**Artemis Tapınağı**, (Yunanca: *Artemision*; Latince: *Artemisium*) aynı zamanda Diana Tapınağı olarak da bilinir. Tanrıça Artemis'e ithaf edilmiş tapınak Efes'te MÖ 550 yıllarında tamamlanmıştır. Tapınak tamamen mermerden inşa edilmiştir. Dünyanın yedi harikasından biri sayılan tapınaktan geriye bugün sadece bir iki mermer parçası kalmıştır. Türkiye'deki antik kent Selçuk İzmir'de bulunmaktadır.

Tapınak Lidya Kralı Kroisos tarafından başlatılmış 120 senelik bir projenin eseridir. Dünyanın yedi harikasını derleyen Sidon'lu Antipater tapınağı şöyle tarif etmiştir.

*Mağrur Babil'in üstünde savaş arabaları için yol olan duvarını ve Alpheus'taki Zeus heykelini ve asma bahçeleri gördüm ve Güneşin kolosusunu ve yüksek piramitlerin devasa işçiliğini ve Mausolos'un engin mezarını; ama Artemis'in bulutlar üzerine kurulmuş evini gördüğümde diğer tüm harikalar parlaklıklarını kaybetti ve dedim ki "İşte! Olimpus'un dışında, Güneş hiç bu kadar büyük bir şeye bakmadı.* (Antipater, Yunan Antolojisi [IX.58])
Bizanslı Philon ise tapınak için şunları yazmıştır:

*Kadim Babillilerin kudretli işçiliğini ve Mausoleus'un mezarını gördüm. Ama bulutlara doğru yükselen Efes'teki tapınağı gördüğümde, diğerlerinin tümü gölgede kalmıştı.*

Efesli Artemis
--------------

Efes'li Artemis, Yunan orijinalinin Romalı mermer kopyasının 18 yy. gravürü
Efes'teki Artemis heykeli
Artemis, Ay tanrıçası olarak Titan Selene'in yerini alan Apollon'un kardeşi bakire avcı Yunan tanrıçasıdır. Efesli Artemis ise oldukça farklıdır. Efesli Artemis'in (Efesya) bir Anadolu tanrıçası olan Kibele'nin bir kültü olduğu sanılmaktadır.

Anadolu'nun ana tanrıçası Kibele'nin Efes'e nasıl geldiği ve orada Artemis adıyla kültünün nasıl başladığı bilinmemekle beraber Kibele'nin çeşitli evreler geçirerek Artemis haline geldiği kabul ediliyor.

Yunan tanrılarının aksine daha çok yakındoğu ve Mısır tanrıları gibi vücudu, altından ayaklarının çıktığı ve bacaklara doğru gittikçe incelen, sütun benzeri bir bölümle kaplıdır. Çok memeli Tanrıça (37 adet) Efes'te basılmış paraların üzerinde başında Kibele'nin bir özelliği olan duvar gibi bir taç ile resmedilmiştir. Paraların üzerindeki resminde, kolları birbirine geçmiş yılan ya da Ouroboros yığınlarından oluşan bir asaya dayalı durmaktadır. Aynı Kibele gibi Efes'teki tanrıçaya da megabyzae adı verilen hierodüller ve kore'ler hizmet etmekteydi.

Ayrıca Bennett'in bahsettiği muhtemelen MÖ 3. yüzyıldan kalma bir adak yazıtı Efesli Artemis'i Girit ile ilişkilendirmektedir: 

*"To the Healer of diseases, to Apollo, Giver of Light to mortals, Eutyches has set up in votive offering (a statue of) the Cretan Lady of Ephesus, the Light-Bearer."*
Yunanlar'ın birleştirme adetleri, tüm yabancı tanrıları kendi anlayabilecekleri bir şekilde Olimpus panteonunun bir biçimi halinde asimile etmiştir. Efes'te İyonyalı yerleşimcilerin "Efes'in Hanımı" için yaptıkları Artemis özdeşleştirmesinin cılız olduğu çok açıktır.

Tarihçe
-------

Mimari ve sanat
---------------

Artemis tapınağının 16. yüzyılda yapılmış renkli bir çizimi
Tapınağın üç evreden oluştuğu sanılmaktadır. A evresi Artemisium olarak adlandırılan tapınaktan önce orada yaklaşık MÖ 7. yüzyılda yapılmış bir sunaktır. B evresi daha sonra bunun üzerine yapılmış olan tapınak, C evresi ise yangından sonra yapılan restorasyondur.

Tapınağın içi ve içindeki sanat hakkındaki tanımlamaların ve hemen hepsi tarihçi Plynus'un anlattıklarına dayanmaktadır. Pliny tapınağı 115 metre uzunluğunda ve 55 metre eninde neredeyse tamamen mermerden olarak tanımlamıştır. Tapınak her biri 18 metre olan 127 İyonik stilde kolondan oluşmaktadır.

Artemis Tapınağı içinde birçok sanat eseri vardı. Ünlü Yunan heykeltıraşlar Polyclitus, Pheidias, Cresilas, ve Phradmon tarafından yapılmış heykellerle, tablolarla ve altın ve gümüşle bezenmiş kolonlarla donatılmıştı. Sanatçılar en güzel heykeli yaratmak için birbirleri ile yarışırlardı. Bu heykellerin büyük çoğunluğu Efes şehrini kurduğu söylenen Amazonlar'ın heykelleridir.

Pliny ayrıca, Mausolos'un mozolesi üzerinde de çalışan Scopas'ın tapınağın kolonlarındaki kabartmaları oyduğunu söyler.

Atinalı Athenagoras, Efes'teki baş Artemis heykelinin yaratıcısı olarak Daedalus'un öğrencisi Endoeus'un ismini vermiştir.

Kült ve tesir
-------------

Artemis Tapınağı Efes bölgesinin ekonomik olarak güçlü bir bölgesinde yer almaktaydı ve tüccarlar ve Anadolu'nun her yerinden yolcular tarafından ziyaret edilmekteydi. Tapınak birçok inanıştan etkilenmiştir ve birçok farklı dinden insan için bir inanç sembolü olmuştur. Efesliler Kibele'ye taparlardı ve inançlarının büyük bir kısmında Artemis'i de dahil ettiler. *Artemis Kibele*, Romalı karşıtı Diana'dan çok farklı bir şekil aldı. Artemis kültü uzak diyarlardan binlerce tapanı çekti. Hepsi bu yerde bir araya gelip ona taparlardı.

Kaynakça
--------

1. ↑  Gerrard, Mike (2009). Katie Hallam (Ed.). *The Traveler's Atlas: Europe* (İngilizce). Londra: Barron's Educational Series. ss. 125. ISBN 0-7641-6176-8. Erişim tarihi: 28 Eylül 2010.
2. ↑  The Archaic Temple of Artemis at Ephesos 3 Mart 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (The British Museum)
3. ↑  Florence Mary Bennett, *Religious Cults Associated with the Amazons:* (1912) 24 Haziran 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.: Chapter III: Ephesian Artemis (text)

Notlar
------

1. ↑  Eskiden bunların çoğul memeler olduğuna inanılmaktaydı fakat bugün bazıları tarafından bunların boğa testisleri oldukları iddia edilmektedir.
2. ↑  Tapınağın çatısı ahşaptı, bu yüzden yangında çöktü.

Dış bağlantılar
---------------

* British Museum'un Artemis Tapınağı3 Mart 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. objeleri
* UnMuseum's The Temple of Artemis10 Ekim 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Florence Mary Bennett, *Religious Cults Associated with the Amazons:* (1912)24 Haziran 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.: Chapter III: Ephesian Artemis (text)
* James Grout: *Temple of Artemis*, part of the Encyclopædia Romana
* Diana's Temple at Ephesus (W. R. Lethaby, 1908)

| * g
* t
* d
Dünyanın Harikaları |
| --- |
| Antik | 
* Artemis Tapınağı
* Babil'in Asma Bahçeleri
* Halikarnas Mozolesi
* İskenderiye Feneri
* Keops Piramidi
* Rodos Heykeli
* Zeus Heykeli

 |
| Yeni | 

|  |  |
| --- | --- |
| Çağdaş Dünyanın Yedi Harikası (ASCE) | 
* CN Kulesi
* Delta ve Zuiderzee Projesi
* Empire State Binası
* Golden Gate Köprüsü
* Itaipu Barajı
* Manş Tüneli
* Panama Kanalı

 |
| Endüstriyel Dünyanın Yedi Harikası (BBC) | 
* Bell Rock Deniz Feneri
* Brooklyn Köprüsü
* Hoover Barajı
* Londra kanalizasyon sistemi
* Panama Kanalı
* Pasifik Demiryolu
* *SS Great Eastern*

 |
| Dünyanın Yedi Doğal Harikası (CNN) | 
* Büyük Kanyon
* Büyük Set Resifi
* Everest Dağı
* Guanabara Körfezi
* Kutup ışıkları
* Paricutín
* Victoria Şelalesi

 |
| Güneş Sistemi'nin Yedi Harikası (*Astronomy*) | 
* Asteroit kuşağı
* Büyük Kırmızı Leke
* Dünya'nın okyanusları
* Enceladus
* Güneş'in yüzeyi
* Olympus Mons
* Satürn'ün halkaları

 |
| New7Wonders | 

|  |
| --- |
| 
* Chichén Itzá
* Çin Seddi
* Keops Piramidi
* Kolezyum
* Kurtarıcı İsa
* Machu Picchu
* Petra
* Tac Mahal

 |
| Doğa | 
* Amazon Ormanları
* Ha Long Koyu
* Iguazú Şelalesi
* Jeju Adası
* Komodo
* Puerto Princesa Yeraltı Nehri
* Tafelberg

 |
| Şehirler | 
* Beyrut
* Doha
* Durban
* Havana
* Kuala Lumpur
* La Paz
* Vigan

 |

 |
| Sualtı Dünyasının Yedi Harikası (CEDAM) | 
* Baykal Gölü
* Belize Set Resifi
* Büyük Set Resifi
* Dip Deniz Akıntıları
* Galápagos Adaları
* Kuzey Kızıldeniz
* Palau

 |
| Yeni Yedi Harika (*USA Today*) | 
* Büyük Kanyon
* İnternet
* Kudüs
* Kutup buz örtüsü
* Maya kalıntıları
* Papahānaumokuākea
* Potala Sarayı
* Serengeti ve Masai Mara büyük göçleri

 |

 |
| Millî | 

|  |  |
| --- | --- |
| Galler | 
* Azizler Kilisesi
* Aziz Giles Kilisesi
* Azize Winefride Kaynağı
* Bakire Meryem Kilisesi
* Llangollen
* Pistyll Rhaeadr
* Snowdon

 |
| İspanya | 
* Altamira Mağarası
* Bakire Pilar Bazilikası
* El Hamra Sarayı
* Guggenheim Müzesi
* Kurtuba Camii
* La Concha Sahili
* Mérida Roma Tiyatrosu
* Sagrada Família
* Sanat ve Bilim Şehri
* Santiago de Compostela Katedrali
* Sevilla Katedrali
* Teide Millî Parkı

 |
| Kanada | 
* Eski Quebec
* İglo
* Kano
* Niagara Şelaleleri
* Kanada Rocky Dağları
* Kır gökyüzü
* Pier 21

 |
| Kolombiya | 
* Cartagena'daki askerî yapılar
* Ciudad Perdida
* Cristóbal Colón Tiyatrosu
* Las Lajas Sığınağı
* San Agustín Arkeoloji Parkı
* Tierradentro
* Tuz Katedrali

 |
| Polonya | 
* Elbląg Kanalı
* Eski Kraków ve Ana Meydan
* Eski Toruń
* Eski Zamość
* Malbork Kalesi
* Wawel Kalesi ve Katedrali
* Wieliczka Tuz Madeni

 |
| Portekiz | 
* Alcobaça Manastırı
* Batalha Manastırı
* Belém Kulesi
* Guimarães Kalesi
* Jerónimos Manastırı
* Óbidos Kalesi
* Pena Sarayı

 |
| Rusya | 
* Aziz Vasil Katedrali
* Baykal Gölü
* Elbruz Dağı
* Gayzerler Vadisi
* Mamayev Kurganı
* Manpupunyor
* Petergof Sarayı

 |
| Ukrayna | 
* Ayasofya Katedrali
* Hersonisos
* Hortitsya
* Hotin Kalesi
* Kamyanets-Podilski
* Kiev-Peçersk Manastırı
* Sofiyivka Parkı

 |

 |
| İlgili | 
* *Seven Wonders of the World*
* "Dünyanın Sekizinci Harikası"

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb11992239s (data)
* GND: 4119841-4
* LCCN: sh91004849
* NLI: 987007289491705171
* SUDOC: 027998177
* VIAF: 236404647
* WorldCat: lccn-n85324669

 |