| Fonksiyon |
| --- |
| *x* ↦ *f* (*x*) |
| tanım ve değer kümesine göre |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **X** | —› | **B** |  |  | **B***n* | —› | **B** |
| **X** | —› | **Z** | —› | **X** |
| **X** | —› | **R** | —› | **X** | **R***n* | —› | **X** |
| **X** | —› | **C** | —› | **X** | **C***n* | —› | **X** |

 |
| Sınıflar/özellikler |
| Sabit **·**  Birim **·**  Doğrusal **·**  Polinom **·**  Rasyonel **·**  Cebirsel **·**  Analitik **·**  Yumuşak **·**  Sürekli **·**  Ölçülebilir **·**  Birebir **·**  Örten **·**  Birebir örten |
| 
  Yapılar |
| Kısıtlama **·**  Bileşim **·**  λ **·**  Terslik |
| 
  Genellemeler |
| Parçalı **·**  Çokdeğerli **·**  Kapalı |
| * g
* t
* d
 |

3. dereceden bir polinomun grafiği:  
{\displaystyle 1/4(x^{3}+3x^{2}-6x-8)}  
=1/4(*x*+4)(*x*+1)(*x*-2)
Matematikte, bir **polinom** belirli sayıda bağımsız değişken ve sabit sayıdan oluşan bir ifadedir. Polinom kendi içinde toplama, çıkarma, çarpma ve negatif olmayan sayının üssünü alma işlemlerini kullanır. Örnek olarak tek bilinmeyenli bir polinom olan *x*2 − 4*x* + 7, ikinci dereceden bir polinomdur. Diğer bir örnek olarak, *x*2 − 4/*x* + 7*x*3/2 bir polinom değildir, çünkü polinomlarda terimlerin derecelerinin doğal sayı olması zorunludur. 2. terimde *x*′i ele alan bir bölme işlemi *x*'in derecesini negatif yapmaktadır ve 3. terim doğal sayı olmayan bir derece içermektedir (3/2).

Polinomlar, bilimde ve matematik alanında sıkça görülür. Ekonomiden kimyaya, kimyadan fiziğe ve sosyal bilimlerde problemlerin çözülmesi için kullanılır. Polinomlar, toplama işlemlerinde ve sayısal analizlerde diğer fonksiyonları belirlemek için kullanılır. İleri seviye matematikte, polinomlar, polinom halkaları oluşturmak için kullanılır ve bu halkalar temel matematikte ve cebirsel geometride kullanılan merkezi bir kavramdır.

Bu ismin akılda kalması amacıyla, Türk Dil Kurumu'nun da belirttiği polinom sözlük anlamıyla "çok terimli" anlamına gelmektedir.

Etimoloji
---------

Oxford İngilizce Sözlüğü'ne göre, *polinom*, *binom* kelimesindeki *bi-* kökünün Yunanca "*poli"* kökü ile değiştirilmesiyle oluşmuş bir kelimedir. Yunanca kelime *poli*, *çok* anlamına gelmektedir. *polinom* kelimesi ilk 17. yüzyılda kullanılmıştır.

Notasyon
--------

Bir polinomda belirsiz *X*, formüllerde *P* ya da *P*(*X*) olarak belirebilir.

Genelde, polinomun ismi *P*(*X*) değil, *P*′dir. Ancak, eğer *a* bir sayı, bir değişken, başka bir polinom, veya, daha genel olarak herhangi bir ifadeyi belirtmek için kullanılırsa, *P*(*a*) teamül olarak *P*′deki *X*′in yerine *a*′nın geçmesini belirtir. Örnek olarak polinom *P*, yandaki fonksiyonu tanımlar: {\displaystyle x\mapsto P(x)}

İlişkilendirilen fonksiyonda bilinmeyenler için büyük harf ve değişkenler için küçük harf kullanmak bilinen bir uzlaşımdır.

Özellikle, eğer *a* = *X* olursa, *P*(*a*)′nın tanımı *P* = *P*(*X*)′i belirtir.

Bu eşitlik bazı durumlarda sözle ifade etmeyi basitleştirir. Örneğin ″*P*(*X*) bir polinom olsun″ yerine ″*X* bilinmeyeni içinde *P* bir polinom olsun″ kullanılır. Diğer yandan, bilinmeyenin ismini vurgulamak gerekli olmadığı zaman, eğer polinomun her görünüşünde bilinmeyenin ismi gözükmüyorsa çoğu formül daha basit ve okuması daha kolay olur.

Polinomların Aritmetiği
-----------------------

### Toplama

Polinomlar toplamanın birleşmeli yasasını kullanarak (bütün terimlerin tek bir toplamda birleştirilmesi), mümkün olduğunca tekrar sıralanıp, benzeri terimler birleştirilebilir.

Örneğin:

1. {\displaystyle P=3x^{2}-2x+5xy-2} olsun
2. {\displaystyle Q=-3x^{2}+3x+4y^{2}+8} olsun
3. sonrasında   
{\displaystyle P+Q=3x^{2}-2x+5xy-2-3x^{2}+3x+4y^{2}+8}
4. basitleştirirsek:   
{\displaystyle P+Q=x+5xy+4y^{2}+6}

Polinomların toplamı polinom verir.

**Katsayılar Toplamı:** Bir polinomun katsayılar toplamını bulabilmek için o polinomun tüm değişkenlerine 1 vermeliyiz.

Örneğin:

P(3x+2)'in katsayılar toplamı P(5).

Çift dereceli terimlerin katsayılarının toplamı.
Polinomun sadece çift dereceli terimlerinin katsayılar toplamını bulabilmek için değişkenlere 1 ve -1 değerlerini vererek çıkan sonucu toplar ve ikiye böleriz. Sadece tek dereceli terimlerim katsayılar toplamı için ise aradaki toplama işlemini çıkarma işlemine çevirerek sonuca ulaşmak mümkündür.

### Çarpım

İki polinomun çarpımlarının terimlerinin toplamını çözmek için, dağılma yasası tekrar edecek şekilde uygulanılır, ki bu, bir polinomun her teriminin diğer polinomun her terimiyle çarpılmasıyla sonuçlanır.

Örneğin:

1. {\displaystyle \color {BrickRed}{P=2x+3y+5}} olsun
2. {\displaystyle \color {RoyalBlue}{Q=2x+5y+xy+1}} olsun
3. sonrasında   
{\displaystyle {\begin{array}{rccrcrcrcr}{\color {BrickRed}P}{\color {RoyalBlue}Q}&{=}&&({\color {BrickRed}2x}\cdot {\color {RoyalBlue}2x})&+&({\color {BrickRed}2x}\cdot {\color {RoyalBlue}5y})&+&({\color {BrickRed}2x}\cdot {\color {RoyalBlue}xy})&+&({\color {BrickRed}2x}\cdot {\color {RoyalBlue}1})\\&&+&({\color {BrickRed}3y}\cdot {\color {RoyalBlue}2x})&+&({\color {BrickRed}3y}\cdot {\color {RoyalBlue}5y})&+&({\color {BrickRed}3y}\cdot {\color {RoyalBlue}xy})&+&({\color {BrickRed}3y}\cdot {\color {RoyalBlue}1})\\&&+&({\color {BrickRed}5}\cdot {\color {RoyalBlue}2x})&+&({\color {BrickRed}5}\cdot {\color {RoyalBlue}5y})&+&({\color {BrickRed}5}\cdot {\color {RoyalBlue}xy})&+&({\color {BrickRed}5}\cdot {\color {RoyalBlue}1})\end{array}}}
4. basitleştirirsek:   
{\displaystyle PQ=4x^{2}+21xy+2x^{2}y+12x+15y^{2}+3xy^{2}+28y+5}

Polinomların çarpımı polinom verir.

### Bölme

Polinom değerlendirmesi birinci dereceden bir polinomun polinom bölümlerindeki kalanı hesaplamak için kullanılabilir, çünkü *f*(*x*)′in (*x* − *a*)′ya bölümü *f*(*a*)′dir; polinom kalan teoremine bakınız. Bu yöntem oran gerekli olmadığı zaman, çoğunlukta kullanılan bölüm algoritmasından daha verimli olur.

### Diğer Özellikler

* İki polinomun bileşke fonksiyonu bir polinomdur, ki bu ilk polinomdaki değişkenin ikinci polinomdaki bir değişkenle değiştirilmesiyle elde edilir.
* *a*n*x*n + *a*n−1*x*n−1 + ... + *a*2*x*2 + *a*1*x* + *a*0 polinomunun türevi: n*a*n*x*n−1 + (n−1)*a*n−1*x*n−2 + ... + 2*a*2*x* + *a*1′dir. Eğer katsayı dizisi tam sayı içermezse (örneğin katsayılar asal sayı olan *p*′nin modülosu ise), o zaman k*a*k, k kere *a*k′nin toplamı olarak yorumlanmalıdır. Örneğin tam sayı üstünde modülo *p* iken, *x**p* + 1′nin türevi polinom 0′dır.
* Özel olarak; bir polinomun derecesi 3 ise polinoma kübik, derecesi 2 ise kuadratik, derecesi 1 ise doğrusal veya lineer, derecesi 0 ise (P(x)≠0) sabit polinom denir.
* Sıfıra eşit olan bir polinoma sıfır polinomu denir ama sıfır polinomun derecesi 0 değildir. Sıfır polinomunun derecesi tanımlanmamıştır.

Hermit polinomları
------------------

Ana madde: Hermit polinomu
Hermit polinomları Pierre-Simon Laplace tarafından 1810'da zor anlaşılır bir biçimde tanımlanmış ve 1859'da Pafnuty Chebyshev tarafından ayrıntılı olarak incelenmiştir. Diğer klasik dik polinomlar gibi, Hermit polinomları birkaç farklı başlangıç noktasından tanımlanabilir.

İlk altı Hermit polinomunun değer grafiği
### Tanım

Olasılıkçıların kullandığı Hermit polinomu;

{\textstyle He\_{n}(x)=(-1)^{n}e^{\left({\frac {x^{2}}{2}}\right)}{d^{n} \over dx^{n}}e^{\left(-{\frac {x^{2}}{2}}\right)}}

Fizikçilerin kullandığı Hermit polinomu;

{\displaystyle H\_{n}(x)=(-1)^{n}e^{x^{2}}{d^{n} \over dx^{n}}e^{-x^{2}}}

Olasılıkçıların kullandığı Hermit polinomunun ilk on bir değeri;

{\displaystyle He\_{0}(x)=1}

{\displaystyle He\_{1}(x)=x}

{\textstyle He\_{2}(x)=x^{2}-1}

{\textstyle He\_{3}(x)=x^{3}-3x}

Fizikçilerin kullandığı({\displaystyle H\_{n}}) Hermit polinomunun ilk altı değer grafiği
{\textstyle He\_{4}(x)=x^{4}-6x^{2}+3}

{\textstyle He\_{5}(x)=x^{5}-10x^{3}+15x}

{\textstyle He\_{6}(x)=x^{6}-15x^{4}+45x^{2}-15}

{\textstyle He\_{7}(x)=x^{7}-21x^{5}+105x^{3}-105x}

{\textstyle He\_{8}(x)=x^{8}-28x^{6}+210x^{4}-420x^{2}+105}

{\textstyle He\_{9}(x)=x^{9}-36x^{7}+378x^{5}-1260x^{3}+945x}

{\textstyle He\_{10}(x)=x^{10}-45x^{8}+630x^{6}-3150x^{4}+4725x^{3}-945}

### Özellikleri

{\displaystyle n} dereceden bir Hermit polinomu {\displaystyle n} dereceleri bir polinomdur. Olasılıkçıların({\displaystyle He\_{n}}) kullandığı Hermit polinomunun ilk terimindeki katsayısı 1'dir.Fiziklerin kullandığı Hermit polinomunun katsayısı {\displaystyle 2^{n}}

#### Diklik

{\displaystyle He\_{n}} ve {\displaystyle H\_{n}} {\displaystyle n} dereceden polinomları için {\displaystyle n=1,2,3,4.......} Bu polinomlar ağırlık işlevine(fonksiyon) göre dikliktir.

{\displaystyle w(x)=e^{\left({\frac {x^{2}}{2}}\right)}(He} için)

ya da

{\displaystyle w(x)=e^{-x^{2}}} ({\displaystyle H} için)

Ayrıca bakınız
--------------

* Matematiksel fonksiyonlar listesi

Kaynakça
--------

1. ↑  "Türk Dil Kurulumu, Güncel Türkçe Sözlük". 8 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Aralık 2013.
2. ↑  "polynomial" kelimesinin köken bilgisi. *Sıkıştırılmış Oxford İngilizce Sözlüğü*
3. 1 2  Edwards, Harold M. (1995). *Linear Algebra* (İngilizce). Springer. s. 47. ISBN 9780817637316. 2 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Aralık 2013.
4. ↑  Salomon, David (2006). *Coding for Data and Computer Communications* (İngilizce). Springer. s. 459. ISBN 9780387238043. 2 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Aralık 2013.
5. 1 2 3  Barbeau, E.J. (2003). *Polynomials* (İngilizce). Springer. ss. 1-2. ISBN 9780387406275. 28 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2020.
6. ↑  Barbeau, E.J. (2003). *Polynomials* (İngilizce). Springer. ss. 64-65. ISBN 9780387406275. 2 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Aralık 2013.

| * g
* t
* d
Cebir |
| --- |
| Alanlar | 
* Soyut cebir
* Kategori teorisi
* Temel cebir
* K-teori
* Değişmeli cebir
* Geçişli olmayan cebir
* Sıra teorisi
* Evrensel cebir
* Homolojik cebir
* Bilgisayar cebri (Boole cebri  • İletişim sistemleri cebiri  • İlişkisel cebir)
* Mantıksal Cebir
* Temsil teorisi

 |
| Cebirsel yapılar | 
* Grup teorisi (Grup)
* Halka teorisi (Halka)
* Modül teorisi (Modül)
* Cisim
* Alan
* Polinom Halkaları (Polinom)
* Birleşmeli cebir
* Lie cebiri

 |
| Lineer cebir | 
* Matris teorisi
* Vektör uzayı (Vektör  • Vektör hesabı)
* Modül
* İç çarpım uzayı (Nokta çarpım)
* Hilbert uzayı

 |
| Çokludoğrusal cebir | 
* Tensör cebri (Tensör)
* Dış cebir
* Simetrik cebir
* Geometrik cebir (Çoklu vektör)

 |
| Listeler | 
* Soyut cebir
* Cebirsel yapılar
* Grup teorisi
* Doğrusal cebir
* Sophus Lie

 |
| Tablolar | 
* Lie gruplarının tablosu

 |
| Sözlükler | 
* Doğrusal cebir
* Cisim teorisi
* Halka teorisi
* Sıra teorisi

 |
| İlgili konular | 
* Matematik
* Cebir tarihi
* Cebirsel geometri
* Cebirsel kombinatorik
* Cebirsel topoloji
* Cebirsel sayı teorisi
* Cebirin temel teoremi
* Üreteç

* Heyting cebri
* Süper açıkorur cebir
* Kac-Moody cebiri
* Hopf cebiri
* Poisson cebri
* Heisenberg cebri

 |
| 
* Kategori Kategori
* Vikikitap sayfası Wikibooks
	+ Temel
	+ Lineer
	+ Soyut
* Vikiversite sayfası Wikiversity
	+ Lineer
	+ Soyut

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb119786822 (data)
* LCCN: sh85104702
* NDL: 00572625
* NKC: ph135425
* NLI: 987007563144505171

 |