Jüpiter'in yörüngesinde, önünde ve arkasında yol alan Troyalı göktaşları (yeşil renkte). Ayrıca Mars ve Jüpiter arasında yer alan ana göktaşı kuşağı (beyaz renkte) ve Hilda ailesi (kahverengi renkte) resimde yer almaktadır.
**Truvalı göktaşları**, Jüpiter'in Güneş çevresindeki yörüngesini paylaşan çok sayıda göktaşına verilen ad. Jüpiter merkezli bir koordinat sisteminde Jüpiter'in yörüngesinde gezegenin 60° önünde ve arkasında yer alan Lagrange noktaları **L4** ve **L5**'te yer alırlar. Bu noktalar kararlı bir dengeye sahiptirler, bu noktalara konulan cisimler sonsuza kadar burada kalabilirler. Yarı büyük eksenleri 5,05 ile 5,40 AU arasında, iki Lagrange noktasının çevresinde uzamış bir eğimli alanda yer alır. 'Truvalılar' olarak anılmaları, isimlerini Truva Savaşı karakterlerinden almalarından ileri gelmektedir.

'Truvalı' terimi Jüpiter'de olduğu gibi diğer gezegenlerle de benzer bir ilişki içinde olan başka gök cisimlerini nitelemek için de kullanılmaktadır. Bunlara Mars truvalıları ve Neptün truvalıları örnek gösterilebilir. 'Truvalı gezegenler' terimi de birbirleri ve yıldızları ile benzer bir yörüngesel ilişkiye sahip teorik gezegenler için de kullanılır. Ancak, 'Truvalı göktaşları' deyimi tek başına sadece Jüpiter truvalarını ifade eder.

Gözlem tarihi
-------------

E. E. Barnard bir Truvalı göktaşına ait ilk gözlemi 1904 yılında yapmıştır, ancak bu gözlemin önemi o dönemde anlaşılamamıştır. Barnard, bu gözleminde o anda gökyüzünde yalnızca iki ark dakika uzakta yer alan Satürn'ün uydusu Phoebe'yi, veya başka bir yıldızı gördüğünü zannetmiştir. Barnard'ın keşfettiği ışık kaynağının kimliği, 1999 yılında (tekrar) keşfedilen bir Truvalı göktaşının (12126) 1999 RM11 yörüngesi tekrar hesaplanana dek anlaşılmamıştır. Neye baktığını çözümleyememesi sebebiyle Barnard'ın gözlemi tarihsel açıdan anlamlı değildir.

Truvalıların ilk gerçek keşfi Şubat 1906'da Alman astronom Max Wolf tarafından, Güneş-Jüpiter sisteminin L4 noktasında bulunan bir göktaşını 588 Achilles olarak adlandırmasıyla gerçekleşmiştir. Bu göktaşının yörüngesinin garipliği birkaç ay içinde fark edilmiş, bu sürede ise aynı noktada ve diğer Güneş-Jüpiter Lagrange noktasında birçok başka cisim keşfedilmiştir.

2023 Şubat ayı itibarıyla, Küçük Gezegen Merkezi tarafından tanınan; 2 Dünya, 9 Mars, 12360 Jüpiter, 1 Uranüs ve 31 Neptün olmak üzere toplam 12403 truvalı asteroit bulunmaktadır. Ancak, sadece Jüpiter truvalılarının sayısının, asteroit kuşağında bulunan asteroit sayısı kadar olduğu tahmin edilmektedir. Truvalı göktaşlarının en büyüğü 370×195 km büyüklüğündeki 624 Hektor'dur.

| Gezegen | L4 cismi sayısı | L5 cismi sayısı | L4 listesi | L5 Listesi |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Merkür | 0 | 0 | — | — |
| Venüs | 1 | 0 | 2013 ND15 | — |
| Dünya | 2 | 0 | 2010 TK7, 2020 XL5 | — |
| Mars | 1 | 13 | (121514) 1999 UJ7 | Çok sayıda |
| Jüpiter | 7508 | 4044 | Çok sayıda | Çok sayıda |
| Satürn | 0 | 0 | — | — |
| Uranüs | 2 | 0 | 2011 QF99, 2014 YX49 | — |
| Neptün | 24 | 4 | Çok sayıda | Çok sayıda |

Bilimsel adlandırma
-------------------

Wolf, ilk bilinen Truvalı göktaşına Homeros'un Truva Savaşı'nı anlatan destanı İlyada'daki kahramanlardan biri olan Aşil'in (Achilleus) adını vermiştir. Wolf'un bu adlandırmasının ardından, Jüpiter'in Lagrange noktalarında keşfedilen diğer göktaşlarına da İlyada ile ilgili isimler verilmiş, bu noktalardaki göktaşlarına ise genel olarak 'Truvalılar' denmiştir. L4 noktasında yer alan asteroitler Yunan kahramanların isimlerini alarak Yunan veya Aşil grubu, L5 noktasında yer alanlar ise Truvalıların isimleri alarak Truvalı grubu olarak adlandırılmışlardır. Ancak bu kuralın iki istisnası vardır, L5 noktasında keşfedilen ilk göktaşı olan 617 Patroclus Yunan/Truvalı kuralı konulmadan önce adlandırılmış ve Truva grubunda yer alan tek Yunan isimli cisim olmuştur. Benzer şekilde 624 Hektor da Yunan grubunda yer alan tek Truva isimli cisimdir. Daha da kafa karıştırıcı olarak, Truva grubu bazen grubun en büyük cismi olan 617 Patroclus'un Yunan ismi taşımasına rağmen "Partoclean asteroitler" olarak adlandırılır.

Başlangıçta, "Troyalılar" terimi sadece Jüpiter'in yörüngesinde yer alan göktaşları için kullanılmıştır, ancak Mars ve Neptün'ün Lagrange noktalarında keşfedilen benzer cisimler için de "Truvalı" terimi kullanılmaktadır. Bu cisimlere bazen "Mars truvalıları" veya "Neptün truvalıları" isimleri de verilir.

Bileşim
-------

Hawaii'de yer alan Keck Gözlemevi'nden bir grup bilim insanı, 2006'da truvalı göktaşı 617 Patroclus'un yoğunluğunun su buzundan az olduğunu hesaplamışlardır. Bu bilgi ışığında truvalı cisimlerinin büyük olasılıkla kuyrukluyıldızlar ve Kuiper Kuşağı cisimlerine benzer bileşimde olduğunu iddia etmişlerdir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Trojan Minor Planets". *www.minorplanetcenter.net*. 18 Ocak 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2023.
2. ↑  Yoshida, F.; Nakamura, T. (Aralık 2005). "Size Distribution of Faint Jovian L4 Trojan Asteroids". *The Astronomical Journal* (İngilizce). **130** (6): 2900-2911. doi:10.1086/497571. ISSN 0004-6256. 15 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2023.

Dış bağlantılar
---------------

* 
* www.newscientistspace.com

| * g
* t
* d
Güneş Sistemi |
| --- |
|  |
| 
* Güneş
	+ Heliosfer

 | 

|  |  |
| --- | --- |
| 
* Gezegenler
	+ Halkalar
	+ Uydular

 | 
* **Merkür**
* **Venüs**
* **Dünya**
	+ 1 uydu
* **Mars**
	+ 2 uydu: Phobos
	+ Deimos
* **Jüpiter**
	+ Halkalar
	+ 95 uydu: Ganymede
	+ Callisto
	+ Io
	+ Europa
* **Satürn**
	+ Halkalar
	+ 146 uydu: Titan
	+ Rhea
	+ Iapetus
	+ Dione
	+ Tethys
	+ Enceladus
	+ Mimas
* **Uranüs**
	+ Halkalar
	+ 27 uydu: Titania
	+ Oberon
	+ Umbriel
	+ Ariel
	+ Miranda
* **Neptün**
	+ Halkalar
	+ 14 uydu: Triton

 |
| Küçükgezegenler | 

|  |  |
| --- | --- |
| Cüce gezegenler | 
* **Ceres**
* **Orcus**
	+ 1 uydu: Vanth
* **Plüton**
	+ 5 uydu: Charon, Hydra, Nix, Kerberos, Styx
* **Haumea**
	+ 2 uydu: Hiʻiaka, Namaka
* **Quaoar**
	+ 1 uydu: Weywot
* **Makemake**
	+ 1 uydu: MK2
* **Gonggong**
	+ 1 uydu: Xiangliu
* **Eris**
	+ 1 uydu: Dysnomia
* **Sedna**

 |
| Asteroitler(Küçük GüneşSistemi cisimleri) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kayda değer asteroitler | 
* **Vesta**
* **Gaspra**
* **Ida**
* **Apofis**
* **Kalliope**
* Pallas
* Juno
* Hygiea

 |
| Gruplar ve aileler | 
* Dünya'ya yakın cisimler
* **Asteroit kuşağı**
* **Truvalılar**
	+ Venüs
	+ Dünya
	+ Mars
	+ Jüpiter
	+ Uranüs
	+ Neptün
* **Centaurlar**
* Aktif asteroitler
* Asteroit uyduları
* Meteoroitler

 |

 |
| Neptün ötesi(Uzak Küçükgezegenler) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kuiper Kuşağı | 
* **Plütinolar**
	+ Ixion
* **Cubewanolar**
	+ 2002 UX25
	+ Varuna
	+ Albion
	+ 2002 TX300
	+ Huya
	+ 2002 AW197

 |
| Dağınık disk | 
* Gǃkúnǁʼhòmdímà
* 2002 TC302
* 2004 XR190

 |
| Diğer | 
* **Sednoidler**
	+ 2012 VP113
* **Ayrık cisimler**
* **Damocloidler**
* **Oort bulutu cisimleri**
	+ Hills bulutu

 |

 |

 |
| Kuyruklu yıldızlar | 
* Kuyruklu yıldız listeleri
	+ Periyodik kuyruklu yıldızlar
	+ Periyodik olmayan kuyruklu yıldızlar
* Güneşe yakın
* Büyük
* Sönmüş
* Kayıp

 |

 |
| Listeler | 
* Güneş Sistemi cisimleri
	+ Kütleye göre
	+ Keşif tarihine göre
* Küçük gezegenler
* Kütleçekimsel yuvarlak nesneler
* Doğal uydular
	+ En yüksek dağlar
	+ En büyük kraterler

 |
| Kuramsal | 
* Dokuzuncu Gezegen
* Vulkanoidler
* Dünya'nın iddia edilen uyduları

 |
| Ayrıca bakınız: Güneş Sistemi'nin oluşumu ve evrimi \* yörüngelerine göre Güneş Sistemi'ndeki cisimlerin listesi\* Astronomide kullanılan Türkçe isimler |

| * g
* t
* d
Asteroitler |
| --- |
| Ana | 
* Önemli asteroitler
* Fiziksel özellikler
	+ dinamik yöntem
* Asteroit saptırma
* Takip
* Kütleçekimsel anahtar deliği
* Dünyayla-kesişen
* Yakın geçişler
* İkili
	+ uydu
	+ değen
* Aktif
* Palomar–Leiden araştırması

 |
| Dağılım | 
* Truvalı
	+ Venüs truvalısı
	+ Dünya truvalıları
	+ Mars truvalıları
	+ Jüpiter truvalıları
	+ Satürn truvalıları
	+ Uranüs truvalıları
	+ Neptün truvalıları
* Dünya'dan içeride
	+ Vulkanoidler
	+ Merkürle-kesişen
	+ Venüsle-kesişen
* Dünya'ya yakın
	+ Aten
	+ Amor
	+ Apollo
	+ Atira
	+ Dünyayla kesişen
* Dünya ile ana kuşak arası
	+ Marsla-kesişen
* Ana Kuşak
	+ Kirkwood boşlukları
	+ kuyruklu yıldızlar
* Dış Güneş Sistemi, Uzak küçük gezegenler hariç
	+ Jüpiterle-kesişen
	+ Satürnle-kesişen
	+ Uranüsle-kesişen
	+ Neptünle-kesişen
* centaurlar

 |
| Sınıflandırma | 

|  |  |
| --- | --- |
| Yörüngesel | 
* Grup
* Aile
* *(liste)*

 |
| Spektral | 

|  |  |
| --- | --- |
| Tholen | 
* C-grubu
	+ B-tipi
	+ F-tipi
	+ G-tipi
	+ C-tipi
* S-tipi
* X-grubu
	+ M-tipi
	+ E-tipi
	+ P-tipi

* *Küçük sınıflar*
	+ A-tipi
	+ D-tipi
	+ J-tipi
	+ T-tipi
	+ Q-tipi
	+ R-tipi
	+ V-tipi

 |
| SMASS | 
* C-grubu
	+ B-tipi
	+ C-tipi
	+ Cg
	+ Ch
	+ Cgh
	+ Cb
* S-grubu
	+ A-tipi
	+ Q-tipi
	+ R-tipi
	+ K-tipi
	+ L-tipi
	+ S-tipi
	+ Sa
	+ Sq
	+ Sr
	+ Sk
	+ Sl

* X-grubu
	+ X-tipi
	+ Xe
	+ Xc
	+ Xk
* *Küçük tipler*
	+ T-tipi
	+ D-tipi
	+ Ld-tipi
	+ O-tipi
	+ V-tipi

 |

 |

 |
| Araştırma | 
* Uzay araçlarınca ziyaret edilen asteroitler
* Madencilik
* Yakalama
* Kolonizasyon

 |
| Listeler | 
* Dünya'ya yakın
* Küçük gezegenler
* Kayıp
* Keşif yapan gözlemevleri
* Uzay görevleri

 |
| İlgili | 
* Asteroit Günü
* Kurgu eserlerdeki asteroitler
* Astrolojide asteroitler
	+ Tutulma

 |
| 
* Kuyruklu yıldız
* Küçük gezegen

* Kategori Kategori

 |