Amabie  
  
Geç Edo Dönemi, Kōka dönemi 3.yılı, 4. ayın ortası（1846 yılı, mayıs başında basılmış Ksilografi örneği。Kyoto Üniversitesi'ne bağlı, Kyoto Üniversitesi Kütüphanesine ait koleksiyon。（Resim linki 30 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.）
Amabie, Japonya'da söylentilere konu olan bir Yōkai türüdür. Denizin dibinden ışıkların yansıması gibi doğaüstü olaylara sebep olduğu ve bol hasat, salgın hastalıklar veya benzeri şeylere dair kehanetlerde bulunduğuna inanılır.

Amabiko ve Arie gibi varlıkların, Amabie ile aynı tür olduğu düşünülür.

Genel bakış
-----------

Geç Edo Dönemi'nde üretildiği düşünülen Kawaraban'lara(Blok baskı gazete) benzer yayınlarda, Amabie ile ilgili resimler ve yazılara rastlanır. Higo vilayeti'nde (Bugünkü Kumamoto）denizde bir parıltı görülmesi üzerine yerel görevlilerin olay yerine gittiği, Amabie olarak adlandırılan şeyin belirdiğini ve görevlilere "Önünüzdeki 6 yıl içerisinde çeşitli bölgelerde bol hasat alınmaya devam edecek. Ancak aynı zamanda salgın hastalıklar da yayılacağı için, benim şeklimin çizildiği resimleri bir an önce insanlara gösterin" şeklindeki kehanetini ileterek denizin derinliklerine geri döndüğü söylenmektedir.

Kawaraban örneğinin üzerinde "Kōka dönemi 3.yılı, 5. ayın ortası"（yeni takvime göre 1846 yılı）şeklinde bir kayıt bulunduğu için, o yıla ait bir baskı olduğu düşünülmektedir. Dış görünüşüne dair, ek bir resim (Bu resmin, Amabie'ye tanık olmuş görevlilerin, olay yerinde onun görünüşünü resmetmek için çizdiği ve "Amabie'nin resmi" olarak Edo'ya gönderdiği resim olduğu yazılıdır) bulunsa da, metinde bunun sadece bir "takribi çizim" (orijinal metinde "づの如く" şeklinde ifade edilmektedir) olduğu ifade edilmekte ve ayrıntılı özellikleriyle ilgili metne dayalı bir betimleme bulunmamaktadır. 

>  肥後国海中え毎夜光物出ル所之役人行  
> 見るニ**づの如く**者現ス私ハ海中ニ住**アマビヱ**ト申  
> 者也当年より六ヶ年之間諸国豊作也併  
> 病流行早々私シ写シ人々二見せ候得と  
> 申て海中へ入けり右ハ写シ役人より江戸え  
> 申来ル写也  
>   
>         弘化三年四月中旬  
>   
> ［　図　］
> 
> 
> 

**Amabie** ile ilgili kayıtlar arasında, yukarıdaki metin doğrulanmış tek örnektir. (Hatta Kumamoto'da bu tarz tanıklık hikâyelerinin veya efsanelerin söylenegeldiği düşüncesi de doğrulanmamıştır) Ancak 1999 yılında Kōichi Yumoto, konu olarak benzerliğinin fazla olduğu belirtilen Amabiko isimli yōkai ile ilgili belgelerle yaptığı kıyaslamaların bir sonucu olarak, Amabiko'nun bir yazım hatası örneği olabileceği düşüncesini dile getirilmiştir. Her ne kadar görünüş farklılıkları olsa da, kehanet ve afetlerin def edilmesi gibi konular üzerinde duran ve hemen hemen aynı mahiyette resmedilen Kudan, Bai Ze, Jinjahime, Umidehito, Kameonna gibi farklı yōkai'lerden de bahsedilir. Bunlar hakkında da, Amabiko ve Amabie ile içerik olarak büyük oranda benzer metinlerin bulunduğu, kawabaran'lar veya el yazmaları gibi kaynaklar bırakılmıştır..

Amabiko ile ortak noktaları
---------------------------

Amabiko çizimi (Meiji dönemi veya sonrasına ait olduğu düşünülüyor  )  
</br> Kōichi Yumoto Koleksiyonu
Amabiko olarak bilinen yōkai'ye dair çizim veya hikâyeler, Geç Edo Dönemi ile Meiji Dönemi'nin ortalarına kadarki belgelerde (kawabaran'lar veya el yazmaları）veya gazete makalelerinde bulunmaktadır. Hemen hepsinde, denizin derinliklerinden ortaya çıktığı, bol hasat veya salgın hastalıklara dair kehanetlerde bulunduğu, kendi görünüşünün yansıtıldığı çizimler sayesinde afetlerin def edildiği, üçten fazla ayağı ile tasvir edildiği, "Shibata" (Kayıtlarda 柴田 veya 芝田 şeklinde geçmektedir) soyisimli bir tanığın varlığı gibi ortak unsurlar bulunmaktadır.  Kōichi Yumoto Amabiko ve diğer alakalı kaynakların kabul görmüş tarihleri, ilk ve son tarihli belgelerin tarihleri arasındaki zaman farkının fazla olmasından yola çıkarak（Kōka'dan kısa zaman önceki Tenpō'dan Meiji dönemine kadar dağılmış), yanlış yazım örneğini ortaya atmıştır. Buna paralel bir şekilde, Eishun Nagano da Amabie'yi Amabiko'nun bir örneği olarak görmektedir.

Ana madde: アマビコ
Amabie'nin görüldüğüne dair belgelerin çokluğu, Higo vilayetinin bu efsanelerin kaynağı olduğunu göstermektedir. 1876 yılında（Meiji dönemi 9.yılı), "**Amabiko Nyūdō**" veya "Arie" ismiyle gazete makalelerinde sunulan Amabiko'ya benzer resim kartlarında bile "Higo vilayeti, Aonuma-köyü"(肥後国青沼郡) veya "Higo vilayeti, Aotori-köyü"(肥後国青鳥郡) denizinden belirdiğini kabul edilir. (Oysa, bu isimli köylerin var olmadığı konusu raporlarda belirtilmiş olup bu bilgilerin o devirde dahi şüpheli bulunduğu anlaşılmaktadır.). Ayrıca, *Hyūga*'da (Bugünkü Miyazaki), Amabiko Ny*ūdō'nun* görüldüğüne dair bir örnek de vardır. 1875 yılında（Meiji, 8.yıl）kayıtlara geçen "**Amahiko no Mikoto"** örneğinde, denizde değil, Niigata'da, Yuzawamachi(湯沢町) tarlalarında görüldüğü söylenmekdir. Bunlardan yola çıkarak, isimlerin veya ayrıntıların içeriği farklı olsa bile, bütün metinlerin hemen hemen ortak bir gayeye hizmet ettikleri ve Amabie'nin de bu tarz örneklerden biri olduğu sonucu çıkabiliriz.

Amabiko, resimlerinin bütün örneklerinde, garip bir görünüm ile çizilmiştir ancak Amabie'ye kıyasla, daha çok maymun'a benzeyen, kıllı bir yaratık şeklinde tasvir edildiği de görülür.（Örneğin 1733'te tamamlanan "Echizen no Kuni Shuki"(Echizen Beyliği Katip Kayıtları) başlıklı kayıtta geçen ve **Umibiko(海彦)** adı verilen yaratık gibi örnekler buna yakındır) Ek olarak, Amabie metinlerinde kullanılmamış olsa da 19. yüzyıla ait bazı kaynaklarda "Seisō Kibun"da（"青窓紀聞", Mavi Pencereden Haberler, 1844.) geçen Amabiko adı) Kōichi Yumoto Koleksiyonu)'nunda görülen **Amabiko(あま彦) resmi** veya Higo vilayetinde görüldüğü söylenen **Amabiko(尼彦)'nun** "maymun sesli bir insanı andırması" gibi bilgilere de rastlanır. Ayrıca, Amabie veya Amabiko'nun denizin derinliklerinden belirmesinin, kökenlerini bir başka yōkai olan Jinjahime'ye dayandıran tezler de vardır. 

Yamawarawa(山童)（Waseda Üniversitesi Drama MüzesiKoleksiyonu）
### Yamawarawa

Higo vilayeti, Amakusa-köyü (天草郡) dağlık kesimlerinde "**Yamawarawa(山童)"** isimli bir yōkai'nin görüldüğüne ve "Bu yıldan sonraki beş yıl boyunca hasat bol olacak. Fakat kötü bir hastalık da yayılacak ve birçok insan ölecek. Benim suretimi gören kişiler hastalıktan kurtulup uzun ömürlü olacaklar" dediğine dair belgeler（Waseda Üniversitesi Drama Müzesi Koleksiyonu） de bulunmuştur. Bu örnekte olduğu gibi, görüldüğü yerin deniz değil de dağlık bir alan olmasına rağmen, üç ayaklı dış görünüşü veya kehanetinin içeriği gibi ortak noktalardan hareketle, Kōichi Yumoto, Amabiko ile Amabie'nin bağlantısına dikkat çekmiştir.

İnanç ve Amabie
---------------

2020 yılının nisan ayından itibaren, muskalarında veya mühürlerinde Amabie'yi kullanmaya başlayan Budist tapınakları ve Şinto tapınakları Japonya'nın birçok bölgesinde görülmeye başlandı. Popüler Amabie inanışı, yeni tip koronavirüsün yayılmasından sonra, kısıtlamalar süreci ve acil durum ilanı sonrasında salgının sona ermesi için dua etmek amacıyla kullanılmaya başlanmıştır. Amabie'nin "Salgını def etme özelliği olan yōkai" veya "Salgını def eden yōkai" şeklinde isimlendirilmesinin de etkisiyle, Şubat 2020'den sonra yayılan hurafeye dayalı akımlarla birlikte Amabie'nin muskalaştırılarak hızla popülerleştiği görülmektedir.

Aynı şekilde Nisan ayından itibaren, "Yeni tip koronavirüsün yayılmasını durdurma" ve "toparlanma/hayata geri dönüş" gibi duygu yüklü tasvirlerin bir parçası olarak, bazı bölgelerdeki daruma üreticileri, Amabie'leştirilmiş Daruma ürünleri üretmeye de başladı    .

Kökeni açısından inanç ile arasındaki ayrım çok açık olmasa da, Nisan 2020'den beri, "Korona'yı durdurma" dileklerini içeren Amabie figürlerinin resmi ve ticari kuruluşlarda sergilenmeye (Özellikle Hızar ile çalışan sanatçıların ahşaptan yontarak ürettiği figürler), başladığı görülmektedir. Bunların arasında, tamamlanmış olan ahşap figürlerin tapınaklara hediye edildiği ve tapınak alanına yerleştirildiği örnekler  de görülmektedir.

Kaynakça
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Bu maddenin tümü ya da bir kısmı **Kaynak vikinin dil kodunu giriniz**'de yer alan **Madde adı belirtilmemiş** adlı sayfadan çevrilmiştir. Özgün metnin yazarlarını görmek için [{{localurle:{{{1}}}:|oldid=&action=history}} ilgili sayfanın geçmişine] göz atabilirsiniz. |

1. ↑  小野.
2. 1 2 3 4  湯本 (1999).
3. 1 2 3 4 5 6 7  湯本 (2005).
4. 1 2 3 4 5 6  長野 (2006).
5. ↑  "長野 栄俊". 株式会社東京堂出版. 24 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mayıs 2020.
6. ↑  "長野栄俊". 東京堂出版. 24 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2020.
7. ↑  湯本 (2001).
8. 1 2  長野 (2009).
9. ↑  長野 (2005), s. 12.
10. 1 2 3  "妖怪「アマビエ」でコロナ予防？広田神社で護符配布". 『日刊スポーツ』. 6 Nisan 2020. 7 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2020.
11. ↑  "アマビエ御朱印で疫病退散／鶴田八幡宮". 『東奥日報』. 20 Nisan 2020. 7 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2020.
12. ↑  "疫病よけの妖怪「アマビエ」の絵札人気　三田天満神社で配布". 『神戸新聞』. 20 Mayıs 2020. 7 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2020.
13. ↑  "「アマビエだるま」人気 郡山の高柴デコ屋敷・彦治民芸". 『福島民友新聞』. 5 Mayıs 2020. 14 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Temmuz 2020.
14. ↑  "＜新型コロナ＞疫病退散願って　アマビエだるま　元気な雰囲気、愛らしい表情". 『東京新聞』. 18 Mayıs 2020. 14 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Temmuz 2020.
15. ↑  "収束願うアマビエだるま 白河の老舗に注文殺到". 『河北新報』. 23 Mayıs 2020. 29 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Temmuz 2020.
16. ↑  "国道沿いに話題の妖怪 「アマビエ」で疫病退散！！　チェーンソー愛好家制作 杉の木削り「皆に元気を」 茂原". 『千葉日報』. 27 Nisan 2020. 27 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2020.
17. ↑  "木彫のアマビエ、道の駅に チェーンソーアーティストが寄贈". 岐阜新聞Web. 15 Mayıs 2020. 27 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2020.
18. ↑  "重さ300キロ！　諫早神社に巨大「アマビエ」像を寄贈". 『長崎新聞』. 29 Mayıs 2020. 27 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2020.
19. ↑  "防府天満宮にアマビエ奉納林さん、チェーンソーアートで". 『山口新聞』. 7 Temmuz 2020. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2020.
20. ↑  "アマビエで疫病退散 金城寺". e-tonamino.com、北日本新聞ニュース. 1 Mayıs 2020. 27 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2020.

Kaynakça
--------

* 小野秀雄 (1970). *かわら版物語*. 雄山閣.
* "予言獣アマビコ考--「海彦」をてがかりに". *若越郷土研究*. 福井県郷土誌懇談会. **49** (2): 1-30. 2005. ISSN 2185-453X.
* 長野栄俊「予言獣アマビコ・再考」（小松和彦編『妖怪文化研究の最前線』せりか書房〈妖怪文化叢書〉、2009年）OCLC 675477472。ISBN 4-7967-0291-1、ISBN 978-4-7967-0291-1。全国書誌番号:21663918。
* 水木しげる (1991). *日本妖怪大全*. 講談社. ISBN 4-06-313210-2。
* 村上健司 編著 (2000). *妖怪事典*. 毎日新聞出版. OCLC 45026652. ISBN 4-620-31428-5、ISBN 978-4-620-31428-0。
* 湯本豪一編『明治妖怪新聞』柏書房、1999年。OCLC 259862594。ISBN 4-7601-1785-7、ISBN 978-4-7601-1785-7。
* 湯本豪一編『地方発明治妖怪ニュース』柏書房、2001年。OCLC 675099157。ISBN 4-7601-2089-0、ISBN 978-4-7601-2089-5。
* 湯本豪一『日本幻獣図説』河出書房新社、2005年。OCLC 62107441。ISBN 4-309-22431-8、ISBN 978-4-309-22431-2。

İlgili öğe
----------

* Yōkai
* Japon Mitolojisi
* Deniz kızı

Dış bağlantı
------------

* "アマビエ"とはどのような妖怪か？ 27 Aralık 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - レファレンス協同データベース