**Osmanlı İmparatorluğu'nun zırhlı kruvazörleri listesi**nde, Osmanlı İmparatorluğu'na ait olan ve olması planlanan çelik kruvazörler yer alır.

1860'lı yıllarda Abdülaziz'in donanma programı ve Mısır Hidivliği'nden devralınan gemiler ile güçlenen Osmanlı donanması, 1877-78'deki 93 Harbi'nin ardından II. Abdülhamid devrinde 20 yıl boyunca Haliç'te kaldı. 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı esnasında kullanılmaya çalışılan filo, bakımsızlık ve mürettebatın eğitimsizliği sebebiyle denize açılacak durumda değildi. Abdülhamid, eleştiriler üzerine donanmaya yaklaşımını değiştirmek zorunda kaldı ve Bahriye Nazırı Hasan Rami Paşa'yı bir donanma komisyonu kurmakla görevlendirdi.

Mayıs 1897'de raporunu sunan komisyon, eski zırhlıların modernize edilmesi ve altı yeni savaş gemisi inşa edilmesi önerisinde bulundu. Raporun ardından Abdülhamid, diplomatik görüşmeler ve endüstriyel rekabeti avantajına kullandı. Mayıs ayında Birleşik Krallık'tan Thames Ironworks, Haziran ve Temmuz'da Almanya'dan Krupp ve Birleşik Krallık'tan Armstrong Whitworth, Ekim'de Alman Vulkanwerft, Ekim 1898'de ise İtalyan Ansaldo tekliflerde bulundu.

Hamidiye katliamları sırasında yabancı ülkeler, vatandaşlarına ait malların gördüğü hasar sebebiyle tazminat talebinde bulunmuştu. ABD'nin 22.000 altın liralık tazminat talebini ödemeyi kabul etmeyen Abdülhamid, ABD'nin İstanbul'a bir filo gönderme tehdidi üzerine ABD'den daha sonra *Mecidiye* olarak adlandırılacak bir kruvazör sipariş vermeye karar verdi.

*Lütf-ü Hümayun*
----------------

Ana madde: Lütf-ü Hümayun
*Lütf-ü Hümayun'*, Osmanlı İmparatorluğu'na ait bir korumasız kruvazördü. Ahşap ve demirden yapılan, ahşap kaplı kompozit gemi, 19. yüzyıl standartlarına göre inşa edilmişti. 1880'de sipariş edilen geminin yapımına İstanbul Tersane-i Amire'de 1882'de başlandı. 16 Ağustos 1892'de denize indirildi. Temmuz 1896'da deniz denemeleri yapıldı. Ekim 1896'da sabit eğitim gemisi olarak İstanbul'da göreve başladı. 1905'te silahları, makineleri ve direkleri söküldü. Ansaldo tarafından İstanbul'da yeniden inşa edilmesi planları gerçekleşmedi. 1908'de hizmetten çıkartıldı. Kasım 1909'da sökülmek üzere hurda olarak satıldı. 1921'de sökülmesi tamamlandı.

| Sınıf | İsim | TersaneUzunlık, Genişlik, DerinlikTonaj, Hız | SiparişKızağa konuşSuya inişProva | Hizmete girişiHizmetten çıkışı | Not | Resim |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Lütf-ü Hümayun* sınıfı | *Lütf-ü Hümayun* |  Tersane-i Amire, İstanbulLPP 64,0m, B 9,1m, D 3,9m1313t, 12kts | 1880188216 Ağustos 1892Temmuz 1896 | Ekim 18961908 | Kasım 1911'de hurdaya satıldı.1921'de tamamen parçalandı. |  |
|

*Feyza-i Bahri*
---------------

*Feyza-i Bahri* sınıfı, Osmanlı İmparatorluğu için inşa edilecek iki çelik-ahşap kompozit gövdeli kruvazörden oluşacaktı. Mayıs 1889'de sipariş edilen *Feyza-i Bahri* ve *Şadiye* gemilerinin yapımına İstanbul Tersane-i Amire'de 1891'de başlandı. 1897'de iki gemide de çalışmalar durdurulduğunda iskeleti inşa edilmiş ve bordaları kısmen kaplanmıştı. 1904'te gemilerin iskeletlerinin ahlşap kısımları tamamen çürümüş haldeydi. 1906-1909 yılları arasında kızaktayken söküldüler.

| Sınıf | İsim | TersaneUzunlık, Genişlik, DerinlikTonaj, Hız | SiparişKızağa konuşSuya inişProva | Hizmete girişiHizmetten çıkışı | Not |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Feyza-i Bahri* | *Feyza-i Bahri* |  Tersane-i Amire, İstanbulLPP 68,5m, B 10,6m, D 4,2m1612t, 17kts | Mayıs 1889Mayıs 1891-- | 1897'de inşası durduruldu. | 1906-1909'da söküldü. |
| *Şadiye* |  Tersane-i Amire, İstanbulLPP 68,5m, B 10,6m, D 4,2m1612t, 17kts | Mayıs 18899 Kasım 1891-- | 1897'de inşası durduruldu. | 1906-1909'da söküldü. |

*Hüdavendigar* sınıfı
---------------------


| Sınıf | İsim | TersaneUzunlık, Genişlik, DerinlikTonaj, Hız | SiparişKızağa konuşSuya inişProva | Hizmete girişiHizmetten çıkışı | Not |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Hüdavendigâr* sınıfı | *Hüdavendigâr* |  Tersane-i Amire, İstanbulLPP 85,4m, 15,2m, 6,1m4050t | 18911893-- | 1897'de inşası durduruldu. 1905-1909'da kızaktayken söküldü. | 1902'de 2 pervaneli tasarıma modifiye edildi. |
| *Selimiye* |  Tersane-i Amire, İstanbulLPP 85,4m, 15,2m, 6,1m4050t | 1891--- | 1892'de sipariş iptal edildi. | - |
|

*Peyk-i Şevket* sınıfı
----------------------

Ana madde: Peyk-i Şevket sınıfı torpido kruvazörü
Ayrıca bakınız: TCG Peyk ve TCG Berk
*Peyk-i Şevket* sınıfı, Osmanlı donanması için Alman tersanesi Germaniawerft tarafından 1906-07 yıllarında inşa edilen bir çift torpido kruvazörüydü. Sınıf *Peyk-i Şevket* ve *Berk-i Satvet* adlarında iki gemiden oluşuyordu. 20. yüzyılın başındaki donanması modernizasyon programının bir parçası olarak sipariş edildiler. Gemiler sadece 775 metrik ton (763 büyük ton; 854 küçük ton) deplasmanda küçük gemilerdi; yine de boyutlarına göre ağır silahlıydılar, üç torpido tüpü, bir çift 105 milimetre (4,1 in) top ve birçok küçük silah taşıyorlardı.

*Peyk-i Şevket* Süveyş'de enterne edildiği, *Berk-i Satvet* ise savaşı Marmara'da ana Osmanlı filosuyla beraber geçirdiği için iki gemi de 1911-12'deki Trablusgarp Savaşı sırasında çatışmalarda yer almadılar. Her iki gemi de Balkan Savaşları'nda daha aktif bir rol üstlendi ve Doğu Trakya'daki Osmanlı birliklerini desteklemek için sık sık topçu desteği sağladı. I. Dünya Savaşı sırasında her iki gemi de Karadeniz'de görev yaptı, burada devriye gezdiler, konvoylara eşlik ettiler ve Rus limanlarına saldırdılar. Ocak 1915'te *Berk-i Satvet* Boğaz açıklarında mayına çarptı, yedi ay sonra *Peyk-i Şevket* Marmara Denizi'nde Birleşik Krallık denizaltısı HMS *E11* tarafından torpidolandı. Her iki gemi de onarıldı ve 1918 yılına kadar hizmete geri döndü.

Savaşın sona ermesinden sonra, her iki gemi de 1920'lerin ortalarında uzun bakımların ardından Türk Deniz Kuvvetleri'nde hizmete girdi. Her iki gemi de 1930'ların sonlarında kapsamlı bir şekilde modernize edildi ve nihayet hizmetten çıkarıldıkları 1944 yılına kadar hizmette kaldılar. Her iki gemi de 1950'lerin başlarında söküldü.

| Sınıf | İsim | TersaneUzunlık, Genişlik, DerinlikTonaj, Hız | SiparişKızağa konuşSuya inişProva | Hizmete girişiHizmetten çıkışı | Not | Resim |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Peyk-i Şevket* sınıfı | *Peyk-i Şevket* |  Schiffs & Maschinenbau Germania AG, Kiel Yd No 126LPP 80,1m, B 8,4m, D 4,6m775t (1907), 850t (1938), 18kts (1915) | 18 Ocak 1903Şubat 190615 Kasım 19061907 | Kasım 19071944 | Trablusgarp Savaşı'nda İskenderiye'de enterne edildi.27 Ekim 1914'te Sivastopol Baskını'na katıldı.6 Ağustos 1915'te İngiliz denizaltısı HMS *E11* tarafından saldırılıp hasar gördü.1924'te *Peyk*1953-1954'te Gölcük'te parçalandı. |  |
| *Berk-i Satvet* |  Schiffs & Maschinenbau Germania AG, Kiel Yd No 127LPP 80,1m, B 8,4m, D 4,6m775t (1907), 850t (1938), 18kts (1915) | 18 Ocak 1903Şubat 19061 Aralık 19061907 | Kasım 19071945 | 27 Ekim 1914'te Sivastopol Baskını'na katıldı.2 Ocak 1915'te Karadeniz'de mayına[*kaynak belirtilmeli*] çarptı ama kurtarıldı.1924'te *Berk*1953-1954'te Gölcük'te parçalandı. |  |
|

*Mecidiye*
----------

Ana madde: Mecidiye (kruvazör)

| Sınıf | İsim | TersaneUzunlık, Genişlik, DerinlikTonaj, Hız | SiparişKızağa konuşSuya inişProva | Hizmete girişiHizmetten çıkışı | Not | Resim |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Mecidiye* | *Mecidiye* |  William Camp & Son, Philadelphia Yd Nr 315LOA 102,4m, LPP 100,5m, B 12,8m, D 4,8m3485t / 3967t (tam), 18kts (1914), 20kts (1936) | 19007 Kasım 190125 Temmuz 1903(*Abdül Mecid*)Ekim 1903 | 19 Aralık 1903 (*Mecidiye*)29 Ekim 1915 ( *Prut*)1 Mart 1947 | 3 Nisan 1915'te Vorontsovski-Mayak (Odessa) açıklarında mayına çarpıp battı.8 Haziran 1915'te Ruslar tarafından çıkarıldı.13 Mayıs 1918'de Almanlar tarafından geri alınıp Osmanlı'ya iade edildi. | Mecidiye (Selanik, 1911). |
|

*Hamidiye*
----------

Ana madde: Hamidiye (kruvazör)

| Sınıf | İsim | TersaneUzunlık, Genişlik, DerinlikTonaj, Hız | SiparişKızağa konuşSuya inişProva | Hizmete girişiHizmetten çıkışı | Not | Resim |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Hamidiye* | *Hamidiye* |  Sir W. G. Armstrong, Whitworth & Co. Newcastle Yd No 732LOA 112,0m, LPP 103,6m, B 14,5m, D 4,8m3904t, 16kts (1915) | 1900Nisan 190225 Eylül 190317 Aralık 1903 | Nisan 1904Mart 1947 | Balkan savaşlarında, I. Dünya Savaşı'nda, Karadeniz İsyanı'nda görev aldı.1949-1951'de Kabataş'ta müze olarak kullanıldı.10 Eylül 1964'te hurdaya satıldı.1966'da tamamen parçalandı. | Hamidiye (1913) |
|

*Drama*
-------

Ana madde: Drama (kruvazör)
'*Drama* veya İtalyanlar tarafından verilen adıyla *Libia*, (Türkçe: *Libya*) 1900'lerde İtalya'da Osmanlı İmparatorluğu için inşa edilmiş bir korumalı kruvazördü. 1907'de Osmanlı Donanması için inşa edilmişti ve ***Drama*** olarak adlandırılacaktı. Tasarımı *Hamidiye*'ye dayanıyordu. 1911'de Trablusgarp Savaşı patlak verdiğinde henüz tamamlanmamıştı. Gemiye *Regia Marina* tarafından el konuldu ve yapımı 1913'te tamamlandı. Gemi iki 152 mm, sekiz 120 mm top taşıyordu ve 22 knot (41 km/sa; 25 mph) üzerinde azami hıza ulaşabiliyordu. 1937'de donanma envanterinden çıkarıldı ve hurdaya satıldı.

| Sınıf | İsim | TersaneUzunlık, Genişlik, DerinlikTonaj, Hız | SiparişKızağa konuşSuya inişProva | Hizmete girişiHizmetten çıkışı | Not | Resim |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Drama* | *Drama* |  G Ansaldo-Armstrong & Cie, Sestri Ponente Yd No 156LOA 138,7m, LPP 136,0m, B 14,5m, D 5,5m3760t / 4466t (tam), 22,9kts (prova) | Nisan 1904190711 Kasım 1912Mart 1913 | 25 Mart 1913 (İtalya) 11 Mart 1937 (İtalya) | Eylül 1912'de İtalyan hükûmetince el konuldu. 25 Mart 1913'te *Libia* adıyla İtalya Krallık Deniz Kuvvetleri'ne katıldı.11 Mart 1937 | Regia Marina Italiana RN Libia |
|

*Midilli*
---------

Ana madde: Midilli (kruvazör)
SMS *Breslau* veya sonraki adıyla *Midilli*, Alman İmparatorluğu donanması için inşa edilen *Magdeburg* sınıfı hafif kruvazördü. Yapımına 1910'da başlandı ve 16 Mayıs 1911'de denize indirildi. Göreve alınmasından sonra savaş kruvazörü *Goeben* ile birlikte, Balkan Savaşları'nın patlak vermesi nedeniyle Akdeniz Tümeni'nde görevlendirildi. *Breslau* ve *Goeben*, İstanbul'a ulaşmak için Akdeniz'deki İngiliz savaş gemilerinden kaçtıktan sonra Ağustos 1914'te Osmanlı İmparatorluğu tarafından satın alındı ve gemilerin adları *Midilli* ve *Yavuz Sultan Selim* olarak değiştirildi. İki gemi 29 Ekim 1914'te Amiral Wilhelm Souchon komutasındaki Osmanlı filosuyla birlikte Karadeniz Baskını'nı düzenleyerek Osmanlı İmparatorluğu'nun I. Dünya Savaşı'na İttifak Devletlerinin yanında katılmasına yol açtı. *Midilli* ağırlıklı olarak Karadeniz'de, Rusların Karadeniz Filosu'na karşı hizmet etti.

I. Dünya Savaşı sırasında *Midilli*, Rusya kıyılarına mayın döşeme, Rus limanlarını ve tesislerini bombalama ve Osmanlı ticaret gemilerinin yetersizliğinden dolayı Kafkasya Cephesi'nde savaşan Osmanlı birliklerine Karadeniz limanlarından asker ve malzeme tedarik etme görevlerini üstlendi. Birkaç kez Rus gemilerinden hafif hasar aldı. 1915'te çarptığı mayın sonrasında yarım yıl kadar hizmet dışı kaldı. 20 Ocak 1918'de, İmroz Muharebesi esnasında beş mayına çarparak battı. Mürettebatının çoğunluğu bu muharebede hayatını kaybetti.

| Sınıf | İsim | TersaneUzunlık, Genişlik, DerinlikTonaj, Hız | SiparişKızağa konuşSuya inişProva | Hizmete girişiHizmetten çıkışı | Not | Resim |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Magdeburg* sınıfı | *Midilli* |  AG Vulcan, StettinYd No 312LOA 138,7m, LPP 136,0m, B 13,5m, D 5,1m4570t / 5587t (tam)*Magdeburg* sınıfı küçük kruvazör | 1910191116 Mayıs 19111912 | 10 Mayıs 1912 ( SMS *Breslau*)Alman Akdeniz Filosu'ndayken 16 Ağustos 1914'te Osmanlı Bahriye'ye transfer edildi.*Midilli* | 20 Ocak 1918'de İmroz'a yapılan baskından dönerken mayına çarpıp battı (40.05 N 26.02 E). | Midilli (İstanbul, 1914). |
|

Notlar
------

1. ↑  29 Temmuz 1979 tarihinde çıkarılan bir kararnameyle adı Gökçeada olarak değiştirildi

Kaynakça
--------

Özel

1. 1 2  Langensiepen & Güleryüz, s. 9.
2. ↑  Langensiepen & Güleryüz, s. 10.
3. 1 2 3 4 5 6 7  Langensiepen & Güleryüz, s. 148.
4. ↑  "LÜTF-Ü HÜMAYUN unprotected cruiser (1896)". Navypedia. 10 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2020.
5. ↑  Gardiner, s. 392.
6. 1 2 3  Langensiepen & Güleryüz, ss. 148-149.
7. 1 2  Gülen.
8. ↑  Langensiepen & Güleryüz, ss. 149-150.
9. ↑  Langensiepen & Güleryüz, ss. 150-151.
10. ↑  Halpern, ss. 63-64.
11. 1 2  Langensiepen & Güleryüz, ss. 45-53.
12. ↑  Atabay, Mithat. "Osmanlı İmparatorluğu Hizmetinde Breslau (Midilli) Kruvazörü". *Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı*, *Yıl: 13, Bahar 2015, Sayı: 18*. ss. 117-129. 3 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2020.
13. ↑  "Midilli (SMS Breslau) [+1918]". *wrecksite.eu*. 9 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2020.
14. ↑  Langensiepen & Güleryüz, s. 151.

Genel
* Gardiner, Robert; Gray, Randal, (Ed.) (1985). *Conway's All the World's Fighting Ships: 1906–1921*. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-907-3.
* Gülen, Nejat (2001). *Şanlı Bahriye*. Kastaş Yayınevi.
* Halpern, Paul G. (1995). *A Naval History of World War I*. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 1-55750-352-4.
* Langensiepen, Bernd; Güleryüz, Ahmet (1995). *The Ottoman Steam Navy 1828–1923*. Londra: Conway Maritime Press. ISBN 978-0-85177-610-1.

| * g
* t
* d
Osmanlı İmparatorluğu'nun kruvazörleri |
| --- |
| Torpido kruvazörü | 
*Peyk-i Şevket* sınıfı (*Peyk-i Şevket*  • *Berk-i Satvet*)
 |
| Korumalı kruvazör | 
*Mecidiye*  • *Hamidiye*  • *Drama* •
 |
| Hafif kruvazör | 
*Midilli*
 |
| Dağılma dönemi Osmanlı donanması |