**Praga Muharebesi** (genellikle **Praga katliamı**), Kościuszko Ayaklanması'nın son silahlı çatışması ve aynı zamanda Polonya-Litvanya Birliği'nin son savaşıdır. 4 Kasım 1794'teki gerçekleşen savaş Varşova'nın savunulmasıyla gerçekleşti.

Kościuszko Ayaklanması sırasında Varşova'nın Praga ilçesi, doğudan saldıran Rus ordusuna karşı şehrin stratejik bir savunma noktasıydı. Aleksandr Suvorov komutasındaki ilerleyen kuvvetlerin sayısı yaklaşık 23.000 asker ve 104 top idi.

Savaşın gidişatı
----------------

Maciejowice Muharebesi'ndeki Rus zaferinden ve Tadeusz Kościuszko'nun ele geçirilmesinden sonra Ruslar, kışlakları işgal etme fikrinden vazgeçtiler ve Varşova'ya doğru ilerlediler. Bu, Suvorov ve Ivan Fersen tarafından neredeyse aynı anda yapıldı. Varşova'nın savunması, Praga'yı savaşmadan teslim etmeyi ve Vistül hattı boyunca kendini savunmayı amaçlayan ayaklanmanın yeni lideri Tomasz Wawrzecki tarafından hazırlandı.

Büyük Polonya'ya başarılı bir keşif gezisinden gelen Jan Henryk Dąbrowski, Varşova'yı tamamen terk etmeyi ve Bzura boyunca, Polonyalı birliklerin kış için kamp kurabileceği Prusya bölümü bölgesine taşınmayı teklif etti. Bu, ayaklanmayı uzatacak ve aynı zamanda diğer bölücü güçler olan Prusya için çok fazla soruna neden olacaktır. Ayrıca böyle bir hareket, Rus birliklerinin lojistik hatlarını önemli ölçüde genişleterek zayıflatacaktı.

Ignacy Potocki tamamen farklı bir görüşe sahipti ve Praga'nın eteklerinde büyük bir savaş yapmayı seçti.

Sonunda Praga'yı savunmaya karar verildi ve en yüksek komuta Józef Zającz'a verildi. Praga'yı çevreleyen surlarda yaygın olarak kullanılan kum nedeniyle savunma için elverişli değildi bu nedenle savaş hazırlıklarına surların güçlendirilmesiyle başladı. Ancak Polonyalılar için başka sorunlar vardı. Savunma hatları aşırı gerilmişti ve bu nedenle tahkimatlar kötü düzenlenmişti. Kötü düzenlenen tahkimatlara ek olarak orduya bağlı 13.600 askeri ve 104 topu yöneten Litvanya birlikleri, yetersiz eğitilmişlerdi ve Litvanya'dan sürekli olarak geri çekildikleri için moralleri bozulmuştu. O sırada, en iyi birimler Prusyalılar ile mücadele ettikleri Bzura'da bulunuyordu.

26 Ekim'de Praga'ya doğru ilerleyen Suvorov, Litvanya'dan Kobyłka yakınlarında geri çekilen General Stanisław Mokronowski'yi kuşattı. Suvorov 9 topu ele geçirdi ve komutanları esir aldı.

Praga'nın orta bölgesini Józef Zającek komuta ederken, sol kanadı Jakub Jasiński ve sağ kanadı Władysław Jabłonowski komuta edecekti. Ruslar 2 Kasım'da Praga'ya geldi ve bir kuşatma hazırlıklarını başladılar. Rus birlikleri Białołęka ve Grochów arasında dağıldı. Zaten 3 Kasım'da Rus topları ateş açtı. Hıza önem veren Suvorov, Polonya komutanlığının beklediği bir kuşatmada zaman kaybetme niyetinde değildi, ancak Polonya ordusunun zayıf konumunu doğru bir şekilde değerlendirerek Praga'yı tek saldırı altına almaya karar verdi.

4 Kasım 1794'te şafak vakti (05:00), yedi ayrı kol halinde oluşturulan Ruslar, Praga'nın gevşek siperlerine beklenmedik bir saldırı başlattı ve saldırının ana hamlesini, General Józef Zającek tarafından komuta edilen birlikler tarafından savunulan tahkimatların kuzey kısmına yönlendirdi. Kısa süreli şiddetli bir çatışmanın ardından Ruslar tahkimatları kırdılar ve Praga'yı sol yakadaki Varşova'ya bağlayan köprüye doğru yürümeye başladılar. Berek Joselewicz liderliğindeki Starozakonny Hafif Süvari Alayı yenildi, askerlerin çoğu öldürüldü.

Polonyalıların şiddetli direnişine rağmen muharebe yaklaşık 4 saat sürdü. Savaşın başında elinden hafif yaralanan Zającek, Vistül'ün sol yakasına çekildi ve köprüyü yıktı. Savaşta 6.000 asker öldü, General Paweł Jerzy Grabowski, Milletvekili Tadeusz Korsak ve sol kanadı "Zwierzyniec" adlı tabyasıyla sonuna kadar savunan General Jasiński de ölenlerin arasındaydı.

Prag katliamı
-------------

Savunucuların direnişini kırdıktan sonra Ruslar sivil halkı katletti. Birkaç saat süren cinayet dalgası sonucunda tahminlere göre 5-6 ila 20 bin kişi hayatını kaybetti. Ruslar, Varşova'nın sol yakasında gerçekleştirdiği bu katliamla başkentin tamamını teslim almayı başardı; Varşova'nın sol yakasından öldürülenlerin ailelerinin içeri alınması, şehrin sivil nüfusu arasında bir korku psikozu başlatmış ve teslimiyeti hızlandırmıştı. İsyancı birlikler güneye çekildi ve 5 Kasım'da tüm şehir Ruslara teslim oldu.

Varşova'daki İngiliz büyükelçisi, sivillerin öldürülmesini iğrenç, gereksiz bir barbarlık olarak nitelendirdi. Kurbanların cesetleri birkaç hafta daha gömülmeden kaldı; şehrin yeni Rus valisi Friedrich von Buxhoeveden daha sonra onları temizlemek için 200 asker görevlendirdi.

Rus tarihçiler katliamdan Kazakları sorumlu tutuyor, iddiaya göre Suvorov sol yaka Varşova'yı korumak için köprülerin yıkılmasını emretti. Bununla birlikte, Praga katliamı sırasında Suvorov'un ordusunda görev yapan bir Rus subayı, köprülerin yıkılması emrinin verilmesinin nedeninin, Polonyalı birliklerin Varşova'nın sol yakasında bulunan sarhoş Rus alaylarına karşı bir karşı saldırısından korunmak olduğunu savunmuştur. Aynı zamanda tanıkların ifadelerine göre Suvorov, katliamı önlemek için harekete geçmemiş ve failleri cezalandırmamıştı.

Şehrin teslim olmasının ardından Suvorov, İmparatoriçe II. Katerina'e kısalığı sayesinde Rus tarih yazımında efsane haline gelen üç kelimelik bir mesaj gönderdi: "Yaşasın, Varşova'mız!" (Ура! Варшава наша!), buna imparatoriçe eşit derecede özlü bir şekilde cevap verdi: "Ura, Mareşal Suvorov!" (Ура! Фельдмаршал Суворов!); bu Suvorov'un mareşal rütbesine terfisinin duyurusuydu. Zaferi kutlamak için II. Katerina, "Praga'nın Yakalanması İçin" Haç'ı oluşturdu.

### İsyanın düşüşü

Akşam saat sekizde (4 Kasım), Varşova Belediye Binası'nın üç temsilcisi Praga'ya geldi; Dominik Borakowski, Franciszek Ksawery Makarowicz ve Stanisław Strzałkowski. Yanlarında Kral II. Stanisław August Poniatowski'den bir mektup ve onlara Varşova'nın teslim edilmesi hakkında konuşma yetkisi veren bir belediye mektubu vardı.

Geceyi nöbetçi generalle geçirdikten sonra delegeler, 5 Kasım sabahı kendilerini çadırının önünde karşılayan Suvorov'un önünde durdu.

Varşova'nın teslim olmasına rağmen, Rus birlikleri Polonya başkentine yalnızca 9 Kasım'da girdi, çünkü hasarlı köprüyü onarmak biraz zaman aldı. Polonya ordusu cephanelikten tüm topçuları çıkarmayı başaramadığı için kalan silahlar kullanılamamıştı. Ruslar bu toplarla birlikte Kral II. Stanisław August Poniatowski'yi ve daha sonra çar tarafından hapsedilecek olan Ignacy Potocki'yi buldu. Hugo Kołłątaj ve Zającek ise Varşova'dan Avusturyalılar tarafından hapsedilecekleri Galiçya'ya kaçtılar.

Praga'nın düşüşü ve katliam, henüz ayaklanmanın başarısızlığı anlamına gelmiyordu. Ancak Maciejowice'den başlayıp Praga'da sona eren, sadece bir ayda yoğunlaşan bir dizi yenilginin ardından isyancılar arasında oluşmaya başlayan inanç kaybı, Końskie'ye doğru çekilen isyan ordusunun gün geçtikçe erimesine neden oldu. Nihayetinde yaygın moral bozukluğunun bir sonucu olarak, tüm birimler dağıldı; isyancı safları yalnızca erler tarafından değil, aynı zamanda subaylar tarafından da terk edildi. Aynı dönemde diğer devletlerin temsilcileri, Kościuszko subaylarını ordularına eklemlemek için teklifler ile geldiler. General von Kleist'ten Prusya Kralı'nın ordusunun hizmetinde görev alma teklifiyle Prusyalı bir trompetçinin geldiği General Dąbrowski'nin durumu buydu.

Kaybedilen savaş, Mart ayından beri devam eden ve Polonya-Litvanya Topluluğu ordusu tarafından yönetilen ayaklanmaya son verdi. 16 Kasım'da Maciejowice'de kaybedilen savaş ve Tadeusz Kościuszko'nun ele geçirilmesinin ardından, Ulusal Silahlı Kuvvetler Yüksek Komutanı Tomasz Wawrzecki başkanlığında Polonyalılar, ayaklanmayı sona erdiren teslimiyeti gerçekleştirdi. O gün General Denisov Radoszyce'e geldi. Ordudan geriye kalanların arasında Dąbrowski, Giedroyc, Giełgud ve Niesiołowski de vardı. Denisov, esir alınmayacaklarını garanti ederek herkesi Suvorov'la görüşmeleri için Varşova'ya davet etti. 2 saat gecikme talep edildi ve bu süre içinde eldeki para askerler arasında dağıtıldı. Ardından konvoy altında at sırtında Varşova'ya gittiler.

Anma
----

* Katliamın kurbanlarını anmak için bir anıt dikildi; Jagiellońska ve diğerlerinin kesiştiği noktada metal bir haç.
* 1994'te, yani olayların 200. yıldönümünde Loreto Kilisesi'nin duvarına gömülü bir plaket yapıldı,
* Yine 1994'te St. Mikail ve St. Şehit Florian'ın katedral bazilikasının önündeki hatıra taşı,
* 1916'da Praga'nın katledilmesi anısına bir madalya basıldı.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 19 Haziran 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2023.
2. 1 2 3 4  "Wayback Machine". *web.archive.org*. 20 Ekim 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi.
3. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 6 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2023.
4. 1 2  "Arşivlenmiş kopya". 10 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2023.
5. 1 2  "Arşivlenmiş kopya". 16 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2023.
6. ↑  Keep, John L. H. (10 Mayıs 1985). "Soldiers of the Tsar: Army and Society in Russia, 1462-1874". Clarendon Press. 13 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023 – Google Books vasıtasıyla.
7. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 10 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2023.
8. ↑  "Русская народная линия". *Русская народная линия*. 13 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2023.
9. ↑  Александр
10. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 21 Mayıs 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2023.
11. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 23 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2023.
12. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 3 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2023.
13. 1 2  "Arşivlenmiş kopya". 30 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2023.
14. 1 2  "Arşivlenmiş kopya". 10 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2023.
15. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 25 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2023.
16. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 10 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2023.
17. 1 2  "Arşivlenmiş kopya". 3 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2023.