Thermopylae'deki diğer muharebeler için Thermopylae Muharebesi (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

| * g
* t
* d
Roma-Selefkî Savaşı |
| --- |
| 
* Thermopylae
* Korikos
* Eurymedon
* Myonessus
* Magnesia

 |

**Thermopylae Muharebesi** MÖ 24 Nisan 191'de gerçekleşti. Roma-Selefkî Savaşı'nın bir parçası olarak, konsül Manius Acilius Glabrio liderliğindeki Roma Cumhuriyeti kuvvetlerinin III. Antiohos'un Selefkî - Aetolia ordusuyla karşı karşıya geldiği muharebedir.

Orduların ana birlikleri Thermopylae geçidinde ilk kez çarpıştığında, Selefkîler çok sayıda Roma saldırısını püskürterek yerlerini korumayı başardılar. Bununla birlikte, Marcus Porcius Cato komutasındaki küçük bir Roma kuvveti, Callidromus Kalesi'ndeki Aetolia garnizonunu şaşırttıktan sonra yamaçtan Selefkîler geride bırakmayı başardı. Selefkîler paniklediler ve saflarını bozdular, bu da güçlerinin yok olmasına yol açtı. Antiohos süvarileriyle birlikte savaş alanından kaçmayı başardı ve kısa süre sonra Yunanistan anakarasından ayrıldı.

Arka plan
---------

Baktriya (MÖ 210-209) ve Hint (MÖ 206-205) seferlerinden dönüşünün ardından Selefkî Kralı III. Antiohos, Makedonya kralı V. Filippos ile bir ittifak kurarak Ptolemaios Krallığı'nın bölgelerini ortaklaşa fethetmeyi amaçlıyor. MÖ 198'de Antiohos Beşinci Suriye Savaşı'ndan zaferle çıktı, Coele-Suriye'yi ele geçirdi ve güneydoğu sınırını güvence altına aldı. Daha sonra dikkatini Küçük Asya'ya odakladı ve kıyıdaki Ptolemaios topraklarına karşı başarılı bir kampanya başlattı. MÖ 196'da Antiohos, I. Attalos'un ölümü fırsatını Pergamon Krallığı'nın kontrolündeki şehirlere saldırmak için kullandı. Antiohos'un Küçük Asya'nın tamamını ele geçirmesinden korkan bağımsız şehirler Smirni ve Lampsakos, Roma Cumhuriyeti'nden koruma talebinde bulunmaya karar verdi. MÖ 196 baharının başlarında, Antiohos'un birlikleri Çanakkale Boğazı'nın Avrupa yakasına geçti ve stratejik açıdan önemli Lysimachia şehrini yeniden inşa etmeye başladı. MÖ 196 yılının Ekim ayında Antiohos, Lysimachia'da Romalı diplomatlardan oluşan bir heyetle görüştü. Romalılar, Antiohos'un Avrupa'dan çekilmesini ve Küçük Asya'daki Yunan şehir devletlerinin özerk statüsünü yeniden tesis etmesini talep etti. Antiohos, atası II. Antiohos'un imparatorluğunu yeniden inşa ettiğini iddia ederek karşılık verdi ve Romalıları, hakları geleneksel olarak Rodos tarafından savunulan Küçük Asya devletlerinin işlerine karışmakla eleştirdi.

MÖ 196/195 kışının sonlarında, Roma'nın eski baş düşmanı Kartacalı general Hannibal, Kartaca'dan Efes'teki Antiohos'un sarayına kaçtı. Scipio Africanus liderliğindeki savaş yanlısı bir partinin ortaya çıkmasına rağmen, Roma Senatosu itidalli davrandı. Romalılar ile Selefkîler arasındaki müzakereler yeniden başladı ve tartışmalı toprakların statüsüne ilişkin Yunan ve Roma hukuku arasındaki farklılıklar nedeniyle bir kez daha durma noktasına geldi. MÖ 193 yazında, Aetolia Birliği'nin bir temsilcisi, Antiohos'a, Aetoliaların gelecekte Roma ile yapılacak bir savaşta onun tarafını tutacağına dair güvence verirken, Antiohos, Hannibal'in Kartaca'da Roma karşıtı bir darbe başlatma planlarına zımni destek verdi.

Aetolialılar, iki taraf arasında bir savaşı kışkırtmayı umarak Yunan devletlerini Antiohos'un liderliği altında Romalılara karşı ortak ayaklanmaya teşvik etmeye başladı. Aetolialılar daha sonra stratejik açıdan önemli liman kenti Demetrias'ı ele geçirerek yerel Roma yanlısı grubun kilit üyelerini öldürdüler. MÖ 192 yılının Eylül ayında, Aetolia generali Thoantas, Antiohos'un sarayına geldi ve onu Yunanistan'daki Romalılara açıkça karşı çıkmaya ikna etti. Selefkîler, Yunanistan'daki seferleri için nakledilmek üzere 10.000 piyade, 500 süvari, 6 savaş fili ve 300 gemi seçtiler.

Giriş
-----

Selefkî filosu Gökçeada ve İskados üzerinden geçerek Antiohos'un ordusunun karaya çıktığı Demetrias'a ulaştı. Antiohos, Lamya'ya gitti ve burada kendisini bir yıllığına Yunanca: Stratigos ilan eden Aetolia'lıların konseyine katıldı. Achaea Birliği, MÖ 192 yılının Kasım ayında Romalıların da aynısını yapmasıyla Selefkîler ve Aetolialılara savaş ilan etti. Antiohos, Halkida'yı kapılarını kendisine açmaya zorladı ve Delium'daki bir Roma kampına baskın düzenleyerek 250 askeri öldürdü. Halkidalılar teslim olması Eğriboz'un geri kalanının da onu örnek almasına yol açtı. Selefkîler, Yunan doğu kıyısını etkili bir şekilde kontrol ederek şehri kendi operasyon üslerine dönüştürdüler. Antiohos daha sonra dikkatini Makedon Kralı V. Filippos ile olan ittifakını yeniden inşa etmeye yöneltti; bu ittifak, Filippos'un MÖ 197'deki Kinoskefalai Muharebesi'nde Romalılar tarafından kesin bir şekilde yenilgiye uğratılmasının ardından bozuldu. Filippos, Romalıların çatışmadan galip çıkmasını bekliyordu ve borçlu olduğu savaş tazminatlarının silinmesinin yanı sıra bölgesel ödüllere de güveniyordu; Selefkîler ikisini de sağlayamadığından Antiohos'un teklifleri reddedildi ve Filippos Romalıların yanında yer aldı. Antiohos da aynı şekilde Atina'ya, Athamanilere, Boeotian Birliği'nin yanı sıra Akarnania ve Epir'deki şehir devletlerine ittifak teklifleriyle yaklaştı. Aetolialıların güvencelerine rağmen, Yunan devletlerinin çoğu gelecekteki misillemelerden korkarak tarafsız kaldı. Yalnızca Elis, Boeotian Birliği ve Athamania'lı Amynander, Antiohos'a bağlılıklarını ilan ettiler; Antiohos'a daha sonra kayınbiraderi Megalopolisli Filippos için Makedonya tahtı sözü verildi.

Aralık 192'de Selefkîler ve Aetolia'lı müttefikleri güneyden Selanik Birliği'ne karşı bir sefer başlatırken, Atamani ordusu batıdan saldırdı. Antiohos hızla güney Tesalya'nın çoğunu ele geçirdi ve erzaklarının bitmesinin ardından kışlık bölgelerine çekildi. MÖ 191 yılının Mart ayı başlarında Selefkîler, Roma filosunu Yunanistan'ın batı kıyısındaki limanlardan mahrum bırakmak amacıyla Akarnania'yı işgal etti. Kısa bir seferin ardından Antiohos, Akarnania Birliği'nin yarısının kontrolünü ele geçirdi ve Yunanca: Stratigos Klytos'un bağlılığını kazandı. Aynı zamanda Romalı konsül Manius Acilius Glabrio, 20.000 piyade, 2.000 süvari ve 15 savaş filinden oluşan bir orduyla Brindisi'den İlirya'ya geçti. Glabrio'nun ordusu, Yunanistan'daki Romalı ve müttefik kuvvetlerinin toplamını 36.000 adama çıkardı; bu, Selefkîler ve müttefiklerinin sayısını önemli ölçüde geride bıraktı. Bu arada V. Filippos ve Romalı Promagistratus Baebius, Teselya ve Athamania'da paralel saldırılar başlatarak bölgedeki Selefkî kazanımlarını hızla sildi. Glabrio ve Philip'in orduları, Pellina'daki Baebius'un ordularına katılmadan önce Limnaion'da birleşti. Antiohos, düşmanın Teselya'ya ilerleyişi ve Athamanian ordusunun dağılması konusunda uyarıldıktan sonra Khalkis'e döndü; yol boyunca dağınık garnizonlarını topluyordu.

 Herodot zamanındaki sahil şeridini ve haritanın (1876) zamanındaki sahil şeridini gösteren 1876 haritası. Thermopylae geçidi Alpeni ile Anthela arasındadır.
Antiohos, 12.000 piyade, 500 süvari ve 16 savaş filinden oluşan tüm kuvvetiyle Lamia'ya yürüdü ve aynı anda Aetolialılara orada seferber olma emrini verdi. Aetolialılar anayurtlarının işgalin eşiğinde olmasından korktukları için çağrısına yalnızca 4.000 adam yanıt verdi. Sayısal olarak üstün bir kuvvet tarafından kuşatılmaktan korkan Selefkîler, Thermopylae geçidine çekildi. Aetolia kuvveti, Trachis'teki Ypati ve Heraclea şehirlerini garnizonlayan eşit güçte iki orduya bölündü; sırasıyla Aetolia ve Thermopylae'ye giden yolları kapattı. Antiohos'un birlikleri Thermopylae geçidinin yaklaşık 90 metre (300 ft) en dar bölümünü ele geçirdi. geniş doğu ucunda yer almaktadır. 1,800 metre (5 ft 10,9 in) uzunluktaki mevcut savunma duvarının genişletilmesi güneydeki tepeye tırmanıyor ve erişilemeyen bir uçurumda bitiyor. Duvarın önünde yer alan hendek ve toprak işleri Mali Körfezi'ne kadar uzanıyordu, ona bakan tepelerdeki eğimler nispeten kademeliydi ve Selefkîlerin onları mermi atıcılarla doldurmasına olanak tanıyordu. Helenistik dönem topçusu Yunanca: mechanai barındırmak için özel kuleler inşa edildi. Glabrio, geçidin ortasındaki "sıcak kapılarda "kamp kurmadan önce Ypati ve Heraclea kırsalını kasıp kavurdu.

Muharebe
--------

Antiohos, Makedon falanksını surların arkasına yerleştirirken Yunanca: argyraspides ve hafif piyade onun önünde duruyordu. Selefkîlerin sol kanadı birkaç yüz okçu, sapancı ve dart atıcıdan oluşuyordu. Antiohos süvarileri savaş fillerinin arkasında bir hat oluşturan sağ kanatta yönetti ve ordusunun kalıntıları bir art koruma oluşturdu. Aetolialılar askerlerinin 2.000'ini geçide bakan Callidromus, Teichius ve Rhoduntia kalelerine nakletti, geri kalanı Ypati ve Heraclea'da kaldı. Geçidin doğusundaki kıyı, Selefkî donanmasının yanı sıra Khalkis ve Demetrias garnizonları tarafından korunuyordu. Selefkîler, Küçük Asya'dan çok ihtiyaç duyulan takviye kuvvetleri gelene kadar geçidi tutmayı planladılar ve bu da onların açık alanda Romalılarla yüzleşmesine olanak tanıdı.

Rakipleri tarafından kontrol edilen konumun doğal gücüne rağmen 25.000 ila 30.000 askerden oluşan bir orduya komuta ederek önemli bir sayısal avantaja sahip olan Glabrio bir saldırı başlatmaya karar verdi. Heraklea'yı kuşatmak için 2.000 asker gönderdi ve kampı korumak için 2.000 güçlü süvariyi bıraktı. MÖ 23 Nisan 191 gecesi Glabrio, Marcus Porcius Cato ve Lucius Valerius Flaccus'un 2.000 kişilik müfrezesine Aetolia kontrolündeki kalelere saldırma emrini verdi. 24 Nisan şafak vakti, Glabrio 18.000 kişilik ana Roma kuvvetini önden bir saldırıyla geçitten geçirdi.

Romalılar kendilerini Selefkî füze birlikleri tarafından ateşe verilmiş halde bulduğunda, ilk Roma saldırısı geri püskürtüldü. Romalılar devam etti, tekrarlanan saldırıları Yunanca: argyraspides ve hafif piyadelerin surların arkasına çekilmesi zorladı. Ancak Selefkî Yunanca: sarissas duvarı Romalılar için aşılmaz olduğu ortaya çıktı ve ilerlemelerini durdurdu. Flaccus aynı şekilde Teichius ve Rhoduntia'nın savunucularına karşı ilerleme kaydedemedi. Öte yandan Cato, daha önce gece yürüyüşü sırasında yolunu kaybetmiş olan Callidromus'u şafak vakti keşfetti. 600 kişilik Aetolia garnizonu gafil avlanarak Selefkî kampına kaçtı. Cato, kamplarına saldıran Selefkîleri geride bıraktı; Cato'nun gücünün gerçekte olduğundan çok daha büyük olduğunu düşünen Selefkîlerin morali bozuldu. Selefkîler safları bozdular ve düzensiz bir geri çekilmeye giriştiler; Antiohos ve süvarileri dışında tüm ordu kaybedildi.

Sonrası
-------

 III. Antiohos'un Roma tarafından yenilgiye uğratılmasının ardından küçültülmüş imparatorluk (başlıklı: *Suriye, Selefkî Krallığı* ) ve genişletilmiş Bergama ve Rodos eyaletleri. MÖ 188 civarı.
Antiohos karada kesin bir yenilgiye uğradı ve donanmasıyla bağlantısını kaybetti. Glabrio'nun Phokis ve Boeotia'dan hiçbir direnişle karşılaşmadan ilerlediğini öğrenince aceleyle Efes'e döndü. MÖ 191 yılının Mayıs ayında Khalkis'teki Selefkî garnizonu imparatorlarını Küçük Asya'ya kadar takip ettiğinde, Eğriboz şehirleri Romalıları hemen kurtarıcılar olarak karşıladı.

Selefkîler daha sonra Roma filosunu Rodos ve Attalidlerin filolarıyla birleşmeden yok etmeye çalıştılar. MÖ 191 yılının Eylül ayında, Roma filosu Korykos Muharebesi'nde Selefkîleri mağlup ederek Çanakkale Boğazı'ndaki Dardanus ve Sestos gibi birçok şehrin kontrolünü ele geçirmesini sağladı. MÖ 190 yılının Mayıs ayında Antiohos, Pergamon Krallığı'nı işgal ederek kırsal bölgeleri yağmaladı, başkentini kuşattı ve kralı II. Eumenis'i Yunanistan'dan geri dönmeye zorladı. MÖ 190 yılının Ağustos ayında Rodoslular, Eurymedon Savaşı'nda Hannibal'in filosunu yendiler. Bir ay sonra birleşik bir Roma-Rodos filosu, Myonessus Muharebesi'nde Selefkîleri yendi. Selefkîler artık Ege Denizi'ni kontrol edemiyordu ve bu da Roma'nın Küçük Asya'yı işgalinin yolunu açıyordu.

Kaynakça
--------

Özel

1. ↑  Lerner 1999, ss. 45–48.
2. ↑  Overtoom 2020, s. 147.
3. ↑  Sartre 2006, ss. 89–90.
4. ↑  Sartre 2006, ss. 91–92.
5. ↑  Sarikakis 1974, ss. 57–58.
6. ↑  Sarikakis 1974, ss. 60–62.
7. ↑  Sarikakis 1974, ss. 63–64.
8. ↑  Sarikakis 1974, s. 64.
9. ↑  Waterfield 2014, s. 117.
10. ↑  Sarikakis 1974, s. 66.
11. ↑  Waterfield 2014, ss. 117–118.
12. ↑  Sarikakis 1974, ss. 66–67.
13. ↑  Waterfield 2014, ss. 118–119.
14. ↑  Graigner 2002, ss. 217–218.
15. ↑  Graigner 2002, ss. 224–229.
16. ↑  Graigner 2002, ss. 230, 234–236.
17. ↑  Bar-Kochva 1976, s. 158.
18. ↑  Graigner 2002, s. 238.
19. ↑  Graigner 2002, ss. 240–242.
20. 1 2 3 4  Sarikakis 1974, s. 68.
21. ↑  Graigner 2002, ss. 243–244.
22. ↑  Bar-Kochva 1976, ss. 160–161.
23. ↑  Bar-Kochva 1976, s. 161.
24. ↑  Bar-Kochva 1976, ss. 158, 160.
25. ↑  Graigner 2002, s. 245.
26. 1 2  Bar-Kochva 1976, s. 162.
27. ↑  Sarikakis 1974, ss. 68–69.
28. ↑  Graigner 2002, s. 246.
29. 1 2  Sarikakis 1974, s. 69.
30. ↑  Sarikakis 1974, ss. 73–74.
31. ↑  Sarikakis 1974, ss. 74, 76–78.

Genel

* Bar-Kochva, Bezalel (1976). *The Seleucid Army: Organization and Tactics in the Great Campaigns*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 9780521206679.
* Graigner, John (2002). *The Roman War of Antiochus the Great*. Boston: Brill. ISBN 9789004128408.
* Lerner, Jeffrey (1999). *The Impact of Seleucid Decline on the Eastern Iranian Plateau: The Foundations of Arsacid Parthia and Graeco-Bactria*. Stuttgart: Franz Steiner Verlag. ISBN 9783515074179.
* Overtoom, Nikolaus Leo (2020). *Reign of Arrows: The Rise of the Parthian Empire in the Hellenistic Middle East*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780190888329.
* Sarikakis, Theodoros (1974). "Το Βασίλειο των Σελευκιδών και η Ρώμη" [Selefkî Krallığı ve Roma]. Christopoulos, Georgios A.; Bastias, Ioannis K. (Ed.). *Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος Ε΄: Ελληνιστικοί Χρόνοι* [*History of the Greek Nation, Volume V: Hellenistic Period*] (Yunanca). Atina: Ekdotiki Athinon. ss. 55-91. ISBN 978-960-213-101-5.
* Sartre, Maurice (2006). *Ελληνιστική Μικρασία: Aπο το Αιγαίο ως τον Καύκασο* [*Helenistik Küçük Asya: Ege'den Kafkasya'ya*] (Yunanca). Atina: Ekdoseis Pataki. ISBN 9789601617565.
* Waterfield, Robin (2014). *Taken at the Flood: The Roman Conquest of Greece*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780199916894.