Okhotny Ryad'da Stalin'in cenaze alayı
Sovyetler Birliği'nin ikinci lideri **Josef Stalin**, 5 Mart 1953'te 74 yaşında, Kuntsevo Dacha'da felç geçirdikten sonra öldü. Dört günlük ulusal yas ilan edildikten sonra bir devlet cenazesi töreni yapıldı. Vücudu daha sonra mumyalandı ve 1961'e kadar Lenin ve Stalin'in Mozolesi'ne defnedildi. Nikita Kruşçev, Georgi Malenkov, Vyaçeslav Molotov ve Lavrenti Beriya, cenazeyi organize etmekten sorumluydular.

Hastalığı ve ölümü
------------------

Stalin'in sağlığı, II. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru kötüleşti. Ağır sigara içmesi, Zafer geçidi töreni sırasında (Mayıs 1945) hafif bir felç geçirmesi ve Ekim 1945'te şiddetli bir kalp krizi nedeniyle aterosklerozdan muzdaripti.

Stalin'in hayatının son üç günü, önce Pravda'daki resmi Sovyet duyurularında ve ardından kısa bir süre sonra Sovyet Basının Mevcut Özetinde tam bir İngilizce çevirisinde ayrıntılı olarak anlatıldı. Volkogonov tarafından 28 Şubat 1953'te tarif edildiği gibi, Stalin ve Malenkov, Molotov, Beriya ve Kruşçev ile birkaç kişiden oluşan yakın çevresinin bir kısmı eğlence ve alkollü içkilerin içildiği bir akşamda bir araya geldiler. Konuklar 1 Mart günü saat 04:00 civarında dağıldı ve Stalin, uyandığına dair sesler duyulana kadar rahatsız edilmemesi gerektiğine dair katı talimatlar vererek özel dairesine çekildi. Zaman geçti ve gün boyunca kendisinden hiçbir ses duyulmadı. 1 Mart'ta, saat yaklaşık 11:00'de kahyası dikkatlice odasına girdi ve onu yerde pijama pantolonu ve gömleği içinde yerde yatarken buldu. Bilinçsizdi, ağır nefes alıyordu, idrarını tutamıyordu ve onu uyandırma girişimlerine tepkisizdi. Beria çağrıldı ve onu görünce bilinçsiz olduğu gerçeğini göz ardı ederek bunu alkol tüketimine bağladı ve oradan ayrıldı.

2 Mart sabah saat 07:00'de Beria ve bir grup tıp uzmanı onu muayene etmek için çağırıldı. 190/110 tansiyonu ve sağ taraflı hemiplejiyi ortaya çıkaran muayenelerine dayanarak, kontrolsüz hipertansiyon öyküsü olan Stalin'in sol orta serebral arterde hemorajik inme geçirdiği sonucuna vardılar. Sonraki iki gün boyunca çeşitli tedaviler gördü; 210/120'ye yükselen kan basıncını düşürmek amacıyla, iki gün boyuna ve yüzüne her biri sekiz sülükten oluşan iki ayrı uygulama uygulandı. Ancak durumu kötüleşmeye devam etti ve 5 Mart 1953'te, akşam 9:50'de öldü. Cesedi daha sonra belirsiz bir yere götürüldü ve otopsi yapıldı, ardından halkın gözü önünde mumyalandı. Özgün otopsi raporunu bulma girişimleri yakın zamana kadar başarısızlıkla sonuçlandı ancak en önemli bulgular 7 Mart 1953'te Pravda'da özel bir bültende şu şekilde bildirildi:

> "J. V. Stalin'in Vücudunun Patolojik-Anatomik İncelenmesi"
> 
> "Patolojik incelemede, sol serebral hemisferin subkortikal merkezlerinin bulunduğu bölgede büyük bir kanama görüldü. Bu kanama beynin önemli bölgelerini tahrip etti ve solunum ve dolaşımda geri dönüşü olmayan değişikliklere neden oldu. Beyin kanamasına ek olarak, sol ventrikülde (kalbin) önemli hipertrofisi, miyokardda, mide ve bağırsak mukozasında çok sayıda kanama bulundu; damarlarda aterosklerotik değişiklikler, serebral arterlerde daha belirgindir. Bunlar hipertansiyonun sonucudur. Patolojik incelemenin sonuçları, J.V. Stalin'in hastalığının beyin kanaması anından itibaren geri döndürülemez karakterini ortaya çıkardı. Bu nedenle, tüm tedavi girişimleri olumlu bir sonuca yol açıp ölümcül bir sonun önüne geçemezdi."
> 
> 

Yukarıda özetlendiği gibi, Molotof'a "Onu dışarı çıkardım" dediği için şüphe uyandıran Beria'nın, bir noktada Stalin'in tıbbi tedavi görmesini isteyerek geciktirdiği için, otopsi sırasında görülen fiziksel değişiklikler, genellikle felç kurbanlarında meydana gelen ekstrakraniyal değişikliklerle tutarlıydı. Lavrenti Beria'nın oğlu Sergio Beria daha sonra Stalin'in ölümünden sonra annesi ve Lavrenti Beria'nın eşinin Lavrenti'ye "Şu anki konumunuz Stalin'in yaşadığından çok daha güvencesiz" dediğini anlattı. Bu öngörüsü doğru çıktı; Birkaç ay sonra, Haziran 1953'te Beria tutuklandı ve çeşitli suçlarla suçlandı, ancak önemli ölçüde Stalin'in ölümüyle ilgisi yoktu. Daha sonra eski Politbüro meslektaşlarının emriyle idam edildi, ancak bunun ne zaman ve nerede meydana geldiğine dair çelişkili hikâyeler bulunmaktadır.

Cenaze töreni
-------------

6 Mart'ta Stalin'in cesedinin bulunduğu tabut, Sendikalar Evi'ndeki Sütunlar Salonunda sergilendi ve orada üç gün kaldı. 9 Mart'ta ceset Kızıl Meydan'a, Lenin'in Mozolesi'ne (1961'e kadar eyalette kalacaktı) gömülmeden önce teslim edildi. Cenaze merasimi konuşmaları Malenkov, Molotov, Beriya ve Kruşçev tarafından yapıldı ve ardından tabut taşıyıcıları tabutu türbeye taşıdılar. Stalin'in cenazesi defnedilirken, Moskova'da öğle saatlerinde ülke genelinde bir dakikalık saygı duruşu yapıldı. Kremlin kulesinin çanları çalarken, ülke çapında sirenler ve kornalar çaldı ve Kremlin semtlerinden 21 pare top atışı yapıldı. Benzer cenaze törenleri Çin, Moğolistan ve Kuzey Kore ile birlikte diğer Varşova Paktı ülkelerinde de yapıldı. Sessizliğin sona ermesinin hemen ardından, bir askeri bando Sovyet Devlet Marşını çaldı ve ardından Stalin'in onuruna Moskova Garnizonunun askeri geçit töreni düzenlendi. Halkın Stalin'in tabutuna saygılarını sunma çabaları sırasında izdiham yaşandı, insanlar ezildi. Kruşçev daha sonra kalabalığın içinde 109 kişinin öldüğüne dair bir tahminde bulundu, ancak gerçek ölüm sayısı binlerce kişi olduğu düşünülmektedir.

Cenazeye katılan yabancı devlet adamları
----------------------------------------

Ogoniok'a göre, yas tutanlar aşağıdaki yabancı ileri gelenleri içeriyordu:

* Gheorghe Gheorghiu-Dej - Devlet Konseyi Başkanı ve Romanya Başbakanı, Romanya İşçi Partisi Birinci Sekreteri
* Bolesław Bierut - Polonya Başbakanı, Polonya Birleşik İşçi Partisi Genel Sekreteri
* Konstantin Rokossovsky - Polonya Savunma Bakanı
* Walter Ulbricht - Almanya Sosyalist Birlik Partisi Birinci Sekreteri, Alman Demokratik Cumhuriyeti Bakanlar Konseyi Başkan Yardımcısı
* Dolores Ibárruri - İspanya Komünist Partisi Genel Sekreteri
* Otto Grotewohl - Alman Demokratik Cumhuriyeti Bakanlar Konseyi Başkanı
* Max Reimann - Batı Alman Komünist Partisi Başkanı
* Vılko Çervenkov - Bulgaristan Başbakanı, Bulgaristan Komünist Partisi Genel Sekreteri
* Mátyás Rákosi - Macar Çalışma Halk Partisi Genel Sekreteri
* Pietro Nenni - İtalyan Sosyalist Partisi Sekreteri
* Palmiro Togliatti - İtalyan Komünist Partisi Genel Sekreteri
* Jacques Duclos - Fransız Komünist Partisi Geçici Genel Sekreteri
* Klement Gottwald - Çekoslovakya Cumhurbaşkanı, Çekoslovakya Komünist Partisi Başkanı
* Spiro Koleka - Arnavutluk Halk Cumhuriyeti Başbakan Yardımcısı
* Zhou Enlai - Çin Halk Cumhuriyeti Başbakanı
* Urho Kekkonen - Finlandiya Başbakanı
* Yumjaagiin Tsedenbal - Moğolistan Başbakanı
* Harry Pollitt - Büyük Britanya Komünist Partisi Genel Sekreteri
* Johann Koplenig - Avusturya Komünist Partisi Başkanı
* Jesus Lava - Filipinler Komünist Partisi Başkan Vekili

Çekoslovak lider Gottwald, 14 Mart 1953'te Stalin'in cenazesine katıldıktan kısa bir süre sonra atardamarlarından birinin patlaması sonucu öldü. Arnavutluk Çalışma Partisi saflarındaki rakiplerin cesaretlendirilmesinden korkan ne Başbakan Enver Hoca ne de Başbakan Yardımcısı Mehmet Şehu, cenazeye katılmak için Moskova'ya gitme riskini aldılar ve Hoca, bunun yerine, ölen Sovyet lider Stalin'e sonsuz bağlılık sözü verdi.

Galeri
------

* Stalin'in cenaze alayıStalin'in cenaze alayı
* Cenaze töreninde çiçekçilikCenaze töreninde çiçekçilik
* Askeri geçit töreni sırasında Sovyet Hava Kuvvetleri'nin uçaklarıAskeri geçit töreni sırasında Sovyet Hava Kuvvetleri'nin uçakları
* Zırhlı personel taşıyıcılar Kızıl Meydan'a yönelirkenZırhlı personel taşıyıcılar Kızıl Meydan'a yönelirken
* Stalin'in felçten üç gün sonra (1 Mart) ve ölümünden bir gün önce "Pravda" daki hastalığıyla ilgili ilk rapor. 4 Mart 1953 tarihli  Pravda  sayısı 63 (12631).Stalin'in felçten üç gün sonra (1 Mart) ve ölümünden bir gün önce "Pravda" daki hastalığıyla ilgili ilk rapor. 4 Mart 1953 tarihli  *Pravda*  sayısı 63 (12631).
* Stalin'in felçten dört gün sonra (1 Mart) ve ölmeden 7 saat önce tıbbi durumu hakkında rapor. 5 Mart 1953 tarihli  Pravda  sayı 64 (12632).Stalin'in felçten dört gün sonra (1 Mart) ve ölmeden 7 saat önce tıbbi durumu hakkında rapor. 5 Mart 1953 tarihli  *Pravda*  sayı 64 (12632).
* Lenin ve Stalin'in Mozolesi, Ağustos 1957.Lenin ve Stalin'in Mozolesi, Ağustos 1957.

Kaynakça
--------

1. ↑  Medvedev, Zhores A. (2006). *The Unknown Stalin*. Londra: I.B. Tauris. s. 6. ISBN 978-1-85043-980-6.
2. ↑  "Announcement of Stalin's Illness and Death". *The Current Digest of the Soviet Press*. **V** (6): 24. 1953.
3. ↑  Volkogonov, D. (1999). *Autopsy for an Empire*. The Free Press.
4. ↑  Chigirin, I (2018). *Stalin, Illness and Death*. Moskova: Publisher Veche. ISBN 978-5-4484-0279-1.
5. ↑  Barth, Rolf F.; Brodsky, Sergey V.; Ruzic, Miroljub (2019). "What did Joseph Stalin really die of? A reappraisal of his illness, death, and autopsy findings". *Cardiovascular Pathology*. **40**: 55-58. doi:10.1016/j.carpath.2019.02.003. PMID 30870795.
6. ↑  Pravda, vol. 66, no. 1264, p. 2, March 7, 1953 (translated by S. Brodsky and M. Ruzic)
7. ↑  Radzinsky, E (1997). *Stalin*. Anchor Books.
8. ↑  Beria, S (2001). *My Father: Inside Stalin's Kremlin*. Gerald Duckworth, and Co. Ltd.
9. ↑  Knight, A (1993). *Beria: Stalin's First Lieutenant*. Princeton University Press.
10. ↑  Knight, A (1993). *Beria: Stalin's First Lieutenant*. Princeton, NJ: Princeton University Press.
11. ↑  Beria, S. (2001). *My Father: Inside Stalin's Kremlin*. Gerald Duckworth & Co. Ltd.
12. ↑  Ganjushin, Alexander (6 Mart 2013). "Joseph Stalin's funeral: how it happened". *Rossiyskaya Gazeta*. 17 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2018 – Russia Beyond vasıtasıyla. On 6 March, the coffin with Stalin's body was displayed at the Hall of Columns in the House of Trade Unions.
13. ↑  "The Manhoff Archive: Stalin's Funeral - Part One". *Radio Free Europe/Radio Liberty*. 5 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2019.
14. ↑  Ganjushin, Alexander (5 Mart 2013). "Russia on the day of Stalin's funeral: A photo look back". *Rossiyskaya Gazeta*. 17 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2018 – Russia Beyond vasıtasıyla. On 9 March, Stalin's embalmed body was interred in the Lenin Mausoleum, which was renamed the Lenin–Stalin Mausoleum from 1953 to 1961.
15. ↑  Rosenberg, Jennifer. "Why Did Russia Move Stalin's Body?". *ThoughtCo*. 19 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2017.
16. ↑  Evtushenko, Evgenii (1963). "Mourners Crushed at Stalin's Funeral". *Seventeen Moments in Soviet History*. 11 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2018.
17. ↑  Khlevniuk, Oleg (2017). *Stalin: New Biography of a Dictator*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-21978-4.
18. ↑  Langewiesche, William (9 Ocak 2018). "The 10-Minute Mecca Stampede That Made History". *Vanity Fair*. 25 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2020.
19. ↑  "Mourning of millions". *Ogoniok*. **11** (1344). 15 Mart 1953.
20. ↑  Tikka, Juha-Pekka (18 Ekim 2017). "Kun Josif Stalin kuoli – näin Urho Kekkonen ryntäsi tilaisuuteen" [When Josef Stalin died - Urho Kekkonen rushed to the event]. *Verkkouutiset* (Fince). 6 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2017.
21. ↑  "Czechoslovakia: Death No. 2". *TIME*. 23 Mart 1953. 27 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2019.
22. ↑  Pearson, Owen (8 Eylül 2006). *Albania as Dictatorship and Democracy*. I.B. Tauris. s. 454. ISBN 978-1-84511-105-2.

### Kaynaklar

* Brent, Jonathan; Naumov, Vladimir (2004). *Stalin's Last Crime: The Plot Against the Jewish Doctors, 1948–1953*. HarperCollins. ISBN 978-0-06-093310-4.
* Montefiore, Simon Sebag (2004). *Stalin: The Court of the Red Tsar*. Londra: Phoenix. ISBN 978-0-7538-1766-7.