**1963 Üsküp depremi** (Makedonca: Скопски земјотрес 1963, *Skopski zemjotres 1963*), 26 Temmuz 1963'te Üsküp'te gerçekleşen 6.1 M büyüklüğündeki depremdir. Depremde 1.070'ten fazla kişi ölmüş, 3.000 ilâ 4.000 kişi yaralanmış ve 200.000'den fazla kişi evsiz kalmıştır. Şehrin yaklaşık yüzde 80'i tamamen yıkılmıştır.

Detaylı bilgiler
----------------

Moment magnitüd ölçeğinde 6.1 olarak ölçülen deprem 26 Temmuz 1963'te, 04.17 UTC (yerel saatle 5.17) saatinde, o zamanlar Yugoslavya SFC'nin Makedonya SC'nde bulunan (günümüzde Kuzey Makedonya) Üsküp şehrinde gerçekleşmiştir. 20 saniye süren sarsıntı, Vardar Nehri vadisinin çoğunda hissedilmiştir. Depremin artçıları 5.43'e dek devam etmiştir.

Depremin ardından
-----------------

1963 depreminden sonra Üsküp'teki ABD Ordusu 8. Tahliye Hastanesi'nin üyeleri. Bu birim, kurbanlara tıbbi yardımda bulunması için felaket bölgesine gönderilmiştir.
Yaralanan ve mahsur kalan vatandaşlar
Josip Broz Tito ve Nikita Kruşçev, depremden bir ay sonra, 22 Ağustos 1963'te Üsküp'te

"Cumhuriyetinizin üzerine çöken talihsizliği tüm Yugoslavya halkıyla beraber hafifletmek için çabalayacağız."

Josip Broz Tito'nun Üsküp'ü bizzat ziyaretinden önce Makedonya SC'ne gönderdiği baş sağlığı mesajından


"Üsküp, ilk eziyetlerinin gazetedeki bir raporu olarak kalmamalı, bizim, bugün ya da yarın benzeri yeni bir afette Üslüplüler gibi olabilecek tüm insanların sorumluluğu olmalı."

İtalyan yazar Alberto Moravia

Depremden birkaç gün sonra 35 ülke BM Genel Kurulu'ndan Üsküp'e yardım göndermeyi gündemine almasını talep etti. Maddi yardımın yanı sıra, tıbbi destek, mühendislik ve inşaat ekip ve malzemelerinin gönderilmesi 78 ülke tarafından teklif edildi.

ABD başkanı John F. Kennedy, Savunma Bakanlığı'na ve Uluslararası Gelişme Ajansı'na (USAID) Üsküp'te afet yardımı için harekete geçemlerini, personel, prefabrik ev, çadır kentler gibi çeşitli yardımları göndermelerini emretti. Sovyetler Birliği'nden de önemli yardımlar geldi. SSCB lideri Nikita Kruşçev Üsküp'ü bizzat ziyaret etti. Yugoslavya, Soğuk Savaş boyunca Bağlantısızlar Hareketi'nin üyesi olduğu için Üsküp'teki Amerikan ve Sovyet askerleri 1945'te Elbe'deki karşılaşmalarından beri ilk defa el sıkışabilmişti.

Üsküp'e deprem haberi yapmak için varan ilk yabancı muhabir *The New York Times* gazetesinden David Binder olmuştu. Uçaktan izlediği Üsküp'e bakarken, şehrin bombalanmış gibi göründüğü yorumunda bulunmuştu.

Birleşik Krallık merkezli hayır kurumu War on Want, İngiliz mühendis Demetrius Comino'yla görüşerek ondan Dexion bina çatkısı malzemeleri ve Barto Stuart yönetimindeki personeli getirerek 1560 bina (iki köye yetecek kadar) inşa etmesi için kamu müracaatında bulundu. İnşa edilen küçük köylerden birine *Dexiongrad* adı takılmıştı. Dexion, Üsküp'teki Gjorče Petrov Belediyesine aitti. BK hükûmeti, aynı anda 13,5 x 7 m. genişliğinde Nissen kulübeler hediye etmişti. Yugoslav yetkililer, bunların altısını kalıcı olanlrı inşa edilene dek uydu mahallelerde okul olarak kullanmıştı. Bu kulübelerin inşası, Teğmen Charles Brodley RE önderliğindeki dokuz kraliyet mühendisinden oluşan küçük bir ekibin denetimindeydi. Daha sonra "War on Want", şehrin inşasıyla upraşan 2.000 işçinin konaklamasına yetecek kadar kulübe satın alacak ve mühendis ekibi Yüzbaşı SL Rooth RE komutasındaki 49 personele kadar çıkacaktı.

1965'te BM, Japon Mimar Kenzo Tange'den Üsküp'ün yeniden inşası için kısıtlı bir yarışmaya girmesini istedi. Daha sonra Tange, ödülün %60'ını kazanırken Yugoslav ekibi %40'ını kazanacaktı. Ancak Tange'nin en büyük eserlerinden biri olan Üsküp için yaptığı planlar, özellikle de Yeni Üsküm Demiryolu İstasyonu ve "Şehir Duvarı" için olanlar sadece kısmen uygulanabildi.

Şehir adım adım yaralarını sarmaya başlarken kültürel hayatı yeniden canlandırma ihtiyacı arttı. Ressam Pablo Picasso, "Bir Kadının Başı" (1963) tablosunu depremden sonra inşa edilen Makedonya Çağdaş Sanat Müzesi'nde sergilenmesi için bağışladı. Müze binası Polonya tarafından bağışlanmış ve birkaç Leh mimarca tasarlanmıştı. Konser salonu "*Univerzalna sala*", 35 ülkenin bağışları sayesinde inşa edilmiş ve prefabrik binası komşu Bulgaristan'da yapılmıştı. Yugoslav Federal Yürütme Konseyi'nin talebi üzerine BK Dış İşleri ve Topluluk İşkeri Bakanı Rab Butler, 19 Şubat 1964'te BK Parlamentosu'ndaki Avam Kamarası'nı BK hükümetinin Üsküp'ün onarımı için 500.000 sterlinlik yeni kredi vermeyi onayladığı konusunda bilgilendirdi.

Üsküp'teki cadde ve nesnelerin bir kısmına, inşalarında yardım eden ya da ev bağışlayan ülkeleri onurlandırmak amaçlı adlar verildi. Mesela Romanya hükûmetinin bağışladığı poliklinik tıp merkezine başkenti Bükreş'in adı verildi. Karpoş Belediyesi'ndeki Sovyetler'ce bağışlanan apartmanlara "руски згради" ("*ruski zgradi*", "Rus binaları") adı verildi. Aynı şekilde İsveç ve Finlandiya'nın bağışladığı prefabrik evlere de "шведски / фински бараки" ("*švedski / finski baraki*", İsveç/Fin barakaları) adı verildi.

Bir başka örnek de Üsküp'teki Meksika Caddesi'dir (улица Мексичка, *ulica Meksička*). Adı Meksika'nın onuruna verilen caddede Meksika başkanı Adolfo López Mateos'un verdiği bir anıt plak da mevcuttur. 2012'de caddenin meşhur sakini rock müzisyeni Vlatko Stefanovski ve kardeşi tiyatro yazarı Goran Stefanovski, belediye başkanının Meksika Caddesi de dahil olmak üzere çok sayıda caddenin adını değiştirme kararını protesto etti. Stefanovski kardeşler, büyüdükleri ve Makedon rock grubu Leb i sol'ün kurulduğu bu caddenin Meksika'nın bağışlarıyla inşa edildiğini halka hatırlatarak bu dayanışmanın asla unutulmaması gerektiğini savunmuştu.

Dünya ülkelerinin yardımlarıyla harabe drumumdan kurtarılıp yeniden inşa edilen Üsküp'ün sloganı bu nedenle "Uluslararası Dayanışma Şehri"dir.

1963 depreminden bir yıl sonra Yugoslavya'nın ilk Sismik Bölgelerde İnşaat Kanunu (1964, geçici kanun) ulusal ve uluslararası uzmanlardan müteşekkil bir komitece hazırlandı.

Popüler kültürde
----------------

"Üsküp, bir film değil, ana olayı tahmin edeceğimiz bir gerilim romanı değil. Üsküp, insanın, sonucu daha çok mücadeleye ilham veren ve yenilgi kabul etmeyen özgürlük savaşının bir odağı."

Fransız filozof Jean-Paul Sartre

Üsküp depreminin bahsi, çok sayıda sanat, edebiyat, müzik, tiyatro ve sinema eserinde geçmektedir. Bunun bir örneği, Dimitrie Osmanli'nin yönettiği 1967 yapımı Makedon filmi *Memento*'dur. Edebiyat alanından bir örnekse Avusturyalı şair Christine Busta'nın yazdığı *Skoplje 1963* şiiridir.

Galeri
------

* Depremin simgesi: Üsküp'teki Eski Demiryolu İstasyonu. Saat, 26 Temmuz 1963'te durmuştur. Bina, günümüzde Üsküp Şehir Müzesi (Muzej na grad Skopje) tarafından kullanılmaktadır.Depremin simgesi: Üsküp'teki Eski Demiryolu İstasyonu. Saat, 26 Temmuz 1963'te durmuştur. Bina, günümüzde *Üsküp Şehir Müzesi* (*Muzej na grad Skopje*) tarafından kullanılmaktadır.
* Eski Demiryolu İstayonu'nun yanındaki depremin kurbanlarına adanmış anıtEski Demiryolu İstayonu'nun yanındaki depremin kurbanlarına adanmış anıt
* Üsküp'teki yeni yerleşimleri bağışlayanlar: ABD, BK, Batı Almanya, Meksika, İskandinav ülkeleri, İsviçre, Çekoslovakya, Polonya, Dünya Kiliseler Konseyi vs.Üsküp'teki yeni yerleşimleri bağışlayanlar: ABD, BK, Batı Almanya, Meksika, İskandinav ülkeleri, İsviçre, Çekoslovakya, Polonya, Dünya Kiliseler Konseyi vs.
* Henryk Szeryng tarafından Üsküp depreminin kurbanları için yapılan yardım konseri, Reims, Fransa, 26 Kasım 1963Henryk Szeryng tarafından Üsküp depreminin kurbanları için yapılan yardım konseri, Reims, Fransa, 26 Kasım 1963
* Gazete küpürleri: Üsküp vatandaşları için Roosendaal, Hollanda'dan yardım, 8 Ağustos 1963Gazete küpürleri: Üsküp vatandaşları için Roosendaal, Hollanda'dan yardım, 8 Ağustos 1963
* Depremin ertesi gün, vatandaşlar geçici sığınaklar hazırlıyorDepremin ertesi gün, vatandaşlar geçici sığınaklar hazırlıyor
* Josip Broz Tito önderliğindeki Yugoslav delegesi, "Ivo Lola Ribar" Caddesi.Josip Broz Tito önderliğindeki Yugoslav delegesi, "Ivo Lola Ribar" Caddesi.
* Macedonia otelinin önünde kurbanlara yapılan ilk yardımMacedonia otelinin önünde kurbanlara yapılan ilk yardım
* Yıkım sırasında Krangova SarayıYıkım sırasında Krangova Sarayı
* Yıkılmış bina, ÜsküpYıkılmış bina, Üsküp
* Üsküp merkezinin depremden önceki hâliÜsküp merkezinin depremden önceki hâli
* John F. Kennedy Kütüphanesi'nden: Milli Güvenlik Hareket Protokolü No. 267 Üsküp için Afet Yardımı – NARA – 193638, 18 Ekim 1963'te Başkan Kennedy'nin ulusal güvenlik danışmanı McGeorge Bundy tarafından yazıldı ve imzalandıJohn F. Kennedy Kütüphanesi'nden: Milli Güvenlik Hareket Protokolü No. 267 Üsküp için Afet Yardımı – NARA – 193638, 18 Ekim 1963'te Başkan Kennedy'nin ulusal güvenlik danışmanı McGeorge Bundy tarafından yazıldı ve imzalandı

Ayrıca bakınız
--------------

* Kuzey Makedonya Tarihi
* Deprem Kronolojisi

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4  Marking the 44th anniversary of the catastrophic 1963 Skopje earthquake. (İngilizce) 30 Ekim 2007'de Wayback Machine MRT ile arşivlendi, 26 Temmuz 2007, Perşembe
2. 1 2 3  Seismic Ground Motion Estimates for the M6.1 earthquake of July 26, 1963, at Skopje, North Macedonia 11 Nisan 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Department of Earth Sciences, University of Trieste, Trieste, Italy
3. ↑  "1963 Skopje Macedonia Earthquake". 3 Eylül 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2015.
4. 1 2  Marking the 44th anniversary of the catastrophic 1963 Skopje earthquake 30 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. MRT, Thursday, July 26, 2007
5. 1 2  "My Info Agent". 24 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2015.
6. 1 2  "Макфакс - Макфакс". 1 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2015.
7. ↑  "The 1963 earthquake". 13 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2015.
8. ↑  "BBC ON THIS DAY - 26 - 1963: Thousands killed in Yugoslav earthquake". 26 Temmuz 1963. 2 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2015.
9. ↑  "The 1963 earthquake". Orijinalinden 13 Mayıs 2008'de arşivlendi. 19 Ağustos 2015'te erişildi.
10. ↑  "BBC ON THIS DAY - 26 - 1963: Thousands killed in Yugoslav earthquake" 5 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. 25 Temmuz 1963. 19 Ağustus 2015'te erişildi.
11. ↑  "Quake - Macedonia". 23 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2015.
12. 1 2  Radio Free Europe: Годишнина од катастрофалниот земјотрес 3 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Makedonca)
13. ↑  "Pablo Picasso \ Painting-International Collection \ Collection \ MoCA Skopje". 12 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2020.
14. ↑  "Museum Of Contemporary Art Skopje : Portfoglio: Unesco". 6 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2020.
15. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 17 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2020.
16. ↑  "Музеј на современата уметност - Скопје". 19 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2020.
17. ↑  "Univerzalna sala - Историја". 10 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2020.

Dış bağlantılar
---------------

* Deprem sonrasının arşiv görüntüleri 5 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - YouTube
* Doğal Afetlere Toplumsal Hassasiyet: Üsküp, Makedonya Üzerine bir Araştırma 21 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)

| * g
* t
* d
Üsküp  |
| --- |
| Belediyeler | 
* Merkez
* Gazi Baba
* Aerodom
* Çayır
* Ekşisu
* Butel
* Şuto Orizari
* Karpoş
* Gorçe Petrov
* Saray

 |  |
| Coğrafya | 
* Matka Kanyonu
* Üsküp Bölgesi
* Karadağ
* Vardar Nehri
* Vodno Dağı

 |
| Tarih | 
* 1555 Üsküp depremi
* 1689 Üsküp yangını
* 1963 Üsküp depremi

 |
| Simge yapılar | 
* Çifte Hamam
* Üsküp Kalesi
* Kapan Han
* Kurşunlu Han
* Makedonya Meydanı
* Milenyum Haçı
* Türk Çarşısı
* Pella Meydanı
* Porta Makedonya
* Ristiç Sarayı
* Scupi
* İskender Bey Meydanı
* Üsküp Kemeri
* Üsküp Hayvanat Bahçesi
* Taşköprü
* Sulu Han
* Tauresium
* Tumba Macari

 |
| Kiliseler | 
* İsa'nın Yükselişi Kilisesi
* Aziz Ohrili Klement Kilisesi
* Aziz Nikita Kilisesi
* Aziz Panteleimon Kilisesi
* Meryem Ana Doğuş Kilisesi
* Marko Manastırı

 |
| Camiler | 
* Mustafa Paşa Camii
* Sultan Murad Camii

 |
| Müzeler | 
* Makedonya Müzesi
* Makedon Mücadelesi Müzesi
* Makedonya Ulusal Galerisi
* Makedonya Çağdaş Sanat Müzesi
* Üsküp Şehir Müzesi
* Makedonya Yahudileri için Holokost Anma Merkezi
* Rahibe Teresa Anıt Evi

 |
| Spor alanları | 
* Avtokomanda
* Boris Traykovski Spor Merkezi
* Boris Traykovski Stadyumu
* Çayır Stadyumu
* Sementaritsa Stadyumu
* Gorçe Petrov Stadium
* Yane Sandanski Arena
* Lokomotiva Stadyumu
* Toşe Proeski Arena
* Kale Spor ve Rekreasyon Merkezi
* Petar Miloşevski İdman Merkezi
* Jelezarnitsa Stadyumu

 |
| Spor kulüpleri | 
* FK Alumina
* FK Balkan Skopje
* FK Butel
* FK Sementaritsa 55
* FK Gotse Delçev Skopsko Pole
* FK Gorno Lisiçe
* FK İlinden Skopje
* KK Karpoş Sokoli
* FK Lokomotiva Skopje
* FK Macari Solidarnost
* FK Makedonya Gorçe Petrov
* FK Metalurg Skopje
* Rabotniçki
* Şkupi
* FK Skopje
* FK Sloga Yugomagnat
* FK Vardar
* KK Rabotniçki
* KK Torus
* KK Vardar
* JKK Badel 1862
* RK Metalurg Skopje
* RK Tineks Prolet
* RK Vardar
* JRK Metalurg
* JRK Vardar

 |
| Eğitim | 
* FON Üniversitesi
* Avrupa Üniversitesi
* Aziz Kiril ve Metodius Üniversitesi
* Üsküp Amerikan Koleji Üniversitesi
* Yahya Kemal Koleji
* Nova Uluslararası Okulları

 |
| Etkinlikler | 
* Baskerfest
* Üsküp Dans Festivali
* Oro Bez Granici
* Kota 2023
* Üsküp Festivali
* Üsküp Film Festivali
* Üsküp Caz Festivali
* Üsküp Yaz Festivali
* Super Dzvezda
* Tiyatro Festivali

 |
| Ulaşım | 
* Üsküp Havalimanı

 |
| Kişiler | 
* Üsküp doğumlular

 |