|  |
| --- |
|  Makale serilerinden |
| **Bâtınîlik** - **İsmaililik** |
| sembol:ismaili arslan |
| İmân *(Bâtınîlik-İsmaililik)*
* Tevhit
* Kur'an
* Melekler
* Peygamber
* Peygamberler
* Kur'an'da adı geçen peygamberler
* Kitaplar
* Kader
* Mahşer
* Ahiret
* Kıyamet
* Kıyâm-ı Kıyâmet
* Gadir-i Hum
 |
| İsmâ‘ilî İmâmet dizgeleri
* Nur (İslam)
* Bâtın (İslam)
* Zâhir (İslam)
* Yedicilik
* Pir
* Dâî
* Dâvah
* Kutsî-Dûa
* Takiye
* Reenkarnasyon
* Panenteizm
 |
| İsmaililik - i'tikadı yapıtaşları
* İmamet
* İmamiye (Şiilik öğretisi)
* Dört Sadık Sahabe
* İsmet
* Gayba
* Nizârî i'tikadı
* Mustâ‘lî i'tikadı
* Veçh-i Din
 |
| Yedi Esâs
* Velâyet
* Tahâret
* Namaz
* Oruç
* Zekât
* Hac (İslam)
* Cihad
 |
| Ehl-i Abâ ve İmâmet nesli
* Şablon:Kureyş soyağacı
* Muhammed
* Muhammed'in soyu
* Ali
* Fatıma
* Hasan bin Ali
* Hüseyin bin Ali
* Zeynelâbidîn
* Muhammed el-Bakır
* Ca'fer es-Sâdık
 |
| İsmaililik Tarihi
* Ebû’l-Hattâb el-Esedî
* Hattâbiyye
* Yediciler
* İsmail bin Ca‘fer es-Sâdık
* Karmatîlik
* Meymûn el-Kaddâh
* Muhammed bin İsmâil eş-Şâkir
* Vâfî Ahmed
* Muhammed et-Taki
* Razi Abdullah
* ‘Ubayd Allâh el-Medhî
* El-Kâ'im
* El-Mansûr
* El-Mu'izz
* El-Azîz
* Târik'ûl-Hâkim
* Ez-Zâhir
* Üniter Çağrı
* Hamza ibn Ali
* Neştekin ed-Derezî
* Bahâeddîn el-Mu'tenâ
* Dûrz’îyye
* Hikmet Risaleleri
* Seyyîd el-Tenukhî
* Mûstensir (Fatımi)
* Bedr el-Cemâli
* El-Melik el-Efdâl
* Nizâr el-Mustafâ
* Ahmed el-Mustâ‘lî
* Mansûr el-Âmir
* El-Hâfız
* Et-Tâyyîb
* Nizârî İmâmiyyesi Temsil Heyeti
 |
| Önemli Dâîler
* Ahmed bin el-Keyyâl el-Hasibi
* Abd’ûl-Melik bin Attaş
* Nâsır-ı Hüsrev
* Raşidüddin Sinan el-İsmaili
* Sabbah’îyye
* Hasan Sabbah
* Kiyâ Büzürgümmîd
* Muhammed bin Kiya Buzrug Ummid
* Pir Sadr'ed-Dîn
* Satpanth
* Tâyyîbî-Davûdî Dâ’î ve Me’zûnları
 |
| Nizârî-İsmaili Devleti ve Elemût – Belde’t-ûl’İkbâl
* El-Hâdî
* El-Môhtadî
* El-Kahir
* II. Hasan (Haşhaşi)
* II. Muhammed (Haşhaşi)
* III. Hasan (Haşhaşi)
* III. Muhammed (Haşhaşi)
* Rükneddin Hür Şah
* I. Ağa Han
* II. Ağa Han
* III. Ağa Han
* IV. Ağa Han
 |
| Şi‘î Mezhepler
* **Zeydilik**
* **İmamiye**
	+ **İsnâaşeriyye** *(Câferîler  **·**  Galiyye (Hurûfî-Bektaşî  **·**  Nusayrî-Alavîyyeh)  **·**  Kızılbaş -Alevilik)*
	+ **Bâtınî - İsmâil’îyye** *(Türkistan Aleviliği  **·**  Yedicilik* (el-İsmâʿîliyyet’ûl-Hâlisa  **·**  Karmat’îyye) ***·**  Galiyye* (Keyyâl’îyye  **·**  Dûrz’îyye  **·**  Haşhaşiler) ***·**  Nizârî-İsmâ‘îlîler  **·**  Mustâ‘li-Tâyyîbîler)*
 |
| * g
* t
* d
 |

**Hamza bin Ali bin Ahmed** (Arapça: **حمزه بن علي بن أحمد**; d. 985 - ö. (?) ), On Birinci yüzyıl İsmâ‘îlî Din adamlarının en meşhurlarından olup Dûrz’îyye i'tikadının kurucusudur. Dürzîlik inancının ana i'tikadını oluşturan Hikmet Risâleleri'nin baş yazarı olarak tanınmaktadır.

Hayâtı
------

*Hamza ibn Ali* Milâdî 985 yılında Samanîler Devri Horasan'ında İran'ın *Zozan* kentinde doğdu. Yaşamının yirmi yılını burada geçirdikten sonra Fâtımî Hâlifesi Târik'ûl-Hâkim bi-EmrʿAllâh'ın Dâr'ûl-Hikmet adı verilen Bilim Yuvaları'nı kurduğu bir devirde Fâtımîler Hâlifeliği'nin başkenti Kahire'ye göç etti. Kısa bir süre sonra Hamza Fâtımî Hâlifesi EbûʿAlî el-Mansûr el-Hâkim bi-EmrʿAllâh'ın en yakın danışmanlarından biri durumuna geldi.

### Hamza'nın karargâhı: Reydân Camii

Hamza kendisine Kahire dışında bulunan Reydân Camii'ni karargâh edindi. Daha sonra bu camii Fâtımî Hâlifesi Târik'ûl-Hâkim bi-EmrʿAllâh'ın Hamza'yı Mayıs 1017'de tüm Monoteistik inancların imâmı ilân etmesiyle birlikte Hamza'nın Tevhîd Dâvâsı'nı başlattığı yer oldu. Hamza tam dört yıl müddetince Fâtımî Hâlifesi EbûʿAlî el-Mansûr el-Hâkim bi-EmrʿAllâh'ın yönetimi altında üstün bir önderlik başarısı gösterdi. Târik'ûl-Hâkim, Hamza'ya bu yeni reformist öğretiyi dilediği gibi ve alenen yayma serbestliğini tanıdı. 
Gelgelelim, Hamza yolsuzluklar, rüşvet, çok evlilik, boşanmışların yeniden bir araya getirilmesi ve benzerleri diğer sosyal konularda vaaz ettikçe halktan ve bazı meşhur İsmâ‘îlî din adamlarından kendisine yönelik tepkiler de gelmeğe başladı.

### Muhammed bin İsmâ‘il Neştekin ed-Derezî ile olan fikir ayrılıkları

Dışarıdan gelen bu karşı muhalefet süreci esnasında, içerden de *Hamza* ile yanında görevli astlarınadan *ed-Derezî* adındaki Hâlife el-Hâkim'in bakanlarından biri arasında bir sürtüşme hâsıl olmuştu. *Ed-Derezî* (*Tam adı:* (Arapça: محمد بن اسماعيل نشتاكين الدرازي ‎, **Muhammed bin İsmâ‘il Neştekin ed-Derezî**) adındaki Buhara asıllı Altay-Türkleri'nden olan bu memur, Tevhîd Dâvâsı'nın mesajının ruhundan uzaklaşmağa başlamış ve Hamza'nın kağıda döktüğü Hikmet Risâleleri'ni sanki el-Hâkim bi-EmrʿAllâh ilâhmış gibi neşretmeğe başlamıştı. *Ed-Derezî,* Hâlife el-Hâkim'in kendisini Hamza'ya tercih edeceğini ve destekleyeceğini zannetmekteydi. Fakat, kitleler onun öğretilerine karşı şiddetle karşı çıkmışlardı. Olayların bu yönde gelişmesinin ardından *Neştekin ed-Derezî* halkın gösterdiği bu şiddetli muhalefet ve öfkeyi, kendisinin aslında emrinde çalıştığı Hamza'nın tâlimatlarını uygulamaktan başka bir şey yapmadığını söyleyerek Hamza'nın üzerine yönlendirmeyi de başarmıştı. Neticede, halk Neştekin'e saldıracakları yerde Reydân Camii'nde karargâh kurmuş olan Hamza ve yandaşlarına düşman kesilmeğe başlamışlardı. Hâlife el-Hâkim bi-EmrʿAllâh'ın Neştekin ed-Derezî'yi dînden çıkmakla itham ederek i'dam etmesi ve onun öğretilerini halkın önünde şiddetle kınamasına rağmen, üzerinden yıllar geçtikten sonra işe bakın ki gözlemcilerin Dürzî öğretisini hâlâ Neştekin ed-Derezî'ye mâletmeleri ve Hamza'nın adından hiç de bahsetmemeleri bir hâyli ilginç. *Neştekin ed-Derezî* ve yandaşlarının infâzından sonra, Hamza vaazlarına iki sene daha devam etmişti. Bu tarikâtın adının hatalı bir şekilde *Dürzîlik* olarak adlandırılmasına karşın, "Dürzî" adı Dürzîler'in el yazması doküman ve kikaplarında hiçbir zaman yer almamıştır.

Hamza ile ed-Derezî'nin düşünce tarzları çoğu çağdaş araştırmacıların yazdıklarına göre el-Hâkim bi-EmrʿAllâh'ın tam bir ilâh olduğu yönündeki öğretileri hususunda örtüşmekteydi. Bu konuda ortaya çıkan belirsizlik ise, o devrin tarihî muğlaklığı ile Dürzi inancının okült ve ezoterik yönlerinden kaynaklanmaktaydı.

Ayrıca bakınız
--------------

* Dûrz’îyye
* Tevhîd Dâvâsı
* Hikmet Risâleleri
* El-Mu'tenâ Baha’ud-Dîn

Dış bağlantılar
---------------

* *Hamzah ibn 'Ali.* Encyclopædia Britannica. 2005. Encyclopædia Britannica Online. 18 Nov. 2005 <>.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Hamza Ibn Ali From Book one of the Tawheed Faith By the American Druze Society" (PDF). 7 Kasım 2007 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2014.
2. 1 2 3 4 5  Swayd, Sami (2005), "Druze", Meri, Josef W; Jere L, Bacharach (Ed.), *Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia*, Routledge (2006 tarihinde yayınlandı), ss. 216-217, ISBN 0-415-96690-6, 17 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 10 Mayıs 2014
3. ↑  "The Druzes: One Thousand Years of Tradition and Reform", *Intercom: Newsletter of the International Studies and Overseas Programes of UCLA*, Los Angeles CA: UCLA, **21** (1), Ekim 1998
4. ↑  Minorities in the Middle East: A History of Struggle and Self-expression - Page 95 by Mordechai Nisan
5. ↑   
The Druze in the Middle East: Their Faith, Leadership, Identity and Status - Page 41 by Nissim Dana
6. ↑   
Encyclopaedic Survey of Islamic Culture - Page 94 by Mohamed Taher

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 136122620
* VIAF: 315941436
* WorldCat: viaf-315941436

 |