**Selim Ali Selam** (Arapça: سليم علي سلام *Abu Ali Salam* olarak da bilinir; 1868–1938) Arap siyasetçi.

20. yüzyılın başında Beyrut'ta, Meclis-i Mebusan III.(5) dönem Beyrut mebusluğu, Beyrut Belediyesi Başkanı ve Müslüman Hayırseverler Cemiyeti (el-Makassed) Başkanı da dahil olmak üzere çok sayıda kamu görevinde bulunan önemli bir şahsiyettir. Osmanlı İmparatorluğu'nun adem-i merkezileştirilmesi ve modernleştirilmesi çağrısında bulunan *Beyrut Reform Hareketi*'nin lideriydi ve aynı zamanda 1913'te Paris'te toplanan ve Arap ulusal taleplerini formüle eden Birinci Arap Kongresi Yürütme Komitesi'nin bir üyesiydi. Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı siyasi baskısına ve savaş sonrası dönemde Fransız Mandası'na karşı çıktı. Aydınlanmış bakış açısı ve çağdaşlarıyla etkili bir şekilde iletişim kurma yeteneği ile öne çıktı. Osmanlı asilzade *Bey* unvanını aldı. Bugün Beyrut'ta bir ana caddeye onun adı verilmiştir.

Erken dönem
-----------

Selim Ali Selam oğulları ile birlikte
Selam, önce Fransızca eğitim görülen bir Hristiyan misyoner okuluna, ardından Türkçe eğitim görülen bir Osmanlı okuluna gönderildi. Babasın yedi yaşındayken öldü ve bu noktada aile işini devraldı. İki yıl sonra, Beyrut'ta aynı anda müftü, kadı ve nakıb el-eşraf (Peygamber Muhammed'in soyundan gelenlerin tarikatının başı) görevlerinde bulunan Ahmed el-Agharr'ın torunu Gülsüm Barbir ile evlendi. Birlikte on iki çocukları oldu: Ali, Muhieddine, Fatima, Muhammed, Anbara, Misbah, Omar, Saeb, Abdallah, Fuad, Malik ve Rasha.

Selam, çoğunlukla Beyrut'un liman bölgesinde bulunan ofisinden temel gıda ticareti yapan başarılı bir tüccar oldu. Ayrıca çeşitli inşaat ve tarım projeleri üstlendi. Geldiği ekonomik konum nedeniyle 1895'te Ticaret Odası üyeliğine, 1900'de Ziraat Bankası Başkanlığı'na, 1903'te Ticaret Mahkemesi Başkan Yardımcılığına atandı.

Modern görünümüyle dikkat çeken Beyrutlu
----------------------------------------

Fransa'nın Beyrut Başkonsolosu M. Couget, 16 Mayıs 1913 tarihli Fransız Dışişleri Bakanı'na hitaben yazdığı bir yazının ekinde Salim Salam'ı şöyle tarif etmiştir:

> Daha yaygın olarak Abu Ali olarak adlandırılan Selim Salam, kaba bir dili olan ancak bir o kadar renk ve lezzet dolu olan sert Beyrutlulardan biridir. Zekası tamamen dikkat çekicidir. Konuşması basit olsa da anlamlı ve son derece ikna edicidir. Tüm kişiliği güç, cesaret ve kararlılık yayıyor. Kendini nerede bulursa bulsun, üstünkörü eğitimine rağmen her zaman toplantının kalbi ve ruhudur. Kendi dindaşları ve hatta başkaları üzerindeki etkisi yadsınamaz. Bu adam özgür bir ülkede doğup büyümüş olsaydı, kesinlikle biri olacaktı. Zorlayıcı spekülasyon onun özel özelliğidir. Bir zamanlar sakin ve düz finansal sulardayken, diğerinde milyonlara doğru yelken açmaktadır. Şu anda, bazı küçük iniş çıkışlara rağmen iyi bir ilerleme kaydediyor gibi görünüyor. Kısacası, o gerçek bir erkek ve eşsiz bir liderdir.
> 
> 

Önde gelen Lübnanlı tarihçi Kamal Salibi'ye göre, "Yüzyılın başında Beyrut'un Müslüman ileri gelenleri arasında çok az kişi hemcinsleriyle Salim Ali Salam kadar kolay ve rahat bir şekilde iletişim kurabiliyordu." Salibi şöyle açıkar: onun bilgisi veya katılımı olmadan şehir, sancak veya vilayet bir şey zor gerçekleşirdi." Salibi, Selam'ı "son derece modern bir bakış açısına sahip, temkinli ve kurnaz ancak açık fikirli ve önyargıdan tamamen yoksun, yeni fikirlere açık, saldırgan ve fırsatları iyi değerlendirme yeteneğine sahip, doğuştan pozitivist, ilerlemeye inanan bir adam ve uzman bir Gordion Düğümü çözücüsüdür." şeklinde tanımlar.

Salibi şöyle devam eder: "Ebu Ali sosyetede yükselirken, ortak teması kaybetmemeye özen gösteriyordu... Akranları şehir dışında lüks konaklar inşa etmek için yarışırken, Ebu Ali babasının Museytiba'daki evini yeniden biçimlendirip büyüttü ve daha sonra buna üçüncü kat ilaveleri yaptı, artık mahalleye hakim oldu... Oğulları ve kızları kendilerini mahalleyle özdeşleştirmeye ve mahalleyi yakından tanımaya teşvik edildiler... Mahallenin erkekleri sorunlarıyla ona geldi; Ramazan ayı boyunca onları sofrasında oruç açmaya davet ederdi."

Salibi ayrıca şunları da aktarır: "Ebu Ali, el-Musaytiba'nın sosyal kısıtlamalarından kaçmadı, ancak kişisel olarak çekingen değildi, özgüven doluydu ve cüretkardı ve geleneksel olarak dindar olmasına rağmen tamamen fanatiklikten uzaktı. Müslüman Beyrut'un kalbindeki ana üssünden, şehrin Rum Ortodoks başpiskoposu ve Eşrefiyye'nin önde gelen Hristiyan ileri gelenleriyle samimi dostluklar geliştirdi; büyüyen oğullarıyla birlikte gayri resmi olarak onları ziyaret etmek için ata binerdi ve karşılığında onlardan gayri resmi ziyaretler alırdı. Çocukken babası, zorunlu kilise hizmetlerine katılmak anlamına gelse bile, bir Müslümanın bir Hristiyan okulunda modern eğitim almasının yanlış olmadığını ona açıkça belirtmişti; şimdi kendi oğullarını daha muhafazakar Müslüman arkadaşlarının şiddetli itirazlarına karşı Suriye Protestan Koleji'ne [günümüzde Beyrut Amerikan Üniversitesi] gönderdi. Dahası, bir Rum Katolik rahip, oğullarına Fransızca öğretmek için düzenli olarak evine gelirdi ve günün önde gelen Maruni edebi şahsiyetlerinden biri olan Abdallah el-Bustani, kızı Anbara'ya Arap dili ve edebiyatı dersleri verirdi. 1910'da Ebu Ali eşi görülmemiş bir adım daha attı: en büyük oğlu Ali'yi İngiltere'de ziraat mühendisliği okumak için gönderdi."

Salibi'ye benzer şekilde, Lübnanlı bir gazeteci ve 2005'te suikaste uğrayan Beyrut'un önde gelen tarihçisi Samir Kassir, Salim Salam'ın "Beyrut'un en görünür adamı... tüm kamu girişimlerinin kavşağında bulunan ve Beyrut'ta ve tüm vilayette olanlardan haberdar olan müreffeh bir adam" olduğunu yazmıştır. Yüzyılın başındaki toplumsal gelişme açısından, Kassir, "tüm dönüşümlerin en büyüğü, Selim Selam'ın bir halk figürü olarak ortaya çıkışının ve onun yaşam tarzının getirdiği dönüşüm olduğunu" açıklar. ealam, "zarafetli ve asil bir duruşa sahip, toplum içinde her zaman Osmanlı fesi giyerken Avrupa tarzında giyinmiştir."

Selim Ali Selam, 1925'te Londra'daki Richmond Park'ta Irak Kralı I. Faysal ile birlikte, Selim'in oğlu Saeb Salam ve kızları Anbara ve Rasha ile birlikte. Anbara, o sırada Beyrut'ta hüküm süren sosyal geleneklerin aksine, zarif bir çan şapka ve diz üstü etek giyiyor.
"Selim Selam, geleneksel erdemlerin ve yeni değerlerin bir karışımını somutlaştırdı. Hayatı boyunca, dini ritüelleri günlük olarak yerine getirmesi ve kutsal metinleri okumasıyla kanıtlanan bir dindarlığı sürdürürken, aynı zamanda sosyal çevresinin muhafazakarlığını yumuşatan bir zihin açıklığı sergileyecekti." demektedir.

Kassir ayrıca, "Selim Selam'ın arkadaş seçimi, Osmanlı İmparatorluğu'nun talihsizlikleri ve Batı nüfuzunun Müslüman toplumun istikrarını bozmasıyla toplumsal gerilimlerin yoğunlaştığı bir zamanda dini hoşgörünün kanıtıydı. Selam, hem Beyrut Ortodoks başpiskoposu Monsenyör Misarra hem de Cebel-i Lübnan Sancağı idari konseyinin Maruni başkanı Habib Paşa el-Saad ile sağlam ilişkiler kurduğu bir noktaya geldi." diye açıklar. Salim Salam ve Hristiyan cemaatinin liderleri arasında var olan derin güvenin kanıtı olarak Kassir "Beyrut'un Ortodoks piskoposu bir yolculuğa çıkmaya hazırlanırken, cemaatinin ileri gelenlerine, yokluğunda Selim Selam'ın hükmüne uymaları talimatını verdi." örneğinin verir.

Kassir ayrıca Selim Selam'ın en büyük kızı Anbara'nın "1920'lerde Lübnan'da başı açık dolaşan ilk Müslüman kadın olacağını" ve "bu arada küçük kız kardeşi ile birlikte Londra'ya okumak için gönderildiğini" anlatır; orada kaldığı süre boyunca çekilmiş bir fotoğrafta Anbara, babası, erkek kardeşi Saeb ve Irak Kralı I. Faysal ile birlikte zarif bir çan şapka ve diz üstü etek etek giymektedir - Selam'ın Beyrut'ta hüküm süren toplumsal geleneklere karşı çıkarak kadınların peçeyi kaldırması fikrini hemen kabul ettiğinin kanıtıdır." Anbara, otobiyografisinde, peçeyi ilk kez kaldırmadan önce babasıyla görüştüğünü, onun hakkında verdiği bir konferansta kamuoyuna ilk kez danıştığını ortaya koyuyor. İngiltere'deki zamanının izlenimlerini ve ona uygun gördüğü gibi yapmasını söylediğini yazmıştır.

Beyrut Belediye Başkanlığı
--------------------------

Salim Selam, 1908'de Beyrutlu bir yerelin elde edebileceği ülkedeki en yüksek makam olan Beyrut Belediyesi'nin başkanı oldu. Aynı zamanda Beyrut Vilayeti'nin yönetim kurulu üyesiydi.

Anılarında, göreve başladığında belediyenin "kasasında para olmaması, borçların biriktiği, yolların çok kötü durumda olması, maddi ve manevi temelin erozyona uğraması nedeniyle, belediyenin zor durumda olduğunu anladığını anlatır."

Görev süresi, kapsamlı reformlar ve şehrin günlük ihtiyaçlarına uygulamalı bir yaklaşımla damgasını vurdu.

Müslüman Hayırseverler Cemiyeti (el-Makassed) Başkanlığı
--------------------------------------------------------

Selim Selam 1909'da Beyrut Müslümanları arasında modern eğitimi teşvik eden önde gelen bir hayır kurumu olan el-Makassed'in başkanı oldu.

Salibi'ye göre, "Ebu Ali'nin başkanlığındaki yeni el-Makassed kurulu, cemiyet için yeni tüzükler hazırlamaya, onun tam olarak yasal olarak tanınmasını sağlamaya ve çeşitli mülklerini kendi adına resmi olarak kaydettirmeye başladı. Okulları sonra yeniden düzenlendi: Zuqaq al-Blat'ta bir Dürzi, Arif Bey Nakad'ın müdürlük yaptığı bir erkek okulu; ve müdür olarak bir Protestan, Julia Tu'ma ile bir Protestan olan Hawuz al-Wilaya'da kız okulu kuruldu. Güçlü itirazlara karşı hareket etmek ve yeni Makasid okullarına Müslüman olmayanları (bir Dürzi ve bir Hristiyan) göreve uygun hiçbir Müslüman bulamadığında atamak Ebu Ali'nin tipik bir örneğiydi."

Selim Selam'ın biyografisini yazan Hassaan Hallak'a göre, "Başkanlığı sırasında Salim Selam, yüksek öğrenim görmüş kişileri işe alarak hem pedagojik yöntemler açısından hem de öğretmen ve müdürlerin kalitesi açısından el-Makassed okullarındaki eğitimi geliştirdi. dereceler ve uzmanlık becerileri… Yıllarca açığın ve bozulmanın yükünü çektikten sonra 1912'de örgütün uygulamalarını da geliştirerek 180 bin kuruyu aşan gelirlerini artırdı."

Beyrut Reform Hareketi Liderliği
--------------------------------

(Beyrut) Reform Hareketi'nin 12 Ocak 1913'te belediye binasında gerçekleştirilen ve bazen Beyrut Reform Cemiyeti olarak da adlandırılan açılış toplantısında, Petro Trad ile birlikte hareketin icra memuru olarak Selim Selam seçildi; Ayoub Tabet sekreter olarak seçildi.

Reform Hareketi, Arap eyaletlerinin iç işlerinin yerel halkın eline bırakılmasını ve her eyaletteki Avrupalı danışmanlara güvenmeyi savundu. Salam, Reform Hareketi'nin başlangıcından bir yıl önce el-İttihad el-Osmani'de yayınlanan bir makalesinde bu yaklaşımı zaten istemişti.

Hareketin talep ettiği reformlar arasında, vilayetin yerel olarak seçilmiş Genel Kuruluna, ticaretten sanayi ve tarıma kadar ekonominin herhangi bir yönü ile ilgili genel kalkınma projelerini üstlenmek üzere anonim şirketlerin kurulması için lisans verme hakkı verilmesi de yer alıyor. sanayiye, tarıma. Açıkça, hem Müslümanlar hem de Hristiyanlar olan Beyrut sakinleri, son derece merkezileşmiş Osmanlı yönetiminin ticari faaliyetlerini engellediğini hissettiler.

Birinci Arap Kongresi Yürütme Kurulu Üyeliği
--------------------------------------------

Birinci Arap Kongresi 18 Haziran 1913'te Paris'te Société de Géographie'de toplandı. Selim Selam, Beyrut'tan üç Müslüman ve üç Hristiyan'dan oluşan heyetin bir parçasıydı ve Kongre Yürütme Kurulu üyeliğine seçildi.

Kongre, kısmen, Jön Türklerin 1908'de iktidara gelmesiyle yoğunlaşan Osmanlı baskısına tepki olarak kuruldu. Kongre şunları talep etti: Arapçanın Arap vilayetlerinde resmi dil haline getirilmesi, belirli zamanlar dışında Arap askeri birliklerinin kendi vilayetlerinde istihdam edilmesi ve yerel Arap eyalet hükümetlerine daha fazla yetki verilmesi. Tarihçiler Arap milliyetçiliğinin tam olarak ne zaman başladığı konusunda anlaşamasalar da, 1913 Arap Kongresi, ayrı bir Arap kimliğinin kristalleşmesi ve ifadesi açısından bir dönüm noktası oldu.

Selam ayrıca, Fransa Dışişleri Bakanı Stéphen Pichon'a ve Osmanlı İmparatorluğu hükümdarı V. Mehmed'e pozisyonlarını iletmek üzere Kongre tarafından seçilen heyetin bir parçasıydı. 2 Eylül 1913'te Beyrut'a coşkulu bir kalabalığın karşılaması ile döndü.

Meclis-i Mebûsan üyeliği
------------------------

Meclis-i Mebûsan Beyrut mebusu Selim Ali Selam'ın kimlik kartı
9 Nisan 1914'te Selim Selim, Michel Sursock ve Kamel al-Asaad ile aynı listede ve Rida Al Solh başkanlığındaki bir listeye karşı Beyrut'tan Meclis-i Mebûsan'a mebus seçildi.

Selim Selam, Meclis-i Mebûsan'da bir Arap Blok'u oluşturmak için çabaladı. Anılarında şöyle yazar: "Üst katı oturmak, alt katı Arap milletvekillerinin buluşması için kullanmak niyetiyle Boğaz'da güzel bir ev kiraladım... ama savaşın [I. Dünya Savaşı] patlak vermesi her şeyi alt üst etti."

Selam'ın meclisde savaş öncesi son oturumuna yaptığı en önemli katkı, Arap vilayetlerinde kadınların eğitimi de dahil olmak üzere halk eğitimine daha fazla önem verilmesini talep ettiği uzun bir konuşmaydı:

"Yurtdışında eğitime yapılan harcama ile bizim yaptığımız harcamayı karşılaştırırsak, onların ilerlemesinin ve geri kalmamızın sebepleri, başarıları ve gerilememizin sebepleri ortaya çıkacaktır… Seçmenlerim adına söylüyorum ki ben; eğitime harcanacak her türlü vergiyi kabul etmek için gönderildiler... Kız okullarına gelince, onlar hakkında ne söyleyebilirim?... Kadınlar, ziraatin temel dayanağı (al-hayat al-adabiyya) ve toplumun temel direkleridir (al-haya al-ictimaiyya); onlar geri kalırken, bütün ulus geri olacaktır."

Osmanlı Siyasi Baskısına Muhalefeti
-----------------------------------

Selim Ali Selam, Eylül 1933'te Bağdat'a giden Lübnan heyeti adına Irak Kralı I. Faysal için cenaze konuşması yapıyor.
Selim Selam, birçok Arap milliyetçisinin 6 Mayıs 1916'da Şam ve Beyrut'ta asılmasından da Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı dördüncü ordusunun komutanı Cemal Paşa'nın uyguladığı siyasi baskıya şiddetle karşı çıktı. Beyrut'ta asıldıkları yerin adı o zamandan beri *Şehitler Meydanı* olarak değiştirildi.

Hatıralarında Selim Selam şunları yazmıştır:

> Cemal Paşa intikam seferine yeniden başladı; Arap şahsiyetlerinin çoğunu devlete ihanetle suçlayarak hapse atmaya başladı. Gerçek niyeti, Arapların bir daha asla bir güç olarak ortaya çıkmamaları ve kimsenin haklarını talep etmemesi için düşünceli kafaları kesmekti... [İstanbul'dan] Beyrut'a döndükten sonra Cemal Paşa'yı karşılamak için Şam'a çağrıldım... Trene bindim... ve Aley'e varınca, Şam'a götürülmeleri için bütün trenin oradaki mahkûmlara ayrıldığını gördük... Onları görünce anladım ki, onları idam etmek için Şam'a götürüyor. O halde... Kendi kendime dedim ki: Ben bu kasapla memleketin ileri gelenlerini boğazlayacağı gün nasıl görüşeceğim? Ve onunla nasıl konuşabileceğim?... Şam'a vardığımda, aynı akşam, hiçbir şey olmadan önce onu görmek için çok uğraştım ama başarılı olamadım. Ertesi sabah her şey bitmiş ve Aley'den getirilen ileri gelenler darağacına asılmıştı.
> 
> 

Osmanlı yönetiminden giderek daha fazla hayal kırıklığına uğrayan Salam, 1916'da Mekkeli Şerif Hüseyin tarafından başlatılan ve daha sonra Irak Kralı I. Faysal olacak olan oğlu Emir Faysal tarafından yönetilen Arap İsyanı'nı destekledi.

Birinci Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle birlikte Salam, Ahmed Muhtar Bayhum ve Alfred Sursock ile birlikte Beyrut'un Osmanlı valisi İsmail Hakkı Bey'i görmeye gitti. Müzakereler bütün gece sürdü, ama sonunda valiyi şehri terk etmeye ikna etmeyi başardılar. 1 Ekim 1918 sabahı saat altıda, Selam'ın oğullarından biri tarafından sınırlara kadar eşlik edildi.

Fransız mandasına Muhalefeti
----------------------------

Selim Ali Selam, Mart 1936'da *"Sahil ve Dört Bölge Konferansı"*'nda yaptığı konuşmada
Osmanlı valisinin ayrılmasıyla Beyrut'ta bir Arap hükümeti ilan edildi. Samir Kassir, Ömer Da'uq başkanlığındayken Selam'ın "6 Ekim'de Sérail'de Arap renklerinin yükseltildiği törene başkanlık eden güçlü adam olarak kaldığını gözlemler. Faysal'ın Beyrut ve Cebel-i Lübnan'ın genel valisi olarak atadığı Şükrü Ayubi'yi ağırlamak için şehri ziyaret etti. Ertesi gün Ayubi'yi Musaytbeh'deki evinde kabul eden Selam, Mutasarrıflık'ın feshedilen idari konseyinin başkanı olan arkadaşı Habib Paşa es-Saad'ı, Cebel-i Lübnan valisi olarak görev yapmasına izin verildi. Saad, aynı gün daha sonra Baabda'daki sarayda Arap renklerinin kaldırılmasından önce gerçekleşen bir tören sırasında Faysal'a biat etti." 10 Ekim'de Fransız ordusu Beyrut şehrine girdi, hükümetin kontrolünü ele geçirdi ve Arap bayrağını indirdi.

Fransız mandasının açık sözlü bir muhalifi olarak Salam iki kez tutuklandı: biri 1919'da 4 ay hapsedildiğinde ve ikincisi 1922'de kuzey Lübnan'daki Duma köyüne 5 ay sürgüne gönderildiğinde.

Kasım 1933 ve Mart 1936'da *"Sahil ve Dört Bölge Konferansı"* (Mu'tamarat Al-Sahel) adlı iki halk meclisi düzenledi, Fransız yönetimini kınadı ve bağımsızlık ile Arap birliği çağrısında bulundu.

Kaynakça
--------

1. ↑  Salibi, K. (1976). Beirut under the Young Turks: As Depicted in the Political Memoirs of Salim Ali Salam (1868–1938). In J. Berque, & D. Chevalier, Les Arabes par leurs archives: XVIe-XXe siecles (p. 197). Paris: Centre National de la Recherche Scientifique.
2. ↑  Salam, S. (1982). Muzakkarat Salim Salam (Memoirs of Salim Salam). (p. 15) (H. A. Hallak, Ed.) Beirut: Dar Al Jamiiya.
3. ↑  See Adel Ismaïl, "Documents diplomatiques et consulaires relatifs à l'Histoire du Liban et du Proche-Orient du XVIIe siècle à nos jours. Première partie, Les sources françaises, Tome 20 (Consulat Général de France à Beyrouth, 1913 - 1914), pp. 106-107.
4. ↑  Salibi, K. (1976). Beirut under the Young Turks: As Depicted in the Political Memoirs of Salim Ali Salam (1868–1938). In J. Berque, & D. Chevalier, Les Arabes par leurs archives: XVIe-XXe siecles (pp. 193). Paris: Centre National de la Recherche Scientifique.
5. ↑  Salibi, K. (1976). Beirut under the Young Turks: As Depicted in the Political Memoirs of Salim Ali Salam (1868–1938). In J. Berque, & D. Chevalier, Les Arabes par leurs archives: XVIe-XXe siecles (pp. 194). Paris: Centre National de la Recherche Scientifique.
6. ↑  Salibi, K. (1976). Beirut under the Young Turks: As Depicted in the Political Memoirs of Salim Ali Salam (1868–1938). In J. Berque, & D. Chevalier, Les Arabes par leurs archives: XVIe-XXe siecles (p. 194). Paris: Centre National de la Recherche Scientifique.
7. ↑  Salibi, K. (1976). Beirut under the Young Turks: As Depicted in the Political Memoirs of Salim Ali Salam (1868–1938). In J. Berque, & D. Chevalier, Les Arabes par leurs archives: XVIe-XXe siecles (p. 198). Paris: Centre National de la Recherche Scientifique.
8. ↑  Salibi, K. (1976). Beirut under the Young Turks: As Depicted in the Political Memoirs of Salim Ali Salam (1868–1938). In J. Berque, & D. Chevalier, Les Arabes par leurs archives: XVIe-XXe siecles (p. 198-9). Paris: Centre National de la Recherche Scientifique.
9. ↑  Kassir, S. (2003). Histoire de Beyrouth. (p. 242) Paris: Fayard. (Ayrıca İngilizce çeviriside mevcuttur: Kassir, S. (2010). Beirut. (M. Debevoise, Trans.) Berkeley: University of California Press.)
10. ↑  Kassir, S. (2003). Histoire de Beyrouth. (pp. 243) Paris: Fayard.
11. 1 2  Kassir, S. (2003). Histoire de Beyrouth. (p. 244) Paris: Fayard.
12. ↑  Kassir, S. (2003). Histoire de Beyrouth. (pp. 245) Paris: Fayard.
13. ↑  Kassir, S. (2003). Histoire de Beyrouth. (p. 279) Paris: Fayard.
14. ↑  Khalidi, A. S. (1978). Jawla Fi Azzikrayat Bayna Loubnan wa Filastin (A Tour of Memories between Lebanon and Palestine). (p. 15) Beirut: Dar An-Nahar.
15. ↑  Kassir, S. (2003). Histoire de Beyrouth. (p. 245) Paris: Fayard.
16. ↑  Khalidi, A. S. (1978). Jawla Fi Azzikrayat Bayna Loubnan wa Filastin (A Tour of Memories between Lebanon and Palestine). (p. 147-150) Beirut: Dar An-Nahar.
17. ↑  Salam, S. (1982). Muzakkarat Salim Salam (Memoirs of Salim Salam). (pp. 14) (H. A. Hallak, Ed.) Beirut: Dar Al Jamiiya.
18. ↑  Salam, S. (1982). Muzakkarat Salim Salam (Memoirs of Salim Salam). (pp. 16) (H. A. Hallak, Ed.) Beirut: Dar Al Jamiiya (Ayrıca Türkçe çeviriside mevcuttur: Selim Ali Selam, Beyrut Şehreminin Hatıraları, tercüme: Halit Özkan, İstanbul 2009, s. 137
19. 1 2  Salam, S. (1982). Muzakkarat Salim Salam (Memoirs of Salim Salam). (pp. 15) (H. A. Hallak, Ed.) Beirut: Dar Al Jamiiya.
20. ↑  Salibi, K. (1976). Beirut under the Young Turks: As Depicted in the Political Memoirs of Salim Ali Salam (1868–1938). In J. Berque, & D. Chevalier, Les Arabes par leurs archives: XVIe-XXe siecles (pp. 202). Paris: Centre National de la Recherche Scientifique.
21. ↑  Kassir, S. (2003). Histoire de Beyrouth. (pp. 290) Paris: Fayard.
22. ↑  Salam, S. (22 Ocak 1912). el-İttihad el-Osmani.
23. ↑  Salibi, K. (1976). Beirut under the Young Turks: As Depicted in the Political Memoirs of Salim Ali Salam (1868–1938). In J. Berque, & D. Chevalier, Les Arabes par leurs archives: XVIe-XXe siecles (pp. 206-7). Paris: Centre National de la Recherche Scientifique.
24. ↑  Khalidi, R. (1980). British Policy Towards Syria & Palestine 1906-1914. (pp. 311) Londra: Ithaca Press.
25. ↑  Khalidi, R. (1980). British Policy Towards Syria & Palestine 1906-1914. (pp. 311) London: Ithaca Press.
26. ↑  Kassir, S. (2003). Histoire de Beyrouth. (pp. 293-4) Paris: Fayard.
27. ↑  Kassir, S. (2003). Histoire de Beyrouth. (pp. 244) Paris: Fayard.
28. ↑  Mourtada, Hania (7 Nisan 2013). "Tamam Salam Asked to Form a Government in Lebanon". *The New York Times* (İngilizce). 31 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2021.
29. 1 2  Salibi, K. (1976). Beirut under the Young Turks: As Depicted in the Political Memoirs of Salim Ali Salam (1868–1938). In J. Berque, & D. Chevalier, Les Arabes par leurs archives: XVIe-XXe siecles (p. 211). Paris: Centre National de la Recherche Scientifique.
30. ↑  Salibi, K. (1976). Beirut under the Young Turks: As Depicted in the Political Memoirs of Salim Ali Salam (1868–1938). In J. Berque, & D. Chevalier, Les Arabes par leurs archives: XVIe-XXe siecles (pp. 214). Paris: Centre National de la Recherche Scientifique.
31. ↑  Salam, S. (1982). Muzakkarat Salim Salam (Memoirs of Salim Salam). (pp. 48-49) (H. A. Hallak, Ed.) Beirut: Dar Al Jamiiya.
32. ↑  Kassir, S. (2003). Histoire de Beyrouth. (pp. 296-7) Paris: Fayard.
33. ↑  Salam, S. (1982). Muzakkarat Salim Salam (Memoirs of Salim Salam). (pp. 56) (H. A. Hallak, Ed.) Beirut: Dar Al Jamiiya.
34. ↑  Salam, S. (1982). Muzakkarat Salim Salam (Memoirs of Salim Salam). (pp. 62) (H. A. Hallak, Ed.) Beirut: Dar Al Jamiiya.
35. ↑  Salam, S. (1982). Muzakkarat Salim Salam (Memoirs of Salim Salam). (pp. 81-2) (H. A. Hallak, Ed.) Beirut: Dar Al Jamiiya.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 131991094
* ISNI: 0000 0000 6688 4751
* LCCN: n84170632
* NLI: 987007302258405171
* NTA: 07462539X
* VIAF: 65154391
* WorldCat: lccn-n84170632

 |