**İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi** (Yunanca: Grekçe: Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον Κωνσταντινουπόλεως, romanize: Oikoumenikòn Patriarcheîon Konstantinoupóleos, Yunanca telaffuz: [ikumenikˈon patriarˈxion konstantinuˈpoleos]), **Fener Rum Patrikhanesi** ya da **Kostantiniyye Patrikhanesi**, Hristiyanlık"in Ortodoks mezhebini temsil eden Doğu Ortodoks Kilisesi'ni oluşturan 14 otosefal kiliseden biri ve birincisidir. Günümüzde İstanbul Başpiskoposu ve Ekümenik Patriği I. Bartholomeos tarafından yönetilmektedir.

Bizans İmparatorluğu'nun başkentinde bulunması ve günümüzde de Ortodoks kiliselerinin çoğunun ana kilisesi olması nedeniyle Ortodoksluk mezhebinde özel bir yeri vardır. Ekümenik patrik, diğer doğu Ortodoks piskoposları arasında *eşitler arasında birinci* unvanını taşır ve Katolik Kilisesi'nin aksine, tamamıyla özerk olan otosefal kiliselere müdahale etmez. Buna rağmen dünyadaki yaklaşık 300 milyon Ortodoks Hristiyan'ın temsilcisi ve dini lideri olarak kabul edilir.

Tarihi
------

1453 yılında İstanbul'un Fethi'nden sonra, gayrimüslim olan toplumların yaşayışına dair düzenlemeler, Fatih Sultan Mehmet'in çıkardığı fermana bağlanmış, böylece Fener Rum Patrikhanesi de denilen Rum Ortodoks Patrikhanesi’nin yasal statüsü süreklilik kazanmıştır. Fermanın içeriği ise şöyledir: 

> *"Kimse, Patrike tahakküm etmesin, kim olursa olsun hiçbir kimse kendine ilişmesin, kendi ve maiyetinde bulunan papazlar her türlü hizmetten ebediyen muaf olsunlar, kiliseleri camiye tahvil edilmeyecektir. İzdivaç ve defin işleri, sair âdet ve işleri Rum adetlerine göre eskisi gibi yapılacaktır."*
> 
> 

II. Gennadios'un patrik olmasıyla, patrikhane faaliyetlerini kentin ikinci büyük kilisesi olan Havariyun Kilisesi'nde yürütmeye başladı. O zamanlarda yaklaşık bin yaşındaki Havariyun Kilisesi'nin bahçesinde imparator ailesinin mezarları da bulunmaktadır ve Hristiyan nüfusun azalması ve güvenlik nedeniyle 1455'te boşaltılır.

Rum Ortodoks Patrikhanesi lideri II. Gennadios ve Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmed
Patrikhanedeki taht
Patrikhane Pammakaristos Manastırı'na taşınır. 12. yüzyılda II. İoannes Komnenos'un yaptırdığı Pammakaristos Manastırı, Hristiyan göçmenlerin yerleştirildiği Çarşamba semtinde idi. Havariyyun Kilisesi'ne göre daha küçük ve güvenli olan Pammakaristos, 1518'de restore ve II. Ieremias'ın patrikliği sırasında da genişletilerek yeniden inşa edildi. 1586'da, III. Murad döneminde boşaltılan kilise, 1591'de Fethiye adıyla camiye dönüştürüldü. Patrikhane, önce Fener'deki Meryem Ana Ayazması'nda, 1597'de ise Ayvansaray'da Aya Dimitri Kilisesi'ne taşındı.[*kaynak belirtilmeli*]

Patrikhane, 1602'de Fener'de bulunan Aya Yorgi Kilisesi'ne yerleşti ve bu tarihten itibaren faaliyetini burada sürdürdü.

II. Mehmed'in çıkardığı fermanla statüsü saptanan Rum Ortodoks patrikleri, cemaatin evlenme, cenaze gibi adetlerini özgürce uygulayabilmesini denetliyorlardı. Patrik, bir vezir statüsünde kabul edilir, kendine divanda yer verilirdi. Maiyetindeki diğer yöneticiler ile birlikte her türlü hizmet ve vergiden muaftı. Rum cemaatine dair konuların görüşüldüğü meclise başkanlık eden patrik, hukuki ve cezai işlerde tam yetkili idi. Böylece patrik, Rum Ortodoks toplumunun tartışmasız lideri olarak, Bizans dönemindeki haklarından fazlasına kavuşmuştu.

Patrikhanedeki Aya Yorgi Kilisesi
### Cumhuriyet dönemi

Rum Ortodoks kiliseleri üzerinde simgesel bir otoritesi olan İstanbul patriği, 6. yüzyıldan itibaren *ekümenik patrik* sıfatıyla, dünyadaki tüm Ortodokslar'ın ruhanî lideri kabul edilir.

1856 Islahat Fermanı ile patriklerin yetkileri, dinî konularla sınırlandı. Seçim usulleri gözden geçirildi. Görev süreleri ömür boyu kılınarak sorumlu oldukları davalardaki yetkileri genişletildi. Ortodokslar'ın dini lideri durumundaki patriğin Osmanlı İmparatorluğu'ndan tevarüs eden bütün ayrıcalıklarının kaldırılarak sadece dinî işleri yerine getirmek şartıyla ve bu hususta verilen sözlere güvenilerek İstanbul'da kalmasına izin verildi. Ancak antlaşma metnine patrikhanenin statüsü hususunda tek bir hüküm konulmadı.

Cumhuriyet döneminde İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi’nin etkinlik alanı da sadece dinî konularla İstanbul'daki Rum cemaati ile sınırlandı. Hizmet binasının 1941'de yanması üzerine, 1989'da Yüksek Mimar Aristidis Pasadeos nezaretinde başlatılan onarım çalışmaları 1991'de tamamlandı. Patrikhane, faaliyetini hâlen yeni binasında yürütmektedir. Hâlen I. Bartholomeos, *ekümenik patrik ve İstanbul başpiskoposu* sıfatıyla görev yapmaktadır.

Ayrıca bakınız
--------------

* I. Bartholomeos
* İstanbul Rum Ortodoks Patrikleri

Dış bağlantılar
---------------

* Resmî internet temsili 27 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
* T.C. İstanbul Valiliği (Harika İstanbul) / Ortodoks Patrikhanesi Tanıtım Sitesi
* Fener ve Rum Ortodoks Patrikhanesi, Hikmet Yavuz Ercan - Ankara Üniversitesi26 Ocak 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Seyfi Yıldırım, Adnan Sofuoğlu, Siyasi Faaliyetleriyle Osmanlı'dan Cumhuriyet'e İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi, Köksav Yayınları.

Kaynakça
--------

1. 1 2  Krindatch, Alexei (2011). *Atlas of American Orthodox Christian Churches*. Brookline, MA: Holy Cross Orthodox Press. s. 143. ISBN 978-1-935317-23-4.
2. ↑  Ortaylı, İlber (2003). "Osmanlı Barışı", p. 14. ISBN 975-6571-50-0.
3. ↑  "The Patriarch Bartholomew". *60 Minutes*. CBS. 20 Aralık 2009. 4 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ocak 2010.
4. ↑  Fairchild, Mary. "Christianity:Basics:Eastern Orthodox Church Denomination". about.com. 5 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2014.
5. ↑  "Quick facts about the Ecumenical Patriarch of Constantinople". Rum Ortodoks Patrikhanesi. 4 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2011. His All Holiness Ecumenical Patriarch Bartholomew serves as the spiritual leader and representative worldwide voice of some 300 million Orthodox Christians throughout the world
6. ↑  Sofoğlu Adnan, Fener Rum Patrikhanesi ve Siyasi Faaliyetleri, İstanbul, 1996, s.15
7. ↑  TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 12, sayfa: 347

| * g
* t
* d
Doğu Ortodoks Kilisesi |
| --- |
| Dört eski patriklik | 
İstanbul
İskenderiye
Antakya
Kudüs
 |
| Patrikhaneler | 
Rusya
Gürcistan
Bulgaristan
Sırbistan
Romanya
 |
| Otosefal kiliseler | 
Kıbrıs
Yunanistan
Polonya
Arnavutluk
Çek Toprakları ve Slovakya
Amerika
Ukrayna
 |
| Özerk kiliseler | 
Sina
Girit
Finlandiya
Estonya
Kore
Japonya
Çin
Ukrayna
Ohri
Batı Avrupa
Besarabya
Moldova
RDROK
 |
| 
1. 1 2 3 4 5 6 7  Otosefal veya özerkliği evrensel olarak kabul edilmez.
2. ↑  Rus Ortodoks Kilisesi'nin yarı-özerk parçası olduğundan evrensel olarak kabul edilmez.
 |

| * g
* t
* d
Osmanlı devlet teşkilatı |
| --- |
| Merkezî sistem | 

|  |  |
| --- | --- |
| Hanedan | 
* Osmanlı Hanedanı
* Harem
* Enderûn

 |
| Adalet*(reform ve anayasal dönemi)* | 
* Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye
* Şûrâ-yı Devlet
* Dîvân-ı Ahkâm-ı Adliyye

 |
| Hükûmet | 

|  |  |
| --- | --- |
| Dîvân-ı Hümâyun (Bâb-ı Âli)*(klasik dönem)*  | 
* Sadrazam
* Kubbealtı vezirleri
* Kazasker
* Defterdar
* Nişancı
* Reîsü'l-küttâb
* Tercümanbaşı

 |
| Meclis-i Vükelâ*(reform dönemi)*  | 
* Adliye Nezâreti
* Bahriye Nezâreti
* Dahiliye Nezâreti
* Evkaf-ı Hümâyun Nezâreti
* Harbiye Nezâreti
	+ Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Riyaseti
* Hariciye Nezâreti
* Maârif-i Umûmiye Nezâreti
* Maliye Nezâreti
* Posta ve Telgraf Nezâreti
* Ticaret ve Ziraat Nezâreti
* Umûr-ı Nâfia Nezâreti

 |
| Meclis-i Umûmî*(anayasal dönem)*  | 
* Meclis-i Âyan
* Meclis-i Mebûsan
	+ 1877 Mart-Haziran
	+ 1877-1878
	+ 1908-1912
	+ 1912 Nisan-Ağustos
	+ 1914-1918
	+ 1919
	+ 1920
* Siyasi partiler

 |

 |

 | Osmanlı İmparatorluğu arması |
| İdari bölünüş | 

|  |  |
| --- | --- |
| Milletler | 
* İslam
	+ Şeyhülislam
* Hristiyanlık
	+ Ortodoks
	+ Ermeni
	+ Süryani Ortodoks
	+ Kıptî Ortodoks
* Yahudilik
	+ Hahambaşı

 |
| Taşra | 
* Eyalet
	+ Beylerbeyi
* Vilayet
* Sancak
	+ Sancakbeyi
	+ Mutasarrıf
* Kaza/Kadılık/Ağalık
* Bağımlı ve haraçgüzar devletler

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb11869208d (data)
* GND: 1029170-2
* ISNI: 0000 0004 0511 3733
* kulturenvanteri.com: 8589
* LCCN: n79129567
* NKC: kn20080613003
* NLA: 36514606
* NLG: 9788
* NLI: 987007266116105171
* SUDOC: 026445794
* TDVİA: fener-rum-ortodoks-patrikhanesi
* Trove: 1266008
* ULAN: 500300582
* VIAF: 132861835
* WorldCat: lccn-n79129567

 |