| Esperanto flagEsperanto flag Esperanto |
| --- |
| DilDilbilgisi **·**  Fonoloji **·**   İmla kuralları **·**  Sözlük  Etimoloji  **·** Alfabe |
| TarihEsperanto hareketi  Tarihsel Gelişim  Zamenhof **·**  Proto-Esperanto  *Unua Libro* **·**  *Fundamento*  Boulogne deklarasyonu  Manifesto of Rauma  Montevideo Çözümü  Prague Manifestosu  Esperanto modern evrimi |
| Kültür ve medyaEsperantist **·**  Esperantuyo  Kulübler **·**  Filmler  *La Espero* **·**  Kütüphaneler  Edebiyat **·**  Müzik  Anadili olanlar  Popüler kültür  **·**  Semboller  Zamenhof Günü  Argo |
| Ulusal DerneklerBitanya  Türkiye'de Esperanto |
| Organizasyonlar ve Hizmetler*Amikeca Reto*  **·**  *Kurso de Esperanto*  **·**  Esperanto Akademi **·**  Encyclopedia  *Pasporta Servo* **·**  TEJO **·**  UEA **·**  Esperanto işçi hareketi  **·** SAT  **·**  Plouézec Toplantıları **·**  Dünya Kongresi  **·**  Avrupa – Demokrasi – Esperanto  **·**  Avrupa Esperanto Birliği  **·**  Panamerican Kongresi **·**  Avrupa Gençlik Haftası  **·**  Skolta Esperanto Ligo  **·** Gençlik Kongresi  **·**  Uluslararası Gençlik Kongresi |
| EleştirilerEsperantido **·**  Reformlu |
| İlgili konularYardımcı dil  Yapay dil  İdo **·**  İnterlingua **·**  Novial  **·**  Volapük |
| * g
* t
* d
 |

**Esperanto dilbilgisi**, kuralları aşırı şekilde düzenli olması için tasarlanmıştır. Eklemeli bir dil olan Esperanto'nun kelime dağarcığı Hint-Avrupa dil ailesi, özellikle de Latin, Slav ve Germen dilleri esas alınarak hazırlanmıştır. Esperanto serbest cümle dizimine sahiptir, cümledeki ögelerin yerleri değiştirildiğinde cümlenin anlamı değişmez.

Dilbilimsel Özellikler
----------------------

### Yazı

Esperanto, Esperantoya uyarlanmış Latin alfabesiyle yazılır. Alfabedeki her harf her zaman aynı sesi verir ve alfabede temsil edilen çoğu sesin Türkçede oldukça yakın bir karşılığı vardır. 

| Harf | Adı | IPA değeri | Türkçe ses |
| --- | --- | --- | --- |
|
| A a | a | /a/ | a |
| B b | bo | /b/ | b |
| C c | co | /t͡s/ | kısa ts |
| Ĉ ĉ | ĉo | /tʃ/ | ç |
| D d | do | /d/ | d |
| E e | e | /e/ | e |
| F f | fo | /f/ | f |
| G g | go | /g/ | g |
| Ĝ ĝ | ĝo | /dʒ/ | c |
| H h | ho | /h/ | h |
| Ĥ ĥ | ĥo | /x/ | - |
| I i | i | /i/ | i |
| J j | jo | /j/ | y |
| Ĵ ĵ | ĵo | /ʒ/ | j |

| Harf | Adı | IPA değeri | Türkçe ses |
| --- | --- | --- | --- |
|
| K k | ko | /k/ | k |
| L l | lo | /l/ | l |
| M m | mo | /m/ | m |
| N n | no | /n/ | n |
| O o | o | /o/ veya /ɔ/ | o |
| P p | po | /p/ | p |
| R r | ro | /r/ veya /ɾ/ | r |
| S s | so | /s/ | s |
| Ŝ ŝ | ŝo | /ʃ/ | ş |
| T t | to | /t/ | t |
| U u | u | /u/ | u |
| Ŭ ŭ | ŭo | /u̯/ | - |
| V v | vo | /v/ veya /ʋ/ | v |
| Z z | zo | /z/ | z |

ĥ harfi modern Esperantoda çok az sayıda kelimede bulunur. Bu harf, telaffuzu zor olduğu gerekçesiyle bulunduğu sözcüklerin çoğunda ĉ, h veya k harflerinden biriyle değiştirilmiştir. ŭ harfi ise sadece ünlü harflerden sonra gelerek onlarla bir ikili oluşturur. Dolayısıyla kelime başında bulunmaz. Bunun istisnaları bu harfin adı olan **ŭo** sözcüğü ve **ŭa!** gibi bazı ünlem nidalarıdır.

Esperanto alfabesinde Q, X, W ve Y simgeleri bulunmaz.

ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ ve ŭ harflerinin yazımı kimi elektronik ortamlarda mümkün olmayabilir. Bunun için L. L. Zamenhof, böyle durumlarda bu harfler yerine ch, gh, hh, jh, sh ve yalnızca u yazılmasını öngören h-sistemini tavsiye etmişse de, alfabede zaten h harfinin bulunmasının karışıklığa sebep olabileceği gerekçesiyle günümüzde daha çok x-sistemi kullanılmaktadır. Bu sisteme göre zorunlu durumlarda ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ ve ŭ harfleri yerine cx, gx, hx, jx, sx ve ux yazılır. Mart 2007 Google istatistiklerine göre internet ortamında orijinal Unicode harflerin kullanım oranı %77, x-sisteminin kullanım oranı %14, h-sisteminin kullanım oranı ise %9 civarındadır.

x-sisteminde yazılan harfi direkt olarak Unicode'a çeviren programlar mevcuttur. Microsoft Windows için Tajpi 17 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ve EK 4 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. programları bunlara örnek olarak verilebilir.

ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ harfleri Esperantoya özgüdür, ŭ harfi yalnızca normalde Kiril alfabesi ile yazılan Beyaz Rusçanın Latin transliterasyonunda kullanılmaktadır.

Esperanto kelimelerde vurgu istisnasız sondan bir önceki heceye verilir. Yalnızca, özellikle şiir ve şarkılarda, bir ismin sonundaki -o harfi atılabilir. Böyle bir durumun rahat anlaşılabilmesi için yazıda, atılan -o harfi yerine ' işareti konulur ve okunuşta kalan kısmın vurgusu son heceye verilir.

### Dil Bilgisi

Birkaç sayılı istisna dışında Esperantoda kelime grupları son harflere bakılarak ayırt edilebilir. 

| Son Harf | Kelime Sınıfı | Örnek Sözcük | Türkçe Anlam |
| --- | --- | --- | --- |
|
| **-o** | isim | rapido | *hız* |
| **-a** | sıfat | rapida | *hızlı* |
| **-e** | zarf | rapide | *hızla*, *hızlı bir şekilde* |
| **-i** | fiil | rapidi | *hızlı gitmek*, *acele etmek* |

Bu örnekte -a, -e, -i, -o son takılarını alarak sıfatlaşan, zarflaşan, fiilleşen ve isimleşen dilbilgisi yönünden anlamsız **rapid** sözcüğüne kök sözcük adı verilir.

Bu kurallara uymayan bazı istisnalar da bulunmaktadır. Örneğin **nun** (*şimdi*) veya **preskaŭ** (*yaklaşık olarak*) zarfları **-e** ile bitmez. **-aŭ** ile biten birçok zarf mevcuttur. **Ni** (*biz*) şahıs zamiri **-i** ile bitmesine karşın fiil değildir. Yine de son harflerin sözcükleri sınıflandırmasıyla ilgili kural, dilin kelime hazinesinin çok büyük bir bölümünde geçerlidir.

Esperanto, doğal dillere oranla daha az miktarda sözcük içerir ve diğer sözcükleri bu kök sözcükler yardımıyla birleşik sözcük oluşturarak veya ön ve son takılarla yeni kelimeler türeterek karşılar. 400 ilâ 500 adet kök sözcük ile hemen hemen her güncel konu hakkında konuşabilecek kadar çok sözcük türetilebilir. Ancak, dala ve işe özgü bilimsel ve teknik terimlerle beraber 15.000 civarında Esperanto kök sözcük bulunduğu tahmin edilmektedir.

Esperantonun en temel gramer özellikleri; gramatik cinsiyete sahip olmamakla birlikte cinsiyet ayıran bir dil olması, kuralsız fiil bulunmaması, fiillerin 6 kipe göre sondan çekimlenmesi, fiil çekiminin şahıstan etkilenmemesi, fiilin öznenin sayısından etkilenmemesi, ismin belirtme durumunun var olması, sıfatların nitelediği isimlerin sayısına ve durumuna uyum göstermesi ve cümledeki öge sırasının değiştirilebilir olması olarak sıralanabilir.

#### Artikel

Esperantoda belirli artikel olarak **la** kullanılır. **La** artikelinin Türkçede tam olarak bir karşılığı yoktur, önüne geldiği cins ismin *daha önce bahsedilmiş olan* özel türüne atıfta bulunduğunu belirtir. Kullanım ve anlam olarak İngilizce the ile hemen hemen aynı özelliklere sahiptir. Çoğul sözcükler için de, tekil sözcükler için kullanıldığı tarzda kullanılır.

Türkçedeki *bir* belirsiz sıfatının Esperantoda karşılığı yoktur, bu anlam ismin başına **la** artikeli getirilmeyerek direkt olarak elde edilebilir.

Aşağıda **la** artikelinin kullanımının anlama etkisi örneklenmiştir:

*Infano kuras en ĝardeno.* (Bir çocuk bir bahçede koşuyor.) - Hangi çocuktan ve bahçeden bahsedildiği belirsiz.   

*La infano kuras en ĝardeno.* (Çocuk bir bahçede koşuyor.) - Belirli bir çocuktan bahsediliyor ama koşulan bahçe belirsiz.   

*La infano kuras en la ĝardeno.* (Çocuk bahçede koşuyor.) - Belirli bahçe ve çocuktan bahsediliyor.   

*Infanoj kuras en la ĝardeno.* (Çocuklar bahçede koşuyor.) - Çocuklar kim olduğu belirsiz herhangi çocuklar, bahçe belirli.   

*La infanoj kuras en la ĝardeno.* (Çocuklar bahçede koşuyor.) - Hangi bahçeden ve çocuklardan bahsedildiği biliniyor.

L. L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto adlı kitabında, zor veya gereksiz bulunduğu takdirde artikelin kullanılmasının şart olmadığını, tercihen tamamen ihmal edilebileceğini belirtmiştir.

#### Cümle Ögeleri

Esperantonun normal tümce dizimi Özne-Fiil-Nesne sırasında olsa da anlam bu sıralamaya bağlı değildir ve uygulamada sıralamanın değiştirilmesine sıkça rastlanır.

Esperantoda isimler sonuna -j (y okunur) takısı eklenerek çoğul yapılırlar. Çoğul bir ismi niteleyen sıfat da çoğul eki alır yani sıfatlar Arapça ve İspanyolca gibi dillerde olduğu gibi ismin sayısına uyum göstermektedir. İsmi niteleyen sıfat isimden önce veya sonra gelebilir. Örneğin **alta** *uzun* ve **viro** *adam*, **alta viro** *uzun adam* anlamındaki sıfat tamlamasını oluşturur. *Uzun adamlar* tamlamasını oluştururken hem isim hem de sıfat çoğul yapılır: **altaj viroj**. Ayrıca bu iki tamlama tercihen Fransızcada olduğu gibi isim önde, sıfat arkada olacak şekilde de kurulabilir: **viro alta**, **viroj altaj**.

Esperantoda diğer birçok dilde bulunmayan Türkçedeki ismin belirtme (-i) hâli ekine oldukça yakın anlam ve işleve sahip olan bir **-n** takısı bulunmaktadır. Cümledeki sıralama serbestliği bu takı yardımıyla sağlanır.

**-n** takısı fiilin direkt olarak etkilediği nesnenin sonuna eklenir. Eğer bu nesne bir sıfat tamlamasıysa hem isme, hem de sıfata eklenir. Eğer nesne çoğulsa **-n** takısı **-j** takısından sonra eklenir.

*Mi farbis la ruĝa**n** pordo**n**.* (Ben kırmızı kapı**yı** boyadım.)   

*Mi farbis la ruĝa**jn** pordo**jn**.* (Ben kırmızı kapı**ları** boyadım.)   

*Mi**n** farbis la ruĝa pordo.* (Kırmızı kapı ben**i** boyadı.)   

*La ruĝa**n** pordo**n** farbis mi.* (Ben kırmızı kapı**yı** boyadım.)   

*Mi farbis la pordo**n** ruĝa**n**.* (Ben kırmızı kapı**yı** boyadım.)   

*Mi farbis la pordo**n** ruĝa.* (Ben kapı**yı** kırmızı(ya) boyadım.)

#### Zamirler

Esperantoda 9 temel şahıs zamiri bulunmaktadır. Üçüncü şahıs zamiri cinsiyet ayrımı yaparken, hem tekil hem de çoğul ikinci şahsı aynı zamir karşılar.

|  | tekil | çoğul |
| --- | --- | --- |
| birinci şahıs | **mi**  ben | **ni**  biz |
| ikinci şahıs | **vi**  sen, siz |
| üçüncüşahıs | eril | **li**  o (erkek) | **ili**  onlar |
| dişil | **ŝi**  o (dişi) |
| cinssiz | **ĝi**  o (cinssiz) |
| belirsiz | **oni**  biri |
| yansımalı | **si**  kendisi |

**Ĝi**, cinsi olmayan veya cinsiyeti bilinmeyen özneler için kullanılır, istendiği takdirede cinsiyeti bilinen hayvanlar için de kullanılabilir. **Oni** şahsın hiç önemli olmadığı durumlarda kullanılan zamirdir. **Si** ise *kendisi*, *kendileri* anlamında **mi**, **vi** ve **ni** haricinde bir öznesi bulunan cümlenin diğer ögelerinde o özneden bahsetmek için kullanılır ve asla özne olamayacağı gibi, öznenin bir parçası da olamaz. Fiilden direkt olarak etkilenen şahıs zamirleri de isimler için olduğu gibi **-n** takısı alırlar.

Temel zamirler sonlarına -a alarak iyelik zamirlerine dönüşür. **Mia** *benim*, **via** *senin* veya *sizin*; **lia**, **ŝia**, **ĝia** *onun*, **ilia** *onların*, **onia** *birinin* ve **sia** *kendinin* anlamındadır. İyilik zamirlerinin başlarına artikel getirildiğinde anlamları şu şekilde değişir: **la mia** *benimki*, **la via** *seninki* veya *sizinki*, **la ilia** *onlarınki* ... vb.

**Örnekler:**  

*Li lavas sin.* (O kendini yıkıyor.)  
*Li lavas lin.* (O, onu (başkasını) yıkıyor.)  
*Ili manĝis siajn pomojn.* (Elmalarını yediler.) - Elmalar, onları yiyen gruba ait.  
*Ili manĝis iliajn pomojn.* (Elmalarını yediler.) - Elmalar yiyenlere değil başkalarına ait.

#### Edatlar

Esperantoda konum bildiren edatlar işaret ettiği kelime grubundan önce gelir.

|  | Karşılığı | Örnek Cümle | Örnek Cümle Anlamı |
| --- | --- | --- | --- |
| Al | -e-e doğru | Mi iris al la lernejo.Li kuras al mia domo. | Okula gittim.Evime (doğru) koşuyor. |
| Anstataŭ | -in yerine | Li iros anstataŭ mi. | O, benim yerime gidecek. |
| Antaŭ | -in önüne, -in önünde-den önce | Ŝi sidas antaŭ sia domo.Antaŭ li venis ĉi tie, li fartis bone. | Evinin önünde oturuyor.Buraya gelmeden önce iyi hissediyordu. |
| Apud | -in yanında | Ni konstruos domon apud la rivereto. | Derenin yanında bir ev inşa edeceğiz. |
| Ĉe | -de (-in yakınında) | Li sidas ĉe la komputilo. | Bilgisayarda oturuyor. |
| Ĉirkaŭ | -in çevresinde, -in etrafında | Ĉevalo kuras ĉirkaŭ la domo. | At, evin çevresinde koşuyor. |
| Da | (miktar belirtir) | Ni havis multe da gastoj. | Birçok misafirimiz vardı. |
| De | -in-den | Ankara estas la ĉefurbo de Turkio.Ŝi iros de la urbo. | Ankara, Türkiye'nin başkentidir.Şehirden gidecek. |
| Dum | süresince, boyunca | Ili iris dum ok minutoj. | Sekiz dakika gittiler. |
| Ekster | -in dışında, -in dışına | Ŝi iros ekster la urbo. | Şehir dışına gidecek. |
| El | -in dışına, -den | Ŝi iros el la urbo. | Şehirden gidecek. |
| En | -de, -nin içinde | Ili estas en la domo. | Evdeler. |
| Ĝis | -e kadar | Mi iros ĝis la domo. | Eve kadar gideceğim. |
| Inter | -in arasında | Li sidas inter la infanoj. | Çocukların arasında oturuyor. |
| Je | (belirsiz edat - hiçbir edatın uymadığı veyaherhangi bir edatın kullanıldığıher durumda kullanılabilir.) | Ni matenmanĝos je la oka.Mi kredas je Dio.Donu ĝin je mi.Li saltis je la tablon. | Saat sekizde kahvaltı yapacağız.Tanrı'ya inanıyorum.Onu bana/benden/benimle/... ver.Masanın üstünde/altında/yanında/... zıpladı. |
| Kontraŭ | -in karşısı, karşı | Dubo gardas kontraŭ risko. | Şüphe riske karşı korur. |
| Krom | hariç, -in haricinde | Ĉiuj iris krom vi. | Senin haricinde herkes geldi. |
| Kun | ile, birlikte | Ili iros kun vi. | Onlar sizinle gidecek. |
| Laŭ | -e göre | Ĉiu mezuras aliajn laŭ sia mezurilo. | Herkes başkasını, kendi ölçüsüne göre ölçer. |
| Malgraŭ | -e rağmen | Mi iris malgraŭ la pluvo. | Yağmura rağmen yürüdüm. |
| Per | ile, vasıtasıyla | Ni iros al Ankara per trajno. | Ankara'ya tenle gideceğiz. |
| Po | oran, başına | Po tri Liro por persono. | Kişi başına üç Lira. |
| Por | için | Mi venis ĉi tien por vidi vin. | Buraya seni görmek için geldim. |
| Post | sonra, ardından | Mi parolos post ŝi. | Onun ardından ben konuşacağım. |
| Preter | önce, önünde | La viro kuras preter hundo. | Adam bir köpeğin önünde koşuyor. |
| Pri | hakkında, ile ilgili | Mi pensas ke ŝi parolos pri ni. | Bizim hakkımızda konuşacağını düşünüyorum. |
| Pro | sebebiyle, -diği için | Pro kio vi venis? | Ne sebeple geldiniz? |
| Sen | -siz, olmadan | Ne iru sen mi. | Bensiz gitme. |
| Sub | altında | Bildo estas sub la aŭto. | Arabanın altında bir resim var. |
| Super | üstünde (havada) | Birdoj flugas super la urbo. | Şehrin üstünde kuşlar uçuyor. |
| Sur | üstünde (yüzeyinde) | Mi trovis ĝin sur libro. | Onu bir kitabın üzerinde buldum. |
| Tra | boyunca | Ni parolis tra la vojo. | Yol boyunca konuştuk. |
| Trans | ötesi, diğer tarafı | Ni saltis trans la muro. | Duvarın ötesine atladık. |
|

Bazı edatların yerine, karışıklığa sebep olmayacaksa -n belirtme durumu eki de kullanılabilir.

*Ni veturos **al** Usono.* = *Ni veturos Usono**n**.* (ABD'ye seyahat edeceğiz.)  

*Mi venos **en** la unua de junio.* = *Mi venos la unua**n** de junio.* (1 Haziran'da geleceğim.)

-n belirtme durumu eki fiile, önüne konum edatı almış söz grubunu belirttirmek için de kullanılabilir.

*Ni iras en la urbo.* (Şehrin içinde gidiyoruz.)  
*Ni iras en la urbo**n**.* (Şehrin içine gidiyoruz.)

#### Fiiller

Esperantoda fiiller şahsa veya sayıya uyum sağlamaz ve zaman çekimlerini sondan alırlar.

Esperantoda 6 temel kip/zaman eki bulunmaktadır: *-i* mastar hâli, *-as* geniş/şimdiki zaman, *-is* geçmiş zaman, *-os* gelecek zaman, *-u* emir kipi, *-us* şart kipi / gelecek zamanın hikâyesi. Emir kipi ikinci şahıs dışında bir şahıs için kullanılırsa anlamca dilek kipine dönüşür. Emire nezâket katmak için *-u* eki yerine *bonvolu -i* (lütfen -ınız) kalıbı kullanılabilir.

Ayrıca 6 adet de sıfat fiil eki mevcuttur: *-anta* -an, *-inta* -mış olan, *-onta* -acak olan, *-ata* -ılan, *-ita* -ılmış olan, *-ota* -ılacak olan. Sıfat fiillerin sıfat olduğunu bildiren *-a* son harfi, zarflar için kullanılan *-e* harfiyle değiştirilerek zarf fiiller elde edilebilir.

Örneğin *ir-* (git-) fiil kökü aşağıdaki gibi değişik formlara getirilebilir.

*Ir**i*** (Git**mek**)  

*Li ir**as***. (Gid**er**./Gid**iyor**.) -
*Li ir**is***. (Git**ti**.) -
*Li ir**os***. (Gid**ecek**.)  

*Ir**u***! (Git**!**) -
***Bonvolu** ir**u***. (**Lütfen** gid**in**.) -
*Li ir**u***. (Git**sin**.) -
*Ni ir**u***. (Gid**elim**.)  

*Li ir**us***. (Gid**ecekti**.) -
*Li ir**us** **se** li ne est**us** malsana.* (Hasta olma**sa** gid**erdi**.)  

*Ir**anta*** (Gid**en**) -
*Ir**inta*** (Git**miş olan**) -
*Ir**onta*** (Gid**ecek olan**) -
*Ir**ante*** (Gid**erek**)  

*Ir**ata*** (Gid**ilen**) -
*Ir**ita*** (Gid**ilmiş olan**) -
*Ir**ota*** (Gid**ilecek olan**)

Esperantoda zamanda süreklilik kavramı yoktur. Örneğin geniş zaman eki olan *-as* çoğu zaman şimdiki zaman anlamında kullanılırken, şimdiki zamanın hikâyesinin yerini genelde standart geçmiş zaman tutar. Bununla birlikte zamanla, bu anlam ayrılığını vurgulamak için *-antas*, *-antis* birleşik zamanları kullanılır olmuştur. Birleşik zamanlar yalnız -anta sıfat fiilinden değil, diğer sıfat fillerden yararlanılarak da oluşturulabilir.

*Mi ir**antas*** (Gid**iyor**um.) -
*Mi ir**antis*** (Gid**iyordu**m.) -
*Mi ir**antos*** (Gid**iyor olacağ**ım.) -
*Mi ir**antus*** (Gid**iyor olacaktı**m.)   

*Mi ir**intas*** (Git**miş durumda**yım.) -
*Mi ir**intis*** (Git**mişti**m.) -
*Mi ir**intos*** (Git**miş olacağ**ım.) -
*Mi ir**intus*** (Git**miş olacaktı**m.)   

*Mi ir**ontas*** (Git**mek üzere**yim.) -
*Mi ir**ontis*** (Git**mek üzereydi**m.) -
*Mi ir**ontos*** (Git**mek üzere olacağ**ım.) -
*Mi ir**ontus*** (Git**mek üzere olacaktı**m.)

Ayrıca edilgen sıfat fiillerin de (*-ata*, *-ita*, *-ota*) buna benzer kullanımları vardır.

Povi yeterlilik, devi gereklilik kipi için yardımcı fiillerdir:

*Vi povas aliĝi nin.* (Bize katılabilirsin(iz).)  
*Vi devis vidi tiun.* (Onu görmeliydin(iz).)

Esperantoda yardımcı fiil olarak *esti* (olmak) fiili kullanılır. Yardımcı fiil vasıtasıyla isim cümleleri kurulur. Ancak son zamanlarda, özellikle sıfat kökenli yüklemi olan isim cümlelerinde *esti* yerine ismin fiil formuna sokulup (sonundaki -o harfinin -i ile değiştirilmesiyle) oluşan fiilin çekimlenmesi daha çok tercih edilir olmuştur. Bunun dışında cümleyi uzattığı gerekçesiyle *esti* yardımcı fiilinin kökü *est-*e gerek duymadan yalnızca fiil çekim ekleriyle isim cümlesi kurulabileceğini savunan Esperantistler olsa da bu görüş resmiyet kazanmamış ve yaygınlaşmamıştır.

*La ĉielo est**is** blua.* ≈ *La ĉielo blu**is**.* ≈ *La ĉielo **is** blua.* (Gökyüzü maviydi.)  

*La viro est**as** instruisto.* ≈ *La viro instruist**as**.* ≈ *La viro **as** instruisto.* (Adam bir öğretmen.)   

*Mi volas est**i** feliĉa.* ≈ *Mi volas feliĉ**i**.* ≈ *Mi volas **i** feliĉa.* (Mutlu olmak istiyorum.)

#### Olumsuzluk

Esperantoda bir cümle yükleminin önüne *ne* konularak olumsuz yapılabilir. *Ne* başka hangi ögenin önüne konursa olumsuzluk vurgusu o ögeye düşer.

*Mi skribis ĉi tiun.* (Bunu yazdım.)  

*Mi ne skribis ĉi tiun.* (Bunu yazmadım.)  

*Ne mi skribis ĉi tiun.* (Bunu ben yazmadım./Bunu yazan ben değilim.)  

*Mi skribis ne ĉi tiun.* (Ben bunu yazmadım./Benim yazdığım bu değildi.)

Esperantoda *ne-* ile başlayan başka olumsuzluk kelimeleri vardır. Bir olumsuz kelime bir cümleyi olumsuz yapmak için yeterlidir. Esperantoda aynı cümlecik içinde iki olumsuzluk kelimesi kullanımına izin verilmez.

*Mi **ne** faris ion ajn.* (Bir şey yapmadım.)  

*Mi faris **nenion** ajn.* (Hiçbir şey yap(ma)dım.)  

*Mi **ne** faris **nenion** ajn.* - Yanlış kullanım

#### Soru Sözcükleri

Esperantoda evet-hayır soruları cümlenin başına *ĉu* koyularak yapılır.

*Vi volas lerni Esperanton.* (Esperanto öğrenmek istiyorsun.)  

***Ĉu** vi volas lerni Esperanton.* (Esperanto öğrenmek istiyor **mu**sun?)

*Ĉu* ile yapılan sorulara genelde *jes* (evet) veya *ne* (hayır) ile yanıt verilir.

Esperantodaki soru kelimeleri ve yan cümle kurulumunda yardımcı olan bir takım kelimeler sistematik bir tabloya göre üretilir.

|  | Ki-*soru* | Neni-*hiçlik* | I- \**birim* | Ĉi-*bütünlük* | Ti-*işaret* | Ĉi ti- / Ti- ĉi*yakın işaret* |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| -o*şey* | Kio*ne* | Nenio*hiçbir şey* | Io*bir şey* | Ĉio*her şey* | Tio*o şey* | Ĉi tio / Tio ĉi*bu şey* |
| -u*şey, kişi* | Kiu*kim, hangi, hangisi* | Neniu*hiç kimse, hiçbiri* | Iu*biri, herhangi bir* | Ĉiu*herkes, hepsi, her* | Tiu*o* | Ĉi tiu / Tiu ĉi*bu* |
| -e*yer* | Kie*neresi, nerede* | Nenie*hiçbir yer(de)* | Ie*bir yer(de)* | Ĉie*her yer(de)* | Tie*orası, orada* | Ĉi tie / Tie ĉi*burası, burada* |
| -am*zaman* | Kiam*ne zaman* | Neniam*asla, hiçbir zaman* | Iam*bir zaman* | Ĉiam*her zaman* | Tiam*o zaman* | Ĉi tiam / Tiam ĉi*şimdi* |
| -es*aitlik* | Kies*kimin, neyin* | Nenies*hiç kimsenin, hiçbir şeyin* | Ies*birinin, bir şeyin* | Ĉies*herkesin, her şeyin* | Ties*onun* | Ĉi ties / Ties ĉi*bunun* |
| -el*şekil* | Kiel*nasıl* | Neniel*hiçbir şekilde* | Iel*bir şekilde* | Ĉiel*her şekilde* | Tiel*o şekilde* | Ĉi tiel / Tiel ĉi*bu şekilde* |
| -al*sebep* | Kial*neden, niçin* | Nenial*hiçbir sebepten* | Ial*bir sebepten* | Ĉial*her sebepten* | Tial*o yüzden* | Ĉi tial / Tial ĉi*bu yüzden* |
| -om*miktar* | Kiom*kaç, ne kadar* | Neniom*hiç* | Iom*biraz* | Ĉiom*tümü* | Tiom*o kadar* | Ĉi tiom / Tiom ĉi*bu kadar* |
| -a*çeşit* | Kia*ne tür, nasıl* | Nenia*hiçbir çeşit* | Ia*bir çeşit* | Ĉia*her çeşit* | Tia*o tür* | Ĉi tia / Tia ĉi*bu tür* |
|

\* Bu sütunda büyük *i* harfleri kullanılmıştır. Bunları küçük *L* harfiyle karıştırmayınız. Sütundaki sözcükler: io, iu, ie, iam, ies, iel, ial, iom, ia 

#### Birleşik Kelimeler

Esperantoda kelimeler birleştirilerek yeni anlamlar karşılanabilir. Genellikle birleştirilen kelimelerin kökleri birleştirilerek yeni bir kök oluşturulur ancak telaffuz kolaylığını sağlamak için iki kelimenin direkt olarak birleştirilmesi de mümkündür.
Örneğin *ring**o*** (yüzük), *fingr**o*** (parmak) kelimelerinin kökleri *ring* ve *fingr* birleştirilip sonuna isim oluşturucu *-**o*** bitişi yeniden eklenirse *ringfingr**o*** (yüzük parmağı) birleşik sözcüğü türetilebilir ancak sözcükleri direkt olarak *ring**o**fingr**o*** şeklinde birleştirmek de mümkündür. Bu durumda hece sayısı artarken, söyleniş kolaylaşır. Genelde tercih edilen yöntem sözcüklerin değil köklerin birleştirilmesidir.

#### Yapım Ekleri

Esperantoda mevcut kelimelerden Türkçede olduğu gibi eklerle yeni kelimeler üretilebilir. 
Esperantoda bu işlem genellikle soneklerle, bazen de öneklerle yapılır.

Önekler sözcüğün önüne gelerek anlamını değiştir ve bu yolla yeni bir sözcük üretir.

|  | Karşılığı | Örnek | Örnek Anlamı |
| --- | --- | --- | --- |
| bo- | evlilikle doğan akrabalık, kayın- | patro / bopatro  fratino / bofratino | baba / kayınpeder  kız kardeş / görümce, baldız |
| dis- | ayırma, saçma, dağılım | sendi / dissendi  atomo / disatomi | göndermek / dağıtmak  atom / atom parçalamak |
| ek- | başlamak, ani hareket | ami / ekami  lerni / eklerni | sevmek / âşık olmak  öğrenmek / öğrenmeye başlamak |
| eks- | eski, önceki | edzo / eksedzo | koca / eski koca |
| fi- | ahlâk dışı | homo / fihomo  vorto / fivorto | insan / ahlâksız insan  kelime / küfür |
| ge- | karışık cinsiyetlerden çoğul yapma | patro / gepatroj  sinjoro / gesinjoroj  lernejo / gelernejo | baba / ebeveyn  bay / bayanlar ve baylar  okul / cinsiyet bakımından karma okul |
| mal- | zıtlaştırıcı | granda / malgranda  riĉa / malriĉa  dekstrume / maldekstrume | büyük / küçük  zengin / fakir  saat yönünde / saatin tersi yönünde |
| mis- | yanlış, hatalı, çarpık | akuzi / misakuzi | suçlamak / haksız yere suçlamak |
| pra- | antik, tarih öncesi, başlangıç, daha eskiye ait | avo / praavo  patro / prapatroj  besto / prabesto  Turka / Praturka | dede / büyük dede  baba / atalar hayvan / tarih öncesi (soyu tükenmiş) hayvan  Türkçe / Proto-Türkçe, Ön Türkçe |
| re- | yinelenen eylem, geri dönen eylem | sendi / resendi  konstrui / rekonstrui  aboni / reaboni | göndermek / geri göndermek  inşa etmek / restore etmek  abone olmak / aboneliği yenilemek |
|

Sonekler kelimeye değil kelimenin köküne eklenir, yani kelime türünü bildiren -i, -o, -a, -e bitiş ünlülerinin hemen öncesine iliştirilirler.

|  | Karşılığı | Örnek | Örnek Anlamı |
| --- | --- | --- | --- |
| -aĉ. | kötüleştirici, nitelik düşürücü | domo / domaĉoskribi / skribaĉi | ev / barakayazmak / bozuk yazmak |
| -ad. | yapılıp durma, eylem | kuri / kuradi / kurado  parolo / paroli / paroladi / parolado | koşmak / koşuyor olmak / koşu  söz / konuşmak / konuşuyor olmak / konuşma |
| -aĵ. | somut anlam verici, ürün | manĝi / manĝaĵotrinki / trinkaĵo | yemek / yiyecekiçmek / içecek |
| -an. | üye, destekleyici, bir gruptan/yerden olan, -li | Usono / Usonano  ŝipo / ŝipano | ABD / Amerikalı  gemi / gemi mürettebatından biri |
| -ar. | grup, topluluk, sürü | arbo / arbaro  vorto / vortaro | ağaç / orman  kelime / sözlük |
| -ĉj. | Erkekler için isim kısaltma, samimiyet (kelime bir yerde kesilir) | patro / paĉjo  amiko / amiĉjo  Kemalettin / Keĉjo, Kemaĉjo | baba / babacığ(ım)  arkadaş / değerli arkadaş(ım)  Kemalettin / Kemo |
| -ebl. | mümküniyet, -ilebilir | kredi / kredebla  vidi / videbla | inanmak / inanılabilir  görmek / görülebilir |
| -ec. | olma durumu, -lik | amiko / amikeco  bona / boneco  Arabo / Arabeco / Arabeca | arkadaş / arkadaşlık  iyi / iyilik, iyi olma durumu  Arap / Araplık / Arabesk |
| -eg. | arttırıcı, büyütücü | domo / domego  varma / varmega  bona / bonega  ridi / ridegi | ev / konak  sıcak / aşırı sıcak  iyi / mükemmel  gülmek / kahkaha atmak |
| -ej. | mekân yapıcı, yeri | lerni / lernejo  vendi / vendejo  juĝi / juĝejo  kuiri / kuirejo  hundo / hundejo  senakva / senakvejo | öğrenmek / okul  satmak / mağaza  yargılamak / mahkeme  yemek yapmak / mutfak  köpek / köpek kulübesi  susuz / çöl |
| -em. | eğilim, meyil, hoşlanma | ludo / ludema  paroli / parolema | oyun / oynamayı seven, oyuncu  konuşmak / konuşkan |
| -end. | zorunluluk, yapılması gereken | pagi / pagenda  legi / legenda | ödemek / ödenecek  okumak / okunması gereken |
| -er. | yapı taşı, küçük parça | ĉeno / ĉenero  fajro / fajrero  neĝo / neĝero  ligno / lignero | zincir / halka  ateş / kıvılcım  kar / kar tanesi  odun / kıymık |
| -estr. | yönetici, lider | lernejo / lernejestro  urbo / urbestro  cent / centestro | okul / okul müdürü  şehir / belediye başkanı  yüz / yüzbaşı |
| -et. | azaltıcı, küçültücü | domo / dometo  libro / libreto  varma / varmeta  ridi / rideti | ev / kulübe  kitap / kitapçık  sıcak / ılık  gülmek / gülümsemek |
| -i. | ülke adı yapma | Meksiko / Meksikio  Niĝero / Niĝerio  Turko / Turkio  patro / patrio | Mexico City şehri / Meksika  Nijer Nehri / Nijerya  Türk / Türkiye  baba / ana vatan, memleket |
| -id. | ürün, yavru | kato / katido  reĝo / reĝido  Adamo / adamido | kedi / kedi yavrusu  kral / prens  Âdem / insanoğlu, beniâdem |
| -ig. | ettirgen, yaptırmak, sebebiyet vermek | morti / mortigi  pura / purigi | ölmek / öldürmek  temiz / temizlemek |
| -iĝ. | -laşmak, haline gelmek, bazı durumlarda edilgen | naski / naskiĝi  ruĝo / ruĝiĝi  ano / aniĝi | doğurmak / doğmak  kırmızı / kızarmak (kırmızıya dönmek)  üye / üye olmak |
| -il. | alet | ludi / ludilo  ranĉi / ranĉilo | oynamak / oyuncak  kesmek / bıçak |
| -in. | dişilik | bovo / bovino  patro / patrino | öküz / inek  baba / anne |
| -ind. | bir şey yapmaya değen, -ilesi | memori / memorinda  ami / aminda | hatırlamak / hatırlanası, hatırlanmaya değer  sevmek / sevilesi, sevimli |
| -ing. | kılıf, içeren şey | glavo / glavingo  kuglo / kuglingo | kılıç / kın  mermi / fişek |
| -ism. | öğreti, sistem | komuna / komunismo  Esperanto / Esperantismo | ortak / komünizm  Esperanto / Esperantistlik |
| -ist. | meslek veya hobi olarak yapılan iş, desteklenen görüş | Esperanto / Esperantisto  instrui / instruisto  dento / dentisto  abelo / abelisto | Esperanto / Esperantist  öğretmek / öğretmen  diş / dişçi  arı / arıcı |
| -njo. | Dişiler için isim kısaltma, samimiyet (kelime bir yerde kesilir) | patrino / panjo  Hayrünnisa / Hajrunjo, Hanjo  amikino / aminjo | anne / anneciğ(im)  Hayrünnisa / Hayriş  kız arkadaş / değerli arkadaş(ım) |
| -obl. | çoklu | du / duoblo  tri / trioblo | iki / ikili, dubleks  üç / üçlü, tripleks |
| -on. | kesir yapıcı | tri / triono  cent / centono  du / duono  kvar / kvarono | üç / üçte bir, 1/3  yüz / yüzde bir  iki / yarım  dört / çeyrek |
| -op. | toplu, grup halinde | du / duope  kiom / kiomope  unu / unuope | iki / ikişerli (olarak)  kaç, ne kadar / kaçarlı  bir / tek tek, tekli |
| -uj. | kap, içerici | mono / monujo  abelo / abelujo | para / cüzdan  arı / kovan |
| -ul. | bir özelliği sağlayan kişi | juna / junulo  proksima / proksimulo  multinfana / multinfanulino | genç / genç kişi  yakın / komşu  çok çocuklu / çok çocuklu kadın kişi |
| -um. | belirsiz ek, kuralsız olarak kökle ilgili başka bir anlam çıkarır | kolo / kolumo  brako / brakumi  dekstre / dekstrume  dekses / deksesuma | boğaz / yaka  kol / sarılmak, kucaklamak  sağ / saat yönünde  on altı / on altılık tabana göre |
|

Bunlar Esperantodaki resmî yapım ekleri olmakla birlikte, yapım eki değerinde sözcükler ve dilin temelinde bulunmayıp zamanla gelişen başka yapım ekleri de kullanılabilmektedir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Precizigaj antaŭelementoj". 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2020.
2. ↑  "Afiksecaj Elementoj". 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2020.
3. ↑  "Neoficialaj Afiksoj". 6 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2020.