| * g
* t
* d
Bizans-Selçuklu savaşları |
| --- |
| 
* Gence
* Vaspuragan
* Pasinler
* Birinci Malazgirt
* Kayseri
* Ani Kuşatması (1064)
* Konya
* İkinci Malazgirt
* Ege
* Birinci İznik
* İkinci İznik
* Akşehir
* Bolvadin
* II. İoannis'in seferleri
	+ Laodikya
	+ Sozopolis
* Miryokefalon
* Hyelion-Leimocheir
* Bolu
* Birinci Trabzon
* Antalya
* Alaşehir
* Sinop
* İkinci Trabzon
* Sudak

 |

**Antiochia ad Maeandrum Muharebesi** (ayrıca **Alaşehir Muharebesi** olarak da bilinir) İznik İmparatorluğu ile Anadolu Selçuklu Devleti arasında, 1211 yılında, Antiochia ad Maeandrum yakınında gerçekleşmiş çatışmadır. Türklerin yenilgisi, Küçük Asya'nın Ege Bölgesi'nin sahilinde İznik egemenliğini devam ettirdi. Selçuklu sultanı I. Gıyaseddin Keyhüsrev muharebe meydanında öldürüldü. Muharebe, Aydın'ın Kuyucak ilçesinde bulunan modern Yamalak kasabası yakınlarında gerçekleşti.

Arka plan
---------

Konstantinopolis'in Dördüncü Haçlı Seferi (1204) kuvvetleri tarafından ele geçirilmesinin ve Bizans İmparatorluğu'nun bölünmesinin ardından, 1208'de imparator olan taç giydirilmiş olan Theodoros Laskaris (h. 1205-1222), batı Anadolu'nun eski Bizans topraklarında bir güç oluşturdu. Bu yeni yönetim, İznik İmparatorluğu olarak bilinecekti. İznik, Bizans İmparatorluğu'nun mirası üzerinde hak iddia eden başlıca Rum ardıl devletlerinden biriydi, diğer ardıl devletler Epirus ve daha sonra Yunanistan'ın batısındaki Selanik İmparatorluğu idi. İznik, Haçlılar tarafından kurulan yeni Latin İmparatorluğu tarafından kuzeyden ve Doğu'dan Anadolu Selçuklu Devleti tarafından tehdit ediliyordu.

Selçuklular ile yapılan barış 1211 başlarında eski Bizans İmparatoru III. Aleksios'un (h. 1195-1203) Antalya limanına varmasıyla bozuldu. Başta Selçuklu tarafındaki Ali İbnü'l-Esîr ve İbn Bîbî ve Bizans tarafındaki Georgios Akropolitis ve Nikiforos Grigoras isimli vakainüvisleri olmak üzere yakın çağdaş kaynaklar ile diğer vakainüvislerde referanslar ile Nikitas Honiatis tarafından Theodoros Laskaris onuruna yazılan yazıda muharebe hakkında bazı detaylar mevcuttur. Aleksios 1203'te Haçlıların yaklaşması üzerine Konstantinopolis'ten kaçmıştı, ancak taht haklarından vazgeçmemişti ve onu geri almaya kararlıydı. 1203-1205'te, I. Bonifacio del Monferrato tarafından yakalanmadan önce güçlü yerel ihtişamları desteklemek için Yunanistan'da dolaştı ve 1210'da birinci derece kuzeni Epir Despotu I. Mihail Komnenos Dukas tarafından ödenen fidyeye kadar esir tutuldu.

Theodoros Laskaris, Aleksios'un kızı Anna ile evli olduğu için aynı zamanda damadı olmasına rağmen, Aleksios, yakın ilişkileri olduğu Selçuklu sultanı I. Gıyâseddin Keyhüsrev (h. 1192-1196, 1205-1211) yardımını aramaya karar verdi: Aleksios ikincisinin sürgünü sırasında Konstantinopolis'e sığınmıştı ve Georgios Akropolitis, ikisinin 1203'te Konstantinopolis'ten birlikte kaçtığını iddia eder.

Sultan, Aleksios'u sıcak bir şekilde karşıladı ve görevden alınan imparator, kendisine verdiği yardımı hatırlattıktan sonra, tahtına geri dönmesine yardım ederse ona zengin ödüller vadetti. Aleksios'un İznik topraklarına saldırmak için mükemmel bir bahane davasını desteklediğini tespit eden Gıyâseddin Keyhüsrev, İznik'deki Theodoros'a bir elçi gönderdi ve alanlarını meşru imparatora bırakmaya çağırdı. Theodoros sultanın taleplerine cevap vermeyi reddetti ve sultan ordusunu topladı ve Theodoros'un topraklarını işgal etti.

Muharebe
--------

Keyhüsrev'in ordusu, Aleksios yedekte iken, Menderes Vadisi'nin geri kalanını almak için bir üs olarak kullanmayı umduğu Antiochia ad Maeandrum'yı kuşattı. Selçuklu kuvvetinin büyüklüğü bilinmemektedir. Pelagonia'lı Gregorios, onun hagiografisinde bunu imkânsız bir rakam olan 60.000 olarak tahmin eder ve Georgios Akropolitis'in 20.000'i bile abartılı görünmektedir. Bununla birlikte, Theodoros'un ordusundan açıkça daha büyük bir güçtü: hem Gregorios hem de Akropolitis, 800'ü Latin ve geri kalan Bizans Rumu olan 2.000 asker (Pelagonia'lı Gregorios'a göre 3.000) koydu. Theodoros, Uludağ üzerinden ordusunu İznik'ten yürüttü ve on bir günde Alaşehir'e ulaştı (gerçekten de Selçuklu vakainüvisler savaşın yeri olarak Antiochia ad Maeandrum yerine Alaşehir olarak verirler.) Orada Antiochia ad Maeandrum'un düşmek üzere olduğunu öğrendi ve birkaç günlük istihkak hariç tüm yükünü geride bırakarak ordusunu şehre hızla yürüttü.

Gregorios'a göre Laskaris, hızlı yaklaşarak ile Türkleri gafil yakalamayı amaçladı, ancak Akropolitis, İznik hükümdarının Keyhüsrev'in beraberindeki elçisini varışının efendisine bildirmesi için gönderdiğini söylüyor. Sultan ilk başta güvensiz göründü, ama sonunda kuşatmayı terk etti ve savaş için güçlerini çekti. Türkleri vadinin darlığı kısıtladı ve tam güçlerini, özellikle süvarilerini kullanamadılar. Bu yüzden Sultan, İznik saldırısını beklemeye karar verdi. İznik ordusu Türklere yaklaşırken, Laskaris'in Latin paralı asker süvarisi Türk merkezinde aceleci bir saldırı başlattı; şövalyeler düzenleri boyunca ilerledikten sonra geri çekilip tekrar arkadan saldırdıkça özellikle hafif silahlı okçular ve atıcılar olmak üzere Türklere birçok zayiat verdiler. Ancak Keyhüsrev kısa süre sonra askerleri arasındaki disiplini geri kazanmayı başardı, ani Latin saldırısı ile sarsılan üstün sayıdaki kuvvetini Latinleri çevrelemek ve imha etmek için kullandı. Daha sonra Türkler, kayıp vermiş, geri çekilmeye ve parçalanmaya başlayan İznik ordusunun geri kalanını döndüler.

Kaynakların anlattığına göre, bu zafer anında Selçuklu sultanı, saldıran Türk birlikleri karşısında zorlanan Laskaris'i aradı. Keyhüsrev düşmanına saldırdı ve kafasına bir topuz ile ağır bir darbe indirdi, böylece başı dönen İznik imparatoru atından düştü. Keyhüsrev, Laskaris'i taşıması için mahiyetine emir veriyordu, Laskaris soğukkanlılığını geri kazandı ve Keyhüsrev'in hayvanının arka bacağına vurdu. Sultan da yere düştü ve başı kesildi. Başı bir mızrağa gömüldü ve ordusunun görmesi için yukarı doğru tutulması Türklerde panik yaratıp geri çekilmelerine neden oldu. Ölümcül darbeyi kimin vurduğu belli değildir: Honiatis ve Gregorios bu işi Laskaris'e, İbn Bîbî ise bilinmeyen bir Frank paralı askere bağladı; Akropolitis, ne imparatorun ne de maiyetinin bunu kimin yaptığını görmediğini söylerken, Pelagonia'lı Gregorios, Laskaris değil Keyhüsrev'in önce attan düştüğünü ve imparatorun maiyetinden birinin kafasını kestiğini iddia eder. Türkler süratle geri çekildiler, ancak İznik ordusu o kadar çok tükenmişti ki, onları takip edemedi.

Sonrası
-------

Bu şekilde Laskaris, yenilginin ağzından zaferi kazandı, ancak kendi ordusu bu süreçte neredeyse yok edildi. Savaş Selçuklu tehdidini sonlandırdı: Keyhüsrev'in oğlu ve halefi I. İzzeddin Keykâvus, 14 Haziran 1211'de İznik ile ateşkes imzaladı ve iki devlet arasındaki sınır 1260'lara kadar neredeyse hiç değişmeden kalacaktı. Laskaris'in kayınpederi eski imparator Aleksios da savaş sırasında ele geçirildi. Laskaris ona iyi davrandı ancak imparatorluk nişanlarından sıyrıldı ve hayatının sona ereceği İznik'deki Hyakinthos Manastırı'na gönderdi.

Muharebenin ardından Türkler sultanlarının cesedini gömecekleri Alâeddin Camii'nin olduğu Konya'ya geri taşıdılar. İbn Bîbî, Theodoros Laskaris'in padişahın cenazesinde sadaka olarak dağıtılmak üzere 20.000 dirhem verdiğini söyler.

Muharebe, İznik'i Selçuklu baskısından kurtardı, ancak Laskaris'in ordusu ağır kayıplar verdi. Özellikle, çok etkili olmasına rağmen, Latin paralı süvarileri neredeyse imha edilmişti. Sonuç olarak, Laskaris topraklarını Konstantinopolis'deki Latin İmparatorluğu'nun saldırısından kendisini yeterince savunamadı; Rindakos Muharebesi'nde yenilgiye uğradı, Marmara Denizi'ni çevreleyen bir bölgeyi terk etmek zorunda kaldı. İznikliler bu toprak kaybını, 1212'de David Komnenos'in ölümünün Paflagonya'daki topraklarının ilhak edilmesine izin vermesiyle telafi ettiler.

Antiochia ad Maeandrum'daki zafer Laskaris'e önemli bir prestij verdi ve Aleksios'un ele geçirilmesi onun yönetiminde iç muhalefeti sona erdirdi. Savaş Selçuklular ve Bizanslılar arasındaki son büyük karşılaşmaydı. Nihayetinde, Selçuklular tüm Küçük Asya'yı alamadılar. Bununla birlikte, İznik İmparatorluğu güçlense (Latinlerin pahasına) ve Selçuklular zayıflasa da, Osmanlı liderliğinde Türkler sonuçta 100 yıldan biraz fazla bir süre sonra Küçük Asya'nın tamamını fethedeceklerdi.

Notlar
------

1. ↑  "Latin" terimi, batı Avrupa'dan gelen ve "Rum Riti" (Rum Ortodoks Kilisesi) yerine "Latin Riti" (Katolik Kilisesi) takip eden farklı milliyetlerden gelen insanlar için kullanılır. Bazen alternatif olarak "Franklar" olarak adlandırılan Latinler, bu dönemde doğu Akdeniz topraklarının çoğunda öne çıkmıştır.

Kaynakça
--------

Özel

1. ↑  Korobeinikov 2014, s. 149 ("I. Theodoros'un savaşmaktan başka seçeneği yoktu. Antiochia ad Maeandrum'daki savaşta, İznik ordusu neredeyse yenildi, ancak Laskaris padişahla şahsen karşılaştı ve kısa bir düellodan sonra onu öldürdü. Savaş 15 Haziran 1211'den sonra, muhtemelen 17 Haziran'da gerçekleşti.").
2. ↑  *Battle of Antioch on the Meander (1211)*, Adam Ali, *Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia*, Vol. 1, ed. Alexander Mikaberidze, (ABC-CLIO, 2011), 118-119.
3. ↑  Treadgold 1997, s. 717.
4. 1 2  Bartusis, Mark C. (1997). *The Late Byzantine Army: Arms and Society, 1204-1453* (İngilizce). University of Pennsylvania Press. s. 28. ISBN 9780812216202.
5. ↑  Redford 1991, s. 70.
6. ↑  Finlay & Tozer 1877, ss. 365-366.
7. ↑  Savvides 1991, ss. 93-94.
8. ↑  Macrides 2007, ss. 79-80, 123-127.
9. ↑  Macrides 2007, ss. 124, 127-129.
10. ↑  Savvides 1991, s. 98 (Note 12).
11. ↑  Macrides 2007, s. 129.
12. ↑  Savvides 1991, ss. 97-98.
13. 1 2  Macrides 2007, ss. 129–130.
14. ↑  Savvides 1991, ss. 96 (Note 7), 98–99.
15. ↑  Savvides 1991, s. 93.
16. 1 2  Savvides 1991, s. 99.
17. ↑  Macrides 2007, s. 131.
18. 1 2 3 4  Macrides 2007, ss. 131–132.
19. ↑  Savvides 1991, ss. 99–100.
20. ↑  Savvides 1991, ss. 97 (Note 11), 100–101.
21. ↑  Savvides 1991, s. 101 (Not 19).
22. ↑  Redford 1991, s. 70 ("Konya'daki türbede defnedilen Selçukluların önemi iyi bilinmektedir ve Alaşehir Muharebesi'nin ardından Theodoros Laskaris birlikleri tarafından öldürüldükten sonra Gıyaseddin Keyhüsrev'in cesedi Konya'da yeniden defnedilirken gösterilen özen grafiksel olarak gösterilmiştir.").
23. ↑  Macrides 2007, s. 132 (Note 6).
24. ↑  Abulafia & McKitterick 1999, s. 547.

Genel

* Korobeinikov, Dimitri (2014). *Byzantium and the Turks in the Thirteenth Century* (İngilizce). Cambridge, Birleşik Krallık: Oxford University Press. ISBN 978-0191017940.
* Abulafia, David; McKitterick, Rosamond (1999). *The New Cambridge Medieval History V: c. 1198-c. 1300* (İngilizce). Cambridge, Birleşik Krallık: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36289-X. 14 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2020.
* Finlay, George; Tozer, Henry Fanshawe (1877). *A History of Greece from its Conquest by the Romans to the Present Time B.C. 146 to A.D. 1864: The Byzantine and Greek Empires. Part 2, A.D. 1057-1453* (İngilizce). **III**. Cambridge, Birleşik Krallık: Clarendon Press. 21 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2020.
* Macrides, Ruth (2007). *George Akropolites: The History – Introduction, Translation and Commentary* (İngilizce). Cambridge, Birleşik Krallık: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-921067-1. 1 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2020.
* Redford, Scott (1991). "The Alâeddin Mosque in Konya Reconsidered". *Artibus Asiae* (İngilizce). **51** (1-2). Zürih: Artibus Asiae Publishers. ss. 54-74. doi:10.2307/3249676. ISSN 0004-3648. JSTOR 3249676.
* Savvides, Alexis G.C. (1991). "Acropolites and Gregoras on the Byzantine-Seljuk confrontation at Antioch-on-the Maeander (A. D. 1211). English translation and commentary" (PDF). *Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi* (İngilizce). **15** (26). ss. 93-101. 22 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 28 Nisan 2020.
* Treadgold, Warren (1997). *A History of the Byzantine State and Society* (İngilizce). Stanford, Kaliforniya: Stanford University Press. ISBN 0-8047-2630-2.