Temas kurulmamış bir kabilenin mensupları 2012'de Brezilya'nın Acre kentindeki Feijó yakınlarında fotoğraflandı.
 21. yüzyılın başlarında temas kurulmamış insanların haritası
Temas kurulmamış halklar, komşu topluluklarla ve dünya toplumuyla sürekli temas halinde olmadan yaşayan yerli halk gruplarıdır. Temassız kalmaya karar veren gruplar, gönüllü izolasyondaki yerli halklar olarak adlandırılır Yasal korumalar, temas kurulmamış halkların toplam sayısının tahmin edilmesini zorlaştırmaktadır, ancak BM'deki Amerikalılar Arası İnsan Hakları Komisyonu ve kar amacı gütmeyen Survival International grubunun tahminleri, sayıları 10.000'e kadar olan temas kurulmamış halkların 100 ila 200 arasında olduğuna işaret etmektedir. Temas kurulmamış halkların çoğunluğu Güney Amerika'da, özellikle de Brezilya hükümeti ve National Geographic'in 77 ila 84 kabilenin yaşadığını tahmin ettiği kuzey Brezilya'da yaşamaktadır

Temas kurulmamış insanlarla ilgili bilgi, çoğunlukla komşu yerli topluluklarla karşılaşmalardan ve havadan çekilen görüntülerden gelir.

Tanım
-----

Temas kurulmamış halklar genellikle günümüze kadar büyük ölçüde izole kalmış, geleneksel yaşam tarzlarını sürdüren ve çoğunlukla herhangi bir siyasi veya hükümet kuruluşundan bağımsız olarak işlev gören yerli halkları ifade eder. Bununla birlikte, erken modern dönemde Avrupa'nın keşfi ve kolonileşmesi, dünyanın dört bir yanındaki yerli halkları kolonyal yerleşimciler ve kaşiflerle temasa geçirmiştir. Bu nedenle, çoğu yerli grup diğer halklarla bir şekilde temas kurmuştur. Bu nedenle "temas kurulmamış" terimi, günümüzde yerli olmayan toplumun çoğunluğuyla sürekli bir temasın olmamasını ifade eder.

Amerikalılar Arası İnsan Hakları Komisyonu, temas kurulmamış halkları "gönüllü izolasyondaki yerli halklar" olarak adlandırmaktadır. Bu gruplar, kendi halkları dışındakilerle teması genel olarak reddetmeleriyle tanımlanmaktadır. Bu tanım, daha önce yerli olmayan çoğunluk toplumuyla sürekli temas halinde olan ancak izolasyona geri dönmeyi seçen ve artık temas kurmayan grupları da kapsamaktadır Bu nedenle, temas edilmemiş halklar anakronik bir doğa durumunda yaşayanlar olarak değil, modernitenin çağdaşları olarak anlaşılmaktadır.

2009 tarihli bir Birleşmiş Milletler raporu da "ilk temas halindeki halkları" aynı özellikleri paylaşan ancak düzenli olarak ana akım toplumla iletişim kurmaya ve entegre olmaya başlayan halklar olarak sınıflandırmıştır.

Uluslararası kuruluşlar, temassız veya izole kalmış olmalarındaki failliği vurgulamak için onları "izolasyondaki yerli halklar" veya "gönüllü izolasyondaki" olarak adlandırmayı vurgulamaktadır. Aksi takdirde "saklı halklar" ya da "temas edilmemiş kabileler" olarak da adlandırılmaktadırlar.

Tarihsel olarak, temas kurulmamış halkların Avrupa sömürgeci fikirleri ve onlar üzerindeki sömürge iddiaları, izole edilmiş zengin bir Hıristiyan krallığının kralı olan Prester John'un yanı sıra Kayıp On Kabilesinin hayal gücü ve arayışı tarafından bilgilendirildi. İsrail, temas kurulmamış insanları "kayıp kabileler" olarak tanımlıyor.

Yabancılarla ilişkiler
----------------------

Uluslararası kuruluşlar, yerli halkların çevrelerinin ve topraklarının korunmasının, sömürü ve istismardan korunmalarının ve modern hastalıkların yayılmasını önlemek için temas etmemelerinin önemini vurgulamışlardır.

Çoğunluk grubunun elindeki tarihi sömürü ve istismar, birçok hükümetin temas edilmeyen insanlara topraklarını ve yasal korumayı vermesine yol açmıştır. Brezilya'daki Vale do Javari ya da Hindistan'daki Kuzey Sentinel Adası gibi pek çok yerli grup ulusal ormanlarda ya da koruma altındaki bölgelerde yaşamaktadır.

 Brezilya'nın Acre eyaletinde temas kurulmamış insanlar
1961'de İngiliz kaşif Richard Mason, Panará olarak bilinen, temas kurulmamış bir Amazon kabilesi tarafından öldürüldü.

Temas kurulmamış halklar üzerindeki çekişmelerin çoğu hükümetlerin doğal kaynakları çıkarma arzusundan kaynaklanmaktadır. Brezilya federal hükümeti 1960'lı ve 1970'li yıllarda Amazon ormanlarında yaşayan yerli grupları topraklarını tarım için kullanmak amacıyla asimile etmeye ve entegre etmeye çalışmıştır. [Bu çabalar, 1987 yılında Brezilya'nın Kızılderili Ajansı olan Fundação Nacional do Índio (Funai) bünyesinde İzole Kızılderililer Departmanı kurulana kadar karışık bir başarı ve eleştiriyle karşılandı. FUNAI, belirli grupların günümüze kadar nispeten temassız kalmasına izin veren korunan toprakları güvence altına almakta başarılı oldu.

Kolombiya'da yerli halktan Nukak kabilesi Evanjelik bir grup tarafından temasa geçirildiğinde farklı bir sonuç ortaya çıktı. Kabile ticarete açıktı ve sonunda yerleşimcilerle daha yakın temas kurmak için taşındı. Bu durum solunum yolu enfeksiyonları salgınına, uyuşturucu kaçakçılarıyla şiddetli çatışmalara ve kabilenin yarısından fazlasını oluşturan yüzlerce Nukak'ın ölümüne yol açtı. Sonunda, Kolombiya hükümeti kabileyi zorla yakındaki bir kasabaya yerleştirdi ve burada gıda ve devlet desteği aldılar ancak yoksulluk içinde yaşadıkları bildirildi.

Nukak kabilesine yönelik tehditler, özellikle dış dünyanın topraklarını sömürme arzusu başta olmak üzere, genellikle tüm halklar tarafından tecrit halinde paylaşılıyor. Bu, kerestecilik, çiftçilik ve çiftçilik, arazi spekülasyonu, petrol arama ve madenciliği ve kaçak avlanmayı içerebilir. Örneğin, dönemin Peru Devlet Başkanı Alan García 2007'de temas kurulmayan grupların yalnızca "petrol ve gaz aramalarını durdurmaya kararlı çevrecilerin uydurması" olduğunu iddia etti. 2016 gibi yakın bir tarihte, Bolivya'daki bir Çin yan kuruluşu madencilik şirketi, temas kurulmamış kabilelere tecavüz ettiklerine dair işaretleri görmezden geldi ve bunu örtbas etmeye çalıştı. Ticari uğraşların yanı sıra misyonerler gibi başka kişiler de farkında olmadan büyük zararlar verebilirler.

Bu tehditler, yasadışı kokain kaçakçıları tarafından kabilelerine yapılan saldırılarla birleşince bir grup Acre yerlisinin 2014 yılında Brezilya'daki bir köy ve ardından federal hükümetle temas kurmasına yol açtı. Bu davranış, birçok kabilenin dış dünyadan haberdar olduğunu ve korku ya da kendi çıkarları doğrultusunda hareket etmedikleri sürece temas kurmamayı tercih ettiklerini göstermektedir. Uydu görüntüleri, bazı kabilelerin gözlerden uzak kalmak için kasıtlı olarak yollardan veya ağaç kesme işlemlerinden uzaklaştığını göstermektedir.

Yerli hakları aktivistleri, temasın halklar olarak kendi kaderini tayin etme haklarına müdahale edeceğini söyleyerek, sık sık tecrit edilmiş yerli halkların yalnız bırakılmasını savundular. Öte yandan, Brezilya'daki deneyim, tecrit edilmiş insanların başkalarıyla ticari ilişkiler ve olumlu sosyal bağlar kurmak isteyebileceğini, ancak çatışma veya sömürü korkusuyla tecrit edilmeyi seçebileceğini gösteriyor. Brezilya devlet kuruluşu FUNAI, antropolojik uzmanlarla işbirliği içinde kabilelerle kontrollü ilk temas kurmayı seçti. Organizasyon, kabilelerin metal aletler ve pişirme aletleri için ticaret yapabileceği korunan bölgede 15 ticaret noktası işletiyor. Örgüt ayrıca bazı çatışmaları önlemek ve aşıları dağıtmak için devreye giriyor. Ancak FUNAI, 2017'de talep ettiği bütçenin yalnızca %15'ini aldığını bildirerek Brezilya'daki siyasi iradeyi eleştirdi 2018'de, saha ajanları arasındaki fikir birliğinin ardından FUNAI, korumaları altındaki birkaç kabilenin videolarını ve görüntülerini yayınladı. Karar eleştirilse de İzole Kızılderili departmanı müdürü Bruno Pereira, "Kamu ne kadar çok bilirse ve konu hakkında ne kadar çok tartışma olursa, izole edilmiş Kızılderilileri ve topraklarını koruma şansı o kadar artar" şeklinde yanıt verdi. Örgütün arazileri ticari şirketlere açması için artan siyasi baskıyla karşı karşıya olduğunu paylaştı. Ayrıca FUNAI'nin Flechieros kabilesine karşı olası bir katliamı araştırdığını açıklayarak fotoğrafı haklı çıkardı.

Temasla ilgili sayısız sorunun farkına varan Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi 2009'da ve Amerikalılar Arası İnsan Hakları Komisyonu 2013'te kendi kendini tecrit etmeyi seçme hakkını içeren yönergeler ve öneriler getirdi.

Hindistan'ın Andaman Adaları'nda ve Peru'da turizm şirketlerinin turistlerin temas kurmamış veya yakın zamanda temas kurmuş insanları görmelerine yardımcı olmaya çalıştıkları insan safarilerine dair raporlar var. Bu uygulama tartışmalıdır.

Bölgeye göre
------------

### Hindistan

 Kuzey Sentinel Adası'nın hava fotoğrafı
Hindistan, Andaman Adası zincirinde temas kurulmamış bir kabileye ev sahipliği yapıyor.

#### Sentinel

Bengal Körfezi'ndeki Güney Andaman Adası yakınında bulunan Kuzey Sentinel Adası'ndaki Sentinel halkı teması reddediyor. Onlarla temasa geçme girişimleri genellikle, bazen ölümcül güçle, geri çevrildi. Dilleri, Andamanların diğer dillerinden önemli ölçüde farklıdır, bu da onların binlerce yıldır izole olduklarını düşündürür. Uzmanlar tarafından dünyadaki en izole insanlar olarak adlandırıldılar ve muhtemelen öyle kalacaklar.

### Güney Amerika

#### Bolivya

Toromona, Bolivya'nın kuzeybatısındaki yukarı Madidi Nehri ve Heath Nehirleri yakınında yaşayan, temassız bir halktır. Hükümet, Toromona'yı korumak için Madidi Ulusal Parkı'nın "münhasır, ayrılmış ve dokunulmaz" bir bölümünü oluşturdu. Grup, 2016 yılında Çinli bir madencilik şirketinin tecavüzüne uğradı

Gran Chaco'nun Ayoreo halkı arasında , Kaa-Iya del Gran Chaco Ulusal Parkı ve Entegre Yönetim Doğal Alanı'ndaki az sayıda temassız göçebe avcı-toplayıcı vardır.

Pacahuaras'ın Pando Departmanında gönüllü izolasyonda yaşadığına inanılıyor.

#### Brezilya

 2009'da Acre, Brezilya'da temas kurulmamış bir kabilenin mensupları
1970'lere kadar Brezilya, ticari olarak yetiştirilebilecek topraklara kimseyi taşıma girişiminde başarısız oldu. 1987'de, Sydney Possuelo ve José Carlos Meirelles'in çalışmalarını kolaylaştırarak FUNAI içinde İzole Kızılderililer Departmanı'nı kurdu ve 85,444 kilometrekare (32,990 sq mi) bir alanı kapsayan Vale do Javari'nin sürekli olarak kapatıldığını ilan etti. 2007'de FUNAI, Brezilya'da 2005'te 40 olan 67 temassız yerli halkın varlığını bildirdi

Awá, doğu Amazon yağmur ormanlarında yaşayan insanlardır. Yaklaşık 350 üyesi var ve bunların 100'ünün dış dünya ile bağlantısı yok. Bölgelerindeki ağaç kesme çıkarlarıyla olan çatışmalar nedeniyle yüksek derecede tehlike altında kabul ediliyorlar.

Kawahiva, Mato Grosso'nun kuzeyinde yaşıyor. Sürekli hareket halindedirler ve yabancılarla çok az temasları vardır. Bu nedenle, öncelikle geride bıraktıkları fiziksel kanıtlardan bilinirler: oklar, sepetler, hamaklar ve ortak evler.

Korubu, batı Amazon Havzasında aşağı Vale do Javari'de yaşıyor. Diğer kabileler Uru-Eu-Wau-Wau ve Himarima'yı içerebilir. Uru-Eu-Uaw-Uaw Yerli Bölgesinde ve Kampa Yerli Bölgesinde ve Envira Nehri İzole Halklarında temas kurulmamış insanlar olabilir.

2019'da bir ila iki kişilik bazı izole gruplar medyanın dikkatini çekti. Piripkura kabilesinden iki erkek kardeş, ormanda yalnız yaşamaya devam etmiş ancak 18 yıldır yaktıkları ateşin sönmesi üzerine FUNAI ile temasa geçmişti. *Piripkura* belgeselinin sonraki odak noktası onlardı. Halk arasında "Deliğin Adamı "olarak adlandırılan başka bir adam, çiftçilik yapmak ve tuzak kurmak için yüzlerce çukur kazdığı 8,000 hektar (19,77 akre) alanda tek başına yaşıyordu. Ağustos 2022'de kendi yaptığı bir evde hamakta ölü bulundu.

2021 itibarıyla, Brezilya'da temas kurulmayan insanlar yasadışı arazi gaspçıları, keresteciler ve altın madencileri tarafından tehdit ediliyor. Ek olarak, Jair Bolsonaro hükümeti Amazon'u geliştirme ve yerli çekincelerin boyutunu azaltma niyetinin sinyalini verdi.

#### Kolombiya

Devasa kabile rezervlerinin oluşturulması ve sıkı devriye ile Kolombiya artık temas kurulmamış yerli halklara maksimum koruma sağlayan ülkelerden biri olarak kabul ediliyor.

Nukak halkı, güneydoğu Kolombiya'da Guaviare ve Inírida nehirleri arasında kuzeybatı Amazon havzasının kaynak sularında yaşayan göçebe avcı-toplayıcılardır. Río Puré National Park [es] Carabayo, Yuri ve Passé dahil gruplar var .

#### Ekvador

Ekvador'un izole edilmiş iki yerli halkı Amazon bölgesinde yaşıyor: Tagaeri ve Taromenane. Her ikisi de Yasuni Ulusal Parkı'nda yaşayan doğu Huaorani halklarıdır. Bu yarı göçebe insanlar küçük gruplar halinde yaşarlar ve geçimlerini avcılık, toplayıcılık ve bazı ürünlerle sağlarlar. Geniş aileler halinde örgütlenirler. 2007'den bu yana, dokunulmazlık, kendi kaderini tayin, eşitlik ve temas etmemeyi zorunlu kılan bir ulusal politika var. 2013 yılında, 20'den fazla Taromenane diğer Huaorani tarafından öldürüldü.

#### Paraguay

Bazıları Totobiegosode kabilesinden olan yaklaşık 100 Ayoreo insanı ormanda temassız yaşıyor. Göçebedirler ve avlanırlar, yiyecek ararlar ve sınırlı tarım yaparlar. Amazon havzasının güneyinde temas kurulmamış son halklar ve Amotocodie'deler. Onlara yönelik tehditler arasında yaygın yasadışı ormansızlaştırma yer alıyor. Survival International'a göre, Brezilyalı şirket Yaguarete Porá SA, Ayoreo-Totobiegosode kabilesinin atalarının topraklarının binlerce hektarını sığır yetiştirme arazisine dönüştürüyor. Paraguay Ayoreo Yerlileri Birliği, Iniciativa Amotocodie'nin desteğiyle onların korunması için çalışıyor.

#### Peru

Mashco-Piro, Peru'daki Manú Ulusal Parkı'nda yaşayan göçebe Arawak avcı-toplayıcılarıdır. 1998'de Uluslararası Yerli İşleri Çalışma Grubu, sayılarının 100 ila 250 civarında olduğunu tahmin etti Piro dillerinin bir lehçesini konuşuyorlar. Kabile, topraklarına yapılan saldırıların ortasında, temasa geçilmesini istemediklerini açıkça belirtti. 2013 itibarıyla, tüm gruplar hayatta kalıyor gibi görünüyor. Diğer gruplar Machiguenga, Nanti, Asháninka, Mayoruna, Isconahua, Kapanawa, Yora, Murunahua, Chitonahua, Mastanahua, Kakataibo ve Pananujuri'dir. Birçoğu Panoan dillerinin lehçelerini konuşuyor. Temassız kişiler için beş rezerv vardır. Ancak bu insanları korumak için düzenlenen yasa, oradaki ekonomik operasyonları engellemiyor.

#### Venezuela

Venezuela'da Hoti, Yanomami ve Piaroa kabilelerinden bazı gruplar görece tecrit edilmiş durumda yaşıyorlar. Yerli Halklar Bakanlığı'nın özellikle bu insanları korumak için tasarlanmış bir politikası yoktur.

### Yeni Gine (Endonezya)

Endonezya'nın Batı Papua bölgesinde 40'tan fazla temas kurulmamış kabile yaşıyor, ancak temas genellikle ilk karşılaşmalarında kuruluyor. Gazetecilerin ve kuruluşların Batı Papua'ya girmesi zor olsa da, hiçbir devlet kurumu kendini izole edilmiş yerli grupları korumaya adamıştır. Survival International da dahil olmak üzere insan hakları örgütleri, örneğin topraklarının yakınında altyapı geliştirilmesini önlemek için temas kurulmamış kabilelerin varlığına dair farkındalık yaratmaya ihtiyaç olduğunu savundu. Öte yandan, kabilenin tam yeri ve büyüklüğü konusunda belirsiz kalmak, teması teşvik etmekten kaçınmaya yardımcı olabilir.

Tarihi
------

### Avustralya

Pintupi Nine, daha önce başka bir Pintupi insan grubundan ayrılan Avustralya'nın Gibson Çölü'nde 1984 yılına kadar geleneksel bir yaşam sürdü.

### Amerika Birleşik Devletleri

Kuzey Kaliforniya'daki Yahi halkının bir üyesi olan Ishi, 1911 yılına kadar dış dünyadan gönüllü olarak tecrit edilmiş ve "son vahşi Kızılderili "olarak kabul görmüştür.

Ayrıca bakınız
--------------

* İzolasyonizm
* Çağdaş etnik grupların listesi
* Man of the Hole
* Asil vahşi
* Devletsiz toplum
* *Terra nullius*

Kaynakça
--------

1. 1 2  "Guardians of the forests...or refugees? Indigenous peoples in voluntary isolation in the Amazon". 9 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2020.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
2. ↑  "Isolated tribe spotted in Brazil". *BBC News*. 30 Mayıs 2008. 11 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2013.
3. 1 2  "How many uncontacted tribes are left in the world?". *New Scientist*. 22 Ağustos 2013. 21 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2016.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
4. ↑  Report of the Regional Seminar on indigenous peoples in voluntary isolation and in initial contact of the Amazonian Basin and El Chaco, Santa Cruz de la Sierra, Bolivia (20–22 November 2006), presented by the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR) and the International Work Group on Indigenous Affairs (IWGIA), E/C.19/2007/CRP.1, March 28, 2007, para 1.
5. ↑  "More than 100 tribes exist totally isolated from global society". *The Independent* (İngilizce). 8 Mart 2018. 5 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2021.
6. 1 2 3 4  "Anthropology: The sad truth about uncontacted tribes". *BBC*. 29 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Şubat 2022.
7. 1 2  "Indigenous Peoples in Voluntary Isolation and Initial Contact in the Americas: Recommendations for the Full Respect of Their Human Rights" (PDF). Inter-American Commission on Human Rights. 30 Aralık 2013. 5 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Şubat 2022.
8. ↑  "The Uncontacted Frontier". *Survival International*. 16 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2022.
9. 1 2 3  *Guidelines on the Protection of Indigenous Peoples in Voluntary Isolation and in Initial Contact of the Amazon Basin and El Chaco*
10. ↑  *Mythology and Diplomacy in the Age of Exploration*. European Expansion and Indigenous Response. Brill. 2016. ISBN 978-90-04-32490-9. Erişim tarihi: 5 Aralık 2021.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
11. ↑  *The role of myth and representation in the origins of colonialism* (Tez). Maynooth University. 2004. 5 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Aralık 2021.
12. 1 2  "Lost Tribes: Indigenous people and the social imaginary". *Anthropological Quarterly*. **70** (2): 58-67. 1997. doi:10.2307/3317506.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
13. 1 2  "Brazil: high-risk expedition to contact isolated tribe declared success". *The Guardian*. 5 Nisan 2019. 5 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2020.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
14. 1 2 3  "The Lost Tribes of the Amazon". *Smithsonian Magazine* (İngilizce). March 2013. 28 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020.
15. ↑  "Know more about this 60,000 year-old tribe of the North Sentinel Island". *The Times of India*. 29 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2021.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
16. ↑  "Rain delays rescue of explorers". *The Herald*. Glasgow, Scotland. 8 Eylül 1961. s. 8. 23 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023 – Google News vasıtasıyla.
17. ↑  "Photos: Uncontacted Amazon tribes documented for first time in Colombia". *Mongabay Environmental News* (İngilizce). 19 Nisan 2012. 23 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2021.
18. 1 2 3  "Uncontacted Tribes: Is it Ethical to Leave Them Alone?". *Time*. 4 Haziran 2015. 17 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2019.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
19. 1 2 3  "Bolivia covers up evidence of uncontacted Indians". *Survival International* (İngilizce). 14 Kasım 2008. 12 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ocak 2020.
20. 1 2 3 4 5 6 7  *Indigenous Peoples in Voluntary Isolation and Initial Contact* (PDF). Instituto de Promocion Estudios Sociales. June 2013. ISBN 978-87-92786-32-6. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Ocak 2020. KB1 bakım: göster-yazarlar (link)
21. ↑  Walker (2015). "Protecting isolated tribes". *Science*. **348** (6239): 1061. doi:10.1126/science.aac6540. ISSN 0036-8075. PMID 26045407.
22. ↑  "Video of Uncontacted Amazon Tribes in Brazil Sparks Debate". *Culture* (İngilizce). 21 Kasım 2018. 20 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ekim 2021.
23. ↑  "Against Self-Isolation as a Human Right of Indigenous Peoples in Latin America". *Human Rights Review*. **20** (3): 313-333. April 2019. doi:10.1007/S12142-019-0550-X. Erişim tarihi: 12 Kasım 2020.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
24. ↑  "'Human safaris' pose threat to uncontacted Amazon tribe". *the Guardian* (İngilizce). 25 Şubat 2012. 24 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2022.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
25. 1 2  "The most isolated tribe in the world?". Survival International. 27 Ocak 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Nisan 2020.
26. ↑  Quote from *Arguments for protected areas: Multiple benefits for conservation and use*. Earthscan. 31 Mayıs 2010. ISBN 978-1-84407-881-3.
27. ↑  Carlos Eduardo Franky C. (Ed.) (2013). *Indigenous Peoples in Voluntary isolation and initial contact*. International Work Group for Indigenous Affairs (IWGIA) and Instituto de Promoción Estudios Sociales (IPES). ss. 104-109. ISBN 978-87-92786-32-6.  r `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım); r eksik `|soyadı2=` (yardım)
28. ↑  "Brazil sees traces of more isolated Amazon tribes". Reuters. 17 Ocak 2007. 23 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ekim 2014.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
29. ↑  "'They're killing us': world's most endangered tribe cries for help". *The Observer*. The Guardian. 21 Nisan 2012. 20 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2012.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
30. ↑  "Brazil Seeks to Save Isolated Amazon Tribe Threatened by Loggers". *National Geographic News* (İngilizce). 23 Mayıs 2016. 9 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ocak 2020.
31. ↑  Raffaele (April 2005). "Out of Time". *Smithsonian Magazine* (İngilizce). 26 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ocak 2020.
32. ↑  "The Modern Dignity of an Uncontacted Tribe". *The Atlantic* (İngilizce). 1 Ocak 2019. 1 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ekim 2021.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
33. ↑  "Tragic attack sparks concern for future of isolated Amazon tribes". *National Geographic* (İngilizce). 17 Eylül 2020. 8 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2021.
34. ↑  "'Lost Tribes' Saved through Creation of Massive Colombian Park". *Live Science* (İngilizce). 3 Ekim 2013. 3 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2020.
35. ↑  "Nukak". *Survival International* (İngilizce). 28 Eylül 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2020.
36. ↑  "Marco Estratégico Para La Protección De Los Pueblos Indígenas en Aislamiento Voluntario Y Contacto Inicial" (PDF). *amazoniasocioambiental.org*. 9 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
37. ↑  InfoAmazonia (19 Temmuz 2018). "Firman decreto para proteger a los pueblos indÃgenas aislados de Colombia" (İspanyolca). El Espectador. 1 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ağustos 2022.
38. ↑  "Photos: Uncontacted Amazon tribes documented for first time in Colombia". *Mongabay Environmental News*. 19 Nisan 2012. 23 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2020.
39. ↑  "Death in the Amazon". *The Economist*. 8 Kasım 2013. 13 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.
40. ↑  Brice (14 Kasım 2008). "Legal battle over forest is victory for Paraguayan Indians". *CNN*. 15 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020.
41. ↑  "Signs of uncontacted Indians seen as forest is cleared around them". *Survival International* (İngilizce). 13 Eylül 2007. 29 Ekim 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020.
42. ↑  "Survival names winner of 'Greenwashing Award' 2010". *Survival International* (İngilizce). 20 Ocak 2010. 24 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020.
43. ↑  Diana Vinding (1998). *Indigenous women: the right to a voice*. International Work Group for Indigenous Affairs (IWGIA). ss. 40-. ISBN 978-87-984110-5-5. Erişim tarihi: 2 Şubat 2012.  Yazar eksik `|soyadı1=` (yardım)
44. ↑  Pedro García Hierro; Søren Hvalkof; Andrew Gray (1 Ocak 1998). *Liberation through land rights in the Peruvian Amazon*. IWGIA. ss. 200-. ISBN 978-87-90730-05-5. Erişim tarihi: 2 Şubat 2012.  Yazar eksik `|soyadı1=` (yardım)
45. ↑  "Mashco-Piro 'uncontacted' Peruvian tribe pictured". *BBC News*. 31 Ocak 2012. 15 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2013.
46. ↑  "Question and answers: Uncontacted tribes of Papua". *www.survival-international.org*. Survival International. 20 Şubat 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Haziran 2020.

İleri okumalar
--------------

* Wallace, Scott (2011). *The Unconquered: In Search of the Amazon's Last Uncontacted Tribes*. Crown Publishers.
* Cabodevilla, Miguel Angel, and Aguirre, Milagros (2013). *[ 6 Ağustos 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Una Tragedia Ocultada*: the story of the killing in 2013 of more than 20 uncontacted Taromenane Indians by armed settled Indians.

Dış bağlantılar
---------------

* Yerli Halkların Sorunları ve Kaynakları 17 Aralık 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Kültürel Hayatta Kalma 6 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.