**Star 1**, Star TV, Lihtenştayn'da 50.000 İsviçre frangı sermaye ile 1 Mart 1989'da kurulmuş bulunan Magic Box Incorporated AG adlı şirket tarafından Türkiye'nin ilk özel televizyon kanalı olarak, Star 1 adı ile kuruldu ve Almanya üzerinden 7 Mayıs 1990'da, her gün 18:00 ile 23:00 saatleri arasında test yayınına başladı. 11 Mayıs günü yayın süresi 12 saate çıkarıldı ve yayın saatleri 13:00 ile 01:00 saatleri arasına çekildi. 4 Ağustos 1990'da ise normal yayına başladı. Magic Box Incorporated AG'nin Türkiye temsilcisi olarak 1990 yılının Aralık ayı başında kurulan Magic Box International'ın patronları ise, Rumeli Holding'in sahibi Cem Uzan; Yapı ve Ticaret A.Ş. İmar Bankası ve Adabank'ın sahibi olan babası Kemal Uzan ile Turgut Özal'ın büyük oğlu Ahmet Özal'dı.

Anayasanın 133. maddesine göre, Türkiye'de radyo ve televizyon yayınları Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu'nun (TRT) elinde olduğundan özel televizyon kurulamıyordu. Yine anayasaya göre Türkiye'deki tüm vericiler TRT'nin elinde olduğundan verici ve link hattı bulmak gerekiyordu. Bu nedenle 3517 sayılı yasayla TRT'nin radyo-televizyon vericileri önce PTT'ye, oradan da Star 1'e devredildi.

Tarihçe
-------

### Test yayını

Test yayınına başlayan Star 1, Almanya'nın Ludwigshafen kentindeki AKK stüdyolarından Eutelsat F-5 uydusuna verdiği görüntüleri bu kentten Türkiye'ye yansıtmakta ve ilk dönemlerinde sadece özel uydu antenleriyle izlenebilmmiştir. Ülkedeki yayın tekelini TRT'ye veren anayasanın zikredilen 133. maddesi henüz yürürlükteyken özel bir televizyonun yayına başlaması, iletişim yönünden Türkiye'nin geleceğini etkileyen önemli bir dönüm noktası olmuştur. 100 milyar TL'lik bir yatırımla kurulduğu iddia edilen Magic Box'ta; şirketin yönetim kurulu başkanı ve Star 1'in genel koordinatörü unvanıyla işe başlayan Tunca Toskay, hemen hemen TRT'deki eski ekibinin tamamını buraya toplamış gibiydi. Genel müdürlüğü yürüten Mehmet Turan Akköprülü'nün yanı sıra, Ekrem Çatay ve Adem Gürses de yeni kanalda önemli görevler üstlenmişti. Asıl yayına Eylül ayında geçeceğini duyuran Star 1, günde 12 saat süreyle (13:00-01:00 arası) yaptığı test yayınlarında National Basketball Association karşılaşmaları ile bol bol yabancı müzik klibi yayınlamıştır. Bu arada yeni kanalın tanıtımı için, sinema oyuncuları başta olmak üzere birçok sporcu, yazar ve gazeteciyle yapılmış reklam spotları da sık sık Star 1 ekranına gelmiştir.

Aslında kanalın kuruluşunun resmi yoldan hiçbir engellemeye maruz kalmaması olayının içinde bizzat cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın olmadığını düşünmek mümkün değildir. Zaten Cem Duna'yı TRT genel müdürü seçtikten sonra Tunca Toskay'ı başbakanlık müşaviri olarak yanına alan ve ona özel televizyon yayınları ile ilgili bir fizibilite raporu hazırlatan da bizzat kendisidir. Ancak Tunca Toskay, başlangıçta kendisiyle yapılan bütün röportajlarda Ahmet Özal'ın Magic Box'la hiçbir organik bağı olmadığını özellikle vurgulamaya çalışmıştır. Nitekim, Ahmet Özal'ın şirkette %50 ortaklığı olduğu ve 100 bin doların üstündeki ödemeler için Cem Uzan'la birlikte imza yetkisine sahip olduğu, ancak iki ortağın anlaşmazlığa düştüğü 1991 yılı sonunda kesin bir şekilde ortaya çıkmıştır.

Mayıs ayında deneme yayınlarına başlamış olan Star 1, 1990 yılının Temmuz ayından itibaren Santa Barbara, Ateş Çemberi, Cimri, Aynadaki Yüz gibi pembe dizileri yayınlamaya başlamıştır. Özel bir kanalın kurulmasıyla ilk defa rekabetle karşı karşıya kalan TRT'deki huzursuzluk; Alp Buğdaycı, Kaan Yakupoğulları ve Rana Elik'ten sonra Gülgün Feyman, Müge Oruçkaptan gibi spikerlerin de elinden alınmasıyla artmaya başlamıştır. Ancak bardağı taşıran son damla; Star 1'in Fenerbahçe, Galatasaray, Beşiktaş ve Trabzonspor başta olmak üzere birçok Türkiye 1. Futbol Ligi takımıyla naklen yayın anlaşması imzalaması ve 4 Ağustos Cumartesi günü de Galatasaray-Fenerbahçe arasındaki özel kupa maçını naklen yayınlaması olmuştur. Ayrıca bu maçla birlikte Magic Box Star 1, normal yayına geçmiştir. O güne kadar sadece sözlü olarak yeni kanala karşı çıkan TRT, bu gelişmeler üzerine "yayın tekelini çiğnediği" gerekçesiyle yeni kanalın kapatılması için mahkemeye başvurmuştur. Bu arada SHP'nin yaptığı itirazı inceleyen Anayasa Mahkemesi de, ANAP Hükümeti'nin (II. Özal Hükümeti) çıkarttığı 3517 sayılı yasayla PTT'ye devredilen verici ve yansıtıcıların TRT'ye geri verilmesine karar vermiştir. (Vericilerin TRT'ye iade işlemi ise ancak 25 Haziran 1992'de, yani DYP-SHP koalisyonu döneminde gerçekleşecektir.) Bu beklenmeyen gelişme üzerine, gazetelere tam sayfa ilan veren Magic Box, "Star-1'in verici ve yansıtıcılarla bir ilgisi yoktur. Yayınlar doğrudan uydu sistemiyle yapılmaktadır." diye duyuru yapmıştır.

Eylül ayında yayın saatini arttıran Star 1, Adalar ve Bakırköy belediyelerinin kurduğu yansıtıcılarla o civarda artık normal antenlerle seyredilmeye başlanmış, tahmini seyirci sayısı da 5 milyona yaklaşmıştı. Özel televizyon yayınlarının yasal olup olmadığının halen tartışıldığı bir dönemde bu hizmeti sunanlar, Adalar Belediye Başkanı ANAP'lı Recep Koç ve Bakırköy Belediye Başkanı SHP'li Yıldırım Aktuna'ydı.

6 Ekim 1990 Cumartesi günü hem TRT, hem de Star 1 aynı anda yeni yayın dönemine başlayarak büyük bir rekabetin içine girmişlerdir. TRT'nin mevcut 5 kanalına rakip olan Magic Box, yeni dönemde *Bütün Çocuklarım* (*All My Children*), *Hastane Günlüğü* (*General Hospital*), *Uçak Gemisi* (*Super Carrier*) gibi yabancı diziler ve çeşitli klipler yayınlamıştır. Hatta rekabeti kızıştırmak ve daha çok seyirci çekebilmek için, *Dallas* adlı diziye yeni yayın döneminden iki hafta önce, 23 Eylül 1990 Pazar günü başlamıştır.

Aralık ayının son günlerinde gazetelere verdiği reklamlarla seyirci sayısının 20 milyona ulaştığını ilan eden Star 1, 1990'a veda edilen 91 yılbaşı gecesi izleyicilerine iki BMW ile üç Mazda otomobil hediye edeceğini de bildirmiştir. TRT ile rekabeti arttırmak için yılbaşı gecesi ekrana on bir dansöz çıkartmıştır. TRT ise o gece tek dansöz (Buse Başar) çıkartmıştır. Dönemin TRT genel müdürü Kerim Aydın Erdem bu durumu, "özel kanallarla rekabet" diye tanımlamayı tercih etmiştir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Magic Box'tan start". *Milliyet*. 7 Mayıs 1990. s. 19.
2. ↑  "Binlerce kutlamaya cevap: yayın süremizi 12 saate çıkardık". *Milliyet*. 11 Mayıs 1990. s. 19.
3. 1 2  Ümit Aktan, Spikeriz diye... kitabındaki yazısı
4. ↑  Hasan Pulur, 17 Ocak 1992 tarihli Milliyet gazetesindeki köşe yazısı
5. ↑  TV'de 7 GONG dergisi