Kamerun'da bir temizlik gününde çalışan gönüllüler (17 Aralık 2005)
**Gönüllü**, içinde bulunduğu toplulukta herhangi bir karşılık ya da çıkar beklemeksizin bir işi yapmayı kendiliğinden üstlenen kişidir.

Gönüllüler, faaliyetlerini resmî veya özel herhangi bir kurum veya kuruluşa bağlı olarak gerçekleştirebilir veya bir kuruluştan bağımsız olarak bireysel çabalarla da sürdürebilirler. Gönüllülerin eylemleri; gerek ihtiyaç sahiplerinin ihtiyaçlarını karşılamaya, gerekse bu ihtiyaçların oluşmasının temel nedenlerini ortadan kaldırmaya yönelik çok yönlü bir süreci kapsar.

Kişinin içinde yaşadığı çağ; üyesi olduğu toplumun dinî, kültürel, sosyo-ekonomik değerleri ve yaşadığı yerin coğrafi özellikleri gönüllülük alanlarını belirler. Örneğin birtakım doğal afetlere coğrafi olarak maruz kalan ülkelerde afet gönüllülüğü yaygındır. Türkiye'de bayramlarda geleneksel olarak yapılan yardımlar ve kan bağışı gibi faaliyetler en yaygın gönüllülük alanlarındandır.

Gönüllülerin eylemleri, ilgili taraflara fayda sağlamanın yanı sıra toplumsal dayanışma ve barış yaratılmasında ve toplumun genel refahına katkı sağlamakta; ayrıca bireysel olarak kendilerinin katılım, uyum sağlama, empati kurma gibi becerilerini geliştirmede etkilidir. En önemli ve somut gönüllülük kurumlarına Vikipedi ve Türkiye'den Kızılay, AKUT, Lösev ve TEGV örnek gösterilebilir.

Etimoloji
---------

Gönüllü Türk tulumbacılar, 1870
Gönüllü sözcüğünü kökeninde yer alan "gönül" kelimesi, yüreğin manevi (soyut) yönü ya da yürekte bulunduğu varsayılan duygu kaynağı olarak tanımlanmaktadır. Bireyin maddi bir çıkar beklemeksizin çevresine yarar sağlamak için kendi iradesiyle doğru olduğunu düşündüğü faaliyetlerde bulunması anlamındaki "gönüllülük" kelimesinin, 1750'ye kadar Fransa'da acil durumlarda askerî hizmet için harekete geçen sivilleri tanımlamada kullanılmış olan "voluntaire" kelimesinden türediği düşünülür. Bu Fransızca sözcük ise Latincede kişinin özgür iradesi anlamında kullanılan "Latin voluntarius" sıfatına dayanır.

Gönüllülüğün farklı dillerde ifade ediliş biçimleri için bireyler arası çalışmaya ve üretime yani kollektivizm kavramına vurgu yapan sözcükler kullanılmaktadır. Norveççede kolektif gönüllü çalışma için kullanılan "dugnad", Arapçada bir şey bağışlamak anlamına gelen "tatawa", Güney Afrika'da "insan ancak başka insan aracılığıyla insan olur" anlamına gelen "ubuntu" sözcükleri gönüllülük anlamı içerir. Hindistan'da gönüllü teriminin karşılığı sosyal çalışmadır ve
Rusya’da hiçbir spesifik kelime gönüllüleri tanımlamak için kullanılmamaktadır

Gönüllülüğün tarihi
-------------------

18.ve 19. yüzyıl
Gönüllü kelimesi, "askeri hizmet için kendini sunan" anlamında bir isim olarak 1755 yılında Fransa'da kayıtlara geçmişti. Gönüllülük kavramı 19. yüzyılda ABD'de olgunlaştı. Bir misyoner kuruluş olan ve kısa sürede tüm dünyada teşkilatlanan *Genç Hristiyan Erkekler Birliği (YMCA)* tarafından 1851 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde muhtaç durumda kişilere yardım amaçlı gönüllü çalışmalar başlatıldı. Amerikan İç Savaşı sırasında askerlere yardım amacıyla gönüllüleri örgütleyen Clara Barton, 1881 yılında Amerikan Kızıl Haç’ı kurdu ve 1889 yılında Johnstown'daki sel felaketi sonrasında sel mağdurlarına yönelik afet yardım operasyonları için gönüllü seferberlik başlattı.

I. Dünya Savaşı sonrası
Gönüllülüğün kurumsallaştırılmasına dair ilk adımlar I. Dünya Savaşı sonrasında Pierre Ceresole ve Hubert Parris adlı iki pasifistin girişimiyle hayata geçiridi. Cereseol ve Parris 1920 yılında savaşta zarar gören bir köyü yenilemek için ilk uluslararası gönüllülük faaliyetini düzenledi. Gençlerin kültürlerarası dostluklar kurması ile ileride olası çatışmaların önleneceği düşüncesi çeşitli kurumların gençler için uluslararası gönüllü hizmet programı başlatmasını sağladı. Bu kurumlardan üçü, hâlen faaliyetlerine devam etmektedir: Uluslararası Sivil Hizmet (Service Civil International), Barış için Gençlik Hareketi (The Youth Action for Peace) ve Uluslararası Uzlaşma Birliği (Internationaler Versöhnungsbund). Ancak 1930'lardaki ekonomik durgunluk, uluslararası gönüllülük programlarının hükûmetler tarafından gençlerin işsizliği ile ilgili bir araç olarak kullanılmasına sebep oldu. 1931'de Almanya'da başlatılan gençlik programı, 25 yaş altındaki işsiz gençlerin 20 haftaya kadar gönüllü çalışmalarda yer almasını öngörüyordu. Nasyonal Sosyalist Parti iktidara geldiğinde yerini zorulu Reichsarbeitsdienst kurumuna bıraktı; gençler askeri ve tarımsal inşa işlerinde çalıştırıldı.

II. Dünya Savaşı sonrası
II. Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'nın durumu; birinci savaştan sonraki durumun benzeriydi: pek çok inşa faaliyetine ve farklı milletler arasında yeni köprüler kurulmasına ihtiyaç vardı. Geçmişteki deneyimlerden yararlanarak birçok uluslararası gönüllülük programı başlatıldı. Başlangıçta programların odağında inşa faaliyetleri vardı ama 1950'nin ikinci yarısından itibaren birçok kurum yeni çalışma alanlarına yöneldi. Sosyal bakım alanında (yaşlı, engelli bakımı, çocuk ve gençlik merkezleri, hastaneler) desteğe çok büyük ihtiyaç vardı. 1968 öğrenci olayları ile birlikte hükûmet-dışı gönüllülük kurumlarında anti-nükleer hareketler ve barış girişimleri gibi siyasi hareketlerle işbirliği eğilimi görüldü. Zorunlu askerliğin 1955'ten itibaren yeniden yürürlüğe girmesinden sonra gençlerin muhalefeti ile karşılaşan birçok Batı Avrupa ülkesinde sivil hizmet kavramı ortaya çıktı. Aynı dönemde Doğu Avrupa'da ise gönüllülük dahil her türlü boş zaman faaliyeti ve örgütlenmeler devlet kontrolündeydi ve gönüllü faaliyetlere katılım azdı.

Uluslararası Gönüllü Hizmet alanında aktif rol alan ilk ulus-ötesi kurum, 1948'de Uluslararası Gönüllülük Hizmetleri Eşgüdüm Komitesi'ni kuran UNESCO oldu. Avrupa Konseyi ile Avrupa Komisyonu, 1990'lardan itibaren bu alanda etkin rol aldı. 1990'lardan itibaren Avrupa Komisyonu, gençler için gönüllük hizmetleri projelerini destekledi. 1996'da 18-30 yaş arası gençler için Avrupa Gönüllü Hizmeti Programı'nı başlattı.

Gönüllülük türleri
------------------

Kan bağışı yapan gönüllü, Solomon Adaları, 2013
Formel ve İnformel Gönüllülük
Resmî veya özel herhangi bir kurum veya kuruluşa bağlı olarak gerçekleşen gönüllülüğe formel gönüllülük; bir kurum veya kuruluştan bağımsız genellikle bireysel çabalarla sürdürülen gönüllülük aktivitelerine ise informel gönüllülük denmektedir.

Dünyada informel gönüllülüğün küresel düzeyde formel gönüllülükten daha yaygın olduğu düşünülmektedir. Çeşitli
sivil toplum kuruluşları bünyesinde gerçekleşen gönüllülük faaliyetleri en bilinen formel gönüllülük alanlarıdır. Ayrıca kamu sektörü kapsamında yürütülen gönüllülük faaliyetleri ve özel sektörün sosyal sorumluluk projeleri kapsamında sürdürdüğü çalışmalar, formel gönüllülük alanlarıdır. 

Seçim sandıklarında gözlemcilik yapan gönüllüler, Ankara, 2015
Sürekli ve süreksiz gönüllülük
Gönüllülerin bir sorunun çözülmesi ya da bir projenin gerçekleşmesi için uzun soluklu ve düzenli olarak katkıda bulundukları ve sorumluluğunu üstlendikleri işi sonuçlandırdıkları gönüllülük biçimi sürekli (uzun dönemli) gönüllülüktür. Gönüllülerin, bir sorunun çözülmesi ya da bir projenin gerçekleşmesi için kendilerine ihtiyaç duyulması durumunda hizmet sundukları gönüllülük biçimi, süreksiz (kısa dönemli) gönüllülüktür.

Uluslararası gönüllülük
Gönüllülerin kendi ülkeleri dışında bir ülkede gerçekleştirdikleri gönüllü eylemlerle kalkınmaya örgütlü bir şekilde katılmasıdır. Uluslararası gönüllülüğün örnekleri ilk olarak II. Dünya Savaşı'dan sonra Avrupa'da ortaya çıkmış; savaşın yarattığı tahribatın izlerini silmede görev alan topluluklara rastlanmıştır. Bu gönüllülük türü yaygın eğitim ve kültürlerarası öğrenme için önemli bir araçtır. Günümüzde STK’lar, üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları, inanca dayalı örgütler gençleri uluslararası gönüllüğe teşvik etmektedir.

Çevrimiçi gönüllülük
Bireylerin zamana ve mekana bağlı olmadan internet ortamı aracılığı ile gönüllü faaliyetlerde bulunması, çevrimiçi gönüllülüktür. Çevrimiçi gönüllüler, proje geliştirme ve yönetimi, tasarım, koordinasyon, bilişim teknolojilerinin geliştirilmesi, araştırma, yazı yazma, düzeltme ve çeviri yapma, eğitim ve rehberlik, danışma gibi faaliyetlerde yer alabilmektedir.

Mikro gönüllülük
Kısa Mesaj Servisini kullanarak bireylerin çok basit eylemlerle bir gönüllü çalışmaya kısa süreli destek olmasıdır.

Kurumsal sosyal sorumluluk
Özel şirketlerin ve kâr amacı güden organizasyonların gerçekleştirdiği formal gönüllülük faaliyetleri, kurumsal sosyal sorumluluk olarak adlandırılır.

Tanınmaları
-----------

Birleşmiş Milletler 2001 yılını Uluslararası Gönüllü Yılı seçmişti. Ayrıca yine Birleşmiş Milletler tarafından her yılın 5 Aralık günü de Uluslararası Gönüllülük Günü olarak seçilmiştir.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4  Şengöz, Nihan. "Gönüllülüğün değişen boyutu "Sanal Gönüllülük" ve üniversite gençliğinin sanal gönüllülük farkindalığı". Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 2016. 8 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2019.
2. ↑  Aydınlıgil, Seyhan. "Sosyal Politika Geliştirmede Yeni Bir Alan: Gönüllülük" (PDF). Birleşmiş Milletler Gönüllüleri (UNV) programı Türkiye & GSM Gençlik Servisleri Merkezi "Türkiye'de Gönüllülük", 2013. 14 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 5 Mayıs 2019.
3. 1 2 3  Abban, Burcu. "Gönüllü kuruluşlarda gençlerin gönüllülük düzeyleri ve beklentileri". Yalova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 2016. 8 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2019.
4. 1 2  Geudens, Tony. "T-Kit No. 5 – International voluntary service". Council of Europe, 2013. 8 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2019.
5. ↑  Uluslararası Gönüllülük Yılı 2001, World Volunteer Web, 16-05-2007 19 Temmuz 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
6. ↑  Uluslararası Gönüllülük Günü, World Volunteer Web, 16-05-2007 19 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Gönüllü*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikisözlük'te ***gönüllü*** ile ilgili tanım bulabilirsiniz. |

* Curlie'de Gönüllülük (DMOZ tabanlı)

Ayrıca bakınız
--------------

* Avrupa Gönüllü Hizmeti
* Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı
* Türkiye Gönüllü Teşekküller Vakfı
* Barış Gönüllüleri
* Gönüllü kuruluş
* Gönüllü toplum

| * g
* t
* d
Hayırseverlik |
| --- |
| Ana konular | 
* Yardım
* Diğerkâmlık
* Bağış
* Bağış toplama
* Filantropizm
* Kitle fonlaması
* Gönüllü

 |
| hayır kuruluşukuruluşları türleri | 
* Hayırsever güven / Kayıtlı sadaka
* Vakfı
	+ Özel
* Karşılıklı fayda kapsamında kar amacı gütmeyen
* Sivil toplum kuruluşu
* Kâr amacı gütmeyen kuruluş
* Kamu-fayda kapsamında kar amacı gütmeyen
* Dini kurumlar
* Dernek

 |
| Hayırseverlik ve din | 
* Dāna
* Tithe
* Tsedaka
* Sadaka
* Zekât

 |
| Değerlendirme | 
* Animal Charity Evaluators
* Charity Navigator
* CharityWatch
* GiveWell
* Giving What We Can
* GreatNonprofits
* GuideStar

 |
| Diğer konular | 
* Alternatif bağış
* Dans balosu
* Fayda konseri
* Yardım sahtekarlığı
* Hayır kurumu / tasarruf / op dükkânı
* Tıkla bağışla siteleri
* Sürücü
* Bağışçı tavsiyeli fon
* Bağış amacı
* Vermek için kazanmak
* Etkili fedakarlık
* Hayırseverlik etiği
* Hayır kurumları listesi
	+ en zengin
* Kar amacı gütmeyen kuruluşlar başkanı
* Eşleşen fonlar
* Teleton
* Hasta ziyareti
* Gönüllü hibe
* İyilik duvarı
* Sıcak parıltı bağış

 |

| * g
* t
* d
İstihdam |
| --- |
| Sınıflandırmalar | 
* Gündelik
* Koşullu çalışma
* Tam zamanlı iş
* Esnek işçi
* Kısmi süreli çalışma
* Serbest meslek sahibi
* Serbest meslek
* Ek iş
* Vasıflı işçi
* İşçi kiralama
* Dönemsel iş
* Akademik görev süresi
* Emekçi
* İşçi
* Ücretli emek

 |
| İşe alım | 
* Başvuru
* Arkaplan kontrolü
* İş ağı
* Ön yazı
* Özgeçmiş
* Uyuşturucu testi
* İş sözleşmesi
* İş danışmanı
* Yönetici arama
	+ listesi
* Teşvik programı
* İş fuarı
* İş dolandırıcılığı
* İş aramak
* İş görüşmesi
* Tavsiye mektubu
* İşe uyum programı
* Fazla yeterlilik
* Kişi-çevre uyumu
* Kişilik-iş uyumu teorisi
* Denetimli serbestlik
* İşe alım
* Hülasa
* Yeni mezunların eşzamanlı alımı
* Eksik istihdam
* Evde çalışma düzeni

 |
| Roller | 
* Kooperatif
* Çalışan
* İş veren
* Staj
* Emek
* İşçi kiralama
* Kalıcı istihdam
* Supervizör
* Gönüllü

 |
| Toplumsal sınıf | 
* Mavi yakalı
* Yeşil yakalı
* Gri yakalı
* Pembe yakalı
* Prekarite
* Beyaz yakalı

 |
| Kariyer ve eğitim | 
* Çıraklık
* Avokasyon
* Kariyer değerlendirmesi
* Kariyer danışmanlığı
* Kariyer gelişimi
* Koçluk
* Yaratıcı sınıf
* Eğitim
	+ Eğitim teknolojisi
	+ Sürekli eğitim
	+ Uzaktan eğitim
	+ İstihdam edilebilirlik
	+ İleri eğitim
	+ Lisansüstü eğitim birimi
	+ İndüksiyon eğitimi
	+ Bilgi işçisi
	+ Lisensure
	+ Yaşam boyu öğrenme
	+ Aşırı uzmanlaşma
	+ Uygulamaya dayalı profesyonel öğrenme
	+ Meslek Birliği
	+ Profesyonel Sertifika
	+ Profesyönel geliştirme
	+ Profesyonel okul
	+ Yansıtıcı uygulama
	+ Yeniden eğitim
	+ Meslekî eğitim
	+ Meslek okulu
	+ Meslek yüksekokulu
* Mentorluk
* Mesleki Görünüm El Kitabı
* Uygulama firması
* Uzmanlık alanı
* Esnaf
* Meslek erbabı
* Memuriyet

 |
| Katılım | 
* Mola
* Kariyer molası
* Zorunlu izin
* Boşluk yılı
* Akademik izin
* Ücretli izin
* Arama yok, görüşme yok
* Sebt
* Hastalık izni
* Zaman saati

 |
| Programlar | 
* Dört günlük çalışma haftası
* Sekiz saatlik iş günü
* 996 çalışma saati sistemi
* Esnek zaman
* Çağrı zamanlaması
* Mesai
* Uzaktan çalışma
* Geriye dönük fazla mesai
* Vardiyalı iş
* Çalışma saatleri
* Çalışma haftası ve hafta sonu

 |
| Ücret ve maaşlar | 
* Gelir dağılımı
* Gelir vergisi
* Yaşam ücreti
* Azami ücret
* Ulusal ortalama maaş
	+ Dünya
	+ Avrupa
* Asgari ücret
	+ Kanada
	+ Hong Kong
	+ Avrupa
	+ Amerika Birleşik Devletleri
* Aşamalı ücret
	+ Singapur
* Fazla mesai oranı
* Ücretli izin
* Yıllık izin
* Performansa bağlı ödeme
* Maaş sınırı
* Yoksul çalışan

 |
| Yararlar | 
* Yıllık izin
* Serbest cuma
* Çocuk bakımı
* Engelli sigortası
* Sağlık sigortası
* Hayat sigortası
* Evlilik izni
* Ebeveyn izni
* Emeklilik
* Hastalık izni
* Eve dönüş aracı

 |
| OHS | 
* Epilepsi ve istihdam
* İnsan faktörleri ve ergonomi
* Karōshi
* Tükenmişlik sendromu
* Meslek hastalıkları
* Mesleki maruziyet sınırı
* İş sağlığı psikolojisi
* Mesleki yaralanma
* Mesleki gürültü
* Mesleki stres
* Kişisel koruyucu ekipman
* Tekrar eden eklem incinmesi
* Oturma hakkı
* Hasta bina sendromu
* İş kazası
	+ Mesleki ölüm
* İşçi tazminatı
* ergofobi
* İş yeri sağlığı

 |
| Fırsat eşitliği | 
* Pozitif ayrımcılık
* Eşit işe eşit ücret
* Cinsiyetler arası ücret farkı
* Cam tavan

 |
| İhlaller | 
* Kurumsal çöküşler ve skandallar
	+ Muhasebe skandalları
	+ Kontrol sahtekarlığı
	+ Kurumsal davranış
	+ Kurumsal suç
* Ayrımcılık
* Kıyafet kodu
* Çalışan el kitabı
* Çalışan izleme
* Değerlendirme
* İş hukuku
* Cinsel taciz
* Görevdeyken uyumak
* Ücret hırsızlığı
* Bilgi uçurma
* Mobbing
* Zorbalık
* İş yeri zorbalığı
* İş yeri tacizi
* İşyeri kabalığı

 |
| İsteklilik | 
* Can sıkıntısı sendromu
* Kariyerizm
* Sivil askerlik
* Zorunlu askerlik
* İş eleştirisi
* Kariyersiz iş
* İş memnuniyeti
* McJob
* Organizasyonel taahhüt
* İşin reddi
* Kölelik
	+ Bonded labour
	+ İnsan ticareti
	+ Labour kampı
	+ Cezai labour
	+ Peon
	+ Kamyon ücretleri
	+ Özgür olmayan emekur
	+ Zorla çalıştırma
	+ Angarya
	+ Ücretli kölelik
* İş etiği
* İş-yaşam arayüzü
	+ Vites küçültme
	+ Yavaş yaşam
* İşkolik

 |
| Fesih | 
* İsteğe bağlı istihdam
* İşten çıkarma
	+ Sürgün odası
	+ Yapıcı işten çıkarma
	+ Haksız yere işten çıkarma
* Çalışanların işten ayrılması
* Röportajdan çıkış
* İşten çıkarmak
* İhbar süresi
* İstifa
	+ İstifa dilekçesi
* Yeniden yapılandırma
* Emeklilik
	+ Zorunlu emeklilik
	+ Emeklilik yaşı
	+ Emeklilik planı
* Kıdem tazminatı
	+ Altın el sıkışma
	+ Altın paraşüt
* Ciro

 |
| İşsizlik | 
* Giriş engelleri
* Caydırılmış işçi
* Ekonomik bunalım
	+ Büyük Buhran
	+ Uzun Buhran
* Friksiyonel işsizlik
* Tam İstihdam
* Mezun işsizlik
* Gönülsüz işsizlik
* İşsiz kurtarma
* Phillips eğrisi
* Resesyon
	+ 2008-2012 Küresel Ekonomik Kriz
	+ Büyük Durgunluğun neden olduğu iş kayıpları
	+ Durgunluk listeleri
	+ Durgunluğa dayanıklı iş
* Yedek emek ordusuur
* Yapısal işsizlik
* Teknolojik işsizlik
* İşsizlik sigortası
* İşsizlik Sözleşmesi, 1919
* İşsizlik uzantısı
* İşsizlik oranına göre ülkelerin listesi
	+ İstihdam oranları
	+ Çalışan sayısının nüfusa oranı
* Ücret eğrisi
* Genç işsizliği

 |
| İlgili | 
* Şirketlerin yönleri
* İşlerin yönleri
* Mesleklerin özellikleri
* Kuruluşların boyutları
* İşyerlerinin yönleri
* Kurumsal unvanlar
* Organize emek

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb11974536n (data)
* GND: 4121161-3
* LCCN: sh85144334
* LNB: 000117127
* NDL: 00988732
* NKC: ph138809
* NLI: 987007546382905171

 |