Mersa Antlaşmasının ilk sayfası
**Mersâ Antlaşması** *(Fransızca: Conventions of La Marsa Arapça: اتفاقية المرسى)*, Bardo Antlaşması'na ek olarak Tunus Beyi tarafından imzalandı. Ali Müddet bin el-Hüseyin ve Fransız Yerleşik General, Paul Cambon tarafından 8 Haziran 1883 tarihinde imzalandı. Fransa'nın Tunus'un uluslararası borcunu ödemesini, böylece Uluslararası Borç Komisyonu'nu lağvetmesini ve böylece Tunus'ta bir Fransız himayesi önündeki engelleri kaldırmasını öngörüyorlardı. Fransa ile Tunus Naipliği arasındaki ilişkiyi tanımlamak için 'protektorate' terimi ilk kez La Marsa Sözleşmelerinde kullanılmıştır. İlk kurulan protektora olarak Tunus, daha sonra Fas ve Suriye'deki Fransız müdahaleleri için bir sömürge modeli sağladı.

Ali III Bey'in portresi

Arka plan
---------

1881'de Fransa'nın Tunus'u işgalinde, Fransızlar Tunus Bey'i III.Muhammed Sadık'ı, Bardo Antlaşması'nı imzalamaya zorlamıştı. Ülkede çıkarı olan diğer Avrupalı güçlerin tepkisini çekmemek için bu antlaşmanın şartları çok sınırlıydı. Fransız ordusunun bazı yerleri işgal etmesine izin veriliyor, böylece yasal olarak net olmayan Tunus egemenliğinin altı oyuluyordu, çünkü Tunus Valiliği en azından kavramsal olarak Osmanlı İmparatorluğu'nun otoritesini kabul ediyordu. En önemlisi, Bardo Antlaşması aracılığıyla Fransız hükümeti, kapitülasyonlar kapsamında Naiplik ile çeşitli Avrupalı güçler arasındaki mevcut antlaşma yükümlülüklerinin yerine getirilmesini garanti altına aldı. Fransa Cumhuriyeti ve Tunus Beyi, kamu borcunun ödenmesini ve uluslararası alacaklıların haklarının korunmasını sağlayacak yeni bir mali rejim kurulması konusunda da anlaştı. Bu hükümler, diğer güçlerin Fransız müdahalesine itiraz etmek için sahip olabilecekleri gerekçeleri etkili bir şekilde ortadan kaldırdı ve bu nedenle Fransa'nın kısa vadeli çıkarlarına hizmet etti. Ancak uzun vadede Fransa, diğer güçlerin çıkarlarını korumak değil, ülkeden uzaklaştırmak ve böylece ülkeyi sadece kendisinin kontrol etmesini sağlamak istiyordu. Bunun önündeki en büyük engel 1869'da kurulan Uluslararası Borç Komisyonu'ydu, bu nedenle komisyonun lağvedilmesi için yeni bir antlaşmaya ihtiyaç vardı.

Paul Cambon

Taslak hazırlama ve onaylama
----------------------------

Bu amaçla yapılan ilk anlaşma 30 Ekim 1882'de Muhammed Bey'in halefi Ali Müddet bin el-Hüseyin ve Fransız Genel Valisi Paul Cambon tarafından imzalandı. Bu metin, Fransız hükümetine ülkede uygun gördüğü idari ve adli yetkileri kullanma yetkisi verilmesini öngörüyordu. Borç sorunu, Fransa'nın Naipliğe Fransa Bankası tarafından garanti edilen ve mevcut alacaklılara ödeme yapan ve dolayısıyla Uluslararası Borç Komisyonu'nu gereksiz kılan yeni bir konsolide kredi vermesiyle çözüldü. Ancak Fransız Ulusal Meclis, doğrudan sömürge kontrolünün potansiyel maliyetleri ve riskleri ışığında, özellikle de ülkenin askeri işgaline asla izin vermediği için, bu metni onaylamayı reddetti. Bu nedenle, en azından resmi olarak dolaylı yönetim sağlayan bir anlaşma gerekliydi. Tunus Beyinin, Fransız hükümetinin uygun göreceği idari, adli ve mali reformları gerçekleştirmeyi taahhüt ettiğini belirten değiştirilmiş bir metin hazırlandı. Bu ifade biçimi, nihai kararların Bey tarafından alınacağı kurgusunun korunmasını sağladı. Bey'in sözleşmeleri imzalamasını sağlamak için antlaşma, Bey'in iki milyon Tunus riyali emekli maaşı almasını öngörüyordu. Değiştirilen sözleşmeler Ali Bey ve Cambon tarafından 8 Haziran 1883 tarihinde imzalandı.

Uygulama
--------

Fransız Ulusal Meclisi'nin Tunus'un borcunun Fransa Merkez Bankası garantisiyle %4 Tahvil'e dönüştürülmesini kabul etmesi yaklaşık bir yıl sürdü. Üç gün süren tartışmaların ardından, sözleşmeler nihayet 3 Nisan 1884'te 161'e karşı 319 oyla onaylandı. Sözleşmelerin onaylanması ve uygulanması için Fransa Cumhurbaşkanı Jules Grévy'ye yetki veren yasa 11 Nisan 1884 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlandı  Borcun çevrilmesi Haziran ve Ekim 1884 arasında gerçekleşmiş ve Uluslararası Borç Komisyonu 13 Ekim'de feshedilerek yetkileri 4 Kasım 1882'de beylik kararnamesiyle kurulan Tunus Maliye Bakanlığına devredilmiştir. 10 Kasım 1884 tarihli müteakip bir Fransız Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, Tunus'taki Genel Mukim'e Fransız hükümeti adına Bey'in tüm kararnamelerini başlatma ve yürütme yetkisi verdi. Bu kararname, sözleşmelerin birinci maddesiyle birlikte, Mukim General'in kendi yasama isteklerini, Bey'e dayatmasına izin veriyor, böylece sadece bir himaye görünümü altında doğrudan sömürge yönetimin esas şeklini oluşturuyordu. Bu nedenle Sözleşmelerin iptali Tunus ulusal hareketinin temel hedeflerinden biri haline geldi.

İptali
------

Lamine Bey 1954 yılında Mendès France'ı kabul etti
Sözleşmeleri sona erdirmeye yönelik ilk girişim 1951'de Muhammed Chenik hükümeti kurulduğunda ve yeni Mukim General Louis Périllier daha fazla özerklik vermeye istekli olduğunu belirttiğinde gerçekleşti. Tunus yönetimi bu nedenle 31 Ekim 1951'de Fransız Dışişleri Bakanı Robert Schuman'a bir memorandum sunarak, Bey'den Fransız hükümetine kapsamlı bir yetki devrinin yasal temelinin Sözleşmelerde bulunmadığını, yalnızca hükümdarın Fransız tavsiyesine dayanarak belirli reformları gerçekleştirme taahhüdünde bulunduğunu savundu. Ayrıca, Bey'in istekleri Bardo Antlaşması'nın taahhütleriyle çelişmediği sürece, genel beylik egemenliğinden feragat edilmediğini ve bu egemenliğin azalmadığını ileri sürmüştür. Mersa Anlaşması'nın Tunus'ta Fransız yönetimini değil, iki hükümet arasında bir işbirliğini öngördüğünü savunuyordu. Fransız hükümetinden 15 Aralık 1951'de gelen cevap notu bu yorumu sert bir şekilde reddetti.

Ancak 31 Temmuz 1954'te yeni Fransa Başbakanı Pierre Mendès France Tunus'ta Fransa'nın Tunus'un iç özerkliğini tanıyacağını açıkladığında müzakereler yeniden başladı. Birkaç ay süren müzakerelerin ardından 3 Haziran 1955'te iç özerkliğe ilişkin yeni bir sözleşme imzalandı. Bunlar, Bardo Antlaşması hala yürürlükteyken, Fransa'nın iç meselelere müdahale etme yetkisine sahip olduğu Mersa Sözleşmelerinin birinci maddesinin iptal edildiğini doğruladı. 9 Temmuz'da Fransız Ulusal Meclisi anlaşmayı 44'e karşı 538 oyla ve 29 çekimser oyla onayladı. 7 Ağustos 1955'te Lamine Bey Kartaca sarayındaki bir törende, Bardo Antlaşması'nın imzalandığı masanın üzerinde yeni sözleşmeye mührünü bastı.

Kaynakça
--------

1. ↑  Mary Dewhurst Lewis, Divided Rule: Sovereignty and Empire in French Tunisia, 1881-1938 Univ of California Press 2013 s.37
2. ↑  Maussen, Marcel; Bader, Veit; Moors, Annelies (2011). *Colonial and Post-Colonial Governance of Islam*. Amsterdam University Press. s. 68. doi:10.26530/OAPEN\_408876. ISBN 9789089643568. 29 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2017.
3. ↑  Kenneth Perkins, A History of Modern Tunisia, Cambridge University Press 2004 s.12
4. ↑  Mary Dewhurst Lewis, Divided Rule: Sovereignty and Empire in French Tunisia, 1881-1938 Univ of California Press 2013 s.1
5. ↑  Kenneth Perkins, A History of Modern Tunisia, Cambridge University Press 2004 s.37
6. ↑  "Geographies of Power: The Tunisian Civic Order, Jurisdictional Politics, and Imperial Rivalry in the Mediterranean, 1881-1935" (PDF). *dash.harvard.edu*. 29 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 25 Nisan 2017.
7. ↑  "Tunus: Fransız Protektorası, 1878-1900". *www.worldhistory.biz*. 25 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2017.
8. ↑  Mary Dewhurst Lewis, Divided Rule: Sovereignty and Empire in French Tunisia, 1881-1938 Univ of California Press 2013 p. 105
9. ↑  "Henri de Montety, « Les données du problème tunisien », *Politique étrangère*, vol. 17, n°1, 1952, p.|458". 21 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2023.
10. ↑  Jean-François Martin, *Histoire de la Tunisie contemporaine. De Ferry à Bourguiba. 1881-1956*, éd. L’Harmattan, Paris, 2003, p.|67 9782747546263.
11. ↑  "Paul d'Estournelles de Constant, *La conquête de la Tunisie. Récit contemporain couronné par l'Académie française*, éd. Sfar, Paris, 2002, p. 288" (PDF). 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 28 Haziran 2015.
12. ↑  Journal des débats parlementaires du 31 mars 1884 23 Aralık 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. accessed 25/4/2017
13. ↑  Journal des débats parlementaires du 1er avril 1884 23 Aralık 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. accessed 25/4/2017
14. ↑  bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6573873x/f1 Journal des débats parlementaires du 3 avril 1884, p. 1015 erişim 25/4/2017
15. ↑  "Journal des débats parlementaires du 3 avril 1884, p. 1032 erişim tarihi 25/4/2017". 23 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2023.
16. ↑  Loi portant approbation de la convention conclue avec son altesse le bey de Tunis le 8 juin 1883, *Journal officiel de la République française*, n°101, 11 avril 1884, p. 1953 23 Aralık 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. erişim tarihi 25/4/2017
17. ↑  Auguste Sebaut, *Dictionnaire de la législation tunisienne*, éd. Imprimerie de François Carré, Dijon, 1888, p. 175 23 Aralık 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. accessed 25/4/2017
18. ↑  Saïd Mestiri, *Le ministère Chenik à la poursuite de l'autonomie interne*, éd. Arcs Éditions, Tunis, 1991, p. 277
19. ↑  Louis Périllier, *La conquête de l'indépendance tunisienne*, éd. Robert Laffont, Paris, 1979, p. 74
20. ↑  Mohamed Sayah (texte réunis et commentés par), *Histoire du mouvement national tunisien. Belge XII. Pour préparer la troisième épreuve. 3 - Le Néo-Destour engage un ultime dialogue : 1950-51*, éd. Imprimerie officielle, Tunis, 1974, p. 154-157
21. ↑  Louis Périllier, *op. cit.*, p. 218
22. ↑  Mary Dewhurst Lewis, Divided Rule: Sovereignty and Empire in French Tunisia, 1881-1938 Univ of California Press 2013 s.176
23. ↑  "Future of France in North Africa". *CQ Researcher*. 25 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2017.
24. ↑  persee.fr/doc/afdi\_0066-3085\_1955\_num\_1\_1\_3262 Annuaire français de droit international, *Conventions entre la France et la Tunisie (3 juin 1955)*, vol. 1, n°1, 1955, p. 732 12 Aralık 2009 tarihinde UK Government Web Archive sitesinde arşivlendi erişim 25/4/2017
25. ↑  Charles-André Julien, *Et la Tunisie devint indépendante... (1951-1957)*, éd. Jeune Afrique, Paris, 1985, p.|191
26. ↑  Louis Périllier, *op. cit.*, p. 284
27. ↑  Ahmed Ounaies, *Histoire générale de la Tunisie*, cilt IV. "L'Époque contemporaine (1881-1956) ", éd. Sud Éditions, Tunis, 2010, p. 537