***Proceratosaurus***, İngiltere'nin Orta Jura (Batoniyen) döneminden küçük boyutlu (~ 3 metre uzunluğunda) etçil teropod dinozor cinsidir. Cins adı, *Proceratosaurus*, tepesinin kısmen korunmuş kısmı yüzeysel olarak *Ceratosaurus*'un küçük tepesine benzediği için, başlangıçta *Ceratosaurus*'un atası olduğunun düşünülmesinden kaynaklanır. Ancak şimdi, özellikle Proceratosauridae familyasının bir üyesi ve Tyrannosauroidea kladının bilinen en eski üyeleri arasında bir coelurosaur olarak tanımlanır.

Tip örneği Londra'daki Doğa Tarihi Müzesi'nde tutulmaktadır ve 1910'da Minchinhampton yakınlarındaki Great Oolite Group'un oolitik kireçtaşından bir rezervuar için kazı yapılırken bulunmuştur.

Keşif tarihi
------------

 Soldan görülen kafatası
1910'da İngiliz paleontolog Arthur Smith Woodward, bir süre önce F. Lewis Bradley tarafından İngiltere, Gloucestershire, Cotswolds'da bir kasaba olan Minchinhampton'daki bir rezervuar kazısı sırasında keşfedilen kısmi bir teropod kafatasını bildirdi. Bradley kafatasını sol taraf açığa çıkacak şekilde hazırlamış ve şu anda **NHM R 4860** örneği olarak kataloglanan Doğa Tarihi Müzesi'nde bulunan, Londra Jeoloji Topluluğu'na sunmuştur. Kafatasının üst kısmı kayayı aşındıran bir çatlak nedeniyle kayıp ve kısmen kalsit ile doluydu. Woodward, kafatasını, keşfinin onuruna yeni bir *Megalosaurus* türünün (1824 yılında adlandırılan bir cins), *M. bradleyi*'nin holotip örneği yaptı. Keşfedildiği zaman, muhtemelen *Compsognathus* ve *Archaeopteryx*'in ezilmiş ve yorumlanması zor kafatasları dışında, Avrupa'dan bilinen en eksiksiz teropod kafataslarından biriydi.

1923'te Alman paleontolog Friedrich von Huene, türü Jura cinsi *Ceratosaurus*'un atası olduğunu varsayarak yeni bir cins *Proceratosaurus*'a taşıdı, ancak ad sadece bir şematik olarak kullanıldığından, bir geçersiz olarak yayınlanan ad (*nomen nudum*) olarak kaldı. Üç yıl sonra, iki 1926 makalesinde, cinsin teşhisini sağlayarak adı doğruladı. Avrupa'daki en iyi korunmuş teropod kafataslarından biri ve dünya çapında en iyi korunmuş Orta Jura teropod kafataslarından biri olarak kalırken, o zamandan beri çok az bilimsel ilgi gördü ve esas olarak teropod anatomisi ve evriminin genel yönleriyle ilgili çalışmalarda kendinden bahsedildi. Holotip kafatası, Teksas Üniversitesi'nde CT taramasından bu yana, kafatasının, çenenin ve dişlerin ek ayrıntılarını ortaya çıkarmak için daha fazla mekanik olarak hazırlandı ve 2010 yılında Alman paleontolog Oliver WM Rauhut ve meslektaşları tarafından yeniden tanımlandı.

Sınıflandırma
-------------

 Bir insana kıyasla varsayımsal boyutu.
Başlangıçta *Proceratosaurus*'u inceleyen Arthur Smith Woodward, aynı sayıda (4) premaksiller dişe sahip olması nedeniyle onu bir *Megalosaurus* türü olarak yerleştirmiştir. 1930'larda Friedrich von Huene tarafından yapılan daha sonraki bir çalışma, *Ceratosaurus* ile daha yakın bir ilişki önerdi ve Huene, her iki dinozorun da Coelurosauria grubunun üyelerini temsil ettiğini düşündü.

1980'lerin sonlarına kadar, *Ceratosaurus*'un bir coelurosaur değil, çok daha ilkel bir teropod (ceratosaur) olduğu bulunduktan sonra, *Proceratosaurus*'un sınıflandırması yeniden gözden geçirildi. Gregory S. Paul, yine esas olarak burun üzerindeki tepe nedeniyle *Onitholestes*'in yakın bir akrabası olduğunu öne sürdü (*Ornitholestes'in* bir burun tepesi taşıdığı düşüncesi daha sonra çürütüldü). Paul, hem *Proceratosaurus* hem de *Ornitholestes*'in ne ceratosaur ne de coelurosaur olduğunu, bunun yerine ilkel allosauroid olduğunu düşündü. Ayrıca Paul, çok daha büyük dinozor *Piveteausaurus*'un *Proceratosaurus* ile aynı cins olduğunu düşündü ve *Piveteausaurus*'u genç sinonim yaptı. Bununla birlikte, ikisi arasında örtüşen hiçbir kemik, fosillerinin etrafındaki kayadan henüz ortaya çıkmamıştı ve gelecekteki araştırmalar, bunların gerçekten farklı cinsler olduklarınıını gösterdi.

21. yüzyılın başlarında yapılan birkaç filogenetik çalışma sonunda *Proceratosaurus*'un (ve *Ornitholestes*'in) bir coelurosaur olduğunu ve ceratosauridler ve allosauroidlerle uzaktan ilişkili olduğunu buldu, ancak 2000 yılında yayınlanan bir görüş *Proceratosaurus*'u destekleyici kanıtlar sunmadan bir ceratosaurid olarak kabul etti. 2004 yılında Thomas R. Holtz Jr. tarafından yapılan filogenetik analizler de *Proceratosaurus*'u coelurosaurlar arasına yerleştirdi, ancak yalnızca zayıf destekle ve yine *Ornitholestes* ile (aynı biçimde zayıf bir şekilde desteklendi) yakın bir ilişki buldu.

*Proceratosaurus* ve akrabalarının ilk büyük yeniden değerlendirmesi 2010 yılında Oliver Rauhut ve meslektaşları tarafından yayınlandı. Çalışmaları, *Proceratosaurus*'un aslında bir coelurosaur olduğu ve ayrıca Geç Kretasedeki dev tyrannosauridlere giden soyun bir üyesi olan bir tyrannosauroid olduğu sonucuna vardı. Ayrıca, *Proceratosaurus'un* Çinli tyrannosauroid *Guanlong*'un en yakın akrabası olduğunu buldular ve *Proceratosaurus'a* *Tyrannosaurus*, *Allosaurus*, *Compsognathus*, *Coelurus*, *Ornithomimus* veya *Deinonychus*'tan daha yakın olan tüm teropodlar olarak tanımlanan Proceratosauridae familyasını önerdiler.

Aşağıda Loewen *ve meslektaşları*na (2013) ait bir kladogram bulunmaktadır:

 Eksik parçaları beyaz olarak gösteren kafatası şeması

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tyrannosauroidea | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Proceratosauridae | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Proceratosaurus bradleyi* |
|   |
|   | *Kileskus aristotocus* |
|   |
|   | *Guanlong wucaii* |
|   |

 |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Sinotyrannus kazuoensis* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Juratyrant langhami* |
|   |
|   | *Stokesosaurus clevelandi* |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Dilong paradoxus* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Eotyrannus lengi* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Bagaraatan ostromi* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Raptorex kriegsteini* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Dryptosaurus aquilunguis* |
|   |
|   | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Alectrosaurus olseni* |
|   |
|   | *Xiongguanlong baimoensis* |
|   |

 |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Appalachiosaurus montgomeriensis* |
|   |
|   | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Alioramus altai* |
|   |
|   | *Alioramus remotus* |
|   |

 |
|   |
|   | Tyrannosauridae |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

Paleobiyoloji
-------------

 Akrabası *Guanlong*'unkine benzer, varsayımsal tam tepe biçimini gösteren yeniden canlandırması
*Proceratosaurus*, bir görüntüleme organı olarak kullanılmış olabilecek, ancak muhtemelen ısırma sırasında kafatasındaki bükülme streslerini azaltmaya hizmet eden bir burun tepesine sahipti. Bu, *Proceratosaurus*'un av avlamak için bir delme-çekme izlemi kullandığını gösterebilir. Bununla birlikte *Proceratosaurus,* muhtemelen büyük hayvan avcısı değildi, kemik kıran dişlerden ve tyrannosauridlerin son derece güçlü ısırmasından yoksundu. Bunun yerine, genellikle temel coelurosaurlarda ve temel tyrannosauroidlerde bulunan uzun bir kafatasına sahipti.

Paleoçevre
----------

Oxfordshire'daki kabaca eşit yaşlı Taynton Kireçtaşı Oluşumu'ndan gelen bitkiler, muhtemelen mevsimsel olarak kuru bir kıyı ortamını temsil eden, araucarian ve cheirolepidiacean kozalaklı ağaçların yanı sıra Bennettitales ve *Pelourdea*'nın hakimiyetindedir.

Kaynakça
--------

1. ↑  Holtz, Thomas R. Jr. (2008) *Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages* Supplementary Information 15 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
2. ↑  Palmer, D. (1999). *The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals*. Londra: Marshall Editions. s. 114. ISBN 978-1-84028-152-1.
3. ↑  Holtz, Thomas (Aralık 1998). "A new phylogeny of the carnivorous dinosaurs" (PDF). *Gaia*. **15**: 5-61. 19 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 23 Haziran 2022.
4. ↑  "Oldest T. rex relative identified". BBC News. 4 Kasım 2009. 9 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2009.
5. 1 2  Woodward (1910). "On a Skull of Megalosaurus from the Great Oolite of Minchinhampton (Gloucestershire)". *Quarterly Journal of the Geological Society*. **66** (1–4): 111-115. doi:10.1144/GSL.JGS.1910.066.01-04.07. 21 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Haziran 2022.
6. 1 2 3 4 5 6  Rauhut ve diğerleri. (2010). "Cranial osteology and phylogenetic position of the theropod dinosaur *Proceratosaurus* bradleyi(Woodward, 1910) from the Middle Jurassic of England". *Zoological Journal of the Linnean Society*. **158**: 155-195. doi:10.1111/j.1096-3642.2009.00591.x. KB1 bakım: Diğerlerinin yanlış kullanımı (link)
7. ↑  Milner (2016). "Smith Woodward's contributions on fossil tetrapods". *Geological Society, London, Special Publications*. **430** (1): 289-309. doi:10.1144/SP430.13.
8. ↑  von Huene, F. (1932). "Die fossile Reptil-Ordnung Saurischia, ihre Entwicklung und Geschichte." *Monographien zur Geologie und Palaeontologie (Serie 1)*, **4**: 1–361.
9. ↑  Paul, G.S. (1988). *Predatory Dinosaurs of the World*. New York: Simon and Schuster. ss. 366-369. ISBN 978-0-671-61946-6.
10. ↑  "Oldest T. rex relative identified". 2009. Erişim tarihi: 11 Kasım 2021.
11. ↑  Loewen ve diğerleri. (2013). Evans, David C (Ed.). "Tyrant Dinosaur Evolution Tracks the Rise and Fall of Late Cretaceous Oceans". *PLoS ONE*. **8** (11): e79420. doi:10.1371/journal.pone.0079420. PMC 3819173 $2. PMID 24223179. KB1 bakım: Diğerlerinin yanlış kullanımı (link)
12. ↑  Cleal (July 2003). "The Middle Jurassic flora from Stonesfield, Oxfordshire, UK". *Palaeontology*. **46** (4): 739-801. doi:10.1111/1475-4983.00319. ISSN 0031-0239.

Dış bağlantılar
---------------

* Wikimedia Commons'ta **Proceratosaurus** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
* Vikitür'de ***Proceratosaurus*** ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.
* Sketchfab'de holotip kafatasının 3 boyutlu taraması

|  |  |
| --- | --- |
| Takson belirleyicileri | 
* Vikiveri: Q132619
* EoL: 4434305
* Fossilworks: 38602
* GBIF: 4822662

 |