Bu madde şehir hakkındadır.  İl için Eskişehir (il) sayfasına bakınız.  Başlığın diğer anlamları için Eskişehir (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Koordinatlar: 39°46′N, 30°31′E

**Eskişehir**, Türkiye'nin Eskişehir ilinin merkezi olan şehirdir. 1993 yılında çıkarılan kanunla Büyükşehir Belediyesi olmuştur. Ortasından Porsuk Çayı geçen şehir, Avrupai tarzdadır. Ayrıca içerisinde Osmangazi Üniversitesi, Eskişehir Teknik Üniversitesi ve Anadolu Üniversitesinin bulunması nedeniyle bir öğrenci kenti görünümündedir.

Met helvası, nuga helvası, haşhaşlı çörek, Kalabak suyu, çibörek ve lületaşı ile meşhurdur. Ayrıca balaban kebabı da Eskişehir mutfağında önemli bir yer almaktadır. İşlenebilir lületaşı, Türkiye'de yalnızca Eskişehir'de çıkarıldığı için *Eskişehir taşı* olarak bilinir. Türkiye'de Eskişehir ve Sivrihisar dolaylarında yetişen bir çoban köpeği olan akbaş da şehre ait önemli değerlerdendir. Sanat kurumları ve tesisleri ile kültür ve sanatta gelişmiş bir şehirdir. Anadolu Üniversitesi ve büyükşehir belediyesi bünyesinde iki adet senfoni orkestrası bulunmaktadır. Ayrıca her yıl düzenlenen Uluslararası Eskişehir Festivali ile şehirde müzik, tiyatro, resim ve sinema dallarında sergiler ve gösteriler yapılmaktadır.

Eskişehir günümüze kadar değişik uygarlıklar altında varlığını sürdürmüştür. Üzerinde kurulan medeniyetlerden bazıları Frigya, Bizans, Anadolu Selçukluları ve Osmanlı İmparatorluğu'dur.

Eskişehir 2013 yılında Türk Dünyası Kültür Başkenti ve UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Başkentliği unvanlarını taşımaktadır.

Türk Hava Yolları'nın Airbus A330-200 tipi uçağı, TC-JNG, de 'Eskişehir' adını taşımaktadır. Eskişehir, İç Anadolu Bölgesi'nin kuzeybatısında yer almaktadır. İl merkezinin kuzeyinde Mihalgazi ve Sarıcakaya, doğusunda Alpu ve Ankara, güneyinde Mahmudiye, Seyitgazi ve Afyon, batısında ise İnönü ve Kütahya sınırları ile çevrilidir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikigezgin'de ***Eskişehir*** ile ilgili gezi rehberi bulunmaktadır. |

Kökeni
------

Şehir, Antik ve Orta Çağlarda Yunanca Dorylaion, Latince Dorylaeum ismi ile tanınan bir kenttir. Yıkık ve terkedilmiş olan Dorylaion - Şarhöyük'ün yakınında, harabenin güneyinde kalan bölgede yeni bir yerleşim oluşmuştur. W.M Ramsay'ın bildirdiğine göre, büyük olasılıkla Dorylaion harabelerine Eskişehir adı verilmiş ve bu ad o zamandan günümüze ulaşmıştır.

Tarihçe
-------

### İlkçağ'dan 11. yüzyıla kadar

Han ilçesi yakınlarında Friglerden kalma Yazılıkaya anıtı
MÖ 14. yüzyılda Hititler Eskişehir merkezli büyük bir devlet kurmuşlardır. Eskişehir'in önemi ve yeri dolayısıyla Hititler döneminde Eti‘lik (Beylik) olduğu görülmektedir. MÖ 12. yüzyılda Anadolu’ya giren Frigler Anadolu'ya yayılmış ve Dorylaion adı ile bölgeye yerleşmiştir. Friglerden sonra bölgeye Lidyalılar daha sonra da Persler hakimiyeti altına almıştır. MÖ 4. yüzyılda Makedon kral İskender'in eline geçen Eskişehir, İskender'in ölüm tarihi olan MÖ 323 yılına kadar İskender'in İmparatorluğu altında kalmıştır. MÖ 2. yüzyılda Roma İmparatorluğu kontrolüne geçen bölge, Roma’nın ikiye ayrılmasına kadar Roma İmparatorluğu’nun ayrıldıktan sonra da Bizans hakimiyetinde kalmıştır.

### Selçuklular dönemi

Yeniden Bizans egemenliğine giren Dorylaion 1074'te Selçukluların eline geçti. Şehir Anadolu Selçukluları zamanında, Selçuklular ile Haçlılar arasında yapılan savaşlara sahne olmuştur. Bu zamanda şehrin adı '"Sultanönü"' olarak anılmaktadır. Şehir içinde Selçuklu Hanedanına ait pek çok eser vardır.

Arap coğrafyacı İbn Said (**علي بن موسى المغربي بن سعيد**, *'Ali ibn Musa ibn Sa'id al-Maghribi*); Antalya - Marki (Fethiye) Körfezi arasındaki Cibâlu’t Türkmân (Türkmen Dağları) adı verilen dağlık bölgede 200.000, Kastamonu yöresinde 100.000, Sultan Önü - Kütahya - Emirdağ - Karahisar-ı Sahip - Sivrihisar yörelerinde 200.000 ve Ankara'nın kuzeyindeki Karabuli denilen dağlık bölgede 30.000 çadırlık Türkmen kitlelerinin yığıldığını kaydetmektedir.

### Osmanlı dönemi

13. yüzyıldan itibaren Moğollar istilasıyla Türkler ile birlikte Orta Asya'dan gelmiş, yöreye özgü Akbaş çoban köpeği
1289'da Anadolu Selçukluları Eskişehir'i Osman Gazi'ye verdi. Orhan Gazi döneminde Karamanlıların eline geçen Eskişehir'i, I. Murad yeniden Osmanlı topraklarına kattı.

Fatih'in ilk zamanlarına kadar şehir Ankara Beyliği'ne bağlı olarak kalmıştır. 1451 yılından sonra Kütahya'nın Beylerbeylik haline gelmesi üzerine Anadolu İdari Teşkilatında değişiklik olmuş, bu arada Ankara'ya bağlı bulunan Eskişehir, Kütahya Beylerbeyliği'ne bağlanmıştır.

Kent 1601'de bir süre Celali Deli Hasan ve yandaşlarının eline geçti. Hüdavendigâr (Bursa) Vilayetinin Kütahya Sancağına bağlı bir kaza olan Eskişehir'e demiryolu 1890'lı yıllarda ulaştı.

Demiryolu'nun Eskişehir'e gelmesi ile şehirde ticaret canlandı.
19. yüzyıl boyunca yöreye Kafkasya, Kırım, Romanya ve Bulgaristan'dan gelen göçmenler yerleştirildi. Şehir 1877-1878 Osmanlı-Rus harbinden sonra muhacirlerin yerleştirilmeye başlamasıyla beraber gelişmeye başlamıştır.
Mondros Ateşkesi'nin maddelerinden biri olan *İtilaf Devletleri'nin Osmanlı İmparatorluğu sınırları içindeki önemli noktaları güvenlik gerekçesiyle işgal edebilecekleri* maddesine dayanarak 13 Kasım 1918 tarihinde İstanbul'a çıkan İngiliz kuvvetleri, İstanbul-Bağdat demiryolu hattı boyunca önemli gördükleri yerleri işgal etmeye başladılar, bu işgalden 2,5 ay sonra, 1919 yılının Ocak ayı sonlarında Eskişehir İstasyonu çevresinde karargâhlarını kurdu.

### Kurtuluş Savaşı dönemi

Ayrıca bakınız: Kütahya-Eskişehir Muharebeleri
Yunan ordusunun Eskişehir'e girişi (1921)
21 Haziran 1920 günü saat 11.00'de Millî Savunma Bakanı Fevzi Çakmak Paşa ve Genelkurmay Başkanı Albay İsmet İnönü ile tren istasyonuna gelmiştir. Yunan taarruzunun aldığı vaziyeti, sınıf arkadaşı ve Batı Cephesi Komutanı Ali Fuat Cebesoy ile burada görüşmüştür. Aynı gece de Ankara’ya hareket etmiştirler.

Eskişehir'de Türk Kurtuluş Savaşı'nın 5 önemli meydan muharebesinin üçü geçmiştir. Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğindeki Türk Kurtuluş Savaşı'nın önemli muharebelerinden biri olan I. İnönü Muharebesi Eskişehir topraklarında gerçekleşmiştir. Eskişehir, Kurtuluş Savaşı'nın kilit nok­talarından birini oluşturduğundan, savaşta maddi ve manevi olarak çok yıpranmıştır.

I. Dünya Savaşı sonrasında demiryolu hattını denetlemek amacıyla 23 Ocak 1919'da Eskişehir İstasyonunu işgal eden İngiliz kuvvetleri, 20 Mart 1920'de Kuvâ-yi Milliye'nin baskısıyla işgale son verdi. 1921 yılında Eskişehir'e 40 km uzaklıktaki İnönü'de, Birinci ve İkinci İnönü Muharebeleri yapıldı.

20 Temmuz 1921'de Yunanların işgal ettiği Eskişehir, bir süre Yunan ordularının karargâhı oldu. Eskişehir-Kütahya Savaşları sonunda Türk ordusu Sakarya'nın doğusuna çekildi. 23 Ağustos 1922'de Yunanlar yeniden saldırdı. 26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz ile düşman püskürtülmeye başladı ve 2 Eylül 1922 günü, Seyitgazi yönünden gelen Türk süvarileri Tekkeönü'nden Eskişehir'e inerek düşman kuvvetlerini Eskişehir'den çıkardılar. Eskişehir, Kurtuluş Savaşı'nın son aşaması olan Büyük Taarruz sonrasında 2 Eylül 1922'de kurtarıldığında yıkıntı hâlinde harap bir kasabaydı.

### Cumhuriyet dönemi

21 Eylül 1925'te Atatürk, Fevzi Çakmak ve İsmet İnönü'nün Eskişehir Garı'nda karşılanması.
Atatürk'ün 15 Ocak 1923'te Eskişehir hakkındaki sözü:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Eskişehir'i ve Eskişehirlileri çok iyi tanırım. Millî Mücadele yıllarında büyük vatanseverlik ve üstün bir cesaretle mücadelemizin daima yanında olmuş, bu mücadeleye çok geniş yardımlarda bulunmuşlardır. Gördüğüme göre halk aydın ve faaldir. Toprak verimlidir. Az zamanda zayiatı telafi ve fedakârlıklarıyla iftahar edecektir. | „ |
|  |

Mustafa Kemal Atatürk, 15 Ocak 1923'te Hükûmet Konağı'nda yaptığı konuşmada vurguladığı gibi Eskişehir, savaşın kazanılmasında büyük katkı yapmıştır. Mustafa Kemal Paşa, bu nedenle kentin imarıyla yakından ilgilenmiştir. Cumhuriyet döneminde yapılan yatırımlarla kısa zamanda modern bir kent yaratılmaya çalışılmıştır.

Cumhuriyet ilan edildikten sonra Eskişehir 1925 yılında il olmuştur. 1926 yılında Eskişehir'in, Sivrihisar, Mihalıççık ve Seyitgazi olmak üzere üç ilçesi bulunmaktaydı. 1954 yılında çıkarılan kanunla Çifteler ve Mahmudiye, 1957 yılında çıkarılan diğer bir kanunla da Sarıcakaya ilçe hâline getirilmiş ve ilçe sayısı 6'ya çıkmıştır.

Daha sonra 1987 tarihinde 3392 sayılı kanunla Alpu, Beylikova ve İnönü; 9 Mayıs 1990 tarih ve 3544 sayılı kanunla Günyüzü, Han ve Mihalgazi ilçe hâline getirilmiş, böylece ilçe sayısı 12'ye çıkmıştır. 22 Mart 2008 tarihli resmî gazetede yayımlanan 5747 sayılı yasa ile de merkez ilçe kaldırılarak Odunpazarı ve Tepebaşı adıyla 2 yeni ilçe daha kurulmuş ve ilin toplam ilçe sayısı 14'e ulaşmıştır.

Eskişehir, 2 Eylül 1993'te çıkarılan 504 sayılı kanun hükmünde kararname ile büyükşehir unvanı kazandı. 2004 yılında çıkarılan 5216 sayılı kanun ile büyükşehir belediyesinin sınırları valilik binası merkez kabul edilerek yarıçapı 20 kilometre olan dairenin sınırlarına genişletildi. 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı kanun ile 2014 Türkiye yerel seçimlerinin ardından büyükşehir belediyesinin sınırları il mülki sınırları oldu.

#### Eskişehir Depremi

20 Şubat 1956'da Eskişehir'de oluşan şiddetli yer sarsıntısıdır. Şiddeti Richter ölçeğine göre 6,0 olan bu depremde, 1.379 bina ağır, 1.486 bina orta, 9.862 bina da hafif derecede hasar görmüştür. Bir kişinin öldüğü depremde 19 kişi de yaralanmıştır. Konumu 39° 89' kuzey enlemi ve 30° 49' doğu boylamı, odak derinliği yaklaşık 40 km olan depremin etkilediği alan 350.000 km² olarak hesaplanmıştır. Deprem alanı çeşitli doğrultularda Edirne, İzmir, Konya ve Zonguldak illerine kadar yayılmıştır. Depremin dış merkezinin bulunduğu bölge yerleşim yeri olmadığı için can kaybı fazla olmamıştır. Eskişehir depreminin oluştuğu bölge 3. derecede tehlikeli deprem bölgesidir.

#### Sel Felaketi

5 Mart 1950'de Porsuk Çayının taşması sonucu Eskişehir'de sel felaketi meydana gelmiş, 50 bin kişi açıkta kalmıştır. 2500 evin yıkıldığı ve 6 kişinin boğulduğu felakette Marshall Planı'ndan yardım gelmiştir.

#### Eskişehir'de Türkiye'nin İlkleri

1896'da çizilerek Türk tarihinin ilk modern haritası[*kaynak belirtilmeli*] olan 1/10.000 ölçekli Eskişehir plânı.
Eski tarihlerde de birçok ilklere adreslik etmiş coğrafyada, Osmanlı Dönemi ve sonrası Türkiye'nin ilkleri olarak gerçekleşenler

* Osmanlı'da ilk verginin alınması (Pazar Baçı)
* Osmanlı'da ilk hutbenin okunması (Osman Bey Dönemi)
* Türk tarihinin ilk modern haritasının çizilmesi. (1896)
* İlk Temyiz Mahkemesinin açılması (1923)
* İlk Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nün kurulması (1925)
* İlk eğitmen kursunun açılması (1936)
* İlk Köy Enstitüsü'nün açılması (1940)
* İlk Türk otomobili Devrim'in üretimi (1961)
* İlk Türk lokomotifi Karakurt'un üretimi (1961)
* Dünyada öğrencilerin kanlarını satarak kurduğu ilk tiyatro (1961)
* İlk akülü yük aracı üretimi
* İlk cadde süpürme aracı üretimi
* İlk otobüs yıkama aracı üretimi
* İlk damperli kamyon üretimi
* İlk kantar üretimi
* İlk jet motoru yenilemesi
* İlk F-16 motoru üretimi
* İlk helikopter parçası üretimi
* Başbakanlık ve Cumhurbaşkanlığı kupalarını kazanan ilk anadolu futbol takımı (1970-1971)
* Dünyada ilk havaalanı işletme ruhsatı olan üniversiteye sahip olma ''Eskişehir Teknik Üniversitesi''(2007)
* İlk Türk 4x4 ticari aracı olan Türkar'ın üretimi (2009)
* İlk Yüksek Hızlı Tren seferinin yapıldığı şehir (2009)

İklim
-----

Şehrin iklimi İç Anadolu Bölgesi tipi Karasal iklim'dir. Kışları soğuk ve kar yağışlı, yazlar sıcak ve yağışsızdır. Yağışlar (dağlık kesimler hariç) az ve kısa sürelidir. Temmuz, Ağustos ve Eylül ayları en az yağışı olan aylardır. Yıllık yağış ortalaması 373,6 mm'dir. Bir yılın 90-100 günü yağışlı geçmektedir. Sıcaklık rejimi karasal niteliktedir. Örneğin 800 metre yükseklikte kurulmuş olan Eskişehir il merkezinde en sıcak ve en soğuk ayların ortalamaları 21,5 °C ve -0,8 °C (Temmuz ve Ocak), kaydedilen en yüksek ve en düşük değerler ise 39,1 °C ve -26,3 °C'dir. Bitki örtüsü İç Anadolu Bölgesi'nin tipik bitkisel örtüsü olan bozkırdır.

|  **Eskişehir iklimi**  |
| --- |
| Aylar | Oca | Şub | Mar | Nis | May | Haz | Tem | Ağu | Eyl | Eki | Kas | Ara | Yıl |
| En yüksek sıcaklık (°C) | 20,2 | 22,3 | 29,1 | 31,2 | 33,9 | 36,8 | 40,6 | 39,0 | 36,4 | 33,0 | 25,4 | 21,4 | 40,6 |
| Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) | 4,0 | 6,4 | 11,4 | 17,0 | 21,9 | 25,9 | 29,1 | 29,3 | 25,4 | 19,4 | 12,5 | 6,1 | 17,3 |
| Ortalama sıcaklık (°C) | 0,0 | 1,5 | 5,2 | 10,3 | 15,1 | 19,1 | 21,8 | 21,6 | 17,3 | 11,9 | 6,3 | 2,1 | 11,0 |
| Ortalama en düşük sıcaklık (°C) | −3,5 | −2,8 | −0,3 | 3,8 | 7,9 | 11,4 | 14,0 | 13,7 | 9,6 | 5,4 | 1,1 | −1,3 | 4,9 |
| En düşük sıcaklık (°C) | −27,8 | −23,8 | −16,5 | −10,4 | −2,2 | 0,5 | 5,0 | 3,6 | −2 | −7,1 | −14,7 | −20,3 | −27,8 |
| Ortalama yağış (mm) | 40,6 | 32,6 | 37,8 | 40,6 | 43,0 | 32,8 | 13,0 | 9,2 | 15,1 | 29,8 | 30,0 | 45,5 | 370 |
| *Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü* |

Nüfus
-----

Bu veriler Eskişehir ilinin şehir merkezinin nüfus verileridir. İl nüfusu için Eskişehir (il) sayfasına bakınız.

| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1927 | 81.759 | 32.341 | 49.418 |
| 1935 | 103.252 | 47.045 | 56.207 |
| 1940 | 121.883 | 60.742 | 61.141 |
| 1945 | 150.531 | 80.030 | 70.501 |
| 1950 | 175.107 | 89.879 | 85.228 |
| 1955 | 187.629 | 120.092 | 67.537 |
| 1960 | 209.046 | 153.096 | 55.950 |
| 1965 | 243.033 | 173.882 | 69.151 |
| 1970 | 284.100 | 216.373 | 67.727 |
| 1975 | 324.950 | 259.952 | 64.998 |
| 1980 | 373.988 | 309.431 | 64.557 |
| 1985 | 430.670 | 366.765 | 63.905 |
| 1990 | 447.926 | 413.082 | 34.844 |
| 2000 | 519.602 | 482.793 | 36.809 |
| 2007 | 595.157 | 570.825 | 24.332 |

2008 yılında merkez ilçe Odunpazarı ve Tepebaşı ilçelerine ayrılmıştır. Bu ilçelerle birlikte il merkezi nüfusu aşağıdaki gibidir.

| Yıl | Nüfus |
| --- | --- |
| 2008 | 599.796 |
| 2009 | 617.215 |
| 2010 | 629.609 |
| 2011 | 648.396 |
| 2012 | 659.924 |

2012 yılında ilin tamamı büyükşehir sınırlarına girmiştir.

Turizm
------

Avrupa Yatırım Bankası'ndan alınan 250 milyon dolarlık kredinin 50 milyon doları ile ıslahı yapılan Porsuk Çayı ile şehrin çehresi değişmeye başlamıştır. 2004 yılında ise, tramvay taşımacılığı başlamış, Estram hizmete açılmıştır. Tramvay ve Porsuk Çayı ıslahı sonrası Eskişehir güzel bir görünüm kazanmış ve yerli turist çekmeye başlamıştır. Müzeleri, parkları ile sosyal etkinlikleri ile popüler olan şehri, 2022 yılında 500.000 kişi ziyaret etmiştir.

### Müzeler

Eskişehir'deki şehir müzelerinin sayısı 14 adet olup, ilçelerde de müzeler bulunmaktadır.

* Çağdaş Cam Sanatları Müzesi
* Modern Müze
* Balmumu Heykeller Müzesi
* Daktilo Müzesi
* Devrim Arabaları Müzesi
* Lületaşı Müzesi
* Kurtuluş Müzesi
* Havacılık Müzesi
* Eti Arkeoloji Müzesi
* Cumhuriyet Tarihi Müzesi
* Eğitim Karikatürleri Müzesi
* Ahşap Eserler Müzesi
* Osman Yaşar Tanaçan Fotoğraf Müzesi
* Kent Belleği Müzesi

### Parklar

* Sazova Parkı
* Kentpark
* Millet Parkı
* Dede Korkut Parkı

Kardeş şehirler
---------------

* Kırgızistan Celal-Abad, Kırgızistan
* Rusya Kazan, Rusya
* Ukrayna Sudak, Ukrayna
* Kazakistan Oral, Kazakistan
* Amerika Birleşik Devletleri Paterson, Amerika Birleşik Devletleri
* Güney Kore Paju, Güney Kore
* Avusturya Linz, Avusturya
* Çin Changzhou, Çin
* Türkiye Bodrum, Muğla, Türkiye
* Belçika Namur, Belçika
* İspanya Zaragoza, İspanya
* Meksika Morelia, Meksika
* Almanya Frankfurt, Almanya
* Romanya Kaloşvar, Romanya
* Ukrayna Feodosya, Ukrayna
* Belçika Brüksel, Belçika
* Fransa Nancy, Fransa
* Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Girne, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
* Özbekistan Semerkant, Özbekistan

Notlar
------

1. ↑  Çifteler ve Mahmudiye ilçelerinin kurulması ile kır nüfusu azalmıştır.
2. ↑  Sarıcakaya ilçesinin kurulması ile kır nüfusu azalmıştır.
3. ↑  Alpu ve İnönü ilçelerinin kurulması ile kır nüfusu azalmıştır.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Madencilik Özel İhtisas Komisyonu" (PDF). *Devlet Planlama Teşkilatı syf. 7,12*. 19 Eylül 2009. 14 Aralık 2010 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2011.
2. ↑  "Sivrihisar Akbaş, Sivas Kangal'a rakip oldu". *Cnnturk.com*. 19 Eylül 2009. 15 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2011.
3. ↑  "Eskişehir Kültür". *Eskişehir Büyükşehir Belediyesi*. 19 Eylül 2009. 11 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2011.
4. ↑  "Eskişehir Hakkında". *Eskişehir Büyükşehir Belediyesi*. 19 Eylül 2009. 8 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2011.
5. ↑  "Eskişehir 2013 Türk Dünyası Kültür Başkenti". 17 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
6. ↑  "Şehrimizin Adı". *Eskişehir Valiliği*. 19 Eylül 2009. 29 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Eylül 2009.
7. 1 2 3 4 5 6 7  "Kurtuluş Savaşında Eskişehir". *Eskişehir Valiliği*. 23 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2008.
8. 1 2 3 4 5  "Kurtuluş Savaşına kadar olan dönemde Eskişehir". *Eskişehir Valiliği*. 23 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2008.
9. 1 2 3  Türkiye İller Ansiklopedisi 1.Cilt s.409
10. ↑  Cahen C. 1968, Ibn Sa’id Sur L’Asie Mineure Seldjuqide, A.Ü. DTCF Tarih Araştırmaları Dergisi (IV: 10-11); 42-48.
11. ↑  "Doğan KARTAY, Türk Çoban Köpeği Akbaş'ın Kökeni 30 Haziran 2006". 23 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Nisan 2009.
12. ↑  "Birinci İnönü Muharebesi ve Zafer". *Genelkurmay Başkanlığı*. 8 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2008.
13. ↑  "İkinci İnönü Muharebesi ve Zafer". *Genelkurmay Başkanlığı*. 22 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2008.
14. ↑  "Sakarya Meydan Muharebesi ve Zafer". *Genelkurmay Başkanlığı*. 13 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2008.
15. ↑  "Atatürk'ün Eskişehir ile İlgili Sözleri". *Eskişehir Valiliği*. 19 Eylül 2009. 28 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Eylül 2009.
16. 1 2 3  "Cumhuriyet Döneminde Eskişehir". *Eskişehir Valiliği*. 28 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2008.
17. ↑  "Karar Sayısı: KHK/504" (PDF). 29 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Ağustos 2014.
18. ↑  "Kanun No. 5216". 1 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2014.
19. ↑  "Kanun No. 6360". 15 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2014.
20. ↑  Ana Britannica Genel Kültür Ansiklopedisi 8.Cilt s.301-302
21. ↑  Eskişehir Portalı 20 Nisan 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 1950 Sel Felaketi 13 Eylül 2009 tarihinde erişilmiştir.
22. ↑  Eskişehir, Eskişehir Valiliği, Haziran 2011 s.20
23. ↑  "İlk ruhsatlı havaalanına sahip Üniversite". 27 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
24. ↑  İlköğretim Ansiklopedisi s.250
25. ↑  "Resmî İstatistikler - Eskişehir". Meteoroloji Genel Müdürlüğü. 1 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2016.
26. ↑  "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). *28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri*. DİE. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
27. ↑  "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). *20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
28. ↑   . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). *20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016.
29. ↑   . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). *21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
30. ↑   . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). *22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı*. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
31. ↑   . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). *23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
32. ↑   . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). *23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
33. ↑  "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
34. ↑  "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
35. ↑  "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
36. ↑  "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
37. ↑  "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
38. ↑  "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
39. ↑  "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
40. ↑  "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
41. ↑  "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 16 Haziran 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
42. ↑  "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 16 Haziran 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
43. ↑  "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Haziran 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
44. ↑  "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 16 Haziran 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
45. ↑  "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 18 Nisan 2021 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
46. ↑  "'Örnek dere ıslahı yanı başımızda'". *T24*. 2 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2023.
47. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 24 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ekim 2023.
48. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 27 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ekim 2023.
49. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19  Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü 21 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
50. 1 2  "Eskişehir′in kardeş şehirleri". Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Resmî Sitesi. 19 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2012.

### Yazılı kaynaklar

* Türkiye İller Ansiklopedis. *Cilt 1*.
* Ana Britannica Ansiklopedisi. *Cilt 8*.
* İlköğretim Ansiklopedisi. *Cilt 1*. Morpa Kültür Yayınları.

Dış bağlantılar
---------------

|  |
| --- |
| Vikipedi'nin kardeş projelerinden**Eskişehir**hakkında daha fazla bilgi edinin  |
| Vikisözlük'te ara | Vikisözlük'te tanımlar |
| Commons'ta ara | Commons'ta dosyalar |
|
|
| Vikikaynak'ta ara | Vikikaynak'ta belgeler |
|
| Vikigezgin'de ara | Vikigezgin'de seyahat bilgileri |
|
|
|
|
|
|

* Eskişehir Büyükşehir Belediyesi
* Eski Fotoğraflar - SALT Araştırma Merkezi 20 Ocak 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Yüksek Çözünürlük, Açık Erişim, İndirilebilir - ↓)

| * g
* t
* d
Türk Dünyası Kültür Başkenti |
| --- |
| 
2012
Astana
2013
Eskişehir
2014
Kazan
2015
Marı
2016
Şeki
2017
Türkistan
2018
Kastamonu
2019
Oş
2020
Hive
2022
Bursa
2023
*Şuşa*
2024
*Anav*
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4247190-4
* LCCN: n80069813
* MusicBrainz: 8be5a96c-63f3-4fa6-9872-4ccb6d10973a
* NKC: ge940249
* NLI: 987007550216805171
* VIAF: 155936696
* WorldCat: lccn-n80069813

 |