Orta Doğu'nun güncel siyasi haritası
 Genellikle Yakın Doğu'nun bir parçası olarak kabul edilen bölgeleri gösteren harita
**Yakın Doğu** olarak da bilinen **Orta Doğu**, Medeniyetlerin Beşiklerinden birisidir ve dünyanın en eski kültür ve medeniyetlerinden birçoğuna ev sahipliği yapmıştır. Bölgenin tarihi en eski insan yerleşimlerinden başlamış ve İslam öncesi ve sonrası birkaç büyük İmparatorluktan günümüzün Orta Doğu ulus devletlerine kadar devam etmiştir.

Sümerler, M.Ö. 5. binyıla kadar geri götürülen kompleks sistemler kuran ilk uygarlıktır. Mısır uygarlığı, MÖ 3150 civarında Yukarı ve Aşağı Mısır'ın ilk firavun altında siyasi birleşmesi ile birleşti. Mezopotamya, neredeyse tüm Orta Doğu'ya hükmeden birkaç güçlü imparatorluğa, özellikle MÖ 1365-1076 Asur İmparatorlukları ve MÖ 911-609 Yeni Asur İmparatorluğu'na ev sahipliği yapmaktaydı. MÖ. 7. yüzyılın başlarından itibaren İran Medleri, ardından Ahameniş İmparatorluğu ve sonra diğer İran devletleri ve imparatorlukları bölgeye hakim oldu. MÖ. 1. yüzyılda, genişleyen Roma Cumhuriyeti, Yakın Doğu'nun çoğunu içeren tüm Doğu Akdeniz'i sınırlarına kattı. Artık yaygın olarak Bizans İmparatorluğu olarak bilinen, Balkanlar'dan Fırat'a kadar hüküm süren Doğu Roma İmparatorluğu, giderek daha fazla Hristiyanlıkla birlikte tanımlandı ve bu konuda dogmatik hale geldi. Konstantinopolis'teki düzen tarafından dikte edilen doktrinler ile dünyanın birçok yerindeki inananlar arasında kademeli olarak dini uçurumlar oluştu. MS 3. yüzyıldan MS 7. yüzyıla kadar tüm Ortadoğu Bizanslılar ve Sasani İmparatorluğu'nun hakimiyetindeydi. 7. yüzyıldan itibaren Ortadoğu'da yeni bir güç, İslam devleti yükseliyordu. Arap hakimiyeti 11. yüzyılın ortalarında Selçuklu hanedanının gelişiyle birden sona erdi. 13. yüzyılın başlarında yeni bir istilacı dalgası, Moğol İmparatorluğu'nun ordularında çoğunlukla Türk halkları bölgeyi kasıp kavurdu. 15. yüzyılın başlarında Batı Anadolu'da yeni bir güç ortaya çıktı. Dilleri Türkçe, dinleri İslam olan Osmanlılar 1453'te Bizans'ın Hıristiyan başkenti Konstantinopolis'i ele geçirip güçlerini pekiştirdiler.

Ortadoğu'nun büyük bir kısmı, 16. yüzyılın başlarından itibaren Osmanlılar ile İran Safevi hanedanı arasında yüzyıllar boyunca savaş alanı haline geldi. 1700'e gelindiğinde Osmanlılar Macaristan Krallığı'ndan çıkarıldı ve sınır boyunca güç dengesi kesin bir şekilde Batı dünyasının lehine değişti. İngiliz İmparatorluğu Basra Körfezi üzerinde etkili bir kontrol sağladı ve Fransız sömürge imparatorluğu etkisini Lübnan ve Suriye'ye kadar genişletti. 1912'de İtalya Krallığı, Libya'yı ve Anadolu'nun kıyılarındaki Oniki adaları ele geçirdi. 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında Ortadoğulu yöneticiler, Avrupalı güçlerle daha etkin rekabet edebilmek için devletlerini modernleştirmeye çalıştılar. Bölgenin tarihinde bir dönüm noktası, önce 1908'de İran'da ve daha sonra Suudi Arabistan'da (1938'de) ve diğer Basra Körfezi ülkelerinde ve ayrıca Libya ve Cezayir'de petrol keşfedildiğinde başladı. Batı'nın Orta Doğu petrolüne bağımlılığı ve İngiliz etkisinin azalması bölgeye Amerikan ilgisinin artmasına neden oldu

1920'ler, 1930'lar ve 1940'larda Suriye ve Mısır bağımsızlık yolunda hamleler yaptı. İngilizler, Fransızlar ve Sovyetler, II. Dünya Savaşı (1939–1945) sırasında ve sonrasında Orta Doğu'nun birçok ülkesinden ayrıldı. Filistin'deki Arap-İsrail çatışması, 1947'de Birleşmiş Milletler'in Filistin'i bölme planıyla doruğa ulaştı. Daha sonra Soğuk Savaş gerilimlerinin ortasında, Batı Asya ve Kuzey Afrika'nın Arapça konuşan ülkeleri pan-Arabizm'in yükselişini yaşadılar. Avrupalı güçlerin bölgenin doğrudan kontrolünden ayrılması, İsrail'in kurulması ve petrol endüstrisinin artmakta olan önemi, modern Ortadoğu'nun oluşumuna damgasını vurdu. Çoğu Orta Doğu ülkesinde piyasa ekonomilerinin büyümesi siyasi kısıtlamalar, yolsuzluk, kayırmacılık, silah ve prestij projelerine aşırı harcama ve petrol gelirlerine aşırı bağımlılık tarafından engellendi. Bölgede kişi başına en zengin ekonomiler, Basra Körfezi'nin küçük petrol zengini ülkeleridir: Katar, Kuveyt, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri.

1967 Altı Gün Savaşı, Yom Kippur Savaşı'nda ABD'nin İsrail'e verdiği desteğe yanıt olarak 1973 OPEC petrol ambargosu ile başlayan 1970'lerdeki enerji krizi, eşzamanlı Suudi Arabistan liderliğindeki Selefiliğin / Vahhabiliğin popülerleşmesi  ve 1978-79 İran Devrimi  İslamcılığın artan yükselişini ve devam eden İslami canlanmayı teşvik etti. 1991'de Sovyetler Birliği'nin Çöküşü, Soğuk Savaş'tan Teröre Karşı Savaş'a küresel bir güvenlik odağı oluşturdu. 2010'ların başından itibaren, popüler olarak Arap Baharı olarak bilinen devrimci bir dalga, birçok Orta Doğu ve Mağrip ülkesine büyük protestolar, ayaklanmalar ve devrimler yaptı. 30 Aralık 2013'te Irak'ın batısındaki çatışmalar, Sünni pan-İslamcı IŞİD ayaklanmasının ön hazırlıklarıydı.

 Sami dillerinin İslam öncesi dağılımıyla tanımlanan ve kabaca Arap levhasıyla çakışan tarihi Sami bölgesi .

1910'dan 2010'a Orta Doğu Haritaları
------------------------------------

Ayrıca bakınız
--------------

* Orta Doğu'nun genetik tarihi
* Akdeniz bölgesinin tarihi
* Tarih dergilerinin listesi#Orta Doğu
* Orta Doğu imparatorlukları
* Orta Doğu tarihinin zaman çizelgesi
* Petrol krizleri
* Ortadoğu'da İngiliz dış politikası
* ABD'nin Orta Doğu'daki dış politikası
* Yakın Doğu arkeolojisi

Kaynakça
--------

1. ↑  *Egyptian Rock Cut Tombs*. Buckinghamshire, UK: Shire Publications Ltd. 1991. s. 46. ISBN 978-0-7478-0128-3.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
2. 1 2  Robin Wright, *Sacred Rage: The Wrath of Militant Islam*, pp. 65–66
3. ↑  interview by Robin Wright of UK Foreign Secretary (at the time) Lord Carrington in November 1981, *Sacred Rage: The Wrath of Militant Islam* by Robin Wright, Simon and Schuster, (1985), p. 67
4. ↑  *Jihad: The Trail of Political Islam*. I.B. Tauris. 2003. ss. 61-62. ISBN 978-1-84511-257-8.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
5. ↑  Martin Kramer. "Fundamentalist Islam: The Drive for Power". *Middle East Quarterly*. 13 Şubat 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi.
**Alıntı yapılan eserler**

* *The Oxford History of Islam*, Illustrated, New York City: Oxford University Press, 1999, ISBN 978-0-19-510799-9  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
* "Christian Europe and Mongol Asia: First Medieval Intercultural Contact Between East and West" (PDF), *Essays in Medieval Studies*, **2**, 1985, 13 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF), erişim tarihi: 1 Haziran 2023  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
* *A History of the Arab Peoples*, Updated, Faber and Faber, 2013, ISBN 978-0-571-30249-9  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
* *A Brief History of the World*, The Teaching Company, 2007  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
* *Historical Atlas: A Comprehensive History of the World*, Elanora Heights, NSW, Australia: Millennium House, 2008, ISBN 978-1-921209-23-9  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***History of the Middle East*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

**Bu maddeyi dinle** (bilgi)   

noicon
Konuşan VikipediKonuşan Vikipedi
**Diğer konuşan maddeler**

* Uzmanlarımızdan Makaleler 24 Ekim 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. – Qatar Digital Library – Basra Körfezi tarihi ve Arap bilimiyle ilgili daha önce sayısallaştırılmamış British Library arşiv malzemelerine erişim sağlayan çevrimiçi bir portal
* Orta Doğu  24 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.: Dean Peter Krogh Dışişleri Dijital Arşivlerinden barış ve değişen düzen 24 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Kadim Medeniyetler Tıbbı 15 Temmuz 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Asurlular
* Orta Doğu: Birincil Kültürel ve Tarihi Bölgeler 24 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| * g
* t
* d
Orta Doğu ülkeleri |
| --- |
| Orta Doğu | Bahreyn Bahreyn · Birleşik Arap Emirlikleri BAE · Filistin Devleti Filistin · Irak Irak · İran İran · İsrail İsrail · Katar Katar · Kıbrıs Cumhuriyeti Kıbrıs Cumhuriyeti · Kuveyt Kuveyt · Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti *Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti* · Lübnan Lübnan · Mısır Mısır · Suriye Suriye · Suudi Arabistan Suudi Arabistan · Türkiye Türkiye · Umman Umman · Ürdün Ürdün · Yemen Yemen |  |
| Yakın Doğu | Abhazya *Abhazya* · Afganistan Afganistan · Azerbaycan Azerbaycan · Batı Sahra *Batı Sahra* · Cezayir Cezayir · Cibuti *Cibuti* · Ermenistan Ermenistan · Eritre Eritre · Fas Fas · Güney Osetya *Güney Osetya* · Gürcistan Gürcistan · Kazakistan Kazakistan · Kırgızistan Kırgızistan · Komorlar Komorlar · Libya Libya · Moritanya Moritanya · Özbekistan Özbekistan · Pakistan Pakistan · Somali Somali · Sudan Sudan · Tacikistan Tacikistan · Tunus Tunus· Türkmenistan Türkmenistan |
| *Eğik yazılan* devletler Birleşmiş Milletler tarafından tanınmamaktadır. |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* LCCN: sh85090506
* NLI: 987007562897705171

 |