iran'da Kürt Bölgeleri (Sarı yerler)
Palangan köyünde bir kız çocuğu Nevruz ateşiyle
**Doğu Kürdistan** veya **İran Kürdistanı** (Kürtçe: Rojhilatê Kurdistanê), Kürdistan'ın İran'da kalan kısmına verilen ismidir. İran Kürdistan'ında bulunan başlıca bölgeler; Kürdistan, Kirmanşah, Batı Azerbaycan, İlam ve Hemedan eyaletleridir.  

Kürdistan'ın diğer parçaları ise, Suriye'nin kuzeyi (Rojava), Irak'ın kuzeyi (Başûr)’u kapsar. İran'nın 2011 yılı resmî nüfus sayımına göre; Batı Azerbaycan Eyaleti (3.080.576), Kirmanşah Eyaleti (1.945.227), Kürdistan Eyaleti (1.493.645), İlam Eyaleti (557.599). İran Kürdistan'ı dışında kalan ancak Kürtlerin %46,1'ini oluşturduğu Kuzey Horasan Eyaleti'in 2011 yılı resmî nüfusu (*867,727*) dur.İran'ın 2011 yılı resmî rakamlarına göre nüfusu *75 Milyondur* ve bu rakamın %10'nu Kürtler oluşturur. İran'ın Kürt nüfusunun 4-5 milyonunu Şii Kürtler oluşturur. Şii Kürtler çoğunlukla Kirmanşah olmak üzere az sayıda Kürdistan ve Hemedan bölgesinde yerleşiktir. Kirmanşah'ta yaşayan Şii Kürtler çoğunlukla Caf Aşireti'ndendir. Ayrıca Kuzey Horasan'da Kürt nüfusu içerisinde Şii Kürtler de bulunmaktadır.

Tarih
-----

İran Kürtlerinin tarihi çok eskilere dayanmaktadır. Sasani İmparatorluğu zamanında yazılan *Ardeşir'in Oğlu Papag Destanı'*nda Kürtler'in Kral **Madig** önderliğinde I.Ardeşir'e başkaldırdıklarını yazar. Sasaniler'de **Kayusi** Kürtleri' tarafından kurulmuş **Kâvusakân** (226–380) devleti II.Ardeşir tarafından yıkıldı.Farsi kökenli Firdevsî'nin Şehnâme'sinde bu mücadele konu edilmiştir:  
"Biraz zora gelince Erdeşir;

"*Anladı ki ölümsüz olan Kürtler,o değil*
*İşi zorlaştı savaş meydanında*  
*Ülkedeki bütün Kürtler bir oldu*  
*Ama Pers ordusu da otuz kat fazla*  
*Gün gece oluncaya kadar savaştılar*  
*Ölü ve yaralılardan savaş meydanı*,  
*Yürümek için bile dar geldi artık*  
*Koskoca pers ordusu vardı orda*  
*Ama yenildiler Kürt ordusuna*"

Ortaçağda İran'da Kurulmuş Kürt Hanedanlıkları
----------------------------------------------

Bu hanedanlıklar 8-12 ve 13-14 yüzyılları arasında kuruldu ve yıkıldı. İran'ın Urmiye şehri ve yakın bölgelerde ilk olarak Sadaki Kürt devleti (770–827) kuruldu, daha sonra Hasnaviler (959-1121) ve Annaziler (990-1116) Kirmanşah, Dinavar, İlam ve Hanekin'de, **Ardelan** (Erdelan) ile 13 ve 14.yüzyılda İran'nın *Karadağ, Hanekin, Kifri* ve *Havraman*da egemendi. Ardelan Prensliği'nin merkezi önceleri Şahrezur sonrasında ise Senendec şehriydi. Ardelan Prensliği 1169'da kuruldu ve 1867'de Kaçar Hanedanlığı tarafından yıkıldı.

Büyük Selçuklu Devleti ve Harzemşahlar Devleti Dönemi
-----------------------------------------------------

Selçuklu sultanı Ahmed Sencer 12. yüzyıl'da Bahar ve Hamedan şehirlerinden "Kürdistan" adında bir devlet kurmuştur. Daha sonra Dinaver, Senendec, Şehrizor ve Kirmanşah bu devlete (*Kürdistan*) dahil olmuştur. Kürdistan Sultan Sencer'in yeğeni *Süleyman* tarafından yönetildi. Daha sonra 1217'de Harzemşahlar tarafından yıkıldı.

Safeviler Dönemi
----------------

*İslam Ansiklopedisi'*ne göre Safevi Hanedanı İran Kürdistanı'ndan Azerbaycan'a taşındı. İslam Ansiklopedisi Safevilerin Kürdistanlı olduğunu belirtiyor. Safevi Hanedanı 11. yüzyılda Erdebil'e yerleşti.

Kaynakça
--------

1. ↑  1- Federal Research Division, 2004, Iran: A Country Study, Kessinger Publishing, ISBN 1-4191-2670-9, ISBN 978-1-4191-2670-3, s. 121, "The Kurdish area of Iran includes most of West Azerbaijan."
2. ↑  Youssef Courbage, Emmanuel Todd, 2011, A Convergence of Civilizations: The Transformation of Muslim Societies Around the World, p. 74. Columbia University Press, ISBN 0-231-15002-4, ISBN 978-0-231-15002-6. "Kurds are also a majority of the population in the provinces of Kermanshah, West Azerbaijan, and Ilam."
3. ↑  William Eagleton, 1988, An Introduction to Kurdish Rugs and Other Weavings, University of California, Scorpion, 144 pages. ISBN 0-905906-50-0, ISBN 978-0-905906-50-8. "Iranian Kurdistan is relatively narrow where it touches the Soviet border in the north and is hemmed in on the east by the Azerbaijani Turks. Extending south along the border west of Lake Urmia is the tribal territory."
4. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2018.
5. ↑  "Another Catalonia in Iran" - Tiraxtur FC Embodies the Spirit of South Azerbaijan". Topix (website). September 22, 2010. Archived from the original on February 5, 2015.
6. ↑  "Amnesty: End Discrimination against Kurds in Iran". themedialine.org. July 30, 2008. Archived from the original on February 5, 2015.
7. ↑  "Iran Human Rights Documentation Center - IRAN: Human Rights Abuses Against The Kurdish Minority". iranhrdc.org.
8. ↑  Romano, David (2006). The Kurdish Nationalist Movement. New York: Cambridge University Press. p. 235. ISBN 0-521-85041-X.
9. ↑  "Kârnâmag î Ardashîr î Babagân, Chapter 5". avesta.org.
10. ↑  "KEO - CULTURE - National Characters, Kurdish calendar". kurdistanica.com. Archived from the original on February 22, 2008.
11. ↑  Seccat Aydınlu (Firdevsî'nin Şehnâmesin'de Kürtler)
12. ↑  Rafis Abazov, Palgrave Concise Historical Atlas of Central Asia, 43.
13. ↑  "Afawids". encislam.brill.nl. Archived from the original on December 16, 2005.

| * g
* t
* d
İrredantizm |
| --- |
| Afrika | 
* Komorlar
* Madagaskar
* Moritanya
* Mauritius
* Fas
	+ Özgür Bölge
* Somali
* Güney Afrika

 |
| Asya | 
* Ermenistan
	+ Artsah
* Asurya
* Azerbaycan
* Kamboçya
* Çin
	+ Dokuz çizgi hattı
* Keşmir
* Kuzey Kazakistan
* Kürdistan
	+ Irak Kürdistanı
	+ İran Kürdistanı
	+ Suriye Kürdistanı
* Kore
	+ Tsushima
* Hindistan
* Endonezya
* İran
	+ İrani halklar
* Irak
	+ Kuveyt
* İsrail
* Japonya
* Lübnan
* Moğolistan
* Nepal
* Filistin
* Filipinler
	+ Sabah
* Suriye
* Timor
* Türkiye
	+ Kıbrıs
	+ Türki halklar
* Vietnam
* Yemen

 |
| Avrupa | 
* Arnavutluk
	+ Kosova
	+ Kuzey Makedonya
* Avusturya
* Bask Ülkesi
	+ Fransa
	+ İspanya
* Belarus
* Bulgaristan
* Hırvatistan
	+ Bosna
* Çekoslovakya
* Danimarka
* Finlandiya
* Fransa
	+ Valon Bölgesi
* Almanya
* Yunanistan
	+ Kıbrıs
* Macaristan
* İzlanda
* İrlanda
* İtalya
	+ Korsika
	+ Dalmaçya
	+ İstriya
	+ Malta
	+ Nice
	+ Savoy
	+ İsviçre
* Letonya
* Litvanya
* Hollanda
* Kuzey Makedonya
* Norveç
* Osetya
	+ Rus Osetyası
	+ Gürcistan Osetyası
* Polonya
* Portekiz
* Romanya
	+ Moldova
* Rusya
* Sırbistan
	+ Kosova
	+ Sırp Cumhuriyeti
* Slovenya
* İspanya
* İsveç
* İsviçre
* Ukrayna
* Yugoslavya

 |
| Güney Amerika | 
* Arjantin
* Bolivya
* Surinam
* Venezuela

 |
| Kuzey Amerika | 
* Guatemala
* Meksika
* Amerika Birleşik Devletleri
	+ 51. eyalet
	+ Kanada'da 51. eyalet hareketi

 |
| Okyanusya | 
* Avustralya
* Papua Yeni Gine
* Samoa
* Vanuatu

 |
| İlgili kavramlar | 
* Sınır değişiklikleri
* Ayrılıkçılık
* Yeniden birleşme
* Rövanşizm
* Rump state

 |