"*Binlerce kişinin mutluluk ve neşe içinde yaşamış olması, bir kişinin acısını ve ölüm ıstırabını asla ortadan kaldıramazdı; tıpkı benim şu anki iyiliğimin önceki acılarımı ne kadar az düzelttiği gibi.* *Bu nedenle, dünyadaki kötülük, olduğundan yüz kat daha az olsaydı bile, sadece varlığı, her zaman biraz dolaylı olsa da, çeşitli şekillerde ifade edilebilecek bir gerçeği, yani memnun olmamamız gerektiğini kanıtlamak için yeterli olacaktır.* – Arthur Schopenhauer, *İrade ve Temsil Olarak Dünya*, cilt II, bölüm XLVI (Hayatın Kibir ve Acı Çekmesi Üzerine).
**Felsefi karamsarlık**, hayata veya varoluşa olumsuz bir değer atfeden felsefi görüşler ailesidir. Felsefi kötümserler genellikle dünyada ampirik olarak acıların zevklere üstün geldiğini, hayatın ontolojik veya özünde canlı varlıklara karşı olduğunu ve varoluşun temelde anlamsız veya amaçsız olduğunu iddia ederler. Bununla birlikte, bu duruma verdikleri tepkiler çok çeşitlidir ve yaşamı onaylayıcı olabilir.

Felsefi karamsarlık, tek bir tutarlı hareket değil, daha çok benzer fikirlere ve birbirine benzerliğe sahip, gevşek bir şekilde ilişkilendirilmiş bir düşünürler grubudur. *Weltschmerz: Pesimizm in German Philosophy, 1860-1900'de* Frederick C. Beiser, felsefi karamsarlığı "hayatın yaşamaya değmediği, hiçliğin var olmaktan daha iyi olduğu veya olmanın olmamaktan daha kötü olduğu tezi" olarak tanımlar. Schopenhauer da çok benzer bir şekilde hayatın var olmamasının daha iyi olacağını savunur. Bununla birlikte, birçok felsefi kötümser için, bu yaşam görüşü otomatik olarak intiharın arzu edilirliğini ima etmez, sadece doğum karşıtlığı, yani ürememe yoluyla ıstırabın kademeli olarak ortadan kaldırılmasını ima eder.

Kötümser düşüncenin gelişimi
----------------------------

### Antik Yunan

#### Kireleni Hegesias

Cyrene'li Hegesias, bir tür felsefi kötümserliği savunan bir Yunan filozofuydu. Daha sonraki kötümserler gibi, Hegesias da kalıcı mutluluğa ulaşmanın imkansız olduğunu ve yapabileceğimiz tek şeyin acıdan olabildiğince kaçınmaya çalışmak olduğunu savundu:

Hegesias, bilge kişinin tüm dış nesnelere, olaylara, eylemlere hatta ölüme kayıtsız olması gerektiğini savundu: "Aptal kişi için yaşamak uygundur, ancak bilge kişi için bu bir kayıtsızlık meselesidir". Cicero'ya göre Hegesias, birçok insanı ölümün yaşamdan daha arzu edilir olduğuna ikna ettiği iddia edilen Açlıktan *Ölmek* adlı bir kitap yazdı. Bu nedenle Firavun II Philadelphus, Hegesias'ın İskenderiye'de öğretmenlik yapmasını yasakladı.

### Orta Çağlar

Al-Ma'arri ve Ömer Hayyam, şiirlerinde felsefi açıdan karamsar bir dünya görüşünü ifade etmeleriyle tanınan iki Orta Çağ yazarıdır. Al- Ma'arri, karamsarlığıyla uyumlu olarak doğum karşıtı bir görüşe sahipti ve çocukların onları hayatın acı ve ıstırabından kurtarmak için doğmaması gerektiğini savundu.

#### Baltasar Gracian

 Gracián dünyayı aldatma, ikiyüzlülük ve hayal kırıklığıyla dolu olarak gördü.
Baltasar Gracián'ın *El Criticón* ("Eleştirmen") adlı romanı, insanın Dünya'da sonuçsuz kalan mutluluk arayışının genişletilmiş bir alegorisi olarak kabul edilir; roman, insanlık durumunun kasvetli ve ıssız bir resmini çizer. Aforizmalar kitabı *The Pocket Oracle and Art of Prudence* ("Oráculo Manual y Arte de Prudencia"), Gracián'ın kavradığı şekliyle, aldatma, ikiyüzlülük ve hayal kırıklığıyla dolu bir dünyada nasıl yaşanacağını anlatılır.

Arthur Schopenhauer, Gracián'ın çalışmalarıyla kapsamlı bir şekilde ilgilendi ve *El Criticón'u* "Kesinlikle benzersiz ... sürekli kullanım için yapılmış bir kitap ... ömür boyu bir arkadaş olacak bir metin ...". olarak tanımladı. Schopenhauer'ın karamsar bakış açısı Gracián'dan etkilendi ve *The Pocket Oracle ve Art of Prudence'ı* Almancaya çevirdi. Gracián'ı aforist yazı stili (conceptismo ) için övdü ve eserlerinde sık sık ondan alıntı yaptı.

### 19. yüzyıl

#### Arthur Schopenhauer

 Schopenhauer, insan aklını İstenç için önemsiz gördü ve insan arzularını tatmin edilmesi imkansız olarak nitelendirdi.
Arthur Schopenhauer'ın karamsarlığı, İrade'yi insan düşüncesinin ve davranışının ana kaynağı olarak mantığın üstüne yükseltmesinden geliyordu. İstenci nihai metafizik canlandırıcı numen olarak değerlendirdi ve onu beyhude, mantıksız ve yönsüz bir çaba olarak tanımladı. Schopenhauer, İstence kıyasla aklı zayıf ve önemsiz gördü; bir metaforda, insan zekasını, istencin kör devinin omzuna binen, gören bir cüceye benzetti. Schopenhauer, insan arzularının tatmin edilmesinin imkansız olduğunu gördü; eylem halindeki İrade'nin temel özellikleri olarak, doğası gereği her zaman tatmin edici olmayan açlık, susuzluk ve cinsellik gibi güdüleyicilere işaret etti:

Schopenhauer, bir kez doyduktan sonra tatmin duygusunun nadiren devam ettiğini ve bunun sonucunda insanların hayatlarının çoğunu sonsuz bir çaba içinde geçirdiklerini kaydetti; bu anlamda, onun için bunlar derinlerde istençten başka bir şey değillerdir. Tatmin anları bile, yeterince sık tekrarlandıklarında yalnızca can sıkıntısına yol açar ve bu nedenle insan varoluşu, "acı ve can sıkıntısı arasında bir sarkaç gibi sürekli sallanır ve bu ikisi aslında onun nihai bileşenleridir". Bu ironik döngünün nihayetinde insanların varoluş gerçeğindeki doğasında var olan kibiri görmelerine ve "varlığımızın amacının mutlu olmak olmadığını" fark etmelerine izin verdiğini iddia etti.

#### Schopenhauer sonrası karamsarlık

Schopenhauer'ın yaşamının son yıllarında ve ölümünden sonraki yıllarda, **Schopenhauer sonrası karamsarlık** 19. yüzyıl Almanya'sında popüler bir akım haline geldi. Bununla birlikte, o dönemde Hegelcilik, materyalizm, neo-Kantçılık ve ortaya çıkan pozitivizm gibi diğer popüler felsefeler tarafından küçümsendi. Yaklaşan devrimlerin ve bilimde heyecan verici keşiflerin olduğu bir çağda, tipik bir karamsarın boyun eğmiş ve ilerleme karşıtı doğası, toplumsal gelişmeye zarar olarak görülüyordu. Artan bu eleştiriye yanıt vermek için, Schopenhauer'dan büyük ölçüde etkilenen bir grup filozof (aslında, hatta bazıları onun kişisel tanıdıklarıydı), her biri kendine özgü bir şekilde kendi karamsarlık markalarını geliştirdiler. Julius Bahnsen, Eduard von Hartmann, Philipp Mainländer ve diğerleri gibi düşünürler, Schopenhauer'ın aşkın idealizmini Frederick C. Beiser'in **aşkın gerçekçilik** dediği şeye dönüştürerek sürekli artan karamsarlık tehdidini beslediler. Aşkınsal *idealist* tez, insanların şeylerin yalnızca görünüşlerini bildiği (kendinde şeyleri değil); aşkın *realist* tez, "şeylerin bize deneyimde nasıl göründüklerine dair sahip olduğumuz bilgi, bize kendinde şeylerin bilgisini verir" şeklindedir.

#### Friedrich Nietzsche

Friedrich Nietzsche'nin felsefi bir karamsar olduğu söylenebilir, ancak (hevesle okuduğu) Schopenhauer'ın aksine trajik karamsar görüşe tepkisi ne boyun eğmek ne de kendini inkâr etmek değil, yaşamı onaylayan bir karamsarlık biçimidir. Nietzsche için bu bir "geleceğin karamsarlığı", "Dionysosçu bir karamsarlık"tı. Nietzsche, Dionysosçu karamsarlığını, Yunan pre-sokratiklerinin karamsarlığı olarak gördüğü şeyle özdeşleştirdi ve aynı zamanda onu antik Yunan trajedisinin özünde gördü. :167Trajediyi, sürekli bir akışla sınırlanan insan varoluşunun korkunç doğasını açığa çıkarmak olarak gördü. Bunun aksine Nietzsche, Sokratik felsefeyi trajediye daha fazla dayanamayanlar için iyimser bir sığınak olarak gördü. Sokrates, bilgeliğin mutluluğa götürebileceğini varsaydığından, Nietzsche bunu "ahlaki açıdan, bir tür korkaklık" olarak gördü. ... ahlak dışı, bir hile". :172Nietzsche, Schopenhauer'ın karamsarlığını da eleştiriyordu çünkü dünyayı olumsuz olarak yargılamanın dünya hakkında ahlaki yargılara yöneldiğini ve bu nedenle zayıflığa ve nihilizme yol açtığını savundu. Nietzsche'nin yanıtı, dünyanın doğasının tamamen kucaklanmasıydı, "bu koşulun yargısında yer almayan" bir "kuvvet karamsarlığı" yoluyla "büyük bir kurtuluş". :178Filozofun görevinin bu karamsarlığı bir çekiç gibi kullanmak, önce eski ahlak ve inançların temellerine saldırmak, ardından "kendine yeni bir çift kanat yapmak", yani tüm değerleri yeniden değerlendirmek ve yenilerini yaratmak olduğuna inanıyordu. Bu Dionysosçu karamsarlığın temel bir özelliği, dünyanın değişen doğasına "evet" demekti; bu, yıkımı ve acı çekmeyi sonsuza dek sevinçle kucaklamayı gerektiriyordu (bu nedenle *amor fati* ve ebedi tekerrür fikirleri). :191Nietzsche için karamsarlık, "büyüyen ve mücadele eden hayatın hizmetinde bir çare ve yardım" olarak "kişinin sağlığına iyi gelen" bir yaşama sanatıydı. :199

### 20. yüzyıl

#### Albert Camus

 Camus , Sisifos'un cezalandırılmasını insanlık durumu için bir metafor olarak kullandı.
1945 tarihli bir makalesinde Albert Camus, "kötümser bir felsefenin zorunlu olarak cesaret kırma felsefesi olduğu fikri çocukça bir fikirdir" diye yazmıştı. Camus, ünlü denemesi *Sisifos Söyleni'nde* anahtar bir terim olan "saçma "fikrinin popülerleşmesine yardımcı oldu. Önceki felsefi karamsarlar gibi, Camus de insan bilincini ve aklını "beni tüm yaradılışın karşısına çıkaran" şey olarak gördü. Camus'ye göre anlam peşinde koşan akıl yürütme ile "sessiz" bir dünya arasındaki bu çatışma, en önemli felsefi sorun olan "intihar sorunu"nu üretir. Camus, insanların saçma olanla yüzleşmekten genellikle "hayatın kendisi için değil, onu aşacak, onu iyileştirecek, ona bir anlam verecek ve onu aşan büyük bir fikir için yaşayanlar" için bir "hile" olan "kaçmak" (*l'esquive*) yoluyla kaçtıklarına inanıyordu. İntiharı ve dini, varoluş probleminden kaçmanın veya kaçmanın gerçek olmayan biçimleri olarak görüyordu. Camus için tek seçenek, absürd olanı isyankar bir şekilde kabul etmek ve onunla yaşamaktı, çünkü "küçümsemeyle aşılamayan hiçbir kader yoktur." Camus'nün absürt olana tepkisine verdiği yanıt, tanrılar tarafından bir kayayı sonsuza kadar bir tepenin yukarısına itmeye, ancak kaya en tepeye ulaştığında tekrar aşağı yuvarlanmaya mahkûm edilmiş olan Sisifos'un Yunan mitolojik karakterini kullanarak örnekledi. Camus, Sisifos'u kayayı iterken hayal etti, görevinin beyhudeliğini fark etti, ama yine de bunu bir başkaldırıdan yapıyordu: "Sisifos'u mutlu hayal etmek gerekir."

#### Emil Cioran

 Cioran hayatı, ölümü ve intiharı anlamsız görüyordu.
Emil Cioran'ın yapıtları felsefi karamsarlıkla doludur ve başarısızlık, ıstırap, çürüme, varoluşçuluk ve nihilizm gibi konuları ele alır. Cioran'ın kronik uykusuzluğunun bir ürünü olarak yarattığı *On the Heights of Despair* adlı ilk kitabı, "umutsuzluk ve çürüme, saçmalık ve yabancılaşma, varoluşun beyhudeliği ve mantıksızlığı" konularını ele alır. Cioran, insanlık durumunu, evreni ve yaşamın kendisini bir başarısızlık olarak görüyordu: "Hayat, ne ölümün ne de şiirin düzeltmeyi başaramadığı bir tat eksikliğidir." William H. Gass, Cioran'ın *düşüncesini* yabancılaşma, saçmalık, can sıkıntısı, beyhudelik, çürüme, tarihin tiranlığı, değişimin bayağılıkları, ıstırap olarak farkındalık, hastalık olarak akıl gibi modern temalar üzerine felsefi bir düşünme olarak tanımladı.

Cioran'ın hayatın beyhudeliği ve başarısızlığının bütünü hakkındaki görüşü belki de genç yaşlardan beri vardı. 1935'te annesi ona, bu kadar perişan olacağını bilseydi kürtaj yapacağını söyledi. Bu, Cioran'ın daha sonra "Ben sadece bir kazayım. Neden her şeyi bu kadar ciddiye alayım?" demesine neden oldu.

### 21'inci yüzyıl

#### David Benatar

David Benatar, *Better Never to Have Been adlı* kitabında ve <i id="mwAc8">The Human Predicament</i> adlı kitabında üremenin ahlaki açıdan savunulamaz olduğunu savunarak eserlerinde doğum karşıtlığı ve felsefi karamsarlığı savunur ve varoluşa dair karamsar bir görüşün iyimser bir görüşten daha gerçekçi ve uygun olduğunu iddia eder; iki kavramın eşanlamlı olmadığını savunarak karamsarlığı nihilizmden ayırmaya da özen gösterir.

Kaynakça
--------

1. ↑  *The World as Will and Representation, Vol. 1* (İngilizce). Dover Publications. 1966. ISBN 9780486217611.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
2. ↑  *The Human Predicament: A Candid Guide to Life's Biggest Questions* (İngilizce). Oxford University Press. 2017. ISBN 978-0190633813.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
3. ↑  J. Cabrera, *Discomfort and Moral Impediment: The Human Situation, Radical Bioethics and Procreation*, Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2019. A thirty-page extract on the publisher's website. J. Cabrera, *Mal-estar e moralidade: situação humana, ética e procriação responsável*, Brasília: UnB, 2018 (original Portuguese edition).
4. 1 2 3 4 5 6  *Pessimism: Philosophy, Ethic, Spirit*. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. 2009. ISBN 978-0-6911-4112-1.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
5. ↑  *Weltschmerz: Pessimism in German Philosophy, 1860-1900* (İngilizce). Oxford University Press. 2018. ISBN 978-0198822653. The philosophical discussion of pessimism in late 19th-century Germany shows a remarkable unanimity about its central thesis. According to all participants in this discussion, pessimism is the thesis that life is not worth living, that nothingness is better than being, or that it is worse to be than not be.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
6. ↑  *Philosophical Pessimism: A Study In The Philosophy Of Arthur Schopenhauer* (Masters tez). 17 Aralık 2014. s. 2. 5 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2022.
7. ↑  Arthur Schopenhauer, *Studies in Pessimism*, translated by Thomas Bailey Saunders (1913). *On the Sufferings of the World, p. 15:* "If children were brought into the world by an act of pure reason alone, would the human race continue to exist? Would not a man rather have so much sympathy with the coming generation as to spare it the burden of existence? or at any rate not take it upon himself to impose that burden upon it in cold blood". *On Suicide*, p. 48: "In my chief work I have explained the only valid reason existing against suicide on the score of mortality. It is this: that suicide thwarts the attainment of the highest moral aim by the fact that, for a real release from this world of misery, it substitutes one that is merely apparent."
8. ↑  "Still Better Never to Have Been: A Reply to (More of) My Critics". *The Journal of Ethics*. **17** (1/2, p. 148): 121-151. 2013. doi:10.1007/s10892-012-9133-7. 16 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2022. A few of my critics have claimed that I am committed to the desirability of suicide and even speciecide. They clearly intend this as a *reductio ad absurdum* of my position. However, I considered the questions of suicide and speciecide in *Better Never to Have Been* and argued that these are not implications of my view. First, it is possible to think that both coming into existence is a serious harm and that death is (usually) a serious harm. Indeed, some people might think that coming into existence is a serious harm in part because the harm of death is then inevitable.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
9. ↑  *The Conspiracy against the Human Race: A Contrivance of Horror*. Hippocampus Press. 2011. ss. 50. ISBN 978-0984480272. Simply because someone has reached the conclusion that the amount of suffering in this world is enough that anyone would be better off never having been born does not mean that by force of logic or sincerity he must kill himself. It only means he has concluded that the amount of suffering in this world is enough that anyone would be better off never having been born.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
10. ↑  *Anti-Natalism: Rejectionist Philosophy from Buddhism to Benatar* (İngilizce). First Edition Design Publishing. 2016. ISBN 9781506902401. Anti-natalism can be seen as part of a larger philosophy, described here as Rejectionism, which finds existence – directly or indirectly, i.e. as procreation - deeply problematic and unacceptable.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
11. 1 2   Laërtius, Diogenes (1925). "Socrates, with predecessors and followers: Hegesias (subsection of Aristippus)". *Lives of the Eminent Philosophers*. **1:2**. Hicks, Robert Drew tarafından çevrildi (Two volume bas.). Loeb Classical Library.
12. ↑  Cicero, *Tusculanae Quaestiones* i. 34
13. ↑  "The Comparative Survey of Pessimism in Abul Ala Al-Maarri and Hakim Omar Khayyam Poems" (PDF). *Journal of Basic and Applied Scientific Research*. **3** (3): 405-413. 2013. ISSN 2090-4304. 2 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 13 Kasım 2022.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
14. ↑  "Al-Maʿarrī". *Encyclopædia Britannica*. 21 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2018.
15. ↑  *The Pocket Oracle and Art of Prudence*. Penguin books. 2011.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
16. ↑  "Balthasar Gracian". *The Fortnightly Review*. 26 Mart 2016. 15 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Şubat 2019.
17. ↑  *Historical Dictionary of Schopenhauer's Philosophy* (İngilizce). Lanham, Maryland: Scarecrow Press. 2005. ss. 70-71. ISBN 978-0-8108-5324-9. OCLC 55955168. 13 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2022.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
18. ↑  "Blind Will or Blind Hero: Philosophy and Myth in Hardy's "Return of the Native"". *Criticism*. **3** (2): 140-157. 1961. ISSN 0011-1589. 28 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2022.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
19. ↑  *The World as Will and Representation*. 1, Book IV, §58. Payne, E. F. J. tarafından çevrildi. Dover. s. 319.
20. ↑  Schopenhauer, Arthur, *The world as will and representation*, pg 312
21. ↑  Schopenhauer, Arthur, *The world as will and representation*, vol II, pg 635
22. ↑  Monika Langer, *Nietzsche's Gay Science: Dancing Coherence*, Palgrave Macmillan, 2010, p. 231.
23. ↑  Beiser reviews the commonly held position that Schopenhauer was a transcendental idealist and he rejects it: "Though it is deeply heretical from the standpoint of transcendental idealism, Schopenhauer's objective standpoint involves a form of *transcendental realism*, i.e. the assumption of the independent reality of the world of experience." (Beiser, Frederick C. *Weltschmerz: Pessimism in German Philosophy, 1860–1900*, Oxford: Oxford University Press, 2016, p. 40).
24. ↑  Beiser, Frederick C. *Weltschmerz: Pessimism in German Philosophy, 1860–1900*, Oxford: Oxford University Press, 2016, p. 213 n. 30.
25. ↑  Beiser, Frederick C. *Weltschmerz: Pessimism in German Philosophy, 1860–1900*, Oxford: Oxford University Press, 2016, pp. 147–8.
26. ↑  Nietzsche, Friedrich, *Die fröhliche Wissenschaft*, book V.
27. ↑  *Albert Camus,* Pessimism and Courage, 16 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 13 Kasım 2022 , *Combat*, September 1945
28. 1 2  *Myth of Sisyphus and Other Essays*. Vintage Books. 1991. ISBN 978-0-679-73373-7.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
29. ↑  "On the Heights of Despair". *The University of Chicago Press*. 16 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2022.
30. ↑  "The Philosopher of Failure: Emil Cioran's Heights of Despair". *Los Angeles Review of Books* (İngilizce). 28 Kasım 2016. 5 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2022.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
31. ↑  "The Evil Demiurge". *The New York Review* (İngilizce). 22 Ağustos 1968. ISSN 0028-7504. 28 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2022.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
32. ↑  *Writing At Risk: Interviews Uncommon Writers*. University of Iowa Press. 1991. s. 9. ISBN 9781587292491. I'm simply an accident. Why take it all so seriously?.
33. ↑  James (September 2018). "The Harms of Existence: A Review of David Benatar, The Human Predicament: A Candid Guide to Life's Biggest Questions" (PDF). *Evolutionary Psychological Science* (İngilizce). **4** (3): 347-349. doi:10.1007/s40806-018-0146-8. ISSN 2198-9885. 17 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 13 Kasım 2022.

* 
* "The Denial of the World from an Impartial View". *Contemporary Buddhism*. **17**: 49-61. 2016. doi:10.1080/14639947.2015.1104003. 28 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2022.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
* Pessimism by Mara Van der Lugt 5 Kasım 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. in The Philosopher.
* APA series on philosophical pessimism 30 Kasım 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Dış bağlantılar
---------------