1785'in Whitbread Motoru
**Güneş ve gezegen dişlisi**, ileri geri hareketini bir dönme hareketine dönüştürme yöntemidir ve ilk döner kirişli motorlarda kullanılmıştır.

Boulton ve Watt'ın bir çalışanı olan İskoç mühendis William Murdoch tarafından icat edilmiştir, ancak patenti Ekim 1781'de işvereni James Watt tarafından alınmıştır. Halihazırda James Pickard'a ait olan krank üzerindeki patenti devre dışı bırakmak için icat edilmiştir. Sanayi Devrimi'nde rotasyon için cihazların geliştirilmesinde önemli bir rol oynamıştır.

Çalışması
---------

Meccano kullanılarak Sun & Planet teçhizatının animasyonu. Diş oranı 1:1 olduğunda, gezegenin her dönüşü için güneş ve volanın iki kez döndüğüne dikkat edin.
Güneş ve gezegen dişlisi, bir buhar motoru tarafından tahrik edilen bir kirişin dikey hareketini, motorun biyel kolunun (kirişe bağlı) ucuna sabitlenmiş bir dişli çark olan bir 'gezegen' kullanarak dairesel harekete dönüştürür. Kirişin hareketiyle bu, tahrik miline sabitlenmiş ikinci bir dönen dişli olan 'güneş'in etrafında tur attırılarak döndürülür ve böylece devir hareketi oluşturulur. Bu düzenlemenin ilginç bir özelliği, basit bir krankla karşılaştırıldığında, hem güneş hem de gezegen aynı sayıda dişe sahip olduğunda, tahrik milinin kirişin her çift vuruşu için bir yerine iki devir tamamlamasıdır. Planet dişli biyel koluna sabitlenmiştir ve bu nedenle kendi ekseni etrafında dönmemektedir.

İki dişlinin akslarının genellikle birbirine, iki dişliyi birbirine bağlı tutan ancak tahrik torkuna katkıda bulunmayan serbestçe dönen bir bağlantıyla (animasyonda gösterilmemiştir) bağlandığına dikkat edin. Bu bağlantı, ilk bakışta bir kranka benziyor gibi görünür, ancak tahrik onun aracılığıyla iletilmez. Böylece, krank patentine aykırı bir durum oluşmamıştır.

Ayrıca bakınız
--------------

* Episiklik dişli

Kaynaklar
---------

1. ↑  "JAMES WATT Patents". *web.archive.org*. 11 Aralık 2017. 11 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Temmuz 2023.
2. ↑  *Catalogue of the Mechanical Engineering Collection in the Science Division of the Victoria and Albert Museum, South Kensington*, Read books, 2007, s. 35, ISBN 978-1-4067-8053-6

Dış bağlantılar
---------------

* Henry Ford Müzesi Watt Döner Motor 2 Kasım 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Sun and planet gear*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

| * g
* t
* d
Dişli çark |
| --- |
| Sistemler | 
* Düz dişli sistemleri
* Sonsuz dişli
* Kremayer ve pinyon
* Episiklik (gezegensel) dişli takımı
* Güneş ve gezegen dişlisi
* Harmonik dişli
* Sikloidal dişli
* Dairesel olmayan dişli

 |
| Şekiller | 
* Spur
* Konik
* Taç
* Spiral konik
* Helisel
* Çavuş

 |
| Dişli profilleri | 
* Kıvrık
* Sikloid

 |
| mekanik | 
* Şanzıman
* Diferansiyel
* Kaplin
* Tren
* Bisiklet dişlisi
* Sürekli değişken oranlı şanzıman
* Ofset

 |
| Örnekler | 
* Bisiklet
	+ Arka dişli sistemi
	+ Attırıcı dişlileri
	+ Bisiklet vites değiştirici
	+ Şaft tahrikli bisiklet
	+ Zincir dişlisi
* Zaman ölçme bilimi
	+ Tekerlekli tren

 |
| Diğer | 
* Vidalı mil
* Kurşun vida
* kriko
* Kayış tahriki
* Zincirli tahrik
* Dişli üretimi
* Serbest tekerlek

 |

Şablon:Steam engine configurations