|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikisöz'de ***Vehbi Koç*** ile ilgili sözleri bulabilirsiniz. |

**Ahmet Vehbi Koç** (20 Temmuz 1901, Ankara - 25 Şubat 1996, Antalya), Türk sanayici ve iş insanı, Koç Holding'in kurucusu.

Doğumu ve ailesi
----------------

Hacı Bayram-ı Veli soyundan Koçzade Hacı Mustafa Efendi (1874-1928) ile Kütükçüzade Fatma Hanım’ın (ö. 28 Ekim 1963) tek erkek çocuğu olan Vehbi Koç, 1901 yılında ailenin Ankara Keçiören’de Çoraklık semtinde bulunan yazlık evinde doğdu. Baba tarafından üç, anne tarafından Hacı Bayram-ı Veli sülalesine dayanan altı asırlık bir aileden geliyordu.

Ankara İdadisinde okudu. 1917 yılında iş hayatına atıldı. Doğduğu günü hiç bilmedi. Annesi "üzüme alaca düştüğü günlerde" deyince, sonradan çocuklarıyla birlikte 20 Temmuz’u doğum günü kabul etti. 1925 yılı sonlarına gelindiğinde anne ve babası artık zamanının geldiğini düşünerek onu Nadire teyzesinin kızı Sadberk’le (Aktar) evlendirmeye karar verdiklerini açıkladılar. Çiftin nikâh ve düğün töreni 1926 yılının ilk haftasında gerçekleşti.

Vehbi Koç'un mezarı

Öğrenim hayatı
--------------

10 yaşında mahalle mektebine başladı. Hacı Bayram Camii’nin yanındaki "Topal Hoca’nın Mektebi"nde ilk dersini aldı. Mahalle mektebinden sonra yine Hacı Bayram Camii’nin yanında kiralık bir evde ders görülen ilkokula başladı. Bu okulu birincilikle bitirdi. Daha sonra, bugün Tıp Fakültesinin (İhtisas Hastanesi) bulunduğu yerde olan "Taş Mektep" denilen Ankara İdadisine (lise) gitti. Ancak idadi hayatı uzun sürmedi.

Ticaret hayatı
--------------

Vehbi Koç çalışma hayatına, 1917 yılında babasının onun için açtığı küçük bakkal dükkânında ayakkabı lastiği, şeker, kaşar peyniri, zeytin, makarna gibi mallar satarak başladı. *Koçzade Ahmet Vehbi* adlı ilk firma Ankara Ticaret Odasına 1926 yılında tescil edilmiştir. Ticaret ile uğraşırken, 1928 yılında Ford Motor Company ve Standard Oil'in (şu anda Mobil) Başkentray yerel temsilcisi oldu. Ankara başkent olunca, ortaya çıkan yapılaşma ihtiyacını görerek, yapı malzemeleri işine girdi. İstanbul'da ve Eskişehir'de (1938) şubeler açtı, Koç şirketlerini Koç Ticaret A.Ş.'nin altında topladı.

General Electric ile 1948 yılında yapılan anlaşma ile 1952 yılında açılan ampul fabrikasını yaptı. Koç 1950 yılında çok büyük bir adım atarak otomobil, ev aletleri, radyatör, elektronik cihazlar, tekstil üretimine başladı. Bozkurt Mensucat, Arçelik (1955), Demir Döküm (1954), Türkay, Aygaz (1962), Siemens ile ortak kablo fabrikası, Gazal, Türk Elektrik Endüstrisi gibi işletmeler kuruldu. Ayrıca traktör üretimine Fiat lisans altında başladı. Otomotiv sektöründeki bu ilk girişim Koç tarafından tam ölçekli bir sanayiye dönüştürüldü. Ford Motor Company ile yapılan anlaşmadan sonra 1959 yılında kamyon montajına başlandı ve bugünün önde gelen otomotiv şirketi Otosan’ın kurulmasını sağladı. İlk yerel seri üretim araba Anadol 1966 yılında üretildikten sonra Türkiye'de ekonomik faaliyetlerini iyileştirilmek üzere Vehbi Koç Fiat ile anlaşarak Tofaş’ı kurdu ve ikinci yerli araç olan Murat’ı 1971 yılında üretti.

Vehbi Koç 1963 yılında tüm Koç şirketlerini Koç Holding çatısı altında toplayarak Türkiye'nin ekonomik hayatında önemli bir adım daha attı. Türkiye’de Holding dönemi Vehbi Koç’un attığı bu adımla başladı ve çok sayıda iş insanı bunu takip etti. Grubun ayrıca, Fiat, Ford Motor Company, Yamaha ve Allianz gibi tanınmış şirketler ile uluslararası ortaklıkları bulunmaktadır.

76 yıllık kariyerinde 108 şirketten fazlası Koç Grup altında oluşturulmuştur. Gıda, perakende, finans, enerji, otomotiv, turizm ve teknoloji gibi farklı sektörlerde birçok şirket kurulmuştur. Koç Topluluğu yaklaşık 80 bin çalışan, 40 milyar $ ciro, 900 milyon $ ihracat ve yıllık 500-600 milyon $ yatırım ile bugün, dünyanın en büyük 200 işletmesinden biridir.

Vehbi Koç sosyal faaliyetlere daha fazla zaman ayırabilmek için 1984 yılında emekli oldu. Oğlu Rahmi Koç, Koç Topluluğu şirketlerinin liderliğini devraldı.

Siyasi hayatı
-------------

Vehbi Koç, işadamı kimliğinin yanı sıra siyasete olan ilgisiyle de bilinirdi. Siyasi yaşamı, henüz 19 yaşındayken, Ankara’da Müdafa-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti üyeliği ile başlamıştı. Bu ilişki, Cemiyet’in Cumhuriyet Halk Partisi’ne dönüşmesinden sonra da devam etti. Belediye Meclisi ve Parti İl Yönetim Kurulu üyeliklerinde bulundu. 1943’te İsmet İnönü tarafından Ankara milletvekilliği teklif edilmesine karşın, işlerinin çokluğu nedeniyle bu teklifi kabul etmedi. Fakat ticaret ve iş hayatıyla ilgili çeşitli konularda İnönü’ye yardım etmeyi sürdürdü.

Demokrat Parti 1950 yılında iktidara gelince, CHP üyesi olduğu için baskı altına alındı ve Ankara Ticaret Odası Başkanlığından uzaklaştırıldı; hatta hesapları incelemeye alındı. İşleriyle ilgili konularda kendisine zorluklar çıkarılırken, bir yandan da CHP’den istifa edip DP’ye katılması yönünde baskılara maruz kaldı. Bu öneriye "Hayır" demesine rağmen, 10 Mart 1960’ta Chp üyeliğinden istifa etti.

Ödülleri
--------

1987 yılında, Uluslararası Ticaret Odası Vehbi Koç'u "Yılın İş insanı" seçti ve plaketini Yeni Delhi'de dönemin Hindistan başbakanı Rajiv Gandhi'nin elinden aldı.

1994'te Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Boutros Boutros-Ghali kendisine, yaptığı katkılardan dolayı "Dünya Aile Planlama Ödülü" verdi.

Kitapları
---------

* *Hayat Hikayem*, 1973
* *Hatıralarım, Görüşlerim, Öğütlerim*, 1987

Bu iki kitaptan, daha sonra "Vehbi Koç Anlatıyor" adında bir derleme kitap türetilmiştir.

Hakkında yazılan kitaplar
-------------------------

* *Özel Arşivinden Belgeler ve Anılarıyla Vehbi Koç*, Can Dündar, Doğan Kitapçılık 2006 ISBN 975-293-444-7
* *Özel Arşivinden Belgeler ve Anılarıyla Vehbi Koç 1961-1976 2. Cilt*, Can Dündar, Yapı Kredi Yayınları 2008 ISBN 9750813832
* *İmparator*, Erol Toy, May Yayınları 1973
* *Anılarımla Patronum Vehbi Koç*, Can Kıraç, Doğan Kitapçılık, Eylül 1995

Dipnot
------

1. ↑  Vehbi Koç'un doğum tarihi tam olarak bilinmemektedir. Sorduğunda annesi, kendisine, "üzüme alaca düştüğü zaman doğdu"ğunu söylemiş, Vehbi Koç ise ilerleyen yıllarda ailesiyle bunun Ankara için Temmuz ayına denk geldiğini hesaplamıştır. 20 Temmuz ise doğum gününü kutlamak için sembolik olarak seçilmiş bir tarihtir.

Kaynakça
--------

1. ↑  Tüzün, Gürel, (Ed.) (2022). *Vehbi Koç Anlatıyor: Bir Derleme* (4 bas.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. ss. 20-21. ISBN 978-975-08-4160-6.
2. ↑  *Kurucu Vehbi Koç*, 15 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 25 Şubat 2020
3. 1 2  *Koç, (Ahmet) Vehbi*, 11 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 6 Aralık 2021
4. ↑  Bardakçı, Murat (2016), *Mustafa Koç’un 20. göbekten ceddi kimdir bilir misiniz? Hacı Bayram-ı Velî!*, Habertürk, 4 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 4 Mart 2020
5. ↑  *İlklere Atılan İmza*, 6 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 25 Şubat 2020
6. ↑  "Vehbi Koç CHP'den istifa etti". 1 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Kasım 2023.

Dış bağlantılar
---------------

* Vehbi Koç kişisel web sitesi5 Kasım 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Vehbi Koç Ödülü18 Ağustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Vehbi Koç hakkında18 Aralık 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| * g
* t
* d
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği başkanları |
| --- |
| 
* Üzeyir Avunduk
* Hayri Terzioğlu
* Ahmet Dallı
* Hilmi Gürgan
* Vehbi Koç
* Bülent Yazıcı
* Behçet Osmanağaoğlu
* Nuri Ciritoğlu
* Sırrı Enver Batur
* Necmettin Erbakan
* Sırrı Enver Batur
* Medeni Berk
* Raif Onger
* Sezai Dıblan
* Mehmet Yazar
* Ersin Faralyalı
* Ali Coşkun
* Yalım Erez
* Rona Yırcalı
* Yalım Erez
* Fuat Miras
* M. Rifat Hisarcıklıoğlu

 |

| * g
* t
* d
Türkiye Türkiye Jokey Kulübü başkanları |
| --- |
| 
* Karaosmanoğlu (1950-1956)
* Menderes (1956-1960)
* Simsaroğlu (1960)
* Yüzatlı (1960-1961)
* Koç (1961)
* Köylü (1962)
* Kurutluoğlu (1962-1966)
* Atman (1967-1968)
* Karamehmet (1969-1972)
* Atığ (1972-1975)
* Erişen (1975)
* Kura (1976-1978)
* Atığ (1979-1980)
* Karabucak (1980-1982)
* Avunduk (1982-1984)
* Binak (1984-1985)
* Atığ (1985-1987)
* Atman (1987-1990)
* Binak (1990)
* Özsoy (1990-1992)
* Gözlükçü (1992-1995)
* Ünlü (1995-1996)
* Çalbatur (1996-1997)
* Kitapçı (1997-1998)
* Gözlükçü (1998-1999)
* Girgin (1999-2004)
* Tamer (2004-2007)
* Ekinci (2007-2009)
* Homurlu (2009-2011)
* Girgin (2011-2012)
* Adalı (2012-2015)
* Ekinci (2015-2018)
* Adalı (2018-)

 |


| * g
* t
* d
Koç ailesi |
| --- |
|  |
| Koç ailesi | 

|  |  |
| --- | --- |
| 1. Kuşak | 
* Vehbi Koç
* Sadberk Koç

 |
| 2. Kuşak | 
* Semahat Arsel
* Rahmi Koç
* Sevgi Gönül
* Suna Kıraç

 |
| 3. Kuşak | 
* Mustafa Koç
* Ömer Koç
* Ali Koç
* İpek Kıraç

 |

 |
| Koç Holding | 

|  |  |
| --- | --- |
| Holding | 
* Koçtaş
* Dap Yapı
* Ark İnşaat
* Emlak Konut GYO
* Türkiye Emlak Katılım Bankası

 |
| Dayanıklı tüketim grubu | 
* Beko
* Arçelik (Altus)
* Grundig

 |
| Enerji | 
* Opet
* TÜPRAŞ
* Aygaz

 |
| Finans | 
* Yapı Kredi Bankası
* Türkiye Emlak Katılım Bankası
* Emlak Konut GYO
* TOKİ GYO
* Allianz Sigorta ve Emeklilik

 |
| Otomotiv | 
* TOFAŞ
* Otokar
* Ford Otosan
* Otokoç (Birmot)
* Türk Traktör

 |
| Diğer | 
* Tat Gıda
* Bilkom
* KoçSistem
* Divan
* Avis
* Setair
* Eko TV
* Diktaş İplik A.Ş.
* Altınbaşak
* Ören Bayan

 |

 |
| Sosyal ve kültürel kuruluşlar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Eğitim ve Sağlık | 
* Koç Üniversitesi
* Amerikan Hastanesi
* Koç Özel Lisesi
* Vehbi Koç Göz Bankası
* Kardiyoloji Enstitüsü
* Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı

 |
| Vakıf ve Müze | 
* Vehbi Koç Vakfı
* Türk Eğitim Vakfı
* Rahmi M. Koç Müzesi
* Çengelhan Rahmi M. Koç Müzesi
* Pera Müzesi
* Sadberk Hanım Müzesi

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb12111293f (data)
* GND: 118989057
* ISNI: 0000 0001 1511 4594
* LCCN: n88192687
* NLI: 987007402688005171
* VIAF: 57414930
* WorldCat: lccn-n88192687

 |