İmrahor İlyas Bey Camii ile karıştırılmamalıdır.

**İmrahor İlyas Bey Camii** veya **Studios Manastırı, Hagios Ioannes Prodromos Kilisesi** (Yunanca: Μονή του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου «εν τοις Στουδίου» *Monē tou Hagiou Iōannē tou Prodromou "en tois Stoudiou"*), günümüze ulaşabilen en eski Bizans Dönemi dini yapısıdır. İstanbul'un Fatih ilçesi, Yedikule semtinde, İmam Aşir Sokak'ta bulunmaktadır.

Bizans Dönemi Konstantinopolis’in tarihsel topografyası göz önünde bulundurulduğunda yapı, Psamathia bölgesinde Mese’nin hemen güneyinde, Altın Kapı yakınında yer almaktadır. Studios Manastırı'na ait kilise Vaftizci Yahya'ya *(Ioannes Prodromos)* adanmıştır.

Avrupa'dan gelen seyyahlar ve araştırmacılar 16. yüzyıldan itibaren özellikle 19. yüzyılda manastır ve kilise ile ilgili bilgiler aktarmıştır. 20. yüzyılın başında İstanbul Rus Arkeoloji Enstitüsü tarafından kısmi kazılar gerçekleştirilerek yayınlanmıştır. 2021 yılı itibari TC Vakıflar Genel Müdürlüğü ve İtalyan Assorestauro (Mimarlık, Sanat ve Kent Restorasyonu Derneği) işbirliği ile "İmrahor İlyas Bey Camii restorasyonu alanında İşbirliği Projesi" *(Medart Turkey Imrahor Mosque Coorperation Project)* kapsamında restorasyon ön hazırlığı çalışmaları başlatılmıştır.

Tarih
-----

### Bizans Dönemi

10. yüzyıl kaynağı Suidas'ta manastırın olduğu yerde önceden küçük bir kilise olduğu belirtilmiştir. Yahya'ya adanan kilisenin inşa tarihi için iki tarih öne sürülmektedir. Epigramlarda Studios adında Romalı bir asilzadenin konsül olmasından kısa süre önce kiliseyi inşa ettirdiği, başka bir Bizans kaynağında Studios'un İmparator Markianos döneminde (450-457) 454 yılında konsül olduğu belirtilmektedir. Bu verilerden yola çıkan ilk görüşe göre kilise 454 yılında inşa edilmiştir. 9. yüzyıl kaynağı Theophanes Kronikleri'ne göre Studios, I. Leo döneminde (457-474), 463 yılında Vaftizci Yahya'ya adanan bir kilise inşa ettirmiştir. Buna göre kilisenin 463 yılında inşa edildiği düşünülmektedir. Kilise Studios'a ait arazide büyük bir manastırla birlikte kurulmuştur ve burada akometoi 19 Ocak 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. keşişleri yaşamaktadır.

6. ve 7. yüzyıllarda manastırla ilgili bilgi oldukça azdır. 7. yüzyılda Patrikios Bonus bu manastıra gömülmüştür. İkonoklazma devrinde manastırın keşişleri baskı altına alınmış, birçok rahip manastırı terk etmek zorunda kalmıştır. 798'de Theodoros Studites'in baş rahip olmasından sonra 700 kişinin yaşadığı bilinen manastır, burada hazırlanan elyazmaları, minyatürler, ikonalarla ün kazanmıştır. Theodoros İkonoklazma hareketine karşı mücadelede önemli bir figürdür. İmparator V. Leo döneminde sürülen Theodoros, Büyük Ada'da öldükten sonra 844 yılında manastıra getirilip gömülmüştür. 10. yüzyılda Vaftizci Yahya'nın rölikleri manastıra getirilmiştir. 11. yüzyılda manastır korunma ve sürgün yeri olarak da kullanılmıştır. İmparator I. İsaakios Komnenos (1057-1059) tahttan ayrılarak karısı ile Studios Manastırı'na çekilmiş ve burayı "güzelleştirmiştir". 12. yüzyılda burada Yahya'nın babası Zekeriya'nın da röliklerinin bulunduğu belirtilmiştir.

Latin İstilası (1204-1261) sırasında rahipler manastırı terk etmek zorunda kalmış, manastır ve kilise yağmalanmış ve yıkılmıştır. Konstantinopolis'i 1261 yılında Haçlıların elinden geri alan VIII. Mihail Paleologos büyük bir törenle Altın Kapı'dan kente girdikten sonra bu kiliseyi de ziyaret etmiş, ardından taç giymek üzere Ayasofya Kilisesi'ne gitmiştir. Studios Manastırı ve kilise, 1293'te İmparator II. Andronikos Paleologos'un (1282-1328) kardeşi Konstantinos Paleologos tarafından onarılmış, etrafı duvarla çevrilmiştir. 14. yüzyılda manastır yine eski ününe kavuşmuştur. 1400'lerin başlarında Anadolu'ya elçi olarak gönderilen İspanyol Ruy González de Clavijo Studios Manastırı'nı detaylı bir şekilde betimlemiştir. Bizanslı tarihçi Dukas, 1417 yılındaki veba salgınında bir şehzadenin şehre sığınarak ölmeden hemen önce Hristiyanlığı kabul ettiği ve Studios Manastırı'na gömüldüğü bilgisini vermiştir.

### Osmanlı Dönemi

1453-1481 yılları arasında Studios Manastırı hakkında bilgi bulunmamaktadır. Türklerin kenti ele geçirmesinden sonra manastır kapanmış ve 16. yüzyılın başlarında Topkapı Sarayı için taşocağı olarak kullanılmıştır. Manastırın II. Beyazıt'ın (1481-1512) İmrahoru İlyas Bey bin Abdullah tarafından camiye dönüştürüldüğü düşünülmektedir. Daha sonra cami banisinin ismiyle anılmıştır. Fakat kilisenin tam olarak hangi yıl camiye dönüştürüldüğü bilinmemektedir. 15. yüzyılda bu camiye bağlı tekke-zaviyenin var olduğu bilinmektedir. Zaviye, 19. yüzyıl sonlarına kadar hizmet vermiştir.

1782 yılında Samatya'da çıkan büyük yangında yapı oldukça zarar görmüştür. Çatısı ve güney sütun sırası yanmıştır. 1804 ve 1821 yıllarında onarılan yapı, 1894 depremiyle tekrar hasar almıştır. Bu depremin ardından zarar gören çatısı 1908 yılında yoğun kar yağışı nedeniyle çökmüştür. 1920'de meydana gelen bir yangınla tümüyle zarar görmüştür.

### Cumhuriyet Dönemi

Manastıra ait kalıntılar üzerlerine modern konutlar inşa edilmesi nedeniyle büyük ölçüde ortadan kalkmıştır. Kilise, 19. yüzyıl sonu 20. yüzyıl başlarında geçirdiği yangın ve depremlerden sonra onarılmamış, caminin son cemaat yeri olan narteksin kuzey bölümüne mihrap eklenerek bir süre mescit olarak kullanılmıştır. 1955'te basit onarım geçirmiştir. 1970'li yıllarda Kültür Bakanlığı ve İstanbul'daki Alman Arkeoloji Enstitüsü'nün yapının restorasyonuna ilişkin girişimleri gerçekleştirilememiştir. 20. yüzyıl sonlarında Ayasofya Müzesi'ne bağlı açık hava müzesi olarak kullanılmıştır.

Mimari
------

Kilisenin narteksinden apsise bakış
Kilise, Erken Hristiyanlık döneminde sıklıkla karşılaşılan bazilikal plan şemasının Konstantinopolis'te günümüze ulaşan en karakteristik örneğidir. Kareye yakın nosu üç neflidir. Orta nef 12.7, yan nefler 4.6 m genişliğinde, 23.35 m uzunluğundadır. Yan nefler orta neften yedişer yeşil breş sütundan oluşan sütun sıraları ile ayrılmıştır. Bu sütun sıralarından kuzeydekinin sütunları kısmen günümüze ulaşabilmiştir. Sütunlar stylobat üzerinde yükseltilmiş ve aralarına parapet yerleştirilmiştir. Orta nef, yan nefler ve narteks üzerinde üç taraftan galerilerle çevrilmiştir.

Orta nef doğuda dışta üç cepheli çokgen, içte dairesel apsisle sonlanır. Apsisin iç kısmında synthronon yer alır. Apsisin zemin kat seviyesinde çokgen olan dış cephesini, galeri hizasında dairesel bir kasnak takip etmektedir. Kasnağın üzerinde 18. yüzyıl sonu veya 19. yüzyıl başında yapılan Osmanlı Baroğu üslubunda pencereler bulunur. Batıda bulunan narteks üç bölümlüdür. Narteksten orta nefe etrafı mermerle çevrili üç kapıdan, yan neflere ise birer kapıdan geçilmektedir. Narteks batıda 4 mermer sütunlu revak ile bir avluya açılmaktadır. Avlunun kuzey duvarı ayaktadır. Narteksin iki ucundaki mekandan ahşap merdivenlerle galerilere erişim sağlanmaktdır. Güneydeki mekana yapının camiye dönüştürüldüğü dönemde bugün şerefeden yukarısı yıkık durumda olan minare eklenmiştir. Narteks doğu duvarının üst kottaki pencereli kısmı Osmanlı Döneminde 18. yüzyılda inşa edilmiştir. Yapının ilk inşa edildiği dönemde üst örtünün nasıl olduğu ile ilgili günümüze ulaşan veri bulunmasa da, kiremit kaplı ahşap bir çatı olduğu düşünülmektedir.

Yapının mermer işçiliği, sütun başlıkları, pencere kemerleri, silmeler ve kornişler 5. yüzyıl taş işçiliğinin önemli örneklerindendir. Devşirme parçalar kullanılmamışi mimari plastik parçalar bu yapıya özel olarak üretilmiştir. Duvarlar ve apsis yarım kubbesini süsleyen mozaik kaplamalardan bir iz kalmamıştır. Bugün görülebilen döşeme mozaiklerin Latin İstilası sonrasında yapılan onarım faaliyetleri sırasında yapıldığı düşünülmektedir.

Kiliseden başka Studios Manastırı'na ait kilisenin güneyinde 24 sütunlu 18.60 ve 16.65 × 26.40 m boyutlarında trapezoidal biçimli bir sarnıç bulunmaktadır. Sarnıca bitişik 2 sütunlu bir ayazma yer alır. Ayrıca apsis altında, muhtemelen bir zamanlar manastırın kalıntılarını barındıran haç biçimli bir kripta ortaya çıkarılmıştır.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Pekak, M. Sacit (2000). "İstanbul'da Studios Manastırı, H. Ioannes Prodromos Kilisesi I". *Sanat Tarihi Dergisi*, *X*. ss. 101-121.
2. ↑  "İmrahor İlyas Bey Camii İşbirliği Projesi 1. Semineri Gerçekleştirildi". *T.C. Vakıflar Genel Müdürlüğü*. 31 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2022.
3. 1 2 3 4 5 6  Eyice, Semavi (1994). "İmrahor Camii". *Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi*. Cilt 4. ss. 166-168.
4. 1 2 3 4 5 6  Müller-Wiener, Wolfgang (2002). *İstanbul'un Tarihsel Topografyası*. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. s. 147-152.
5. 1 2 3 4 5 6  Eyice, Semavi (2000). "İmrahor İlyas Bey Camii". *TDV İslam Ansiklopedisi*. Cilt 22. ss. 228-231. 31 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2022.
6. ↑  Krautheimer, R. (1965). *Early Christian and Byzantine Architecture*. Baltimore: Penguin Books. s. 77-79.
7. ↑  "Stoudios Monastery". *The Byzantine Legacy*. 13 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.

Dış bağlantılar
---------------

* thebyzantinelegacy.com/stoudios
* byzantium1200.com/studion.html
* images.doaks.org/artamonoff/collections/show/44

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***İmrahor Camii*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

| * g
* t
* d
İstanbul'da camiye çevrilen kiliseler |
| --- |
| 
* Arap (San Paolo)
* Atik Mustafa Paşa (Azize Thekla)
* Bodrum (Mireleon)
* Eski İmaret (Pantepoptes)
* Fenari İsa (Lips Manastırı)
* Fethiye (Pammakaristos)
* Gül (Aya Theodosia)
* Ayasofya
* Hirami Ahmed Paşa (Aya Yani)
* İmrahor (Studios Manastırı)
* Kalenderhane (Kiriotissa)
* Kariye Camii
* Kasımağa Mescidi
* Kefeli (Manuel Manastırı)
* Kocamustafapaşa (Andreas Manastırı)
* Küçük Ayasofya (Aziz Sergios ve Bakkhos Manastırı)
* Sancaktar Hayrettin (Gastrion Manastırı)
* Vefa Kilise (Aziz Theodoros)
* Zeyrek (Pantokrator)

 |

| * g
* t
* d
Bizans dönemi Konstantinopolis'in kilise ve manastırları |
| --- |
| 
* Aziz Andreas Krisei
* Havariyyun Kilisesi
* Aziz Karpus ve Papilus Matirionu
* Kariye Camii
* Hristos Halkitis
* Christ Euergetes
* Christ Pantepoptes
* Christ Pantokrator
* Aziz Dominik
* Gastria Manastırı
* Aya İrini Kilisesi
* Lips Manastırı
* Aziz Yuhanna
* Manuel Manastırı
* Meryem Ana Kilisesi (Vlaherna)
* Azize Meryem
* Hodegon Manastırı
* Azize Meryem Kyriotissa
* Kanlı Kilise
* Azize Meryem Pammakaristos
* Azize Meryem Peribleptos
* Faros (Fener) Meryemi Kilisesi
* Balıklı Meryem Ana Rum Manastırı
* Aziz Şehitler Menodora, Metrodora, ve Nymphodora
* Myrelaion Manastırı
* Nea Ekklisia
* Ayios Polieuktos Kilisesi
* Azize Thekla
* Aziz Theodore
* Azizler Sergius ve Bacchus
* Ayasofya
* Stoudios Manastırı
* Bilinmiyor (Balaban Ağa)
* Bilinmiyor (Bogdan Saray)
* Bilinmiyor (Esekapısı)
* Bilinmiyor (Kasımağa)
* Odalar Camii
* Bilinmiyor (Palace Basilica)
* Bilinmiyor (Şeyh Süleyman)
* Bilinmiyor (Toklu Dede)

 |

| * g
* t
* d
Fatih'teki camiler |
| --- |
| 
* Abdi Çelebi Camii
* Ahi Çelebi Camii
* Ahmediye Camii
* Akbaba Mehmed Efendi Camii
* Akşemseddin Camii
* Arakiyeci Mehmed Ağa Camii
* Arpa Emini Mescidi
* Atik Mustafa Paşa Camii
* Ayasofya
* Bali Paşa Camii
* Bayezid Ağa Camii
* Bayezid Camii
* Beşir Ağa Külliyesi
* Bezmialem Valide Camii
* Bodrum Camii
* Burmalı Mescid Camii
* Cerrah Mehmed Paşa Camii
* Ceylani Camii
* Cezeri Kasım Paşa Camii
* Çivizade Camii
* Davud Paşa Camii
* Draman Yunus Camii
* Dülgerzade Camii
* Emir Buhari Camii
* Ese Kapı Camii
* Eski İmaret Camii
* Fatih Camii
* Fatma Sultan Camii
* Fenari İsa Camii
* Ferruh Kethüda Camii
* Fethiye Camii
* Firuz Ağa Camii
* Fuad Paşa Camii
* Gazi Ahmed Paşa Camii
* Gazi Atik Ali Paşa Camii
* Gül Camii
* Hacı Evhadüddin Camii
* Hacı İlyas Yatağan Camii
* Hacı İsa Camii
* Hadım İbrahim Paşa Camii
* Haraççı Kara Mehmet Camii
* Harbi Mescidi
* Haseki Sultan Camii
* Hazreti Kaab Camii
* Hekimoğlu Ali Paşa Camii
* Hırka-i Şerif Camii
* Hızır Çavuş Camii
* Hidayet Camii
* Hoca Ali Camii
* Hürrem Çavuş Camii
* İbrahim Paşa Camii
* İmrahor Camii
* İskenderpaşa Camii
* İsmailağa Camii
* İvaz Efendi Camii
* Kalenderhane Camii
* Kaptan-ı Derya Basmacızade İbrahim Paşa Camii
* Kariye Camii
* Kasımağa Mescidi
* Katip Muslihiddin Camii
* Katip Sinan Camii
* Katip Şemseddin Camii
* Keçeci Piri Camii
* Kefeli Camii
* Kemalpaşa Camii
* Kızıl Minare Camii
* Kocamustafapaşa Sümbül Efendi Camii
* Küçük Ayasofya Camii
* Kürkçübaşı Ahmet Şemsettin Camii
* Kürkçübaşı Camii
* Laleli Camii
* Mahmutpaşa Camii
* Manastır Mescidi
* Mehmed Ağa Camii
* Mesih Mehmed Paşa Camii
* Mihrimah Sultan Camii
* Mimar Acem Camii
* Mimar Hayreddin Cami
* Mimar Sinan Mescidi
* Molla Hüsrev Camii
* Molla Hüsrev Camii (Küçükmustafapaşa)
* Muhtesib Karagöz Mescidi
* Murat Paşa Camii
* Nakilbend Camii
* Nişancı Mehmet Paşa Camii
* Nuruosmaniye Camii
* Odabaşı Camii
* Odalar Camii
* Öküz Mehmed Paşa Camii
* Pertevniyal Valide Sultan Camii
* Pîrî Mehmed Paşa Camii
* Ramazan Efendi Camii
* Rüstem Paşa Camii
* Sancaktar Hayrettin Camii
* Sanki Yedim Camii
* Sekbanbaşı Camii
* Softa Hatip Camii
* Sokollu Mehmed Paşa Külliyesi
* Sultanahmet Camii
* Süleymaniye Camii
* Şehzade Camii
* Şepsafa Camii
* Şeyh Ebul Vefa Camii
* Şeyh Süleyman Mescidi
* Toklu Dede Mescidi
* Üç Mihraplı Camii
* Üsküplü Çakır Ağa Camii
* Vasat Atik Ali Paşa Camii
* Vefa Kilise Camii
* Yavuz Selim Camii
* Yeni Cami
* Yusuf Şucaeddin Camii
* Zeynep Sultan Camii
* Zeyrek Camii
* Zihgiri Kemal Mescidi

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4598871-7
* kulturenvanteri.com: 9980
* LCCN: n82116489
* NLI: 987007462545605171
* VIAF: 158300933
* WorldCat: lccn-n82116489

 |