| Osmanlı ordusu
Osmanlı İmparatorluğu arması |
| --- |
| Klasik ordu (1451-1606)
* Sipahi
* Akıncı
* Sipahi
* Yeniçeri
 |
| Orduyu modernleştirme girişimleri
* Nizâm-ı Cedîd Ordusu
* Sekbân-ı Cedîd
* Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye
* Hamidiye Alayları
 |
| Modern ordu (1861-1922)
* Modern Ordu
 |
| Donanma
* 1842-1923 arası gemi ve tekneleri
 |
| Hava Kuvvetleri
* Fesa Evrensev
* Yusuf Kenan Bey
* Vecihi Hürkuş
* Ahmet Ali Çelikten
 |
| Savaşlar
* Avrupa
	+ Bizans
	+ Avusturya
	+ Hırvatistan
	+ Lehistan
	+ Venedik
	+ Portekiz
	+ Rus
* Yakın Doğu
	+ İran
* Asya
* Afrika
 |
| * g
* t
* d
 |

Yeşilköy Havaalanı, 1911
**Osmanlı tayyare bölükleri**, Osmanlı İmparatorluğu'nun kara ve deniz kuvvetlerine ait askerî hava bölükleridir. Osmanlı askerî havacılığının tarihi Haziran 1909 veya Temmuz 1911'e kadar uzanmaktadır. Türk Hava Kuvvetleri, Yüzbaşı Fesa Bey (Evrensev) ve Mülazım-ı Evvel Yusuf Kenan Bey'in 1911'de uçuş eğitimi için Fransa'ya gönderilmesini askerî havacılığının başlangıcı sayarak, 2011 yılında havacılığın 100. yıldönümünü kutladı.

Havacılık Komisyonu
-------------------

Haziran 1909'da Paris'teki Uluslararası Havacılık Konferansı'na iki Osmanlı pilotunu göndermesiyle Osmanlı İmparatorluğu'nun askerî havacılığının ilk adımı atıldı. Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa tarafından temelleri atılan Osmanlı askerî havacılığı, 1911 yılında Fen Kıtaları Müstahkem Genel Müfettişliği 2. Şubesi bünyesinde Havacılık Komisyonu adıyla faaliyete geçirilmiştir. Havacılık Komisyonu'nun temellerini Fransa'dan satın alınan biri 25 Beygirlik, biri de 50 Beygirlik iki uçak oluşturmuştur.

Askerî havacılığın başlangıcı
-----------------------------

Fesa Bey (Evrensev)
Hava desteğinin önemine şahit olan Osmanlı Devleti kendi askeri hava gücünü oluşturmaya karar vermişti. Bu amaçla, savaş uçuşu eğitimine katılmaları için 1910'un sonlarında Avrupa'ya subaylar gönderildi. Fakat, kötü hayat koşullarından dolayı program iptal edildi ve subaylar 1911 ilkbaharında İstanbul'a döndüler. Zamanın Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa askeri havacılık fikrini desteklemeye devam etti ve 1911'de yapılan denemelerde en yüksek manevra punlarını alan subaylar olan Yüzbaşı Fesa Bey ve Mülazım-ı Evvel Yusuf Kenan Bey'i daha iyi uçuş eğitimi almaları için Fransa'ya gönderdi.

1911'in sonlarında Süreyya İlmen, *Harbiye Bakanlığı Fen Kıtaları Müstahkem Genel Müfettişliği*'ne bağlı *Havacılık Komisyonu*'nu kurmakla görevlendirildi.

21 Şubat 1912'de Fesa ve Yusuf Kenan uçuş eğitimlerini tamamladılar ve 780. ve 797. Fransız havacılık diplomalarıyla eve döndüler. Aynı yıl, sekiz subay daha Fransa'ya uçuş eğitimine gönderildi.

1911 Trablusgarp Savaşı'nın patlak vermesiyle dünyadaki ilk hava saldırısının fitili de ateşlendi. İtalya, bu savaşta keşif ve bombalama uçuşu yapmak üzere getirdiği uçaklarını kullanmıştı. Dünyanın ilk hava harekâtına sahne olan bu savaşta, Osmanlı ordusu hiçbir şekilde uçak ve balon kullanamadı.

Balkan Savaşları
----------------

Balkan Harbinde Osmanlı tayyarecileri, 1912
1912 yılında ise başlayan Balkan Savaşlarında, Deperdussin, Bleriot, Harlan ve Mars tipi uçaklarla Osmanlı tayyare bölükleri kendini mümkün olduğunca göstermiştir.

İstanbul-Kahire Seferi
----------------------

Yüzbaşı Fethi, Üsteğmen Nuri, Üsteğmen Sadık'ın Şam'da, Emevi Camii'nin avlusunda Selahaddin Eyyubi'nin türbesi yanında bulunan mezarları
Balkan Savaşının acı hatıralarını silmek ve Türk Havacılığını tanıtmak için Harbiye Nazırı Enver Paşa, iki tayyarelik bir filonun Kahire’ye gitmesini kararlaştırdı. Bu yolculuğa Bleriot marka "Muavenet-i Milliye" uçağıyla, Deperdussine marka "Prens Celaleddin" uçağı katılmıştır. İstanbul’dan hareketle Eskişehir, Afyon, Konya, Ulukışla, Adana, Halep, Humus, Beyrut, Şam, Kudüs, El-Ariş, Port-Said, Kahire ve İskenderiye’den oluşan toplam 25 saat ve 2515 km'lik bir güzergâh üzerinden yürütülecekti. Seyahat 8 Şubat 1914'te İstanbul Yeşilköy’den başlamıştır. Törene Enver, Talat ve Cemal Paşalar katılmıştır. Şam’a ulaşan Fethi Bey ve Rasıt Sadık Bey, Kudüs’e gitmek için 27 Şubat’ta Şam’dan havalanmışsa da, bir süre sonra uçakları Taberiye Gölü yakınlarında düşmüştür. Bu uçuşu tamamlamak için üç sefer daha gerçekleştirilmiştir.

| Uçuş | Mürettebat | Uçak tipi | Uçak adı |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Pilot Fethi (Şehit – 27 Şubat 1914) Rasıt Sadık (Şehit – 27 Şubat 1914) | Bleriot | Muavenet-i Milliye |
| 2 | Pilot Nuri (Şehit – 11 Mart 1914) Rasıt İsmail Hakkı | Deperdussin | Şehzade Celaleddin |
| 3 | Pilot Salim (İlkuçan) Rasıt Kemal Bey | Bleriot | Ertuğrul |
| 4 | Pilot Salim (İlkuçan) Rasıt Kemal Bey | Bleriot | Edremit |

Birinci Dünya Savaşı
--------------------

I. Dünya Savaşı döneminde, müttefik olunan Almanya'dan gizlice getirilen uçaklar ve düşmandan ele geçirilen uçaklar kullanıldı. Savaşın pek çok döneminde hava harekâtı yetersizliklerden ötürü kısıtlandı, ancak yine de kayda değer uçuşlar yapıldı.

Dört yıl süren savaştan sonra imzalanan antlaşmayla ordu dağıtıldı. Tayyare bölükleri lağvedildi. Kurtuluş Savaşının hazırlık evresinde, Birinci Dünya Savaşından kalma uçaklar onarılmaya başlandı. İtalya'dan satın alınan Spad 13 tipi birkaç uçakla da yeniden birlikler oluşturuldu ve sevkiyatlar başladı.

Ayrıca bakınız
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Osmanlı tayyare bölükleri*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Türk Hava Kuvvetleri
* Tayyare Mektebi

Notlar
------

1. ↑  Türkiye'deki çağdaş kaynaklarında bazen bariz abartma olan "Osmanlı Hava Kuvvetleri" terimi kullanılmaktadır. (Edward J. Erickson'a göre, Edward J. Erickson, Ordered To Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, "Appendix D The Ottoman Aviation Inspectorate and Aviation Squadrons", ISBN 0-313-31516-7, p. 227.)

Kaynakça
--------

1. 1 2  Hamit Palabiyik, *Turkish Public Administration: From Tradition to the Modern Age*, USAK Books, 2008, ISBN 978-605-4030-01-9, p. 85.
2. ↑  "Story of Turkish Aviation in 'Turkey in the First World War' website". 29 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Haziran 2012.
3. ↑  "Founding", Turkish Air Force official website 7 Ekim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
4. 1 2  ""Türk Hava Kuvvetleri 100 Yaşında", Türk Hava Kuvvetleri resmî websitesi". 26 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Haziran 2012.
5. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 30 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2014.
6. ↑  "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 29 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Ekim 2014.

| * g
* t
* d
Osmanlı ordusu |
| --- |
| Klasik dönem | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kapıkulu | 

|  |  |
| --- | --- |
| Piyade | 
* Acemi Ocağı
* Bostancı Ocağı
* Cebeci Ocağı
* Humbaracı Ocağı
* Lağımcı Ocağı
* Saka
* Solaklar
* Top Arabacıları Ocağı
* Topçu Ocağı
* Yeniçeri Ocağı

 |
| Süvari | 
* Altı Bölük Halkı
* Sağ Garipler
* Sağ Ulufeciler
* Silahtar
* Sipahi
* Sol Garipler
* Sol Ulufeciler

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Kapıkulu okulları | 
* Humbarahane

 |

 |
| Eyalet askerleri | 

|  |  |
| --- | --- |
| Yerli kulu | 
* Azab
* Canbâzân
* Cerehor
* İcareli
* Müsellem
* Sekban

 |
| Serhat kulu | 
* Akıncı
* Beşli
* Deliler
* Gönüllü
* Tımarlı sipahi

 |

 |

 |  |
| Modernleşme | 
* Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye
* Eşkinci Ocağı
* Hamidiye Alayları
* Nizâm-ı Cedîd
* Sekbân-ı Cedîd

 |
| Modern dönem | 
* Osmanlı ordusu (modern dönem)

 |
| Donanma | 
* Forsa
* Haliç Tersaneleri
* Kaptan-ı derya

 |
| Hava | 
* Osmanlı tayyare bölükleri

 |
| Eğitim | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kara Okulları | 
* Kara Harp Okulu
* Mühendishane-i Berrî-i Hümâyûn

 |
| Donanma Okulları | 
* Deniz Harp Okulu
* Mühendishane-i Bahr-i Hümâyun

 |
| Havacılık Okulu | 
* Hava Harp Okulu
* Tayyare Mektebi

 |
| Tıbbi Okullar | 
* Askeri Baytar Mektebi
* Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi
* Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane

 |

 |
| Rütbeleri | 
* Osmanlı İmparatorluğu'nun askerî rütbeleri

 |