**Memleketimden İnsan Manzaraları**, Nâzım Hikmet’in 1939’da yazmaya başladığı, 1960’ların ikinci yarısında yayımlanabilen şiir kitabıdır.

17bin mısradan oluşan eser Nâzım Hikmet şiirinin doruğu kabul edilir. Kitap İkinci Meşrutiyet'ten II. Dünya Savaşı’na kadar olan dönemde Anadolu’da yaşamış sıradan insanların öykülerini okuyucuya sunar. Türkiye’nin 1920-1940 yılları arasındaki toplumsal tarihi, Ulusal Bağımsızlık Savaşı’nı da içerecek biçimde verilirken bir yandan da II. Dünya Savaşı’nda Nazizm’in yenilgisi değişik yönleriyle ele alınıp yansıtılır. Düzyazı, şiir, senaryo tekniklerinin iç içe kullanıldığı bir eserdir. Beş ciltten oluşur, beşincisi tamamlanmamıştır.

1938’de Nâzım Hikmet’in cezaevine girmesi ile konulmuş olan eserlerini yayınlama ve okuma yasağı nedeniyle şairin hayatı boyunca yayımlanamayan eser, 1965'te yasağın kalkmasından sonra, oğlu Memet Fuat’ın sahibi olduğu De Yayınevi tarafından 1966-1967 yıllarında 5 cilt olarak yayımlanmıştır.

Eser, MEB tarafından 100 Temel Eser Listesine dahil edilmiştir.

Eserin yazılma süreci
---------------------

Nâzım Hikmet, Memleketimden İnsan Manzaraları'nı 1939'da İstanbul'da yazmaya başlamıştır.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| "1939'da İstanbul'da tevkifanede başlanıp
................................biten bu kitap..."
(*Memleketimden İnsan Manzaraları*, Nâzım Hikmet, YKY, 2006) | „ |
|  |

Şairin 1939’da üzerinde çalışmaya başladığında eserin adı; "*Meşhur Adamlar Ansiklopedisi*" idi. Şair, Almanya’nın Sovyetler Birliği’ne saldırısını öğrendiğinde yirmibirinci yüzyıl tarihini yazmayı düşündü. Memleketimden İnsan Manzaraları, bu düşüncenin bir ürünü olarak ortaya çıktı. "Meşhur Adamlar Ansiklopedisi’, 1941’de Bursa Hapishanesinde iken yazmaya başladığı Memleketimden İnsan Manzaraları’na bir bölüm olarak girdi.

Nâzım Hikmet yapıtıyla ilgili ön tasarısını şöyle açıklamıştır:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 1. İstiyorum ki okuyucu 12,000 mısrayı bitirdikten sonra vıcık vıcık insan kaynaşan bir mahşerden geçmiş olsun,
2. İstiyorum ki bu insan mahşerinin konkre ifadesi okuyucuyla muayyen bir devirdeki, muhtelif sınıflara mensup Türkiye insanları vasıtasıyla Türkiye'nin muayyen bir tarihi devredeki sosyal durumunu anlatsın,
3. İstiyorum ki ikinci planda, Türkiye cemiyetini çevreleyen dünya durum muayyen bir devrede- anlaşılsın,
4. İstiyorum ki -nereden gelip, nerede olduğunu, nereye gidildiği? sualine, sahamın içinde azamî imkânlarla cevap verilsin.

(*Kemal Tahir’e Hapishaneden Mektuplar, Nâzım Hikmet, Bilgi Yayınevi*) | „ |
|  |

Şair 1950'de hapisten çıktığında eserin 66bin satır yazılmış olduğunu ifade eder. Ertesi sene ülkeyi terk ederken destanın bazı bölümlerini arkadaşları arasında dağıtır. Bazıları, yakalanma tedirginliği ile ellerindeki bölümleri yakıp yok etmiştir. 1965’te eserin Türkiye'de yayımlandığında elde 17.000 mısra kalmıştır.

Eserin bölümleri
----------------

Eserin birinci bölümü İstanbul’da, Haydarpaşa Garı’nda 1941 yılında başlar. 15.45’te Eskişehir’e hareket eden trenin 510 numaralı üçüncü mevki vagonunda 18.38’de Ankara’ya ulaşılana kadar devam eder. Vagonun yolcuları sıradan köylü, asker, işçi ve tutsaklardır. Bazı yolcuların hayat hikâyeleri, dünya görüşleri ve düşündükleri ile bütün destanı takip eder.

İkinci kitap başka bir trenin yine Haydarpaşa garından hareket edecek olan yolcularını ele alır. Bu sefer yolcular siyasetçi, diplomat, tüccar, fabrika sahipleridir. Kurtuluş Savaşı Destanı’ndan bazı bölümler esere alınmıştır.

Üçüncü kitap hapishane ve hastanede geçer. Dördüncü kitap Sovyetler Birliği ve Fransa’da faşizme karşı direnenlere değinir. Tamamlanmamış beşinci kitapta Türk toplumunda savaşın yansımaları, çekilen zorluklar ve katı yaşam koşulları aktarılır.

Uyarlamalar
-----------

### Tiyatro

Eserin birinci bölümü Nâzım Hikmet’in doğumunun 100. yılı olan 2002’de Ankara Sanat Tiyatrosu tarafından bir tiyatro oyunu olarak kurgulanarak Rutkay Aziz yönetmenliğinde sahneye konmuştur.

Nâzım Hikmet’in "Memleketimden İnsan Manzaraları"ndan Onbir Tablo adlı oyun, bu kitaptan seçilen sahnelerin Nihat Asyalı tarafından tiyatroya uyarlanması sonucu ortaya çıkmış ve 2010 yılında dünya prömiyeri yapılmıştır.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Kamil Önal, **Şiirden Tarihi Okumak: Memleketimden İnsan Manzaraları**, *Yeditepe Üniversitesi Edebiyatta Buluşma IV Öğrenci Sempozyumu bildirisi, 6-7 Mayıs 2013*". 3 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2014.
2. ↑  "**100 Temel Eser**, *Millî Eğitim Bakanlığı web sitesi Duyurular bölümü, Erişim tarihi:16.1.22014*". 3 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2014.
3. ↑  "Murat Gülsoy, **Meşhur Adamlar Ansiklopedisi'nden Bir Deliler Evi'ne**, *Nâzım Hikmet Kültür ve Araştırma Merkezi web sitesi, Erişim tarihi:16.12.2014*". 16 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2014.
4. 1 2 3  "Mediha Göbenli, **Nâzım Hikmet'in Estetik ve Politikası Üzerine Bir Deneme**, *Mevsimsiz Kültür Sanat Edebiyat Platformu, Erişim tarihi:16.12.2014*". 16 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2014.
5. ↑  "**Memleketimden İnsan Manzaraları**, *Ankara Sanat Tiyatrosu web sitesi, Erişim tarihi:16.12.2014*". 4 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2014.
6. ↑  "**Nâzım Hikmet'in Memleketimden İnsan Manzaraları'ndan Onbir Tablo**, *Ankara Devlet Tiyatrosu web sitesi, oyun detayı sayfası, Erişim tarihi:16.12.2014*". 16 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2014.

| * g
* t
* d
Nâzım Hikmet |
| --- |
| Şiir | *1+1=1* - *835 Satır* - *Benerci Kendini Niçin Öldürdü? (oyun)* - *Dört Hapisaneden* - *Jokond ile Sİ - YA - U* -  *Kuvayi Milliye* - *Memleketimden İnsan Manzaraları* - *Rubailer* - *Saat 21-22 Şiirleri* - *Sesini Kaybeden Şehir* - *Varan 3* |
| Roman | *Kan Konuşmaz* (1965) - *Yeşil Elmalar* (1965) - *Yaşamak Güzel Şey Be Kardeşim* (1966) |
| Oyun | *Allah Rahatlık Versin* - *Bir Ölü Evi* - *Bu Bir Rüyadır* - *Demokles'in Kılıcı* - *Enayi* - *Evler Yıkılınca* - *Ferhad ile Şirin* - *Her Şeye Rağmen* - *İnek* - *İnsanlık Ölmedi Ya* - *İstasyon* - *İvan İvanoviç Var mıydı, Yok muydu?* - *Kadınların İsyanı* - *Kafatası* - *Kör Padişah* - *Ocak Başında* - *Sabahat* - *Tartüf - 59* - *Unutulan Adam* - *Yalancı Tanık* - *Yolcu* - *Yusuf ile Menofis* |
| Mektup | *Cezaevinden Memet Fuat'a Mektuplar* - *Kemal Tahir'e Mapusaneden Mektuplar* - *Nazım ile Piraye* |
| Yazılar | *İt Ürür Kervan Yürür* (1936)1 - *Alman Faşizmi ve Irkçılığı* (1936) - *Milli Gurur* (1936) - *Sovyet Demokrasisi* (1936) |
| Masal | *La Fontaine'den Masallar* (1949)2 - *Sevdalı Bulut* (1967) |
| Diğer | *Mavi Gözlü Dev* - Merhaba Güzel Vatanım |
| 1Orhan Selim adıyla 2Ahmet Oğuz Saruhan adıyla |