**Ebu'l-Huzeyl el-Allâf** (ö. 840 ya da 816), İslam felsefesinde rasyonel din düşüncesinin ortaya çıkışında önemli bir rol oynamış düşünürdür. Ayrılanlar olarak da adlandırılan Mutezile akımının, yunan felsefesiyle bağlantılı başlıca din filozoflarından biridir. İslam felsefesinde nedensellik ilkesini ilk defa olmak üzere ileri süren ve temellendirmeye yönelen filozof olmuştur. Doğal nedenselliği tanrısal nedenselliğe bağlayarak açıklamış ve kelâmcılar gibi o da Tanrı sorusunu temel almıştır.

Felsefesi
---------

Huzeyl, Sokrates öncesi yunan filozoflarının öğretilerinden önemli şekilde yararlanmıştır. Onun nedensellik düşüncesini öne sürüşünde ilk olarak bu etki görülür. Bu nedensellik düşüncesinde Ebu'l-Huzeyl, Demokritos'un atomculuk öğretisinden hareket etmiştir. Elbette her iki atomculuk düşüncesi birbirinden ayrı nitelikler gösterir. Demokritos için atomlar öncesiz ve sonrasız bir varoluşun maddi temelleri olarak Tanrı fikrinden tamamen ayrı oldukları halde Ebu'l-Huzeyl'e göre, atomlar, sonlu ve ölümlü varlıklar olarak Tanrı'nın varlığını kanıtlamakta kullanılır. Huzeyl mantıksal yollardan buraya varır; her atomun bir *yer* kapladığını, *her yerin* sınırlı olduğunu, sınırlı olan her şeyinse ölümlü olduğunu, ölümlü olan her şeyin ise yaratılıp yokedildiğini öne süren bir mantıksallıktır bu. Bu sebeple ayrıca atomlardan meydana gelen evren de sınırlı, ölümlü ve yaratılmış bir alemdir. Sonluların toplamı da sonlu olacağı için evren sonsuz olamaz. Ebu'l-Huzeyl, Demokritos'tan ayrı olarak atomların hiçbir şekilde bölünebilirliğini kabul etmez (Demokritos güçte bölünebilirliği kabul eder). Atomlar Huzeyl'in teorisinde tözler olarak yer alırlar. Atom ve evren konusunun dışında zaman konusunda da farklılıklar görülür. Zenon'un teorisi, hareket ve zamanı reddetme yönünde ortaya konulur, mutezile felsefecileri ise zamanı ruhani bir kavram olarak değerlendirirler. Öncelik ve sonralık kavramlarının yalnızca zihinde varolduğunu öne sürerler.

Ayrıca bakınız
--------------

* Kelam
* Mutezile
* Doğa felsefesi
* Yaradılış teorisi
* İlk Çağ felsefesi

Kaynakça
--------

* İslam Felsefesi, Hilmi Ziya Ülken, Cem Yayınevi.

| * g
* t
* d
Felsefe konuları |
| --- |
| Genel | Felsefe tarihi (Antik Çağ  **·**  Orta Çağ  **·**  Rönesans  **·**  17. yüzyıl  **·**  Aydınlanma  **·**  19. yüzyıl  **·**  20. yüzyıl)  **·**  Batı felsefesi (Kıta felsefesi)  **·**  Doğu felsefesi (Afrika  **·**  Çin  **·**  Hint  **·**  İran  **·**  İslam  **·**  Japon  **·**  Kore) |
| Dallar | Estetik  **·**  Etik  **·**  Epistemoloji  **·**  Mantık  **·**  Metafizik  **·**  Felsefe tarihi  **·**  Bilim felsefesi (Coğrafya  **·**  Tarih  **·**  Matematik  **·**  Fizik  **·**  Biyoloji  **·**  Tıp)  **·**  Felsefe ve edebiyat  **·**  Eğitim felsefesi  **·**  Felsefi antropoloji  **·**  Dil felsefesi  **·**  Hukuk felsefesi  **·**  Zihin felsefesi  **·**  Meta-felsefe  **·**  Siyaset felsefesi  **·**  Din felsefesi  **·**  Postmodern felsefe  **·**  Teknoloji felsefesi  **·**  Savaş felsefesi  **·**  Çevre felsefesi  **·**  Yaşam felsefesi |
| Ekoller (Akımlar) | Ampirizm  **·**  Ateizm  **·**  Atomculuk  **·**  Aristotelesçilik  **·**  Analitik felsefe  **·**  Anarşizm  **·**  Antagonizm  **·**  Determinizm  **·**  Deizm  **·**  Dogmatizm  **·**  Eleştiri  **·**  Egoizm  **·**  Fenomenoloji  **·**  Yeni Platonculuk  **·**  Anakronizm  **·**  Rölativizm  **·**  Fatalizm  **·**  Hedonizm  **·**  İndeterminizm  **·**  İdealizm  **·**  Kuşkuculuk  **·**  Liberteryanizm  **·**  Monoteizm  **·**  Nihilizm  **·**  Otodeterminizm  **·**  Pozitivizm  **·**  Pragmatizm  **·**  Politeizm  **·**  Panteizm  **·**  Panenteizm  **·**  Platonculuk  **·**  Realizm  **·**  Rasyonalizm  **·**  Senkretizm  **·**  Taoizm  **·**  Klerikalizm  **·**  Sansüalizm  **·**  Neopozitivizm  **·**  Sofizm  **·**  Septisizm  **·**  Redüksiyonizm  **·**  İmmoralizm  **·**  Doğrulamacılık  **·**  Düalizm  **·**  Teizm  **·**  Agnostisizm  **·**  Stoacılık  **·**  Hümanizm  **·**  Atomizm  **·**  Paternalizm  **·**  Sezgicilik  **·**  Skolastisizm  **·**  İzolasyonizm  **·**  Nedencilik  **·**  Varoluşçuluk  **·**  Yararcılık  **·**  Yeni Platonculuk  **·**  Desizyonizm  **·**  Evrimcilik  **·**  Kapitalizm  **·**  Gestalt psikolojisi  **·**  Davranışçılık |