**Yabgu** (Eski Türkçe: 𐰖𐰉𐰍𐰆), eski Türk devletlerinde hükümdar anlamında kullanılan unvan. Unvan daha çok Oğuz Türkleri tarafından kullanılmıştır.[*kaynak belirtilmeli*] Oğuzlar kurdukları ilk devlete de Oğuz Yabguluğu adını vermişlerdir.[*kaynak belirtilmeli*]

Kullanımı
---------

İlk Türk Devletlerinde yüksek düzeyde devlet yöneticisi anlamında kullanılır. Türk Kağanlığı döneminde kağandan sonra gelen en üst düzey yönetici anlamındadır. Yabgu, aynı anlamda kullanılan "kağan" ve "hakan"dan daha eski bir unvandır. *Oğuzname'*de Oğuz'un dedesi "halkın ilk büyüğü, ilk atası" anlamında *dip yabgu* adıyla anılır. Hükümdar anlamında yabgu unvanının en eski kullanılışı, Büyük Hun İmparatorluğu'nda (M.Ö. 220 - M.S. 426) görülür. Teoman (Tuman) yabgu olarak anılıyordu. Hazar hükümdarları da Göktürklerin hakimiyetine girmeden önce yabgu unvanını taşırlardı. Göktürkler, "kağan" unvanını benimsediler. Bu çağlarda Bizans, Ermeni ve Gürcü kaynaklarında yabgu unvanı *zibel*, *cebu*, *cibu*, şekillerinde geçer. Bazı islam kaynaklarında bu unvana *cibbuye*, *cıbguye* denildi. Selçuklu Hanedanı, devlet kurduktan sonra hakan yerine, "sultan" unvanını aldılar; yabgu unvanı da melik karşılığı olarak "uluğ-yabgu" şeklinde kaldı.

İnanış
------

Eski Türkler yabgu dedikleri Türk hükümdarlarına büyük saygı gösterirlerdi. Yabgular, toplum içinde olağanüstü varlık olarak nitelenirlerdi. İnsanlarda olmayan birtakım gizli kuvvetlerin yabgunun kişiliğinde toplandığına inanılırdı. Onların Tanrı tarafından insanları yönetmekle görevlendirildiğine ve yabgularda tanrılık niteliklerinin bulunduğuna inanılırdı. Bu kutsallık, kan ilişkileri dolayısıyla bütün hanedana geçerdi.[*kaynak belirtilmeli*]

Hanedan
-------

Hanedanın erkek üyesine "şehzade prens" anlamında "tigin" denirdi. Eski Türklerde devletin hakimiyet sahası hükümdara ait değildi. Devlet halkın ortak mülküydü ve hükümdar bu mülkü korumakla yükümlüydü. Devlet merkezinde yabgu bulunurdu. Devleti yönetmek için tiginler ülkenin doğusuna ve batısına genel vali olarak gönderilirdi. Merkezi uluğ yabguya bağlı olan doğudaki genel valiye *sağın yabgusu* denirdi. Batıdaki genel vali de *solun yabgusu* olarak anılırdı. Doğudaki yabgu batıdakine göre daha yetkili sayılırdı.

Kurultay
--------

Devlet merkezlerinde ülkenin yönetiminde temel olan "kurultay" bulunurdu. Merkezdeki yabgunun başkanlığında toplanan kurultaya sağın ve solun yabguları, uluğ yabgunun karısı hatun vb. devlet ileri gelenleri katılırdı.[*kaynak belirtilmeli*]

Kaynakça
--------

1. ↑  "Ethno Cultural Dictionary, TÜRIK BITIG". 9 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Temmuz 2010.

| * g
* t
* d
Göktürkler |
| --- |
| Göktürk Kağanlığı | 
* (Aşina Tuvu)
* Bumin Kağan
* İssik Kağan
* Mukan Kağan
* Taspar Kağan
* Amrak
* İşbara Kağan
* Baga Kağan
* Tulan Kağan
* (İstemi Yabgu)
* (İmparatoriçe Aşina)
* (Töremen Apa Kağan)
* (Türk Şad)
* (Tarduş Kağan)

 |
| Batı Göktürk Kağanlığı | 
* Buyruk Kağan
* Arslan Taman Kağan
* Şikoey Kağan
* Tong Yabgu Kağan
* Bağatur Sepi Kağan
* Se-Yabgu Kağan
* Bağaşa Tulu Kağan
* İşbara Teriş Tunga Kağan
* Yukuk Kağan
* Ériş Kül Kağan
* İl-Kullıg İşbara Kağan
* Bağa Şad
* (Böri Şad)
* (Çorpan Tarkan)

 |
| Doğu Göktürk Kağanlığı | 
* Yami Kağan
* Şipi Kağan
* Çula Kağan
* İl Kağan
* Çelebi Kağan
* Çebi Kağan
* Aşina Nişufu
* Aşina Funian
* (Chieh-she-shuai)
* (Aşide Beŋü)
* (Yinçü Kağan)
* (Tuli Kağan)

 |
| II. Doğu Göktürk Kağanlığı | 
* İlteriş Kağan
* Kapgan Kağan
* İnel Kağan
* Bilge Kağan
* Yollıg Tigin - Ay Kağan
* Tengri Kağan
* Kutluk Yabgu Kağan
* İrteriş Kağan
* Ozmış Kağan
* (Bilge İşbara Tamgan Tarkan)
* (Altun Tamgan Tarkan)
* (Kulun Beg)
* (Kül Tigin)
* (Tonyukuk)
* (İl-İtmiş Bilge Kağatun)

 |
| Göktürk kültürü | 
* Tengricilik
* Asena
* Ötüken
* Suyab
* Kurultay
* Eski Türkçe
* Eski Türk yazısı
* Orhun Yazıtları
* Orhun Vadisi
* Şoroon Bumbagar mezarı
* Ülüş sistemi
* Tonyukuk Yazıtı
* Ongin Yazıtı
* Altun Tamgan Tarkan Yazıtı
* Kara Budun
* Tang ordusunda Türkler
* On-ok
* Tuğluk uruğu

 |
| Savaşlar ve antlaşmalar | 
* Göktürk İç Savaşı
* Göktürk-Sasani Savaşları (Birinci, İkinci, Üçüncü)
* Yen-Men Kalesi Kuşatması
* Göktürk-Cücen Savaşı
* Buhara Savaşı
* Tang'ın Doğu Türklerine seferi
* Tang'ın Sir-Tarduş seferi
* Tang'ın Batı Türklerine seferi (Karaşehir, Karahoca, Kuçar, Batı Türklerinin ele geçirilmesi)
* Kerç Kuşatması
* Göktürk-Emevî Savaşları
* İnekler Gölü Savaşı
* Bolçu Savaşı
* Iduk Baş Savaşı
* Ming Şa Muharebesi
* Bayırku Seferi
* Kargan Savaşı
* Salsu Muharebesi
* İrtiş Nehri Savaşı
* Wei Nehri Antlaşması
* İli Nehri Antlaşması

 |
| Unvanlar | 
* Kağan
* Şad
* Tegin
* Yabgu
* Batur
* Boyla
* Tudun
* Bey
* Khatun
* Tarkan
* İşad
* İlteber

 |
| Aile | 
* Göktürk Aile Ağacı
* Aşina
* Aşide

 |