Sri Lanka Gal Vihara'da Yatan Buda. Başlangıçta onu çevreleyen resim evinin kalıntıları görülebilir.
 Akkad Naram-Sin, c. 2254 BC, Karadağ Dağı, Süleymaniye, Irak
 Ebu Simbel tapınaklarındaki kabartmalardan ikisi, yer değiştirmeden önce
Bir **kaya kabartması** veya kayaya oyulmuş bir rölyef, müstakil bir taş parçası yerine bir uçurum gibi sağlam veya "canlı kayaya" oyulmuş bir kabartma heykeldir. Bunlar bir kaya sanatı kategorisidir ve bazen kayaya oyulmuş mimarinin bir parçası olarak veya onunla birlikte bulunur. Bununla birlikte, tarih öncesi halkların gravürlerine ve resimlerine yoğunlaşan kaya sanatı üzerine yapılan çoğu çalışmada göz ardı edilme eğilimindedirler. Bu tür birkaç çalışma, kayanın doğal hatlarını kullanır ve bunları bir görüntüyü tanımlamak için kullanır, ancak bunlar insan yapımı rölyefler anlamına gelmez. İnsanlık tarihi boyunca birçok kültürde kaya kabartmaları yapılmıştır ve bunlar özellikle eski Yakın Doğu sanatında önemliydi. Kaya kabartmaları, açık havada bir etkiye sahip olmak için olması gerektiğinden, genellikle oldukça büyüktür.

Biçimsel olarak normalde ilgili kültür ve döneme ait diğer heykel türleriyle ilişkilidirler ve Hitit ve Fars örnekleri dışında genellikle bu geniş konunun bir parçası olarak tartışılırlar. Dikey yakın yüzeylerdeki kabartmalar en yaygın olanıdır, ancak esasen yatay yüzeylerde de kabartmalar bulunur. Terim, tipik olarak, özellikle Hint kaya oyma mimarisinde bulunan, doğal veya insan yapımı mağaraların içindeki kabartma oymaları hariç tutar. En ünlüsü Giza'nın Büyük Sfenksinde olmak üzere, heykellere dönüştürülen doğal kaya oluşumları da genellikle hariç tutulur. Hitit İmamkullu rölyefi gibi doğal konumlarında bırakılan büyük kayalar üzerindeki rölyeflerin dahil edilmesi muhtemeldir, ancak daha küçük kayalar stel veya oyulmuş ortostatlar olarak adlandırılabilir. Çoğu veya en eski rölyefler muhtemelen bir sıva tabakası üzerine orijinal olarak boyanmıştır; bunun bazı izlerinde kalır.

Kaya kabartması için ilk gereklilik, uygun bir taş yüzeydir; Düşeye yakın bir uçurum gerekli işi en aza indirir, aksi takdirde eğimli bir kaya yüzü oyulacak dikey bir alan sağlamak için genellikle geriye doğru kesilir. Antik Yakın Doğu'nun büyük bir bölümü, birçok uçurumun yüzü olan tepeler ve dağlarla iyi bir şekilde çevriliydi. Bir istisna, tüm taşın önemli mesafelerde ithal edilmesi gereken Sümer ülkesiydi ve bu nedenle Mezopotamya sanatı, yalnızca bölgenin kenarlarında kaya kabartması örneklerini içermekteydi. Hititler ve eski Persler, Yakın Doğu'daki en üretken kaya kabartma örneklerine ev sahipliği yapmaktadır.

Kaynakça
--------

1. ↑  Harmanşah (2014), 5–6
2. ↑  Harmanşah (2014), 5–6; Canepa, 53
3. ↑  for example by Rawson and Sickman & Soper
4. ↑  Canepa, 53

Kaynaklar
---------

* Bonatz, Dominik, "Hitit İmparatorluğundaki Siyasal Gücün Dini Temsili", *Siyasi Gücün Temsilleri: Eski Yakın Doğu'da Değişim Zamanlarından ve Çözülen Düzenden Örnek Olaylar*, eds, Marlies Heinz, Marian H. Feldman, 2007, Eisenbrauns,157506135X, 9781575061351, google kitaplar
* Canepa, Matthew P. "Gücün Topografyaları, Eski İran'daki Kaya Kabartmalarının Görsel, Mekansal ve Ritüel Bağlamlarını Kuramlaştırmak", Harmanşah (2014), google books
* Cotterell, Arthur (ed), *The Penguin Encyclopedia of Classical Civilizations*, 1993, Penguin,0670826995
* Downey, SB, "İran'da Sanat, iv. Part Sanatı", *Encyclopaedia Iranica*, 1986, Çevrimiçi metin 19 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Harle, JC, *The Art and Architecture of the Indian Subcontinent*, 2nd edn. 1994, Yale Üniversitesi Yayınları Pelikan Sanat Tarihi,0300062176
* Harmanşah, Ömür (2014a), "Kaya Kabartmaları Asla Bitmez", *Yerinde, Hafızada ve İyileştirmede: Anadolu Kaya Anıtları Arkeolojisi*, 2014, Routledge,1317575725, 9781317575726, google kitaplar
* Harmanşah, Ömür (ed) (2014), *Of Rocks and Water: An Archaeology of Place*, 2014, Oxbow Books,1782976744, 9781782976745
* Herrmann, G, and Curtis, VS, "Sasanian Rock Reliefs", *Encyclopaedia Iranica*, 2002, Çevrimiçi metin 17 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Jessup, Helen Ibbetson, *Kamboçya Sanatı ve Mimarisi*, 2004, Thames & Hudson (World of Art),050020375X
* Kreppner, Florian Janoscha, "Doğada Kamusal Alan: Yeni Asur Kaya Rölyefleri *Örneği* ", *Altorientalische Forschungen*, 29/2 (2002): 367–383, Academia.edu'da çevrimiçi 31 Ağustos 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Ledering, Joan, "Sasani Kaya Kabartmaları" 10 Kasım 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.  5 Mayıs 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Luschey, Heinz, "Bisotun ii. Arkeoloji ", *Encyclopaedia Iranica*, 2013, Çevrimiçi metin 26 Mayıs 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Rawson, Jessica (ed). *British Museum Book of Chinese Art*, 2007 (2. baskı), British Museum Press,9780714124469
* Sickman, Laurence, in: Sickman L. & Soper A. *The Art and Architecture of China*, Pelican History of Art, 3rd ed 1971, Penguin (now Yale History of Art), LOC 70-125675
* Spink, Walter M. *Ajanta: History and Development Volume 5: Cave by Cave*, 2006, Brill, Leiden,90-04-15644-5, çevrimiçi 29 Haziran 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.