Uzay aracı ile karıştırılmamalıdır.

Uzay mekiği görevi
Uzay mekiği dönüşü
Uzay mekiği şeması
Uzay mekikleri.
STS-1 uzay mekiği
Uzay mekiği Atlantis, STS-27 görevine giderken, 2 Aralık 1988
Progam amblemi(ABD)

**Space Shuttle**, Space Shuttle programının bir parçası olarak NASA tarafından 1981-2011 yılları arasında faaliyet gösteren, kısmen yeniden kullanılabilir alçak Dünya yörüngesi uzay aracıdır. Amacı uzaya gönderilen aracın tekrar tekrar kullanılarak maliyetini azaltmaktı. Zira ABD Uzay Mekiği 120'den fazla uçuş yapmıştır. Fakat daha sonra yapılan araştırmalar tekrar kullanılabilir uzay mekiklerinin eski tip roketlere göre daha maliyetli olduğunu gösterdi. Bunun sebebi uzay mekiklerinin kullanıldıktan sonra uzun ve pahalı bakımlara ihtiyaç duymasıydı.

ABD uzay mekikleri
------------------

* Columbia Uzay Mekiği (1981 - 2003 - kazada tahrip oldu)
* Challenger Uzay Mekiği (1983 - 1986 - kazada tahrip oldu)
* Discovery Uzay Mekiği (1984-2010)
* Atlantis Uzay Mekiği (1985-2011)
* Endeavour Uzay Mekiği (1991-2011)

Uzay mekiğinin bölümleri
------------------------

### Katı yakıt iticiler (Solid Rocket Booster's SRB)

Bunlar yandaki resimde uzay mekiğinin iki yanında bulunan roketlerdir. Kalkışta kullanılırlar; çünkü kalkış sırasında ilk hareketin verilmesi için büyük bir itme gerekir ve bu da katı yakıtlı roketlerle yapılabilir. Roketler bırakıldıktan sonra baş kısımlarında bulunan paraşüt açılır ve yavaşça okyanusa düşerler. Okyanustan alınıp tekrar kullanılırlar. Üretildikleri yerden kara yoluyla Kennedy Hava Üssü'ne taşındıkları için parça şeklinde taşınırlar. İlk başta yedi olan parça sayısı fabrikada kaynak yapılmasıyla dörde düşer. Daha sonra üsse taşınan bu dört parça Lockheed firması tarafından birbirine monte edilir, kaynak gibi bir eritme işlemi yapılmaz.

### Yakıt Sarnıcı (External Tank ET)

Bu da resimde kırmızı olarak görünen objedir. İçerisinde mekiğin belli bir hız ve yüksekliğe ulaşıncaya kadar kullandığı hidrojen bulunur. Mekik, atmosferden çıkıncaya ve yörüngeye oturma hızına gelinceye kadar kendi içindeki yakıtı kullanmaz. Hidrojen tankı roketler gibi tekrar kullanılmaz. Düştüğü yerde parçalanır.

### Yörüngeci (orbiter)

Uzay mekiğinin kullanılma amacı sadece uydu taşımak değildir. Aynı zamanda içerisinde bulunan laboratuvarlarda yerçekimsiz ortamda deneyler yapılır. Ayrıca mekiklerin sıradan roketlere üstünlüğü uzaktan kumandalı kol ile kargosunda bulunan bir yükü istediği yüksekliğe bırakabilmesidir.

### Ana Motorlar

Uzay mekiklerinin 3 adet ana motoru vardır. Bunlar dış yakıt tankından gelen hidrojeni oksijen ile yakmaktadır ve uzay mekiğinin atmosferden çıkmasına yardımcı olmaktadır. Bugüne kadar tasarlanan en verimli motorlardır. Bir ana motorun ömrü 7 saattir ve her bir görevde yaklaşık 8 dakika kullanılırlar.

### Ön kontrol iticileri

Mekiği yörüngeye oturtmak için geri gitmesi gerektiğinde kullanılırlar.

### Yıldız takipçisi (yıldızlara göre yön)

Yıldızların yeri ve aralarındaki açı değişimine göre mekiğin uzaydaki yerini kesin bir şekilde belirler. Bir nevi pusuladır.

### Uzaktan kumandalı kol

Mekiğin kargosunda bulunan uyduyu gereken yörüngeye taşıyan mekanik koldur.

### Elevonlar (kanat parçaları)

Mekiğin Dünya'ya dönüşü sırasında yukarı aşağı hareketini sağlayan kanat parçalarıdır.

### Dümen

Mekiğin Dünya'ya dönüşü sırasında sağ sol hareketini sağlayan parçadır.

### Gövde flapları

Mekiğin Dünya'ya dönüşü sırasında gerektiğinde yavaşlamasını sağlayan (aerodinamik fren) parçadır.

Mekik uzaydaki görevini bitirdikten sonra normal bir uçak gibi yere iner. İndiği yerden büyük Boeing jetleriyle alınır ve tekrar fırlatma üssüne getirilir. Burada da büyük paletlerle fırlatma rampasına taşınır.

### Son uçuş

ABD Uzay Mekikleri tasarımlarının hatalı olduğu ve güvenli olmadıkları gerekçesiyle eleştirilmiştir. Mekiklerde bir kaza durumunda personeli kurtaracak bir tahliye sistemi yoktur (bu sistem Soyuz, Apollo ve diğer insanlı uzayaraçlarında vardır). Hizmete alınan beş Uzay Mekiği'nden ikisi kazalar sonucunda yok olmuş ve personelleri hayatlarını kaybetmiştir. Bunun sonucunda Uzay Mekikleri, uzay tarihinin en riskli projesi halini almıştır. Bu nedenle yeni mekikler üretilmemekte olup, var olanlar 2012 yılından itibaren kullanımdan kaldırılmıştır.

Tipik uzay mekiği alt sistemleri
--------------------------------

### Yükseklik denetimi

Uzay gemisi kendini doğru yönlendirebilmek ve dış torklara ve kuvvetlere gerektiği gibi yanıt verebilmek için yükseklik denetimi sistemine ihtiyaç duyar. Yükseklik denetimi alt sistemi, alıcılar ve harekete geçiriciler (aktüatör) ile birlikte denetim algoritmalarından oluşur.

Kaynakça
--------

1. 1 2  Kyle, Ed. "STS Data Sheet". *spacelaunchreport.com*. 7 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2018.
2. ↑  Jenkins, Dennis R. (2001). *Space Shuttle: The History of the National Space Transportation System*. Voyageur Press. ISBN 978-0-9633974-5-4.
3. 1 2  "Inertial Upper Stage". Rocket and Space Technology. Kasım 2017. 7 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2020.
4. ↑  Woodcock, Gordon R. (1986). *Space stations and platforms*. Orbit Book co. ISBN 978-0-89464-001-8. Erişim tarihi: 17 Nisan 2012.
5. ↑  Dunbar, Brian (5 Mart 2006). "Solid Rocket Boosters". NASA. 6 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Temmuz 2021.

| * g
* t
* d
Uzay Mekiği ve *Buran*-sınıfı yörünge araçları |
| --- |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
| ABD Uzay Mekiği programı | Sovyt/Rusya Buran programı |
| 
* *Challenger* (OV-099, **1986'da infilak etti**)
* *Enterprise* (OV-101, atmosferik testler, 1979'da kullanım dışı kaldı)
* *Columbia* (OV-102, **2003'te parçalandı**)
* *Discovery* (OV-103, 2011'de kullanım dışı kaldı)
* *Atlantis* (OV-104, 2011'de kullanım dışı kaldı)
* *Endeavour* (OV-105, 2011'de kullanım dışı kaldı)
* *Pathfinder* (OV-098, yer testleri)

 | 
* OK-GLI (BTS-02, atmosferik testler)
* *Buran* (1.01, **2002'de parçalandı**)
* *Ptiçka* (1.02, %95-97 tamamlandı)
* 2.01 (tamamlanmadı)
* 2.02 (kısmen söküldü)
* 2.03 (söküldü)

 |

 |  |


|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4420719-0
* LCCN: sh85125956
* NARA: 10644333
* NDL: 01072797
* NLI: 987007563211205171

 |