**Dereceli maruz bırakma terapisi** olarak da bilinen **sistematik duyarsızlaştırma**, Güney Afrikalı psikiyatrist Joseph Wolpe tarafından geliştirilen bir tür davranış terapisidir. Klinik psikoloji alanında, birçok insanın klasik koşullanmaya dayanan fobileri ve diğer anksiyete bozukluklarını etkili bir şekilde aşmasına yardımcı olmak için kullanılır ve hem bilişsel-davranışçı terapi hem de uygulamalı davranış analizinin aynı unsurlarını paylaşır. Davranış analistleri tarafından kullanıldığında, meditasyon (özel davranış / gizli şartlanma) ve nefes alma (kamusal davranış / açık şartlandırma) gibi karşı koşullandırma ilkelerini içerdiğinden, radikal davranışçılığa dayanır. Bununla birlikte, bilişsel psikoloji bakış açısından, bilişler ve duygular motor eylemleri tetikler.

Sistematik duyarsızlaştırma süreci üç adımda gerçekleşir. Sistematik duyarsızlaştırmanın ilk adımı, kaygı uyandıran uyaran hiyerarşisinin tanımlanmasıdır. İkinci adım gevşeme veya baş etme tekniklerinin öğrenilmesidir. Bireye bu beceriler öğretildiğinde, üçüncü aşamada, yerleşik korku hiyerarşisindeki durumlara tepki vermek ve bunları aşmak için kullanmalıdır. Bu sürecin amacı, bireyin hiyerarşinin her adımında nasıl başa çıkacağını ve korkunun üstesinden gelmesini öğrenmesidir.

Duyarsızlaştırmanın üç adımı
----------------------------

Wolpe'nin bir bireyi başarılı bir şekilde duyarsızlaştırmak için belirlediği üç ana adım vardır.

1. Kaygı uyaran hiyerarşisi oluşturun. Birey öncelikle kaygı sorunlarına neden olan maddeleri tanımlamalıdır. Anksiyeteye neden olan her maddeye, indüklenen anksiyetenin ciddiyeti konusunda öznel bir sıralama verilir. Birey birçok farklı tetikleyici için büyük bir endişe yaşıyorsa, her madde ayrı ayrı ele alınır. Her tetikleyici veya uyaran için, olayları en az kaygıdan en büyük kaygıya neden olana kadar sıralamak için bir liste oluşturulur.
2. Mekanizma tepkisini öğrenin. Meditasyon gibi rahatlama eğitimleri en iyi başa çıkma stratejilerindendir. Wolpe hastalarına gevşeme tepkilerini öğretti çünkü aynı anda hem rahat hem de endişeli olmak mümkün değildir. Bu yöntemde, hastalar hasta huzur durumuna ulaşana kadar vücudun farklı kısımlarını gerdirme ve gevşetme pratiği yaparlar. Bu gereklidir, çünkü hastaya dayanılmaz seviyelere çıkmasına izin vermek yerine korkularını kontrol etmek için bir araç sağlar. Bir hastanın uygun başa çıkma mekanizmalarını öğrenmesi için sadece birkaç seans gereklidir. Ek baş etme stratejileri arasında anti-anksiyete tıbbı ve nefes egzersizleri yer alır. Gevşemenin bir başka örneği, hayal edilen sonuçların bilişsel olarak yeniden değerlendirilmesidir. Terapist, hastaları anksiyete uyaran uyarana maruz kaldıklarında ne düşündüklerini incelemeye teşvik edebilir ve daha sonra danışanın hayal edilen felaket durumunu hayal edilen olumlu sonuçlardan herhangi biri ile değiştirmesine izin verebilir.
3. Uyaranı karşı koşullandırma aracılığı ile uyumsuz yanıt veya baş etme yöntemine bağlayın. Bu adımda danışan tamamen gevşer ve daha sonra kaygı fobilerinin şiddet hiyerarşisine yerleştirilen en düşük kalemle sunulur. Hasta ilk uyaranlarla sunulduktan sonra tekrar huzur durumuna ulaştığında, daha yüksek düzeyde kaygı göstermesi gereken ikinci uyaranlar sunulur. Bu hastanın fobisini aşmasına yardımcı olacaktır. Bu aktivite, ciddiyet kaygısı hiyerarşisinin tüm unsurları, istemcide kaygı uyandırmadan tamamlanana kadar tekrarlanır. Egzersiz sırasında herhangi bir zamanda başa çıkma mekanizmaları başarısız olursa veya başarısız olursa veya hasta şiddetli kaygı nedeniyle başa çıkma mekanizmasını tamamlayamazsa, egzersiz durdurulur. Birey sakin olduğunda, kaygı uyandırmadan sunulan son uyaranlar tekrar sunulur ve daha sonra hasta sonuçlarına bağlı olarak egzersiz devam eder

Örnek
-----

Bir danışan, yılan fobisi nedeniyle bir terapiste başvurabilir. Terapist, sistematik duyarsızlaştırmanın üç adımını kullanarak danışana şöyle yardımcı olur:

1. Kaygı uyaran hiyerarşisi oluşturun. Bir terapist, hastadan bir korku hiyerarşisini tanımlamasını isteyebilir. Bu korku hiyerarşisi, bir yılana maruz kalmanın çeşitli seviyelerinin göreceli tatsızlığını listeleyecektir. Örneğin, bir yılanın resmini görmek, birey üzerinde sürünen canlı yılanlara kıyasla düşük bir korku derecesi ortaya çıkarabilir - ikinci senaryo korku hiyerarşisinde en yüksek olur.
2. Başa çıkma mekanizmalarını veya uyumsuz yanıtları öğrenir. Terapist, meditasyon ve derin kas gevşemesi yanıtları gibi uygun baş etme ve gevşeme tekniklerini öğrenmek için danışani ile birlikte çalışacaktır.
3. Uyaranı uyumsuz yanıt veya baş etme yöntemine bağlayın. Hastaya, daha önce öğrenilen derin gevşeme tekniklerini (yani ilerleyici kas gevşetme) kullanırken, en düşükten en yükseğe, korkulan uyaranların giderek daha hoş olmayan seviyeleri sunulacaktır. Bir yılan fobisine yardımcı olmak için hayal edilen uyaranlar şunları içerebilir: bir yılan resmi; yakındaki bir odada küçük bir yılan; tam görünümde bir yılan; yılana dokunma vb. hayal edilen ilerlemenin her adımında, hasta bir gevşeme durumundayken uyarana maruz bırakılarak fobiye duyarsızlaştırılır. Korku hiyerarşisinin öğrenilmesi tersine çevirildiğinden, kaygı yavaş yavaş söner.

Özel fobiler
------------

Özel fobiler, genellikle sistematik duyarsızlaştırma ile tedavi edilen bir sınıf zihinsel bozukluktur. Kişiler bu tür fobiler yaşadıklarında (örneğin yükseklik, köpek, yılan, kapalı alanlar vb. korkular), korkulan uyaranlardan kaçınma eğilimindedirler; bu kaçınma da kaygıyı geçici olarak azaltabilir, ancak bununla başa çıkmanın uyarlanabilir bir yolu değildir. Bu bağlamda, hastaların kaçınma davranışları güçlendirilebilir - ki bu da edimsel koşullandırma ilkeleri ile tanımlanan bir kavramdır. Böylece, sistematik duyarsızlaştırmanın amacı, hastaların bu uyaran tolere edilinceye kadar kademeli olarak fobik uyarana maruz bırakarak kaçınma isteğinin üstesinden gelmesini sağlamaktır. Wolpe, sistematik duyarsızlaşmanın fobileri tedavi ederken% 90 başarılı olduğunu bulmuştur.

Tarihçe
-------

1947'de Wolpe, Wits Üniversitesi kedilerinin kademeli ve sistematik maruziyetle korkularının üstesinden gelebileceğini keşfetti. Wolpe, Ivan Pavlov'un yapay nevrozlar üzerindeki çalışmalarını ve Watson ve Jones tarafından çocukların korkularının ortadan kaldırılması üzerine yapılan çalışmaları inceledi. 1958'de Wolpe, kedilerde nevrotik rahatsızlığın yapay indüksiyonu üzerine bir dizi deney yaptı. Nörotik hayvanların şartlanmalarını kademeli olarak tersine döndürmenin, nevrotik rahatsızlıklarını tedavi etmenin en iyi yolu olduğunu buldu. Wolpe, farklı beslenme ortamlarında nevrotik kedileri çözdü. Wolpe, bu beslenme tedavisinin insanlara genelleşmeyeceğini biliyordu ve endişe belirtilerini hafifletmek için bir tedavi yöntemi olarak bunun yerine gevşemeyi koydu.

Wolpe, bir danışana gerçek kaygı uyandıran uyaranı sunduğunda gevşeme tekniklerinin işe yaramadığını buldu. Tüm nesneleri ofisine getirmek zordu çünkü endişe uyaran uyaranlar kimi zaman fiziksel nesneler değil, kavramlardı. Wolpe, danışanlarının, bugün uygulanan süreç gibi, kaygı uyaran uyaranı hayal etmelerini ya da kaygı uyaran uyaranların resimlerine bakmalarını sağlamaya başladı.

En son kullanımlar
------------------

Duyarsızlaştırma yaygın olarak en etkili terapi tekniklerinden biri olarak bilinir. Son yıllarda, sistematik duyarsızlaştırma, anksiyete bozuklukları için tercih edilen bir tedavi olarak daha az kullanılmaktadır. 1970 yılından bu yana sistematik duyarsızlaştırma konusundaki akademik araştırmalar azalmıştır ve mevcut odak noktası diğer terapilerdir. Ayrıca, sistematik duyarsızlaştırma kullanan klinisyenlerin sayısı da 1980'den beri azalmıştır. Düzenli olarak sistematik duyarsızlaştırma kullanmaya devam eden klinisyenler 1986'dan önce eğitim almış olanlardır. Sistematik duyarsızlaşma uygulayan psikologların sayısının azalmasının flooding, implosif terapi ve katılımcı modelleme gibi diğer tekniklerdeki artıştan kaynaklandığına inanılmaktadır.

Sınav kaygısı
-------------

Öğrencilerin yüzde 25 ila 40'ı sınav kaygısı yaşamaktadır. Çocuklar, test kaygısı sonucu düşük benlik saygısı ve stres kaynaklı semptomlardan muzdarip olabilirler. Sistematik duyarsızlaştırma ilkeleri, çocuklar tarafından test kaygılarını azaltmaya yardımcı olmak için kullanılabilir. Çocuklar farklı kas gruplarını gererek ve gevşeterek kas gevşetme tekniklerini uygulayabilirler. Daha büyük çocuklar ve üniversite öğrencileri ile duyarsızlaştırmanın açıklanması sürecin etkinliğini artırmaya yardımcı olabilir. Bu öğrenciler gevşeme tekniklerini öğrendikten sonra, kaygı uyandıran bir hiyerarşi yaratabilirler. Sınav kaygısı için, bu maddeler yönleri anlamamak, zamanında bitirmek, cevapları düzgün bir şekilde işaretlemek, görevlere çok az zaman harcamak veya düşük performans içerebilir. Öğretmenler ve psikolojik danışmanlar çocuklara sistematik duyarsızlaştırma yöntemleri hakkında talimat verebilir.

Ayrıca bakınız
--------------

* Sel (psikoloji)
* Daldırma tedavisi
* Duyarlılık

Kaynakça
--------

1. ↑  Wolpe, J. (1958). Psychotherapy by reciprocal inhibition. Stanford, CA: Stanford University Press.
2. ↑  Mischel, W. Shoda, Y. & Ayduk, O. Introduction to Personality. John Wiley & Sons, Inc. 2008.
3. ↑  Kazdin, A. E. & Wilson, G.T. (1978). Evaluation of behavior therapy: Issues, evidence and research strategies. Cambridge, MA: Ballinger.
4. ↑  Wolpe, J. *The practice of behavior therapy.* New York: Pergamon Press, 1969.
5. ↑  Dubord, Greg. "Part 12. Systematic desensitization." Canadian Family Physician 57 (2011): 1299+. Print.
6. 1 2  Rachman, S. Systematic Desensitization. *Psychological Bulletin* 67:2, 93–103.
7. ↑  McGlynn, F. Smitherman, T. Gothard, K.. 2004 "Comment on the Status of Systematic Desensitization". *Behavior Modification*, 28: 2, pp. 194–205.
8. ↑  Cassady, J.C. (2010). Test anxiety: Contemporary theories and implications for learning. In J.C. Cassady (Ed.), *Anxiety in schools: The causes, consequences, and solutions for academic anxieties* (pp. 7–26). New York, NY: Peter Lang,
9. ↑  Deffenbacher, J. & Hazaleus, S. (1985). Cognitive, emotional, and physiological components of test anxiety. Cognitive Therapy and Research, 9, 169180.
10. ↑  Austin, J. Sue & Partridge, E. (1995). "Prevent school failure: Treat test anxiety." '**Preventing School Failure.'** 40:1, 10–14.