**Yapılandırılmış duygu teorisi** (eski adıyla duygunun kavramsal eylem modeli), duygu deneyimini ve algısını açıklayan bilimsel bir teoridir. Bu teori, Lisa Feldman Barrett tarafından, onlarca yıldır duygu araştırmacılarını şaşkına çevirdiğini iddia ettiği "duygu paradoksu" olarak adlandırdığı sorunu çözmek için önerildi ve şöyle açıkladı: İnsanlar günlük yaşamda canlı ve yoğun duygu deneyimlerine sahiptir: başkalarında "öfke", "üzüntü", "mutluluk" gibi duyguları gördüklerini ve kendi kendilerine "öfke", "üzüntü" yaşadıklarını bildirirler. Bununla birlikte, psikofizyolojik ve nörobilimsel kanıtlar, bu tür ayrı deneyim kategorilerinin varlığı için tutarlı bir destek sağlayamadı. Bunun yerine, deneysel kanıtlar, beyinde ve vücutta var olanın etkilendiğini ve duyguların, birbiri ardına çalışan birden çok beyin ağı tarafından inşa edildiğini öne sürüyor.

Bu kanıta rağmen, diğer birçok duygu teorisi, duyguların genetik olarak bağışlandığını, öğrenilmediğini ve beyindeki özel devreler tarafından üretildiğini varsayar: öfke devresi, korku devresi vb. Bu bakış açısı, sağduyu duygu anlayışları ile oldukça uyumludur. Yapılandırılmış duygu teorisi bu varsayımı sorgulamaya çağırır. Bu duyguların (genellikle "temel duygular" olarak adlandırılır) biyolojik olarak bağlantılı olmadığını, bunun yerine bilinçte "anda" daha temel bileşenlerden ortaya çıkan fenomenler olduğunu öne sürer.

Teorinin açıklaması
-------------------

Teori basitleştirilmiş biçimde şu şekilde verilmiştir:

```
"Her uyandığınızda, beyniniz eylemlerinize rehberlik etmek ve duyularınıza anlam vermek için kavramlar olarak organize edilmiş geçmiş deneyimleri kullanır. İlgili kavramlar duygu kavramları olduğunda, beyniniz duygu örneklerini inşa eder."
```

Daha ayrıntılı olarak, duygu örnekleri, işbirliği içinde çoklu beyin ağları tarafından tüm beyin boyunca inşa edilir. Bu yapıya giren bileşenler, içalgı, kavramlar ve sosyal gerçekliği içerir. İçsel tahminler, bedenin durumu hakkında bilgi sağlar ve nihayetinde temel, duygusal haz, hoşnutsuzluk, uyarılma ve sakinlik duyguları üretir. Kavramlar, duygu kavramları da dahil olmak üzere (kültürünüzden) somutlaşmış bilgidir. Sosyal gerçeklik, bir kültürü paylaşan insanlar arasında duygu algısını mümkün kılan toplu sözleşmeyi ve dili sağlar.

Bir benzetme olarak, renk deneyimini düşünün. İnsanlar renkleri ayrı kategoriler olarak deneyimler: mavi, kırmızı, sarı ve benzeri ve bu kategoriler farklı kültürlerde farklılık gösterir. Bununla birlikte, rengin fiziği, ultraviyole ile kızıl ötesine bir ölçek boyunca nanometre cinsinden ölçülen dalga boylarıyla aslında süreklidir. Bir kişi bir nesneyi "mavi" olarak deneyimlediğinde, bu dalga boyunu kategorize etmek için renk kavramlarını (bilinçsizce) kullanıyor demektir. Ve aslında, insanlar tüm dalga boylarını "mavi" olarak deneyimliyorlar.

Benzer şekilde, duygular genellikle ayrı ve farklı olarak düşünülür - korku, öfke, mutluluk - duygulanım (iç algı tarafından üretilen) süreklidir. Yapılandırılmış duygu teorisi, belirli bir anda, beynin, tıpkı ayrı renkleri algıladığı gibi, bir duygu örneği oluşturmak için iç algısal tahminler ve kişinin kültüründeki duygu kavramları yoluyla şimdiki anı tahmin ettiğini ve kategorize ettiğini öne sürer. Bu süreç, "duyguya sahip olma" deneyimini somutlaştırır.

Örneğin, eğer bir kişinin beyni bir yılanın varlığını ve bir yılanla karşılaşıldığında ortaya çıkacak hoş olmayan etkiyi tahmin ederse, bu beyin kategorize edebilir ve bir "korku" deneyimi inşa edebilir. Bu süreç, yılanın herhangi bir gerçek duyusal girdisi bilinçli farkındalığa ulaşmadan önce gerçekleşir. Aksine, bir "temel duygular" araştırmacısı, kişinin yılanı ilk gördüğünü ve bu duyusal girdinin beyinde özel bir "korku devresini" tetiklediğini söyleyecektir.

### Teorinin daha önceki enkarnasyonları

Teorinin erken enkarnasyonları, iç algıdan ziyade çekirdek duygulanım açısından ifade edildi. Çekirdek etki, iki boyutta karakterize edilen nörofizyolojik bir durumdur:

* Olumludan olumsuza sürekli bir ölçekte ölçülen zevk ve hoşnutsuzluk.
* Bu uç noktalar arasında sürekli bir ölçek boyunca ölçülen yüksek uyarılma ve düşük uyarılma.

Özgün kavramsal eylem modeline göre duygu, kişi duygu hakkındaki bilgileri kullanarak temel duyuşsal durumunu kategorize ettiğinde üretilir. Bu teori, dilsel görelilik ve duygusal sinirbilim unsurlarını birleştirir.

### İlgili düşünme

Joseph LeDoux'da benzer görüşlere ulaştı.

Kaynakça
--------

1. 1 2  Barrett, L. F. (2006). "Solving the emotion paradox: Categorization and the experience of emotion". *Personality and Social Psychology Review*. **10** (1): 20-46. doi:10.1207/s15327957pspr1001\_2. PMID 16430327.
2. 1 2 3  Barrett, Lisa Feldman (2017). *How Emotions are Made: The Secret Life of the Brain*. Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 9780544133310. 3 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Kasım 2020.
3. ↑  Barrett, L. F. (2016). "The theory of constructed emotion: An active inference account of interoception and categorization". *Social Cognitive and Affective Neuroscience*. **12** (1): 20-46. doi:10.1093/scan/nsw154. PMC 5390700 $2. PMID 27798257. 20 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Kasım 2020.
4. ↑  Barrett, L. F.; Lindquist, K.; Bliss-Moreau, E.; Duncan, S.; Gendron, M.; Mize, J.; Brennan, L. (2007). "Of mice and men: Natural kinds of emotion in the mammalian brain?". *Perspectives on Psychological Science*. **2** (3): 297-312. doi:10.1111/j.1745-6916.2007.00046.x.
5. ↑  Barrett, L. F. (2006). "Emotions as natural kinds?". *Perspectives on Psychological Science*. **1**: 28-58. doi:10.1111/j.1745-6916.2006.00003.x. PMID 26151184.
6. ↑  Barrett, L. F.; Wager, T. (2006). "The structure of emotion: Evidence from the neuroimaging of emotion". *Current Directions in Psychological Science*. **15** (2): 79-85. CiteSeerX 10.1.1.470.7762 $2. doi:10.1111/j.0963-7214.2006.00411.x.
7. ↑  Ekman, P. (1972). "Universals and cultural differences in facial expressions of emotion". Cole, J. (Ed.). *Nebraska Symposium on Motivation 1971*. Current Theory and Research in Motivation. **19**. Lincoln, NE: University of Nebraska Press. ss. 207-283. ISBN 0-8032-5619-1.
8. ↑  Davidoff, J (2001). "Language and perceptual categorization" (PDF). *Trends in Cognitive Sciences*. **5** (9): 382-387. doi:10.1016/s1364-6613(00)01726-5. PMID 11520702. 10 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Kasım 2020.
9. ↑  Russell, J. A.; Barrett, L. F. (1999). "Core affect, prototypical emotional episodes, and other things called emotion: Dissecting the elephant". *Journal of Personality and Social Psychology*. **76** (5): 805-819. doi:10.1037/0022-3514.76.5.805. PMID 10353204.
10. ↑  "A Conversation with Joseph LeDoux". *Cold Spring Harbor Symposia on Quantitative Biology* (İngilizce). **79**: 279-281. 1 Ocak 2014. doi:10.1101/sqb.2014.79.12. ISSN 0091-7451. PMID 26092896. 10 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Kasım 2020.

| * g
* t
* d
İnsan duyguları |
| --- |
| Çeşitleri | Acıma **·**  Aidiyet **·**  Aldırmazlık **·**  Anksiyete **·**  Annelik **·**  Arzu **·**  Aşağılama **·**  Aşk **·**  Azap **·**  Beklenti **·**  Bıkkınlık **·**  Boşluk **·**  Böbürlenme **·**  Coşku **·**  Dehşet **·**  Dikkat **·**  Dinginlik **·**  Duyarsızlık **·**  Düşmanlık **·**  Empati kurmak **·**  Fanatiklik **·**  Ferahlama **·**  Gıpta **·**  Gurur **·**  Gücenme **·**  Halinden memnunluk **·**  Hayal kırıklığı **·**  Hayret **·**  Heves **·**  Hışım **·**  Histeri **·**  Hoşnutluk **·**  Hoşnutsuzluk **·**  Huzur **·**  Istırap **·**  İçerleme  **·**  İçine doğma **·**  İlgi duyma **·**  İntikam **·**  İlham **·**  Kabul **·**  Kafa karışıklığı **·**  Fobi **·**  Kınama  **·** Kızgınlık  **·** Mahcubiyet **·**  Merak **·** Merhamet  **·**  Minnet **·**  Mutluluk **·**  Nezaket **·**  Özlem **·**  Pişmanlık **·**  Rahatlık **·**  Rahatsızlık **·**  Sabır **·**  Sahiplenme **·**  Sempati **·**  Sevinç **·**  Sıkıntı **·**  Suçluluk **·**  Sükûnet **·**  Şaşkınlık **·**  Şehvet **·**  Şefkat **·**  Şiddet **·**  Umut **·**  Uyarılma  **·** Depresyon **·**  Utanç **·**  Utangaçlık **·**  Üzüntü **·**  Vahşet **·**  Yalnızlık |
| Duygulanım | Korku **·**  Öfori **·**  Panik **·**  Vecd |
| Ruh hâli | Başkasının zararına sevinme **·**  Can sıkıntısı **·**  Gipotimii **·**  Hipertimi **·**  İğrenme **·**  Kafaya takma **·**  Kendine acıma **·**  Nefret **·**  Kıskançlık **·**  Şüphe |
| Psikolojik | Küçümseme **·**  Melankoli **·**  Vicdan azabı |