Rachel Whiteread'in yerleştirme sannatını kullanarak oluşturduğu ve Londra'da Tate Modern'de sergilenen eserleri
**Yerleştirme** ya da **enstalasyon**, geleneksel sanat eserlerinden farklı olarak, çevreden bağımsız bir sanat nesnesi içermeyip belirli bir mekân için yaratılan, mekânın niteliklerini kullanıp irdeleyen ve izleyici katılımının temel bir gereklilik olduğu sanat türü. Kapalı veya açık mekânlarda yapılabilir.

Kökleri kavramsal sanat ve hatta 20. yüzyıl başındaki Marcel Duchamp'ın hazır-yapımları ve Kurt Schwitters'e kadar giden enstalasyon, diğer adıyla **yerleştirme sanatı**, çağdaş sanatta mimarlık ve performans dışında birçok başka görsel sanat disiplininden de destek alan melez (hibrid) bir tarzdır. Uygulanmasında sanat eserinin sergileme veya gösterim aşamalarını vurgulayan yerleştirme, 1970'lerde şekillenmiştir.

1960'ların ABD ve Avrupa'da asamblaj ('assemblage') ve çevre terimleri sanatçıların belli bir mekânda bir araya getirdikleri malzemeler için kullanılsa da yerleştirme tabiri sadece eserlerin sergilenme şekli, örneğin resimlerin duvara ne şekilde ve nasıl bir düzende asıldığını ifade etmek için kullanılıyordu. Zamanla galeri mekânının farkındalığı ile ve sanat eserinin mekândan bağımsız gözlenemeyeceği/tecrübe edilemeyeceği fikriyle yerleştirme şekli ve mekân ön plana çıkarılmaya başlanmıştır.

1960'larda 'bir çevre olarak sanat eseri' fikri, izleyicinin sadece bakmakla kalmayıp dünyada yaşadığı gibi sanat eserinin içinde 'yaşaması', hatta zaman zaman onun bir parçası olması beklentisini getirdi. Bu konudaki önemli kişilerden biri Robert Smithson'dır. Yer (daha büyük bir mekân içinde belirli bir yer) ve yer-olmayan (bu yerin galeride fotoğraf, harita, çeşitli malzeme ve dokümanlarla yeniden sunumu) arasında bir ayrım yapmıştır. Bu ayrım önemliydi. Çünkü Smithson ve Michael Heizer, Nancy Holt, James Turrel ve Walter de Maria gibi diğer arazi sanatçıları galeri dışında çalışmalarına rağmen işleri galeri sistemi tarafından sağlanan çerçeveye bağımlı kalmıştır. Smithson, yer ve yer-olmayan arasındaki on farkı aşağıdaki şekilde belirlemiştir:

|  |  |
| --- | --- |
| **Yer ('Site')** | **Yer-olmayan ('Nonsite')** |
| Açık sınırlar | Kapalı sınırlar |
| Noktalar serisi | Malzemeler dizisi |
| Dış koordinatlar | İç koordinatlar |
| Eksiltme | Ekleme |
| Belirsiz kesinlik | Belirli kesinsizlik |
| Dağınık bilgi | Toplu bilgi |
| Yansıma | Ayna |
| Kenar | Merkez |
| Mekân (fiziksel) | Mekânsızlık (soyutlama) |
| Çok | Tek |

Günümüz enstalasyonlarında günlük ve doğal malzemelerin yanı sıra video, ses, performans, bilgisayarlar ve Internet gibi yeni mecralar da kullanılmaktadır. Önceleri radikal bir sanat yaratım biçimi olarak çıkan yerleştirme sanatı, 1980'lerden itibaren müzeler ve galeriler tarafından tamamen kabul görmüştür. 20. yüzyıl sonlarında baskın sanat türü olmuştur. Hâlâ da bu özelliğini korumaktadır.

Bazı ünlü enstalasyon sanatçıları
---------------------------------


|  |  |
| --- | --- |
| * Joseph Beuys
* Judy Chicago
* Christo ve Jeanne-Claude
* Marcel Duchamp
* Tracey Emin
* Damien Hirst
* Anish Kapoor
* Yayoi Kusama
* Sol LeWitt
 | * Nam June Paik
* Doris Salcedo
* Kurt Schwitters
* Richard Serra
* Jean Tinguely
* James Turrell
* Bill Viola
* Rachel Whiteread
 |

Kaynakça
--------

* de Oliveira, Nicolas; Oxley, Nicola; Petry, Michael (2001): **Installation Art**: Thames & Hudson Ltd, London

| * g
* t
* d
Batı sanat akımları |
| --- |
| Orta Çağ | Bizans  **·**  Gotik  **·**  Karolenj  **·**  Merovenj  **·**  Otto  **·**  Romanesk |
| Rönesans | Erken Flaman  **·**  Maniyerizm  **·**  Yüksek Rönesans |
| 17. yüzyıl | Barok  **·**  Hollanda Altın Çağı  **·**  İtalyan Rönesansı  **·**  Klasisizm **·**  Venedik ekolü |
| 18. yüzyıl | Neoklasisizm  **·**  Rokoko  **·**  Romantizm  **·**  |
| 19. yüzyıl | Akademik  **·**  Ard-İzlenimcilik  **·**  Art Nouveau  **·**  Barbizon ekolü  **·**  Biedermeier  **·**  Bölmecilik  **·**  Dekadan  **·**  Gerçekçilik  **·**  Geziciler  **·**  Gründerzeit  **·**  Estetik  **·**  Historisizm  **·**  Hudson Nehri Ekolü  **·**  İzlenimcilik  **·**  Kalighat resmi  **·**  Kluazonizm  **·**  Macchiaioli  **·**  Nabiler  **·**  Noktacılık  **·**  Ön Raffaelocular  **·**  Sentetizm  **·**  Sembolizm  **·**  Yeni izlenimcilik |
| 20. yüzyıl | Art deco  **·** Aksiyon resmi  **·** Arazi sanatı  **·** Art & Language  **·** Art brut  **·** Arte povera  **·** Art pop  **·** Arts and Crafts  **·** Bauhaus  **·** COBRA  **·** Dadaizm  **·** De Stijl  **·** Die Brücke  **·** Durumcu Enternasyonal  **·** Dışavurumculuk  **·** Fluxus  **·** Fotorealizm  **·** Fovizm  **·** Fütürizm  **·** Gerçeküstücülük  **·** Harfçilik  **·** Kavramsal sanat  **·** Kinetik sanat  **·** Kübizm  **·** Lowbrow  **·** Mavi Süvari  **·** Minimalizm **·** Müzikalizm **·** Neo-dada  **·** Neue Künstlervereinigung München  **·** Nouveau réalisme  **·** Op sanatı  **·** Orfizm  **·** Performans sanatı  **·** Pop sanatı  **·** Presizyonizm  **·** Pürizm  **·** Rayonizm  **·** Renk alanı resmi  **·** Scuola Romana **·**  Sinkromizm  **·** Soyut dışavurumculuk  **·** Süprematizm  **·** Taşizm  **·** Toplumcu gerçekçilik  **·** Uluslararası tipografik stil  **·** Video sanatı  **·** Vortisizm  **·** Yeni-dışavurumculuk  **·** Yeni-Fovizm  **·** Yeni medya sanatı  **·** Yeni Nesnellik  **·** Yerleştirme sanatı |
| 21. yüzyıl | Sanat müdahalesi  **·**  Hiperrealizm  **·**  Neo-fütürizm  **·**  Stuckizm  **·**  Remodernizm  **·**  Müzik  **·**  Superstroke  **·**  Superflat  **·**  Göreceli sanat  **·**  Video oyunu sanatı |
| İlgili maddeler | Avangart  **·**  Feminist sanat hareketi  **·**  Geç modernizm  **·**  Modern sanat  **·**  Modernizm  **·**  Postmodern sanat  **·**  Sanat akımları listesi |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* LCCN: sh85066731
* LNB: 000051394
* NLI: 987007553259505171

 |