**Robinson Kemeri**, bir zamanlar Tapınak Tepesi'nin güneybatı köşesinde duran, alışılmışın dışında geniş bir taş kemerin taşıdığı abidevî merdivenin adıdır. MÖ 1. yüzyılın sonunda Hirodes tarafından başlatılan İkinci Tapınağın genişletilmesi çalışmaları kapsamında inşa edilmiştir. Son bulgulara göre ölümünden 20 yıl sonrasına kadar tamamlanmamış olduğuna işaret etmektedir. Büyük taş açıklığı, Tapınak Tepesi'nin istinat duvarları ile birlikte inşa edilmiştir. Antik Kudüs'ün *Aşağı Pazar* bölgesinden ve *Tyropoeon* caddesi üzerinden dağın kordonundaki *Kraliyet Stoa* kompleksine olan ulaşımı sağlamıştır. Üst geçit, tamamlanmasından yaklaşık 10-20 yıl sonra, ilk Yahudi-Romalı isyanı sırasında yıkıldı.

Kemer adını, 1838'de kalıntılarını tespit eden İncil bilgini Edward Robinson'dan almıştır. Robinson, bulgularını, Josephus'un Yahudilerin Eski Eserleri ve Yahudi Savaşı'nda açıklanan bir köprüyle bağlantısını çizdiği, kendisini tanımlayıcı çalışmalarından biri olan "Filistin'deki İncil Araştırmaları"'nda yayınladı. Yayınında çizdiği köprüyle Kudüs Surları'nın varlığını göstermesi ile surların antikliğinin ispatlandığı sonucunu oluşturmaktadır. 20. yüzyılın ikinci yarısında yapılan kazılar, yapıların hem amacını hem de birbiriyle olan bağlantılarını ortaya çıkarmıştır. Bugün, antik üst geçit kompleksinden kalan kısımları Kudüs Arkeoloji Parkı içinde görülebilir. Kudüs'ün Ağlama Duvarı'nın ibadet alanına bitişik olması sebebiyle bazı gruplar tarafından duvarın bir kısmı ibadet yeri olarak kullanılmaktadır.

Tarihçe
-------

Robinson Kemeri, Kral Hirodes'in M.Ö. 20-19 yıllarında ilan ettiği İkinci Tapınağın yenilenmesi ve genişletilmesinin kapsamında inşa edilmiştir. İkinci Tapınak döneminde önemli bir trafik arteri olan Tyropoeon Vadisi caddesini Tapınak Tepesi platformunun güney ucundaki Kraliyet Stoası'na bağlayacak şekilde inşa edilmiştir.

Tapınak alanı, büyük antik kavşağına bitişiktir. Karşısında, Tapınağın ana Huldah Kapıları'na bakan büyük halk meydanı uzanır. Tyropoeon caddesinin kendisi dükkânlarla kaplıydı ve şehrin aşağı pazarının bir parçasını oluşturuyordu. Kraliyet tarafından kullanılan sütunlu giriş, Çeşitli ticari ve yasal işlevlere hizmet eden bir bazilika kompleksi olan Kraliyet Stoa, Tapınak platformunun tepesinden kavşağa doğru bakmaktaydı. Stoa tapınak kordon boyunun üzerinde durmasına rağmen, Hirodes tarafından eklenen bir genişleme üzerine inşa edilmiştir. Bu nedenle, o zamanlar bazıları tarafından kutsal olarak kabul edilmedi ve sıradan faaliyetler için kullanılmasına izin verildi. Bu binaya giden ve bu binadan gelen yoğun kamu trafiği, yaklaşık olarak modern dört şeritli bir otoban genişliğini oluşturmaktaydı.

Bir zamanlar üst geçidin tepesinde bulunan bir kapıya ait kalıntılar ortaya çıkarılmıştır. Buradan yola çıkılarak geçidin genişliğinin 5 metre (16 ft) olduğu hesaplanmıştır. Günümüze ulaşan az sayıdaki kapı kalıntısı göz önüne alındığında, birden fazla kapı olup olmadığı netlik kazanmamıştır. Bu aşamada Kraliyet Stoa kompleksine açılan tek bir kapı, çifte kapı ya da üçlü bir kapı olabilir. Sitin batı duvarı boyunca uzanan dört kapıdan biriydi.

> Tapınak çevresinin batı kesimlerinde dört kapı vardı; ilki kralın sarayına, ara vadiden bir geçide, ikisi de şehrin banliyölerine; "sonuncusu ise yolun vadiye çok sayıda basamakla indiği diğer şehre", oradan da kentin yükselişiyle tekrar yukarı çıkarak tapınağa tiyatro biçiminde uzandı ve tüm Güney Mahallesi boyunca derin bir vadi ile çevrelendi.
> 
> — Josephus, *Antiquities of the Jews* 15:410.

a drawing showing a wide staircase leading up from a crowded street then turning right with steps ascending over a series of arches before turning right once again and going over a final large arch spanning the street below and passing under the columned gateway high above the streets belowRobinson Kemeri'nin önerilen yeniden inşası.
Resmin sol tarafında Ağlama Duvarı'nı sağda Robinson Kemeri'ni gösteren benzer bir açıdan modern görünüm.
Modern arkeologların geleneksel görüşü, bu dört kapının (örneğin 1, 2, 3 ve 4) soldan sağa sayılmasını, Batı toplumlarında sayılacağı gibi, Robinson'un kemerini üst üste dördüncü ve sonuncu yaparak, soldan sağa saymaktır. Ancak ortaya çıkan soru, numaralı nesneleri sayarken sağdan sola saymaya alışkın olan bir İbrani olan Josephus'un, bu kapının aslında Batı tarafındaki Tapınak Tepesi muhafazasına açılan kapıların tanımında belirtilen ilk kapı olması gerekip gerekmediğidir.
Mişna'ya (Middot 1:3) göre, M.S. 189'da Haham Yahuda Prensi tarafından alınan ve derlenen sözlü öğretilerin bir özeti, Tapınak Tepesi'nin Batı tarafındaki sadece bir kapı gerçekten kullanılıyordu ve "içeri girip çıkmak için hizmet ediyordu", yani Kiponus Kapısı. Diğer kapılar muhtemelen daha önce mühürlenmişti. İsrailli arkeolog Benjamin Mazar, İkinci Tapınak'ın çöküşü sırasında Tapınak Tepesi muhafazasının batı cephesindeki kullanışlı tek kapının Barclay Kapısı (Mughrabi Kapısı olarak bilinir) olduğunu ve Robinson Kemeri'nin solunda yer aldığını tahmin ediyordu. Buna Kiponus Kapısı dendiğini söylüyor. Muhalif olan Diğerleri, Kiponus Kapısı'nın şu anda zincir kapının olduğu yerde olabileceğini öne sürdüler, çünkü bu kapının hemen altında bir zamanlar Tapınak Tepesi'ne giden ve şu anda Wilson Kemeri olarak bilinen şeyle desteklenen bir köprü vardı. Warren Kapısı da bir zamanlar Tapınak Tepesi'ne giriş olarak hizmet vermiştir, gizli geçit günümüzde bir sarnıç olarak kullanılıyor ve Tapınak Tepesi'nin mevcut yüzey seviyesinin 115 metre (377 ft) altında yer alıyordu.

Josephus'un, Tapınak Tepesi'nin Batı duvarına inşa edilen kapılardan, bu kapılardan birine de yükselen ve aynı köprünün, Pompey döneminde, Haşmonayim Hanedanı zamanında isyancılar tarafından kırılmış bir köprü olduğunu, büyük olasılıkla hizmet dışı bırakılan bir kapıya giden köprülerden biri olduğunu belirtmesi tekil bir öneme sahiptir. Josephus ayrıca Antonia Kalesi'nden Tapınak Tepesi'ne açılan ve normalde halk tarafından kullanılmayan başka bir kapıdan da söz eder. Roma ordusunun bu kapıdan Tapınak çevresine girmesinden korkarak, Yahudi-Roma savaşları sırasında Antonia'ya bağlanan Tapınak revakları yıkıldı.

### İnşası

Kemer, Tapınak Tepesi'nin Doğu desteğini oluşturan devasa Batı istinat duvarının bir parçası olarak inşa edilmiştir. Voussoir, bir diş deseni üretmek için kesilmiş bir dizi impost bloğundan kaynaklanır. Diş hekimlerinin inşaat sırasında kullanılan kereste formlarını desteklemek için kullanılan bir sistemin parçası olarak kullanıldığını öne süren bazı teoriler olmuştur. Bununla birlikte, bu o dönemde bölgede kullanılan yaygın bir dekoratif unsurdu ve arkeologlar, bu sınırlı orman bölgesinde, kemerin inşa edildiği formu desteklemek için pahalı kütüklerden ziyade paketlenmiş toprağın kullanılmasının çok daha muhtemel olduğunu belirtmişlerdir.

Kemer tamamlandığında 15 metre (49 ft) yüksekliğinde ve 15,2 metre (50 ft) genişlikteydi. Yedi ek kemer boyunca uzanan basamaklı caddenin uzunluğu 35 metre (115 ft) fazlaydı. Robinson Kemeri, Tapınak Tepesi'nin istinat duvarının güneybatı köşesinin 12 metre (39 ft) kuzeyinde, bir zamanlar Tapınak Tepesi'nin batı duvarı boyunca uzanan antik Tyropoeon caddesinin yaklaşık 17 metre (56 ft) yukarısında yükseliyordu. Kemer, klasik antik çağın en büyük taş kemer yapılarından biriydi.

Hirodes'un İkinci Tapınağı yenilemesi MÖ 1. yüzyılın sonlarında başlatılmış olsa da, kemerin yakınındaki caddenin altındaki kazılar, M.S. 1. yüzyılda yaygın olan tipte üç kandil ve MS 17-18 yılında Yahudiye'nin Roma Savcısı Valerius Gratus'un bastırdığı 17 sikke ortaya çıkarılmıştır. Bu da Ağlama Duvarı'nın kemeri ve yakın bölümlerinin söz konusu tarihten sonra inşa edildiği sonucuna varılmıştır.

### Tahrip edilişi

Robinson Kemeri'nin tahrip edilişi, M.S. 70'te Roma'nın Kudüs'ü yağmalamasıyla ilgili olaylar sırasında meydana geldi. Geleneksel olarak, Tapınak Tepesi muhafazasını tahrip eden ve sonunda tüm şehri ateşe veren Roma lejyonları suçlandı. Daha yakın zamanlarda, bu, Tapınak Tepesi'nin kontrolünü ele geçiren ve düşmeden önce onu güçlendiren Zealot gruplarına atfedildi. Bunlardan bazıları, şehrin Romalılar tarafından ihlal edilmesinden sonra bir ay boyunca Kudüs'ün Yukarı Şehri'nde kalmaya devam etti. Üst geçidi ve kuzeydeki Wilson Kemeri'ndeki viyadüğü yıkarak, savunucular, kuşatma kuvvetleri için Tapınak platformuna erişimi çok daha zor hale getirdiler.

Arkeologlar, Tapınak Tepesi'nin güneyinde kalan kemerin üzerinde Vespasianus ve Titus adlarının yazıldığı merdiven korkuluğunu ortaya çıkardılar. Buradan kemerin MS 79 yılından daha geç bir tarihte yıkılmış olabileceği sonucuna varılmıştır.

### İbranice yazıtlar

Robinson Kemeri'nin altında yer alan İşaya taşı, kısmen veya biraz hatalı bir alıntı ile oyulmuş İbranice İsaiah 66:14'dan alıntıya (veya yazıta) sahiptir.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Bunları gördüğünüzde yüreğiniz sevinecek, Bedenleriniz körpe ot gibi tazelenecek. Herkes bilecek ki, RAB’bin koruyucu eli kullarının, Gazabı ise düşmanlarının üzerindedir." | "|
| — İşaya 66:14 |

İşaya'dan alıntılanan satırın doğrusu "...senin kemiklerin" olarak algılanabilir. Bu şekliyle de çeşitli yorumlara yol açmıştır ve bazı kesimler bunun Yahudilerin umut dönemine yazıldığına dair spekülasyonlar yapmıştır. Bir diğer yorumda da, yakındaki mezarlarla bağlantılı olabileceği söylenmiştir. Yazıt geçici olarak 4.-8. yüzyıla tarihlendirilse de, bu aralığın 11. yüzyıla kadar uzanma ihtimaline de yer verilmiştir.

Yeniden keşif ve kazılar
------------------------

Kemerin doğu kaynağının, bir sıra impost blok ve üç kat kemerden oluşan dört taş sırası günümüze kadar gelebilmiştir. Bu kalıntı ilk olarak 1838'de İncil bilgini Edward Robinson tarafından tanımlandığı için onun adını taşımaktadır. O zaman, herhangi bir kazıdan önce, kemerin kalıntıları zemin seviyesindeydi. Antik sokak seviyesi, Tapınak Tepesi'ndeki yapıların yıkımından kaynaklanan enkazlarla gömülmüş ve daha sonra yüzyıllar boyunca Tyropoeon Vadisi'ne dökülen dolgu ile yeraltında uzanıyordu. Robinson, tapınak Yerleşkesini batıdaki sırtta bulunan Yukarı şehirle bağlayan bir köprünün Doğu kenarını tespit ettiğine inanıyordu. Charles Warren, 1867-1870 yılları arasındaki araştırmaları sırasında, duvarın 13 metre (43 ft) batısında büyük bir iskelenin ve kemerin kalıntılarının varlığına dikkat çekti. Warren, bunun vadiyi kapsayan bir köprüyü destekleyen kemer desteklerinden biri olduğunu var sayıyordu. Daha sonra düzenli aralıklarla batıya doğru yedi kuyudan oluşan bir dizi kazdı, ancak ek iskelelere dair hiçbir kanıt bulamadı.

Eski Kudüs'ün yukarı şehrini Tapınak Dağı ile bağlayan antik bir köprünün (Robinson's Arch) kemerlerinden birinin temeli.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| **Robinson'un kemerin keşfi hakkındaki açıklamasından alıntılar**
Bu duvarlara ilk bakışta, alt kısımların antik tapınağa ait olduğuna ikna oldum; ve sonraki her ziyaret sadece bu inancı güçlendirmeye hizmet etti. Taşların büyüklüğü ve duvarların heterojen doğası, hiç şüphe götürmez bir meseledir ki, ilki Muhammedliler tarafından bugünkü yerlerine hiç yerleştirilmemiştir; ve oyuldukları tuhaf biçim, bildiğim kadarıyla, ya Saracenic'e ya da Roma mimarisine uygun değildir. Gerçekten de, her şey bir Yahudi kökenine işaret ediyor gibi görünüyor; ve incelememiz sırasında yaptığımız bir keşif, bu hipotezi mutlak bir kesinliğe indirgiyor...
...Batı duvarından çıkan büyük taşlardan birkaçını inceledik... taşlar bir zamanlar büyük bir kemere aitmiş gibi görünüyordu. Bu sözümde, kendimi kendi gözlerimle tatmin etmek için, önerinin gerçeği ya da yanlışlığı konusunda tekrar tamir edene kadar takip etmeye cesaret edemediğim bir düşünce treni aklıma geldi. Josephus'a bu kemer ancak göre tapınağın bu kısmından Zion'daki Xystus'a giden köprüye ait olabilirdi.; ve içinden çıktığı duvarın o kısmının antikliğini inkar edilemez bir şekilde kanıtlıyor.... Antik köprünün bu kalıntılarının varlığı, mosk'un muhafazasının bu kısmının antik tapınağınki ile kimliğine dair tüm şüpheleri ortadan kaldırıyor gibi görünmektedir. Herhangi bir yazar ya da gezgin tarafından fark edilmeden bu kadar uzun süre nasıl kalabilecekleri, tam olarak çözmeyi taahhüt etmeyeceğim bir sorundur. Sebeplerden biri muhtemelen böyle bir köprünün var olduğuna dair genel unutulma veya bilgi eksikliğiydi. Josephus'tan başka bir yazar tarafından bahsedilmiyor.; ve onun tarafından bile sadece tesadüfen, beş farklı yerde olsa bile...
...Burada, antik tapınak alanının Batı duvarının önemli bir kısmından oluşan Yahudi antik çağının tartışılmaz kalıntıları var... | „ |
| —Edward Robinson, *Biblical Researches in Palestine*, 1841 |

Eşitlikçi dua sitesi
--------------------

photograph depicting a platform raised over ruins and set against the backdrop of a high stone wallAzarat Yisrael Plaza (dua platformu), Robinson Kemeri, Ağustos 2013'te kuruldu.Kemerin Tapınak Tepesi'nin Batı duvarı boyunca, buna karşın Ağlama Duvarı Meydanı'ndan uzakta yer alması, İsrail Hükümeti'ni bu alanın alternatif, Ortodoks olmayan ayinler için kullanılmasına izin vermeye yöneltmiştir. 2003 yılında İsrail Yüksek Mahkemesi kadınların meydanda Tevrat okumasına ya da geleneksel dua örtüsü takmasına izin vermezken, İsrail hükûmetine Robinson Kemeri'nin bulunduğu alanı bu tür faaliyetlere ev sahipliği yapacak şekilde hazırlama talimatı verdi.

Ağustos 2004'te açılan site o tarihten beri Reform ve Muhafazakâr grupların yanı sıra Duvarın Kadınları aktivistleri gibi diğer hareketlerin faaliyetlerine de ev sahipliği yapmıştır.

Bu durum bölgenin HaKotel HaMasorti ("Masorti Duvarı" ya da "Geleneksel Duvar", Ortodoks olan Kotel HaMaravi'nin ("Batı Duvarı") aksine Ortodoksluk kadar katı olmayan geleneksel Yahudi gözlemi anlamına gelmektedir) olarak adlandırılmasına sebep olmuştur.

Ayrıca bakınız
--------------

* Kudüs Tapınağı

Kaynakça
--------

Dipnotlar

1. ↑  Stern 1993, ss. 740-742.
2. ↑  Ben Dov 1985, ss. 121-132.
3. ↑  Ben Dov 1985, pp. 130–133.
4. 1 2 3 4 5 6  Mazar 2002, pp. 34–41.
5. ↑  Josephus, Antiquities of the Jews XV, 410[*ölü/kırık bağlantı*] (Book XV, chapter XI, § 5)
6. ↑  Warren, Charles (1876). *Underground Jerusalem: an account of some of the principal difficulties encountered in its exploration, and the results obtained; with a narrative of an expedition through the Jordan Valley and a visit to the Samaritans. With illus* (İngilizce). Londra: Richard Bentley. OCLC 931310929. 6 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2021.
7. ↑  "Israeli Archaeologists Discover Herod's Palace". *www.jewishmag.com*. 9 Kasım 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2021.
8. ↑  Olshausen, Justus (1833). *Zur Topographie des alten Jerusalem* (Almanca). Kiel. OCLC 882780088. 6 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2021.
9. ↑  Robinson, Edward; Smith, Eli (1977). *Biblical researches in Palestine, Mount Sinai, and Arabia Petraea: a journal of travels in the year 1838* (İngilizce). Boston: Crocker & Brewster. ISBN 978-0-405-10281-3. OCLC 989455877. 6 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2021.
10. ↑  *The Mishnah;*. Herbert Danby. Oxford,: Clarendon Press. 1933. s. 590. ISBN 0-19-815402-X. OCLC 373525.
11. ↑  Mazar, Benjamin (1975). *The Mountain of the Lord*. 1st ed. Gaalyahu Cornfeld, Mazal Holocaust Collection. Garden City, N.Y.: Doubleday. ss. 133-134. ISBN 0-385-04843-2. OCLC 1340456.
12. ↑  Lewis, Jack P. (1988). "James Turner Barclay: Explorer of Nineteenth-Century Jerusalem". *The Biblical Archaeologist* (İngilizce). **51** (3): 163-170. doi:10.2307/3210066. ISSN 0006-0895. 6 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2021.
13. ↑  *מדריך ישראל: אנציקלופדיה שימושית לידיעת הארץ* (İbranice). 1978. OCLC 745203905. 26 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2021.
14. ↑  Schiller, Eli (1989). *הר הבית ואתריו* (İbranice). s. 134. OCLC 741174009. 10 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2021.
15. ↑  "Flavius Josephus, The Wars of the Jews, Book I, Whiston chapter 7". *www.perseus.tufts.edu*. 6 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2021.
16. ↑  Josephus, *Antiquities of the Jews* (15.424)
17. ↑  Josephus, *The Jewish War* (2.15.6.)
18. 1 2 3  Ben Dov 1982, pp. 122–133.
19. ↑  Ben Dov 1985, p. 121.
20. ↑  "Building the Western Wall: Herod Began it but Didn't Finish it". Israel Antiquities Authority. 10 Şubat 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2011.
21. ↑  Ben Dov 1985, p. 133.
22. ↑  Reich 2008, pp. 1809–1811.
23. ↑  Friedman, Jack E. (2007). *The Jerusalem book of quotations : a 3,000- year perspective*. Kudüs: Gefen Books. s. 27. ISBN 978-965-229-392-3. OCLC 154800129.
24. ↑  *Corpus inscriptionum Iudaeae/Palaestinae : a multi-lingual corpus of the inscriptions from Alexander to Muhammad. Volume I, Jerusalem. Part 2, 705-1120*. Hannah Cotton. Berlin: De Gruyter. 2012. ss. 95-96. ISBN 978-3-11-025190-6. OCLC 807821855.
25. ↑  Mazar 1975, p. 132.
26. ↑  Smith, Eli (1841). *Biblical researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A journal of travels in the year 1838*. Crocker & Brewster.
27. ↑  Nathan-KazisJanuary 27, Josh; 2010. "Embassy Letter on Kotel Rubs Salt in the Wound". *The Forward* (İngilizce). 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2021.
28. ↑  Sachs, Andrew (18 Mart 2009). "The Rabbi and the Pope". *The Jerusalem Post*. Jerusalem, Israel. 22 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi.

Kullanılan kaynaklar

* Ben-Dov, Meir (1982). *The Dig at the Temple Mount* (İbranice). Kudüs: Keter.
* Ben Dov, Meir (1985). *In the Shadow of the Temple*. New York, New York: Harper & Row, Publishers. ISBN 0-06-015362-8.
* Mazar, Benjamin (1975). *The Mountain of the Lord*. Garden City, New York: Doubleday & Company, Inc. ISBN 0-385-04843-2.
* Mazar, Eilat (2002). *The Complete Guide to the Temple Mount Excavations*. Kudüs: Shahom Academic Research and P. ISBN 965-90299-1-8.
* Ronny Reich and Yaacov Billig (2008). Stern Ephraim (Ed.). *The Robinson's Arch Area*. **5**. The Israel Exploration Society. ISBN 978-965-221-068-5.
* Stern Ephraim, (Ed.) (1993). *Archaeology of the Land of the Bible, Volume II*. **2**. Ssrael Exploration Society. ss. 740-742. ISBN 978-0-13-276296-0.

Dış bağlantılar
---------------

* Wikimedia Commons'ta **Robinson's Arch** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
* Kudüs Arkeoloji Parkı 26 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| * g
* t
* d
Tapınak Tepesi |
| --- |
| Mescid-i Aksa | 
* Mescid-i Aksa
* Kasım Paşa Çeşmesi
* Murabitat
* İslam İşbirliği Teşkilatı

 |
| Surlar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Batı Duvarı | 
* Küçük Ağlama Duvarı
* Meğaribe Kapısı
* Batı Duvarı Miras Vakfı
* Modesty guard
* Meğaribe Köprüsü
* Ağlama Duvarı'ndaki Paraşütçüler
* Placing notes
* Platoon of the Wall
* Pro–Wailing Wall Committee
* Western Stone
* Western Wall camera
* Wilson's Arch
* Women for the Wall
* Women of the Wall
* Ağlama Duvarı Tüneli

 |
| Diğer surlar | 
* Doğu Duvarı
* Güney Duvarı
* Hall of Hewn Stones

 |

 |
| Tapınaklar | 
* Süleyman Mabedi
* İkinci Tapınak
* Üçüncü Tapınak
	+ The Temple Institute
* Archaeological remnants

 |
| Kubbetü's-Sahre | 
* Halili Kubbesi
* Miraç Kubbesi
* Zincirli Kubbe
* Muhammed Kubbesi
* Kubbetü's-Sahre
* Yusuf Kubbesi
* Kayıtbay Çeşmesi
* Templum Domini
* Ruhlar Kuyusu

 |
| Eski eserler | 
* Muallak Taşı
* Acra
* Antonia Kalesi
* Birket Israel
* Committee for the Prevention of Destruction of Antiquities on the Temple Mount
* Excavations
* Hasmonean Baris
* Minarets
* Monastery of the Virgins
* Pool of Raranj
* Ptolemaic Baris
* Robinson Kemeri
* Royal Stoa
* Mervan Mescidi
* Struthion Pool
* Temple Mount Sifting Project

 |
| Kapılar | 
* Yafa
* Zion
* Dung
* Altın
* Aslanlı
* Herod
* Şam
* Yeni (*Çift, Tek, Tabakçılar*)
* El-Mavazin
* "Güzel Kapı"

 |
| Çatışmalar | 
* I. Abdullah'ın öldürülmesi
* 1990 riots
* 2009 clashes
* 2015–16 wave of violence
* 2017 crisis
	+ shooting
* 2021 crisis

 |
| Ayrıca bakınız | 
* Status Quo (Kudüs ve Beytüllahim)
* Hashemite custodianship of Jerusalem holy sites
* Islamic Museum
* Islamization
* Jerusalem Islamic Waqf
* The Temple Institute
* Temple Mount and Eretz Yisrael Faithful Movement
* HALIBA
* Entry restrictions
* Temple Denial

 |
| 
* Kategori Kategori

 |