**İrec Beşiri** (Farsça: **ایرج بشیری**; d. 31 Temmuz 1940, Behbahan), ABD’deki Minnesota Üniversitesi'nde tarih profesörüdür.

Hayatı
------

İlkokulu Fereydan ‎Bölgesi'ndeki Damene ve Daran kentlerinde okumuştur. 1961 yılında Şiraz’daki sayısal ‎derslerin ağırlıkta olduğu Hac Kavam lisesinden mezun oldu. Lise döneminde Başiri’nin ‎İngilizce diline aşırı bağlılığı vardı. 1960 yılında Ramsar’da düzenlenen Cumhuriyet ‎Olimpiyatları'nda İran’ın en iyi ingilizceyi bilen talebesi seçilmişti.

‎1960-1963 yıllarında Başiri Pahlavi Üniversitesi'nin (*şimdiki Şiraz Üniversitesi*) ‎İngiliz dil ve edebiyatı bölümünde eğitim görerek bölüm birincisi olarak mezun ‎olmuştur. Üniversite devrinde Kayhan gazetesinde Fars bölgesinin yerel muhabiri olarak ‎görev yapmıştır. Ayrıca İngiliz konseyinde İngilizce, Şiraz’daki Pahlavi Üniversitesi'nde ‎ise İngiliz edebiyatı derslerini vermiştir.‎

Tahsiline devam etmek için 1964’te İngiltere, 1966’da ise ABD’ye gitti. 1968 ‎yılında Michigan Üniversitesi'nde Genel Dilbilimi’nden master derecesini almaya ‎muvaffak olur. Aynı üniversitede 1972 yılında İran Dilbiliminde doktorasını yapmıştır. ‎Doktor Başiri doktora tezinde İbni Sina’nın "varlık" kavramını esas almıştır. Doktor ‎Başiri "var olmak" fiilinin özel sözdizimine sahip olduğunu göstermiştir ki bu sözdizimi ‎‎"olmak" fiili yardımıyla hal değişikliğini, "yapmak" fiili yardımıyla da hareketi ifade ‎eder.‎
‎
1972 yılında Doktor Başiri geçici olarak Minnesota Üniversitesi'nde Fars ve Türk ‎dilini ayrıca İran edep ve kültürünü anlatmaya başladı. Çalışmaya başladığı ilk ‎yıllarında doktora tezi için gereken bilgileri toplamış ve "Yeni başlayanlar için Farsça" ‎kitabını yazmıştır. Bu kitap şimdiye kadar dört defa basılmıştır.‎
‎
Irac Başiri 1977 yılında doçent ve 1996 yılında profesör unvanını almaya hak ‎kazandı. 1980 senesinde Minnesota Üniversitesi'nin İlim ve Edebiyat Enstitüsünde "en iyi ‎hoca" unvanına sahip oldu. ‎

Profesör Başiri’nin çalışmaları Firdevsî’nin Şehnâme adlı eserindeki ‎‎"güzellik"(ferr) terimi üzerinedir. Bu çalışmaların neticesi "Firdevsî’nin Şahnamesi bin ‎yıl sonra" kitabı Duşanbe’de Tacikistan İlim Akademisi tarafından basılmıştır. ‎
‎
Irac Başiri kendi çalışmalarıyla insanların Hafız Şirazi’yi ve eserlerini daha iyi ‎anlamalarına yardımcı olmuştur. Hafız’ın beyitleri anlamca dağınıktır diyenlerin aksine ‎Başiri onların bütün bir yapıya sahip olduğunu ve bu beyitlerin, ehli-dil (ehli-kalp, gönül ‎sahipleri) olanlara yazılmış olduğunu iddia eder. Ayrıca Doktor Başiri’ye göre İngiliz ‎‎Sonnet şiir tarzı Hafız’ın gazellerinden faydalanılmış bir tarzdır.
‎ 
Sovyetler Birliği'nin bozulmasından birkaç yıl önce Irac Başiri eğitim-öğretim ve ‎çalışma alanını genişleterek Afganistan ve Orta Asya ülkeleriyle irtibata geçti. Sovyetler ‎Birliği'nin yıkılışından sonra birkaç defa bu ülkeleri ziyaret etti. Bazen uzun müddet ‎orada kalıp oranın kültür ve yaşama tarzlarıyla yakından tanışmış oldu. ‎
‎ 
Bu ülkeler arasında Başiri daha fazla Tacikistan'ın çeşitli ‎meseleleriyle ilgilenip Tacikler'in kültür, edep ve tarihiyle alakalı çok sayıda kitap ve ‎makaleleler yazdı.‎
‎ 
1996 senesinde Tacikistan Millî Üniversitesi Profesör Irac Başiri’ye "iftihari kültür ‎ve tarih doktor" unvanını verdi. Doktor Başiri 1997’de ise Tacikistan Cumhuriyeti'nin ‎İlim Akademisi'nin uluslararası üyesi ve bu kurumun akademisyen unvanına nail oldu.‎

Irac Başiri, Kırgız yazar Cengiz Aytmatov’un eserlerinin tahlilini yapıp, bu ‎yazarın batı ülkelerinde tanınmasına vesile oldu. ‎

Günümüzde Doktor Irac Başiri Minnesota Üniversitesi'nin dilbilimi, yabancılar ‎için İngilizce, Rusya ve Orta Asya Mütalaat Enstitüsü'nün müdürüdür.‎

Yayımlanmış eserleri ve bazı çalışmaları
----------------------------------------

**Kitapları:‎**

* *Persian for Beginners,*27 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 1972, ‎‎1975, 1981, 1991. ‎
* *Persidskij yazyk dla nachinaushchikh Osnovnoj kurs* (trans. *Persian for ‎Beginners* by V. Bazukin), 2000.‎
* '*To Be' as the Origin of Syntax: A Persian Framework,*10 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 1973. ‎
* *The Fiction of Sadeq Hedayat,* ‎‎1984.
* *The Black Tulip*7 Şubat 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (novella in English ‎and Persian), 1984.‎
* *The Pearl Cannon*11 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (ed.), ‎‎1986.‎
* *Firdowsi's Shahname: 1000 ‎Years After,*29 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 1994. ‎
* *From the Hymns of Zarathustra to ‎the Songs of Borbad,*29 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 2003. ‎
* *Kamal Khujandi: Epoch and ‎Its Importance in the History of Central Asian Civilization,*28 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 1996.*‎*
* *The History of a National ‎Catastrophe,* by Rahim Masov (trans.), 1996.‎
* *The Samanids and the Revival ‎of the Civilization of the Iranian Peoples,*16 Aralık 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 1998. ‎
* *Tajikistan in the 20th ‎Century,*30 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.(ed). RFE/RL, 1999-2002.‎
* *Beginnings to AD 2000: A ‎Comprehensive Chronology of Central Asia, Afghanistan, and Iran,*3 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 2001.‎
* *Prominent Tajik Figures ‎of the Twentieth Century,*19 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 2003. ‎
* *The Nowruz Scrolls,*27 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. published in ‎‎4 languages (novella in English, Persian, Tajiki, Russian), 2004.
* *The Impact of Egypt on Ancient Iran,*8 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 2007.
* *The Ishraqi Philosophy of Jalal al-Din Rumi,*31 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 2008. ‎
* *Ancient Iran: Cosmology, Mythology, History* by Iraj Bashiri, Cognella Publishers, 2012.
* *Audible Audio Edition: Ancient Iran: Cosmology, Mythology, History* by Iraj Bashiri, Cognella Publishers, 2013.
* *The Blind Owl,*12 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 3rd. revised translation, 2013.
* *Modern Iranian Philosophy: From Ibn Sina to Mulla Sadra Shirazi*29 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. by Iraj Bashiri, Cognella Publishers, 2014.

Araştırmalar
------------

* Iraj Bashiri Biography29 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Bashiri Working Papers on Central Asia and Iran1 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Who's Who in the World
* Outstanding People of the 20th Century‎
* Dictionary of International Biography
* Prominent Tajik Figures of the 20th Century‎

Dış bağlantılar
---------------

* Bashiri working papers on Central Asia and Iran1 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Iraj Bashiri biography29 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Works available by Iraj Bashiri at Amazon.com

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 98047737
* GND: 1101220945
* ISNI: 0000 0000 8473 3615
* LCCN: n50018402
* NLI: 987007463075605171
* NTA: 070194300
* SUDOC: 249827417
* VIAF: 113746543
* WorldCat: lccn-n50018402

 |