İnsansı maymunların soy ağacı
İnsansı maymunlar üst familyasının üyelerinin iskeletleri: **Hominoidea**. Grupta iki familya bulunur: Hominidae ("büyük insansı maymunlar") ve Hylobatidae (gibonlar veya "küçük insansı maymunlar").
Hominoidea (insansı maymunlar) üst familyasının Hylobatidae (gibongiller) ve Hominidae (büyük maymunlar) familyalarına ("**gibon ve insanın son ortak atası**" olarak da adlandırılır) filogenetik bölünmesi (**GİSOA**) kabaca 20 ila 16 milyon yıl öncesine, erken Miyosen'e tarihlenmektedir. Hylobatidae familyası (dört gibbon cinsi barındırır *Hylobates* cinsinin 9, *Hoolock* cinsinin 3, *Nomascus* cinsinin 7 ve *Symphalangus* cinsinin sadece 1 türü bulunmaktadır) 20 farklı türü barındırır. Hominidae, Ponginae (orangutanlar) ve Homininae [insan soyu ve Afrika insansı maymunları (şempanze ve goril)] olmak üzere iki alt familyaya sahiptir.

Evrimsel tarih
--------------

Hominidae ve Hylobatidae'nin morfoloji tabanlı bir modeli
2014 yılında yapılan bir tam genom moleküler tarihleme analizi, gibon soyunun yaklaşık 17 milyon yıl önce büyük insansı maymunlardan (Hominidae) ayrıldığını hesapladı (16,8±0,9). Bu sonuç, üreme süresi ve mutasyon derecesi ile ilgili belirli varsayımlara dayanmaktadır.

Soyu tükenmiş türlerden biri olan *Bunopithecus sericus*, Orta Pleyistosen döneminde Güney Çin'de yaşadı. Kromozomal yeniden düzenlemelerle ilişkili uyarlanımsal sapma, Hylobatidae soyunda yaklaşık 7 ila 5 myö arasında dört cinsin hızlı yayılım yol açtı. Her cins ayrı, iyi tanımlanmış bir soy içerir, ancak bu cinsler arasındaki ayrılıkların sırasını ve zamanlamasını, yayılımsal türleşmeler ve kapsamlı eksik soy sınıflandırması nedeniyle çözmek zor olmuştur. Genomun hem kodlayan hem de kodlamayan kısımlarının yakın zamanda birleşmeye dayalı analizi, Hylobatidae soyundaki en olası tür ayrışma dizisinin (*Hylobates*, (*Nomascus*, (*Hoolock*, *Symphalangus*)) olduğunu göstermektedir.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hominoidea (hominoidler, insansı maymunlar) | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hylobatidae | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| (gibbongiller veya küçük insansı maymunlar) | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Hylobates* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Nomascus* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Hoolock*  |
|   |
|   | *Symphalangus* |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |
| Hominidae (hominidler veya büyük insansı maymunlar) | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ponginae | 

|  |  |
| --- | --- |
| (orangutanlar) | 

 |
|   |

 |
|   |
| Homininae | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Gorillini | 

|  |  |
| --- | --- |
| (goril) | 

 |
|   |

 |
|   |
| Hominini | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Panina | 

|  |  |
| --- | --- |
| (şempanzeler) | 

 |
|   |

 |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
| Hominina (insanlar) | 

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

Görünüm ve ekoloji
------------------

Hylobatidae-Hominidae ayrışmasına yakın bir zamanda yaşamış olan insansı maymun *Proconsul*'un restorasyonu, Nobu Tamura
Fosiller çok az olduğu için gibon ve insanın son ortak atasının neye benzediği belli değildir. Tür önceden düşünülenden daha küçüktü ve yaklaşık bir gibon büyüklüğündeydi.

GİSOA'nın kuyruksuz olup olmadığı ve torunları gibi geniş, düz bir göğüs kafesine sahip olup olmadığı da bilinmiyor.:193 Ancak küçük bir hayvan olması muhtemeldir, muhtemelen sadece 12 kg idi. Bu, onların şempanze boyutunda olduklarına ve çok büyük olduğundan yerden ayrılmak için asılma ve ağaçlardan sallanma davranışları gösterdiğine dair önceki varsayımlarla çelişiyor. En iyi yiyeceğe ulaşmak için dallarda sallanma davranışında bir silahlanma yarışı olabilirdi. Ayrıca daha sonra gelen büyük insansı maymunlar, atalarından daha küçüktü, bu da hayvanların evrimsel süreçte büyüdüğü (Cope yasası) normal evrimin aksinedir.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4  Carbone (2014). "Gibbon genome and the fast karyotype evolution of small apes". *Nature*. **513** (11 Sept 2014): 195-201. doi:10.1038/nature13679. PMC 4249732 $2. PMID 25209798.
2. 1 2  Shi (January 2018). "Coalescent-Based Analyses of Genomic Sequence Data Provide a Robust Resolution of Phylogenetic Relationships among Major Groups of Gibbons". *Molecular Biology and Evolution*. **35** (1): 159-179. doi:10.1093/molbev/msx277. PMC 5850733 $2. PMID 29087487.
3. ↑  Mootnick (2005). "A new generic name for the hoolock gibbon (Hylobatidae)". *International Journal of Primatology*. **26** (4): 971-976. doi:10.1007/s10764-005-5332-4.
4. 1 2  "New Study Suggests that Last Common Ancestor of Humans and Apes was Smaller than Thought". *American Museum of Natural History*. 9 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Aralık 2019.
5. ↑  *God's Word or Human Reason?: An Inside Perspective on Creationism*. 31 Aralık 2016. ISBN 9781629013725.

Ayrıca bakınız
--------------

* Primatların kökeni ve evrimi
* İnsanın evrimi
* Orangutan ve insanın son ortak atası
* İnsansılar
* İnsan evriminin fosil listesi

| * g
* t
* d
İnsanın evrimi konuları |
| --- |
| **İnsan evrimi zaman çizelgesi** |
| Hominini | Sahelanthropus tchadensis **·**  Orrorin tugenensis **·**  Ardipithecus **·**  Kenyanthropus platyops |
| Australopitesinler | **Australopithecus:** Australopithecus anamensis **·**  Australopithecus afarensis **·**  Australopithecus bahrelghazali **·**  Australopithecus africanus **·**  Australopithecus garhi **·**  Australopithecus sediba**Paranthropus:** Paranthropus aethiopicus **·**  Paranthropus boisei **·**  Paranthropus robustus |
| İnsanlar ve erken insanlar | **Homo:** Homo gautengensis **·**  Homo habilis **·**  Homo rudolfensis **·** Homo georgicus **·**  Homo ergaster **·**  Homo erectus (Cava Adamı **·**  Lantiyen Adamı **·**  Meganthropus **·**  Pekin Adamı **·**  Nankin insanı **·**  Wuşan Adamı **·**  Yuanmou Adamı **·**  Solo Adamı) **·**  Homo naledi **·**  Homo cepranensis **·**  Homo antecessor **·**  Homo heidelbergensis **·**  Denisova insanı **·**  Neandertal insanı **·**  Homo rhodesiensis **·**  Homo floresiensis **·**  Arkaik Homo sapiens **·**  Anatomik modern insan (Homo sapiens idaltu **·**  Homo sapiens sapiens) |
| **Başlıklar:** İnsan evrimi zaman çizelgesi **·**  İnsan evriminin fosil listesi **·**  İnsanın evrimsel genetiği
**Modeller**: Afrika'dan Çıkış modeli **·**  Çoklu Bölge modeli |