*Carthamus tinctorius*
**Aspir** (*Carthamus tinctorius*), papatyagiller (Asteraceae) familyasından 50–100 cm boyunda, yaz sonuna doğru (Haziran sonuna doğru-Temmuz Başı) sarı, krem, beyaz, kırmızı veya turuncu çiçekler açan bir bitki türü. Ayrıca *kır safranı*, *papağan yemi*, *boyacı aspiri*, *haspir* gibi isimlerle de anılır.

Anavatanı Arabistan Yarımadası olup, İran, Hindistan, Pakistan gibi ülkelere yayılmıştır. Türkiye'de Anadolu'da yabani olarak rastlanmakta ve ekimi de yapılmaktadır. Benzerliği sebebiyle ticarette safran bitkisiyle sık sık karıştırıldığından "yalancı safran" denilmektedir.

Çeşitleri ve özellikleri
------------------------

Aspir, kuraklığa dayanıklı, yazlık karakterde ve ortalama 110-140 gün arasında yetişebilen tek yıllık bir uzun gün yağ bitkisidir. Aspir, genellikle 80–100 cm arasında boylanabilir, dikenli ve dikensiz formları vardır. Dikenli formları dikensizlere göre daha fazla yağ içerir. 
Aspirin 4 çeşidi bilinmektedir;

* Bunlardan Yenice (kırmızı) ve Dinçer (turuncu) dikensiz,
* Remzibey (sarı) ve Balcı (sarı) çeşitleri dikenlidir.

Dikensizlerde yağ oranı % 25-28, Dikenlilerde ise %30-40 arasındadır. Yağ tipi Oleik ve linoleik tir.

Sarı, beyaz, krem, kırmızı ve turuncu gibi değişik renklerde çiçeklere sahiptir. Yaklaşık 2.5–3.0 m derinlere gidebilen bir kazık kök sistemine sahiptir. Tohumları, beyaz, kahverengi ve üzerinde koyu çizgiler bulunan beyaz taneler şeklindedir. Dallanan ve her dalın ucunda içerisinde tohumları bulunan küçük tablalar oluşturur.

Kullanım alanları
-----------------

Renkli çiçekleri (petaller) gıda ve kumaş boyasında kullanılır. Tohumlarında % 30-45 arasında yağ bulunur ve yemeklik yağ olarak kullanılır. Yağı, sabun, boya, vernik, cila olarak kullanıldığı gibi, Linoleik asit içerdiğinden yemeklik yağ kalitesi yüksektir. Ayrıca yağı biyoyakıt olarak kullanılabilir, küspesi ise hayvan yemi olarak kullanılır (küspesinde ortalama % 25 protein vardır). Güneydoğu anadolu bölgesinde ise pilavlara tat vermek için kullanılır.

Aspir güvercin yemi olarak da çok değerlidir.

Üretimi
-------

Aspir, Türkiye'de Eskişehir, Burdur, Isparta, Konya gibi belli yörelerde üretilmektedir. 2008 yılı yazından itibaren Trakya bölgesinde bölgenin yağ ihtiyacını karşılamakta ayçiçeğine olan bağımlılığı azaltmak için aspir ekimi özendirilmektedir ve ciddi yol katedilmiştir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Biyoyakıt". enerji.gov.tr. 11 Ağustos 2010. 19 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Takson belirleyicileri | 
* Vikiveri: Q156625
* APA: 618
* APDB: 99879
* APNI: 113175
* ARKive: carthamus-tinctorius
* BioLib: 41484
* Calflora: 1664
* Ecocrop: 2514
* EoL: 488433
* EPPO: CAUTI
* EUNIS: 153822
* FloraBase: 7913
* FNA: 200023631
* FoAO2: tinctorius Carthamus tinctorius
* FoC: 200023631
* GBIF: 3138327
* GRIN: 9243
* iNaturalist: 76135
* IPA: 16814
* IPNI: 324467-2
* IRMNG: 10457136
* ITIS: 501305
* MichiganFlora: 268
* NBN: NBNSYS0000014665
* NCBI: 4222
* NSWFlora: Carthamus~tinctorius
* NTFlora: 508
* NZOR: b63908d0-028f-43e3-b0bc-ece95a777141
* NZPCN: 4518
* PFI: 6103
* Plant List: gcc-123195
* PLANTS: CATI
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:324467-2
* RHS: 28835
* Tropicos: 2700365
* uBio: 4949969
* VASCAN: 2960
* VicFlora: f1fbe15a-dbdd-49c1-8146-afd0cda8b3be
* WFO: wfo-0000024004
* WoRMS: 1109057

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* NKC: ph471342

 |