Etaples'deki askeri mezarlık her iki dünya savaşında ölen askerleri barındırmaktadır
**Etaples İsyanı**, İngiltere İmparatorluğu birliklerinin I. Dünya Savaşı sırasında Fransa’da gerçekleştirdiği isyandır.

Arka plan
---------

Étaples, Fransa'da Boulogne-sur-Mer kasabasının 24 km güneyinde askerlerin cepheye gitmeden önce kaldıkları kötü şöhretli bir kamptır. Çok kötü koşullar altında hem yeni askerler, hem de cepheden dönmüş tecrübeli askerler kampta yoğun eğitim alırlar. Bu eğitimler arasında kimyasal savaş, süngü ve çok uzun intikal yürüyüşleri sayılabilir. Etaples'de iki hafta kaldıktan sonra yaralı askerler iyileşmeden de olsa cepheye dönmekten mutludur. Kamptaki askerî hastanedeki durum içler acısıdır ve hastalarla askeri inzibat arasında sürekli tartışmalar yaşanmaktadır.

28 Ağustos 1916 tarihinde Avustralya Ordusuna bağlı Er Alexander Little, tıraş olurken su kesildiği için İngiliz bir astsubay ile tartışır. Üstleriyle tartıştığı için cezalandırılmak üzere götürülürken Little bu cezaya karşı gelir ve Avustralya ve Yeni Zelanda Ordusuna bağlı askerlerin de desteğini sağlar. Olayların yatışmasından sonra üstlerine karşı gelen askerlerden dört tanesi teşhis edilir ve isyan etmekten suçlu bulunarak ölüm cezasına mahkûm edilseler de üç tanesine verilen ceza hapis cezasına çevrilir. Diğer teşhis edilen Yeni Zelanda Ordusuna bağlı Er Jack Braithwaite’in önceden de benzer bir davranışı olduğu için affedilmez. Cezası General Douglas Haig tarafından onaylanır ve 29 Ekim günü kurşuna dizilerek öldürülür.

Büyük İsyan
-----------

Little’ın kurşuna dizilmesinden sonra kamptaki askeri personel ile komuta yönetimi arasında sorunlar giderek artar. Sorunlar 9 Eylül 1917 günü patlak verir. Yeni Zelandalı Er A. J. Healy’nin tutuklanması bardağı taşıran damla olur. Suçu askerlerin girmesi yasak olan komşu köye girmiş olması ve bu köye giren köprüdeki polis noktasını izinsiz geçmekti. Normalde askerle komşu köye gelgitin alçak zamanında yürüyerek gidip gelir işlerini halleder, ancak Healy biraz gecikince sular yükselmiş ve birliğine köprüden dönmek zorunda kalıp yakalanır. Arkadaşlarından birisinin bu gerekçeyle tutuklandığını haber alan Yeni Zelandalı askerler toplanmaya başlarlar ve hapishaneye doğru yürüyüşe başlarlar.

Kızgın ve kalabalık topluluk Healy serbest bırakılmadan dağılmayacaklarını bildirir. Bu olay sadece üst üste biriken sorunların sadece suyun üzerinde gözüken kısmı olduğu ve aslında her askerin kamptan farklı nedenlerle şikayetçi olduğu açıktır. Olay yerine askeri inzibatların gelmesi gerginliği artırır ve kavga başlar. Sonra aniden bir silah sesi duyulur, askeri inzibat Er H.Reeve silahını ateşlemiş ve Onbaşı W.B.Wood’u öldürür, orada bulunan bir Fransız kadını ise yaralar. Bu olaydan sonra askeri inzibatlar olay yerinden kaçarlar.

Çatışma haberi yıldırım hızıyla yayılır. Akşam saatlerinde Fransız köyü tarafına kaçmış olan askeri inzibatları takip etmek üzere binin üzerinde kızgın asker toplanmıştır. Topluluk köye doluşur ve buradaki askerlik bürosunu yağmalarlar, kamp komutanını tartaklarlar.

Ertesi sabah olayların devam etmesini önlemek için güvenlik tedbirleri artırılır ve köye giden köprülere polis barikatları kurulur. Buna rağmen akşamüstü saatlerinde askerler barikatları aşarak köye giderler ve burada toplantılar yapılır, gösteriler düzenlenir.

Salı günü olayların büyümesinden korkan kamp komutanı destek kuvvet ister. Bu sırada gösteriler artarak devam etmektedir.

12 Eylül Çarşamba günü kamptan ayrılmak kesin olarak yasak olmasına rağmen yaklaşık bin kişi kamptan çıkar ve köye gider. Gün içinde topçu birliklerinde görev yapan 400 subay kontrolü sağlamak için destek kuvvet olarak gelirler. Gelen destek kuvvet özellikle subaylardan seçilmiştir. Aralarında sıradan işçi ailelerden gelen kimse bulunmamaktadır ve askeri yönetimin sadakatinden hiç şüphe etmediği bir birliktir. Bu birliği desteklemek için süvari birliğinden de subaylar gelecek ve kontrol sağlanacaktır. Her şeye rağmen kamptan çıkmak isteyen 300 kişi dağıtılacak ve olaylar sona erecektir.

İsyanın Siyasi Önemi
--------------------

Ana madde: Ekim Devrimi
Birinci Dünya Savaşı sırasında özellikle savaşın son yıllarına doğru öncelikli olarak Fransız Ordusunda olmak üzere Britanya Ordusunda  ve Rusya Ordusunda isyanlar çıkmıştır. Bu isyanların pek azı siyasallaşmıştır. Genellikle kötü yaşam koşulları, subaylardan kötü muamele gibi başlıklar isyan konusu olmuş, askeri isyan elebaşları cezalandırıldıktan sonra genelde şartlar iyileşmiş ve sorumlular cezalandırılmıştır. Aslında ilginç olan ve sosyolojik olarak incelenmesi gereken konu, savaş öncesi özellikle Batı Avrupa’da çok güçlü şekilde örgütlü olan işçi sınıfı partileri ve sendikalarının savaş patlak vermeden önce yaklaşan savaşın sınıfsal karakterini ifşa ederek işçi sınıfın emperyalist bir yayılma savaşına engel olma çabalarının sonuçsuz kalmasıdır. Savaştan önce örgütlü bulunan işçiler savaşın patlak vermesiyle beraber yoğun milliyetçilik propagandasına maruz kalarak diğer uluslardan yine kendisi gibi işçileri öldürmüştür. İşçilerin uluslararası eylem birliğini savunan 2. Enternasyonal'e bağlı bu partiler savaşın patlak vermesinden sonra kendi burjuva hükûmetlerinin savaş bütçelerini onaylamış ve üyeleri olan işçileri gönüllü olarak orduya yazılmaları için teşvik etmişlerdir. Bu partilerin tek istisnası Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi (RSDİP) olur. Partinin lideri V. İ. Lenin 1917'de başarıya ulaşan Ekim Devriminin ardından 2. Enternasyonal'in Dünya Savaşı gündeminde gösterdiği tutarsız yaklaşım sebebiyle 3. Enternasyonal'in kurucusu olmuştur. Birinci Dünya Savaşı sırasında Müttefik Kuvvetler Ordularında yaşanan bu tür isyan olayları, galip gelen Batılı kuvvetlerin Rusya'da gerçekleşen Ekim Devrimine istedikleri ölçüde müdahale edememelerine sebep olmuştur.Siyasi isyanların en önemlilerinden bir tanesi de 1918 yılı Kasım ayında Almanya'da yaşanmış ve denizcilerin isyanı sonucu Alman İmparator II. Wilhelm tahttan feragat etmek zorunda kalmış ve cumhuriyet ilan edilmiştir.

Monokllu İsyancı
----------------

Olayla ilgili olarak *Monokllu İsyancı* adlı bir kitap ve BBC tarafından çekilmiş televizyonu dizisi bulunmaktadır. Kitapta ve dizide isyan olayının liderlerinden birisinin ünlü kanun kaçağı Percy Toplis olduğu iddia edilmektedir. Toplis'in bağlı bulunduğu birlik, olaylar sırasında Hindistan yolunda olduğu için kendisinin olaylara dahil olup olmadığı kesin olarak bilinmemektedir.

Ayrıca bakınız
--------------

* Zafer Yolları (film)
* Eddie Slovik
* 1917 Fransız Ordusu Ayaklanmaları
* Salerno isyanı

Kaynakça
--------

1. ↑  "Braithwaite 2005 yılında affedilir". 5 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2008.
2. ↑  1957 yılı Stanley Kubrick yapımı olan Paths of Glory filmi Fransız Ordusunda yaşanan gerçek bir isyandan esinlenmiştir
3. ↑  "İngiliz Ordusunda isyanın sistematiğini araştıran bir eser". 11 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2008.
4. ↑  IMDb'de *The Monocled Mutineer*
5. ↑  12 Şubat 2006 tarihli 24 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. The Independent haberi (İngilizce) 19 Aralık 2012 tarihinde erişilmiştir

| * g
* t
* d
I. Dünya Savaşı |
| --- |
| Cepheler | 

|  |  |
| --- | --- |
| Avrupa | 
* Balkanlar
* Batı Cephesi
* Doğu Cephesi
* İtalya Cephesi

 |
| Orta Doğu | 
* Çanakkale
* Sina ve Filistin
* Kafkasya
* Irak
* Hicaz ve Yemen
* İran

 |
| Afrika | 
* Güneybatı
* Batı
* Doğu
* Kuzey

 |
| Asya ve Pasifik | 
* Tsingtao Kuşatması

 |
| Deniz | 
* Atlantik Okyanusu
* Akdeniz

 |

 |
| Katılımcılar | 

|  |  |
| --- | --- |
| İtilaf Devletleri | 
* Rus İmparatorluğu / Cumhuriyet
* Fransa (Fransız sömürge imparatorluğu)
* Birleşik Krallık (Britanya İmparatorluğu)
* İtalya
* Romanya
* ABD
* Sırbistan
* Tayland
* Portekiz
* Çin Cumhuriyeti
* Japonya
* Belçika
* Karadağ
* Yunanistan
* Ermenistan
* Brezilya

 |
| İttifak Devletleri | 
* Alman İmparatorluğu
* Avusturya-Macaristan İmparatorluğu
* Osmanlı İmparatorluğu
* Bulgaristan

 |

 |
| Kronoloji | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ön çatışmalar | 
* Sedan Muharebesi (1870)
* Meksika Devrimi (1910–1920)
* Trablusgarp Savaşı (1911–1912)
* Birinci Balkan Savaşı (1912–1913)
* İkinci Balkan Savaşı (1913)

 |
| Başlangıç | 
* Sebepler
* Saraybosna Suikastı
* Temmuz Krizi

 |
| 1914 | 
* Sınır Savaşı
* Cer Muharebesi
* I. Marne Muharebesi
* Tannenberg Muharebesi
* Galiçya Muharebesi
* Birinci Masuryan Gölleri Muharebesi
* Karadeniz Baskını
* Kolubara Muharebesi
* Sarıkamış Harekâtı
* Deniz yarışı
* Birinci Ypres Muharebesi

 |
| 1915 | 
* İkinci Ypres Muharebesi
* Çanakkale Savaşı
* Isonzo Muharebeleri
* Büyük çekilme
* Sırp Savaşları
* Kût'ül-Amâre Kuşatması
* Birinci Kanal Harekâtı
* İkinci Kanal Harekâtı

 |
| 1916 | 
* Erzurum Taarruzu
* Verdun Muharebesi
* Naroch Gölü Taarruzu
* Asiago Muharebesi
* Jutland Muharebesi
* Somme Muharebesi
* Brusilov Taarruzu
* Manastır Saldırısı
* Romanya Zaferi

 |
| 1917 | 
* 1917 Fransız Ordusu Ayaklanmaları
* Bağdat'ın ele geçirilmesi
* İkinci Arras Muharebesi
* Kerensky Taarruzu
* Passchendaele Muharebesi
* Étaples İsyanı
* Caporetto Muharebesi
* Cambrai Muharebesi
* Telelrefah Muharebesi

 |
| 1918 | 
* Erzincan Mütarekesi
* Faustschlag Harekâtı
* Brest-Litovsk Antlaşması
* Bahar Taarruzu
* Yüz Gün Taarruzu
* Vardar Taarruzu
* Meuse-Argonne Taarruzu
* Bakü Muharebesi
* Megiddo Muharebesi
* Vittorio Veneto Muharebesi
* 11 Kasım 1918 Ateşkesi
* Osmanlı İmparatorluğu ile ateşkes
* Lys Muharebesi
* Kiel İsyanı

 |
| Diğer çatışmalar | 
* Maritz İsyanı (1914–1915)
* Angola (1914–1915)
* Hindu-Alman Gizli Antlaşması (1914–1919)
* Paskalya Ayaklanması (1916)
* Rus Devrimi (1917)
* Fin İç Savaşı (1918)

 |
| Sonrası çatışmalar | 
* Rus İç Savaşı (1917–1921)
* Ukrayna Bağımsızlık Savaşı (1917–1921)
* Azerbaycan-Ermenistan Savaşı (1918–1920)
* Gürcü-Ermeni Savaşı (1918)
* Alman Devrimi (1918–1919)
* Macaristan-Romanya Savaşı (1918–1919)
* Büyük Polonya Ayaklanması (1918–1919)
* Estonya Bağımsızlık Savaşı (1918–1920)
* Letonya Bağımsızlık Savaşı (1918–1920)
* Litvanya Bağımsızlık Savaşı (1918–1920)
* Polonya-Ukrayna Savaşı (1918–1919)
* III. İngiliz Afgan Savaşı (1919)
* Sovyet-Polonya Savaşı (1919–1921)
* İrlanda Bağımsızlık Savaşı (1919–1921)
* Türk Kurtuluş Savaşı (1919–1923)
	+ Batı Cephesi (1919–1922)
	+ Doğu Cephesi (1920)
	+ Güney Cephesi (1918–1921)
	+ İç Cephe (1919–1923)
* Polonya-Litvanya Savaşı (1920)
* Kızıl Ordu'nun Gürcistan'a müdahalesi (1921)
* İrlanda İç Savaşı (1922–1923)

 |

 |
| Yönleri | 

|  |  |
| --- | --- |
| Savaş | 
* Askeri nişanlar
* Deniz savaşları
* Hava çarpışmaları
* Kriptografi
* Atlar
* Zehirli gaz
* Demiryolları
* Stratejik bombardıman
* Teknoloji
* Siper savaşı
* Topyekûn savaş
* Hayatta kalan gaziler
* Noel ateşkesi

 |
| Sivil darbe  vahşet | 
* Kayıplar
* İspanyol gribi
* Belçika Tecavüzleri
* Ürkün (Kırgızistan)
* Ermeni Kırımı
* Süryani Katliamı
* Rum Kırımı
* Kadınların rolleri
* Literatür

 |
| Anlaşmalar  Antlaşmalar | 
* Boğazlar
* Sykes-Picot
* St-Jean-de-Maurienne
* Fransız-Ermeni
* Şam
* Paris Barış Konferansı
* Brest-Litovsk Antlaşması
* Lozan Antlaşması
* Londra Antlaşması
* Neuilly Antlaşması
* Saint-Germain-en-Laye
* Sevr Antlaşması
* Trianon Antlaşması
* Versay Barış Antlaşması

 |
| Sonuçları | 
* Savaşın bitişi
* Wilson İlkeleri
* Milletler Cemiyeti

 |

 |
| Kategori Kategori |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* LCCN: sh85045043
* NLI: 987007555586905171

 |