**Mehmet Şemsettin Günaltay** (1883, Kemaliye, Erzincan - 19 Ekim 1961, İstanbul), Türkiye Cumhuriyeti'nin 8. başbakanı, tarihçi ve eski Türk Tarih Kurumu başkanı.

Çocukluk ve gençlik
-------------------

Bugünkü adı Kemaliye olan Eğin'de 1883 yılında doğdu. Babası, müderris İbrahim Edhem Efendi, annesi ise Sâliha Hanım idi.
Küçük yaşta İstanbul'a gelerek önce Üsküdar'da Ravza-i Terakki Mektebi'nde, sonra Vefa İdâdîsi'nde okuyarak Cumhuriyet devrinde adı *Yüksek Öğretmen Okulu* olarak değiştirilecek Dârülmuallimîn-i Âliye'ye devam etti. 1905 yılında bu okulun Fen Şubesi'nden birincilikle mezun oldu. Bu arada, özel olarak Arapça ve Farsça derslerine devam ederek dini ilimlerde kendisini yetiştirdi. Ayrıca Fransızca öğrendi.

Kariyeri
--------

### Akademik

Meslek hayatına İstanbul Dârüşşafaka'da *Hendese Muallimliği* (geometri öğretmenliği) ile başlayan Mehmet Şemsettin, daha sonra Kıbrıs İdâdîsi'nde müdür muavinliği ve müdürlük yaptı.

Başarılı bir öğretmen ve iyi bir idareci olan Şemsettin, tabii ilimler okumak üzere Maarif Nezâreti tarafından 1909 yılında İsviçre'nin Lozan Üniversitesi'ne gönderildi.

Bir yıl sonra yurda döndükten sonra, bu defa Midilli İdâdisi'nde ve İstanbul Gelenbevi İdâdîsi'nde müdürlük yaptı. İstanbul Dârülfünunu'nda yapılan 1915 reformu sırasında Edebiyat Fakültesi'nde Türk Tarih ve Medeniyet Tarihi müderrisi olan Mehmet Şemsettin aynı zamanda dönemin en yüksek medresesi sayılan Süleymaniye Medresesi'nde de Dinler Tarihi müderrisi idi.

1919 yılında ise Edebiyat Fakültesi İslâm Kavimleri Tarihi ve Süleymaniye Medresesi İslâm Felsefesi müderrisliklerine tayin olundu.

1924 yılında Dârülfünun İlahiyat Fakültesi'nde İslâm Tarihi ve Fıkıh Tarihi müderrisi ve aynı zamanda Fakülte Sekreteri olmuştu. Ertesi yıl bu fakültede Dekanlık görevine getirildi.

1933 Üniversite Reformu'ndan önce İstanbul Dârülfünunu Edebiyat Fakültesi ile İlâhiyat Fakültesi'nde Türk Tarihi, İslâm Tarihi ve Medeniyet Tarihi dersleri vermekteydi. Milletvekilliği devam etmek suretiyle Dârülfünun'un İstanbul Üniversitesi'ne dönüşmesinden sonra da Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü'nde Orta Çağ Tarihi dersleri vermek üzere *Ordinaryüs Profesör* olarak atandı. Bu sırada Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi kuruldu ve orada da dersler verdi. Ancak Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümünden sonra, Hasan Âli Yücel'in Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı döneminde (1938-1941) ya milletvekilliği ya da hocalığı tercih etmesi istenmiş; bunun üzerine Ord. Prof. Dr. Mehmed Fuad Köprülü (1890-1966) ve Ord. Prof. İsmail Hakkı Uzunçarşılı (1888-1977) ile birlikte hocalıktan ayrıldı ve yalnız siyasetle meşgul oldu.

Bununla birlikte tarihî konulardaki araştırmalarına aralıksız devam ettirdi. Mustafa Kemal'in isteği ile, 1931 yılında Türk Tarih Kurumu adını alan kurumun kuruluşundan itibaren kurucu üyesi oldu ve 1941 yılında bu kurumun başkanlığına seçilerek bu görevini vefat ettiği 1961 yılına kadar 20 yıl sürdürdü.

### Siyasî

1915 yılında İttihat ve Terakki Fırkası'ndan Ertuğrul (Bilecik) mebusu seçilerek Meclis'e girdi. Bu görevi Meclis-i Mebûsan'ın kapatıldığı 1920 yılına kadar sürdü.

Bu sırada Dârülfünun'un ıslahat çalışmalarında da görev aldı. Mütareke günlerinde, İstanbul Dârülfünunu'nda millî davayı kuvvetle savunan ve gençlere yol gösteren beşlıca hocalardan biridir. 1918 yılında Meclis-i Mebusan'da idare memuru oldu.

1920 yılında Teceddüd Fırkası'nın kurucuları arasında bulundu. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin İstanbul teşkilâtında da görevliydi. Bu sırada Mustafa Kemal Paşa'nın emriyle İstanbul'da Cumhuriyet Halk Partisi teşkilâtını kurmaya memur edildi. Daha sonra Kuvâyı Milliye içinde bulunan ve İstanbul Belediye Meclisi Üyeliği ve Reis Vekilliği'ne seçildi. Siyasi hayatının ikinci devresi ise, 1923 yılında Cumhuriyet Halk Fırkası Sivas Milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki görevi ile başladı.

II. Dönem (Ara Seçim), III. IV. V. VI. VII. ve VIII. Dönem Sivas, IX. Dönem Erzincan Milletvekilliği, V. Dönem Teşkîlât-ı Esâsiye Encümeni Reisliği, VI. ve VIII. Dönem TBMM Başkanvekilliği yaptı. 1949 yılında Hasan Saka'nın istifası üzerine başbakanlığa getirildi ve Demokrat Parti iktidarına kadar bu görevini sürdürdü. CHP İstanbul il başkanlığı ve 27 Mayıs 1960 darbesinden sonra Kurucu Meclis Cumhuriyet Halk Partisi Temsilciliği (6 Ocak 1961 - 25 Ekim 1961) de yaptı. 1961 yılında İstanbul senatörü seçildi, ancak göreve başlayamadan öldü.

Eserleri
--------

Fen ve tabii ilimler öğrenimi gördüğü halde, tarihçi olmayı tercih etmiş ve çalışmalarını bu alana yöneltmişti. Tarihçi olması ve İslâmcı görüşte yer almasında Ziya Gökalp'in de etkisi vardı.

Daha çok Yakın Doğu tarihi ile ilgilendi ve Anadolu, Suriye, Filistin, İran ve diğer Ortadoğu ülkelerinin tarihi hakkında pek çok araştırma yaptı.

Yaklaşık otuz kadar olan basılmış eserlerinin yanı sıra Türk Ansiklopedisi'nde müşavir ve yazar olarak çalıştı, Sırât-ı Müstakîm ve Şebilürreşâd'dan başka Darülfünun İlâhiyat Fakültesi Mecmuası, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Türk Tarih Kurumu Belleten, Düşünce ve İslâm dergilerinde de pek çok makale yazdı.

* *Zulmetten Nura*, İstanbul, 1331/1915, 2. basım 1915, 3. basım 1925
* *Hurâfattan Hakîkata*, İstanbul, 1332/1916
* *Fennin En Son Keşfiyâtından*, İstanbul, 1912
* *Mâzîden Âtiye*, İstanbul, 1339/1920-1921
* *Tarih-i Edyân*, İstanbul, 1922
* *Muntehab-ı Kıraat*, İstanbul, 1923
* *İslâm'da Tarih ve Müverrihler*, İstanbul, 1339-1342/1920-1923
* *Felsefe-i Ulâ. İsbat-ı Vacib ve Ruh Nazariyeleri*, İstanbul, 1923
* *İslâm Dini Tarihi*, İstanbul, 1924
* *Mufassal Türk Tarihi*, 5 cilt, İstanbul, 1922-24
* *İran Tarihi. I. Cilt En eski Çağlardan İskender'in Asya Seferine Kadar*, Türk Tarih Kurumu Yayınları; Ankara, 1987.
* *İslam Tarihinin Kaynakları/Tarih ve Müverrihler* adıyla yayımlanmıştır, İstanbul, 1991
* *Felsefe-i Ula İsbat-ı Vacip ve Ruh Nazariyeleri*, İnsan Yayınları; İstanbul, 1994.
* *Hurâfeler ve İslâm Gerçeği*, *Hurâfattan Hakîkata* adlı eserin Ahmet Gökbel tarafından sadeleştirilmişi, İstanbul, 1997
* *Antik Felsefenin İslam Dünyasına Girişi*, Kaknüs Yayınları; İstanbul, 2001.
* *İslam Öncesi Arap Tarihi*, Ankara Okulu Yayınları; Ankara, 2006.

Kişisel hayatı
--------------

Evli ve 2 çocuk babası olan Şemsettin Günaltay, 19 Ekim 1961 tarihinde Ortaköy Şifa Yurdu’nda prostat kanserinden öldü. Cenazesi İstanbul Üniversitesi’nde yapılan bir törenden sonra vasiyeti üzerine Ankara'da Cebeci Asri Mezarlığı’nda kızının yanında toprağa verildi.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Vefa Lisesi - Ünlü mezunlar, Vefalılar Derneği, Devlet Adamları". 24 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ekim 2013.
2. ↑  "Türk Tarih Kurumu - Başkanlarımız - Ord. Prof. Şemseddin GÜNALTAY (17.12.1941-19.10.1961)". 26 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ekim 2013.
3. ↑  "ŞEMSETTİN GÜNALTAY". 3 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ekim 2013.

Dış bağlantılar
---------------

* Popüler Tarih dergisi Şubat 2006 sayısı21 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Portreler - Cumhuriyet dönemi tarihçileri/2 - Ord. Prof. Şemsettin Günaltay - Tarihçi başbakan, Fahameddin Başar, sayfa 40-45
* Türk Tarih Kurumu21 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - Ord. Prof. Şemseddin GÜNALTAY

|
|  |
| Siyasi görevi |
|
| Önce gelen:**Hasan Saka** | **8. Türkiye başbakanı**16 Ocak 1949 - 22 Mayıs 1950 | Sonra gelen:**Adnan Menderes** |
|
| Akademik görevi |
|
| Önce gelen:**Hasan Cemil Çambel** | **Türk Tarih Kurumu Başkanı**17 Aralık 1941 - 19 Ekim 1961 | Sonra gelen:**Şevket Aziz Kansu** |
|

| * g
* t
* d
Türkiye başbakanları (liste) |
| --- |
| Kurtuluş Savaşı dönemi(1920–1923) | 
* Mustafa Kemal Atatürk
* Fevzi Çakmak
* Rauf Orbay
* Fethi Okyar

 |  |
| Cumhuriyet dönemi(1923–2018) | 
* İsmet İnönü
* Fethi Okyar
* İsmet İnönü
* Celâl Bayar
* Refik Saydam
* Ahmet Fikri Tüzer (vekil)
* Şükrü Saracoğlu
* Recep Peker
* Hasan Saka
* Şemsettin Günaltay
* Adnan Menderes
* Cemal Gürsel
* Fahri Özdilek (vekil)
* İsmet İnönü
* Suat Hayri Ürgüplü
* Süleyman Demirel
* Nihat Erim
* Ferit Melen
* Naim Talu
* Bülent Ecevit
* Sadi Irmak
* Süleyman Demirel
* Bülent Ecevit
* Süleyman Demirel
* Bülent Ecevit
* Süleyman Demirel
* Bülend Ulusu
* Turgut Özal
* Ali Bozer (vekil)
* Yıldırım Akbulut
* Mesut Yılmaz
* Süleyman Demirel
* Erdal İnönü (vekil)
* Tansu Çiller
* Mesut Yılmaz
* Necmettin Erbakan
* Mesut Yılmaz
* Bülent Ecevit
* Abdullah Gül
* Recep Tayyip Erdoğan
* Ahmet Davutoğlu
* Binali Yıldırım

 |

| * g
* t
* d
18. Türkiye Hükûmeti |
| --- |
| Şemsettin Günaltay Hükûmeti (16 Ocak 1949 - 22 Mayıs 1950) |
| Başbakan | Şemsettin Günaltay |
| Başbakan Yardımcısı | Nihat Erim |
| Devlet Bakanı | Nurullah Esat Sümer |
| Devlet Bakanı | Cemil Sait Barlas |
| Gümrük ve Tekel Bakanı | Fazıl Şerafettin Bürge |
| Adalet Bakanı | Fuat Sirmen |
| Millî Savunma Bakanı | Hüseyin Hüsnü Çakır |
| İçişleri Bakanı | Mehmet Emin Erişirgil |
| Dışişleri Bakanı | Necmettin Sadak |
| Ekonomi Bakanı | Cemil Sait Barlas → Vedat Dicleli |
| Maliye Bakanı | İsmail Rüştü Aksal |
| Millî Eğitim Bakanı | Hasan Tahsin Banguoğlu |
| Bayındırlık Bakanı | Hasan Şevket Adalan |
| Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı | Kemali Bayazıt |
| Ulaştırma Bakanı | Kemal Satır |
| Tarım Bakanı | Ali Cavit Oral |
| Çalışma Bakanı | Reşat Şemsettin Sirer |
| Ticaret Bakanı | Mustafa Münir Birsel |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb12417281d (data)
* CiNii: DA09516115
* GND: 137015577
* ISNI: 0000 0000 8224 6020
* LCCN: n84156547
* NLI: 987007509601405171
* NTA: 200983431
* SUDOC: 122080599
* TDVİA: gunaltay-mehmet-semsettin
* VIAF: 46849396
* WorldCat: lccn-n84156547

 |