Kotzebue Sound
**Northwest Arctic ili** veya **Northwest Arctic Borough**, Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin Eskimo halklarından İnyupiklerlerce meskun olan bir ili. *Borough* terimi diğer eyaletlerden farklı olarak Alaska'da yaklaşık *county-equivalent* terimi ile benzerdir. Alaska'nin ikinci büyük ili olup yönetim merkezi Kotzebue'dür.

2 Haziran 1986 tarihinde kurulan ilin 2002 sayımına göre nüfusu 7.208 kişidir. 2008 nüfusu ise 7.407 dir. 2010 itibarıyla belediye başkanı *Siikauraq* Martha Whiting'dir.

Tarih
-----

Kuzeybatı Alaska'da Avrupalılarla ilk karşılaşma ve 1840 yılındaki tahmini nüfusu


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Yerleşim (İngilizce ve *İnyupikçe*) | Kabile | Yaklaşık nüfus | Avrupalılarla ilk karşılaşma |
| Goodhope Bay | Pittaġmiut (?) | 300 | 1816 |
| Buckland (*Kaniq*) | Kaŋiġmiut | 300 | 1820 |
| Selawik (*Siiḷivik* ya da *Aquligaq*) | Siiḷviiŋmiut | 775 | 1850 |
| Upper Kobuk | Kuuvaum Kaŋiaġmiut | 500 | 1860 'lar ya da 1870 'ler |
| Middle Kobuk | Akuniġmiut | 375 | 1860 'lar ya da 1870 'ler |
| Kobuk Delta | Kuuŋmiut | 260 | 1850 |
| Kotzebue (*Qikiqtaġruk*) | Qikiqtaġruŋmiut | 375 | 1826 |
| Upper Noatak | Nuataaġmiut | 550 | 1826 |
| Lower Noatak | Napaaqtuġmiut | 225 | 1826 |
| Kivalina (*Kivaliniq*) | Kivalliñiġmiut | 300 | 1821 ya da 1838 |
| Point Hope (*Tikiġaq*) | Tikiġaġmiut | 900 | 1821 |

Coğrafya
--------

Selawik Milli Yaban Hayatı Sığınağı
Agie Irmağı, Kobuk Vadisi Milli Parkı
ilin toplam alanı 105.573 km² dir. Bunun 92.976 km² si kara, 12.597 km² si ise sudur. Alan olarak Indiana eyaletinden daha büyüktür.

Batıdan Çukçi Denizi, güneyden Nome Census Area ve doğudan Yukon–Koyukuk Census Area ile sınırdır. İlin merkezinde Kotzebue Sound denilen yaban yaşamı bölgesi bulunur. Buranın Batılılarca fark edilmesi ("keşfedilmesi") 1818 yılında olmuştur.

İlde Wullik, Noatak, Kobuk, Selawik, Buckland ve Kugruk ırmakları bulunmaktadır.

İdari yapılanma
---------------

*Recording District* terimiyle ifade edilen iki idari bölgeye ayrılır:

* **Cape Nome Recording District** : Buckland, Deering
* **Kotzebue Recording District** : Ambler, Kiana, Kivalina, Kobuk, Kotzebue, Noatak, Noorvik, Selawik, Shungnak

İlde 10 tane "ikinci sınıf şehir" bulunur: Ambler, Buckland, Deering, Kiana, Kivalina, Kobuk, Kotzebue, Noorvik, Selawik ve Shungnak.

Nüfus
-----

2000 nüfus sayımına göre şehir 1.780 hane ve 1.404 aile olmak üzere nüfusu 7.208 kişidir. Beyaz % 12.32, Siyah % 0.21, Amerikan Yerlisi (çoğunlukla İnyupikler) % 82.46, Asyalı % 0.89, Pasifik Adalı % 0.06, diğer ırklar % 0.36 ve iki ya da çok ırklı olanlar ise % 3.70.

Yerli Halk
----------

Malimiut İnyupik ailesi, Noatak, 1930
Ana madde: İnyupikler
İlnin ana yerli halkı İnuit kolundan bir Eskimo halkı olan İnyupiklerdir.

İlde **Malimiut** (ya da **Kuzeybatı Alaska**) **İnyupikleri** bulunmaktadır ve bunlar şive ve kabilelere göre şöyle sıralanır:

* **Kotzebue şivesi** (İngilizce *Kotzebue subdialect, Southern Malimiut Inupiatun*) ve konuşan kabileler :
	+ Pittaġmiut
	+ Kaŋiġmiut
	+ Qikiqtaġruŋmiut
* **Kobuk şivesi** (İngilizce *Kobuk subdialect, Northern Malimiut Inupiatun*) ve konuşan kabileler :
	+ Kuuŋmiut
	+ Kiitaaŋmiut ya da Kiitaaġmiut
	+ Siiḷviim Kaŋianiġmiut
	+ Nuurvinmiut
	+ Kuuvaum Kaŋiaġmiut
	+ Akuniġmiut
	+ Nuataaġmiut
	+ Napaaqtuġmiut
	+ Kivalliñiġmiut

Malimiut İnyupikçesi North Slope Borough İnyupikçesine en yakın şive olsa da ondan ayrıldığı yönleri de bulunur.

* Dall yaban koyunu: Northwest Arctic Borough **ipnaiq** / North Slope Borough **imnaiq**

Ekonomi
-------

Erkek ren geyiği, Alaska
İlin yerli halkı olan İnyupikler ren geyiği (evcil ve yabani), beyaz balina, çeşitli kuşlar, dört tür fok, balık ve böğürtlensi meyveler ile sebzeler üzerine avcılık ve toplayıcılık yaparlar.

Bugün yetişkinlerin % 46.42 si işsizdir. Ortalama hane başına gelir 45.976 $ ve kişi başına gelir de 15.286 $ dır.

Kotzebue kasabasının 90 mil kuzeyinde NANA bölge şirketine ait olup *Cominco Alaska* adlı şirkete kiralanan dünyanın en büyük çinko ve kurşun rezervine sahip Red Dog Maden ocağı (*Red Dog Mine*) bulunur. Maden ocağı yılda yaklaşık 370 maaş ve bordro ödeyecek kadar istihdam sağlar.

İldeki en büyük işverenler *Cominco Alaska, Maniilaq Association, the Northwest Arctic Borough School District, Veco Construction* ve *Kikiktagruk Inupiat Corp. (KIC)* adlı kurum ve kuruluşlardır.

134 il sakininin ticari balıkçılık izni (permisi) vardır.

Kotzebue kasabası okyanus ile iç bölge arasındaki nakliyenin transfer noktasıdır. Limanda yılda ancak üç ay buzlar çözülüdür.

Yöredeki en büyük işverenler:

* Maniilaq Association Inc
* Northwest Arctic Borough School
* Teck Alaska Incorporated
* NANA Management Services LLC
* NW Inupiat Housing Authority
* AK Commercial Co
* Kotzebue City of
* Native Village of Kiana
* State of AK (excludes U of A)
* Selawik City Council
* NANA Regional Corporation

ANCSA Yapılanması
-----------------

 Alaska Yerli Bölge Şirketleri dağılım haritası 
 NANA bölgesi ve NANA bölge şirketi alanı 
ABD'nin Alaska'yı 1867 yılında Ruslardan satın almasından bu yana 100 yıldır çözülemeyen yerlilerinin (Eskimo ve Kızılderililerin) toprak taleplerini çözmek üzere ABD Kongresinde 18 Aralık 1971 tarihinde başkan Richard Nixon tarafından imzalanarak yürülüğe giren ve ABD tarihinin en büyük toprak talebini karşılayan yasa olan Alaska Yerli Talepleri Çözümleme Yasası (ANCSA) gereği ayrılan 12 coğrafi bölgeden (*geographic region*) biri de NANA (*Northwest Alaska Native Association*) coğrafi bölgesidir. Northwest Arctic Borough ilinin tamamını kapsayan bölgede **NANA Regional Corporation** adlı bölge şirketi (*regional corporation*) kurulmuş ve buna bağlı olarak da 11 tane köy şirketi (*village corporation*) oluşturulmuştur. Bölge şirketi arazinin yeraltı hakkına, köy şirketleri de yerüstü hakkına sahiptir.

NANA bölge şirketine bağlı köy şirketleri ve bulunduğu yerler:

* **Akuliuk Inc.**  : Selawik
* **Buckland Nunachiak Corporation**  : Buckland
* **Deering Ipnatchiak Corporation**  : Deering
* **Isingnakmeut**  : Shungnak
* **Ivaisaapaagmit Corporation**  : Ambler
* **Katyaak Corporation**  : Kiana
* **Kikiktagruk Inupiat Corporation**  : Kotzebue
* **Kivalina Sinnigaakmiut**  : Kivalina
* **Koovukmeut Inc.**  : Kobuk
* **Noatak Napaaktukmeur Corporation**  : Noatak
* **Putoo Corporation**  : Noorvik

Eğitim
------

* **Northwest Arctic Borough Okul Bölgesi** (kısaltması NWABSD, İngilizce *Northwest Arctic Borough School District*) : Merkezi Kotzebue'dedir. Bölgeye bağlı okullar: *Ambler, Buckland, Deering, Kiana, Kivalina, Kobuk, Kotzebue Middle/High, June Nelson Elementary, Noatak, Noorvik, Selawik, Shungnak, Star of the Northwest Magnet*

Milli Parklar ve Korunaklar
---------------------------

* Alaska Dniz Milli Yaban hayatı Sığınağı
	+ Chamisso Wilderness
* Bering Kara Köprüsü Milli Korunağı (*kısmen*)
* Cape Krusenstern National Monument
* Gates of the Arctic National Park and Preserve (*kısmen*)
	+ Gates of the Arctic Wilderness (*kısmen*)
* Kobuk Vadisi Milli Parkı
	+ Kobuk Valley Wilderness
* Koyukuk Milli Yaban hayatı Sığınağı (*kısmen*)
	+ Koyukuk Wilderness (*kısmen*)
* Noatak Milli Korunağı (*kısmen*)
	+ Noatak Wilderness (*kısmen*)
* Selawik Milli Yaban hayatı Sığınağı (*kısmen*)
	+ Selawik Wilderness (*kısmen*)

Kasaba ve köyleri
-----------------

* Ambler
* Buckland
* Deering
* Kiana
* Kivalina
* Kobuk
* Kotzebue
* Noatak
* Noorvik
* Red Dog Mine
* Selawik
* Shungnak

Sınır komşuları
---------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | North Slope Borough |  | 

|  |
| --- |
| * g
* t
* d
 |
|  |
|   |

 |
| Bering Denizi | Kuzey | Yukon-Koyukuk Census Area |
| Batı   '***Northwest Arctic Borough'***    Doğu |
| Güney |
|  | Nome Census Area |  |

Dipnotlar
---------

1. 1 2  "Arşivlenmiş kopya". 1 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2010.
2. ↑  Chukchi Sea Sociocultural Systems Baseline Analysis (1983) 4 Şubat 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Table 1 Northwest Alaska Eskimo Societies of the 1816-1842 period
3. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 15 Haziran 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Eylül 2010.
4. ↑  "Northwest Arctic Borough School District web sitesi". 20 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2010.

Dış bağlantılar
---------------

* Northwest Arctic Borough resmi web sitesi 28 Ekim 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* ISNI: 0000 0004 0581 9306
* LCCN: n93048168
* NLI: 987007533285905171
* VIAF: 158423213
* WorldCat: lccn-n93048168

 |