Mazeri köyündeki Dadeşkeliani ailesi. Feodal toplum yapısının hâkim olduğu Svaneti’de, Yukarı Svaneti’nin batısını Dadeşkeliani Hanedanı yönetirdi
Svanlar, 1881
**Svanlar** (Svanca tekil მუშუ̂ა̈ნ *Muşwän*, çoğul შუ̂ანა̈რ *Şwanär* ; Gürcüce: tekil სვანი, *Svani*, çoğul სვანები *Svanebi* ; Megrelce შონეფი *Şonepi* ; Karaçay-Balkarca *Ebzele* ; Abhazca tekil Ашәануа, çoğul Ашәануацәа, Ашәануақәа), Gürcistan'nın kuzeybatısındaki dağlık Svaneti bölgesinin yerli halkı olan bir Kartveli halkıdır. Svanların konuştuğu Svanca (ლუშნუ ნინ *Luşnu nin*), Kartveli dillerinden biri olup tehlike altındaki diller arasında yer almaktadır. Svanlar ayrıca diğer bir Kartveli dili olan Gürcüce de konuşmaktadırlar. Svanlar tarafından kullanılan öz tanımlama, muhtemelen klasik dönem yazarlarının Misimian etnonimine yansıyan **Muşüan'**dır.

Tarih
-----

Ayrıca bakınız: Svaneti tarihi
Svanlar hakkında ilk bilgileri günümüzden iki bin yıl önce Yunan coğrafyacı Strabon verir. Svanları, *Soane* olarak adlandıran Strabon, yaşadıkları topraklar olarak da yaklaşık olarak bugünkü Svaneti'yi gösterir. Strabon, bu halkı bir kral ve üç yüz kişilik bir konsey tarafından idare edilen güçlü bir millet olarak tanımlar. Ayrıca savaşta zehirli oklar kullandıklarını kaydeder. Ancak günümüzde birçok bilim insanı Strabon’un bahsettiği Soanların günümüzdeki Svanlar olduğu konusunda şüphelidir. Sovyet döneminde 1930'lara değin Svanlar resmi olarak ayrı bir halk kabul edilirken 1930'dan itibaren Gürcü milletine dahil edilmişlerdir.

Nüfus
-----

Rusya’da 1897 yılında yapılan ilk genel nüfus sayımından iki yıl önce "Rus İmparatorluğu’nda Yaşayan Halkların Alfabetik Listesi" başlığıyla bir ön çalışma yapılmış. 1895 yılında Petersburg’ta yayınlanan bu listede Rusya halklarının değişik yayınlarda yer alan ve farklı yıllara ait nüfus bilgileri derlenerek dilleri, dini inançları ve yaşadıkları bölgeyle ilgili kısa bilgiler verilmiştir. Buna göre Svanların (Сванеты = Svanetler) 1891 yılındaki nüfusu 14.035 kişidir.

1926’daki Sovyet nüfus sayımında kendisini Svan olarak tanımlayan kişi sayısı 13.218 kişidir. Gürcistan’da Gürcüler, Zanlar ve Svanlar 1930’lardan beri nüfus sayımlarında sadece Gürcü olarak kaydedilmektedir. Bu sebepten dolayı Gürcistan’daki Gürcülerin, Zanların ve Svanların ayrı ayrı nüfuslarının ne olduğuna dair günümüzde resmi veriler yoktur. Gürcü, Zan ve Svanların nüfuslarını net olarak bilmek veri yetersizliği ve resmi sınırlamalar sebebiyle güç bir sorundur. 4,5 milyon nüfusa sahip Gürcistan'da Svanların sayısı 30 bin kişidir.

Dil
---

Ana madde: Svanca
  


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   | Güney Kafkas dilleri |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Zan - Kartli |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   | Zan |   |   |   |   |   |   |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |
| Svanca |   | Lazca |   | Megrelce |   | Gürcüce |   |   |
|

  

Svanlar ikidilli bir halktır ve *Luşnu nin* dedikleri Svancanın yanı sıra Gürcüce de konuşurlar. Svanca, Gürcüce, Lazca ve Megrelce ile birlikte Güney Kafkas dillerini oluşturur. Gürcüce, Zanca (Megrelce ile Lazca) ve Svanca arasında tercümansız anlaşmak mümkün değildir. Svanlar arasında Svanca’nın yerini giderek Gürcüce almaya başlamıştır. Gürcistan'da Svancanın resmî bir statüsü olmadığı gibi, devlet tarafından desteklenmediği için de giderek unutulmakta ve konuşanlarının sayısı her geçen gün azalmaktadır.

Aile
----

Küçük aileler biçiminde yaşarlar ve koca ailenin reisi sayılır. Bunun yanı sıra Svanlar kadınlara büyük saygı gösterirler.

### Kan davası

Svanlar, kan davası gibi pek çok eski geleneği sürdürürler. Çeçen kulelerinin bir benzeri de Svan köylerinde de görülen savunma kuleleridir. Svan köylerindeki dört-beş katlı, taş-kireç karışımı yapılardan oluşan bu savunma kulelerinin asıl amacı dış düşmanların saldırılarından korunmak değil, kendi içlerindeki kan davalılarının hücumlarından kendilerini savunmak içindir. Yukarı Svaneti bölgesinde 80 tanesi tahrip edilmiş 200’den fazla kule yer almaktadır.

Kültür
------

Svan halk oyunları
Svanlara özgü kültüre daha çok şarkılarda ve halk danslarında rastlanır. Gürcü çoksesli şarkıları, özellikle geleneksel Gürcü vokal müziği Svanlar arasında da yaygındır. Svan mitolojisinde Dali ve Amirani gibi figürler görülmektedir.

### Nart destanları

Kuzey Kafkasya halklarının sözlü geleneği içerisinde anlatılan Nart destanları Svanlarda da görülür.

Din
---

### Paganlık

Kafkas halklarının mitolojilerinde yer alan av tanrısı Apsat'a Osetler *Afsatı*, Svanlar *Absastı* derler.

### Hristiyanlık

Svaneti Roma İmparatorluğunun egemenliğine girdikten sonra Hristiyanlık burada yayıldı. Bölgede bulunan kiliselerin mimarî tarzlarının Gürcistan’da yaygın olan mimarî tarza benzememesi, Hristiyanlığın burada Gürcüler tarafından değil, doğrudan Romalılar tarafından yayıldığına delalet etmektedir. Svanlar, 4-6. yüzyıllarda Hıristiyanlığı benimseyen Svanlar, bugün Gürcü Ortodoks Kilisesi’ne bağlıdırlar. Buna karşın pagan inancına özgü bazı gelenekleri bugün de sürdüren Svanlar, Gürcistan’ın koruyucusu Aziz Giorgi’yi en kutsal kişi kabul ederler.

Komşuluk
--------

  Svanlar ve komşuları
  Megrelce ve Abhazya'da Kodor Vadisindeki Svanca konuşulan bölge
Svanların kuzey komşuları Karaçay-Malkar Türkleri, batı komşuları Abhazlar (*Mibhaz*) ve Megreller (tekil მჷზან *Mәzan*, çoğul ზანა̈რ *Zanär*), doğu komşuları ise Gürcü Raçalardır.

### Karaçay-Balkar komşuluğu

Karaçay’dan Gürcistan’a geçmek için biri Baksan vadisi üzerinden, diğeri ise Kuban vadisi üzerinden olmak üzere iki güzergâh vardır. Tarih boyunca aralarında sürekli bir savaş ve mücadele ortamı yaşanan Svanlar (Karaçay-Balkarca *Ebzele*) ile Karaçay-Malkarlılar (Svancada her iki Türk halkına აწ *Az* ya da ოვს *Ovs* denir) arasında yakın etnik ve sosyal ilişkiler de kurulmuş, iki halk arasında akrabalıklar meydana gelmiştir. Balkarlardaki *Eristav, Karça, Gela, Kaygırmaz, Sardiyan, Kurdan, Otar, Mamaş, Rahay, Malkondu, Şahmurza, Atmurza, Teku, Tokuma* gibi soylar ile Karaçaylardaki *Özden, Arguyan, Goçiya, Ebze, Baykul, Lepşok, İja* soylarının kökenleri Svanlara dayanmaktadır. Svanlar arasında da Karaçay-Malkar kökenli soylar yaşamaktadır. Karaçay-Balkar diline ait şahıs adlarına Svan dilinde de rastlanmıştır.

Svanlar Karaçay-Malkar Türkçesinin etkileşim alanına giren halklardır. Karaçay-Malkar Türkçesi tarihî gelişimi içerisinde iki önemli diyalekte ayrılmıştır. Bunlar "Karaçay-Bashan-Çegem" ve "Çerek" diyalektleri olarak adlandırılırlar. "C" sesinin "sızıcı "z" sesine, "ç" sesinin sızıcı "ts" sesine dönüşmesi gibi, aslında Oset ve Svan dillerinin fonetik özelliklerini taşıyan Çerek diyalekti Malkar bölgesinin doğu ucunda, Osetya ve Svanetya bölgelerine sınır komşusu olan dağlık bölgede konuşulmaktadır.

Kabardino-Balkarya cumhuriyet olmazdan önce Kabartay-Balkar Özerk Cumhuriyeti iken II. Dünya Savaşı sırasında Temmuz 1942 - Ocak 1943 arası Almanların işgaline uğramıştır. 1943 yılında cumhuriyetin Balkar bölümü kaldırılıp bir bölümü Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetine bağlanmış ve Almanlarla işbirlipi yaptıkları gerekçesiyle Kırgızistan SSC topraklarına sürülen Balkar Türklerinden boşalan yerlere de Svanlar yerleştirilmiştir. Balkarların hakları 1956'da iade edilince 9 Ocak 1957'de iki etnik unvanlı Kabartay-Balkar Özerk SSC kurulmuş ve Svanlar tekrar Gürcistan'a gönderilmiştir.

### Abhaz komşuluğu

Abhazlar (Svanca tekil *Mibhaz*, çoğul აფხაზა̈რ *Abhazär*) ile Svanların (Abhazca tekil Ашәануа, çoğul Ашәануацәа, Ашәануақәа ) komşu olduğu ana yer tarihi Svaneti içinde yer alan Kodor Vadisi denen vadidir. Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti’nin güneyinde Tkvarçeli (Тҟәарчал) bölgesinin ise kuzeyinde yer alan Kodor'da 23 köy bulunur ve nüfusu 3 bin (Avrupa Konseyi raporuna göre 2.400 kişi Svandır) kişidir. Abhazya'ya göre Kodor vadisi, Abhazya’nın kendi kontrolünde olmayan tek toprak parçasıdır. Kodor’un yukarı kısımlarında Svanlar yaşar. Biraz da etnik kimliklere ilişkin resmi politikaların da etkisiyle Gürcü kaynakların, "Svan" yerine "Gürcü" kelimesini kullanması Kodor’un üst kısımlarındaki köylülerin "Gürcüler" olarak zihinlere yerleşmesine yol açmıştır.

Kaynakça
--------

1. 1 2  "Joshuaproject. Svanetian, Mushwan". 30 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2013.
2. 1 2  "DoBeS (Dokumentation Bedrohter Sprachen, Documentation of Endangered Languages)". 29 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2013.
3. ↑  "Russian census 2010". 27 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2013.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Tavkul, Ufuk. Kafkas ötesinin dağlıları: Svanlar 8 Nisan 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
5. ↑  Stephen F. Jones. Svans 22 Eylül 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. *World Culture Encyclopedia*. Retrieved on March 13, 2011: «*The Svans are one of the dozen or so traditionally recognized ethnic subgroups within the Georgian (Kartvelian) nation.*»
6. ↑  The Svans 12 Aralık 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Kevin Tuite *Université de Montréal* 1992: «*The Svans are one of the dozen or so traditionally recognized ethnic subgroups within the Georgian (Kartvelian) nation.*»
7. ↑  Britannica. Caucasian peoples 9 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.: «The Caucasian peoples ... The southerners, comprising the Georgians, the closely related Mingrelians and Laz, and the Svan, make up the Republic of Georgia and live in western Transcaucasia (the Laz live in Turkish territory).»
8. ↑  R. Wixman. The Peoples of the USSR: An Ethnographic Handbook 23 Ağustos 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (p.181): «Svan ... The Svanetians are one of the Kartvelian peoples of the Georgian SSR»
9. ↑  Levinson, David. Ethnic Groups Worldwide: A Ready Reference Handbook. Phoenix: Oryx Press, 1998. p 35
10. ↑  "СВАНЫ - это... Что такое СВАНЫ?". 18 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2017.
11. ↑  "Сваны - это... Что такое Сваны?". 22 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2017.
12. ↑  "UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger". 12 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2022.
13. ↑  History of Georgian Mountein Regions / R. Topchishvili. Available at The National Parliamentary Library of Georgia 17 Mayıs 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
14. 1 2 3 4  "Gürcistan Dostluk Derneği : Samegrelo bölgesi". 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2013.
15. ↑  Wixman, Ronald (1984). *The Peoples of the USSR. An Ethnographic Handbook*, M. E. Sharpe, New York 1984 (sayfa: 124, 134, 181)
16. ↑  "Алфавитный список народов, обитающих в Российской Империи" 21 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Демоскоп Weekly, № 187 - 188, 24 января - 6 февраля 2005 ve buradan alınma olarak: Papşu, Murat. Rusya İmparatorluğu’nda Yaşayan Halkların Alfabetik Listesinde Kafkasyalılar 18 Nisan 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
17. ↑  "lazca.org : Sovyetler Birliği Lazları". 8 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2013.
18. 1 2 3 4
19. ↑  Jonathan Wheatley (2009), Georgia and the European Charter for Regional or Minority Languages 2 Eylül 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ECMI Working Paper, No. 42, June 2009
20. ↑  "kolkhoba.org : Talihsiz Svanca". 8 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2013.
21. ↑  Tavkul, Ufuk (2001). Karaçay-Malkar Nart destanlarında olağanüstü doğum motifi 12 Kasım 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. *Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi*, (11), Bahar 2001, 166-190.ss
22. ↑  Kafkaslar'dan Nart Destanları[*ölü/kırık bağlantı*]
23. ↑  Tavkul, Ufuk (2001). Karaçay-Malkar kültüründe avcılık ve av tanrısı Apsatı 12 Kasım 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Kırım Dergisi, 9 (34), 2001, 36-41.ss.
24. ↑  Hanafi Biciyev, XIV-XVII. Yüzyılda Karaçaylılar 8 Nisan 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Çeviren: Adilhan Adiloğlu, Kırım Dergisi, Sayı: 26, Ankara, 1999, s. 52-53
25. ↑  Marine Janashia (yazan). Gürcü dilindeki Türkçe kökenli özel isimler 13 Mayıs 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Turkuli Tsarmomavlobis Antroponimebi Kartulshi). Çevirenler: Ali Ertuğrul ve Alexander Chulukhadze. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi, 17, 2 (2010) 115-129
26. ↑  Tavkul, Ufuk (2006), Kafkasya'da kınuşulan Türk lehçeleri 12 Kasım 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Kırım Dergisi, 15 (57), 2006, 38-49.ss
27. ↑  "kafkasevi.com : Kabardey-Balkar Cumhuriyeti". 9 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2013.
28. ↑  В. А. Касландзия etc. Абхазско-русский словарь 10 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Сухум 2005 {Abhazca-Rusça Sözlük}
29. ↑  Taştekin, Fehim (2002). Abhaz-Gürcü sorununun kilit vadisi: Kodor 26 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Kafkas Vakfı Raporları 5, Eylül 2002. İstanbul

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Svanlar*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb13547460x (data)
* LCCN: sh85130936
* NLI: 987007551019305171
* SUDOC: 050799169

 |