**Abdullah bin Hâzim es-Sülemî** (ö. 692), 662 ile 665 yılları arasında ve yine 683'ün sonlarında Horasan'ın Emevi valisiydi, sonra 684 ile ölümü arasında aynı ilin sözde Zübeyr valisiydi.

Hayatı
------

### Erken kariyeri

Abdullah bin Hâzim, Banu Sülemî kabilesinden Hâzim bin Zabyan ve eşi Ajla'nın oğluydu. 651/52'de, Horasan'a ilk Müslüman seferi sırasında, Abdullah bin Amir, İbn Hazim'i Arap ordusunun ileri muhafızlarının komutasına verdi ve ardından İbn Hazım, Serahs kasabasını ele geçirdi. Daha sonra Halife Osman (h. 644-656) tarafından İbn Hazım'ın baba tarafından kuzeni Kays bin el-Haytham es-Sülemî ile birlikte Nişabur valisi olarak atandı. Saltanatının sonlarına doğru Osman, Basra'nın doğusundaki idari bölgeleri, Kays valiliği altında Basra'ya bağlı olarak kalmasına rağmen, Horasan'ın tek vilayetinde birleştirdi. Kays, İbn Hazım'ı Basra valisi İbn Amir'in elçisi yaptı.

Tarihçi Taberî'ye göre İbn Hazım, İbn Amir'den Kays'ın eyaletten ayrılması durumunda İbn Hazim'i Horasan valisi ilan eden bir belge aldı. Nitekim Ocak 656'da Osman öldürüldüğünde, Kays, Irak'taki durumu araştırmak için Horasan'dan ayrıldı ve o yıl Halife Ali (h. 656-661) tarafından görevden alınana kadar İbn Hazim'e eyalet üzerinde yetki verildi.

Abdullah ibn Amir, 656'da Basra valisi olarak yeniden görevlendirildi. Kays Horasan valisi yapılırken, İbn Hazım ve Abd al-Rahman ibn Samura'yı Müslüman yönetimini yeniden tesis etmek için Belh ve Sistan'a gönderdi. Kays, vilayeti kontrol edemediğini kanıtlayınca, 662'de Karin'de bir isyanı bastıran İbn Hazım onun yerine geçti. 665'in ortalarında Basra valisi olarak İbn Amir'in yerini alan Ziyâd bin Ebih tarafından 665'te görevden alınana kadar vilayet valisi olarak kaldı.

### Horasan Valiliği

İbn Hazım daha sonra, Halife I. Yezîd (h. 680-683) tarafından Horasan valisi olarak atandığında, 681'de Basra'dan Salim bin Ziyâd'a Horasan'a kadar eşlik eden bir grup Arap aşiret komutanının parçasıydı. Salim, halife Yezid ve oğlu II. Muâviye'nin 683 ve 684'te Emevi yönetiminin çökmesine neden olan art arda ölümlerinin ardından kaçtıktan sonra eyaletin başına İbn Hazim'i bıraktı. İbn Hazım, Mekke merkezli halife Abdullah bin Zübeyr'e biat etti. Önceleri, her ikisi de Banu Bekr kabilesinden gelen Rabi'a kabilesinden birlikler ve Herat ve Merv al-Rudh askeri valilerinin isyanlarıyla mücadele etti. Bastırılmasında, birçok Horasanlı Arap askerinin selamladığı başka bir büyük kabile fraksiyonu olan Banu Tamim'den birlikler ona yardım etti. Marw al-Rudh'ta karargahını alırken, oğlu Muhammed'i Herat'a yerleştirdi. Daha sonra Tamim isyan çıkardı, Herat'ı ele geçirdi ve dikkatlerini İbn Hazim'e çevirmeden önce Muhammed'i öldürdü. Ancak, ona karşı harekete geçmeden önce aralarında anlaşmazlık çıktı ve asi orduları dağıldı.

Halife Abdülmelik komutasındaki Emeviler, Mekke ve Irak'ta İbnü'l-Zübeyr ve kardeşi Mus'ab'ı yenip öldürdüklerinde İbn Hazım'ın Horasan'daki konumu güçlüydü. Böylece, 692'de, yedi yıl daha valilik teklif edilmesine rağmen, Abdülmelik talep ettiğinde ona biat etmeyi reddetti. Cevap olarak Abdülmelik, Horasan valiliği karşılığında İbn Hazim'i ortadan kaldırmayı kabul eden Tamim'in hizip lideri Bukayr bin Visah el-Sadi ile ittifaka girdi.

#### Ak Hun İttifakı (MS 689)

 AH 69 (MS 688) tarihli *Abdullah bin Hâzim*'in bir Sasani-Arap parasının Ak Hun kopyası. Kenar boşluğunda: Başı taçlı bakan bir Ak hun damgası ve geç bir Ak Hun tamgha. MS 700 dolaylarında.
MS 689 civarında, Badgis'in Akhun hükümdarı ile Zübeyr Horasan valisi Abdullah bin Hâzim es-Sülemî'nin oğlu Arap asi Musa bin Abdullah bin Hâzim, Emevi Halifeliğinin güçlerine karşı bir ittifaka girdi. Ak Hunlar ve müttefikleri 689'da Tirmiz'i ele geçirdiler, Arapları püskürttüler ve Araplar tarafından "Akhunların karargahı" (*dār mamlakat el-Hayāṭela*) olarak tanımlanan Tirmiz başkentleri olmak üzere kısa bir süre için Horasan'ın tüm bölgesini işgal ettiler.

### Abdullah bin Hâzim'in ölümü (MS 692)

692'nin sonundan bir süre önce İbn Hazım, oğlu Musa'nın Tirmiz'deki müstahkem kalesine giderken Bukayr ibn Abdallah'ın birlikleri tarafından durduruldu ve öldürüldü. Taberî'ye göre, rakip Tamimi komutanı Bahir bin Varka'nın birlikleri, Merv'in kuzeyindeki Shahmighad köyünde İbn Khazim'i öldürdü, ancak Bukayr, İbn Hâzim'in kopmuş kafasını ele geçirdi ve cinayetin sorumluluğunu üstlenerek Abdülmelik'e gönderdi. İbn Hazim'in ölmeden önce, kardeşi İbn Hazım'ın daha önce infaz ettiği bir kabile üyesi olan katiline tükürdüğü ve meydan okurcasına kendisinin Mudar aşiret konfederasyonunun şefi olduğunu, katilin erkek kardeşinin ise sadece bir köylü olduğunu haykırdığı bildirildi. Kabilesinden bir şair, kaybının yasını tuttu ve "Artık sadece havlayan köpekler kaldı. Senden sonra yeryüzünde aslan kükremesi yoktur". Gerçekten de, İbn Hazım'ın kariyeri, tarihçi H. A. R. Gibb'in "birçok ayrıntıyı kesin olarak belirlemeyi zorlaştırdığını" iddia ettiği, askeri hünerini öven destanlarda ölümünden sonra kronikleştirildi.

#### Araplar Horasan'ın kontrolünü yenilemesi (MS 704)

Yezid bin Mühelleb yönetimindeki Emevi Halifeliği Arapları, 704'te Tirmiz'i yeniden ele geçirdiler. Badgis Ak Hun hükümdarı Nezak Tarkan, 709'da nominal hükümdarı olarak Toharistan Yabguluğu yanında diğer beyliklerin de desteğiyle yeni bir isyan başlattı. 710'da Kuteybe bin Müslim, Toharistan üzerinde Müslüman kontrolünü yeniden kurmayı başardı ve af vaatlerine rağmen Haccâc bin Yûsuf es-Sekafî'nin emriyle idam edilen Nizak Tarkan'ı yakalarken, Yabghu Şam'a sürgün edildi ve orada rehin olarak tutuldu.

İbn Hazım'ın torunu Salim bin Sülayman, 722'den 724'e kadar Horasan valisi olan Müslim bin Said el-Kilabi'nin yardımcı komutanıydı.

Kaynakça
--------

Özel

1. 1 2 3 4 5 6  Humphreys 1990, pp. 36–37
2. 1 2 3 4  Gibb 1960, p. 47.
3. ↑  Howard 1991, p. 186.
4. ↑  Bosworth, C. E. (1995). "Salm b. Ziyād b. Abīhi". Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P.; Lecomte, G. (Ed.). *The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume VIII: Ned–Sam* (İngilizce). Leiden: E. J. Brill. s. 997. ISBN 978-90-04-09834-3.
5. ↑  Ja’fariyan, Rasul (2014). *History of the Caliphs* (İngilizce). Lulu Press, Inc. s. 1020. ISBN 9781312541085. [*ölü/kırık bağlantı*]
6. ↑  "CNG Coins". 30 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2022.
7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Zakeri 1995, p. 230.
8. ↑  Fishbein 1990, p. 209.
9. 1 2 3  Kennedy 2007, pp. 240–241.
10. 1 2  Beckwith 2009, s. 132.
11. 1 2  Bosworth, C.E. "BĀḎḠĪS". *Encyclopaedia Iranica*. 29 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2022.
12. ↑  Kennedy 2007, ss. 243–254.
13. ↑  Fishbein 1990, pp. 210–211.
14. ↑  Kennedy 2007, p. 241.
15. ↑  Gibb 1960, p. 48.
16. ↑  Grenet, F. "NĒZAK". *Encyclopaedia Iranica*. 29 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2022. Citing Tangshu XLIII, B, pp. 6–9 and Chavannes, Documents, p. 69, n. 2
17. ↑  Gibb 1923, ss. 36–38.
18. ↑  Shaban 1970, ss. 66–67.
19. ↑  Esin, E. (1977). "Tarkhan Nīzak or Tarkhan Tirek? An Enquiry concerning the Prince of Badhghīs Who in A. H. 91/A. D. 709–710 Opposed the 'Omayyad Conquest of Central Asia". *Journal of the American Oriental Society*. **97** (3). s. 330. doi:10.2307/600737. ISSN 0003-0279. JSTOR 600737.
20. ↑  Blankinship 1989, p. 10.

Genel
* Blankinship, Khalid Yahya, (Ed.) (1989). *The History of al-Ṭabarī, Volume 25: The End of Expansion: The Caliphate of Hishām, A.D. 724–738/A.H. 105–120*. SUNY series in Near Eastern studies. (İngilizce). Albany, New York: State University of New York Press. ISBN 978-0-88706-569-9.
* Gibb, H. A. R. (1960). "ʿAbd Allāh ibn Khāzim". Gibb, H. A. R.; Kramers, J. H.; Lévi-Provençal, E.; Schacht, J.; Lewis, B.; Pellat, Ch. (Ed.). *The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume I: A–B* (İngilizce). Leiden: E. J. Brill. ss. 47–48. OCLC 495469456.
* Beckwith, Christopher (2009). *Empires of the Silk Road*. Princeton University Press.
* Shaban, M. A. (1979). *The Abbasid Revolution*. Cambridge University Press. ss. 160-161. ISBN 0-521-29534-3.
* Fishbein, Michael, (Ed.) (1990). *The History of al-Ṭabarī, Volume 21: The Victory of the Marwānids, A.D. 685–693/A.H. 66–73*. SUNY series in Near Eastern studies. (İngilizce). Albany, New York: State University of New York Press. ISBN 978-0-7914-0221-4.
* Howard, I.K.A. (Ed.) (1991). *The History of al-Ṭabarī, Volume 19: The Caliphate of Yazīd ibn Muʿāwiyah, A.D. 680–683/A.H. 60–64*. SUNY series in Near Eastern studies. (İngilizce). Albany, New York: State University of New York Press. ISBN 978-0-7914-0040-1.
* Humphreys, R. Stephen, (Ed.) (1990). *The History of al-Ṭabarī, Volume 15: The Crisis of the Early Caliphate: The Reign of ʿUthmān, A.D. 644–656/A.H. 24–35*. SUNY series in Near Eastern studies. (İngilizce). Albany, New York: State University of New York Press. ISBN 978-0-7914-0154-5.
* Kennedy, Hugh (2007). *The Great Arab Conquests: How the Spread of Islam Changed the World We Live In* (İngilizce). Philadelphia, Pennsylvania: Da Capo Press. ISBN 978-0-306-81740-3.
* Shaban, M. A. (1970). *The ʿAbbāsid Revolution*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-29534-3.
* Zakeri, Mohsen (1995). *Sasanid Soldiers in Early Muslim Society: The Origins of 'Ayyārān and Futuwwa*. Otto Harrassowitz Verlag. ISBN 9783447036528.
* Gibb, H. A. R. (1923). *The Arab Conquests in Central Asia* (İngilizce). Londra: The Royal Asiatic Society. OCLC 499987512.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* TDVİA: abdullah-b-hazim

 |