**Henri Laborit** (21 Kasım 1914 - 18 Mayıs 1995) Fransız cerrah, nörobiyolog, yazar ve filozoftur. 1952'de Laborit, klorpromazin ilacının geliştirilmesinde etkili oldu, bulgularını yayınladı ve üç psikiyatristi, bir hasta üzerinde ilacı test etmeye ikna etti. Çalışmalarıyla tanınan Laborit, anestezi arayan bir cerrah olarak, kendi keşiflerini yapan ve iddiaları yarışan psikiyatrlarla anlaşmazlığa düştü.

Laborit, etolojik laboratuvar araştırmasını kabalaştırdığı ve disiplinlerarasılığın güçlü bir savunucusu olarak, sistem düşüncesi yoluyla onu diğer birkaç disiplinden gelen bilgilerle birleştirdiği birkaç kitap yazdı. Yazılarının anarşist düşüncede derin kökleri olduğu da görülebilmekteydi. Bilimin gereklerinden ve üniversite hayatının kısıtlamalarından kişisel olarak rahatsız değildi. Akademiden bağımsızlığını sürdürdü ve hiçbir zaman bilimin taraftarlarından talep ettiği düzenli sonuçları üretmeye çalışmadı.

Ailesi ve ilk yılları
---------------------

Henri Laborit, 1914 yılında Hanoi, Fransız Hindiçini'nde doğdu. Babası bir doktor ve sömürge subayıydı ve 1920 yılında tetanozdan öldü. Laborit 12 yaşında tüberküloza yakalandı. Paris'te bir bakalorya kazandı. Hindiçini'nde bir hastane gemisinde iki yıl geçirdi. Bordeaux'daki Donanma Sağlık Servisi'ndeki sınavları geçerek donanma doktoru oldu. Bizerte, Sidi Abdallah'a gönderildi. Tanınma seçeneklerinin daha iyi olacağını hissederek cerrah olmayı tercih etti. Dünya Savaşı sırasında, Dunkerque'nin tahliyesine tanık olduğu Sirocco torpido botunda görev yaptı ve ardından bu bot Almanlar tarafından batırıldı. Onu alan bir İngiliz şalopa tarafından kurtarıldı. Fransız Askeri Haçı'nı ayrıcalıkla kazandı. Daha sonra Dakar'da görevlendirildi. 1949 yılında Paris'teki Val-de-Grâce hastanesine atandı.

Klorpromazin
------------

Laborit, klorpromazinin potansiyel psikiyatrik kullanımlarını fark eden ilk kişiydi. Anesteziyoloji bilimi 1930'lardan beri yeniydi. Cerrahlar bazen anesteziden sorumluydu ve bir Fransız donanma cerrahı olarak Laborit, ameliyatları sonucunda hastaların öldüğünü görmüştü. Anesteziyoloji alanında araştırmacı oldu. Laborit'in anestezi hakkındaki fikirleri arasında güçlendirilmiş anestezi, bazal metabolizmayı düşürme ve vücut sıcaklığını düşürme (yapay kış uykusu olarak adlandırılır) vardı. Prokain, sentetik antihistaminikler, Diparcol (dietazin), tetraetilamonyum bromür ve B1 vitamini kullanımını savundu. Morfin kullanmayı sevmiyordu. Bizerte'de geçirdiği yıllarda, hastaları ameliyattan önce daha rahat hale getirmek için antihistamin prometazin kullanımına ve anesteziye katkıda bulunmaya ilgi duymaya başladı. Bu gözlemler daha sonra klorpromazine olan ilgisinin habercisi oldu.

Pierre Huguenard ile Laborit, ameliyat sırasında ve sonrasında yaşadıkları şok ve stresi azaltmak için hastalara verilebilecek bir ilaç kombinasyonu olan litik kokteyli icat etti. Huguenard, o zamanlar Diparcol ve Dolossal ticari isimleri altında bir prometazin ve petidin kombinasyonu ile başarı elde etti ve Laborit'e bulgusunu anlattı. Laborit, hastaları yapay kış uykusuna sokmanın stres reaksiyonlarının bazı yönlerini önleyeceğini düşündü. Bu ilaçlar vücutların soğumaya tepkilerini durdurmasını sağlıyordu.

Laborit, Rhône-Poulenc'e (Adı sonradan Sanofi olan bir ilaç şirketi) merkezi sinir sisteminin stabilizasyonunu optimize eden antihistaminikler geliştirmelerini önerdi. Orada kimyager Paul Charpentier, mevcut ilaç difenhidramini (Benadryl, Dramamine, Sominex) geliştirmeye çalışan bir grubun başındaydı. Böylece Charpentier, bir klor atomu ekleyerek yeni bir fenotiyazin dizisi oluşturdu. Simone Courvoisier bunu laboratuvar fareleri üzerinde test etti ve RP 4560'ın (daha sonra klorpromazin olarak bilinen klorlu promazin) epinefrinin etkilerini tersine çevirebileceğini ve bir ilgisizlik veya kayıtsızlık durumuna neden olabileceğini keşfetti. Rhône-Poulenc ilacı Avrupa'da kusma, ağrı, mide bulantısı ve kasılmalar için 1952'de Largactil olarak pazarladı.

Laborit, Huguenard ve R. Alluaume, Şubat 1952'de *La Presse Médicale*'de "Yeni bir bitkisel stabilizatör: 4560 RP"yi tanıtan makalesini yayımladı. Max Bennett'a göre, ilacın "ilgisizlik" oluşturma etkisinden, bu özelliğin onu psikiyatrik kullanıma sokma olasılığıyla birlikte bahsediliyordu.

Aralık 1951'de Rhône-Poulenc'teki sentezinin hemen ardından Laborit, yaralı askerlerde şoku azaltmak amacıyla test etmek için 4560 RP numunesi istedi. Bu ilaçla tedavi edilen kişilerin çevrelerine karşı ilgilerinin azaldığını gözlemlemesi, onu Hamon, Paraire ve Velluz tarafından antipsikotiklerin ilk testini önermeye yöneltti. 24 yaşındaki mani hastası, 20 günlük klorpromazin ve barbitürat tedavisinin ardından Val-de-Grâce'den taburcu edildi ve "normal bir hayata dönmeye" hazır hâle geldi.

Ciddi yan etkileri olmasına rağmen klorpromazin "ciddi akıl hastalığının çehresini değiştirmeye yardımcı oldu" ve birçok hastanın akıl hastanelerinin dışında yaşamasına izin verdi. Amerika Birleşik Devletleri'nde akıl hastanelerinde yatan hasta nüfusu 1955 yılında 559.000'den on yıl sonra 452.000'e düştü.

Lasker ödülü
------------

Laborit, klorpromazinin genel kullanımına yönelik katkılarından dolayı 1957 yılında prestijli Lasker-DeBakey Klinik Tıbbi Araştırma Ödülü'nü Pierre Deniker ve Heinz Lehmann ile paylaştı. Keşif için kimse Nobel Ödülü kazanmadı ve ödülü kazanmak isteyen Sainte-Anne Hastane Merkezi'nden Jean Delay, Nobel komitesinde oturdu ancak ödülün Laborit'e verilmesine karşı çıktı. Laborit, hayatının geri kalanında kendisini Sainte-Anne hastanesinin personeli ile anlaşmazlık içinde buldu.

1957 yılında Lasker Vakfı, her ikisi de reserpini akıl hastalığı tedavisi olarak ilerleten Nathan S. Kline ve Robert H. Noce'nin yanı sıra yüksek tansiyonu reserpinle tedavi ettiği için Rustom Jal Vakil'i ve virüs anlayışına öncülük ettiği için Richard E. Shope'u da tanıdı.

Kariyeri
--------

Laborit, Paris'teki Boucicault Hastanesinde Laboratoire d'Eutonologie'nin müdürü oldu. İlgi alanları arasında psikotrop ilaçlar ve bellek vardı.

Alexander Zaytsev, 1874'te GHB'yi sentezledi ve Laborit ilacı 1960 yılında sentezledi. GHB'yi nörotransmiter GABA'nın öncüsü olarak araştırıyordu. Laborit, Eylül 1964'te *Uluslararası Nörofarmakoloji Dergisi*'nde "Sodyum 4-hidroksibutirat" yayımladı.

Ödüller ve kültürel göndermeler
-------------------------------

Laborit, Croix de Guerre'yi seçkin bir şekilde aldı. 1953 yılında Legion of Honor Şövalyesi seçildi. 1957 yılında Rhône-Poulenc adına Amerika Birleşik Devletleri'ne seyahat ettikten sonra paylaştığı Lasker-DeBakey Klinik Tıbbi Araştırma Ödülü'nü aldı. 

Laborit'in fikirleri, kendi oynadığı Alain Resnais 1980 yapımı *Mon oncle d'Amérique* filminde işlendi.

Laborit, Salvador Dalí ile okuduğu ancak anlamadığı kitaplarından biri hakkında röportaj yaptı.

Ölümü ve mirası
---------------

 Laborit'in çalıştığı ve üç psikiyatristin 1952'de klorpromazini test ettiği Val-de-Grâce
Healy, Laborit'in tanınması konusunda aldatıldığını hissettiğini ve acı bir adam olarak öldüğünü yazdı. Healy, rekoru düzeltmek için birkaç girişim kaydetti: Jean Thuillier'in Delay ve Deniker ve Laborit'e atıfta bulunan 1980 tarihli bir kitabı, Ann Caldwell'in Laborit'in yanında yer alan 1960'lardaki bir kitabı ve Judith Swazey'nin 1974 tarihli bir kitabı, *Chlorpromazine in Psychiatry* her iki tarafa da yer verdi. Rhône-Poulenc tarafından 1992'de yapılan bir anmada, anestezi hakkında Laborit'i, klorpromazinin psikiyatriye uygulanması konusunda Deniker ve Delay'i onurlandırdı. 1994 yılında, Val-de-Grâce'in kuruluşunun 200. yıldönümünde, 1952'de Laborit, Harmon, Paraire ve Velluz tarafından klorpromazin keşfinin anısına oraya bir plaket yerleştirildi.

Laborit, Fransa'da karmaşıklık teorisinin ve öz-örgütlenmenin öncülerinden biriydi ve "Groupe des Dix" ile yaptığı toplantılarda "karmaşık düşünce"yi başlatan kişiydi. "Karmaşık düşünce" daha sonra Edgar Morin tarafından popüler hale getirildi.

Yayımlar
--------

* *Fransızca: Physiologie et biologie du système nerveux végétatif au service de la chirurgie* (1950)
* *Fransızca: L’anesthésie facilitée par les synergies médicamenteuses* (1951)
* *Fransızca: Réaction organique à l'agression et choc* (1952)
* *Fransızca: Pratique de l’hibernothérapie en chirurgie et en médecine* (1954)
* *Fransızca: Résistance et soumission en physio-biologie : l’hibernation artificielle* (1954)
* *Fransızca: Excitabilité neuro-musculaire et équilibre ionique. Intérêt pratique en chirurgie et hibernothérapie* (1955)
* *Fransızca: Le delirium tremens* (1956)
* *Fransızca: Bases physio-biologiques et principes généraux de réanimation* (1958)
* *Fransızca: Les destins de la vie et de l’homme. Controverses par lettres sur des thèmes biologiques* (1959)
* *Fransızca: Physiologie humaine (cellulaire et organique)* (1961)
* *Fransızca: Du soleil à l’homme* (1963)
* *Fransızca: Les régulations métaboliques* (1965)
* *Fransızca: Biologie et structure* (1968)
* *Fransızca: Neurophysiologie. Aspects métaboliques et pharmacologiques* (1969)
* *Fransızca: L’Homme imaginant : Essai de biologie politique* (1970)
* *Fransızca: L’homme et la ville* (1971)
* *Fransızca: L’agressivité détournée : Introduction à une biologie du comportement social* (1970)
* *Fransızca: La Société informationnelle : Idées pour l’autogestion* (1973)
* *Fransızca: Les Comportements : Biologie, physiologie, pharmacologie* (1973)
* *Fransızca: La Nouvelle grille* (1974)
* *Fransızca: Éloge de la fuite* (1976)
* *Fransızca: Discours sans méthode* (1978)
* *Fransızca: L’Inhibition de l’action* (1979)
* *Fransızca: La Colombe assassinée* (1983)
* *Fransızca: Dieu ne joue pas aux dés* (1987)
* *Fransızca: La vie antérieure* (1987)
* *Fransızca: Les récepteurs centraux et la transduction de signaux* (1990)
* *Fransızca: L’esprit dans le grenier* (1992)
* *Fransızca: Étoiles et molécules* (1992)
* *Fransızca: La légende des comportements* (1994)
* *Fransızca: Une Vie - Derniers entretiens* (1996)

Notlar
------

1. ↑  E. Fuller Torrey'den alıntı yapan *Frontline*, 1955'ten 1994'e kadar ABD kamu psikiyatri hastanelerindeki ağır akıl hastası sayısının klorpromazinin kullanılmaya başlanmasının bir sonucu olarak 558.239'dan 71.619'a düştüğünü söylüyor.

Kaynakça
--------

1. 1 2  Kunz, M.D. Edward (Mart 2014). "Henri Laborit and the inhibition of action". *Dialogues in Clinical Neuroscience*. Institut La Conférence Hippocrate – Servier Research Group. **16** (1): 113-117. doi:10.31887/DCNS.2014.16.1/ekunz. PMC 3984888 $2. PMID 24733976.
2. 1 2 3 4 5  Desmonts, Jean-Marie (2004). *Yesterday's Anaesthesia* (PDF). Paris: Glyphe & Biotem éditions. ss. 11, 55, 82, 83, 84. ISBN 2-911119-50-9. 18 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 14 Eylül 2016.
3. 1 2 3 4  "Paul Charpentier, Henri-Marie Laborit, Simone Courvoisier, Jean Delay, and Pierre Deniker". *Science History Institute*. 20 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2018.
4. 1 2 3  Ban, Thomas A. (3 Ağustos 2007). "Fifty Years Chlorpromazine: A Historical Perspective". *Neuropsychiatric Disease and Treatment*. **3** (4): 495-500. PMC 2655089 $2. PMID 19300578.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Healy 2002.
6. ↑  Their paper is apparently not available online. Google scholar finds: Laborit, H. (13 Şubat 1952). P. Huguenard, and R. Alluaume. "A new vegetative stabilizer: 4560 RP". *La Presse Médicale*. **60** (10): 206-208. PMID 14957790. 16 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2016.
7. ↑  Bennett, Max R. (2003). *History of the Synapse*. CRC Press. s. 90. ISBN 0203302540. 18 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2016 – Google Books vasıtasıyla.
8. ↑  Shorter, Edward (1997). *A History of Psychiatry*. John Wiley & Sons. s. 248. ISBN 978-0471245315.
9. ↑  Diaz, Jaime. How Drugs Influence Behavior. Englewood Cliffs: Prentice Hall, 1996.
10. ↑  "Deinstitutionalization: A Psychiatric "Titanic"". WGBH Educational Foundation. 10 Mayıs 2005. 20 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2016.
11. ↑  "1957 Lasker Awards". Albert And Mary Lasker Foundation. 20 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2016.
12. ↑  Expert Committee on Drug Dependence (4 Haziran 2012). "Gamma-hydroxybutyric acid (GHB): Critical Review Report" (PDF). Dünya Sağlık Örgütü. 12 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 17 Eylül 2016.
13. ↑  Laborit, H. (Eylül 1964). "Sodium 4-hydroxybutyrate". *International Journal of Neuropharmacology*. **3** (4): 433-451. doi:10.1016/0028-3908(64)90074-7. ISSN 0375-9458. PMID 14334876.
14. ↑  "My American Uncle". Internet Movie Database (Amazon). 16 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2016.
15. ↑  "Le Groupe des Dix", Brigitte Chamak, Éditions du Rocher, Monaco, 1997

Daha fazla okuma
----------------

* Healy, David (2002). *The Creation of Psychopharmacology*. Harvard University Press. ISBN 0-674-00619-4.

Dış bağlantılar
---------------

* IMDb'de Henri Laborit

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 6002915
* BNF: cb11910399s (data)
* CANTIC: a10110367
* CiNii: DA01888524
* GND: 118901648
* ISNI: 0000 0001 1037 6544
* LCCN: n50041309
* LNB: 000020784
* NDL: 00469988
* NKC: nlk20020107821
* NLA: 35287153
* NLI: 987007274273205171
* NLK: KAC2020Q1416
* NSK: 000110506
* NTA: 068511418
* RERO: 02-A003487067
* SUDOC: 02766368X
* Trove: 898269
* VIAF: 9848693
* WorldCat: lccn-n50041309

 |