|  |
| --- |
| Makale serilerinden |
| **Liberalizm** |
|  |
| Tarihi
* Liberalizm tarihi
	+ Afrika ve Asya'da liberalizm
	+ Avrupa'da liberalizm
	+ Amerika'da liberalizm
	+ Okyanusya'da liberalizm
* Liberal teoriye katkılar
 |
| Kavramlar
* Demokrasi
* Ekonomik liberalizm
* Ekonomik küreselleşme
* Eşitlik
	+ Cinsiyet
	+ Kanun
* Özgürlük
	+ Piyasa
	+ Basın
	+ Ekonomik
	+ İnanç
	+ İfade
	+ Ticaret
* Zarar ilkesi
* Enternasyonalizm
* Görünmez el
* *Laissez-faire*
* Özgürlük
	+ Negatif
	+ Pozitif
* Piyasa ekonomisi
* Saldırmazlık ilkesi
* Açık toplum
* Hoşgörülü toplum
* Halk egemenliği
* Özel mülkiyet
* Haklar
	+ Sivil ve siyasi
	+ Doğal ve yasal
* Hukukun üstünlüğü
* Sekülerizm
* Din ve devletin ayrılması
* Toplum sözleşmesi
* Cehalet örtüsü
 |
| Türler
* Klasik
* Sosyal
* Muhafazakâr
* Demokratik
* Yeşil
* Millî
* Piyasa
* Neo
* Ordo
* Paleo
* Radikal
* Anarko
* Tekno
* Feminist
* Seküler
 |
| Düşünürler
* Acton
* Arnold
* Aron
* Badawi
* Bastiat
* Bentham
* Berlin
* Burke
* Čapek
* Cassirer
* Collingwood
* Condorcet
* Constant
* Croce
* Emerson
* Friedman
* Guizot
* Hayek
* Hu
* Humboldt
* Kant
* Keynes
* Korais
* Kymlicka
* List
* Locke
* Martineau
* Mill
* Milton
* Mises
* Montesquieu
* Nozick
* Ortega
* Paine
* Popper
* Priestley
* Rawls
* Ricardo
* Say
* Sen
* Smith
* Spencer
* Spinoza
* Staël
* Tocqueville
* Turgot
* Voltaire
* Weber
* Wollstonecraft
 |
| Politikacılar
* Artigas
* Bright
* Broglie
* Cavour
* Cobden
* Deák
* Deakin
* George
* Gladstone
* Gokhale
* Itagaki
* Jefferson
* Juárez
* Kemal
* King
* Kołłątaj
* Kossuth
* Lamartine
* Levski
* Lincoln
* Macaulay
* Madison
* Mazzini
* Milyukov
* Mommsen
* Naoroji
* Ohlin
* Pearson
* Rathenau
* Roosevelt
* Sarmiento
* Ståhlberg
* Venizelos
 |
| Organizasyonlar
* Liberal partiler
* Liberal Enternasyonal
* Uluslararası Liberal  Gençlik Federasyonu (IFLRY)
* Avrupa Liberal Demokrat ve  Reform Partisi (ELDR)
* Avrupa için Liberaller ve  Demokratlar İttifakı (ALDE)
* Avrupa Liberal Gençlik (LYMEC)
* Asya Liberaller ve  Demokratlar Konseyi (CALD)
* Afrika Liberal Ağı (ALN)
* Latin Amerika  Liberal Ağı (RELIAL)
 |
| İlgili konular
* Anti-otoriteryenizm
* Antikomünizm
* Kapitalizm
* Merkezcilik
* Ekonomik özgürlük
* Eşitlikçilik
* Ampirizm
* Hümanizm
* Bireycilik
* Liberteryenizm
* Liberizm
* Üçüncü yol
* Faydacılık
* İlerlemecilik
* Korsan Parti
 |
| * g
* t
* d
 |

**Zarar ilkesi**, bireylerin eylemlerinin sadece diğer bireylere zarar vermemek için sınırlanması gerektiğini öne sürer. John Stuart Mill, 1859 tarihli "Özgürlük Üzerine" adlı denemesinde ilkeyi şu şekilde açıklamıştır: "Medeni bir toplumun herhangi bir üyesi üzerinde, isteğine karşı doğru bir şekilde uygulanabilecek gücün tek amacı, başkalarına zarar verilmemesini sağlamaktır." Bu ilke, Fransa'nın 1789 tarihli İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi'nde de şu şekilde ifade edilmiştir: "Özgürlük, başkalarına zarar vermeyen her şeyi yapma özgürlüğünde yatar; bu nedenle her insanın doğal haklarının sınırları, diğer toplum üyelerine aynı hakları sağlayanlar dışında belirlenemez. Bu sınırlar yalnızca yasalarla belirlenebilir." Bu ilke, daha önce Thomas Jefferson'ın 1785 tarihli "Virginia Eyaleti Üzerine Notlar" adlı eserinde de ifade edilmiştir. Jefferson burada, "Hükümetin meşru güçleri, sadece başkalarına zarar veren eylemlere kadar uzanır" şeklinde yazmıştır.

Tanımı
------

"Kimsenin, başkalarının özgür eylemlerine müdahale etmeyen herhangi bir şekilde hareket etmesinin zorla engellenmemesi gerektiği" inancı, liberteryen siyasetin temel prensiplerinden biri haline gelmiştir.

Kanada Yüksek Mahkemesi'nin R v Malmo-Levine davasında, mahkeme altındaki mahkemelerde adaletin temel prensibi olarak bulunmasına rağmen, zarar ilkesinin var olmadığını iddia etti. Zarar ilkesi, Batı toplumunda adalet kavramının oluşturulmasında yer alan temel belgeler arasında yer alan İngiliz ve Fransız Anayasaları, John Stuart Mill'in On Liberty eseri ve modern hukuk içinde bulunmuştur.

Zarar İlkesi, 1647 yılında yayınlanan ilk İngilizce anayasa olan "An Agreement of the People for a firme and present Peace, upon grounds of common right and freedome...." maddesinde bulunmaktadır. Bu anayasa, 28 Ekim 1647 tarihinde Ordu Konseyi'ne sunulmuştur.

>  Kanunlar eşit olmalıdır, bu nedenle insanların güvenliği ve refahı açıkça tehlikeye atmayacak şekilde iyi olmalıdır.
> 
> 
> 

Zarar İlkesi, 1789'da kabul edilen ve ulusal düzeyde benimsenen ilk Fransız anayasasının (ve ilk ulusal olarak kabul edilen anayasa) 4. ve 5. maddelerinde bulunmaktadır: 26 Ağustos 1789 tarihli İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi: 7 Mart 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

>  Özgürlük, başkalarına zarar vermeyen herhangi bir şeyi yapabilme yetisinde yatar: böylece her insanın doğal haklarının uygulanması, yalnızca diğer toplum üyelerinin bu aynı haklardan yararlanmasını sağlayan sınırlarla sınırlıdır. Bu sınırlar yalnızca Kanun tarafından belirlenmelidir. Kanun, yalnızca topluma zarar veren eylemleri yasaklama hakkına sahiptir. Kanun tarafından yasaklanmayan hiçbir şey engellenemez ve Kanunun emretmediği bir şeyi yapmaya kimse zorlanamaz.
> 
> 
> 

Zarar ilkesi ilk olarak İngiliz filozof John Stuart Mill [JSM] (1806-1873) tarafından yazılan On Liberty'nin (1859) birinci bölümünde tam olarak açıklanmıştır. Burada, JSM, şu şekilde savunmuştur:

>  Bu Deneme'nin amacı, toplumun bireyle zorlama ve kontrol yoluyla ilişkilerini kesin bir şekilde düzenlemeye yetkili olduğunu iddia etmektedir. Kullanılan araçlar, hukuki cezaların fiziksel gücü veya toplumun ahlaki baskısı olabilir. Bu prensip, insanların, bireysel olarak veya toplu olarak, başka bir kişinin eylem özgürlüğüne müdahale etme yetkisine sahip olmaları için yalnızca bir amaçla sınırlıdır: kendini koruma. Gücün, bir medeni toplumun herhangi bir üyesi üzerinde, iradesine karşı meşru olarak kullanılabileceği tek amaç, başkalarına zarar verilmesini engellemektir. Kendi iyiliği, fiziksel veya ahlaki olsun, yeterli bir haklı sebep değildir. Başkaları için daha iyi olacağı, onu daha mutlu edeceği, başkalarının görüşüne göre yapmanın doğru veya akıllıca olacağı için, zorla bir şey yapması veya yapmaktan kaçınması meşru olarak istenemez... Herhangi bir kişinin davranışının toplum tarafından sorumlu tutulabileceği tek kısmı, başkalarını ilgilendiren kısmıdır. Kendini ilgilendiren kısmında, bağımsızlığı mutlaktır. Birey, kendi bedeni ve zihninin üzerinde, egemendir.
> 
> 
>  — John Stuart Mill
> 
> 

Mill, aynı zamanda zarar ilkesini, özgürlükten doğan haklarının listesinin içine yerleştirmiştir. Bu, politik haklarının listesinde (başkalarına zarar vermeyen politik faaliyetler) yer almıştır, ancak aynı zamanda politik olmayan özgürlük haklarında - "tad ve takıntıları" - politika içermeyen ve başkalarına zarar vermeyen faaliyetlerde de yer almıştır.

>  İşte bu, insan özgürlüğünün uygun alanıdır. İçsel bilinç alanını içerir; en kapsamlı anlamda vicdan özgürlüğü talep eder; düşünce ve duyguya özgürlük; tüm konularda, pratik veya kuramsal, bilimsel, ahlaki veya teolojik olarak, mutlak bir görüş ve düşünce özgürlüğü; fikirlerin ifade edilmesi ve yayılması ilkesi, diğer insanları ilgilendiren bireyin davranışının bir parçası gibi görünebilir, ancak düşünce özgürlüğü kadar önemli olması ve büyük ölçüde aynı nedenlere dayanması nedeniyle, pratik olarak ondan ayrılamaz. İkinci olarak, ilke tad ve takıntıların özgürlüğünü gerektirir; hayat planımızı kendi karakterimize uygun olarak düzenlemenin özgürlüğünü; istediğimiz gibi hareket etmeyi, olası sonuçlara tabi olmak kaydıyla; diğer insanlar tarafından engellenmeksizin, **yaptıklarımızın onlara zarar vermediği sürece**, hatta onlar davranışımızı saçma, tersyüz veya yanlış olarak düşünse bile.
> 
> 
> 

Doğru bir şekilde söylenebilir ki, 1776 ABD Bağımsızlık Bildirisi'nde bahsedilen "Mutluluğun peşinde koşma" Mill'in aklında olan "tad ve takıntıların" biri olabilir.

>  Bu gerçeklerin kendiliğinden açık olduğunu kabul ediyoruz: bütün insanlar eşit yaratılmış, yaratıcıları tarafından belirli dokunulmaz haklarla donatılmıştır; bu haklar arasında yaşam, özgürlük ve mutluluğu arama hakkı bulunur...
> 
> 
> 

Zarar İlkesi aynı zamanda son dönem ABD hukukunda da bulunmaktadır - California Yüksek Mahkemesi'nin Mayıs 2002 tarihli People v. Alvarez 4 Ekim 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. davasında da:

>  Her suç davasında, savcılık corpus delicti'yi kanıtlamak zorundadır, yani suçun kendisi olan *yaralanma, kayıp veya zarar* gerçeğini ve bunun sebebi olarak bir suç işleyenin varlığını kanıtlamalıdır.
> 
> 
> 

Zarar İlkesi,1994'te ve tekrar 2009'da Kolombiya'nın uyuşturucu yasalarına 11 Ekim 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. bile yansımıştır:

>  Temmuz 2009'da Kolombiya Yüce Adalet Mahkemesi, Anayasa Mahkemesi'nin 1994 tarihli kararını teyit ederek, "kişisel kullanım amacıyla uyuşturucu madde bulundurmanın hiçbir cezaya tabi olamayacağına" karar verdi. Olay "kişisel ve özel haklarını kullanırken, sanığın başkalarına zarar vermediği" durumda gerçekleşmişti.
> 
> 
> 

Yüksek Mahkeme, R v Malmo-Levine kararında, Zarar İlkesinin hem 1) temel adalet ilkesi olmadığı, hem de 2) temel adaletin bu kaynaklarında bulunduğu konusunu açıklamamıştır. 4 Ekim 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Bir kişi kendine zarar verse bile, öz-saygı eylemi hâlâ haklı olarak devletin zorlayıcı müdahalesi dışındadır.

Zarar kendisi başlı başına ahlaki olmayan bir kavram değildir. Bir başkasına zarar verme eylemi, bir eylemi yanlış yapan şeydir.

Zarar, bir yükümlülüğün yerine getirilmemesi sonucunda da ortaya çıkabilir. Ahlak yükümlülükler üretir. Bir kişiden bir borç gibi bir görev istenebilir ve görev kavramının bir parçası olarak bir kişinin bunu yerine getirmesi hakkaniyetle talep edilebilir.

Kısıtlamalar
------------

On Liberty kitabında J.S. Mill, ilkesinin ruhsal olarak hasta kabul edilen kişilere, "barbarlar"a (küçüklerle eş tuttuğu kişilere) ve küçüklere uygulanmadığını belirtirken, İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi kadınları, köleleri, yabancıları ve küçükleri ilgilendirmediği için vatandaş olmadıklarını ifade etmiştir.

İlkenin modern yorumları genellikle ırk veya cinsiyet ayrımı yapmamaktadır.

Daha geniş tanımları
--------------------

Aynı makalede, Mill ilkeyi ikiye ayırır:

>  Bu ilkelerin ilki, bireyin, kendi çıkarları dışında hiç kimsenin ilgilendirmediği eylemlerinden dolayı topluma hesap vermek zorunda olmadığıdır. Toplum, bireyin davranışlarından hoşlanmadığı veya onaylamadığı durumlarda, sadece kendi iyilikleri için gerektiğini düşünüyorsa, tavsiye, öğüt, ikna veya başkalarının kaçınması gibi önlemlerle tepkisini dile getirebilir. İkinci olarak, diğerlerinin çıkarlarına zarar veren eylemler için birey sorumludur ve toplum, kendi korunması için gerekli olduğuna inanıyorsa, sosyal veya yasal cezalara tabi tutulabilir.
> 
> 
> 

İkinci ilke, sosyal otorite ilkesi olarak bilinir hale gelmiştir.

Ancak, ikinci ilke aynı zamanda daha geniş anlamlarda zararın tanımını da içerir, hatta topluma zarar verme dahil. Zarar kavramı, sadece başka bir bireye zarar vermeyle sınırlı değildir, bireylerin çoklu olarak zarar görmesi durumunu da kapsayabilir ve bu bireylerin belirli bir tanımı olmayabilir.

Bu, zaman içinde yavaşça ortaya çıkan zararı belirlemek için önemli bir ilkedir. Bu tür zararın öngörülebilir olduğu ancak zarar veren eylemin gerçekleştiği anda henüz mevcut olmadığı durumlarda uygulanır. Ayrıca, geniş kirlilik atıklarını özel mülkte boşaltma hakkından lisanslama sorunlarına ve ihanet hakkına kadar diğer konulara da uygulanır.

Ayrıca bakınız
--------------

* Saldırmazlık ilkesi
* Klasik liberalizm
* Liberteryenizm

Kaynakça
--------

1. 1 2  "Freedom of Speech". *Stanford Encyclopedia of Philosophy*. 17 Nisan 2008. 23 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2013.
2. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 7 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2023.
3. ↑  Hamowy, Ronald, (Ed.) (2008). *The Encyclopaedia of Libertarianism*. Thousand Oaks, California: SAGE Publications. s. xxi. ISBN 978-1412965804. [*ölü/kırık bağlantı*]
4. 1 2  Mill, John Stuart (1859). *On Liberty*. Oxford, England: Oxford University. ss. 21-22. 1 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2008.
5. 1 2  Menezes Oliveira, Jorge (2012). "Harm and Offence in Mill's Conception of Liberty". Oxford, England: University of Oxford. s. 13. 4 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
6. ↑  "John Stuart Mill on the liberty of the mentally ill: a historical note". *American Journal of Psychiatry* (İngilizce). **134** (12): 1428-1429. December 1977. doi:10.1176/ajp.134.12.1428. ISSN 0002-953X.
7. ↑  Rossi, Philip J. (2012). *The Social Authority of Reason*. Albany, New York: SUNY Press. s. 60. ISBN 978-0791483367.