**Rasim Deliç** (4 Şubat 1949 - 16 Nisan 2010). Boşnak asker. Yugoslav ordusunda dağılma öncesi görev yaptıktan sonra, parçalanma sırasında 8 Haziran 1993'te **Bosna Ordusu'**nun (*Bih Armija*) başına geçti. Sırplara karşı Saraybosna, Tuzla ve daha pek çok şehri savundu, başarı kazandı. Rütbeyi resmi olarak alamasa da **fahri mareşal** olarak bilinir.

Lahey'deki adalet divanında Sırp esirlere ve askerlere kötü muameleden sorumlu tutularak yargılandı. Bosna Savaşı'nda Boşnak savunma güçleri ile ilgili çok çarpıcı yorumları vardır. Bunlardan en dikkat çekeni ise; *Ortada subayı olmayan bir direniş kuvvetini yapılandırmak çok güçtür, Boşnak ordusu ve organize yapısı askeri bir mucizedir* demiştir. 16 Nisan 2010 tarihinde Saraybosna'daki dairesinde öldü.

Kariyer
-------

### Yugoslav Ulusal Ordusu

Delić, askeri kariyerine 1 Ekim 1967'de Kara Kuvvetleri Askerî Akademisi'nde Yugoslav Halk Ordusu'nda (JNA) başladı ve orada 31 Temmuz 1971'de eğitimini tamamladı. 1971'den 1985'e kadar JNA merkezli bir topçu bölümünde görev yaptı. içinde Saraybosna ve Ekim 1980 onun komutanı olarak Eylül 1984 için. Eylül 1984'ten Ağustos 1985'e kadar Rasim, ortak bir topçu alayının Kurmay Başkanı ve Komutan Yardımcısı olarak görev yaptı. Ağustos 1985 ile Temmuz 1990 arasında, Komutan Personel Okulu'na devam ettiği 1988/89 yıllarında yaklaşık on bir ay ara verilmesi dışında, Rasim ortak bir topçu alayının komutanıydı. 22 Aralık 1987'de Korgeneralliğe yükseltildi.

* Topçu bölümünün komutanı (15 Ekim 1980 - 20 Eylül 1984)
* Karışık topçu alayının genel müdürü ve komutan yardımcısı (21 Eylül 1984 - 27 Ağustos 1985)
* Karışık topçu alayı komutanı (28 Ağustos 1985 - 31 Ağustos 1988 ve 1 Ağustos 1989 - 15 Temmuz 1990). 22 Aralık 1987'de albay oldu.
* Saraybosna'daki JNA'nın 4. Kolordu Harekât Şefi (16 Temmuz 1990 - 13 Nisan 1992)

### Bosna Hersek Cumhuriyeti Ordusu

16 Temmuz 1990'dan 13 Nisan 1992'ye kadar Rasim Delić, Saraybosna'daki JNA 4. Kolordu komutanlığında Operasyonel ve Eğitim Hizmetleri Departmanı Başkan Yardımcısıydı. 13 Nisan 1992'de resmi olarak JNA'dan ayrılmasını talep etti.

13 Nisan'dan kısa bir süre sonra Rasim, RBiH Bölgesel Savunması Eğitim ve Operasyonlar Organı Başkanı olarak atandı.

16 Nisan 1992'de Saraybosna'dan ayrılması emredildi ve 19 Nisan'da Visoko'ya geldi ve burada Bosna'nın merkezindeki birimlerin oluşumu konusunda bir grup TO subayıyla birlikte çalıştı. Sonunda Rasim Delić başkanlığındaki Visoko Taktik Grubu kuruldu. 12 Mayıs'a kadar aynı zamanda Ana Personel üyesi oldu ve bu tarihte resmi olarak Bosna'nın merkezindeki çeşitli belediyelerde silahlı muharebe faaliyetlerini organize etmek ve komuta etmekle görevlendirildi.

20 Mayıs 1992'de, TO kuvvetleri Bosna-Hersek Cumhuriyeti Ordusu oldu. 17 Ekim 1992'de, o zaman Ana Personel Şefi Sefer Halilović, Rasim Delić'i Ana Personel Operasyon Planlama ve Eğitim Dairesi Başkan Vekilliği'ne atadı. 3 Haziran 1992'de bu gruba Visoko Operasyon Komutanlığı adı verildi.

1992 sonbaharında, Visoko grubuna resmen *Yüksek Komuta - Visoko Departmanı Personeli* seçildi, böylece Genelkurmay ve Savunma Bakanlığı komutasının başına geçerek doğrudan Başkanlık ve Cumhurbaşkanına cevap verdi.

27 Nisan 1993'te Sefer, Rasim'i ARBiH ve Hırvatistan Savunma Konseyi'nin (HVO) ortak komutasında ARBiH'yi temsil eden dört memurdan biri olarak atadı.

8 Haziran 1993'te Bosna Cumhurbaşkanlığı, ARBiH Yüksek Komutanlığı Karargahının yeniden yapılandırılmasını, ARBiH Ana Personel Komutanlığı'nın kurulmasını, Rasim Delić'in bu göreve atanmasını ve böylece ARBiH'in tüm kontrolünü üstlenmesini ve genişletilmiş RBiH Başkanlığı.

Delic'in en büyük başarısı, 1993 yılının ikinci yarısında hükûmet ordusunun çöküşünü önlemekti.

Post askeri ve emeklilik
------------------------

Delić, 2000 yılında emekli olana kadar Bosna federasyon ordusunun komutanı oldu.

Aralık 2004'te Saraybosna Üniversitesi'ne kaydoldu. "Nastanak, razvoj i uloga Armije RBiH u odbrani Bosne i Hercegovine" (RBiH ordusunun Bosna-Hersek savunmasında rolü, tezleri) ile bitirdi.

Bazı kâr amacı gütmeyen kuruluşlarda da yer aldı. Ayrıca *Udruženja za zaštitu tekovina borbe za Bosnu i Hercegovinu'nun* kurucu ortağıdır.

Savaş suçları iddiası
---------------------

Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından savaş suçlarından suçlandı ve üç yıl hapis cezasına çarptırıldı.  Yargıtay tarafından, Livade köyünde ve Zavidovići yakınlarındaki Kamenica kampında, Temmuz ve Ağustos 1995'te Mücahidlerin elindeki ele geçirilen on iki Sırp askere yönelik acımasız muamelenin önlenmesi veya cezalandırılmaması nedeniyle mahkum edildi. O sırada general, temyiz işlemlerinin sonuna kadar Gözaltı Birimine tutuklandı.

### Geçmiş ve hakkındaki suçlamalar

Yabancı mücahit onların Bosnalı yardımcı olmak amacıyla 1992 yılının ikinci yarısında orta Bosna geldi Müslüman (Boşnak savaşmak için) dindaşları  "İslam düşmanları" na karşı  sırasında Bosna Savaşı. Çoğunlukla Kuzey Afrika, Yakın Doğu ve Orta Doğu'dan geldiler. 13 Ağustos 1993 tarihinde, Bosna Ordusu resmi olarak "El Mujahid "(*El Mudžahid*) olarak bilinen müfrezeye yabancı gönüllüleri kontrol ve düzen uygulamak için *örgütledi* .

Bununla birlikte, *Kubura ve Hadžihasanović davasında* ICTY Temyiz Odası, *Hadžihasanović* başkanlığındaki Bosna Ordusu'nun 3. Kolordusu ile El Mujahedin müfrezesi arasındaki ilişkinin itaatten biri olmadığını, ancak kontrol altına almanın tek yolunun açık düşmanlığa yakın olduğunu kaydetti. bağımsızlık, sanki ayrı bir düşman gücüymiş gibi onlara saldırmaktı.

"El Mücahid" birliklerinin askerleri, başta mahkumlar olmak üzere Sırp ve Hırvat askerleri ile çeşitli savaş suçları ve insanlık dışı ilişkiler gerçekleştirdi :

* İddianameye göre, 8 Haziran 1993'te Delić, Karargah'ın komutanlığına atandı, Bosna Ordusu Maline köyü ve çevresindeki savaşlardan sonra teslim olan 200 Hırvat askerini hapsetti. Yakalanan askerlere, ABiH 306. Dağ Tugayı Askeri Polisi tarafından, Maline'den birkaç mil uzaklıktaki Mehurići yerleşimine doğru yürüyüş yapmaları emredildi. Poljanice köyü yakınlarında, yaklaşık yirmi Hırvat askeri ve bir kadından oluşan bir grup alan ve onlarla birlikte Maline'ye gelmelerini emreten yaklaşık on Mücahid grubuyla tanıştılar. Hepsine sırada durmaları emredildi ve sonrasında öldürüldü. Uluslararası savcının iddianamesine göre Delić bu suçlar hakkında bilgilendirildi, ancak onları önlemek veya suçluları cezalandırmak için hiçbir şey yapmadı.
* 21 Haziran 1995'te Sırp Cumhuriyeti Ordusu'nun iki askeri tutuklandı ve kısa bir süre sonra BH Ordusu askerleri tarafından  başı çekildi. İddianamede, aynı gün tutuklanan diğer mahkumların işkence gördüğü ve ardından Kamenica Kampı'na götürüldüğü belirtiliyor. Başka bir Sırp askeri olan Gojko Vujičić'in 24 Temmuz 1995'te başı çekildiği iddia edildi. Diğer mahkumlar, tutuldukları odada sergilenen kafayı öpmek zorunda kaldılar. Kamenica Kampı'nda aşağıdakiler de dahil olmak üzere çeşitli işkence uygulandı: elektrik çarpması veya bacaklarına lastik boruların sokulması ve daha sonra daha yüksek hava basıncı ile boruyu pompalayarak deneklerde korkunç acıya neden olur.
* 11 Eylül 1995'te yaklaşık 60 Sırp askeri, hepsi Kamenica Kampına transfer edilen üç kadınla birlikte tutuklandı. Bütün askerler bir daha hiç görülmedi ve öldükleri varsayılıyor. 10 Kasım 1995'te üç kadının tecavüze uğradığı ve daha sonra serbest bırakıldığı iddia ediliyor. Bununla birlikte, 26 Şubat 2008 tarihinde Delić, Usul ve Delil Kuralları 98 bis uyarınca tecavüz suçlamalarından beraat etti. Başkan Yargıç Bakone Moloto'ya göre, davası sırasında kovuşturma tecavüzle ilgili üç numaralı dava hakkında herhangi bir delil sunmamıştır.
* 10 Sırp askerinden oluşan başka bir grup da 10 Eylül 1995'te tutuklandı. Hepsi on iki günlük bir süre boyunca işkenceye maruz kaldı.

Delić'in Mücahidlerin ve ordusunun diğer askerlerinin bu suçları işlemeyi amaçladığını ve Kamenica Kampının bu suçların gerçekleşeceği yer olduğunu bildiği iddia edildi, ancak bu suçları önlemek için hiçbir şey yapmadı.

3 Mart 2005'te Delić, Uluslararası Mahkemeye gönüllü olarak teslim oldu. Bütün hesaplardan suçlu olmadığını iddia etti.

### Yargılama ve karar

15 Eylül 2008'de, yaklaşık on bir ay süren duruşma sonrasında, mahkeme Delić davasında karar vermiştir. İlk kez Mayıs 2005'te  ve ikinci kez 11 Aralık 2007'deki yeni yıl tatili sırasında Bosna'ya iki kez serbest bırakıldı.  Savcıların bu kararlar hakkında bir fikri yoktu.  İkinci serbest bırakılmasında Delić, Haris Silajdžić ile konuştuğu için bir süre evde gözaltında tutuldu - davası onunla konuşmakla suçlandı, ancak sadece arkadaşlarından ve ailesinden bahsettiğini iddia etti.

Savcılar on beş yıl hapis cezası talep ederken, savunma suçundan tahliye edilmesini talep etmedi. Savunma, kritik zamanda Mücahidler üzerinde kontrole sahip olmadığını, böylece onları durduracak veya bu konuda onları cezalandıracak bir konumda olmadığını iddia etti.

Ancak mahkeme, Delić'in aynı gün karargâh komutanlığına atandığı için Maline'deki Hırvat askerleri üzerindeki suçlardan suçlu olmadığı sonucuna vardı. Ayrıca Mücahidlerin bir ihtiyar ve 52 Sırp askeri öldürdüğü ve başka bir işkence gördüğü iddia edilen Kesten ve Kamenica Kampı köyünde zulüm ve cinayetten suçlu bulunmadı. Livade köyünde ve Kamenica kampında (1993-1995 yılları arasında üç olay) yakalanan on iki Sırp askere karşı acımasız muameleyi önlemek veya cezalandırmak ve diğer hesaplar için suçlu bulunmadı.

El Mücahidler taburunun savaş suçları kanıtlanmış olmasına rağmen ve Mahkeme'nin çoğu tarafından Delić'in bu süre zarfında bu birim üzerinde etkili bir kontrole sahip olduğuna karar verilmiş olsa da, yargıçlar Delić'in o zamanlar bu cinayetler hakkında bilgi sahibi olamayacağı sonucuna vardı. Onları durduramazdı.

Delić üç yıl hapis cezasına çarptırıldı, daha önce gözaltında geçirilen 448 günle birlikte bu cezanın bir parçası sayıldı.

Ölüm
----

Deliç dairesinde 16 Nisan 2010 Saraybosna 'daki evinde öldü. Eşi Suada'nın yanı sıra iki oğlu ve dört torunu tarafından hayatta kaldı.

| * g
* t
* d
Yugoslavya'nın dağılması |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Genel bakış | Taraflar | Kişiler |
| 
**Savaş ve çatışmalar:**
* Slovenya Bağımsızlık Savaşı (1991)
* Hırvatistan Bağımsızlık Savaşı (1991–95)
* Bosna Savaşı (1991/1992-95)
	+ Boşnak-Hırvat Savaşı (1992-94)

**Arka plan:**
* Yugoslavya'nın dağılması kronolojisi
* Josip Broz Tito
* Kardeşlik ve birlik
* Yugoslavya Komünistler Ligi
* 1981 Kosova protestoları
* Hırvat baharı
* SANU Memorandumu
* Slovenya Ulusal Programı için Katılımlar
* Anti-bürokratik devrim
* JBTZ-yargılaması
* Gazimestan konuşması
* Yugoslavya'nın dağılması
* Karađorđevo Anlaşması
	+ Graz Anlaşması
* Ortak Ceza Kuruluşu
* Yugoslav savaşlarında medyanın rolü

**Sonuçlar:**
* Brioni Anlaşması
* Dayton Anlaşması
* Alt-Bölgesel Silahların Kontrolü Anlaşması
* Eski Yugoslavya için Uluslararası Ceza Mahkemesi (YUCM)
	+ YUCM zanlıları listesi
* Hıratistan'da insan hakları
* Sırbistan'da insan hakları

**Milliyetçilik:**
* Etnik temizlik
* Büyük Arnavutluk
* Büyük Hırvatistan
* Birleşik Makedonya
* Büyük Sırbistan
* Birleşik Slovenya
* Sırp karşıtı duygular
* İslamofobi
* Arnavut milliyetçiliği
* Boşnakçılık
* Hırvat milliyetçiliği
* Makedon milliyetçiliği
* Karadağ milliyetçiliği
* Sırp milliyetçiliği
* Sırbistan-Karadağ birlikçiliği
* Slovenya milliyetçiliği
* Yugoslavcılık

 | 
**Eski Yugoslav cumhuriyetleri**:
* Yugoslavya (YSFC)
	+ Hırvatistan
	+ Slovenya
	+ Bosna-Hersek
	+ Kuzey Makedonya
	+ Yugoslavya Federal Cumhuriyeti

**Tanınmayan oluşumlar**:
* Krayina Sırp Cumhuriyeti (RSK)
	+ SAO Doğu Slavonya, Baranja ve Batı Syrmia
	+ SAO Krajina
	+ SAO Batı Slavonya
* Sırp Cumhuriyeti (RS)
	+ SAO Bosanska Krajina
	+ SAO Hersek
	+ SAO Kuzey-Doğu Bosna
	+ SAO Romanija
* Hersek-Bosna Hırvat Cumhuriyeti (HRHB)
* Batı Bosna Özerk Bölgesi (APZB)

**Birleşmiş Milletler himayesi**:
* Doğu Slavonya, Baranja ve Batı Sirmium, Birleşmiş Milletler Geçici Yönetimi (UNTAES)
* Kosova'da Birleşmiş Milletler Geçici Yönetim Misyonu (UNMIK)

**Ordular**:
* Yugoslav Halk Ordusu (JNA)
* Yugoslav Toprak Savunması (TO)
* Slovenya Toprak Savunması (TORS)
* Yugoslav Ordusu (VJ)
* Hırvat Ordusu (HV)
* BH Toprak Savunması (TORBIH)
* Bosna-Hersek Cumhuriyeti Kara Kuvvetleri (ARBiH)
* Republika Srpska Ordusu (VRS)
* Hırvat Savunma Konseyi (HVO)

**Askeri oluşumlar ve gönüllüler**:
* Hırvat Savunma Kuvvetleri (HOS)
* Beyaz Kartallar
* Sırp Muhafızları (SG)
* Sırp Gönüllü Muhafızları (SDG)
* Akrepler
* Sarı Eşek Arıları
* Yunan Gönüllü Muhafızları
* Vučjak Kurtları

**Dış faktörler**:
* NATO NATO
* Birleşmiş Milletler (UN)
	+ Birleşmiş Milletler Koruma Gücü (UNPROFOR)
	+ Birleşmiş Milletler Güven Yenileme Harekâtı (UNCRO)

 | 
**Siyasetçiler**:
* Ante Marković
* Borisav Jović
* Slobodan Milošević
* Dobrica Ćosić
* Milan Kučan
* Janez Janša
* Igor Bavčar
* Franjo Tuđman
* Stjepan Mesić
* Alija Izetbegović
* Adil Zulfikarpašić
* Mate Boban
* Dario Kordić
* Fikret Abdić
* Radovan Karadžić
* Milan Babić
* Goran Hadžić
* Milan Martić
* Milo Đukanović
* Vojislav Šešelj

**Üst düzey askeri komutanlar**:
* Veljko Kadijević
* Života Panić
* Momčilo Perišić
* Janko Bobetko
* Martin Špegelj
* Gojko Šušak
* Mile Mrkšić
* Ratko Mladić
* Rasim Delić
* Sefer Halilović
* Atif Dudaković
* Dragoljub Ojdanić

**Diğer önemli komutanlar**:
* Blago Zadro  (ölü)
* Ante Gotovina
* Jovan Divjak
* Naser Orić
* Ivica Rajić
* Blaž Kraljević  (ölü)
* Mirko Jović
* Dragan Vasiljković
* Željko Ražnatović
* Nebojša Pavković

**Önemli yabancı figürler**:
* Wesley Clark
* Bill Clinton
* Helmut Kohl
* Boris Yeltsin
* Tony Blair
* Warren Zimmermann
* François Mitterrand
* Butros Butros-Gali
* Sérgio Vieira de Mello

 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 124198082
* ISNI: 0000 0000 7869 1463
* LCCN: nb98049722
* NKC: js20020805169
* SUDOC: 223559075
* VIAF: 79493930
* WorldCat: lccn-nb98049722

 |