**Ebu Talib Rüstem** (Farsça: ابو طالب رستم; 997–1029), genellikle **Mecdüddevle** (Farsça: مجد الدوله) *lakabı*ile bilinir, 997'den 1029'a kadar Rey Büveyhî emirliğinin son *emiriydi*. Fahrüddevle'nin (h. 976-980, 984-997) en büyük oğluydu. Zayıf bir hükümdar olarak, saltanatının büyük bir bölümünde bir kuklaydı, annesi Seyyide Şirin ise emirliğin gerçek hükümdarıydı.

Mecdüddevle'nın hükümdarlığı, İran'ın merkezindeki Büveyhî mülklerinin kademeli olarak küçüldüğünü gördü; Gürgan ve Taberistan 997'de Ziyârîlere kaybedilirken, batıdaki birkaç kasaba Azerbaycan'ın Müsâfirîler tarafından ele geçirildi. 1016'da Deylem askeri subayı İbn Fulaz'ın isyanı gibi iç sorunlar da vardı. 1028'de Seyyide Şirin'in ölümünün ardından Mecdüddevle, Deylemi askerlerinin isyanıyla karşı karşıya kaldı ve bu nedenle Gazneli hükümdarı Mahmud'dan (h. 998-1030) yardım istedi. Mahmud 1029'da Rey'e geldi, Mecdüddevle'yi hükümdar olarak görevden aldı ve şehri yağmalayarak buradaki Büveyhî yönetimine son verdi.

Mecdüddevle'nin öldüğü Gazneliler başkenti Gazne'ye gönderildiği rivayet edilir.

Arka plan
---------

Ebu Talib Rüstem, esas olarak şu anda İran'ın güney ve batı kısmı ile günümüz Irak'ının tamamı üzerinde hüküm süren Deylemli bir aile olan Büveyhî hanedanının bir üyesiydi. Büveyhî emirliği çoğunlukla Rey Cibal'de), Şiraz (Fars'ta) ve Bağdat (Irak'ta) merkezli üç bağımsız prensliğe bölündü. Ebu Talib Rüstem 993'te doğdu. Cibal, Taberistan ve Gürgan'ı yöneten Büveyhî emiri Fahrüddevle'nin (h. 976-980, 984-997) en büyük oğlu olarak doğdu. Annesi Taberistan'daki Bâvendî prensesi olan Seyyide Şirin'di. Ebu Talib Rüstem, yönetmeye uygun hale gelmek için kapsamlı bir şekilde eğitilecekti. Öğretmeni, Hemedan'dan önde gelen bir İranlı bilgin ve gramer uzmanı olan İbn Faris (ö. 1004) idi.

Saltanatı
---------

### Tahta yükselmesi

Fahrüddevle'nin 997'de mide hastalığından ölmesinin ardından, Cibal'deki emirliği Rey ve çevresinin başkentini alan Ebu Talib Rüstem ile Mezopotamya sınırlarına kadar Hemedan ve Kirmisin şehirlerini alan küçük oğlu Şems el-Devle arasında bölündü. Her ikisi de genç yaşları nedeniyle emirliğin naibi olan Seyyide Şirin tarafından eş yönetici olarak atandı.  Ne olursa olsun, Şems el-Devle, Ebu Talib Rüstem'in astıydı. Kıdemli Büveyhî *emiri* Samsam al-Dawla (h. 983-998) Fars'ı yöneten (h. 983-998), Fahrüddevle'yi sadakatle onun hükümdarlığı sırasında kıdemli *emir* olarak kabul etmişti. Bu nedenle, Samsam al-Dawla artık karşılığında Mecdüddevle'den biat isteme hakkına sahipti.

Irak Büveyhî *emiri* Baha al-Dawla (h. 988-1012) ve Abbasi halifesi Rey'deki saraya daha çekici göründü. Taraflar arasındaki müzakerelere ilişkin ayrıntılar bilinmiyor. 998'de Bahaüd Devle'nin isteği üzerine halife Kadir (h. 991-1031) Ebu Talib Rüstem'e *Mecdüddevle wa-Falak al-umma* ikili unvanını verdi. İranolog Wilferd Madelung'a göre; "Bahaü'd-devle, bu hizmetinin karşılığında, halife Kadir'in tanınmasının yanı sıra, bir ittifak ve bir tür onun üstünlüğünün tanınmasını kazanmış olsa da, Mecdüddevle'nin madeni paralarında adı zikredilmemiştir. yıllar sonrasına kadar." 

Samsam al-Dawla kısa süre sonra öldü ve 999'da Fars, artık kıdemli *amir* olan Baha al-Dawla'nın kontrolü altına girdi.

### Erken saltanatı

Fahrüddevle'nın ölümünün ardından Ziyârî hükümdarı Kabûs (h. 977-981, 997-1012), Büveyhîler tarafından yenilmeden önce yönettiği Taberistan ve Gürgan'ı fethetti. Mecdüddevle'nin Kabûs'u geri püskürtmedeki başarısızlığının ardından Kabûs, Taberistan ve Gürgan'ı çok az rahatsızlıkla yönetti. Mecdüddevle ayrıca birkaç batı kasabasını (Zencan dahil) Azerbaycan'ın Müsâfirîlerine kaptırdı. Hasnavi reisi Badr ibn Hasanwayh (h. 979-1013) bir Büveyhî vasalı olarak Kirmisin çevresinde hüküm süren  h. 979-1013 yerel işleri yönetmesi için Mecdüddevle'ye yardım etmek için Rey'e gitti, ancak yardımı reddedildi. Sonuç olarak Bedir, Rey'deki işlerden yavaş yavaş uzaklaşmaya devam etti.  En azından 1003 gibi erken bir tarihte, Seyyide Şirin, İsfahan valiliğini ilk kuzeni Ala al-Dawla Muhammed'e verdi ve böylece KKâkûyî hanedanının başlangıcı oldu. 

1005'te Mecdüddevle, kardeşleri ve vasalları üzerindeki üstünlüğünün sinyalini vermek için imparatorluk Pers *şahinşah* (Kralların kralı) unvanını aldı. Bununla birlikte, Bahaüd-Devle'nin hakim konumuna meydan okumaya kalkışmadı. 1009/10 ve sonrasında Mecdüddevle, Baha al-Dawla'yı madeni paralarında resmi olarak kıdemli *emir* olarak tanıdı. Hatta bazıları daha sonra Baha al-Dawla'yı *şehanşah* unvanıyla anmıştır. al-Dawla, Aralık 1012'de öldü ve yerine, babasının baskın konumu üzerinde bir iddia olarak *şahinşah* unvanını alan oğlu Ebu Shuja Fanna Khusraw (Sultan al-Dawla) geçti. Mecdüddevle, gerçekte kendisi kıdemli *emir* olduğu için Sultan al-Dawla'nın iddiasını kabul etmedi.

### İçişleri

Şemsüddevle (h. 997-1021) Sikkesi, Mecdüddevle'nin küçük kardeşi ve Hemedan ve Kirmisin hükümdarı
1008'de veziri Ebu Ali ibn Ali'nin yardımıyla Mecdüddevle, annesinin naipliğini düşürmeye çalıştı. Ancak Seyyide Şirin, Bedir ibn Hasanwayh'e kaçtı ve Şemsüddevle ile birlikte Rey'i kuşatma altına aldılar. Birkaç savaştan sonra şehir alındı ve Mecdüddevle ele geçirildi. Annesi tarafından Tabarak kalesine hapsedilirken, Rey'de Şems el-Devle iktidara geldi. Bir yıl sonra (1009'da), Seyyide Şirin, Şems el-Devle ile arasını açtı ve böylece Şems ed-Devle Hemedan'a dönerken, Rey'deki Mecdüddevle'yi serbest bıraktı ve eski durumuna getirdi. İktidar Seyyida Şirin'in elinde olmaya devam etti. 1014'te Mecdüddevle ve Seyyida Şirin, Şemsüddevle tarafından Rey'e yapılan bir saldırının ardından Damavand'a kaçmak zorunda kaldı. Bununla birlikte, Şemsüddevle birlikleri arasındaki bir isyan, ikincisini Hemedan'a dönmeye zorlarken, Majd el-Devle ve Seyyide Şirin, Rey'e döndü. Aynı yıl, seçkin İranlı bilge İbn-i Sina (ö. 1037) Rey'e gitti ve burada Mecdüddevle ve Seyyide Şirin'in hizmetine girdi. Orada melankoli hastası Mecdüddevle'yi tedavi etmek için sarayda doktor olarak görev yaptı. İbn Sina'nın daha sonra Seyyide Şirin'in Kazvin ve Hemedan'da "işletme müdürü" olarak görev yaptığı bildiriliyor, ancak bu görev süresiyle ilgili ayrıntılar belirsiz. İbn Sina daha sonra, muhtemelen rakibi Ebu'l-Kasım el-Kirmani'nin de Seyyida Şirin altında çalışması nedeniyle Şems el-Devle'ye katıldı.

1016'da Mecdüddevle ve Seyyida Shirin, Deylemi askeri subayı İbn Fuladh'ın Kazvin valisi olma talebini reddettiler. Sonuç olarak, ikincisi Rey'in dış mahallelerine saldırmaya başladı. Bavandid prensi Ebu Cafer Muhammed'in (1028'de öldü) yardımıyla Mecdüddevle, Ziyari hükümdarı Kabûs bin Menuçehr'e (h. 1012-1031) kaçan İbn Fuladh'ı Rey'den kovdu. Orada İbn Fuladh, sadakati karşılığında Menuçehr'in yardımını aldı. Menuçehr tarafından 2.000 askerle takviye edilen İbn Fuladh, Rey'i kuşattı ve böylece Mecdüddevle'yı onu İsfahan valisi olarak atamaya zorladı. Bu olayın ardından, İbn Fuladh'ın kayıtları ortadan kayboldu, bu da o zamanlar İsfahan'ın görevdeki valisi Ala al-Dawla Muhammed'i yerinden edemediğini gösteriyor.

Mecdüddevle'nin emirliğinin kırılganlığı, Ala al-Dawla Muhammed'in özerk bir şekilde yönetmesine ve emirliğini kuzey ve batı dağlarına doğru genişletmesine ve ardından Annaziler gibi özerk Kürt hanedanları tarafından kontrol edilmesine izin verdi. 1023'te Ala al-Dawla Muhammed, Hemedan'ı ele geçirerek Şemsüddevle'nın oğlu ve halefi Sema' al-Dawla'nın (h. 1021-1023). Mecdüddevle müdahale etme konusunda güçsüzdü. Ala al-Dawla Muhammed, fiilen bağımsız bir hükümdar ve Cibal'deki en güçlü figür olmasına rağmen, 1029'da yıkılana kadar hükümdarı olarak Mecdüddevle'nin adıyla yazılı paralar basmaya devam etti. Ala al-Dawla Muhammed tarafından 1019/20'de İsfahan'da basılan seçkin madeni para, Mecdüddevle'den *şahinşah* olarak bahseder.

### Düşüşü

 Mecdüddevle'yi deviren Gazneli hükümdarı Mahmud'un madeni parası ( h. 998-1030 ) 
Seyyide Şirin 1028'de öldüğünde, Mecid-i Devle'nin siyasi inzivaya çekilmesinin sonuçları ortaya çıktı. Kısa süre sonra Deylemi askerleri tarafından bir isyanla karşı karşıya kaldı ve Gazneli hükümdarı Mahmud'dan (h. 998-1030) onlarla ilgilenirken. Mahmud, gücünü batıya doğru genişletmeye hevesliydi, ancak Seyyide Şirin'in kararlı varlığı nedeniyle Rey'e saldırmaktan kaçınmıştı.   Mahmud, Mecdüddevle'nin yardım talebini bahane ederek Mart/Nisan 1029'da Rey'i fethetti. Mecdüddevle'yi hükümdar olarak görevden aldı ve şehri yağmalayarak orada Büveyhî yönetimine son verdi. Rey'deki büyük kütüphanenin büyük bir kısmı yakılırken, sakinlerinin çoğu kafir oldukları gerekçesiyle toplanıp taşlandı. Mahmud, saldırısını "kâfir Batıniyye ve fesatçı bidatçılerı" tasfiye etmenin bir yolu olarak haklı çıkardı.

İranolog Clifford Edmund Bosworth, Mecdüddevle'nin kararını "aptalca" olarak nitelendirir. Arap tarihçi Ali İbnü'l-Esîr (ö. 1233), Rey'in fethinden sonra Mahmud'un Mecdüddevle'yi çağırdığını ve ona sorduğunu bildirir; "Perslerin tarihi olan *Şehnâme*'yi ve Müslümanların tarihi olan Taberi'nin Tarihini okumadın mı? Mecdüddevle evet cevabını verince Mahmud cevap verdi; "Davranışların sahip birininki gibi değil." Mecdüddevle'nın öldüğü Gazneli başkenti Gazne'ye gönderildiği rivayet edilir. Mecdüddevle'nin oğullarından biri olan Fana-Khusrau, sonraki yıllarda Büveyhîerin gücünü yeniden sağlamaya çalışacaktı, ancak başarısız oldu. Mecdüddevle, Ebu Dulaf adlı başka bir oğul tarafından da hayatta kaldı.

Kültür
------

10. yüzyılın sonundan 1029'a kadar Rey, muhtemelen kısmen diğer Büveyhî beyliklerinden bağımsızlığını sürdürmesi ve sadece ara sıra hanedan mücadelelerine dahil olması nedeniyle bir öğrenme merkezi olarak gelişti. Mecdüddevle'nin kendisi öğrenmeye oldukça bağlıydı. İran'ın batı bölgeleri, Arap edebiyatının hakimiyetinde olmasıyla dikkate değerdi; ancak, yaklaşık 10. yüzyılın ortalarından sonra, Horasan'ın doğu bölgesindeki Farsça edebi akımlar, Mecdüddevle'nin sarayı da dahil olmak üzere batı bölgelerinde popülerlik kazanmaya başladı.

Kaynakça
--------

Özel

1. 1 2 3 4 5 6 7  Nagel 1990.
2. ↑  Tor 2017.
3. 1 2 3  Spuler 2014.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Bosworth 1975.
5. ↑  Herzig & Stewart 2011.
6. 1 2 3  Bosworth 1970.
7. 1 2 3 4 5 6  Madelung 1969.
8. ↑  Bosworth 1996.
9. ↑  Kennedy 2004.
10. 1 2  Bosworth 2010.
11. 1 2 3  Sajjadi, Asatryan & Melvin-Koushki.
12. ↑  Gutas 1987.
13. 1 2  Adamson 2013.
14. ↑  Bosworth 1997.
15. ↑  Miles 1975.
16. ↑  Nashat & Beck 2003.
17. ↑  Askari 2016.
18. ↑  Peacock 2007.
19. ↑  Lazard 1975.

Genel
* Askari, Nasrin (2016). *The medieval reception of the Shāhnāma as a mirror for princes*. Brill. ISBN 978-90-04-30790-2.
* Adamson, Peter (2013). *Interpreting Avicenna: Critical Essays Search in this book*. Leiden: Brill. ISBN 978-0521190732.
* Bosworth, C. E. (1975). "Iran under the Buyids". Frye, Richard N. (Ed.). *The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs* (İngilizce). Cambridge: Cambridge University Press. ss. 250–304. ISBN 0-521-20093-8.
* Bosworth, C. E. (1970). "Dailamīs in Central Iran: The Kākūyids of Jibāl and Yazd". *Iran*. Cilt 8. ss. 73–95. doi:10.2307/4299634. JSTOR 4299634.  (kayıt gerekli)
* Bosworth, C. E. (1996). *The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual*. New York City: Columbia University Press. ISBN 0-231-10714-5.
* Bosworth, C. E. (1997). "Ebn Fūlād". Yarshater, Ehsan (Ed.). *Encyclopædia Iranica, Volume VIII/1: Ebn ʿAyyāš–Economy V* (İngilizce). Londra ve New York: Routledge & Kegan Paul. ss. 26–27. ISBN 978-1-56859-050-9.
* Bosworth, C. E. (2010). "Kākuyids". Yarshater, Ehsan (Ed.). *Encyclopædia Iranica, Volume XV/4: Kafir Kala–Ḵamsa of Jamāli* (İngilizce). Londra ve New York: Routledge & Kegan Paul. ss. 359–362. ISBN 978-1-934283-26-4.
* Gutas, Dimitri (1987). "Avicenna ii. Biography". Yarshater, Ehsan (Ed.). *Encyclopædia Iranica, Volume III/1: Ātaš–Awāʾel al-Maqālāt* (İngilizce). Londra ve New York: Routledge & Kegan Paul. ss. 67–70. ISBN 978-0-71009-113-0.
* Herzig, Edmund; Stewart, Sarah (2011). *Early Islamic Iran*. I. B. Tauris. ISBN 978-1780760612.
* Kennedy, Hugh (2016). *The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century* (İngilizce) (Second bas.). Oxford ve New York: Routledge. ISBN 978-1-138-78761-2.
* Lazard, G. (1975). "The Rise of the New Persian Language". Frye, Richard N. (Ed.). *The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs* (İngilizce). Cambridge: Cambridge University Press. ss. 595–633. ISBN 0-521-20093-8.
* Madelung, Wilferd (1969). "The Assumption of the Title Shāhānshāh by the Būyids and "The Reign of the Daylam (Dawlat Al-Daylam)"". *Journal of Near Eastern Studies*. **28** (3). ss. 168–183. doi:10.1086/372014. JSTOR 543842.  (kayıt gerekli)
* Nagel, Tilman (1990). "Buyids". Yarshater, Ehsan (Ed.). *Encyclopædia Iranica, Volume IV/6: Burial II–Calendars II* (İngilizce). Londra ve New York: Routledge & Kegan Paul. ss. 578–586. ISBN 978-0-71009-129-1.
* Nashat, Guity; Beck, Lois (2003). *Women in Iran from the Rise of Islam to 1800*. University of Illinois Press. ISBN 978-0-252-07121-8.
* Miles, G. C. (1975). "Numismatics". Frye, Richard N. (Ed.). *The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs* (İngilizce). Cambridge: Cambridge University Press. ss. 364–378. ISBN 0-521-20093-8.
* Peacock, Andrew (2007). *Mediaeval Islamic Historiography and Political Legitimacy: Bal'ami's Tarikhnamah*. Routledge. ISBN 978-0415583114.
* Sajjadi, Sadeq; Asatryan, Mushegh; Melvin-Koushki, Matthew. "Būyids". Madelung, Wilferd; Daftary, Farhad (Ed.). *Encyclopaedia Islamica Online* (İngilizce). Brill Online. ISSN 1875-9831.  Geçersiz `|url-erişimi=subscription` (yardım)
* Spuler, Bertold (2014). *Iran in the Early Islamic Period: Politics, Culture, Administration and Public Life between the Arab and the Seljuk Conquests, 633-1055*. Brill. ISBN 978-90-04-28209-4. 19 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Aralık 2022.
* Tor, D. G. (2017). *The ʿAbbasid and Carolingian Empires: Comparative Studies in Civilizational Formation*. Brill. ISBN 978-9004349896.

Daha fazla okuma
----------------

* Curtis, Vesta Sarkhosh; Stewart, Sarah (2009). *The Rise of Islam: The Idea of Iran Vol 4*. I.B. Tauris. ISBN 978-1845116910.