**Çinko siyanür**, Zn(CN)2 formüllü ile gösterilen bir inorganik bileşiktir. Esas olarak çinko kaplamada kullanılan beyaz renkli bir katıdır, ancak organik bileşiklerin sentezi için daha özel uygulamalara da sahiptir.

Yapısı
------

Zn(CN)2'de çinko, tümü siyanür ligandlarının köprülenmesiyle bağlanmış olan tetrahedral koordinasyon ortamını benimser. Yapı iki "iç içe geçmiş" yapıdan (yukarıdaki resimde mavi ve kırmızı) oluşmaktadır. Bu tür motiflere bazen "genişletilmiş diamondoid (elmassı)" yapılar denir. Bazı SiO2 formları, benzer bir yapı kabul eder, tetrahedral Si merkezleri oksitler ile bağlanır. Siyanür grubu, bir ile dört karbon komşusu olan çinko atomu ve kalanları azot atomları olmak üzere baş-kuyruk bozukluğu gösterir. En büyük termal genleşme katsayılarından birini gösterir (önceki rekor sahibi, zirkonyum tungstat'ı aşarak).

Kimyasal özellikler
-------------------

Tipik bir inorganik bir polimer gibi Zn(CN)2, çoğu çözücüde çözünmez. Katı, anyonik kompleksler verecek şekilde hidroksit, amonyak ve ilave siyanür gibi bazik ligandların sulu çözeltileri içinde veya daha kesin olarak çözünür.

Sentezi
-------

Zn(CN)2, siyanür ve çinko iyonlarının sulu çözeltileri birleştirerek yapmak oldukça kolaydır, örneğin çift değiştirme reaksiyonu ile KCN ve ZnSO4:

ZnSO4 + 2 KCN → Zn(CN)2 + K2SO4
Ticari uygulamalarda, asetat çinko tuzları kullanılarak halojen yabancı maddeler önlenmeye çalışılır:

Zn(CH3COO)2 + HCN → Zn(CN)2 + 2 CH3COOH
Çinko siyanür ayrıca, bazı altın çıkarma yöntemlerinin bir yan ürünü olarak üretilir. Altınları sulu altın siyanürden ayırma prosedürleri bazen çinko ilavesi gerektirir:

2 [Au(CN)2]- + Zn → 2 Au + Zn(CN)2 + 2 CN-

Uygulamalar
-----------

### Elektro-kaplama

Zn(CN)2'nin ana uygulaması, ek siyanür içeren sulu çözeltilerden çinko elde etmek içindir.

### Organik sentez

Zn(CN)2 formil için grubunun, aromatik bileşiklere Gatterman reaksiyonu yoluyla eklenmesinde kullanılır. HCN bu işlem için uygun, daha güvenli ve gaz halinde olmayan bir alternatif sunmaktadır. Reaksiyonda HCI kullandığı için, Zn(CN)2 ayrıca *in situ koşullarında,* bir Lewis asidi katalizörü olan ZnCI2 çıkarır. Bu şekilde kullanılan Zn(CN)2 örnekleri, 2-Hidroksi-1-nafthaldehit ve Mesitaldehitin sentezini içerir.

Zn(CN)2, aldehitler ve ketonların siyanosilleştirilmesi için bir katalizör olarak da kullanılır.

Kaynakça
--------

1. ↑  Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). *Chemistry of the Elements* (2. bas.). Butterworth-Heinemann. ISBN 0080379419.
2. 1 2  Brauer, Georg (1963). *Handbook of Preparative Inorganic Chemistry Vol. 2, 2nd Ed*. Newyork: Academic Press. p. 1087. ISBN 9780323161299.
3. 1 2  Ernst Gail, Stephen Gos, Rupprecht Kulzer, Jürgen Lorösch, Andreas Rubo and Manfred Sauer "Cyano Compounds, Inorganic" Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry Wiley-VCH, Weinheim, 2004. DOI:10.1002/14356007.a08\_159.pub2
4. ↑  Adams, Roger (1957). *Organic Reactions, Volume 9 22 Şubat 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.*. New York: John Wiley & Sons, Inc. pp. 53–54. ISBN 9780471007265. Retrieved 18 July 2014
5. ↑  Adams R. Levine I. (1923). "Simplification of the Gattermann Synthesis of Hydroxy Aldehydes". *J. Am. Chem. Soc.* **45** (10): 2373–77. doi:10.1021/ja01663a020 17 Aralık 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Fuson R. C. Horning E. C. Rowland S. P. Ward M. L. (1955). "Mesitaldehyde". *Organic Syntheses*. doi:10.15227/orgsyn.023.0057 22 Şubat 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Collective Volume*, **3**, p. 549
6. ↑  Rasmussen J. K. Heilmann S. M. (1990). "In situ Cyanosilylation of Carbonyl Compounds: O-Trimethylsilyl-4-Methoxymandelonitrile".*Organic Syntheses*. doi:10.15227/orgsyn.062.0196 22 Şubat 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Collective Volume*, **7**, p. 521

| * g
* t
* d
Çinko bileşikleri |
| --- |
| ZnBr2 •  Zn(CN)2 •  ZnCl2 •  Zn(ClO3)2 •  ZnCrO4 •  ZnF2 •  ZnH2 •  ZnI2 •  ZnMoO4 •  Zn(NO3)2 •  ZnO •  ZnO2 •  Zn(OH)2 •  ZnS •  ZnSO4 •  ZnSb •  ZnSe •  ZnTe •  Zn2P2O7 •  Zn3As2 •  Zn3N2 •  Zn3P2 •  Zn3(PO4)2 |