**Çebi Kağan** (Çince: 車鼻可汗/车鼻可汗, Çağdaş Çince: (Pinyin): chēbí kěhàn, (Wade-Giles): ch'e-pi k'o-han), Çin kaynaklarında kişisel adı **Aşina Hubo** (阿史那斛勃, āshǐnà húbó, a-shih-na hu-po), hükümdar adı ise **Yiçü Çebi Kağan** (乙注車鼻可汗/乙注车鼻可汗)'dır. Seyanto Kağanlığı'nın dağılmasının ardından "Doğu Türklerinin Kağanı" iddiasıyla ortaya çıkan Türk devlet adamıdır. Dağılan Göktürk Devleti'nden kalan toprakların doğusunda kısa bir süre de olsa Doğu Türk Kağanlığı'nı yeniden kurumsallaştırmaya çalışmıştır. Tang Hanedanı'na bağlı Gao Kan komutasındaki birliklerin MS 650'de Çebi'nin ordularını mağlup etmesiyle bu amacını gerçekleştirememiştir.

Arka plan
---------

Çebi Kağan, Türklerin Aşina hanedanına mensuptu. 630'da Doğu Göktürk Kağanlığı dağıldı. İl Kağan, Li Jing komutasındaki Tang Hanedanlık güçleri tarafından tutsak edildi. Doğu Göktürk topraklarının büyük bölümü Çin egemenliğine girdi. Bazı Türk beyleri, Çebi Kağan'ı Doğu Göktürk Devleti'nin yeni kağanı olarak ilan etmek istiyordu. Ancak Çinlilerin bölge üzerindeki nüfuzu bunu engellemekteydi. Bunun için Çebi Kağan, kendini kağan olarak ilan etmeye cesaret edemedi. Bunun yerine Türk soylu bir yönetime sahip olan ve Göktürklere karşı Çin'i destekleyen Seyanto Kağanlığı'nın emrine girmeyi seçti. Buna rağmen, tarihçiler genel itibarıyla Çebi Kağan'ı akıllı ve yetenekli bir devlet adamı olarak kabul ettiler. Çünkü, Seyanto bürokrasisi; Çebi Kağan'ı potansiyel bir tehlike olarak görüyor ve onu ortadan kaldırmak istiyordu. Çebi Kağan bu durumu duyduğunda, bir miktar kendisine bağlı asker ile birlikte kuzeye kaçtı. Burada kendini kağan ilan etti. Bir milis güç oluşturdu ve belirli aralıklarla Seyanto topraklarına ani yağmalar düzenledi. Böylelikle Çebi Kağan'ın gücü gün geçtikçe arttı.

Egemenlik dönemi
----------------

646'da Tang ve Huige güçleri Seyanto Kağanlığı'nı yıktı. Bu durum Çebi Kağan'ın daha da güçlenmesinin önünü açtı. 647'de oğlunu Çin İmparatoru Li Shimin'e iyi niyet elçisi olarak gönderdi. Oğlu, imparatora babasının kendisi ile görüşme teklifini iletti. Bunun üzerine İmparator Shimin, iki generalini Çebi Kağan'a eşlik etmek üzere görevlendirdi. Bu iki general, öncelikle Çebi'nin karargâhına ulaşacaktı. Ancak generaller, Çebi'nin oğlunun telkinlerine rağmen; Çebi'nin gerçek niyetinin imparatorla görüşmek olmadığını düşünüyordu. Bunun için Çebi Kağan'ı tutsak edebilme amacıyla, onun boyu olan Karluklar ile birlikte Çebi'ye bir tuzak kuruldu. Ancak Çebi bu durumu fark etti. Ancak Çebi'nin oğlu Çin piyadeleri tarafından öldürüldü.

Yakalanması
-----------

649'da İmparator Taizong, Gao Kan komutasındaki orduyu Çebi Kağan'ı yakalamakla görevlendirdi. Bu orduyu Uygur ve Pugu boyları da desteklemekteydi. Gao yönetimindeki birlikler önce Doğu Göktürk topraklarına girdi ve Çebi'nin oğlunu öldürdü. Böylece Göktürk beyleri tek tek teslim olmaya başladı. 650'de, Gao; Çebi Kağan'ın karargâhına iyice yaklaşmıştı. Bunun üzerine Çebi, diğer komşu Türk beylerini yardıma çağırdı. Ancak bu girişim sonuçsuz kaldı. Bunun üzerine gözde karavaşıyla (cariyesiyle) birlikte kaçmaya karar verdiyse de Gao tarafından yakalandı. Çangan şehrine getirilen Çebi Kağan, burada İmparator Taizong'un oğlu veliahtı İmparator Gaozong tarafından bağışlandı ve kendisine general unvanı verildi. Onun hükmettiği topraklar üç Tang kumandanına verilerek yirmi dört idari bölüme ayrıldı. Bu bölümler valilere, beylere ve komutanlara verildi. Böylece Türklerin egemenliğik sürdüğü topraklardaki siyasi bütünlük tamamıyla bozulmuş oldu.

Kaynakça
--------

* *Zizhi Tongjian*, cilt 198, 199.
* *Old Book of Tang*, cilt 194, part 1.
* *New Book of Tang*, cilt 215, part 1.

| * g
* t
* d
Göktürkler |
| --- |
| Göktürk Kağanlığı | 
* (Aşina Tuvu)
* Bumin Kağan
* İssik Kağan
* Mukan Kağan
* Taspar Kağan
* Amrak
* İşbara Kağan
* Baga Kağan
* Tulan Kağan
* (İstemi Yabgu)
* (İmparatoriçe Aşina)
* (Töremen Apa Kağan)
* (Türk Şad)
* (Tarduş Kağan)

 |
| Batı Göktürk Kağanlığı | 
* Buyruk Kağan
* Arslan Taman Kağan
* Şikoey Kağan
* Tong Yabgu Kağan
* Bağatur Sepi Kağan
* Se-Yabgu Kağan
* Bağaşa Tulu Kağan
* İşbara Teriş Tunga Kağan
* Yukuk Kağan
* Ériş Kül Kağan
* İl-Kullıg İşbara Kağan
* Bağa Şad
* (Böri Şad)
* (Çorpan Tarkan)
* (Aşina Cuçi Kağan)
* (Tarduş Şad)
* (Aşina Tuçi)

 |
| Doğu Göktürk Kağanlığı | 
* Yami Kağan
* Şipi Kağan
* Çula Kağan
* İl Kağan
* Çelebi Kağan
* Çebi Kağan
* Aşina Nişufu
* Aşina Funian
* (Chieh-she-shuai)
* (Aşide Beŋü)
* (Yinçü Kağan)
* (Tuli Kağan)

 |
| II. Doğu Göktürk Kağanlığı | 
* İlteriş Kağan
* Kapgan Kağan
* İnel Kağan
* Bilge Kağan
* Yollıg Tigin - Ay Kağan
* Tengri Kağan
* Kutluk Yabgu Kağan
* İrteriş Kağan
* Ozmış Kağan
* (Bilge İşbara Tamgan Tarkan)
* (Altun Tamgan Tarkan)
* (Kulun Beg)
* (Kül Tigin)
* (Tonyukuk)
* (İl-İtmiş Bilge Kağatun)

 |
| Göktürk kültürü | 
* Tengricilik
* Asena
* Ötüken
* Suyab
* Kurultay
* Eski Türkçe
* Eski Türk yazısı
* Orhun Yazıtları
* Orhun Vadisi
* Şoroon Bumbagar mezarı
* Ülüş sistemi
* Tonyukuk Yazıtı
* Ongin Yazıtı
* Altun Tamgan Tarkan Yazıtı
* Kara Budun
* Tang ordusunda Türkler
* On-ok
* Tuğluk uruğu

 |
| Savaşlar ve antlaşmalar | 
* Göktürk İç Savaşı
* Göktürk-Sasani Savaşları (Birinci, İkinci, Üçüncü)
* Yen-Men Kalesi Kuşatması
* Göktürk-Cücen Savaşı
* Buhara Savaşı
* Tang'ın Doğu Türklerine seferi
* Tang'ın Sir-Tarduş seferi
* Tang'ın Batı Türklerine seferi (Karaşehir, Karahoca, Kuçar, Batı Türklerinin ele geçirilmesi)
* Kerç Kuşatması
* Göktürk-Emevî Savaşları
* İnekler Gölü Savaşı
* Bolçu Savaşı
* Iduk Baş Savaşı
* Ming Şa Muharebesi
* Bayırku Seferi
* Kargan Savaşı
* Salsu Muharebesi
* İrtiş Nehri Savaşı
* Wei Nehri Antlaşması
* İli Nehri Antlaşması

 |
| Unvanlar | 
* Kağan
* Şad
* Tegin
* Yabgu
* Batur
* Boyla
* Tudun
* Bey
* Hatun
* Tarkan
* İşad
* İlteber
* Çor

 |
| Aile | 
* Göktürk Aile Ağacı
* Aşina
* Aşide

 |