Nadir Şah
**Afşar İmparatorluğu'nun askeri filosu** 1734'ten itibaren Nadir Han (1736'dan şah) tarafından devletin askeri donanma sistemini yeniden düzenledi. Bu donanma, en iyi faaliyet dönemini Afşar İmparatorluğu'nun bölünmesinden önceki 10 yıl içinde yaşadı. Afşar İmparatorluğu'nun askeri filosu, Hazar Denizi'nde ana tehditlerden biri olarak kabul edilen Ruslara karşı da faaliyet gösteriyordu. Askeri filonun merkezi Buşehr'de bulunuyordu ve ana faaliyet alanı Basra Körfezi ve Umman Denizi idi. Burada asıl mücadele, Maskat Sultanlığı, Umman İmamlığı ve daha sonra Ateşkes Devletleri kıyılarına yerleşen haydutlar ve isyancılarla oldu. Afşar donanması sık sık Hollanda ve İngilizlerle işbirliği yaptı.

Tarihi
------

### Başlangıç

Afşarlardan önce devlette bir askeri filo oluşturmaya yönelik son girişim 1718'de yapıldı. Bu girişim, Safevi Şahının bir donanma yaratma konusundaki isteksizliği nedeniyle de başarısız oldu.

### Oluşturulması

Yaratıldıktan sonra, Afşar imparatorluğunun 10 vilayetinin her filosu başarılı bir üstel siyasi yaşam sürdü. Bu filo Maskat'ı ve Basra Körfezi'ndeki birçok adayı ele geçirmeyi başardı, ancak kuzeydeki Osmanlı ve Rus filolarıyla rekabet edemedi. 1745'ten itibaren Afşar filosu giderek düşüşe geçmeye başladı ve 1747'de Nadir'in öldürülmesinden sonra tamamen çöktü. Bu başarısızlığın nedeni, gemiler için gerekli detayların eksikliği veya tamamen olmamasıydı.

Sonuç
-----

Emanuel Boven'in 1747 tarihli Hazar Denizi haritası
Kerim Han Zend hükümdar olduktan sonra Umman İmamlığından Afşarların gemisi olan *Rahmani'*yi iade etmesini istedi. Bir Arap kabilesi olan Bani Main'den ele geçiren Umman, Kerim Han'ın talebini kabul etmemiş ve bu da savaşa yol açmıştı. Kerim Han Zend, 1773'te Umman'a saldırsa da başarılı olamadı. Kaveh Farruh'a göre bu olay, merkezi hükûmetin artık İran Körfezi'nin güney kıyılarına erişiminin olmadığını gösteriyor. 1820'lerde Kaçar devleti, Keşm ve Hürmüz adalarının Umman'a teslim edilmesini engelleyemedi.

Villiam Taylor 1811'de İranlılar tarafından 1738'de inşa edilen gemilerden birinin artık Osmanlıların elinde olduğunu ve "Basra'da Türk donanmasının sancak gemisi olarak kullanıldığını" bildirdi ve sekiz yıl önce onarım için Bombay limanına getirildiğinde, kerestelerinin tamamen sağlıklı olduğu görüldü."

Bayrak
------

Modern kaynaklara göre, 1737'de donanma beyaz zemin üzerine Zülfikar tasvirli bir bayrak kullanmıştır.

Kişisel personel
----------------

Donanma denizcileri genellikle Huvala kabilesinden seçilirdi. Ayrıca Avrupa filolarından kaçan denizciler de filoda kullanmıştır.

### Kumandanlar

* Muhammed Latif Han - 1734'te filonun kurucusu ve amiralı. 1735'te Osmanlı donanmasına karşı alınan bir yenilginin ardından görevinden alındı, ancak 1736'da görevine iade edildi ve 1737'de zehirlenerek öldürülmesine kadar görev yaptı.
* Yüzbaşı Riçard Kuk - bu İngiliz subayı, Muhammed Latif Han'ın yardımcısıydı ve 1737'de savaşta öldü.
* Molla Alişah - Bandar-Abbas'ta bulunan doğu tümeninin komutanı.
* Mirali han Türkman - 1740'ta savaşta öldürülen bir deryabeyi.
* Mahammadtaghi han Meşhadi = 1742'den sonra olan deryabeyi.

Donanma
-------

### Kuzey donanması

Kuzey donanması Hazar Denizi'nde faaliyet gösteriyordu. 1745'te filoda iki fırkateyn ve 4 küçük gemi (tümü yerel üretim) hizmet ediyordu. Kaynaklara göre, bu filoya dahil olan gemilerden biri 1752'de Reşt yakınlarında yakıldı. Kuzey Filosu'nun oluşumundan önce Nadir, Ruslardan gemi satın almak için büyük miktarda para ödedi. Bu gemiler, Nadir'in Dağıstan seferi sırasında malzeme ve teknik destek göndermek için kullanıldı.

### Güney donanması

Güney filosunun ana yelken alanı Basra Körfezi ve Umman Körfezi idi. Ancak bu donanmanın Arap Denizi'nde de faaliyet gösterdiği zamanlar olmuştur.

#### 1734-1736 yıllar dönemi

1734'te Nadir, İngilizlerden iki brigantin gemisi satın aldı. Ayrıca yerel bir Arap şeyhinden iki brigantin elde edildi. Veddell ve Cook, sırasıyla İngiliz Brigantin *Patna* ve *Ruperallın* komutanlarına atandılar. 1736'da Afşarlar, Buşehr'de tuttukları Doğu Hindistan Şirketi'ne ait bir gemi olan *Northumberland'*ın kaptanını gemiyi kendilerine satmaya zorladı. "Büyük bir miktar karşılığında satın alınan" gemi bir savaş gemisine dönüştürüldü. Gemi o sırada kötü durumdaydı ve bu nedenle Doğu Hindistan Şirketi "kendilerini potansiyel Afşar iddialarından korumak için adımlar attı". Aynı yılın Ekim ayında, İngilizlerden 8.000 tümene satın alınan 20 silahlı 2 fırkateyn daha aldı ve bunlardan birinin *Cavan* adlandırıldı. Arşiv belgelerinde sadece bir geminin satıldığı belirtiliyor. *Cavan* daha sonra *Feth-i Şah* olarak yeniden adlandırıldı ve filonun amiral gemisi oldu. Ancak başka bir kaynağa göre *Feth-i Şah* gemisi, önceki *Northumberland* gemisiydi. *Cavan*, Bombay merkezli EIC tarafından Afşarlara satılmak üzere özel olarak satın alındı ​​ve şirket satıştan yüzde 200 kar elde etti. Filoya giren bir diğer gemi de Fransız tüccarlardan satın alınan *l'Heureux* idi.

#### 1737 yılı

1737'den bir Hollandalı kaynak, filonun envanterini şu şekilde sunmuştur:

| Gemi | Köken | Notlar |
| --- | --- | --- |
| Feth-i Şah | ingilis | 7.000 tümene satın alınmıştır. |
| *Capitaine* | ingilis | Purchased for 4.000 tümənə satın alınmıştır. |
| *Fatta Mamoedie*b | ingilis | 400 tümene satın alınmıştır. |
| *Nastar Chanie* | ingilis | 300 tümene satın alınmıştır. |
| *Toeckel*c | Basidu | Şeyh Reşitden 3.000 tümene satın alınmıştır. |
| *Fattilhaije* | Basidu | Şeyh Reşitden 1.300 tümene satın alınmıştır. |
| *Fatta Rhamhanie*d | ərəb | 400 tümənə alınmışdır. |
| *Illhaiji* | Basidu | Şeyh Reşitden 400 tümene satın alınmıştır. |
| Namalum | Basaydu | Şeyh Reşitden satın alınmıştır. |
| Namalum | Basaydu | Şeyh Reşitden satın alınmıştır. |
| Namalum | Yerli | Muhammed Latif Han tarafından yapılmıştır. |
| Namalum | Yerli | Muhammed Latif Han tarafından yapılmıştır. |
|
| Kaynakça: Villem Floor (1987) |

#### 1741-1742 yıllar dönemi

1.100 tonluk Bombay merkezli bir gemi olan Shavallum, onu inşa eden konsorsiyum (John Lambton, Parsi tüccarları Bhomanji Rustamji ve Manoji Nowroji ve Bombay'ın Shivan Seth Dharam Seth) tarafından satıldı ve Rahimi adını aldı. Bu gemi Afşar filosunun amiral gemisi olarak hizmet etti.. 1742'de güney filosu, çoğu Kambay Körfezi'ndeki Surat'ta inşa edilen 15 gemiden oluşuyordu. Afşarlar, Surat'taki gemi yapımcılarına 11 gemi daha sipariş ettiler ve bu siparişlerden ilki 1741'de tamamlandı. Bu gemiler tik ağacından yapılmıştır ve dayanıklılıkları ile seçilmişlerdi. 1742'de Robert Galley gemisi İngiliz Eustace Peacock'dan 1000 tümene satın alındı. İki gemi daha, Mary ve Pembroke, EIC tarafından Surat'ta inşa edildi ve Afşarlara 186.251 rupi (9.312 tümen'e veya 23.280 pound'a eşdeğer) karşılığında satıldı. Pembroke gerekli malzemelerden yoksundu ve Mary'nin su sızıntısı nedeniyle günlük bir pompaya ihtiyacı vardı.

**1745'**te donanmada 30 gemi vardı.

**1747'**de güneydonanmasında da 20-25 gemi vardı.

### Kiralık gemiler

Afşar filosu aşağıdaki gemileri sınırlı bir süre için kiralamıştır:

| Gəmi | Ölkə bayrağı | Qeydlər |
| --- | --- | --- |
| *Britaniya* |  Büyük Britanya Krallığı | 1734 yılında Bender Abbas'ta kıyı koruma çalışmalarında kullanılmıştır. |
| *de Rithem* |  Hollanda | 1736'da haydutlara karşı devriye görevi için kullanıldı. |
| *Robert Galley* |  Büyük Britanya Krallığı | 1734 ve 1736 yıllarında yolcu taşımacılığında kullanılmıştır. |
| *de Anthonia* |  Hollanda | 1737'de Maskat Sultanlığı'na saldırmak için kullanıldı. |
| *tHuys Foreest* |  Hollanda | 1737 yılında Maskat Sultanlığı'na karşı savaşan orduya erzak göndermek için kullanılmıştır. |
| *Rose Galley* |  Büyük Britanya Krallığı | 1738 yılında malzeme ve teknik destek taşımak için kullanılmıştır. |
| *tHof niet altijd Somer* |  Hollanda | 1738'de Culfar'a karşı malzeme ve teknik destek taşımak için kullanıldı. |
| *de Valk* |  Hollanda | Kiş'teki 1740 ayaklanmasını bastırmak için kullanıldı. |
| *de Middenrak* |  Hollanda |
| *de Croonenburgh* |  Hollanda |
| *Rusiya imperatriçası* |  Rus İmparatorluğu | 1742'de Nadir Şah'ın ordusuna pirinç göndermek için kullanıldı. |
| *de Ridderkerk* |  Hollanda | 1742'de Tatta'ya yolculuk için kullanıldı. |

Nadir Şah bazı durumlarda gemi kiralamada başarılı olamadı. Yelizaveta'nın tahta geçmesinden kısa bir süre sonra - Aralık 1771'de Dağıstan kampanyasının lojistik desteği için 10 gemi kiralaması istendi. Rus büyükelçisinin tavsiyesi üzerine bu teklif reddedildi. Rus büyükelçisi, bu gemilerin asla geri verilmeyeceğinden korkuyordu.1730'larda, bir Britanyalı'nın özel mülkiyetindeki Severn ve Edward gemilerini kiralama teklifi de reddedildi.

### Gemi inşaatı

1743'te Nadir Şah, İngiliz tüccar Con Elton'u kuzey İran'daki donanma gemi inşa departmanının başına atadı ve ona Camal Beig unvanını verdi. Elton'ın genel merkezi Lahican ve Langerud'daki nakliye tesislerinde yer aldı.

Ayrıca bakınız
--------------

* Afşar İmparatorluğu'nun askeri sistemi
* Basra Körfezi ve Umman'da Afşar fetihleri

Kaynakça
--------

1. ↑  Michael Axworthy (20 Aralık 2012). "NAVY i. Nāder Shah and the Iranian Navy". Encyclopædia Iranica. 17 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2022.
2. ↑  Floor 1987, s. 31
3. ↑  Floor 1987, s. 33
4. 1 2  Axworthy 2000.
5. ↑  Floor 1987, s. 52
6. ↑  Farrokh 2011, ss. 154
7. ↑  Bulley 2013, ss. 29
8. ↑  Shapur Shahbazi 1999
9. ↑  Floor 1987, s. 44
10. ↑  Good 2018, s. 229
11. ↑  Floor 1987, ss. 38, 40–41, 45
12. 1 2 3  Floor 1987, s. 43
13. ↑  Davies 1997, ss. 174–175
14. 1 2 3  Floor 1987, s. 47
15. ↑  Ward 2014, s. 54
16. ↑  Axworthy 2018, s. 174.
17. ↑  Mirfendereski 2001, s. 18.
18. ↑  Floor 1987, s. 39
19. ↑  Floor 1987, s. 41
20. 1 2  Floor 1987, s. 42
21. ↑  Black 2004, s. 73
22. ↑  Barendse 2009, s. 294
23. ↑  Floor 1987, ss. 41–42
24. ↑  Barendse 2009, ss. 295–296
25. ↑  Axworthy 2000
26. ↑  Good 2018, s. 227
27. ↑  Good 2018, s. 228
28. ↑  Good 2018, s. 230
29. ↑  Ward 2014, s. 53
30. 1 2  Mirfendereski 2001, s. 18
31. ↑  Good 2018, ss. 217–218
32. ↑  Good 2018, ss. 220–221, 227
33. ↑  Good 2018, ss. 220–221
34. ↑  Floor 1987, ss. 46
35. ↑  Floor 1987, s. 49

Kaynak
------

* Axworthy, Michael (20 Aralık 2012) [1 January 2000]. "NAVY i. Nāder Shah and the Iranian Navy". Yarshater, Ehsan (Ed.). *Encyclopædia Iranica* (Online bas.).
* Axworthy, Michael (2018). *Crisis, Collapse, Militarism and Civil War: The History and Historiography of 18th Century Iran*. Oxford University Press. ISBN 9780190250324.
* Axworthy, Michael (2011). "Nader Shah and Persian Naval Expansion in the Persian Gulf, 1700–1747". *Journal of Research in Ayurvedic Sciences*. **21** (1): 31-39. doi:10.1017/S1356186310000362. JSTOR 23011520.
* Barendse, Rene J. (2009). *Arabian Seas 1700–1763*. Leiden: BRILL. ISBN 978-90-04-17661-4.
* Black, Edwin (2004). *Banking on Baghdad: Inside Iraq's 7,000-Year History of War, Profit, and Conflict*. John Wiley and Sons. ISBN 9780471708957.
* Bulley, Anne (2013). *The Bombay Country Ships, 1790–1833*. Routledge. ISBN 978-0700712366.
* Davies, Charles E. (1997). *The Blood-red Arab Flag: An Investigation Into Qasimi Piracy, 1797-1820*. University of Exeter Press. ISBN 9780859895095.
* Farrokh, Kaveh (2011). *Iran at War: 1500-1988*. Bloomsbury Publishing. ISBN 9781780962214.
* Floor, Willem (1987). "The Iranian Navy in the Gulf during the Eighteenth Century". *Iranian Studies*. **20** (1): 31-53. doi:10.1080/00210868708701690. JSTOR 26842784.
* Good, Peter (2018). "The East India Company and the foundation of Persian Naval Power in the Gulf under Nader Shah, 1734-47". Clulow, Adam; Mostert, Tristan (Ed.). *The Dutch and English East India Companies: Diplomacy, Trade and Violence in Early Modern Asia*. Amsterdam University Press. doi:10.5117/9789462983298. ISBN 978-90-4853-338-1. JSTOR j.ctv9hvqf2.13.
* Mirfendereski, Guive (2001). *A Diplomatic History of the Caspian Sea*. Springer. doi:10.1057/9780230107571\_4. ISBN 978-0-230-10757-1.
* Shapur Shahbazi, A. (31 Ocak 2012) [15 December 1999]. "FLAGS i. Of Persia". Yarshater, Ehsan (Ed.). *Encyclopædia Iranica*. Fasc. 1. **X** (Online bas.). New York City: Bibliotheca Persica Press. ss. 12-27.
* Ward, Steven R. (2014). *Immortal: A Military History of Iran and Its Armed Forces* (Updated bas.). Georgetown University Press. ISBN 9781626160651.