya'da
* 2. Malta

**Deniz muharebeleri**
* Finike
* Keramaia
* Girit
* Taşoz
* Dimyat
* Dubrovnik
* Kardiya
* Korint Körfezi
* Kefalonya
* Euripos
* Selanik

**Bizans yeniden fetihleri**
* İoannis Kurkuas'ın seferleri

* Seyfü'd Devle'nin seferleri
	+ Maraş
	+ Raban
	+ Andrassos

* Nikiforos Fokas'ın seferleri
	+ Girit
	+ Halep
	+ Kilikya
	+ Antakya

* İoannis Çimiskes'in seferleri
	+ İskenderun
	+ Suriye
* II. Basileios'un seferleri
	+ Orontes
	+ 2. Halep
	+ Epemiye

* Azez
 |

**Andrassos** veya **Adrassos Muharebesi**, 8 Kasım 960 tarihinde Leo Fokas liderliğindeki Bizanslılar ile emir Seyfü'd Devle komutasındaki Hamdaniler'in Halep Emirliği kuvvetleri arasında, Toros Dağları üzerinde tanımlanamayan bir dağ geçidinde yapılan bir muharebeydi.

Seyfü'd Devle, 945 yılında Halep'te bir emirlik kurmuş ve hızla Bizans İmparatorluğu'nun doğu sınırındaki ana Müslüman düşmanı olarak ortaya çıkmıştı. Her iki taraf da birbirlerine başarılı baskınlar ve karşı baskınlar düzenlemekteydiler: Hamdaniler Küçük Asya'daki Bizans eyaletlerini işgal ederken, Bizanslılar da Yukarı Mezopotamya ve Bilad'üş-Şam'ın (bugünkü Suriye, Lübnan, İsrail, Filistin ve Ürdün) kuzeyindeki Hamdani mülklerine baskın düzenliyorlardı.

960 yılının ortalarında, Bizans ordusunun çoğunun Girit Emirliği'ne karşı sefere çıkması nedeniyle kuvvetsiz bir zamanında olmasından faydalanan Hamdani prensi, Küçük Asya'yı bir kez daha istila etti ve Kapadokya bölgesine derinlemesine ve geniş çaplı bir baskın saldırı düzenledi. Ancak dönüşünde ordusu Andrassos yakınlarındaki Kylindros geçidinde Leo Fokas tarafından pusuya düşürüldü. Seyfü'd Devle güçlükle kaçabildi ama ordusu yok edildi.

Önceki yıllarda Bizans'ın bir dizi başarılı saldırısının ardından, Andrassos Muharebesi birçok bilim insanı tarafından Hamdani emirliğinin gücünün nihayet kırıldığı çatışma olarak kabul edilir. Gücünün çoğunu kaybetmiş ve hastalıktan giderek daha fazla kuşatılmış olan Seyfü'd Devle, Bizans topraklarına bir daha asla bu kadar derin akınlar yapamayacaktı. Leo'nun kardeşi II. Nikiforos liderliğindeki Bizanslılar, 969'da Kilikya'yı, Antakya çevresini ve Suriye'nin kuzeyini ele geçirdi ve Halep'in bizzat vasallık haline getirilmesiyle sonuçlana kadar devam eden bir saldırı başlattı.

Arka plan
---------

Bizans İmparatorluğu 10. yüzyılın ortalarında, doğu sınırındaki Müslüman sınır emirliklerine karşı İoannis Kurkuas önderliğinde bir genişleme dönemi geçirdi. Ardından Hamdani prensi Seyfü'd Devle ile karşı karşıya geldi. 945'te Seyfü'd Devle Halep'i başkent yaptı ve kısa süre sonra Bilad'üş-Şam'ın kuzeyinde, Cezire'nin (Yukarı Mezopotamya) çoğunda ve Abbasi Halifeliğinin Bizans ile sınır bölgelerinden (*thughūr*) geriye kalanlarda otoritesini kurdu. *Cihat* ruhuna bağlı olarak, sonraki yirmi yıl boyunca Hamdani hükümdarı Seyfü'd Devle, Bizanslıların ana düşmanı olarak yerini korudu. 967'de öldüğünde, Seyfü'd Devle'nin kırktan fazla savaşta Bizanslılara karşı savaştığı söylenir.

Seyfü'd Devle 945-946 kışında Halep'teki merkezinden Bizans topraklarına yaptığı ilk saldırısını düzenledi, ancak ateşkes yapıldı ve Seyfü'd Devle ile Bizanslılar arasında düzenli savaş ancak 948 yılında başladı. Başlangıçta, Bizanslılar Domestikos ton sholon Komutanı (başkomutan) Bardas Fokas tarafından yönetiliyordu, ancak ikincil bir komutan olarak yeterince yetenekli olmasına rağmen, başkomutan olarak görev süresi boyunca büyük ölçüde başarısız oldu. 948-950 yıllarında Bizanslılar, birkaç başarı kaydetti. Hadat ve Maraş sınır kalelerinden ganimet elde edip,Theodosiopolis'i (Erzurum) de ele geçirerek bu Müslüman sınır emirliğinin varlığına son verdi. Bardas'ın ikinci oğlu Leo Fokas, bu yıllarda Hadat'ın ele geçirilmesine, Antakya'nın dış mahallelerine ulaşılmasına ve bir Hamdani ordusunu bozguna uğratan bir baskına öncülük ederek kendini öne çıkardı. Kasım 950'de Leo Fokas, daha önce Kilikya dahil Küçük Asya'nın derinliklerine ilerleyen ve Bardas'ı savaşta mağlup eden Seyfü'd Devle'ya karşı büyük bir başarı elde etti. Leo Fokas, dönüş yolculuğu sırasında Hamdani ordusunu bir dağ geçidinde pusuya düşürdü; Seyfü'd Devle 8.000 askerini kaybetti ve kendi canını zor kurtardı.

Seyfü'd Devle yine de Bizanslıların barış tekliflerini reddetti ve baskınlarına devam etti. Daha da önemlisi, Maraş ve Hadat da dahil olmak üzere Kilikya ve Kuzey Suriye'nin sınır kalelerini tahkim etmeye başladı. Bardas Fokas defalarca onu engellemeye çalıştı, ancak her seferinde yenildi, en küçük oğlu Konstantin Fokas [en] 'ı bile Hamdanilerin esaretine kaptırdı. 955'te Bardas'ın başarısızlıkları, yerine en büyük oğlu II. Nikiforos'ı getirdi. II. Nikiforos, Leo Fokas ve yeğenleri I. İoannis'in yetenekli liderliklerinin de yardımıyla, mücadele Hamdani emiri aleyhine dönmeye başladı. I. İonnis, 956'da Seyfü'd Devle'yi pusuya düşürdü, ancak şiddetli yağmurun ortasında savaşan Hamdani ordusu, Bizanslıları geri püskürtmeyi başardı; ancak, bir yandan Leo Fokas kendi çatışmasını kazandı ve Dülük yakınlarında Seyfü'd Devle'nin Ebul Asha'ir adlı bir kuzenini yakaladı. Hadat şehri 957'de ve Samsat 958'de tekrar yağmalandı, ardından I. İonnis Seyfü'd Devle'ye karşı büyük bir zafer kazandı. 959'da Leo Fokas, Kilikya üzerinden Diyar Bekir'e ve Suriye'ye akın etti ve arkasında yıkım izleri bıraktı.

Seyfü'd Devle'nin Kapadokya'yı işgali
-------------------------------------

Geophysical map of eastern Anatolia and northern Syria, showing the main fortresses during the Arab–Byzantine frontier wars Küçük Asya'nın Güneydoğu bölgesinin Arap-Bizans sınır boylarındaki büyük kaleleri gösteren harita.
960 yazının başlarında Seyfü'd Devle, son dönemdeki gerileyişlerini tersine çevirme ve konumunu yeniden kurma fırsatını değerlendirmek istedi: Bizans ordusunun en iyi birlikleri ve Nikiforos Fokas, Girit Emirliği'ne karşı bir sefer için doğu cephesinden ayrıldı. Tarsus birlikleri ile Kilikya'dan Bizans topraklarını işgal ederken, teğmeni Naca da Cezire'nin batısındaki Silvan'dan paralel bir saldırı başlattı.

Hamdani emiri ile yüzleşme görevi, Bizans tarihçilerine göre Kasım 959'da II. Romanos'un (*Doğu Domestikos ton sholon* olan Nikiforos'un yanında) *Batı Domestikos ton sholon* (yani Avrupa ordularının komutanı) olarak atanan Leo Fokas'a düştü. Leo, Trakya'ya kamplarına yapılan bir Macar akınını, cüretkar bir gece saldırısında yenmişti. 11. yüzyıl Hristiyan Arap tarihçisi Antakyalı Yahya, Leo'nun *Doğu Domestikos ton sholon* olarak atandığını ve 959-960 boyunca doğu cephesinde kaldığını, Seyfü'd Devle'nin işgaline kadar Hamdanilere yapılan saldırıları yönetmeyi sürdürdü. Fokas'ın emrindeki kuvvetler bilinmemekle birlikte, sayıları Hamdani hükümdarının ordusuna göre oldukça düşüktü.

 Halep'in 962 sonlarında Bizanslılar tarafından *Madrid Skilicis*'ten ele geçirilmesi

Notlar
------

1. ↑  Arap kaynakları geçide Darb maghārat el-kuhl veya el-kudcuk diyorlar; Bizans kaynakları ya yakındaki bir kaleden sonra ona "Andrassos" (Grekçe: Ἀνδρασσός) adını verdiler veya "Kylindros pisliği" (Grekçe: Κύλινδρος) olarak adlandırdılar. Konum uzun süredir tartışılıyor: Schlumberger onu Doğu Toroslar sırasına yerleştirdi; William Mitchell Ramsay, Andrassos'u Isauria'da Adrasus ile (modern Balabolu, Adras Dağı'nda) ve Kylindros'u Kilikya'da Kelenderis ile tanımlamayı önerdi, ancak bu Ernst Honigmann ve Marius Canard tarafından, Seyfü'd Devle'nin geçiş rotasını Bizans kalesi Seleucia'nın yanına yerleştireceği ve Tarsus'tan geçmek zorunda kalacağı için reddedildi, oysa o yolla Suriye'ye kaçtığı açıkça belirtildi. Tarsus'un daha doğusundaki el-Massissa (Mopsuestia); Honigmann, Andrassos'u Çayhan yakınlarındaki el-Kussuk olarak 20. yüzyılın başlarında hâlâ bilinen geçitle tanımlamayı önerdi, ancak daha sonra kendi hipotezini de reddetti. Canard'ın bunu Saros Nehri'nin sol kıyısındaki İnce Mağara ile özdeşleştirdi. Sorun çözülmeden kaldı ve Kapadokya için Tabula Imperii Byzantini cildinin modern editörleri Kylindros'u "Ariaratheia'dan Kukusos üzerinden Mopsuestia'ya giden bir yolda tanımlanamayan bir yer" olarak tanımladı.

Kaynakça
--------

Özel

1. 1 2 3  Honigmann 1935.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Schlumberger 1890.
3. ↑  Hild & Hellenkemper 1990.
4. ↑  Markopoulos 1979.
5. ↑  Hild & Restle 1981.
6. 1 2 3 4 5 6 7  Treadgold 1997.
7. 1 2 3 4 5 6  Bianquis 1997.
8. ↑  Bianquis, 1997 & 106-107.
9. ↑  Schlumberger, 1890 & 119-121.
10. ↑  Whittow 1996.
11. 1 2  Garrood 2008.
12. ↑  Talbot & Sullivan 2005.
13. 1 2  Prosopographie der mittelbyz. Zeit.

Genel

* Bianquis, Thierry. "Sayf al-Dawla" (İngilizce). Cilt 9. ss. 103-110.
* Garrood, William (2008). "The Byzantine Conquest of Cilicia and the Hamdanids of Aleppo, 959–965". *Anatolian Studies* (İngilizce). Cilt 58. ss. 127-140. doi:10.1017/s006615460000870x. ISSN 0066-1546. JSTOR 20455416.
* *Tabula Imperii Byzantini* (Almanca). Viyana: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. 1976–2024.
* *Tabula Imperii Byzantini* (Almanca). Viyana: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. 1976–2024.
* Honigmann, Ernst (1935). *Byzance et les Arabes, Tome III: Die Ostgrenze des Byzantinischen Reiches von 363 bis 1071 nach griechischen, arabischen, syrischen und armenischen Quellen*. Corpus Bruxellense Historiae Byzantinae (Almanca). Brüksel: Éditions de l'Institut de philologie et d'histoire orientales. OCLC 6934222.
* Lilie, Ralph-Johannes; Ludwig, Claudia; Pratsch, Thomas; Zielke, Beate (1998–2013). *Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit* (Almanca). Berlin ve Boston: De Gruyter.
* Markopoulos, A. (1979). "Le témoignage du Vaticanus gr. 163 pour la période entre 945-963". *Byzantina Symmeikta* (Fransızca). Cilt 3. ss. 83-119. doi:10.12681/byzsym.663. ISSN 1105-1639.
* Schlumberger, Gustave (1890). *Un empereur byzantin au dixième siècle, Nicéphore Phocas* (Fransızca). Paris: Librairie de Firmin-Didot et Cie.
* Stouraitis, Ioannis (2003). "Battle at the Straights of Andrasus, 960". *Encyclopedia of the Hellenic World* (İngilizce). Foundation of the Hellenic World. 19 January 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Kasım 2016.
* Talbot, Alice-Mary; Sullivan, Dennis F. (Ed.) (2005). *The History of Leo the Deacon: Byzantine Military Expansion in the Tenth Century* (İngilizce). Washington, DC: Dumbarton Oaks. ISBN 978-0-88402-324-1. 21 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2020.
* Treadgold, Warren (1997). *A History of the Byzantine State and Society* (İngilizce). Stanford, Kaliforniya: Stanford University Press. ISBN 0-8047-2630-2.
* Wallis Budge, Ernest A. (Ed.) (1932). *Bar Hebraeus'* Chronography*: Translated from Syriac* (İngilizce). Londra: Oxford University Press. 22 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.
* Wortley, John, (Ed.) (2010). *John Skylitzes: A Synopsis of Byzantine History, 811–1057* (İngilizce). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-76705-7. 19 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2020.