***Eşkıya***, başrollerini Şener Şen ve Uğur Yücel'in paylaştığı 1996 yapımı sinema filmi. Yavuz Turgul'un yönettiği ve senaryosunu yazdığı *Eşkıya*, 1996-1997 sezonunda 2 milyon 571 bin 474 kişi tarafından izlendi. Gişe istatistiklerinin tutulmaya başlandığı 1989'dan sonraki dönemde, gösterime girdiği 1996'dan 2001 yılına kadar Türk sinemasının en yüksek gişe hasılatı elde eden filmi oldu. Türk sinemasının modern zamanlarındaki ilk büyük gişe patlamasını gerçekleştiren *Eşkıya'*nın bu başarısı, 1980'li yıllardan itibaren üretim ve seyirci sayısı bakımından büyük bir çöküş yaşayan Türk sinemasının kaderini değiştiren bir dönüm noktası sayılmaktadır.

Konusu
------

35 yıl önce Cudi dağlarında bir grup eşkıya jandarma tarafından yakalanır. 35 yıl içinde eşkıyaların hepsi ya hastalıktan ya da hesaplaşmalardan ötürü can vermiştir. Biri dışında; Baran (Şener Şen). Baran'ın uzun mahkûmiyetinin ardından Viranşehir Cezaevi'nden çıkmasıyla başlayan film doğduğu toprakların artık baraj suları altında olduğunu öğrenmesiyle devam eder. Köyde karşılaştığı Ceren Ana (Zübeyde Erden) ona, 35 yıllık yokluğunda yaşananları anlatır. Geçmişindekilerin peşine düşmeye niyetli olan Baran Ceren Ana'nın tavsiyelerine rağmen yola düşer. Kendisini jandarmaya ihbar ederek yakalanmasına neden olan Mustafa'dan (Kemal İnci) yıllardır bilmediği bir gerçeği öğrenir. Hapse düşmesine en yakın arkadaşı Berfo'nun (Kamran Usluer) ihaneti neden olmuştur. Berfo Eşkıya'nın altınlarına el koyarak Eşkıya’nın çocukluk aşkı Keje'yi de (Sermin Hürmeriç) babasından satın alıp İstanbul'a kaçmıştır. Vicdan azabı çeken Mustafa kendini Baran'ın infazına hazırlamıştır, ama Eşkıya çoktan Keje'nin peşine düşmüştür.

Trenle İstanbul'a doğru yola çıkan Eşkıya yolda, Beyoğlu'nun arka sokaklarında büyümüş, pavyon, kumarhane, uyuşturucu muhabbetinin içinde yaşayan genç bir adamla, Cumali'yle (Uğur Yücel) karşılaşır. Cumali, babasının kendisini aldatan üvey annesini öldürüp hapse girmesiyle yanına yerleştirildiği halasının evindeki cinsel tacizle geçen çocukluğunun acısını sert adamlığa soyunarak kapatmaya çalışan bir kaybedendir. Yılmaz Güney hayranı olan babasının esinlenmesiyle *İnce Cumali* filminden adını alan ve bir uyuşturucu kuryesi olan Cumali, Haydarpaşa Garı'nda kendisini bekleyen sivil polisleri fark edince "emanetle" yakalanmamak için Eşkıya'nın çantasıyla kendisininkini değiştirir ve ondan çantasını patronu Demircan'ın (Melih Çardak), Tarlabaşı'ndaki oto tamirhanesine getirmesini ister. Polislerin aramasından kurtulan Cumali'yi bu sefer Demircan'ın sorgusu beklemektedir. Polisin elinden kurtulan Cumalinin muhbir olduğundan kuşkulanan Demircan onu konuşturmaya çalışır. Bu arada elinde çantayla tamirhanenin kapısında beliren Eşkıya Cumaliyi kurtarır.

Ne İstanbul'u ne de Keje'nin adresini bilen Eşkıya'nın çaresiz halini gören Cumali ona Tarlabaşı’nda kendi yaşadığı otelde bir oda bulur. Birbirlerinin hikâyelerini öğrenmeye başlayan, ömrünün yarısından fazlasını hapishanede geçirmiş Eşkıya ile ailesiz büyümüş Cumali arasında yavaş yavaş bir baba-oğul ilişkisi başlarken, Cumali Keje'yi ararken Eşkıya'ya yardım etmeye karar verir.

Hapishanede, sevgilisi Emel'in (Yeşim Salkım) abisi olarak tanıttığı Sedat'ı (Özkan Uğur) ziyaret eden Cumali onun hapishaneden kurtulabilmesi için ihtiyacı olan rüşveti bulmaya karar verir. Sedat için gereken parayı bulmak isteyen ve mesleğinde "kariyer" yapmak isteyen Cumali mahalledeki ekibiyle birlikte Demircan'dan daha zorlu işler isteyerek torbacılığa başlar.

Bu arada İstanbul'u dolaşmakta olan Eşkıya şehrin büyüklüğüne kapılır. Aynı gece otelin diğer devamlı konuklarından sinema emektarı Artist Kemal (Kayhan Yıldızoğlu) ve Beyaz Rus göçmeni Andrey Mişkin (Necdet Mahfi Ayral) ile televizyon seyrederken Mahmut Şahoğlu'nu (Berfo) tanır.

Eşkıya, ertesi gün Cumali'yle beraber artık ülkenin en zengin (ve şaibeli) işadamlarından biri olmuş olan Berfo'nun malikanesinin önüne gelir. Araç konvoyuyla malikanesinden çıkmakta olan Berfo bu esnada Baranı tanır, güçlü bağlantıları olan Berfo ikiliyi önce gözaltına aldırır ve bir süre sonra da serbest bıraktırır. Serbest kalmalarının ardından Eşkıya, Berfo’nun evine getirilir. Berfo, ihanetini ve 35 yıllık hikâyeyi anlattıktan sonra Eşkıya'dan 35 yıldır konuşmayan Keje'yi konuşturmasını ister. Karşısında Eşkıya'yı gören Keje de uzun sessizliğini bozar. Eşkıya onu alma sözü vererek Keje’nin yanından ayrılır.

Cumali, Emel'in abisi olarak tanıttığı Sedat'la kaçtığını öğrendiği gün ayrıca kendisinden mal çaldığından şüphelenen Demircan tarafından da uyarılır. Emel ile Sedat'ı kaldıkları otel odasında basan Cumali, Eşkıya'nın telkinine rağmen öfkesine kurban olup ikisini de öldürür. Eşkıya ile kaçmaya başlayan Cumali sakladığı parasını almak için gittiği otelin önünde bir polis tarafından vurulur ama kaçmayı başarırlar. Ertesi gün evine sığınmak için geldiği halası tarafından reddedilir.

Cumali'nin kendisinden mal çaldığını anlayan ve parasını isteyen Demircan onu ve arkadaşlarını tamirhanesinde rehin tutmaya başlar. Demircan'a olan borca kefil olan Eşkıya, Keje'ye karşılık olarak Cumali'yi kurtaracak olan parayı çek olarak Berfo'dan alır. Cumali, serbest kaldıktan sonra döndüğü mahallesinde aldığı çek karşılıksız çıkan Demircan'ın adamları tarafından vurulur. Ağır yaralı olarak sığındığı otelin terasında ölümü bekleyen Cumali, Eşkıya’nın yanında ölüme gider.

Oğlu gibi gördüğü Cumali'nin ölümünden sonra sırasıyla önce Berfo'yu ardından Demircan'ı ve son olarak aynı otelde çalışan emektar hayat kadını Sevim Abla'nın (Güven Hokna) satıcısını öldüren Eşkıya, Beyoğlu’nun çatılarında gizlenmeye başlar. Nihayet bir evin çatısında polis tarafından kuşatılır. Polisle girdiği çatışma sırasında, Ceren Ana'nın onu koruması için verdiği muskanın kaybolmasını bir ölüm işareti olarak algılayan Eşkıya patlayan silah seslerinin havai fişek seslerine karıştığı ortamda çatıdan atlayarak yaşamına son verir.

Filmdeki Kültürel Simgeler
--------------------------

*Eşkıya*, toplumsal değerlerin ve kültürlerin yozlaşmaya başladığı durumda, bir sorumluluk alıcı bireye duyulan ihtiyacı simgeleyen bir filmdir. Kültürel ve geleneksel değerlerin yozlaşmaya uğraması durumunda aktarılan Doğu-Batı zıtlığı toplumun değişme konusuyla da ilişkilidir. Senaryo, Baran'ın Şanlıurfa'dan İstanbul'a gelişi üzerine kurulmuştur ve İstanbul, kültürden ve gelenekten uzak bir şehir olarak resmedilmektedir. Yavuz Turgul'un diğer filmlerinde de (*Gönül Yarası*) bu Doğu-Batı zıtlığı simgelerle izleyiciye aktarılır.

Notlar
------

* Film, 70. Akademi Ödülleri'nde Türkiye'nin yabancı dilde en iyi film dalında Oscar aday adayı olarak seçilmiş, fakat aday adayları listesinde ilk beşe girememiştir.
* Filmde Eşkıya'nın (Şener Şen) köyünü gördükten sonra, İstanbul'a gitmeden önce uğradığı şehir merkezinde kendisini ihbar eden kişinin yanına gittiğinde, burada arka planda sıra gecesinde söylenen "Nice bu hasreti dildar ile giryan olayım, yanayım aşkınla büryan olayım" isimli uzun havayı Kazancı Bedih söylemiştir.
* 2001 yılına kadar Türk sinemasının en yüksek gişe hasılatı elde eden filmi olan Eşkıya, 2004 yılına kadar da Türkiye dışında en çok izlenen Türk filmi oldu.
* 2015 Şubat ayı itibarı ile IMDB (Internet Movie Data Base)'de en iyi 250 film arasında bulunan ilk ve tek Türk filmi oldu. 128. sıraya kadar yükseldikten sonra düşüş yaşayıp 2015 Mayıs ayının sonunda listeden çıktı. Fakat, 7 Kasım 2016'da listeye yeniden girmiştir. 25 Nisan 2020 itibarıyla 95. sıradadır.
* Filmin müziklerinden biri olan "Karanlığın İçinden" adlı şarkı, Uğur Yücel tarafından seslendirmiştir. Şarkının sözleri, Yavuz Turgul'un oğlu olan Kurtcebe Turgul'a, müzik ve düzenleme ise Aşkın Arsunan'a aittir.

Oyuncular
---------

* Şener Şen **·** Baran (Eşkıya)
* Uğur Yücel **·** Cumali
* Sermin Hürmeriç **·** Keje
* Yeşim Salkım **·** Emel
* Kamran Usluer **·** Berfo/Mahmut Şahoğlu
* Ülkü Duru **·** Emel'in annesi
* Özkan Uğur **·** Sedat
* Necdet Mahfi Ayral **·** Andrey Mişkin
* Kayhan Yıldızoğlu **·** Artist Kemal
* Güven Hokna **·** Sevim Abla
* Kemal İnci **·** Mustafa
* Melih Çardak **·** Demircan
* Settar Tanrıöğen **·** (Kız) Naci
* Celal Perk **·** Deli Selim
* Ümit Çırak **·** Cimbom
* Rıza Sönmez **·** Avarel
* Romina **·** Sekine
* Kezban Altuğ **·** Fatma
* Kurtcebe Turgul **·** Jilet Cemal
* Mithat Bereket **·** Kendisi
* Can Yılmaz **·** Hakan
* Yurdan Edgü **·** Cumali'nin halası
* Cevat Çapan **·** Sokaktaki Adam
* Zübeyde Erden **·** Ceren Ana

Film müziği
-----------

Erkan Oğur'un hazırladığı film müziği, 12 parçadan oluşan bir albümle piyasaya sürüldü.

1. *Fırat Ağıtı*

* Düzenleme, Vokal, Gitar – Erkan Oğur
* Klavye – Ozan Doğulu
* Söz, Müzik – İzzet Altınmeşe

2. *Her Şeye Yabancı Olmak*

* Klavye – Ozan Doğulu
* Müzik, Düzenleme, Kopuz, Bendir – Erkan Oğur

3. *Urfa'dan Gazel / Urfa Türküsü / İhbarcı*

* Söz, Müzik - Anonim
* Klavye - Ozan Doğulu
* Düzenleme – Erkan Oğur
* Vokaller- Kazancı Bedih - Abdullah Uyanık

4. *Tünel*

* Klavye – Ozan Doğulu
* Müzik, Düzenleme, Gitar – Erkan Oğur

5. *Baran Yildızı*

* Klavye – Ozan Doğulu
* Söz, Müzik, Düzenleme, Vokal, Gitar, Bendir, E-Bow – Erkan Oğur

6. *Karanlığın İçinden*

* Söz – Kurtcebe Turgul
* Müzik, Düzenleme - Aşkın Arsunan
* Vokal – Uğur Yücel

7. *Haliç*

* Klarnet – Mustafa Süder
* Klavye – Ozan Doğulu
* Müzik, Düzenleme, E-Bow, Gitar - Erkan Oğur

8. *Seyreyle Güzel*

* Düzenleme, Vokal, Kopuz, Bendir – Erkan Oğur
* Klavye – Ozan Doğulu
* Söz, Müzik – Anonim

9. *Fırat Ağıtı - Aşk*

* Düzenleme, Vokal, Gitar, E-Bow, Bendir, Cümbüş – Erkan Oğur
* Klavye – Ozan Doğulu
* Müzik – İzzet Altınmeşe

10. *Cumali'nin Ölümü*

* Klavye – Ozan Doğulu
* Müzik, Düzenleme, Gitar, E-Bow – Erkan Oğur

11. *Katil Olmak*

* Müzik Düzenleme, E-Bow, Bendir – Erkan Oğur
* Piyano – Ozan Doğulu

12. *Fırat Final*

* Düzenleme, Vokal, Gitar, E-Bow – Erkan Oğur
* Klavye – Ozan Doğulu
* Söz, Müzik – İzzet Altınmeşe

Ödüller
-------

* 1997 Bogey Ödülü, Almanya
* 1998 Festróia - Tróia Uluslararası Film Festivali, Altın Yunus, Portekiz
* 19. Sinema Yazarları Derneği Türk Sineması Ödülleri

* En İyi Film (Yavuz Turgul)
* En İyi Senaryo (Yavuz Turgul)
* En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu (Melih Çardak)
* En İyi Müzik (Erkan Oğur)

Kaynakça
--------

1. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 26 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2023.
2. ↑  "Eşkıya". *boxofficeturkiye*. 7 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2021.
3. ↑  "Türk sinemasının gişe canavarları". *ntv*. 10 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2021.
4. ↑  Eşkıya, 86 yılın gişe rekortmeni, Hürriyet 24 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. URL son erişim tarihi: 13 Mart 2008.
5. ↑  Eşkıya, tahttan indi 8 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Milliyet 21 Mart 2001.
6. ↑  Türk sineması yükselişini sürdürüyor, NTVMSNBC 12 Mart 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. URL son erişim tarihi: 13 Mart 2008.
7. ↑  Yüksel, Sinem Evren. "YAVUZ TURGUL SİNEMASINDA TOPLUMSAL DEĞİŞİM VE KRİZ ANLATISI". 25 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
8. ↑  Eşkıya New York'ta, Hürriyet 24 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. URL son erişim tarihi: 13 Mart 2008.
9. ↑  Eşkıya'nın pabucu dama atıldı 22 Temmuz 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Milliyet, 20 Şubat 2004.
10. ↑  IMDb Top 250 listesi 1 Haziran 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
11. ↑  Eşkıya - Soundtrack, Discogs 26 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. URL son erişim tarihi: 11 Ekim 2016.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikisöz'de ***Eşkıya*** ile ilgili sözleri bulabilirsiniz. |

* IMDb'de *Eşkıya*
* SinemaTürk'te *Eşkıya*

| * g
* t
* d
En İyi Uluslararası Film Akademi Ödülü için Türkiye'yi temsil eden filmler |
| --- |
| 
* *Susuz Yaz* (1964)
* *Uçurtmayı Vurmasınlar* (1989)
* *Piano Piano Bacaksız* (1992)
* *Mavi Sürgün* (1993)
* *Manisa Tarzanı* (1994)
* *Eşkıya* (1997)
* *Salkım Hanımın Taneleri* (1999)
* *Kaç Para Kaç* (2000)
* *Büyük Adam Küçük Aşk* (2001)
* *9* (2002)
* *Uzak* (2003)
* *Gönül Yarası* (2005)
* *Dondurmam Gaymak* (2006)
* *Takva* (2007)
* *Üç Maymun* (2008)
* *Güneşi Gördüm* (2009)
* *Bal* (2010)
* *Bir Zamanlar Anadolu'da* (2011)
* *Ateşin Düştüğü Yer* (2012)
* *Kelebeğin Rüyası* (2013)
* *Kış Uykusu* (2014)
* *Sivas* (2015)
* *Kalandar Soğuğu* (2016)
* *Ayla* (2017)
* *Ahlat Ağacı* (2018)
* *Bağlılık Aslı* (2019)
* *7. Koğuştaki Mucize* (2020)
* *Bağlılık Hasan* (2021)
* *Kerr* (2022)
* *Kuru Otlar Üstüne* (2023)

 |

| * g
* t
* d
En İyi Film Sinema Yazarları Derneği Ödülü |
| --- |
| 
* *Otobüs* (1978)
* *Sürü* (1979)
* *Adak* (1980)
* *Bereketli Topraklar Üzerinde* (1981)
* *Ah Güzel İstanbul* (1982)
* *At* (1983)
* *Faize Hücum* (1984)
* *Pehlivan* (1985)
* *Adı Vasfiye* (1986)
* *Aaahh Belinda ve Ses* (1987)
* *Anayurt Oteli* (1988)
* *Arabesk* (1989)
* *Karartma Geceleri* (1990)
* *Camdan Kalp* (1992)
* *Gizli Yüz* (1993)
* *Gölge Oyunu* (1994)
* *Mavi Sürgün* (1994)
* *C Blok* (1995)
* *Karanlık Sular* (1996)
* *Eşkıya* (1997)
* *Masumiyet* (1998)
* *Mayıs Sıkıntısı* (1999)
* *Dar Alanda Kısa Paslaşmalar* (2000)
* *Filler ve Çimen* (2001)
* *Uzak* (2002)
* *Karşılaşma* (2003)
* *Karpuz Kabuğundan Gemiler Yapmak* (2004)
* *Babam ve Oğlum* (2005)
* *Beş Vakit* (2006)
* *Yumurta* (2007)
* *Sonbahar* (2008)
* *Hayat Var* (2009)
* *Kosmos* (2010)
* *Bir Zamanlar Anadolu'da* (2011)
* *Tepenin Ardı* (2012)
* *Zerre* (2013)
* *Kış Uykusu* (2014)
* *Abluka* (2015)
* *Ana Yurdu* (2016)
* *Koca Dünya* (2017)
* *Ahlat Ağacı* (2018)
* *Kız Kardeşler* (2019)
* *Nasipse Adayız* (2020)
* *Aşk, Büyü vs.*  (2021)

 |