Bu madde Türkistan adlı coğrafî bölge hakkındadır. Başlığın diğer anlamları için Türkistan (anlam ayrımı) maddesine bakabilirsiniz.
Türkmenistan ile karıştırılmamalıdır.
**Türkistan**, Orta Asya'da, Özbekistan, Kazakistan, Türkmenistan, Tacikistan, Rusya, Moğolistan ve Çin topraklarının bir kısmını kapsayan çoğunlukla Türk halklarının yaşadığı coğrafî bir bölgedir.
**Türkeli (Türkistan)** (Arapça: بِلَادِ التُّرْك, romanize: Bilādi-d Turk, *Türk ülkesi*, Farsça: ترکستان, romanize: Torkestān, *Türklerin oturduğu yer*), Orta Asya'da batıda Hazar Denizi ve Aşağı İdil'den başlamak üzere doğuda Moğolistan'daki Altay Dağları'na, güneyde Kopet-Hindukuş-Kunlun dağlarına, kuzeyde Aral ve Balkaş göllerinin ötesinde Kırgız bozkırına kadar uzanan yüzölçümü 6.000.000 km²'den geniş coğrafî ve tarihî bölge. Nüfusu 2001 yılı itibarıyla 43.210.802'dur.

Türkistan kelimesinin kökeni ve terimbilimi
-------------------------------------------

Farsça kökenli (bkz. -stan), "Türkistan" (ترکستان) terimi hiçbir zaman tek bir ulus devlete atıfta bulunmamıştır. Bu kelimeyi ilk olarak İranlı coğrafyacılar Türk halklarının yerini tanımlamak için kullanmışlardır.

Coğrafî konum
-------------

Doğu Türkistan Bayrağı
Güney Türkistan Bayrağı
Bölge, Batı ve Doğu Türkistan olarak ikiye ayrılmaktadır.

### Batı Türkistan

Ana maddeler: Batı Türkistan ve Güney Türkistan
Batı Türkistan; bugünkü Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan, Tacikistan'ın tamamı ile Kazakistan'ın büyük bir bölümü ve Afganistan'ın bir kısmını kapsamaktadır. Batı Türkistan'ın Afganistan'da bulunan bölümü Güney Türkistan olarak anılır ve Mezar-ı Şerif ve civarından oluşur.

Bunun dışında Anadolu ile Batı Türkistan arasında kalan İran'ın kuzey bölgesine de İran Türkistanı denmektedir. Aras ırmağının Hazar denizine döküldüğü noktadan başlayarak İran'ın kuzeybatı, kuzey ve kuzeydoğu bölgeleri olan Azerbaycan, Mazenderan, Türkmen sahrası ve Horasan'ı da içine alan bölge yaklaşık 800 bin km² olup 40 milyona yaklaşan Türk nüfus yaşamaktadır.[*kaynak belirtilmeli*]

Kuzeyde Doğu Rusya'dan başlayıp Ural dağlarına, güneyde Aras Irmağı ve Karadeniz sahillerine, batıda Moldova Gagauzeli ve doğuda Ural dağları ile Hazar denizinin sınırlarını oluşturan bölgeye de *Türkeli* denmektedir. Bazı coğrafyacılar Türk Dünyasını Türkiye ve Türkistan olarak iki ana bölgeye ayırmaktadır. Türkeli olarak anılan bölge ise daha çok Türkiye'nin etki alanı olarak kabul edilmektedir.[*kaynak belirtilmeli*]

### Doğu Türkistan

Ana madde: Doğu Türkistan
Doğu Türkistan, Çin'e bağlı olan, daha çok Uygur Türklerinin yaşadığı Sincan Uygur Özerk Bölgesi topraklarına verilen isimdir.

Etnik gruplar
-------------

Nüfusun çoğunluğunu bölgenin asli unsuru olan Türk halkları, (Azeriler, Türkmenler, Özbekler, Kazaklar, Uygurlar, Kırgızlar, Karakalpaklar) ve ikinci sırada İran halkları (Tacikler, Afganlar, Farslar) oluşturur. Bunun haricinde uzun süren Rus İmparatorluğu hakimiyeti boyunca yerleşen Ruslar, Ukraynalılar, Almanlar ve SSCB döneminde sürgün edilerek yerleştirilen Kırım Tatarları, Ahıska Türkleri gibi pek çok etnik grup yaşamaktadır. Çin tarafından ise Doğu Türkistan'ın kontrolü için çok sayıda Çinli bölgeye yerleştirilmiştir.
Bütün istila, işgal, sömürgelere rağmen yine de Türkistan coğrafyasında Türkler nüfus çoğunluğuna sahiptir. Kazakistan'da Türk nüfusu hızlı artış gösterip % 70'i geçmiştir. Özbekistan'da % 90'ı, Kırgızistan'da % 90'i, Türkmenistan'da % 95'i, Tacikistan'da % 25'i, Doğu Türkistan'da % 55'i, Tuva'da % 85'i aşmış durumda bulunan Türk nüfus oranı yer alır.

Tarihçe
-------

### Rusya İmparatorluğu

Ana madde: Türkistan Genel Valiliği
Çarlık Rusya bölgeden bir dönem **Туркестан** (Okunuşu=Turkéstan) diye bahsetmiştir.

### Rus Devrimi

Ana maddeler: Türkistan Müslüman Konseyi ve Türkistan Millî Özerk Hükûmeti
1917'de eski Buhara, Hive ve Hokand hanlıkların topraklarında *Türkistan* adında özerk yapı oluşturmuşlardı.

### Şiirlerde Türkistan

Kazak Türklerinin millî şairi Magcan Cumabay'ın Türkistan şiiri bütün Türkistan coğrafyası ve Türk Dünyasında iyi bilinir. Mehmet Buğra'nın Vatan Bizimdir (Vatan Bizningdir) adlı şiirinde de Türkistan en iyi şekilde tasavvur edilir.

Galeri
------

* Rus İmparatorluğunun Türkistan Genel Valiliği (1900)Rus İmparatorluğunun Türkistan Genel Valiliği (1900)
* Rus İmparatorluğunun Orta Asya Bölgesi (1900)Rus İmparatorluğunun Orta Asya Bölgesi (1900)

Ayrıca bakınız
--------------

* Soğdiana
* Maveraünnehir
* Harezm
* Horasan
* Oğuzlar
* Türk halkları
* Türk dilleri
* Türk devletleri
* Türk dünyası
* Türk birliği

Kaynakça
--------

1. ↑  Cevat R. Gülsoy, 'Türkistan', *Türk Ansiklopedisi*, C. 32, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 1983, s. 309.
2. ↑  *Lands and Peoples: The world in color,*. *Türkistan adı sadece Türk halkları'nın.yeri anlamına gelir*. s. 163.
3. ↑  "Soviet Affairs Study Group". *Türkistan adı Farsça kökenlidir ve görünüşe göre ilk olarak İranlı coğrafyacılar tarafından "Türklerin ülkesi"ni tanımlamak için kullanılmıştır. Rus İmparatorluğu kelimeyi 1867'de kurulan genel valilik için uygun bir isim olarak yeniden canlandırdı(Rusça:  Туркестанское генерал-губернаторство);Özbekistan, Türkmenistan, etc. terimler ancak 1924'ten sonra kullanılmaya başlandı*. Central Asian Research Centre.
4. ↑  "Doğu Türkistan'ı tanıyor muyuz?". Yeni Şafak. 11 Temmuz 2009. 13 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2012.
5. ↑  Kazakistan nüfus değişimi  3 Aralık 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
6. ↑  Ülke wikipedileri
7. ↑  Türkistan şiiri  9 Aralık 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
8. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 8 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Nisan 2012.

Dış bağlantılar
---------------

* Türkistan'a hoşgeldiniz
* Türkistan belgeleri, edebiyatı, Teksas Teknoloji Üniversitesi9 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb15342237k (data)
* GND: 4078473-3
* NKC: xx0103789
* VIAF: 170004384
* WorldCat: viaf-170004384

 |

| * g
* t
* d
Türk konuları |
| --- |
| Diller | 
* Afşarca
* Altayca
* Azerice
* Başkurtça
* Bulgarca
* Çağatayca
* Çulımca
* Çuvaşça
* Dolganca
* Eski Kıpçakça
* Eski Türkçe
* Eynuca
* Fuyü Gırgısca
* Gagavuzca
* Hakasça
* Halaçça
* Hazarca
* Horasan Türkçesi
* Hunca
* İli Türkçesi
* Karaçay-Balkarca
* Karakalpakça
* Karamanlıca
* Karayca
* Kaşkayca
* Kazakça
* Kıpçak grubu
* Kırım Tatarcası
* Kırımçakça
* Kumukça
* Kırgızca
* Kumanca
* Nogayca
* Osmanlı Türkçesi
* Özbekçe
* Peçenekçe
* Salarca
* Sıbırca
* Şorca
* Tatarca
* Tofaca
* Tuvaca
* Türkçe
* Türkmence
* Urumca
* Uygurca
* Yakutça

 |  |
| Halklar | 
* Ahıska Türkleri
* Altaylar
* Azeriler
* Balkarlar
* Baraba
* Başkurtlar
* Çiğiller
* Çulımlar
* Çuvaşlar
* Dolganlar
* Gagavuzlar
* Hakaslar
* Halaçlar
* Hemedan Türkleri
* Hazarlar
* Horasan Türkleri
* Karaçaylar
* Karakalpaklar
* Karaylar
* Karluklar
* Kaşkaylar
* Kazaklar
* Kırgızlar
* Kıpçaklar
* Kırımçaklar
* Kırım Tatarları
* Kimekler
* Kumanlar
* Kumuklar
* Nogaylar
* Oğuzlar
* Ön Bulgarlar
* Özbekler
* Peçenekler
* Sabirler
* Salarlar
* Sibirler
* Şorlar
* Tatarlar
* Telengitler
* Teleütler
* Tofalar
* Tubalar
* Türkler
* Türkmenler
* Tuvalar
* Uygurlar
* Yağmalar
* Yakutlar
* Yenisey Kırgızları
* Yugurlar

 |
| Siyasetler | 
* Atatürkçülük
* Türkçülük
* Turancılık
* Ülkücülük
* Burhancılık
* Cedidcilik
* Ülkü Ocakları

 |
| Kökenleri | 
* Türkistan
* Tarih
	+ Zaman çizelgesi (500-1300)
	+ Göçler
* Bozkır imparatorluğu
* Tanrı Dağları / Altay Dağları
* Ötüken
* Oğuz

 |
| Yer | 

|  |  |
| --- | --- |
| Egemen devletler | 
* Azerbaycan
* Kazakistan
* Kırgızistan
* Kuzey Kıbrıs1
* Özbekistan
* Türkiye
* Türkmenistan

 |
| Özerk bölgeler | 
* Altay Cumhuriyeti
* Başkurdistan
* Çuvaşistan
* Gagavuzya
* Hakasya
* Kabardino-Balkarya
* Karaçay-Çerkesya
* Karakalpakistan
* Nahçıvan
* Sincan Uygur
* Tataristan
* Tuva
* Yakutistan

 |

 |
| Araştırmalar | 
* Eski Türk alfabesi
* Ana Türkçe
* Türkoloji

 |
| Dinler | 
* Türk mitolojisi
* Tengricilik
* Şamanizm
* İslam
* Alevilik
	+ *Bâtınîlik/Hurûfilik-Bektaşilik*
	+ *Melamilik/Kalenderilik-Bektaşiler*
	+ *Kadirîlik/Rüfailik-Halvetilik/Bayramiler*
	+ *Zahidilik/Safevilik-Kızılbaşlar*

 |
| Eski sporlar | 
* Cirit
* Kökpar
* Ciğit
* Kız Kovalamaca
* Çevgan

 |
| Kurumlar | 
* Türk Devletleri Teşkilatı
* Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY)
* Avrasya Askeri Statülü Kolluk Kuvvetleri Teşkilatı (TAKM)
* Dünya Türkler Kurultayı

 |
| 1 Tanınmayan veya sınırlı şekilde tanınan devlet. |