Sapanca Gölü'nün kuzeyden bakışla hava fotoğrafı, Haziran, 2012
Aşağıdereköy'den Sapanca Gölü Manzarası
**Sapanca Gölü**, Türkiye'nin Sakarya ve Kocaeli illerinde yer alan bir göldür. Arifiye, Sapanca, Serdivan ve Kartepe ilçelerinin sınırları içerisindedir.

Sapanca Gölü, Doğu Marmara Bölgesi’nde, Sakarya il merkezinin 12 km batısında, İzmit ilçesinin ise 27 km doğusundaki tektonik kökenli bir tatlı su gölüdür.

Doğu-batı uzanımlı olan gölün doğu kesimi Sakarya ilinin sınırları içerisindeyken, batı kesimi ise Kocaeli ilinin sınırları içinde yer alır.

Gölün içinde bulunduğu bölge, güneyde Samanlı Dağları, kuzeyde ise Kocaeli Penepleni olarak adlandırılan morfotektonik yapılar arasında yer alan ve Kuzey Anadolu Fayı'nın kuzey koluna ait segmentlerce sınırlandırılmış olan İzmit-Sapanca Koridoru üzerindedir. Bu koridor Neotektonik dönemde bir çek-ayır havza niteliğinde gelişmiştir. 17 Ağustos 1999 depremi yüzey kırığı Sapanca Gölü’ne güneydoğu sınırından girmiş ve göl içerisinde ~600 m sağ yönlü bir sıçrama yaptıktan sonra gölün kuzeybatı sınırından çıkmıştır. Bu sıçrama uzun dönem içinde gölün çökmesini kontrol etmiştir.

Fiziksel özellikleri
--------------------

### Uzunluğu

Doğusunda yer alan Sakarya Nehri ve batısındaki İzmit Körfezi arasında, deniz seviyesinden 33 m yükseklikte yer alan gölün uzunluğu, doğu-batı doğrultusunda 16 km, eni ise kuzey-güney doğrultusunda 5 km'dir 

### Yüzölçümü

Gölün uzun dönem ortalama yüzölçümü 46,9 km²’dir ve su havzasının alanı da 296 km² olarak hesaplanmıştır.

### Derinliği

Gölün derinliği en çok 61 m'dir. Göl merkezinde 40–50 m derinliğinde bir düzlük bulunur. 50 m ve 60 m izobatları dar alan kaplar. Göl tabanı kuzeydoğu ve batıda yükselir. Göl tabanı kuzeyden, güneyden ve güneydoğudan fay kontrollü sarp çanak duvarları ile çevrilidir.

### Hacmi

Sapanca Gölü’nün hacmi 1,7 km³dür. Ortalama derinlik 36 m'dir. Çanağın en çukur yeri deniz seviyesinden 28 m daha aşağıdadır. Göl seviyesinin değişiminde depremlerinde etkisinin bulunduğu tespit edilmiştir. En büyük seviye değişimi 1967 Mudurnu Depremi sonrası hesaplanmıştır.

Gölün fazla suları doğu ucundaki gideğenle Çark Suyu'nu oluşturur. Çark Deresi Ferizli Seyifler köyü civarında Sakarya nehri ile birleşir. Sapanca'nın suları bir kapakla kontrol edilerek Çark Suyu'na bırakılır, su kotu 29,90 m ile 31,50 m arasında tutulması hesaplanmıştır.

### Gölü besleyen akarsular

Sapanca Gölü, dağlardan inen küçük derelerin dibindeki kaynaklardan beslenmektedir. Sapanca Gölü’nün güney kıyısındaki dereler, doğudan batıya doğru; Arifiye, Keçi (Kuruçeşme), İstanbul, Mahmudiye, Kurtköy, Yanık, Kuruçay ile kuzey kısmındaki dereler ise Cehennem, Aygır, Altıkuruş, Çakalöldü Maden, Kuru, Liman, Eşme, Fındık, Tuzla, Çiftepınar, Balıkhane dereleridir. Yüksek debili derelerin kaba taneli çökelleri taşıması nedeniyle bu dereler üzerindede göl yatağının dolmasını önlemek amacıyla DSİ tarafından tersip bentleri yapılmıştır. Bu derelerden başka göl içerisinde mevcut olan kaynaklar da gölü devamlı olarak beslemektedirler.

Bölgede Devlet Su İşleri (DSİ) ve Elektrik İşleri Etüt İdaresi (EİEİ) tarafından açılan gözlem istasyonları ile gölün su seviyesi değişimi ve akımı denetlenebilmektedir.
EİEİ tarafından yapılan ölçmelere göre, gölün suyu kış ve ilkbahar aylarında yükselmekte, sonbahara doğru ise alçalmaktadır. İki seviye arasında 70–90 cm, bazen 120–130 cm fark görülür.

E-5 Karayolu gölün kuzey kıyısından, TEM Otoyolu ve demiryolu ise güney kıyısından geçmektedir.

Doğal yaşam
-----------

Göl çevresinde yıl boyunca yapılan gözlemlerde 12 takımdan 28 familyaya 69 kuş türü belirlenmiştir. Bu türlerden 29'u tüm mevsimlerde görülen yerli tür, 23'ü yazın görülen yaz göçmeni, 12'si kış göçmeni, 5'i bir defa rastlanan transit göçmendir. En çok tür 42 ile Nisan ayında, en az tür 26 ile Mart ayında sayılmıştır. Alanda görülen Pasbaş patka NT (neredeyse tehdit altında) koruma statüsünde, Dikkuyruk EN (doğal hayatta soyu tükenme tehlikesi çok büyük) statüsündedir. Kalan türler asgari endişe içerir (LC) grubuna dahildir. Gölde bulunan türler incelendiğinde alanın önemli bir sucul ekosistem olduğu kabul edilmektedir. En yüksek tür sayısı yazın, kışın ise en yüksek birey sayısı gözlenmiştir.

Göç yolunda olması, çok fazla tür ve bireyin burada barınması ve üremesi *Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanlar* listesine alınmasını gerektirmektedir.

**Göl kıyılarında gözlemlenen türler**


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
* Sakarmeke
* Dikkuyruk
* Pasbaş patka
* Bahri
* Gümüş martı
* Bayağı serçe

 | 
* Küçük batağan
* Karabatak,
* Küçük karabatak
* Elmabaş patka
* Tepeli patka
* Kızıl tuygun

 | 
* Saztavuğu
* Kumru
* Küçük kumru
* Kır kırlangıcı
* Kızıl kırlangıç
* Saz kamışçını

 | 
* Büyük kamışçın
* Leş kargası
* Saksağan
* Ağaç serçesi,
* Sessiz kuğu,

 | 
* Bayağı uzunbacak,
* Yeşil ağaçkakan,
* Erguvani balıkçıl,
* Kılkuyruk

 | 
* Bayağı aynak
* Yeşilbaş
* Orman çıvgını
* Bayağı çıvgın

 |

Sorunlar
--------

Sakarya şehrinin içme suyunun %90'nını karşılayan Kocaeli'nin içme suyu, Tüpraş'ın sanayi suyu temin ettiği göl çeşitli kirleticilerin etkisindedir. Kuzeyinden geçen D-100, güneyini çevreleyen TEM ile demiryolunun kirliliği yağış sularıyla göle taşınmaktadır. 1997 yılında yapılan çalışmayla karayollarından yağışlı havalarda göle ağır metaller, katı madde ile gres- yağ taşındığı tespit edilmiştir. Yollardan gelen kirliliğin arıtılması için doğal arıtma yöntemi olan *Yağmursuyu Sulak Alanları* kurulması tavsiye edilmektedir. Havzadaki tarımsal kimyasallar, turistik tesisler ve NATO'ya ait petrol boru hattı diğer muhtemel kirletici unsurlardandır.

Göl çevresinde bulunan yerleşmelerin ve son yıllarda artan yazlık konutların evsel kirli suları arıtılmaktadır. Gölden su kullanan kurumların ve aldıkları suyun miktarının belirsiz olması planlama yapmayı zorlaştırmaktadır.

Galeri
------

Arifiye Gölparktan panorama
Sapanca Gölü'nün kuzeydoğudan güneybatıya panoramik görünüşü. Fotoğraf: Zekeriya Gündoğdu
Sakarya Üniversitesi'nden Sapanca Göl Manzarası
2013 yılında Sapanca Gölü
Sapanca Gölü'nden Çark Deresi'nin çıkış alanı

Ayrıca bakınız
--------------

* Oluşumlarına göre Türkiye'nin gölleri listesi
* Türkiye'deki göller

Kaynakça
--------

1. 1 2  GÜLEN, Prof. Dr. Levent ve diğ. (2014). "SAPANCA GÖLÜNÜN AYRINTILI BATİMETRİSİ, GENÇ ÇÖKEL İSTİFİ, AKTİF YAPISAL UNSURLARI VASITASIYLA YAKIN BÖLGESİNİN SİSMOJENİK DAVRANIŞININ İNCELENMESİ" (PDF). tujjb.org.tr. 1 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 1 Ocak 2020.
2. 1 2  GÜRBÜZ, Alper; GÜRER, Ömer Feyzi. "Sapanca Gölü Yüzey Çökellerinin Dağılım ve Bileşim Özellikleri" (PDF). 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 27 Kasım 2014.
3. ↑  ERİNÇ, Dr Sırrı (1949). "Sabanca Gölü'nün derinlik haritası ve morfometrisi". Türk Coğrafya Dergisi, Sayı:11-12. 25 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Kasım 2014.
4. ↑  SANDALCI, Murat ve ark. (2005). "KAF ÜZERİNDE ARİFİYE-SAPANCA İZMİT KÖRFEZİ KOLUNDA 1955-1995 YILLARI ARASI MEYDANA GELEN DEPREMLERİN SAPANCA GÖLÜNE ETKİSİ" (PDF). kocaeli.edu.tr. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 27 Kasım 2014.
5. 1 2  UZUN, Ali. "SAPANCA GÖLÜ (SAKARYA) ORNİTOFAUNASININ BİYOEKOLOJİSİ" (PDF). 20 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 27 Kasım 2014.
6. 1 2  UZUN, Abdullah; KELEŞ, Rüstem; BAL, İbrahim (2014). "Sapanca Gölü İçme Suyu Havzasında Otoyol ve Demiryolundan Kaynaklanan Kirliliğin Yağmur Suyu Sulak Alan Metoduyla Giderilmesi" (PDF). 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 27 Kasım 2014.

Dış bağlantılar
---------------

* Sakarya B.B.B. sitesinde Sapanca Gölü
* Sakarya Valiliği sayfasında Sapanca Gölü
* Uzaydan Sapanca Gölü10 Ağustos 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| * g
* t
* d
Türkiye Türkiye'deki göller listesi |
| --- |
| Göl listeleri | 
* Türkiye'deki göller listesi
* Rize'deki göller listesi

 |
| Doğal göller | 
* Van
* Beyşehir
* Tuz
* Eğirdir
* İznik
* Burdur
* Manyas
* Acıgöl (Göller Bölgesi)
* Acıgöl (Konya)
* Uluabat
* Çıldır
* Palas Tuzla
* Eber
* Erçek
* Hazar
* Bafa
* Köyceğiz
* Işıklı
* Nazik
* Sapanca
* Salda
* Yay
* Akyatan
* Balık
* Marmara
* Çöl
* Durugöl
* Karine
* Tuzla
* Küçükçekmece
* Yarışlı
* Haçlı
* Seyfe
* Akyayan
* Aktaş
* Arin
* Nemrut
* Büyükçekmece
* Bolluk
* Akdoğan
* Çavuşçu
* Düden
* Gala Gölü
* Karataş
* Mogan
* Deniz Gölü
* Paradeniz
* Abant Gölü

 |
| Yapay göller | 
* Atatürk
* Keban
* Karakaya
* Hirfanlı
* Altınkaya
* Sarıyar
* Seyhan
* Kılıçkaya
* Aslantaş
* Demirköprü
* Karacaören
* Menzelet
* Arpaçay
* Kızılbağ
* Karakız
* Arslanköy

 |

| * g
* t
* d
Sakarya |
| --- |
| İlçeler | Adapazarı  • Akyazı  •  Arifiye •  Erenler •  Ferizli •  Geyve •  Hendek •  Karapürçek •  Karasu •  Kaynarca •  Kocaali •  Pamukova •  Sapanca • Serdivan • Söğütlü • Taraklı |
| Kültür ve eğitim | 

|  |  |
| --- | --- |
| Üniversiteler | Sakarya Üniversitesi  •  Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi |
| Müzeler | Sakarya Müzesi  •  Deprem Kültür Müzesi •  Ali Fuat Paşa Kuvayı Milliye Müzesi |
| Arkeoloji | Justinianus Köprüsü  •  Harmantepe Kalesi  • Seyifler Kalesi  • Karasu Kalesi • Geyve İkinci Beyazıt Köprüsü |

 |
| Yapılar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Binalar | Sakarya Hükümet Konağı |
| Dini binalar | Orhan Cami **·**  Büyükesence Orhan Camii |
| Ulaşım tesisleri | Adapazarı Garı  • Arifiye Tren İstasyonu  • Bahçelievler Tren İstasyonu  •  Kentparkı Tren İstasyonu  • Mithatpaşa Tren İstasyonu • Pamukova Yüksek Hızlı Tren Garı •  Sapanca Tren İstasyonu  •  Terminal Tren İstasyonu  •  Karasu Limanı  •  D 010  • D 014 •  D 020 •  D 100  •  D 140  •  D 150  •  D 650  •  Sakarya'nın il yolları |
| Barajlar | Adasu Barajı |
| Spor tesisleri | Sakarya Atatürk Stadyumu  •  Sakarya Atatürk Stadyumu (2017)  •  Serdivan Spor Salonu |

 |
| Yer şekilleri | 

|  |  |
| --- | --- |
| Akarsular | Sakarya Nehri •  Çark Suyu  •  Maden Deresi •  Melen Çayı • Mudurnu Çayı |
| Göller | Sapanca Gölü • Acarlar Longozu • Akgöl • Küçük Akgöl • Poyrazlar Gölü • Taşkısığı Gölü • Küçükboğaz Gölü • Gökçeören Gölü |
| Yaylalar | Acelle Yaylası  •  Çiğdem Yaylası •  Davlumbaz Yaylası  • Dikmen Yaylası  • Karagöl Yaylası  • Keremali Yaylaları •  Soğucak Yaylası  • Sultanpınar Yaylası •  Turnalık Yaylası |
| Dağları | Samanlı Dağları •  Çam Dağı  • Keremali Dağı |
| Diğer | Geyve Boğazı •  Sakarya Deltası  •  Kuzuluk kaplıcaları • Doğançay Şelalesi • Karagöl Yaylası Sarıçamı |

 |