Bir sarı cüceye ait olası yaşanabilir bir ötegezegen olan Kepler-452b'nin sanatsal tasviri.
**Sarı cüce sistemlerinin yaşanabilirliği,** sarı cüce yıldızlara ait ötegezegenlerin yaşama uygunluğunu tanımlar. Bu sistemler, K-tipi yıldızlara ait olanlar ile birlikte canlı organizmaları barındırmak için en uygun sistemler olarak kabul edildikleri için bilim camiasının araştırma konusudur.

Sarı cüceler, Güneş gibi 0,9 ile 1,1 M☉ arasında kütlelere ve 5000 ile 6000 K arasında yüzey sıcaklıklarına sahip ana dizinin G-tipi yıldızlarını oluşturur. Samanyolu Galaksisinde en yaygın üçüncü ve yaşanabilir bölgenin ultraviyole yaşanabilir bölge ile tamamen örtüştüğü tek galaksilerdir.

Daha büyük kütleli ve parlak yıldızlarda yaşanabilir bölge daha uzakta olduğu için, ana yıldız ile bu bölgenin iç kenarı arasındaki mesafe sarı cücelerde kırmızı ve turuncu cücelere göre daha fazladır. Bu nedenle, G-tipi yıldızların bu bölgesinde bulunan gezegenler, oluşumlarından sonra meydana gelen yoğun yıldız emisyonlarından korunurlar ve yıldızlarının kütleçekimsel etkisinden daha küçük yıldız kütlelerine ait gezegenler kadar etkilenmezler. Bu nedenle, bu tür yıldızların yaşanabilir bölgesindeki tüm gezegenler gelgit kilitleme sınırını aşar ve bu nedenle dönüşleri yörüngeleriyle senkronize olmaz.

Sarı bir cücenin yörüngesinde dönen Dünya, gezegensel yaşanabilirliğin bilinen tek örneğini temsil ediyor. Bu nedenle, ötegezegenbilim alanındaki asıl amaç, Güneş'e benzer bir yıldızın etrafında büyüklük, ortalama sıcaklık ve konum gibi temel özelliklerini karşılayan bir Dünya analog gezegeni bulmaktır. Bununla birlikte, teknolojik sınırlamalar, onları yıldızlarından veya yarı ana eksenlerinden ayıran mesafenin bir sonucu olarak, geçişlerinin sık olmaması nedeniyle bu nesnelerin bulunmasını zorlaştırmaktadır.

Özellikler
----------

Sarı cüce yıldızlar, kütleleri 0,9 ile 1,1 M☉, arasında ve yüzey sıcaklıkları 5000 ile 6000 K arasında olan ana dizinin G sınıfı yıldızlarına karşılık gelir. Güneş'in kendisi G2V tipinde bir sarı cüce olduğundan, bu tür yıldızlar güneş analogları olarak da bilinirler. Toplam Samanyolu'nun %10'unu temsil eden kırmızı ve turuncu cücelerden sonra en yaygın ana dizi yıldızları arasında üçüncü sırada yer alırlar. Yaklaşık 10 milyar yıl ana dizide kalırlar. Güneş'ten sonra Dünya'ya en yakın G-tipi yıldız, 4.4 ışıkyılı uzaklıkta bulunan ve çoklu yıldız sistemine ait olan Alpha Centauri A'dır.

Tüm yıldızlar, oluşumlarından sonra, hayatlarının başlangıcında çok daha hızlı olan dönüşleri nedeniyle yoğun bir faaliyet aşamasından geçerler. Bu sürenin süresi nesnenin kütlesine göre değişir: G-tipi yıldızlar için 500 milyona kıyasla, en küçük kütleli yıldızlar bu durumda 3 milyar yıla kadar kalabilir. Villanova Üniversitesi'nde astrofizikçi olan Edward Guinan'ın ekibi tarafından yapılan araştırmalar, Güneş'in ilk günlerinde on kat daha hızlı döndüğünü ortaya koyuyor. Bir yıldızın dönme hızı onun manyetik alanını etkilediğinden, Güneş'in X-ışınları ve UV emisyonları bugünkünden yüzlerce kat daha yoğundu.

Kırmızı cücelerde bu fazın uzaması ve potansiyel olarak yaşanabilir gezegenlerinin onlara göre olası gelgit kilitlenmesi , bu gezegenlerin manyetik alanını yok edebilir ve neredeyse tüm atmosferlerinin ve sularının kaybına neden olabilir. yıldız rüzgarı ile etkileşime girerek uzaya. Buna karşılık, G-tipi yıldızların yaşanabilir bölgesine ait gezegen nesnelerinin yarı ana ekseni, gezegen dönüşüne izin verecek kadar geniştir. Buna ek olarak, yoğun yıldız aktivitesi döneminin süresi, yıldız rüzgarlarının etkilerine karşı koyabilecek bir yerçekimi ve manyetosfere sahip olan, Dünya'nınkine benzer veya daha büyük kütleli gezegenlerde atmosferin önemli bir kısmını ortadan kaldırmak için çok kısadır.

Yaşanabilir bölge
-----------------

Ana madde: Circumstellar habitable zone
 Kepler-186 (kırmızı cüce), Kepler-452 ve Güneş (ikisi de sarı cüce) yıldızlarının yaşanabilir bölgesi
Sarı cücelerin etrafındaki yaşanabilir bölge, boyutlarına ve parlaklıklarına göre değişir, ancak Güneş gibi G2V sınıfı bir cücede iç sınır genellikle 0,84 AU ve dış sınır 1,67'dir. 0,95 R☉'lik G5V sınıfı bir cücede -daha küçük- yaşanabilir bölge, yıldıza göre 0,8 ile 1,58 AU arasında yer alan bölgeye karşılık gelirken, G0V tipi -daha büyük- bir cücede yıldız gövdesinden 1 ile 2 AU arasında bir mesafede yer alacaktır. Yaşanabilir bölgenin iç sınırından daha küçük yörüngelerde, bir su buharlaşma süreci, fotoliz yoluyla hidrojen ayrılması ve hidrodinamik kaçış ile uzaya hidrojen kaybı tetiklenecektir. Yaşanabilir bölgenin dış sınırının ötesinde, sıcaklıklar CO 2 yoğuşmasına izin verecek kadar düşük olacaktır, bu da albedoda bir artışa ve kalıcı bir küresel buzullaşma meydana gelene kadar sera etkisinin geri besleme azalmasına yol açacaktır.

Yaşanabilir bölgenin boyutu, yıldızının kütlesi ve parlaklığı ile doğru orantılıdır, bu nedenle yıldız ne kadar büyükse, yaşanabilir bölge o kadar büyük ve yüzeyinden o kadar uzaktır. Ana dizinin en küçüğü olan kırmızı cüceler, kendilerine yakın çok küçük bir yaşanabilir bölgeye sahiptir ve bu, sistemdeki potansiyel olarak yaşanabilir gezegenleri olası gelgit kilitlenmesi de dahil olmak üzere yıldızlarının etkilerine maruz bırakır. G8.5V tipi Tau Ceti gibi küçük bir sarı cücede bile, kilitleme sınırı 0,4237 AU'dur ve yaşanabilir bölgenin iç sınırını belirleyen 0,522 AU'dur, yani bu bölgede G sınıfı bir yıldızın yörüngesinde dönen herhangi bir gezegen nesnesi kilitleme sınırını çok aşacak ve Dünya gibi gece-gündüz döngülerine sahip olacak.

Sarı cücelerde bu bölge tamamen ultraviyole yaşanabilirlik bölgesi ile çakışmaktadır. Bu alan, ötesinde ultraviyole radyasyona maruz kalmanın DNA için çok yüksek olacağı bir iç sınır ve canlıların biyojenik işlemlerini gerçekleştirmeleri için minimum seviyeleri sağlayan bir dış sınır tarafından belirlenir. Güneş sisteminde bu bölge, yaşanabilir bölgenin uç noktalarını belirleyen 0,84-1,67 AU'ya kıyasla Güneş'e göre 0,71 ile 1,9 AU arasında yer alır.

Yaşam olasılığı
---------------

G-tipi yıldızlarda ana dizinin uzunluğu, yaşanabilir bölgelerindeki ultraviyole radyasyon seviyeleri, bu bölgenin iç sınırının yarı ana ekseni  ve gelgitlerine olan uzaklık göz önüne alındığında Kilitlenme sınırı , diğer faktörlerin yanı sıra, sarı cücelerin K-tipi yıldızların yanında hayata en misafirperver olduğu kabul edilir.

Ötegezegen araştırmasının bir amacı, gezegenimizin yarıçap, kütle, sıcaklık, atmosferik bileşim gibi temel özelliklerine sahip olan ve Güneş'e benzer bir yıldıza ait olan bir nesne bulmaktır. Teorik olarak, bu Dünya analogları, dünya dışı yaşamın çoğalmasına izin verecek karşılaştırılabilir yaşanabilirlik koşullarına sahip olmalıdır.

Kırmızı cüce sistemleri ve F tipi veya daha yüksek yıldız cisimleri tarafından sunulan gezegensel yaşanabilirlik için ciddi sorunlara dayanarak, yaşam için katlanılabilir bir senaryo sunabilecek tek yıldızlar, K ve G tipi yıldızlar olacaktır  Güneş analogları eskiden güneş benzeri bir gezegen sistemine ev sahipliği yapma olasılığı en yüksek adaylar ve karbon bazlı yaşam formlarını ve sıvı su okyanuslarını desteklemek için en iyi konumlanmış olarak kabul ediliyor. René Heller ve John Armstrong'un *"Süper Yaşanabilir Dünyalar"*  gibi sonraki çalışmaları, turuncu cücelerin yaşam için G-tipi cücelerden daha uygun olabileceğini ve varsayımsal süper yaşanabilir gezegenlere ev sahipliği yapabileceğini ortaya koyuyor.

Bununla birlikte, sarı cüceler hala yaşam için uygun olduklarına dair kanıt bulunan tek yıldız tipini temsil etmektedir. Ayrıca, diğer yıldız türlerinde yaşanabilir bölge ultraviyole yaşanabilir bölge ile tamamen çakışmazken, G-sınıfı yıldızlarda yaşanabilir bölge tamamen ikincisinin sınırları içinde yer alır. Son olarak, sarı cüceler, K-tipi yıldızlardan çok daha kısa bir yoğun yıldız aktivitesi başlangıç aşamasına sahiptir; bu, güneş analoglarına ait gezegenlerin ilkel atmosferlerini daha kolay korumalarına ve ana sekansın çoğu için onları korumalarına olanak tanır.

Keşifler
--------

Keşfedilen dış gezegenlerin çoğu, diğer sistemlerin etrafındaki gezegenleri bulmak için geçiş yöntemini kullanan Kepler uzay teleskobu tarafından tespit edildi. Bu prosedür, gözlemevi perspektifinden bir gezegen nesnesinin önlerinden geçişini gösteren eğimleri saptamak için yıldızların parlaklığını analiz eder. Yıldızlarda yörüngelerinde dönen gezegenlerin yerçekimi etkilerinin neden olduğu titreşimleri analiz etmeyi içeren radyal hız yöntemi  ile birlikte ötegezegen araştırmalarında en başarılı olan yöntemdir. Bu prosedürlerin mevcut teleskopların sınırlamalarıyla birlikte kullanılması, yörüngeleri Dünya'nın yörüngelerine benzer veya daha yüksek olan nesnelerin bulunmasını zorlaştırır, bu da kısa bir yarı ana eksene sahip gezegenler lehine bir önyargı oluşturur. Sonuç olarak, tespit edilen ötegezegenlerin çoğu ya aşırı derecede sıcaktır  ya da yaşanabilir bölgesi kendilerine yakın olan düşük kütleli yıldızlara aittir ve bu bölgede yörüngede dönen herhangi bir nesne Dünya'dan önemli ölçüde daha kısa bir yıla sahip olacaktır.

Kepler-22b, Kepler-452b veya Dünya gibi sarı cücelerin yaşanabilir bölgesine ait gezegen cisimlerinin yıldızlarının etrafındaki bir yörüngeyi tamamlamaları yüzlerce gün sürer. Bu yıldızların yüksek parlaklığı, geçişlerin azlığı ve gezegenlerinin yarı büyük ekseninin yaşanabilir bölgede yer alması, bu sınıftaki nesneleri tespit etme olasılığını azaltmakta ve KOI-5123.01 ve KOI-5927.01 örneklerinde olduğu gibi yanlış pozitiflerin sayısını önemli ölçüde artırmaktadır. Önümüzdeki on yıl için öngörülen yer tabanlı ve yörüngesel gözlemevleri, sarı cüce sistemlerinde Dünya analoglarının keşiflerini artırabilir.

### Kepler-452b

Ana madde: Kepler-452b
Kepler-452b, Kuğu takımyıldızında, Dünya'dan 1400 ışıkyılı uzaklıkta yer almaktadır. Yaklaşık 1,6 R <sub id="mwARs">⊕</sub>  yarıçapı , Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nde (CfA) bir araştırmacı olan Courtney Dressing ekibi tarafından belirlenen, tellürik gezegenleri mini-Neptün'den ayıran sınıra yerleştiriyor. Gezegenin yoğunluğu Dünya'nınkine benzerse, kütlesi yaklaşık 5 M ⊕ ve yerçekimi iki kat daha büyük olacaktır. Güneş gibi bir G2V tipi sarı cüce Kepler-452'ye aittir ve güneş sisteminin 4.5 Ga'sına karşı tahmini yaşı 6 milyar yıldır (6 Ga ).

Yıldızının kütlesi Güneş'inkinden biraz daha yüksektir, 1.04 M ☉, bu nedenle, etrafındaki yörüngesini 365 karasal güne karşı 385 günde bir tamamlamasına rağmen, Dünya'dan daha sıcaktır. Benzer albedo ve atmosferik bileşime sahipse, ortalama yüzey sıcaklığı 29 °C civarında olacaktır.

NASA'nın Ames Araştırma Merkezi'nden Jon Jenkins'e göre, Kepler-452b'nin karasal bir gezegen mi, okyanus dünyası mı yoksa mini Neptün mü olduğu bilinmiyor. Eğer Dünya benzeri bir tellürik cisimse, muhtemelen daha yüksek bulut yoğunluğuna, yoğun volkanik aktiviteye sahip olacak ve ana dizi boyunca yaşanabilir bölgesinde kaldıktan sonra yıldızının parlaklığındaki sürekli artış nedeniyle Venüs'ünkine benzer kontrolsüz bir sera etkisine maruz kalmak üzere olacaktır. SETI Enstitüsü bilim adamı ve Kepler misyonunun bir üyesi olan Doug Caldwell, Kepler-452b'nin Dünya'nın bir milyar yıl sonra geçeceği süreçten geçebileceğini tahmin ediyor.

### Tau Ceti e

Ana madde: Tau Ceti e
Tau Ceti e, Dünya'dan 12 ışıkyılı uzaklıkta, Cetus takımyıldızında G8.5V tipi bir yıldızın yörüngesindedir. 1,59 R ⊕ yarıçapına ve 4,29 M ⊕ kütleye sahiptir, bu nedenle Kepler-452b gibi karasal ve gaz gezegenler arasındaki ayrım sınırında yer alır. Yalnızca 168 günlük bir yörünge periyoduyla, Dünya benzeri bir atmosferik bileşim ve albedo varsayıldığında sıcaklığı yaklaşık 50 °C olacaktır.

Gezegen, yaşanabilir bölgenin hemen iç ucunda yer alıyor ve Dünya'dan yaklaşık %60 daha fazla ışık alıyor. Büyüklüğü ayrıca atmosferinde daha yüksek bir gaz konsantrasyonu anlamına gelebilir, bu da onu *süper Venüs*  tipi bir nesne yapar. Aksi takdirde, keşfedilen ilk termogezegen olabilir.

### Kepler-22b

Ana madde: Kepler-22b
Kepler-22b, Cygnus takımyıldızında olup 600 ışıkyılı uzaklıkta yer almaktadır. Her 290 günde bir G5V tipi yıldızının etrafında bir tur atmaktadır. Yarıçapı 2,35 R ⊕'dir ve Dünya benzeri bir yoğunluk için tahmini kütlesi 20,36 M ⊕ olacaktır. Gezegenin atmosferi ve albedo'su Dünya'nınkine benzer olsaydı, yüzey sıcaklığı 22 °C civarında olurdu.

Kepler teleskopu tarafından yıldızının yaşanabilirlik bölgesine ait bulunan ilk ötegezegendi. Büyüklüğü nedeniyle, Courtney Dressing'in ekibi tarafından belirlenen sınır göz önüne alındığında, mini Neptün olma olasılığı çok yüksektir.

Ayrıca bakınız
--------------

* Astrobiyoloji
* Yaşanabilir bölge
* Toprak analoğu
* Yaşanabilir gezegen
* Doğal uyduların yaşanabilirliği
* Kırmızı cüce sistemlerinin yaşanabilirliği
* K tipi ana dizi yıldız sistemlerinin yaşanabilirliği
* Potansiyel olarak yaşanabilir ötegezegenlerin listesi

Kaynakça
--------

1. 1 2 3  Perryman, 2011, p. 285
2. 1 2 3 4 5  *Magnificent Universe*. Simon & Schuster. 1999. s. 80. ISBN 978-0684845944.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
3. 1 2  *Stellar classification*. *British Encyclopedia*. Retrieved october 8th, 2015.
4. 1 2 3 4 5 6  Buccino (2006). "Ultraviolet radiation constraints around the circumstellar habitable zones". *Icarus*. **183** (2): 491-503. doi:10.1016/j.icarus.2006.03.007. ISSN 0019-1035. 6 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.
5. 1 2  Niels Bohr Institute. (2015) Planets in the habitable zone around most stars, calculate researchers 15 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. *Astrobiology Magazine*
6. 1 2 3 4  Astrobio. (2009) Stars Choose the Life Around Them 5 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. *Astrobiology Magazine*
7. 1 2 3  Ulmschneider, 2006 p. 61
8. ↑  Heller and Armstrong, 2014 p. 50
9. 1 2 3  "Getting to Know the Goldilocks Planet". NASA Science. 31 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.
10. 1 2  "Search for the First True Alien Earth Heats Up". Space.com. 3 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
11. ↑  There are several ways to classify stars. One of them is according to the *luminosity class*: Class V corresponds to the dwarfs — belonging to the main sequence; Class III to the giants; and Class I to the supergiants. (Ulmschneider, 2006, p. 54)
12. ↑  *Diccionario de astronomía*. Complutense. 2009. s. 312. ISBN 978-8489784703.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
13. ↑  Takeda (2012). "Detection of Low-Level Activities in Solar-Analog Stars from the Emission Strengths of Ca II 3934 Line" (PDF). *Astronomical Society of Japan*. arXiv:1207.0176 $2. 7 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.
14. ↑  The closest yellow dwarf to the Sun that does not belong to a multiple system is Tau Ceti, 12 light-years away.
15. ↑  "Red Dwarf Stars May Be Best Chance for Habitable Alien Planets". Space.com. 11 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
16. 1 2 3  "Living with a Red Dwarf". *Astrobiology Magazine*. 21 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
17. ↑  The tidal locking of a planet with respect to its star is due to the proximity between both bodies, which synchronizes the rotational motion of the planetary body with its orbit. Thus, the object would always show the same face to its star, having a diurnal and a nocturnal hemisphere. The low rotation can substantially reduce the planet's magnetic field, its main protection against the stellar winds.
18. ↑  The tidal locking limit for a G5-type star is at about 0.6 AU, while the inner boundary of the habitable zone is at 0.8 AU
19. 1 2 3  Kasting, Whitmire, and Reynolds, 1993, pp.114-115
20. ↑  Cuntz (2009). "Biological Damage due to Photospheric, Chromospheric and Flare Radiation in the Environments of Main-Sequence Stars". *Proceedings of the International Astronomical Union*. **5** (S264): 419-426. arXiv:0911.1982 $2. doi:10.1017/S1743921309993036. 22 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.
21. ↑  Kasting, Whitmire, and Reynolds, 1993, p. 111
22. ↑  Kasting, Whitmire, and Reynolds, 1993, 110
23. ↑  "Can Life Thrive Around a Red Dwarf Star?". Space.com. 24 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
24. ↑  "HEC: Graphical Catalog Results". 8 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.
25. ↑  Perryman, 2011, p. 294
26. ↑  "Main Sequence Stars: Definition & Life Cycle". Space.com. 24 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
27. ↑  Ulmschneider, 2006, p. 54
28. 1 2  "Exoplanets: Worlds Beyond Our Solar System". Space.com. 27 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
29. ↑  "Planetary Habitability Index Proposes A Less "Earth-Centric" View In Search Of Life". *Universe Today*. 2 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
30. ↑  Perryman, 2011, p. 286
31. ↑  Heller (January 2014). "Superhabitable Worlds". *Astrobiology*. **14** (1): 50-66. arXiv:1401.2392 $2. doi:10.1089/ast.2013.1088. ISSN 1531-1074. PMID 24380533.
32. ↑  Heller and Armstrong, 2014, pp. 50-68
33. ↑  "1,000 Alien Planets! NASA's Kepler Space Telescope Hits Big Milestone". Space.com. 1 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
34. ↑  "NASA's Kepler Marks 1,000th Exoplanet Discovery, Uncovers More Small Worlds in Habitable Zones". JPL News. 9 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.
35. ↑  "Dip-Detection in the Kepler Data". Astrobites. 9 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
36. ↑  "The Radial Velocity Method: Current and Future Prospects". *Astrobites*. 10 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
37. 1 2  "Closest Rocky Alien Planet Discovered". Space.com. 4 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
38. ↑  "HEC: Data of Potentially Habitable Worlds". *PHL*. 1 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.
39. ↑  "NASA Exoplanet Archive: KOI-5123.01". *NASA Exoplanet Science Institute*. 30 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
40. ↑  "NASA Exoplanet Archive: KOI-5927.01". *NASA Exoplanet Science Institute*. 30 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
41. ↑  "New Mega-Telescope Will Soon Rise in Chile's Andes Mountains". Space.com. 4 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
42. ↑  "Construction of Giant Telescope in Hawaii Could Begin This Summer". Space.com. 4 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
43. ↑  "Biggest-Ever Telescope Approved for Construction". Space.com. 11 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
44. ↑  "Incredible Technology: How Future Space Missions May Hunt for Alien Planets". Space.com. 19 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
45. 1 2  "SETI Targets Kepler-452b, Earth's 'Cousin,' in Search for Alien Life". Space.com. 20 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
46. 1 2 3  "Earth's Cousin Found: All About Exoplanet Kepler-452b (Infographic)". Space.com. 4 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
47. 1 2  "How to make a planet just like Earth". *ScienceMagazine*. 26 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
48. 1 2 3 4 5 6  "PHL's Exoplanets Catalog". *PHL*. 21 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.
49. ↑  "A Place for Alien Life? Kepler Mission Discovers Earth's Older Cousin, Kepler-452b". *Universe Today*. 4 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
50. ↑  "Earth 2.0: Nasa says scientists have found 'closest twin' outside solar system". *The Guardian*. 22 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
51. ↑  "Two Nearby Habitable Worlds?". *PHL*. 22 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
52. ↑  "A Thermal Planetary Habitability Classification for Exoplanets". *PHL*. 12 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
53. ↑  "Kepler-22b: Facts About Exoplanet in Habitable Zone". Space.com. 7 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
54. ↑  "NASA Telescope Confirms Alien Planet in Habitable Zone". Space.com. 5 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
55. ↑  "NASA Kepler Results Usher in a New Era of Astronomy". *Astrobiology Magazine*. 11 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)

Bibliyografya
-------------

* Heller (2014). "Superhabitable Worlds". *Astrobiology*. **14** (1): 50-66. arXiv:1401.2392 $2. doi:10.1089/ast.2013.1088. PMID 24380533. 24 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.
* Kasting (1993). "Habitable Zones around main Sequence Stars". *Icarus*. **1** (101): 101-128. doi:10.1006/icar.1993.1010. PMID 11536936. 26 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.
* *The Exoplanet Handbook* (İngilizce). Cambridge University Press. 2011. ISBN 978-0-521-76559-6. 13 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
* *Intelligent Life in the Universe: Principles and Requirements Behind Its Emergence (Advances in Astrobiology and Biogeophysics)* (İngilizce). Springer. 2006. ISBN 978-3540328360. 20 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2023.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)