**Mustafakemalpaşa** veya eski ismiyle **Kırmasti**, Bursa iline bağlı bir ilçedir. Uluabat Gölü güneyinde bulunan Mustafakemalpaşa; doğusunda Orhaneli, güneydoğusunda Büyükorhan, güneybatısında Balıkesir'in Kepsut ve Dursunbey, batısında Balıkesir'in Susurluk, kuzeyinde Karacabey ve Uluabat Gölü, kuzeydoğusunda merkez ilçe ile çevrilidir. Denizden yüksekliği 40 metredir. Bursa şehir merkezine uzaklığı 88 kilometredir. Balıkesir şehir merkezine 71 kilometredir. Balıkesir iline Bursa ilinden daha yakındır. Marmara iklimi ve Akdeniz iklimi özelliklerini taşır. Toplamda 100.000'den fazla kişinin yaşadığı Mustafakemalpaşa; 1 belediye 132 mahalleden oluşmaktadır. İlçenin en batısından İstanbul-İzmir Otoyolu geçer.

Tarihi
------

İlçe tarihi ve yerleşimi ile ilgili en net bilgiler Melde Bayırı (*Üçkürnalı*) olarak bilinen mevkide 1975 yılında Bursa, İzmir karayolu çalışmasında ortaya çıkmış Miletopolis Höyüğü ile başladığı sanılmaktadır. Tarihçi Strabon'a göre antik şehir Miletos kolonisi olarak göl kıyısında yerleşimin kurulduğu belirtilmektedir. *Miletopolis Miletos Kolonisi* olarak Kyzikoslular veya Atinalılar tarafından kurulmuştur. Kaynaklarda Miletopolis'in göl (Uluabat veya Manyas Gölü) kıyısında bir yerleşim yeri olduğu belirtilmektedir. Göl sularının zaman içinde çekilerek bugünkü durumuna ulaşmasından sonra MS 301-331 yılları arasında Kirmasti yerleşiminin bulunduğu *Melde Bayırı'*ndan bugünkü *Lalaşahin Mahallesi* mevkiine taşındığı ve yörede ilk yerleşimlerin Hitit Uygarlığı döneminde kurulmaya başlandığı düşünülmektedir.

Eski adı Kirmasti (Kremastre) olan ilçede Hitit Uygarlığı, Bitinya Krallığı hüküm sürmüş; Miletopolis adında bir yerleşim kurulmuştur. MS 300'de piskoposluk merkezi olan kent, Romalılardan sonra sırayla Bizans, Selçuklu ve Karesioğulları yönetimine geçmiştir. *Kirmasti* adını Bizans döneminde kasabanın kadın yöneticisi olan *Kirmastorya'*dan aldığı sanılmaktadır. 1336'da Osmanlı topraklarına katılmıştır. Balkanlar'daki ve Kafkasya'daki karışıklıklardan kaçan Arnavutlar ve Çerkesler ilçe nüfusunun içinde önemli yer teşkil eder. 2 Temmuz 1920'de Yunan işgaline uğramış, 14 Eylül 1922 tarihinde işgalden kurtarılmıştır. 1909'da; 3 cami, 5 mescit, 1 medrese, 1 rüştiye, 8 ilkokul, 2 kilise, 2 hamam, 7 han, 183 dükkân, 4 tabakhane, 2 boyahane, 3 dokuma el Tezgahı, 2 buharlı; 1 atlı 6 değirmenin bulunduğu ilçe; Türk Kurtuluş Savaşı'ndan sonra kasaba meclisinin aldığı kararla Mustafa Kemal Atatürk'e atıfta bulunarak *Mustafakemalpaşa* adını almıştır.

### Paşalar kazısı

Türkiye üzerinde bulunan Hominoidea fosil yataklarından bahsedecek olursak 4 türle bu sınır çizilebilir; Alt-Orta Miyosen ile tarihlendirilen (15 milyon yıl önce/MN 4-5) Paşalar bu fosil yataklarından en eskisidir. Bulunan Hominoidea türleri 2 adettir. Bunlar; *Kenyapithecus kızıli* ve *Griphopithecus alpani*'dir. Paşalar'ın o dönemdeki paleoekolojisine baktığımızda; iklim tropikal-yarı tropikaldir, bitki örtüsünü ise genç ormanlıklar, sık yer bitki örtüsü ve açık otlaklar oluşturmaktadır.

Kültür Bakanlığı ve Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Paleoantropoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Berna Alpagut tarafından Başlatılmıştır. 1983 yılından beri sitemli olarak sürmektedir. İngiliz doğa tarih uzmanları, Finlandiya doğa tarih uzmanları, Amerika Birleşik Devletleri'nden çeşitli üniversite öğretim üyeleri ve Ankara Üniversitesi'nden çeşitli bilim adamları ortaklaşa gerçekleşen çalışmalarında öğrencileri ile birlikte, doğa tarihimizi aydınlatmaya başladılar.

Mustafakemalpaşa ilçesini içine alan ve adına "Gönen Çanağı" denilen geniş düzlüğün güney ucunda ince bir şerit gibi uzanarak 15 milyon yıldır sakladığı fosilleri bize veren yatak, Paşalar Köyü'nün 1 km. güneyine düşer. 1965 yılında orman yolu açılırken farkına varılan bu kıymetli fosil yatağı orman yolunun kenarında yer almaktadır.

Bölgedeki mermer yataklarındaki kalsiyum karbonat, fosillerin sertleşmesine önemli etken olmuş ve dayanıklılığını artırmıştır. Atlar, zürafalar, gergedanlar, filler ve daha birçok etçil ve otçul hayvanlar… Özellikle filler büyük önem taşıyor. Litaratüre Gamphotherium Paşalarensis olarak geçen fil sadece bu yörede bulunmuştur.

Paşalar'ı Orta Anadolu'da MN5 sonu MN 6 başı yaşlı Çandır takip eder. Buradan çıkarılan Hominoidea türü ise *Griphopithecus alpani*'dir. Çandır'ın paleoekolojisi ise yağışlı ve serin bir iklimle, açık bir habitat, bozkır ve savanalıkla çevrili göl kenarı ve yağış alan ormanlıkların oluşturduğu bir bitki örtüsü ile karakterizedir.

Ekonomi
-------

İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Domates, biber, mısır, şekerpancarı, arpa, kavun, karpuz, fasulye yetiştirilir. Hayvancılık alanında merinos koyunu ve sığır yetiştiriciliği yapılır. Uluabat Gölü'nde tatlısu balıkçılığı da yapılmaktadır. Karacalar için koruma ve üretme alanı kurulmuştur. İlçede bor mineralleri, linyit yatakları, maden suyu kaynakları bulunur. Mustafakemalpaşa'da bir Organize Sanayi Bölgesi, 4 gıda sanayi kuruluşu, 7 un fabrikası, 2 yem fabrikası, 27 süt ve süt mamülleri işletmesi ile *280 Sayılı Mustafakemalpaşa Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifi* bulunmaktadır.

### Tarım

İlçe Bursa'nın Karacabey'den sonra en gelişmiş tarım ilçesidir. Neredeyse her türlü tarım bitkisi yetişir. Özellikle de tahıl ürünleri çok fazla yetiştirilir. Ayrıca organik tarım açısından da gayet gelişmiştir. Sanayi tipi domates üretiminde yüzbinlerce ton ile liderdir. İlçede şekerpancarı, ayçiçeği, buğday, mısır, üzüm, fasulye, zeytin, arpa, soğan yetiştirilen başlıca temel ürünlerdir.

### Sanayi

Mustafakemalpaşa ilçe sınırları içinde Paşalar Köyü yakınında bir organize sanayi bölgesi vardır. Bununla birlikte ilçede *TAT*, *SEK*, *Tamek*, *Merko*, *Akfa*, *Eker* *Martaş* ve *Juss* gibi gibi Türkiye çapında ve uluslararası piyasada iş yapmakta olan firmaların konserve ve meyve suyu üretim fabrikaları da bulunmaktadır.

Turizm
------

İlçe sınırları içesinde bulunan Tümbüldek Kaplıcaları ve kayın ormanları arasındaki Suuçtu Şelalesi, antik dönem izleriyle dolu Miletepolis kenti ve Dorak Harabeleri, Türkiye'deki sayılı yer altı mağaralarından olan Ayvaini Mağarası görülmeye değerdir. Suuçtu Şelalesi yakın çevreden turist çeken dikkat çekici turistik alanlarındandır. Ayrıca ilçe sınırları içerisinde bulunan Tümbüldek Kaplıcaları termal turizm ve eko turizmin gelişmesi açısından *15 Şubat 2016 Pazartesi, Sayı: 29625 Resmi gazete de* yayınlanan ''Bursa Mustafakemalpaşa Tümbüldek Termal Turizm Merkezi'' ilanlarında sıra No.31-32, Kömürcü kadı, Şapçı, Lütfiye mahallelerine 400 yataklı termal konaklama tesisi, Sıra No.33-34-35, Sünlük mahallesine 2 ayrı 420 yataklı termal konaklama tesisi ve 18 delikli golf sahası ayrıca 400 yataklı termal konaklama tesisi ve Sıra No.36, Muradiye Sarnıç mahallesine 400 yataklı termal konaklama tesisi için artırma, eksiltme ve ihale ilanlarında görülmektedir.

### Madencilik

Mustafakemalpaşa ilçesinin Bükköy, Gündoğdu, Alpagut, Çamlıca köylerinde geniş linyit yatakları vardır. Ayrıca Kestelek Mahallesi'nde yüksek miktarlarda bor madeni çıkarılmaktadır. Buradan çıkarılan bor; dünya bor ekonomisinin %60'ını karşılamaktadır.

### Hayvan yetiştiriciliği

İlçede özellikle merinos koyunculuğu ve sığır yetiştiriciliği yapılır. Yani hem büyük baş hem de küçük baş hayvan yetiştirilir. Ayrıca ilçenin içinden geçen Kirmasti Deresi boyunca kayda değer miktarda balıkçılık da yapılmaktadır.

Yöresel yemekler
----------------

Kemalpaşa tatlısı
Mustafakemalpaşa ilçesinde bilinen en önemli yemek tatlılardan başlar.

Dünyaca ünlü Kemalpaşa tatlısının anavatanı olan Mustafakemalpaşa ilçesinde yapılan diğer lezzetlerden bazıları ise şöyle;

Kelle paça, tarhana, oğmaç, sütlü çorba, düğün çorbası, ana yemek kategorisinde ciğer sarma, etli erik aşı, yaprak sarması, etli kuru fasulye, papara, keşkek, mantı, hamur bamyası, erişte, tatlı kategorisinde kemalpaşa, sütlü kabak tatlısı, incir dolma tatlısı ve höşmerim gibi yöresel lezzetler ilçede bulunan restoran menüsünde yer almaktadır.

Kardeş şehirler
---------------

* İtalya Sciacca, İtalya
* Kuzey Makedonya Lipkovo, Makedonya
* Kosova Kameniçe, Kosova
* Bosna-Hersek Mostar, Bosna-Hersek

Nüfus
-----

| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1927 | 53.243 | 13.072 | 40.171 |
| 1935 | 57.585 | 14.798 | 42.787 |
| 1940 | 58.216 | 13.919 | 44.297 |
| 1945 | 60.410 | 14.943 | 45.467 |
| 1950 | 65.552 | 15.210 | 50.342 |
| 1955 | 68.719 | 16.618 | 52.101 |
| 1960 | 77.904 | 20.886 | 57.018 |
| 1965 | 81.268 | 23.179 | 58.089 |
| 1970 | 84.216 | 25.684 | 58.532 |
| 1975 | 88.234 | 27.706 | 60.528 |
| 1980 | 92.586 | 30.141 | 62.445 |
| 1985 | 96.830 | 33.904 | 62.926 |
| 1990 | 100.410 | 37.938 | 62.472 |
| 2000 | 101.531 | 46.731 | 54.800 |
| 2007 | 102.000 | 54.029 | 47.971 |
| 2008 | 102.171 | 56.490 | 45.681 |
| 2009 | 101.800 | 57.097 | 44.703 |
| 2010 | 101.412 | 55.408 | 46.004 |
| 2011 | 100.727 | 55.567 | 45.160 |
| 2012 | 99.994 | 55.954 | 44.040 |
| 2013 | 99.999 | 99.999 | veri yok |
| 2014 | 99.651 | 99.651 | veri yok |
| 2015 | 99.781 | 99.781 | veri yok |
| 2016 | 99.753 | 99.753 | veri yok |
| 2017 | 99.972 | 99.972 | veri yok |
| 2018 | 100.696 | 100.696 | veri yok |
| 2019 | 101.119 | 101.119 | veri yok |
| 2020 | 101.820 | 101.820 | veri yok |

**Not:** Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.

Medya
-----

### İlçedeki Medya Kuruluşları

*Mustafakemalpaşa*, ilçesinde yayın yapan günlük gazete ve yerel radyo-tv kanalları bulunmaktadır.

#### Yerel TV kanalları

* Paşa TV - Smart TV

#### Yerel gazeteler

* Mustafakemalpaşa İlkadım Gazetesi
* Mustafakemalpaşa Havadis Gazetesi
* Mustafakemalpaşa Haber Gazetesi
* Mustafakemalpaşa Mücadele Gazetesi
* Mustafakemalpaşa Dost Medya
* Paşada - Mustafakemalpaşa'nın Haber Sitesi

#### Yerel radyolar

* Radyo Cennet (93.8), Türkçe
* Dost FM (96.1), Türkçe Pop Müzik
* Radyo 14 (96.5), Türk Sanat Müziği ve Türk Halk Müziği
* 1001 FM (100.7), Arabesk müzik, Fantezi Müzik

Spor
----

İlçede 1992 yılından beri geleneksel olarak her yıl Tatlıtop Basketbol Turnuvası adı ile basketbol maçları yapılmaktadır. Bu turnuva tek potada, (street ball) üçer kişilik takımlarla oynanır, her yaz 11-24 Haziran tarihleri arasında gerçekleştirilir. Turnuva önceleri Küçük Sanayi bölgesi civarındaki Sırma Açık Hava Tesisleri'nde yapılmakta iken 2011 yılından bu yana son zamanlarda inşa edilen Mustafakemalpaşa İlçe Binası'nın önünde bulunan meydanda yapılmaya devam etmektedir. Her yıl turnuvaya Yetenek Sizsiniz yarışmasına katılan akrobasi grubu Karizma Şov konuk olup final akşamı gösteriler düzenlemektedir. Tatlıtop Basketbol Turnuvası 2022 yılı sonrasında uluslararası takımların da katılımı ile global bir turnuva özelliği kazanmıştır.

26-27 Ekim 2019 yılında ilki gerçekleştirilen Mustafakemalpaşa Belediyesi 7. Büyük Mitsubishi L200 Triton geleneksel Türkiye buluşması organizasyonuna ev sahipliği yapmakta. Doğa ve tabiatın bir arada olduğu Sünlük Mahallesi'nde yapılan büyük parkur kampı 300 offroad tutkununu ve onlarca Motokrosçuları buluşturmaktadır.

Coğrafya
--------

Mustafakemalpaşa Marmara bölgesi iklimini taşımakta olup Mustafakemalpaşa Çayı'nın çevresinde yer alan taban arazilerden oluşmaktadır. Mustafakemalpaşa'nın kuzey ve batısı ovalık, güney ve doğusu dağlık arazidir. En yüksek noktası 1336 metrelik Çataldağ'dır. Mustafakemalpaşa Ovası topraklarının oluşumunda Uluabat Gölü ve Mustafakemalpaşa Çayı rol oynamıştır. Sulama alanında, genellikle ağır, orta hafif ve çok hafif topraklar bulunmaktadır. Mustafakemalpaşa sulama şebekesinin su kaynağı, Mustafakemalpaşa Çayı'dır. Mustafakemalpaşa çayı, Emet ve Adranos Çayları'nın Mustafakemalpaşa yerleşim merkezinin güney doğusunda birleşmesinden meydana gelmektedir.

### Konum

Coğrafi koordinatlar olarak; batısı 28° 10' (Adaköy), doğusu 28° 47' (Ömeraltı köyü) Doğu boylamlarındadır. Enlem olarak güneyde 39° 44' (Hacıahmet köyü) ve kuzeyde 40° 10' (Kumkadı köyü) kuzey enlemleri arasındadır. Kuzeydoğuda Nilüfer (Bursa), kuzeyde Uluabat Gölü ve Karacabey (Bursa), batıda Susurluk (Balıkesir), güneyde Kepsut (Balıkesir), güneydoğuda Dursunbey (Balıkesir), ve doğuda Orhaneli (Bursa) ilçeleri ile çevrilidir. Mustafakemalpaşa ilçesinin denizden yüksekliği (rakımı), şehir merkezinde 25 ile 40 metre arasındadır. ilçe merkezinde olan tepenin rakımı 80 metredir. İlçe merkezinden güneye ve doğuya doğru gidildikçe, köylerde yükseklik 600-700 metrelere kadar çıkar. İlçenin en yüksek noktası 1336 metre ile Çataldağ'dır. Bu dağ, Bursa ve Balıkesir illerinin de sınırlarını oluşturur.

Yüzölçümü
---------

1731 km2 ile Bursa ilinin en büyük yüzölçümüne sahip ilçesidir.

İklimi
------

Bölgenin iklimi Akdeniz-Türkiye'de Karadeniz ikliminin geçiş özelliğini gösterir. Yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlı geçer. Son yıllarda kış mevsiminde yaşanan yağış miktarında artış gözlenmektedir.

Sıcak ve ılıman bir iklim hakimdir; Mustafakemalpaşa Kış aylarında yaz aylarından çok daha fazla yağış düşmektedir. Köppen-Geiger iklim sınıflandırmasına göre Csa olarak adlandırılabilir. Mustafakemalpaşa ilinin yıllık ortalama sıcaklığı 14.2 °C'dir. Yıllık ortalama yağış miktarı: 688 mm 

|  **Mustafakemalpaşa iklimi**  |
| --- |
| Aylar | Oca | Şub | Mar | Nis | May | Haz | Tem | Ağu | Eyl | Eki | Kas | Ara | Yıl |
| Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) | 9 | 10 | 13 | 19 | 23 | 28 | 29 | 28 | 26 | 21 | 16 | 11 | 19 |
| Ortalama sıcaklık (°C) | 5 | 6 | 8 | 13 | 17 | 21 | 22 | 22 | 19 | 15 | 17 | 7 | 13 |
| Ortalama en düşük sıcaklık (°C) | 1 | 2 | 4 | 7 | 11 | 14 | 16 | 16 | 13 | 10 | 6 | 3 | 8 |
| Ortalama yağış (mm) | 119 | 76 | 73 | 56 | 46 | 29 | 9 | 22 | 42 | 67 | 78 | 123 | 739 |
| *Kaynak: Weatherbase* |

Coğrafi konum
-------------

|  |
| --- |
| **MUSTAFAKEMALPAŞA, BURSA'dan yönler** |
| Karacabey | Karacabey ve Uluabat Gölü   | Nilüfer |
| Susurluk | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **K** |  |
| **B** |  | **D** |
|  | **G** |  |

 | Orhaneli |
| Kepsut | Dursunbey   | Büyükorhan |

Yerel Seçimler
--------------

| Mustafakemalpaşa Belediye Başkanları ve Partileri |
| --- |
| **Yıl** | **Belediye Başkanı** | **Parti** | **Oy Oranı** |
| 1977 | Ziya Çolakoğlu | CHP | %50,17 |
| 1984 | Yaşar Yenipazar | ANAP | %32,38 |
| 1989 | Sadettin Sarcan | DYP | %56,49 |
| 1994 | Onur Göksu | DYP | %35,29 |
| 1999 | Hayri Öztetikler | DSP | %25,34 |
| 2004 | Hayri Öztetikler | ANAP | %34,02 |
| 2009 | Sadi Kurtulan | AK Parti | %40,89 |
| 2014 | Sadi Kurtulan | AK Parti | %40,68 |
| 2019 | Mehmet Kanar | AK Parti | %48,36 |
| 2024 | Şükrü Erdem | CHP | %49,37 |
|

Genel Seçimler
--------------

| Yıl | Parti | Oy Oranı |
| --- | --- | --- |
| 1961 | AP | %64 |
| 1965 | AP | %66 |
| 1969 | AP | %55 |
| 1973 | AP | %47 |
| 1977 | AP | %55 |
| 1983 | ANAP | %44 |
| 1987 | ANAP | %36 |
| 1991 | DYP | %43 |
| 1995 | DYP | %39 |
| 1999 | DSP | %26 |
| 2002 | AK Parti | %32 |
| 2007 | AK Parti | %45 |
| 2011 | AK Parti | %48 |
| Haziran 2015 | AK Parti | %41 |
| Kasım 2015 | AK Parti | %51 |
|

Kaynakça
--------

1. ↑  "Nişanyan Yeradları". *nisanyanmap.com* (İngilizce). 31 Mayıs 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Kasım 2021.
2. ↑  "Miletopolis Makale". 13 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
3. ↑  "*Bursa World, Mustafakemalpaşa*". 15 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2013.
4. ↑  "Kirmasti (Mustafakemalpaşa, Bursa)". 26 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2014.
5. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 6 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2017.
6. ↑  "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 6 Nisan 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2017.
7. ↑  "Paşalar Kazısı". *Paşalar Kazısı*. Mustafakemalpaşa Belediyesi-27 Temmuz 2020. 27 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.
8. ↑  "Artırma, Eksiltme Ve İhale İlanları". *Tahsis Edilecek Kamu Taşınmazları*. resmigazete.gov.tr -15 Şubat 2016 Pazartesi. 1 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
9. ↑  "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). *28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri*. DİE. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
10. ↑  "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). *20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
11. ↑   . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). *20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016.
12. ↑   . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). *21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
13. ↑   . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). *22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı*. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
14. ↑   . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). *23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
15. ↑   . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). *23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
16. ↑  "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
17. ↑  "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
18. ↑  "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
19. ↑  "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
20. ↑  "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
21. ↑  "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
22. ↑  "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
23. ↑  "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
24. ↑  "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
25. ↑  "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
26. ↑  "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
27. ↑  "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
28. ↑  "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
29. ↑  "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
30. ↑  "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
31. 1 2 3 4 5 6  

	* "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
	* "Mustafakemalpaşa Nüfusu - Bursa". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
	* "Bursa Mustafakemalpaşa Nüfusu". nufusune.com. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
32. ↑  "Mustafakemalpaşa'nın 30 Yıllık Markası TATLITOP". *www.dostmedya.com*. 17 Mayıs 2022. 19 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2022.
33. ↑  "Mitsubishi L200 Triton Türkiye Birliği organizasyonu". *Off-road , 4x4'lük final.Mustafakemalpaşa*. İhlas Haber Ajansı,28 Ekim 2019. 22 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
34. ↑  "Bursa / Mustafakemalpaşa Coğrafya ve Koordinatlar". Bursa,Mustafakemalpaşa,Tekin Gün.Mootol.Ekim 2015. 26 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
35. ↑  "Weather". Weatherbase. Erişim tarihi: 4 Nisan 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
36. ↑  "yerelnet.org.tr, Silivri Belediyesi". 20 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2016.

Dış bağlantılar
---------------

* Mustafakemalpaşa Kaymakamlığı2 Şubat 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Mustafakemalpaşa Belediyesi27 Temmuz 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Mustafakemalpaşa Organize Sanayi Bölgesi Resmi Sitesi13 Aralık 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 

* Mustafakemalpaşa için uzaydan görüntü siteleri: Google, Yahoo, Microsoft

| * g
* t
* d
Mustafakemalpaşa mahalleleri |
| --- |
| Merkez Mahalleler | 
* Adalet
* Atariye
* Atatürk
* Barış
* Cumhuriyet
* Çırpan
* Dere
* Fevzidede
* Hamidiye
* Hamzabey
* Lalaşahin
* Orta
* Selimiye
* Şerefiye
* Şevketiye
* Şeyhmüftü
* Vıraca
* Yenidere
* Yunus Emre
* Yüzbaşı Sabribey
* Züferbey

 |
| Kırsal Mahalleler | 
* Adaköy
* Ağaçlı
* Akarca
* Akçapınar
* Alacaat
* Aliseydi
* Alpağut
* Aralık
* Aşağıbalı
* Ayaz
* Bahariye
* Behram
* Boğaz
* Bostandere
* Bük
* Camandar
* Çakallar
* Çaltılıbük
* Çamlıca
* Çardakbelen
* Çavuş
* Çeltikçi
* Çiviliçam
* Çömlekçi
* Çördük
* Dallıca
* Demirdere
* Demireli
* Derecik
* Derekadı
* Devecikonağı
* Doğanalan
* Doğancı
* Dorak
* Döllük
* Durumtay
* Eskibalçık
* Eskikızılelma
* Fındıcak
* Garipçetekke
* Güller
* Güllüce
* Gündoğdu
* Güveçdere
* Güvem
* Hacıahmet
* Hacıali
* Hamidiyeköyü
* Hisaraltı
* Işıklar
* İlyasçılar
* İncealipınar
* Kabulbaba
* Kadirçeşme
* Kapaklıoluk
* Karacalar
* Karaköy
* Karaoğlan
* Karaorman
* Karapınar
* Kayabaşı
* Kazanpınar
* Keltaş
* Kestelek
* Killik
* Kocakoru
* Kosova
* Koşuboğazı
* Kömürcükadı
* Körekem
* Kösehoroz
* Kumkadı
* Kurşunlu
* Lütfiye
* Melik
* Muradiyesarnıç
* Ocaklı
* Onaç
* Orhaniye
* Ormankadı
* Osmaniye
* Ovaazatlı
* Ömeraltı
* Paşalar
* Sarımustafalar
* Sincansarnıç
* Soğucak
* Soğukpınar
* Söğütalan
* Sünlük
* Şapçı
* Şehriman
* Taşköprü
* Taşpınar
* Tatkavaklı
* Tepecik
* Tırnova
* Uğurlupınar
* Üçbeyli
* Yalıntaş
* Yamanlı
* Yavelli
* Yaylaçayır
* Yenibalçık
* Yenice
* Yenikızılelma
* Yeşilova
* Yoncaağaç
* Yukarıbalı
* Yumurcaklı

 |

| * g
* t
* d
Bursa'nın ilçeleri |
| --- |
| Büyükorhan **·**  Gemlik **·**  Gürsu **·**  Harmancık **·**  İnegöl **·**  İznik **·**  Karacabey **·**  Keles **·**  Kestel **·**  Mudanya **·**  Mustafakemalpaşa **·**  Nilüfer **·**  Orhaneli **·**  Orhangazi **·**  Osmangazi **·**  Yenişehir **·**  Yıldırım |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4299315-5
* LCCN: n88190439
* NLI: 987007567322405171
* VIAF: 129114712
* WorldCat (LCCN): n88-190439

 |