**Alfréd Haar** (Macarca: Haar Alfréd; 11 Ekim 1885, Budapeşte - 16 Mart 1933, Szeged) Macar matematikçi. 1904'te Göttingen Üniversitesi'nde okumaya başladı. Doktora tezi, David Hilbert tarafından denetlendi. Haar ölçüsü, Haar dalgacığı ve Haar dönüşümü onun onuruna verilmiştir. 1912-1919 yılları arasında Kaloşvar'daki Franz Joseph Üniversitesi'nde öğretmenlik yaptı. Frigyes Riesz ile birlikte Szeged Üniversitesi'ni matematik merkezi haline getirdi. Ayrıca Riesz ile birlikte *Acta Scientiarum Mathematicarum* dergisini kurdu.

Hayatı
------

Szeged Üniversitesi'nde bir konferans, 1928. *Soldan sağa, ayakta:* Frigyes Riesz, Béla Kerékjártó, Alfréd Haar, Gyula Kőnig, Rudolf Ortvay [hu], *sandalyelerde:* József Kürschák, George David Birkhoff, O. D. Kellog, Leopold Fejér, yerde *oturan:* Tibor Radó, István Lipka [hu], László Kalmár, Pál Szász [hu]
Haar, 11 Ekim 1885'te Budapeşte'de bir Macar-Yahudi ailesinde Ignác Haar ve Emma Fuchs'un oğlu olarak dünyaya geldi. 1903 yılında László Rátz'ın öğrencisi olduğu Fasori Evangélikus Gimnázium ortaokulundan mezun oldu. Üniversite eğitimine Budapeşte'de başladı, daha sonra Matematik ve fen bilimleri okuyarak Göttingen'e geçti. Kendisine eğitim verdiği birçok ünlü profesör arasında Loránd Eötvös, József Kürschák, Constantin Carathéodory, David Hilbert, Felix Christian Klein ve Ernst Zermelo sayılabilir.

Orta dereceli okul yıllarında okulun öğrencileri için Középiskolai Matematikai Lapok matematik dergisi ile işbirliği yaptı ve ulusal Eötvös Loránd Matematik Yarışması'nı kazandı. Kimya Mühendisliği öğrencisi olarak Budapeşte Teknik Üniversitesi'ne kaydoldu, ancak aynı yıl Budapeşte Üniversitesi'ne ve bir yıl sonra Göttingen Üniversitesi'ne geçti. Doktora araştırması, Haziran 1909'da mezun olan Hilbert tarafından denetlendi. 49 sayfalık tezi, şu anda yaygın olarak kullanılan Haar ortogonal sistemlerini tanıtarak, Sturm-Liouville fonksiyonlarının sistemlerini ve küresel fonksiyonları incelemektedir. Aynı yıl üniversitede özel profesör olmaya hak kazandı.

1912'de, Avusturya-Macaristan Kolozsvár'daki Franz Joseph Üniversitesi (şimdi Romanya'da Cluj-Napoca) onu Gyula Farkas ve Frigyes Riesz ile birlikte öğretim üyesi olarak katılmaya davet etti ve o 'Quatitics' profesörü oldu. O zamandan kalma ders notlarından bazıları daha sonra kitap haline geldi. Transylvania'yı Romanya'ya devreden Trianon Antlaşması sonrası, üniversite yeni sınırlar içinde en yakın şehir olan Szeged'e taşınmak zorunda kaldı, burada Riesz ile birlikte Matematik Merkezini ve ilk uluslararası kabul görmüş Macar matematiksel dergisi olan *Acta scientiarum* *Mathematicarum*’u kurdu.

Szeged Üniversitesi'ndeki doktora öğrencilerinden biri Béla Szőkefalvi-Nagy idi.

Haar, 16 Mart 1933'te mide kanserinden öldü.

Araştırma alanları
------------------

Elde ettiği sonuçlar matematiksel analiz ve topolojik gruplar alanlarından gelmektedir; özellikle ortogonal fonksiyon sistemleri, tekil integraller, analitik fonksiyonlar, diferansiyel denklemler, küme teorisi, fonksiyon yaklaşımı ve varyasyon hesaplarını araştırmıştır.

Yayınları
---------

* Haar, A. (Ekim 1910), "Zur Theorie der ortogonalen Funktionensysteme *Erste Mitteilung*", *Math. Ann.* (Almanca), cilt 69, ss. 331-371, 28 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 11 Aralık 2020, Bu, David Hilbert'in gözetiminde yazılan Haar'ın tezidir.
* Haar, A. (1918), "Die Minkowskische Geometrie und die Annäherung an stetige Funktionen", *Math. Ann.* (Almanca), cilt 78, ss. 294-311, 7 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 11 Aralık 2020

Kaynakça
--------

1. ↑  *Transcending Tradition: Jewish Mathematicians in German Speaking Academic Culture*, Birgit Bergmann, (Springer 2012), page 63

Dış bağlantılar
---------------

* O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F. "Alfréd Haar", *MacTutor Matematik Tarihi arşivi*
* Mathematics Genealogy Project'te Alfréd Haar
* "Literature by and about Alfréd Haar". *German National Library catalogue*. 8 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 116346590
* ISNI: 0000 0000 8217 9622
* LCCN: n84802657
* MGP: 7375
* NKC: xx0047053
* NLI: 987007437730005171
* NTA: 124317928
* SNAC: w68p9v90
* SUDOC: 083706283
* VIAF: 32746172
* WorldCat: lccn-n84802657

 |