Başlığın diğer anlamları için Parmenides (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

Parmenides
**Parmanides** (Yunanca: Παρμενίδης, MÖ 515 - MÖ 460), doğa filozoflarından sayılmakla birlikte, Antik Yunan felsefesinde rasyonalizm geleneğinin ilk filozoflarından biridir. Yalnızca düşünür olarak değil yasa koyucu ve devlet adamı olarak da rol oynadığı sanılmaktadır. Parmenides'e göre, evrende değişen hiçbir şey yoktur. Gerçeklik, yani Varlık, mutlak anlamda Bir'dir, kalıcıdır, süreklidir, yaratılmamıştır, yok edilemez; o ezeli ve ebedidir; onda hareket ve değişme yoktur. Heraklitos ile sürekli yaşadığı varlık ve evren hakkındaki tartışmalarıyla da ünlüdür.

Felsefesi
---------

Mantık diyalektiğin ilk kullanıcılarındadır. Felsefi görüşlerinde Anaximenes, Xenophanes ve Pythagoras'cıların etkileri olduğu görülür ancak o daha çok kavramsal düşünmeye yönelmiştir. Logos ile sanıyı kavramlar üzerinden ayırmaya çalışır. Onun Bir'ci görüşü, bir takım mantıksal çıkarsamalarla evrende değişimin olmadığını kanıtlamaya çalışır. Gerçeklik ebedi ve değişmez olan, yaratılmamış ve yok edilemez olan, sürekli ve kalıcı olan Bir'dir. Varlık var olagelmiştir, parçalı değil bir bütündür, hareket ve değişim söz konusu değildir. Varlık hakkında söylenebilecek tek şey *varlığın var olduğudur*. Böylece ortaya özdeşlik ilkesi çıkmıştır. "Varlık var olandır, hiçlik ya da var olamayan var değildir" der Parmanides. Yalnızca var olan düşünülebilir ve var olmayan düşünülemez. Buna bağlı olarak da yaşadığımız dünyanın bir görünüşler dünyası olduğu, gerçek olmadığı önermesine varılır. Ontolojik düzlemde görünüş ile gerçeklik, epistemolojik düzlemde akılsal ile duyumsal olanın ayrıştırılması böylece ortaya konulmuş olmaktadır. Onun geliştirdiği anlamda diyalektik, *salt kavramlarla düşünme yöntemi*dir.

Parmenides'ten günümüze *Doğa Üstüne* adında sadece fragmanları bulunan uzun şiiri kalmıştır. Parmenides bu şiirinin kendisine Tanrıça'nın hakikati ilhamı üzerine genç yaşta kaleme almıştır. Şiirinde Parmenides Tanrıça'nın katına yükseltildiğini ve dizelerini ondan aldığını söyler. Parmenides'in dönemindeki diğer yazarlarda da gökyüzüne yükselme veya cehenneme iniş teması sık görülmektedir. Eser iki bölüme ayrılmaktadır; ilk bölümde hakikat, ikinci bölümde illüzyon dünyası ele alınır. Duyu dünyası yanılgı üretir. Görünenlerin ardında değişmeyen, sınırlanmayan, bölünmeyen bir şey bulunmaktadır ancak bu fenomenal dünyanın algısından doğrudan çıkarılamaz. Görünen fizik dünyanın gündelik algısı illüzyon üretir (Parmenides buna doxa der), dünyanın gerçekliği ise yukarıda sıfatları sayılan "Bir Varlığa" dayanır.

Parmenides'in Pisagor, Empedokles ve diğerleri gibi peygamber, büyücü ve şifacı olduğu, felsefesini mitoloji ve karışık mistik vizyonlarla edindiği ve dizelerle sunduğu söylenmiştir çünkü kendisi öne sürdüğü felsefeyi yer altı dünyasının Tanrıçası Tartaros'dan aldığını söylemiştir. Eserde Tanrıçanın şu ifadeleri de bunu göstermektedir:

"Hoşgeldin ölümsüz sürücülerin kendisiyle ilgilendiği ve yolculuğunda seni bulunduğumuz yere kısrakların taşıdığı genç adam. Bu yolda seni bekleyen kötü kader yok ve bu yol insanların genelinin hak ve adalet dışında çıktığı bir yol da değil. Burada her şeyi, içinde hiçbir doğru inancın olmadığı ölümlülerin hakikat ve görüşlerinin etrafında dolaştığı sarsılmaz kalbi bulacaksın."

Dış bağlantılar
---------------

* Parmanides ve varlık 4 Mart 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* AÖF İlk çağ felsefesi kitabında çokça bahsedilir 12 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* AÖF. Mantığın gelişimi kitabında yer alır. 21 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Parmenides düşüncesi hakkında bir deneme[*ölü/kırık bağlantı*]

Kaynakça
--------

* **Felsefe Tarihi**, Macit Gökberk, Remzi Kitabevi.
* Internet Encyclopedia of Philosophy 15 Ocak 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Parmenides*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

| * g
* t
* d
Sokrates öncesi düşünürler |
| --- |
| **İyonya Okulu** | 
* Epimenides
* Ferekidis
* Diyojen
* Lampsakuslu Metrodorus
* Ksenofanes
* Kseniades
* Kireneli Teodorus
* Anaharsis

|  |  |
| --- | --- |
| **Milet Okulu** | 
* Thales
* Anaksimandros
* Miletli Anaksimenes

 |
| **Efes Okulu** | 
* Heraklitos
* Kratilus
* Antisthenes

 |
| **Atomculuk Okulu** | 
* Leukippos
* Demokritos

 |

 |
| **İtalyan Okulu** | 
* Hippo
* Atinalı Musaeus
* Temistokleia

|  |  |
| --- | --- |
| **Pisagorcular** | 
* Pisagor
* Filolaos
* Alkmaion
* Arhitas
* Timeos
* Hippasus
* Brontinus
* Theano
* Arignote
* Miia
* Damo
* Kallifon
* Hermotimus
* Koslu Metrodorus
* Euritus

 |
| **Elea Okulu** | 
* Ksenofanes
* Parmenides
* Elealı Zenon
* Samoslu Melissus

 |

 |
| **Çoğulculuk Okulu** | 
* Anaksagoras
* Arhelaos
* Empedokles

 |
| **Sofistler** | 
* Protagoras
* Gorgias
* Prodikos
* Hippias
* Antifon
* Likofron
* Damon
* Kallikles
* Trasimahos
* Eutidemus
* Dionisodorus
* Euenus
* Kritias

 |


| * g
* t
* d
Pisagorcular |
| --- |
| 
* Abrotelia
* Acrion
* Aisara
* Alkmaion
* Androcydes
* Arhitas
* Areius
* Aresas
* Arignote
* Arignotus
* Aristoksenos
* Brontinus
* Crotoneli Calliphon
* Cebes
* Cercops
* Tarentumlu Cleinias
* Damo
* Damon ve Pythias
* Democrates
* Aspendoslu Diodorus
* Phliuslu Echecrates
* Pisagorcu Ecphantus
* Kos Adalı Epicharmus
* Eurytus
* Hiketas
* Hippasus
* Tarantolu Iccus
* Sakız Adalı Ion
* İasoslu Lyco
* Taraslı Lysis
* Melissa
* Kos Adalı Metrodorus
* Crotoneli Milo
* Myia
* Nikomahos
* Ocellus Lucanus
* Onatas
* Oresas
* Parmenides
* Phliuslu Phanto
* Filolaos
* Fintis
* Pisagor
* Thebesli Simmias
* Telauges
* Theano
* Temistokleia
* Smirnili Theon
* Timeos
* Timiha
* Ksenofilus
* Zaleucus
* Elealı Zenon

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90074672
* BNC: 000042356
* BNE: XX873457
* BNF: cb119186506 (data)
* CANTIC: a10490115
* CiNii: DA01323548
* GND: 118591770
* ISNI: 0000 0001 1945 0536
* LCCN: n79065281
* NKC: skuk0004468
* NLA: 36294384
* NLG: 27319
* NLI: 987007266358805171
* NLK: KAC201624255
* NSK: 000033694
* NTA: 069017530
* RERO: 02-A003671637
* SELIBR: 250318
* SUDOC: 027058697
* Trove: 1242993
* VIAF: 57151776745618011100
* WorldCat (LCCN): n79-065281

 |