Esplanade Zagreb Oteli, 1925
**Hırvatistan mimarisi** uzun bir geçmişe sahiptir: Hırvatlar on dört yüzyıldır bölgede yaşamaktadır, ancak ülkede hala korunan daha eski dönemlerin önemli kalıntıları da bulunur.

Antik geçmiş
------------

Bakır Çağı buluntuları Vučedol kültürüne aittir (Vukovar yakınlarındaki Vučedol ile adlandırılır). Vučedol'de insanlar çit duvarları olan tepelerde yaşıyordu. Evler yarı gömülüydü, çoğunlukla kare veya daireseldi (aynı zamanda mantar şeklinde birleştirildi), zeminleri yanmış kil ve dairesel şöminelerle kaplıydı.

Farklı kültür ve sanata sahip etnik bir grup olan İliryalıların Bronz kültürü, Hırvatistan'da görülmüştür. Çok sayıda anıtsal heykelin yanı sıra, Demir Çağı'ndan kalma çok sayıda Istria kentinden biri olan Pula yakınlarındaki Nezakcij kalesinin duvarları korunmuştur.

Yunan denizciler ve tüccarlar, günümüz Hırvatistan kıyıları da dahil olmak üzere Akdeniz'in hemen her yerine ulaştılar; orada oldukça izole yaşadıkları şehir devletleri kurdular. Adriyatik kıyılarındaki Tragurion (günümüzde Trogir), Salona (Split yakınlarında Solin), Epetion (bugün Poreč), Issa (Vis) gibi ticaret şehirleri geometrik şekilliydi ve villaları, limanları, kamu binaları, tapınakları ve tiyatroları vardı. Adada Yunan kolonileri gelişirken, kıtada İliryalılar merkezlerini örgütlüyordu. Sanatları Yunan sanatından büyük ölçüde etkilendi ve hatta bazılarını kopyaladılar. Neretva Deltası'nda Helenistik İliryalı Daors kabilesinin önemli bir etkisi vardı.

Romalılar MÖ 3. yüzyılda Yunan sömürge şehirlerini kontrolüne aldı. Askeri-ekonomik sisteme dayalı bir örgütlenme dayattılar. Ayrıca, Romalılar MÖ 1. yüzyılda İliryalılara boyun eğdirdiler ve kaleleri kentsel şehirlere dönüştürerek tüm kıyı bölgesini örgütlediler.

Çok sayıda rustik villa ve yeni kentsel yerleşimler (en etkileyicileri Brijuni'deki Verige, Pula ve Trogir - eski adıyla Tragurion) yüksek düzeyde Roma kentleşmesinin göstergesidir. Istria, Liburnia ve Dalmaçya'da Roma vatandaşlığına (civitas) sahip en az otuz kentsel şehir vardı. Roma sokaklarının (decumanus/cardo) en iyi korunmuş örüntüleri Epetion (Poreč) ve Jader (Zadar)'dakilerdir.

En mükemmel korunmuş Roma anıtları Pola'dadır (Pula); Julius Caesar'a adanmış ve birinci yüzyılda kurulmuştur. Taş duvarlar, iki şehir kapısı, Forum'daki iki tapınak ve iki tiyatronun kalıntılarının yanı sıra MS 30 yılına ait Kemer ve 2 yıllarında inşa edilen Augustus tapınağı gibi klasik Roma sanatı bulunur.

MS 3. yüzyılda Salona şehri, Dalmaçya'nın en büyük (40.000 nüfuslu) ve en önemli şehri oldu. Kentin yakınında Salona'da doğan imparator Diocletian, MS 300 yıllarında, dünyanın en büyük ve en önemli geç antik mimarisi anıtı olan Diocletianus Sarayı'nı inşa etti. Yolları, mahzenleri, kubbeleri, türbeleri, pasajları ve avlularında tüm imparatorluktan farklı sayısız sanat eserinin izleri vardır. 4. yüzyılda Salona, tüm Batı Balkanlar için Hristiyanlığın merkezi oldu. Çok sayıda bazilika ve nekropol ve hatta iki aziz vardı: Domnius (Duje) ve Anastasius (Staš).

Erken Orta Çağ
--------------

Zadar'da Romanesk öncesi Aziz Donatus Kilisesi (9. yüzyıl)
7. yüzyılda Hırvatlar, diğer Slavlar ve Avarlarla birlikte Kuzey Avrupa'dan bugün yaşadıkları bölgeye geldiler. Demir Çağı göçebe kültürü seviyesindeydiler, bu yüzden kentsel şehirlerin avantajlarından nasıl yararlanacaklarını bilmiyorlardı. Bu nedenle ilk olarak şehir sınırlarına yakın nehirlerde (Roma Salona yakınlarındaki Jadro gibi) yerleştiler.

Hırvatlar, Roma sanatına ve kültürüne ve her şeyden önce Hristiyanlığa açıktı. İlk kiliseler kraliyet tapınakları olarak inşa edildi ve Roma sanatının etkisi, kentleşmenin en yoğun olduğu ve en fazla sayıda anıtın bulunduğu Dalmaçya'da güçlüydü.

Romanesk
--------

11. yüzyılda, tüm Dalmaçya kıyısı boyunca anıtsal şehirler inşa edildi. Evler taştan yapılmıştır. Zemin katta, bugün Poreč, Rab, Zadar, Trogir ve Split gibi şehirlerde görülen dükkanlar veya tavernalar (yerel olarak - konoba) vardı. Bu şehirlerde en önemli yapılar kiliselerdi. Genellikle üç nefli, üç apsisli, sütunlu, kemerli, kemerli ve ahşap çatılı taştan yapılmış bazilikalardı ve İtalya'dan gelen Benedikten rahiplerinin manastırlarının yanına dikildiler. Rab adasındaki Supetarska Draga'daki Aziz Petrus (11. yüzyıl), Hırvatistan'da bu türden en iyi korunmuş kilisedir. Aynı adada, Dalmaçya'nın en büyüğü olan yüksek Romanesk çan kulesine sahip olan Rab Katedrali (12. yüzyıl) bulunmaktadır. Her kat seviyesinde çoğalan açıklıkları ile özeldir (Latince: mono-fore, bi-fore, tri-fore, quadro-fore). Bu, Romanesk mimarisi için tipiktir, ancak aynı zamanda mimari açıdan da yenilikçidir, çünkü her kat bir alttakinden biraz daha hafiftir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Roman Art". Artchive.com. 26 Kasım 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2012.
2. ↑  "Barbarians and Romans | Thematic Essay | Heilbrunn Timeline of Art History | The Metropolitan Museum of Art". Metmuseum.org. 28 Aralık 2002 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2012.
3. ↑  "The First Croatian State". *culturenet.hr*. 28 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Aralık 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* NKC: ph748343

 |