Başlığın diğer anlamları için Yeni Cami (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

**Yeni Cami** ya da **Valide Sultan Camii**, İstanbul'da 1597 yılında Sultan III. Murad'ın eşi Safiye Sultan'ın emriyle temeli atılan ve 1665'te zamanın padişahı IV. Mehmed'in annesi Turhan Hatice Sultan'ın büyük çabaları ve bağışlarıyla tamamlanıp ibadete açılan camidir.

Şehrin silüetine ve görselliğine önemli ölçüde katkı sağlayan Yeni Cami, İstanbul'da Osmanlı ailesi tarafından yaptırılan büyük camilerin son örneğidir. Osmanlı dönemi Türk mimarisinde yapımı en uzun sürede tamamlanabilen cami olarak bilinir. Mimar Davut Ağa tarafından yapılmaya başlanmış, Mimar Dalgıç Ahmed Ağa devam ettirmiş ancak Safiye Sultan'ın ölümü ile yarım kalan inşaat, başlangıcından 66 yıl sonra dönemin mimarbaşısı Mustafa Ağa tarafından IV. Mehmed zamanında bitirilebilmiştir.

Cami deniz kenarına inşa edilmiştir ancak denizle mesafesi sonradan denizin doldurulması sonucu artmıştır.

Caminin mimari üslubu, kubbedeki yükseklik vurgusu ve yan cephe revaklarıdır. Mimar Sinan'ın Şehzade Camii'nde ve Sedefkar Mimar Mehmed Ağa'nın Sultanahmet Camii'nde kullandığı kubbe planını tekrarlar. Ancak kubbenin piramidi andırır şekilde yükselmesi kendine has bir özelliktir.

Yeni Cami ile birlikte Valide Sultan Türbesi, Hünkâr Kasrı, sebil, çeşme, sıbyan mektebi, darülkurra, Mısır Çarşısı arastası inşa edilmiştir. Daha sonra külliyeye kütüphane, muvakkithane ve bir türbe ile çeşmeler de eklenmiştir.

Tarihçe
-------

Yeni Cami'nin Galata Köprüsü'nden çekilmiş eski bir fotoğrafı
Yeni Cami'nin kubbesi
2023 yılında restorasyon tamamlandıktan sonraki hali
Yeni Cami ve külliyesinin inşaatı, Oğlu III. Mehmet’in tahta geçmesinden sonra iktidarını temsil etmek üzere Eminönü’de bir cami yaptırmak isteyen Safiye Sultan tarafından 1597’de başlatılmıştır.

Yeni Cami’nin bulunduğu Bahçekapı semti, caminin inşa edildiği dönemde gümrüğe ve limanı yakınlığı nedeniyle önemli bir ticaret yeri idi. Bugünkü caminin yerinde bir kilise, bir sinagog, birkaç dükkân ve çok sayıda hane vardı. Bölgeye, Fatih devrinde Balkanlar ve Anadolu’dan getirilmiş Yahudiler yerleştirilmişti. Uzun yıllardır bölgenin sakini olan Karay Yahudileri’nin mülkleri Safiye Sultan tarafından istimlak hukukuna uygun olarak devralındı ve halkı Hasköy’e gönderildi.

Caminin yapımı görevlendirilen ilk mimar, Davut Ağa idi. Mimar Davut Ağa, yapının yerini belirleyip planını çizdi. İstimlak işlemleri tamamlandıktan sonra temel, 1598 yılının Nisan ayında devlet ileri gelenlerinin katıldığı bir törenle atıldı. Tophane’den yapılan top atışlarıyla İstanbul’a, caminin yapımına başlandığını haber verildi. Ancak o sırada sadrazam Hadım Hasan Paşa’nın azledilmesi kutlamalara gölge düşürmüş ve törenin tamamlanmamasına sebep olmuştur. 20 Ağustos 1598’de Molla Futûhi Efendi’nin caminin temeli için tayin ettiği kutlu saati yazdığı zayiçeyle ikinci kez bir merasim yapılarak inşaata resmen başlandı.

Temel kazma işine başladıktan sonra buradan çok miktarda su çıkması inşaatı sıkıntıya soktu. Su, tulumbalarla tahliye edildi. Zemini sağlamlaştırmak için uçları kurşun kuşaklarla bağlanan kazıklar çakıldı ve üzerine taş bloklar yerleştirildi. Böylece duvarlar yer seviyesinden yükseltildi. Bu iş için Rodos’tan getirtilen taşlar kullanıldı.

Temel işi tamamlanmadan önce Davut Ağa’nın vebaya yakalanarak ölmesi üzerine su yolu nâzırı Mimar Dalgıç Ahmed Ağa mimarbaşı tayin edildi. 1603’te yapı birinci pencere hizasına kadar yükselmişken III. Mehmed’in ölümü ve Safiye Sultan’ın Beyazıt’teki eski saraya yollanması üzerine inşaat askıya alındı ve Safiye Sultan’ın 1604 yılında ölmesi ile tamamen kesintiye uğradı ve yapı uzun yıllar atıl kaldı.

IV. Murad 1637 yılında cami inşaatını devam ettirme girişiminde bulunmuş; ancak yüksek maliyet nedeniyle vazgeçmiştir. Aşırı masrafı dolayısıyla ek vergilere sebep olan ve sonunda harabe durumunda kalan bu camiye İstanbul ahâlisi "*Zulmiye*" adını verdi.

Metruk haldeki cami, 4 Temmuz 1660 yılında gerçekleşen Büyük İstanbul Yangınında hasar gördü. Yangından sonra Turhan Hatice Sultan, Köprülü Mehmed Paşa’nın da tavsiyesiyle cami yapımını gündeme aldı. Safiye Sultan’ın girişimi yarıda kalınca cami çevresi yeniden eski sahiplerince iskân edilmiş ve bir Yahudi yerleşimi haline gelmişti Yangın çevredeki Yahudi mahallelerini de küle çevirince 40 Yahudi evi Hasköy’e nakledildi; böylece Yeni Cami çevresi genişletildi. Alan genişletme çabaları ile birlikte Hünkar Kasrı, Türbe, Sebilhane, Sıbyan mektebi, Darülhadis Mısır Çarşısı da projeye eklendi.

İnşaat, Mimarbaşı Mustafa Ağa sorumluluğunda bir sıra taş sökülerek yeniden başladı 1665’te bir cuma günü sarayın ve cümle devlet erkânının hazır bulunduğu topluluğun önünde düzenlenen merasim töreniyle inşaat sona erdi. Halk tarafından "*Zulmiye*" olarak anılan camiye "*Adliye*" adı verildi. Sicil kayıtlarında caminin adı bu şekilde geçer.

2016 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından başlatılan restorasyon çalışmalarının 2023 yılında bitmesiyle cami tekrardan ibadete açıldı.

Mimarisi
--------

Yeni Cami'nin planı
Yeni Cami, klasik Osmanlı mimarisinin revaklı avlulu şemasını devam ettirir. Merkezi plana sahiptir. 16,20 m çapındaki ana kubbe dört yönde yarım kubbelerle yanlara doğru genişletilmiştir. Ana kubbeyi dört fil ayağı taşır.

Caminin Hünkâr mahfilinin altında maksurelerin (parmaklıklarla çevrili bölüm) dayandığı sütunlardan ayrı iki tane somaki mermer sütun vardır. Renkleri kırmızıya çalan bu sütunlar, Girit'in fethi sonrasındaki ganimetlerinden alınarak buraya konulmuştur.

Caminin yapı malzemesi kesme küfeki taşı, mermer ve tuğladır. Cami mekânına biri kuzeyde revaklı avluya açılan, ikisi yanlarda bulunan üç kapıdan geçilerek ulaşılır; ayrıca mihrap yönünde yanlarda birer küçük kapı daha bulunur.

Yapıda aydınlanmayı sağlayan pencereler altı sıra halinde düzenlenmiştir. Yerden ikinci sıra pencerelerin üstüne kadar duvar yüzeyleri çinilerle kaplıdır. Çinilerde mavi, fîrûze, yeşil renkler hakimdir.

Caminin kuzeyinde kare planlı revaklı avlu bulunur. Avluda mukarnaslı başlıklara sahip yirmi sütunun taşıdığı sivri kemerli revaklarda üzerleri kubbe ile örtülü yirmi dört birim vardır. Avlunun ortasında sekiz köşeli, kemerlere dayanan kubbeli bir şadırvan yer alır.

Dış görünüşü Süleymaniye Camisi'ne göre biraz daha sivri piramide benzer şekli çok düzenlidir.

Caminin Üçer şerefeli iki minaresi vardır. Minareler, kare kaide üzerinde onaltıgen olarak yükselir ve kurşun kaplı külahlarla örtülüdür. Camiyi şadırvan avlusundan ayıran büyük cümle kapısı duvarının iki ucuna inşa edilmişlerdir.

Caminin güneybatı köşesinde avlu duvarında 3 güneş saati yer alır.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7  1080 Kenan Yıldız, **1660 İstanbul Yangınının Sosyo-Ekonomik Tahlili**, *Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Doktora tezi İstanbul 2012*
2. 1 2  Murad Duman, **Bir Valide Sultan Eseri: Yeni Cami Külliyesi**, *Sızıntı Dergisi, Haziran 2014* 17 Mayıs 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
3. 1 2 3 4 5 6  "Ahmet Vefa Çobanoğlu,**Yenicami Külliyesi**, *Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 43*" (PDF). 25 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 25 Mayıs 2015.
4. ↑  "Turan Alkan, **Yeni Cami'nin Bilinmeyen Hikayesi**, *Zaman gazetesi, 08.12.2013*". 25 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2015.
5. ↑  "Şükrü Yurcan, **Balat ve Galata'da Yahudi Kültürü Üzerine Bir Gezi**, *İstanbul Kültür Turizm - 2008 Değerlendirmesi, Şubat 2009*". 25 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2015.
6. 1 2 3 4  "Nazlıgül Bulut, İstanbul'un İslami Kimliğine Vurgu:Yeni Camii, Dunyabulteni.net 09.07.2012". 25 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2015.
7. ↑  "Restorasyonu tamamlanan Eminönü Yeni Cami açıldı". *Milliyet*. 6 Ocak 2023. 9 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2023.
8. ↑  "Restorasyonu tamamlanan Eminönü Yeni Cami açıldı". *www.trthaber.com*. 6 Ocak 2023. 6 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2023.
9. 1 2  "Talha Bal, **Deniz, Boğaz Ve Haliç'in Kıyısındaki Muazzam Yapı: Eminönü Yeni Camii**, *İnzar dergisi, Eylül 2012*". 25 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2015.

Fotoğraf galerisi
-----------------

* Galata Köprüsü'nden görünümüGalata Köprüsü'nden görünümü
* Genel görünümGenel görünüm
* Eminönü Meydanı'ndan manzarasıEminönü Meydanı'ndan manzarası
* Avlusundan manzarasıAvlusundan manzarası
* Yeni Cami'nin AvlusuYeni Cami'nin Avlusu
* Yeni Cami'nin Ana KubbesiYeni Cami'nin Ana Kubbesi
* Yeni Camii'nin İç TasarımıYeni Camii'nin İç Tasarımı
* Yeni Cami'nin MinberiYeni Cami'nin Minberi
* Yeni Cami çinileriYeni Cami çinileri
* Yeni Cami avlusundaki güneş saatlerinden birisiYeni Cami avlusundaki güneş saatlerinden birisi
* Kolon ve kubbeden doğrusal bir görüntüKolon ve kubbeden doğrusal bir görüntü

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***New Mosque (Istanbul)*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Yeni Cami'nin 360°'lik panoramik manzarası

| * g
* t
* d
Fatih'teki camiler |
| --- |
| 
* Abdi Çelebi Camii
* Ahi Çelebi Camii
* Ahmediye Camii
* Akbaba Mehmed Efendi Camii
* Akşemseddin Camii
* Arakiyeci Mehmed Ağa Camii
* Arpa Emini Mescidi
* Atik Mustafa Paşa Camii
* Ayasofya
* Bali Paşa Camii
* Bayezid Ağa Camii
* Bayezid Camii
* Beşir Ağa Külliyesi
* Bezmialem Valide Camii
* Bodrum Camii
* Burmalı Mescid Camii
* Cerrah Mehmed Paşa Camii
* Ceylani Camii
* Cezeri Kasım Paşa Camii
* Çivizade Camii
* Davud Paşa Camii
* Draman Yunus Camii
* Dülgerzade Camii
* Emir Buhari Camii
* Ese Kapı Camii
* Eski İmaret Camii
* Fatih Camii
* Fatma Sultan Camii
* Fenari İsa Camii
* Ferruh Kethüda Camii
* Fethiye Camii
* Firuz Ağa Camii
* Fuad Paşa Camii
* Gazi Ahmed Paşa Camii
* Gazi Atik Ali Paşa Camii
* Gül Camii
* Hacı Evhadüddin Camii
* Hacı İlyas Yatağan Camii
* Hacı İsa Camii
* Hadım İbrahim Paşa Camii
* Haraççı Kara Mehmet Camii
* Harbi Mescidi
* Haseki Sultan Camii
* Hazreti Kaab Camii
* Hekimoğlu Ali Paşa Camii
* Hırka-i Şerif Camii
* Hızır Çavuş Camii
* Hidayet Camii
* Hoca Ali Camii
* Hürrem Çavuş Camii
* İbrahim Paşa Camii
* İmrahor Camii
* İskenderpaşa Camii
* İsmailağa Camii
* İvaz Efendi Camii
* Kalenderhane Camii
* Kaptan-ı Derya Basmacızade İbrahim Paşa Camii
* Kariye Camii
* Kasımağa Mescidi
* Katip Muslihiddin Camii
* Katip Sinan Camii
* Katip Şemseddin Camii
* Keçeci Piri Camii
* Kefeli Camii
* Kemalpaşa Camii
* Kızıl Minare Camii
* Kocamustafapaşa Sümbül Efendi Camii
* Küçük Ayasofya Camii
* Kürkçübaşı Ahmet Şemsettin Camii
* Kürkçübaşı Camii
* Laleli Camii
* Mahmutpaşa Camii
* Manastır Mescidi
* Mehmed Ağa Camii
* Mesih Mehmed Paşa Camii
* Mihrimah Sultan Camii
* Mimar Acem Camii
* Mimar Hayreddin Cami
* Mimar Sinan Mescidi
* Molla Hüsrev Camii
* Molla Hüsrev Camii (Küçükmustafapaşa)
* Muhtesib Karagöz Mescidi
* Murat Paşa Camii
* Nakilbend Camii
* Nişancı Mehmet Paşa Camii
* Nuruosmaniye Camii
* Odabaşı Camii
* Odalar Camii
* Öküz Mehmed Paşa Camii
* Pertevniyal Valide Sultan Camii
* Pîrî Mehmed Paşa Camii
* Ramazan Efendi Camii
* Rüstem Paşa Camii
* Sancaktar Hayrettin Camii
* Sanki Yedim Camii
* Sekbanbaşı Camii
* Softa Hatip Camii
* Sokollu Mehmed Paşa Külliyesi
* Sultanahmet Camii
* Süleymaniye Camii
* Şehzade Camii
* Şepsafa Camii
* Şeyh Ebul Vefa Camii
* Şeyh Süleyman Mescidi
* Toklu Dede Mescidi
* Üç Mihraplı Camii
* Üsküplü Çakır Ağa Camii
* Vasat Atik Ali Paşa Camii
* Vefa Kilise Camii
* Yavuz Selim Camii
* Yeni Cami
* Yusuf Şucaeddin Camii
* Zeynep Sultan Camii
* Zeyrek Camii
* Zihgiri Kemal Mescidi

 |