| Psikoloji |
| --- |
| dizisinin bir parçası |
|  |
| * Anahatlar
* Tarihçe
* Alt dallar
 |
| Temel bilimler
* Anormal
* Bilişsel/Bilişselcilik
* Davranış
	+ psikoloji
	+ nörobilim
* Deneysel
* Farklılıklar
* Gelişim
* Evrimsel
* Kantitatif
* Karşılaştırmalı
* Kişilik
	+ Büyük Beş
* Kültürel
* Kültürlerarası
* Matematiksel
* Nöropsikoloji
* Pozitif
* Sosyal
 |
| Uygulamalı psikoloji
* Adalet
* Adli
* Askerî
* Çevresel
* Danışmanlık
* Din
* Eğitim
* Eleştirel
* Endüstri ve örgüt
* Ergonomi
* Hümanist
* İş ve çalışma
* Klinik
* Müzik
* Okul
* Politik
* Sağlık
* Spor
* Tıbbi
* Toplum
* Trafik
* Tüketici
* Uygulamalı davranış analizi
 |
| Kavramlar
* Davranış
* Uygulamalı davranış analizi
* Davranış genetiği
* Davranışsal nörobilim
* Bilişsellik
* Bilinç
* Tüketici davranışı
* Duygu
* Ergonomi
* Zekâ
* Zihin
* Din psikolojisi
* Psikometri
 |
| Listeler
* Disiplinler
* Örgütler
* Psikologlar
* Psikoterapistler
* Araştırma yöntemleri
* Kuramlar
* Zaman çizelgesi
* Dizin
* Şablon:Portal-inline
 |
| * g
* t
* d
 |

**Dunning-Kruger etkisi**, bir görevde düşük yeterliliğe sahip kişilerin yeterliliklerini abarttığı bilişsel bir önyargı varsayımıdır. Varsayım, birçok insanın adaletli dünya kuramlarıyla uyumludur ancak matematiksel çözümleme ve kültürler arası karşılaştırmalar tarafından itirazlarla karşı karşıya kalır.

Sosyal psikologlar David Dunning ve Justin Kruger tarafından tanımlandığı gibi, önyargı, düşük yeterlilikli insanlarda bir iç yanılsamadan ve yüksek yeterlilikli insanlarda dışsal bir yanlış algılamadan kaynaklanır. Yani, yetersizin yanlış ölçümlemesi, kendiyle ilgili bir hatadan kaynaklanırken, yüksek derecede yeterli olanın yanlış ölçümlemesi başkalarıyla ilgili bir hatadan kaynaklanır. Hayalî üstünlüğün bilişsel önyargısı ile ilgilidir ve insanların yetersizlik eksikliğini fark edememesinden kaynaklanır. Üstbilişin öz farkındalığı olmadan, insanlar yeterlilik düzeylerini nesnel olarak değerlendiremezler.

Halk dilinde, bu önyargıyı yaşayan insanların "aptal dağında" olduğu söylenir.

Uzmn. Psklg. Levent Işıklıgöz bu durumun insanın kapasitesizliğinden ziyade çevresel etkilerin zeka ortalaması üzerine görülen evrimsel bir sonucu olduğunu savunmaktadır. Bknz [11]

Özgün Çalışma
-------------

Hayalî üstünlüğün ruh bilimsel olgusu, Kruger ve Dunning'in 1999 tarihli "Niteliksiz ve Farkında Olmama: Kişinin Kendi Yetersizliğini Tanımadaki Zorluklar Nasıl Şişirilmiş Öz Değerlendirmelere Yol Açıyor?" çalışmasında bilişsel önyargının bir biçimi olarak tanımlandı. Tanımlama, McArthur Wheeler'ın 19 Nisan 1995'te yüzü limon suyuyla kaplıyken iki bankayı soyan ve bunun güvenlik kameralarına görünmez durumuna getireceğine inandığı ceza davasındaki bilişsel önyargıdan kaynaklanıyordu. Bu inanç, limon suyunun görünmez bir mürekkep olarak kimyasal özelliklerini yanlış anlamasına dayanıyordu.

"İnsanlar Neden Kendi Yetersizliklerini Kabul Etmiyor?" gibi olgunun diğer araştırmaları, yeterliliğin çok yanlış öz değerlendirmesinin, kişinin belirli bir etkinliğin performans ölçünleri konusundaki bilgisizliğinden kaynaklandığını göstermektedir. Dunning ve Kruger'ın araştırması, bir mantık bulmacasını çözmek gibi bir görevdeki eğitimin, insanların o işte ne kadar iyi olduklarını doğru bir şekilde değerlendirme yeteneklerini artırdığını da gösteriyor.

Dunning, "Öz İçgörü: Kendini Tanımaya Giden Yolda Engeller ve Sapmalar" adlı kitabında, Dunning Kruger etkisini "günlük yaşamın anozognosisi" olarak tanımladı ve engelli bir kişinin engelliliğini inkâr ettiği ya da farkında olmadığı sinir bilimsel bir duruma atıfta bulunarak şöyle dedi: "Eğer yetersizseniz, yetersiz olduğunuzu bilemezsiniz... Doğru bir yanıt üretmek için ihtiyacınız olan yetenekler, doğru cevabın ne olduğunu tam olarak anlamanız için ihtiyacınız olan yeteneklerdir."

2011 yılında, Dunning, bilgi veya uzmanlıklarında önemli, ölçülebilir eksiklikleri olan kişilerin bu eksiklikleri fark etme yeteneğinden yoksun olduğunu ve bu nedenle, potansiyel olarak hatadan sonra hata yapmalarına rağmen, olmadıklarında yeteneklice performans gösterdiklerini düşünme eğiliminde olduklarını yazdı: "Kısacası, daha iyi bir terim olmadığı için yetersiz olanlar, yetersizlikleri hakkında çok az fikir sahibi olmalıdır, bu, Dunning Kruger etkisi olarak bilinen bir iddia". 2014 yılında, Dunning ve Helzer, Dunning Kruger etkisinin nasıl kötü performans gösterenlerin performanslarındaki eksiklikleri fark edecek bir konumda olmadığını gösterdiğini açıkladı.

Daha Sonraki Çalışmalar
-----------------------

Dunning ve Kruger, öğrencilerin tümevarım, tümdengelim ve büsbütün gidimsel mantıksal çıkarım, İngilizce dil bilgisi, kişisel algı ve mizah anlayışı alanlarındaki aydın becerilerinin öz değerlendirmelerini inceleyerek, ruh biliminde giriş derslerinin lisans öğrencilerinde hayalî üstünlüğün bilişsel önyargısının varsayımlarını test etti. Öz değerlendirme puanlarını öğrendikten sonra, öğrencilerden ruh bilimi dersindeki sıralarını tahmin etmeleri istendi. Yeterli öğrenciler sınıf derecelerini küçümsedi ve yetersiz öğrenciler onlarınkini abarttılar ancak yetersiz öğrenciler sınıf sıralarını yeterli grup tarafından tahmin edilen derecelerden daha yüksek olarak tahmin etmediler. Dört çalışmada yapılan araştırma, mizah duygusu, dil bilgisi ve mantıksal çıkarım testlerinde en alt çeyrekte puan alan çalışma katılımcılarının test performanslarını ve yeteneklerini abarttığını gösterdi. Onları 12. yüzdelik dilimde tutan test puanlarına rağmen, katılımcılar 62. yüzdelik dilimde olduklarını tahmin ettiler.

Dahası, yeterli öğrenciler kendi yeterliliklerini küçümseme eğilimindeydiler çünkü onlar hatalı bir biçimde kendileri için gerçekleştirmesi kolay görevlerin diğer insanlar için de kolay olduğunu varsaydılar. Yetersiz öğrenciler, söz konusu algılama becerilerinde kazanılan herhangi bir nesnel gelişmeye bakılmaksızın, daha önce sahip olmadıkları becerilerde asgari eğitim aldıktan sonra, sınıf sıralarını doğru tahmin etme yeteneklerini geliştirdiler. "Zihin Okuma ve Üstbiliş: Özseverlik, Gerçek Yetkinlik Değil, Kendi Kendine Kestirilen Yeteneği Öngörür" çalışması, deneklerin diğer insanlara karşı duygusal duyarlılığını ve diğer insanlara karşı kendi algılarını test etmek için hayalî üstünlüğün bilişsel önyargı öncülünü genişletti.

"Kronik Öz Görüşler Performans Tahminlerini Nasıl Etkiler ve Potansiyel Olarak Yanlış Yönlendirir?" çalışması, katılımcıların dışsal ipuçlarından etkilendiğinde kendileri hakkındaki görüşlerinde bir değişiklik olduğunu gösterdi. Katılımcıların coğrafya bilgisi test edildi. Bazı testlerin katılımcıların öz görüşlerini olumlu yönde etkilemesi, bazılarının da olumsuz etkilemesi amaçlanmıştır. Daha sonra katılımcılardan performanslarını derecelendirmeleri istendi. Olumlu niyetle testler verilen katılımcılar, olumsuz niyetle yapılan testlere göre daha iyi performans bildirdi.

Dunning ve Kruger'in "tüm performans seviyelerinde insanların göreceli performanslarını tahmin etmede eşit derecede zayıf olduklarını" test etmek için, "Nitelikli veya Niteliksiz Ama Yine de Farkında Olmuyor: Göreceli Karşılaştırmalarda Zorluk Algılamaları Yanlış Kalibrasyona Yol Açıyor" çalışması, görevlerin algılanan zorluklarını ve dolayısıyla katılımcıların göreceli duruşlarıyla ilgili inançlarını manipüle eden üç çalışmayı araştırdı. Araştırma, deneysel deneklere orta derecede zor görevler sunulduğunda, performanslarını doğru bir şekilde tahmin etme yeteneklerinde en iyi performans gösterenler ve en kötü performans gösterenler arasında çok az farklılık olduğunu gösterdi. Daha zor görevlerde, en iyi performans gösterenler, performanslarını tahmin etmede en kötü performans gösterenlere göre daha az doğruydu. Bu nedenle, tüm yetenek düzeylerindeki yargılar, görevlerin yerine getirilmesinde benzer derecelerde hataya bağımlıdır.

Hayalî üstünlüğün bilişsel önyargısına yönelik farklı açıklamaları test ederken, "Neden Niteliksizler Habersizdir: Yetersizler Arasında Kişisel İçgörü" çalışması, Dunning Kruger etkisinin önceki çalışmalarıyla aynı sonuçlara ulaştı: Yüksek performans gösterenlerin aksine, "Kötü performans gösterenler, geliştirme ihtiyacını öne süren geri bildirimlerden ders almazlar."

Son zamanlarda yapılan bir araştırma, nispetle yüksek sosyal tabakaya sahip bireylerin, alt sınıf bireylere göre daha fazla kendine güven duyduğunu gösteriyor.

Ayrıca bakınız
--------------

* Gurur
* Hybris
* İtimat
* Megalomani
* Narsisizm

Kaynaklar
---------

1. 1 2 3  Yarkoni, Tal (7 Temmuz 2010). "What the Dunning–Kruger effect Is and Isn't" (İngilizce). 9 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2021.
2. ↑  DeAngelis, Tori. "Why we overestimate our competence". *Monitor on Psychology* (İngilizce). **34** (2): 60. 6 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2021.
3. ↑  Stainer, James (5 Aralık 2017). "Mount Stupid" (İngilizce). The Engineering Manager. 15 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2021.
4. ↑  Howard, Jonathan (28 Kasım 2018). *Cognitive Errors and Diagnostic Mistakes: A Case-Based Guide to Critical Thinking in Medicine* (İngilizce). Springer (yayınevi). s. 362. ISBN 3319932241. Erişim tarihi: 24 Ocak 2021.
5. ↑  "Why losers have delusions of grandeur" (İngilizce). New York Post. 23 Mayıs 2010. 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2021.
6. ↑  Lee, Chriss (11 Nisan 2016). "Revisiting why incompetents think they're awesome" (İngilizce). Ars Technica. 19 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2021.
7. ↑  Dunning, David (16 Ağustos 2012). *Self-Insight: Roadblocks and Detours on the Path to Knowing Thyself* (İngilizce). Psychology Press. ss. 14-15. ISBN 0415654173. Erişim tarihi: 24 Ocak 2021.
8. ↑  Morris, Errol. "The Anosognosic's Dilemma: Something's Wrong but You'll Never Know What It Is (Part 1)" (İngilizce). The New York Times. 22 Haziran 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2021.
9. ↑  Ehrlinger, Joyce; Johnson, Kerri; Banner, Matthew; Dunning, David; Kruger, Justin (29 Haziran 2009) [1 Ocak 2008]. "Why the Unskilled Are Unaware: Further Explorations of (Absent) Self-Insight Among the Incompetent". *Organizational Behavior and Human Decision Processes* (İngilizce). **105** (1): 98-121. 23 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2021.
10. ↑  Belmi, Peter; Neale, Margaret A.; Reiff, David; Ulfe, Rosemary (2020). "The social advantage of miscalibrated individuals: The relationship between social class and overconfidence and its implications for class-based inequality" (PDF). *Journal of Personality and Social Psychology* (İngilizce). **118** (2): 254-282. 30 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Ocak 2021.
11. Kur'an ı Kerim'de asr suresı ''İnnel insane le fi husr'' türkçesi Asra andolsunki insanlar yanılgıdadır.Diyanet meali