W. E. B. Du Bois (1918)
**William Edward Burghardt Du Bois** kısa adıyla, **W. E. B. Du Bois** (23 Şubat 1868 - 27 Ağustos 1963), Amerikalı sosyolog. 20. yüzyılın ilk yarısında ABD'de Siyah protesto hareketinin en önemli önderidir. 1909'da Siyahları Geliştirme Ulusal Derneği'nin (**NAACP**) oluşturulmasına katkıda bulundu.1910-1934 arasında derneğin yayın organı **Crisis'**in yönetmenliğini yapmıştır.

Meslek yaşamının ilk yılları
----------------------------

1888'de Tennessee'nin Nashville kentinde, Siyahların gittiği Fisk Üniversitesi'nden mezun oldu. 1895'te Harvard Üniversitesi'nde doktorasını tamamladı. Doktora tezi *The Suppression of the African Slave-Trade to the United States of America 1638-1870* (1638-1870 arasında ABD'ye Yönelik Afrikalı Köle Ticaretinin Yasaklanması) 1896'da yayımlandı. Doktorasını tarih dalında yapmış olmasına karşın geniş kapsamlı bir sosyal bilimler eğitimi alan Du Bois, sosyologların ırk ilişkileri konusunda kuramlar geliştirdiği bir sırada, Siyahların içinde bulunduğu mkoşullara ilişkin deneysel araştırmalar yapıyordu.On yıldan fazla ABD'deki Siyahlara ilişkin sosyolojik ilişkilerle uğraştı.Bu araştırmalarının sonucunda 1897-1914 arasında, o sırada ders verdiği Atlanta Üniversitesi'nde 16 monografi ve ABD'deki Siyah topluluğun durumuna ilişkin ilk inceleme olan *The Philadelphia Negro; A Social Study*; (1899; Philadelphialı Zenci; Toplumsal bir inceleme) yayımladı.Başlangıçta sosyal bilimlerin ırk sorununu çözecek bilgileri sağlayabileceğine inanıyordu, ama giderek linç, angarya, yurttaşlık haklarından yoksun bırakma, Jim Crow ırk ayrımı yasaları, ırkçı saldırılar ve çatışmalarla dolu bir ortamda toplumsal değişmenin, ancak ajitasyon ve protesto yoluyla gerçekleşebileceği sonucuna vardı.Bu yüzden de dönemin en etkin Siyah önderi olan ve uzlaşmacı bir felsefe aşılayan Booker T. Washington Siyahların ırk ayrımını şimdilik kabul etmelerini öneriyor, çok çalışıp ekonomik kazanç sağlayarak yükselmeleri gerektiğini, böylelikle beyazların saygısını kazanacaklarını ileri sürüyordu.Du Bois 1903'te yayımlanan ünlü kitabı *The Souls of Black Folk* (Siyah İnsanların Ruhları) Washington'ın stratejisinin Siyah insanı baskıdan kurtarmaya değil, yalnızca bu baskının sürmesine hizmet edeceğini ileri sürdü.Bu eleştiri Siyah aydınlar arasında Booker T. Washington'a karşı muhalefeti netleştirdi.Böylece Siyah topluluğun önderleri iki kanatta kutuplaştı:Washington'ın tutucu yandaşları ve radikal muhalifleri.

İki yıl sonra 1905'te, Du Bois, temelde Booker T. Washington'ın programına saldırmayı amaçlayan Niyagara Hareketi'nin kurucu önderliğini üstlendi. 1909'a değin yılda bir kez toplanan bu küçük örgüt, iç kavgalar ve Washington'ın muhalefeti nedeniyle gücünü önemli ölçüde yitirdi. Ama 1909'da kurulan, bütün ırkların üyelerine açık NAACP'nin ideolijik öncüsü ve doğrudan esin kaynağı olarak önem kazandı. NAACP'nin kurulmasında etkin rol oynayan Du Bois, derneğin araştırma müdürü ve dergisi Crisis'in yayın yönetmeni oldu. 1910-1934 arasında, Siyah protesto hareketinin propagandacısı olarak orta sınıftan Siyahlar ile ilerici beyazlar arasında eşi görülmemiş bir nüfuz sağladı.

Ham Niyagara Hareketi'nde, hem de NAACP içinde temel olarak ırklar arasında birleşme yanlısı bir tutum takınmakla birlikte, düşüncelerinde ayrılıkçı-milliyetçi eğilimler değişen derecelerde de olsa, her zaman kendini gösterdi. The Souls of Black Folk'ta Siyah Amerikalıların içinde bulunduğu ikiliği şöyle dile getirdi:

*Kişi her zaman ikiliğini hisseder:Bir Amerikalı, bir Zenci; iki ruh, iki düşünce, iki uzlaşmaz çekişme; tek bir Siyah bedende çatışan iki ideal, yalnızca bu bedenin ayrılmaz gücü onu parçalara ayırıp dağılmaktan korur... O kişi, lanetlenmeksizin, hemcinslerinin hakaretine uğramaksızın, Fırsat'ın kapıları yüzüne çarpılmaksızın bir insanın hem Zenci, hem de bir Amerikalı olabilmesini arzular*

Siyah milliyetçiliği ve sosyalizm
---------------------------------

Du Bois'nin Siyah milliyetçiliği çeşitli biçimler almıştır.Bunlardan birincisi ve en ağır basanı, önde gelen savunucularından olduğu Panafrikanizmdi. Bu görüşe göre, Afrika kökenli bütün insanların çıkarları ortaktı ve özgürlük mücadelesinde birlikte çalışmaları gerekirdi. 1900'de Londra'da toplanan ilk Panafrika Konferansı'nın önderi olan Du Bois, 1919-1927 arasında düzenlenen dört Panafrika Kongresi'nin (PAC) de mimarı oldu. Dile getirdiği ikinci bir milliyetçililik kültürel nitelikliydi. Crisis'in yayın yönetmeni sıfatıyla Siyah edebiyatının ve sanatının gelişimini özendirdi ve okurlarını *Siyahtaki Güzellik'*i görmeye çağırdı. Du Bois'nin Siyah milliyetçiliğinin üçüncü bir biçimi Siyahların, ekonomideki ırk ayrımına ve Siyahların yoksulluğuna karşı bir silah olarak, üretici ve tüketici kooperatiflerinden oluşan bir *grup ekonomisi* geliştirmeleri gerektiği yolundaki inancında görülür. Du Bois'nin 1930'lardaki ekonomik bunalım sırasında özellikle önem kazanan bu görüşü, NAACP içinde ideolojik bir çatışmanın ortaya çıkışını hızlandırmıştır.

Du Bois 1934'te NAACP'yi kitlelerin sorunlarını göz ardı edip Siyah burjuvazinin çıkarlarına hizmet etmekle suçlayarak bu örgütten ve Crisis'in yayın yönetmenliğinden ayrıldı. Kooperatfilere duyduğu ilgi, milliyetçiliğinin Marksist eğilimlerinden kaynaklanan bir parçasıydı. 20. yüzyıla girerken Du Bois, Siyah kapitalizmini ve Siyah girişimcilerin Siyahlarca desteklenmesini savunmuştu. Ama 1905 dolaylarında sosyalist öğretilere eğilim gösterdi. 1912'de, yalnızca kısa bir süre için Sosyalist Parti üyesi olduysa da, Marksizme ölünceye değin yakınlık duydu.

NAACP'den ayrıldıktan sonra Atlanta Üniversitesi'ne dönerek sonraki 10 yılını öğretim ve araştırmaya adadı. 1940'ta Atlanta Üniversitesi'nin *ırk ve kültür dergisi* Phylon'u kurdu.1945'te, genel yayın yönetmenliğine getirildiği, tasarı halindeki bir Siyah ansiklopedisinin hazırlık cildini yayımladı. Ayrıca, bu dönemde iki önemli kitap yazdı. *Black Reconstruction: An Essay Toward a History of the Part Which Black Folk Played in the Attempt to Reconstruct Democracy in America, 1860-1880* (1935; Siyahların Yeniden İnşası: Amerika'da Demokrasinin Yeniden İnşası Girişiminde Siyah Halkın Oynadığı Rolün Tarihine Yönelik Bir Deneme, 1860-1880), Amerikan İç Savaşı sonrasında Birlik'ten ayrılan Güney eyaletlerinin Kongre'nin isteklerine uygun olarak yeniden örgütlendiği Yeniden İnşa Döneminin (1865-1877) önemli bir Marksist yorumuydu. Bu yapıtın asıl önemi ise, Amerikan tarihinin bu kritik döneminde Siyahların hakkında var olan bilgilerden ilk kez bir senteze varmasındaydı. 1940'ta De Bois'nin, *Dusk of Dawn:An Essay Toward an Autobiography of a Race Concept* (Şafağın Alacakaranlığı: Irk kavramının Otobiyografisine Yönelik Bir Deneme)adlı kitabı yayımlandı. Du Bois bu parlak yapıtında kendi meslek yaşamı aracılığıyla, Siyah-beyaz çatışmasının değişen ve karmaşık yanlarını gözler önüne serdi; Afrika ve Afroamerikan özgürlük mücadelelerindeki kendi rolünü açıkladı.

Atlanta Üniversitesi'nde geçirdiği bu verimli 10 yılın ardından bir kez daha NAACP'de bir araştırma görevine geldi. NAACP ile bu kısa bağlantısı ikinci bir şiddetli çatışma ile 1948'de sona erdi. Du Bois bundan sonra siyasi görüşlerinde va yazılarında sürekli sola kaydı. Sovyet yanlısı görülen Du Bois, 1951'de yabancı bir devletin gayriresmî ajanı olmakla suçlandı. Federal yargıç beraatına karar verdiyse de, artık ABD hakkında her zamankinden de büyük bir düş kırıklığına uğramıştı. 1958'de Lenin Barış Ödülü'nü aldı. 1961'de Komünist Parti'ye giren ve ABD'den ayrılıp Gana'ya yerleşen Du Bois bir yıl kadar sonra Amerikan vatandaşlığını reddetti.

Yayımlanan başlıca iki yaşamöyküsü Francis L. Broderick'in *W.E.B. Du Bois: Nrgro Leader in a Time of Crisis'*i (1959; W.E.B. Du Bois: Bunalım Zamanının Zenci Önderi) ve Elliot M. Rudwick'in W.E.B. Du Bois: Propagandist of the Negro Protest'idir (1968; W.E.B. Du Bois: Zenci Protestosunun Propagandacısı)

| * g
* t
* d
Lenin Barış Ödülü sahipleri |
| --- |
| 1950'li yıllar | **1950**: Frédéric Joliot-Curie -
Song Qingling -
Hewlett Johnson -
Eugénie Cotton -
Arthur Moulton -
Pak Chong Ae -
Heriberto Jara Corona •
**1951**: Guo Moruo -
Monica Felton -
Oyama Ikuo -
Pietro Nenni -
Anna Seghers -
Jorge Amado •
**1952**: Johannes Becher -
Eliza Branco -
İlya Ehrenburg -
James Gareth Endicott -
Yves Farge -
Saifuddin Kitchlew -
Paul Robeson • **1953**: Andrea Andreen -
John Desmond Bernal -
Isabelle Blume -
Howard Fast -
Andrew Gaggiero -
Leon Kruczkowski -
Pablo Neruda -
Nina Vasilevna Popova -
Sahib-singh Sokhey -
Pierre Cot • **1954**: Alain Le Léap -
Baldomero Sanincano -
Prijono -
Bertolt Brecht -
André Bonnard -
Thakin Kodaw Hmaing -
Felix Iversen -
Nicolás Guillén -
Denis Nowell Pritt • **1955**: Lázaro Cárdenas -
Mohammed Al-Ashmar -
Joseph Wirth -
Tôn Đức Thắng -
Akiko Seki -
Ragnar Forbeck • **1957**: Louis Aragon -
Emmanuel d'Astier -
Heinrich Brandweiner -
Danilo Dolci -
Maria Rosa Oliver -
Venkata Raman -
Udakandawala Saranankara Thero -
Nikolay Semenovich Tikhonov • **1958**: Josef Lukl Hromádka -
Artur Lundkvist -
Louis Saillant -
Kaoru Yasui -
Arnold Zweig • **1959**: Otto Buchwitz -
William Edward Burghardt Du Bois -
Nikita Kruşçev -
Ivor Montagu -
Kostas Varnalis
 |  |
| 1960'lı yıllar | **1960**: Laurent Casanova -
Cyrus Eaton -
Sukarno • **1961**: Fidel Castro -
Ostap Dlussky -
William Morrow -
Rameshvari Neru -
Mihail Sadoveanu -
Antoine Tabet -
Ahmed Sékou Touré • **1962**: István Dobi -
Olga Poblete de Espinosa -
Faiz Ahmed Faiz -
Kwame Nkrumah -
Pablo Picasso -
Georgi Traykov -
Manolis Glezos • **1963**: Oscar Niemeyer • **1964**: Dolores Ibárruri -
Rafael Alberti -
Aruna Asaf Ali -
Kaoru Ota • **1965**: Miguel Angel Asturias -
Mirjam Vire-Tuominen -
Peter Ayodele Curtis Joseph -
Giacomo Manzù -
Jamtsarangiyn Sambuu • **1966**: Herbert Warnke -
Rockwell Kent -
Ivan Málek -
Martin Niemöller -
David Siqueiros -
Bram Fischer • **1967**: Joris Ivens -
Nguyen Thi Dinh -
Jorge Zalamea -
Romes Chandra -
Endre Sík -
Jean Effel • **1968**-**1969**: Akira Iwai -
Jarosław Iwaszkiewicz -
Khaled Mohieddin -
Linus Pauling -
Shafie Ahmed el Sheikh -
Bertil Svahnstrom -
Ludvík Svoboda
 |
| 1970'li yıllar | **1970**-**1971**: Eric Henry Stoneley Burhop -
Ernst Busch -
Tsola Dragoicheva -
Renato Guttuso -
Kemal Canbolat -
Alfredo Varela • **1972**: James Aldridge -
Salvador Allende -
Leonid Brejnev -
Enrique Pastorino • **1973**-**1974**: Luis Corvalán -
Raymond Goor -
Jeanne Martin-Cissé • **1975**-**1976**: Hortensia Bussi de Allende -
János Kádár -
Seán MacBride -
Samora Machel -
Agostinho Neto -
Yannis Riços • **1977**-**1978**: Kurt Bachmann -
Freda Yetta Brown -
Angela Davis -
Vilma Espín Guillois -
Kumara Padma Sivasankara Menon -
Halina Skibniewska • **1979**: Hervé Bazin -
Lê Duẩn -
Urho Kekkonen -
Abd al-Rahman al-Sharqawi -
Miguel Otero Silva
 |
| 1980'li yıllar | **1980**-**1982**: Mahmut Derviş -
John Morgan -
Líber Seregni -
Mikis Theodorakis • **1983**-**1984**: İndira Gandhi -
Jean-Marie Léger -
Eva Palmer -
Nguyễn Hữu Thọ -
Luis Vidales -
Joseph Weber -
Charilaos Florakis • **1985**-**1986**: Miguel d'Escoto -
Dorothy Crowfoot Hodgkin -
Herbert Mies -
Julius Nyerere -
Petr Tanchev • **1986**-**1987**: Evan Litwack
 |
| 1990'lı yıllar | **1990**: Nelson Mandela
 |

| * g
* t
* d
Sosyal ve politik felsefe |
| --- |
| Eski | 
* Aristoteles
* Augustine
* Çanakya
* Cicero
* Konfüçyüs
* Han Fei
* Lactantius
* Laozi
* Mensiyüs
* Mozi
* Origenes
* Filon
* Platon
* Plutarhos
* Polibios
* Shang
* Sun Tzu
* Tertullianus
* Thukididis
* Valluvar
* Ksenofon
* Xun Kuang

 |
| Ortaçağ | 
* Alpharabius
* Aquinas
* İbn Bacce
* İbn Rüşd
* Baldus
* Bartolus
* Bruni
* Dante
* Gelasius
* Gazzâlî
* Giles
* Gratian
* Gregory
* İbn Haldun
* Salisburyli John
* Latini
* Musa bin Meymun
* Marsilius
* Muhammed
* Nizâmülmülk
* Ockham
* Photios
* Gemistos Plethon
* İbn-i Tufeyl
* Wang

 |
| Erken modern | 
* Beza
* Boétie
* Bodin
* Bossuet
* Buchanan
* Calvin
* Campanella
* Desiderius Erasmus
* Filmer
* Grotius
* Guicciardini
* Harrington
* Hayashi
* Hobbes
* James
* Leibniz
* Locke
* Luther
* Machiavelli
* Malebranche
* Milton
* Montaigne
* More
* Müntzer
* Naudé
* Pufendorf
* Sidney
* Spinoza
* Suárez

 |
| 18th–19th-yüzyıl | 
* Bakunin
* Bastiat
* Beccaria
* Bentham
* Blanqui
* Bolingbroke
* Bonald
* Burke
* Carlyle
* Comte
* Condorcet
* Constant
* Cortés
* Emerson
* Engels
* Fichte
* Fourier
* Franklin
* Godwin
* Haller
* Hamann
* Hegel
* Helvétius
* Herder
* Hume
* Jefferson
* Kant
	+ siyaset felsefesi
* Kierkegaard
* Le Bon
* Le Play
* Madison
* Maistre
* Marx
* Mazzini
* Mill
* Montesquieu
* Nietzsche
* Novalis
* Owen
* Paine
* Renan
* Rousseau
* Royce
* Sade
* Saint-Simon
* Schiller
* Smith
* Spencer
* Spooner
* de Staël
* Stirner
* Taine
* Thoreau
* Tocqueville
* Tucker
* Vico
* Vivekananda
* Voltaire
* Warren

 |
| 20th–21st-yüzyıl | 
* Adorno
* Agamben
* Ambedkar
* Arendt
* Aron
* Badiou
* Baudrillard
* Bauman
* Benoist
* Berlin
* Bernstein
* Burnham
* Butler
* Camus
* Chomsky
* de Beauvoir
* Debord
* Deleuze
* Dewey
* Dmowski
* Du Bois
* Dugin
* Durkheim
* Dworkin
* Evola
* Foucault
* Fromm
* Fukuyama
* Gandhi
* Gehlen
* Gentile
* Gramsci
* Guénon
* Habermas
* Hayek
* Heidegger
* Hoppe
* Huntington
* Irigaray
* Kautsky
* Kirk
* Kołakowski
* Kropotkin
* Laclau
* Land
* Lenin
* Luxemburg
* MacIntyre
* Mansfield
* Mao
* Marcuse
* Maritain
* Maurras
* Michels
* Mises
* Mosca
* Mouffe
* Negri
* Niebuhr
* Nozick
* Nursî
* Oakeshott
* Ortega
* Pareto
* Polanyi
* Popper
* Qutb
* Radhakrishnan
* Rand
* Rawls
* Röpke
* Rothbard
* Russell
* Santayana
* Sartre
* Schmitt
* Scruton
* Searle
* Shariati
* Simmel
* Skinner
* Sombart
* Sorel
* Spann
* Spengler
* Strauss
* Sun
* Taylor
* Voegelin
* Walzer
* Weber
* Weil
* Žižek

 |
| Sosyal teoriler | 
* Anarşizm
* Otoriterlik
* Kolektivizm
* Hıristiyan teorileri
* Komünizm
* Cemaatçilik
* Çatışma teorileri
* Konfüçyüsçülük
* Uzlaşı teorisi
* Muhafazakârlık
* Sözleşmecilik
* Kozmopolitizm
* Elit teorisi
* Faşizm
* Feminist teoriler
* Gandizm
* Hindu milliyetçiliği (Hindutva)
* Bireycilik
* İslami teoriler
	+ İslamcılık
* Yasalcılık
* Liberalizm
* Özgürlükçülük
* Mohizm
* Monarşizm
* Milliyetçilik
* Popülizm
* Cumhuriyetçilik
* Sosyal inşacılık
* Sosyal yapılandırmacılık
* Sosyal Darwinizm
* Sosyalizm
* Faydacılık

 |
| İlgili makaleler | 
* Ekonomi politiğin eleştirisi
* İçtihat bilimi
* Felsefe ve ekonomi
* Eğitim felsefesi
* Tarih felsefesi
* Hukuk felsefesi
* Sosyal bilim felsefesi
* Siyasi etik
* Adalet
* **Dizin**

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90191287
* BNC: 000141003
* BNF: cb120535268 (data)
* CANTIC: a10591977
* CiNii: DA00207632
* GND: 118527657
* ISNI: 0000 0001 0886 3087
* LCCN: n80046721
* LNB: 000105294
* MusicBrainz: cc92038b-0460-4de9-b7f8-da1bdd96375a
* MGP: 211651
* NDL: 00465808
* NKC: ola2002105966
* NLA: 36268237
* NLI: 987007272338605171
* NLK: KAC199607472
* NSK: 000393266
* NTA: 068478798
* RERO: 02-A003192480
* SELIBR: 323014
* SNAC: w6gk06z2
* SUDOC: 027500845
* Trove: 1239657
* VIAF: 34476326
* WorldCat: lccn-n80046721

 |