**Azendohsaurus**, Fas ve Madagaskar'ın Erken Triyas Dönemi'nde yaşamış otçul bir archosauromorf sürüngen cinsidir.

Azendohsaurus laaroussii gibi türler, 1972' de Jean-Michel Dutuit tarafından Fas'tan gelen kısmi çene parçaları ve dişlere dayanılarak tanımlanmış ve adlandırılmıştır. Madagaskar'dan ikinci bir tür olan A. madagaskarensis, ilk olarak 2010 yılında John J. Flynn ve meslektaşları tarafından neredeyse tüm iskeleti temsil eden çok sayıda örnekten tanımlandı. Genel adı "Azendoh kertenkelesidir ve adını Atlas Dağları'nda ilk keşfedildiği yerin yakınındaki yerel bir köy olan Azendoh köyünden almıştır. Diğer erken dönem arsozoromorfların aksine, nispeten kısa bir kuyruğa ve yayılmış arka uzuvlar ile yükseltilmiş ön ayaklardan oluşan garip bir karışımda tutulan sağlam uzuvlara sahip olan hantal bir dört ayaklıdır. Uzun bir boynu ve orantılı olarak küçük bir kafası ve dikkat çekici derecede sauropod benzeri çeneleri ve dişleri vardır.

*Azendohsaurus*, eskiden otçul bir dinozor olarak sınıflandırılarak, ornithischian olarak tanımlanmıştır. Ancak bazı araştırmacılarca "prosauropod "sauropodomorf olarak sınıflandırılmıştır. Bunun nedeni yalnızca otçul dinozorlarda tipik olarak bulunan türetilmiş özellikleri paylaşan çenelerine ve dişlerine dayanmaktadır. Bununla birlikte, Madagaskar' da ki iskelet materyalinin tamamı, Archosauromorpha'nın atalarından daha fazla temel özellikleri ortaya çıkardı ve *Azendohsaurus'un* hiç de bir dinozorlarla yakından ilişkili olmadığı ortaya çıkmıştır. Bunun yerine, *azendohsaurus* isimli 
dinozorlardan daha ilkel olan bu archosauromorph aslında yakınsak gelişti ve birçok çene özelliğini sauropod dinozorla birlikte paylaşmıştır. Yeni yapılan araştırmalar sonucu çoğunlukla otobur sürüngenleri kapsayan ve Allokotosauria olarak adlandırılan arkeozoromorflardan oluşan bir grubun üyesi olduğu ortaya çıkmıştır. Azendohsaurus, aynı zamanda, kendi allokotosaur ailesi olan Azendohsauridae'nin tip cinsidir. Başlangıçta tek üye olan bu aile şimdi Hindistan'dan daha büyük ve boynuzlu olan *Shringasaurus* gibi diğer benzer allokotosaurları da içermektedir.

Açıklama
--------

*Azendohsaurus*, yaklaşık 2-3 metre (6,6-9,8 ft) uzunluğundadır. Omuzların üzerine kaldırılmış, uzun boyunda kısa burunlu, küçük, kutu şeklinde bir kafası vardı. Geniş bir gövdeye, fıçı şeklinde bir göğüse, kalçalardan çok daha uzun omuzlara ve alışılmadık derecede kısa bir kuyruğa sahiptir. Uzuvları, özellikle parmakları diğer erken archosauromorflara kıyasla daha kısa ve daha sağlamdır, dört ayağının her birinde oldukça büyük, kavisli pençeleri vardır. Yüzeysel olarak görünüşü, iskeletinin çeşitli detaylarıyla birlikte sauropodomorf dinozorlarınki ile karşılaştırılabilir, bu da *Azendohsaurus'un* nispeten uzun boylu, otçul bir yaşam tarzı için benzer özellikler geliştirdiğini gösterir. *A. laaroussii* *, A. madagaskarensis ile* karşılaştırıldığında iki türün sadece çene kemikleri ve dişlerinin küçük ayrıntılarında farklılık gösterdiği bilinmektedir. *A. laaroussii'nin* ek iskelet materyali, orijinal kafatası parçalarının tip lokalitesinden bildirilmiştir, ancak henüz resmi olarak 2015 yılı itibarıyla tanımlanmamıştır.

 *Azendohsaurus madagaskarensis'in* kafatası diyagramı
 Çok sayıda sıralı damak dişi gösteren pterygoidin diyagramı
 *A. madagaskarensis'ten* sağ maksilla'nın medial görüntüsü, arka yarısında omurgayı gösteriyor
 *A. madagaskarensis'in* sağ palatininin damak dişleri ile medial görünümü

Keşif Tarihi
------------

Kısmi *A. laaroussii* çene kemiğinin dişli çizimi
*Azendohsaurus laaroussii türünün ilk* fosilleri Fas, Atlas Dağları Argana havzasında, bir kuzey kesiminde keşfedildi Argana Formasyonu içinde (aynı zamanda Timezgadiouine formasyonu olarak bilinir). Fosil yatakları, kumtaşları ve kırmızı kil çamurtaşlarından oluşuyor ve 1962-1969 yılları arasında Jean-Michel Dutuit tarafından kazıldı. *A. laaroussii* fosilleri, T5 (veya Irohalene) üyesinin tabanındaki Dutuit tarafından XVI numaralı bir çıkıntıda, oluşum içindeki tek bir katmandan bilinmektedir. T5 üyesi, Karniyen tarihli "Palaeorhinus" biochron *"un bir* parçası olarak fitosaur "Paleorhinus "magnokulusunun varlığına dayanan omurgalı biyostratigrafisi kullanılarak kabaca erken Geç Triyas. küresel Triyas dizilerini ilişkilendirmek ve tarihlendirmek yanlış olabilir ve T5 üyesinin tarihi belirsizliğini koruyor.

İlk fosiller, yalnızca kısmi diş taşıyan bir diş parçası ve bazı ilişkili dişlerden oluşuyordu. Bu materyal, 1965 yılında JM Dutuit tarafından keşfedildi ve 1972'de, otçul bir dinozorun yanı sıra keşfedilen en eski dinozorlara ait olduğuna inanılarak tanımlandı. Yakındaki Azendoh köyünden sonra cinsi "Azendoh kertenkelesi" olarak adlandırdı (fosillerin bulunduğu yerin 1.5 km batısında yer alır). Özel isim, *A. laaroussii* *, Azendohsaurus'un* bulunduğu bölgeyi ilk keşfeden Fas jeolojik haritalama hizmetinden bir teknisyenin adı olan Laaroussi'nin onuruna verilmiştir.

1985 yılında, paleontolog Peter Galton'ın tanımına göre, Dutuit'in orijinal "Azandohsaurus" [*sic*] prosauropod 've dişin "malzeme, bir çene içeren' fabrosaurid dişi şeklinde farklılıklara dayalı kuş kalçalı dinozor (erken ornithischians içinde guruplandırıldı). Bu öneri, 1993 yılında François-Xavier Gauffre tarafından materyali yeniden tanımladığında ve ayrıca iki çene kemiği dahil ek çene kemikleri ve dişleri tanımladığında çürütüldü. Materyalin tek bir taksona ait olduğu sonucuna vardı, ancak cinsi yine çene ve dişlerin özelliklerine göre *"Prosauropoda" (ilk sauropodlar) incertae sedis'e atadı.* Bununla birlikte, erken otçul dinozorlarda bu özelliklerin belirsiz dağılımı ve benzer Triyas sürüngenlerinin bulunamaması nedeniyle "Prosauropoda" içindeki konumunu belirleyemedi, bu yüzden onu *incertae sedis* olarak adlandırdı. Madagaskar türlerinden yeni materyalin tanımlanmasına kadar geçen yıllarda yaptığı değerlendirme diğer birçok araştırmacı tarafından kabul edildi.

Sınıflandırma
-------------

 Bir başka allokotosaur *olan Teraterpeton'un* yaşam restorasyonu
Yakın akraba bir azendohsaurid *olan Shringasaurus'un* yaşam restorasyonu
2017'de, Hindistan'ın Orta Triyas'ından bir başka büyük allokotosaur, *Saradee Sengupta ve Shringasaurus indicus* adlı meslektaşları tarafından tanımlandı *.* *Shringasaurus* *azendohsaurus* çok benzer ve bunlar trilophosaurids bir ayrı aile olarak Azendohsauridae varlığını destekleyen, yakından ilişkili olduğu bulunmuştur. Aynı analizi de geri kazanılan *Pamelaria* taban azendohsaurid olarak, Hindistan'dan başka bir uzun boyunlu archosauromorph. *Pamelaria* ve *Azendohsaurus* arasındaki benzerlikler, 2015 yılında Nesbitt ve meslektaşları tarafından, birleşik burun delikleri, tırtıklı dişler ve düşük servikal dikenler de dahil olmak üzere not edilmişti, ancak analizleri, Allokotosauria bazalinde azendohsauridlere göre bir pozisyonu tercih etti. 2017 analizi ayrıca cins *azendohsaurus* onların paylaşılan yönlendirmeyi güçlendirilmesi, Azendohsauridae içinde *A. laaroussii* ve *A. madagaskarensis* arasındaki yakın ilişkiyi doğruladı. Triyas arkeozoromorflarının 2018 analizi, Allokotosauria'yı kurtarmada başarısız oldu, ancak yine de bir *azendohsaurid küme* içinde her iki Azendohsaurus türünü de kurtardı. Aşağıdaki kladogram, Sengupta ve meslektaşlarının 2017'deki sonuçlarını takip etmektedir:


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Crocopoda | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | **Archosauriformes**  |
|   |
|   | **Rhynchosauria**  |
|   |

 |
|   |
| Allokotosauria | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Trilophosauridae | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Teraterpeton hrynewichorum* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Trilophosaurus buettneri*  |
|   |
|   | *Spinosuchus caseanus* ( = "Trilophosaurus" *jacobsi*) |
|   |

 |
|   |

 |
|   |
| Azendohsauridae | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Pamelaria dolichotrachela* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Shringasaurus indicus*  |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | ***Azendohsaurus laaroussii*** |
|   |
|   | ***Azendohsaurus madagaskarensis*** |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

Kaynakça
--------

1. 1 2  "Mindat.org". *www.mindat.org*. 5 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2021.
2. ↑  Flynn (2010). "A new species of *Azendohsaurus* (Diapsida: Archosauromorpha) from the Triassic Isalo Group of southwestern Madagascar: cranium and mandible". *Palaeontology*. **53** (3): 669-688. doi:10.1111/j.1475-4983.2010.00954.x.
3. 1 2  Nesbitt (2015). "Postcranial osteology of *Azendohsaurus madagaskarensis* (?Middle to Upper Triassic, Isalo Group, Madagascar) and its systematic position among stem archosaur reptiles". *Bulletin of the American Museum of Natural History*. **398** (398): 1-126. doi:10.1206/amnb-899-00-1-126.1. ISSN 0003-0090.
4. ↑  Hunt (1991). "The *Paleorhinus* biochron and the correlation of the non-marine Upper Triassic of Pangaea". *Palaeontology*. **34** (2): 487-501. 25 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2021.
5. ↑  Butler (2013). "'Francosuchus' trauthi is not Paleorhinus: implications for Late Triassic vertebrate biostratigraphy". *Journal of Vertebrate Paleontology* (İngilizce). **33** (4): 858-864. doi:10.1080/02724634.2013.740542. ISSN 0272-4634.
6. 1 2  Gauffre (1993). "The prosauropod dinosaur *Azendohsaurus laaroussii* from the Upper Triassic of Morocco" (PDF). *Palaeontology*. **36** (4): 897-908. 25 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 25 Nisan 2021 – The Palaeontological Association vasıtasıyla.
7. ↑  Dutuit (1972). "Decouverte d'un dinosaure ornithischien dans le Trias superieur de l'Atlas occidental marocain". *Comptes rendus de l'Académie des Sciences de Paris*. **275**: 2841-2844.
8. ↑  GALTON (1985). "Diet of prosauropod dinosaurs from the late Triassic and early Jurassic". *Lethaia* (İngilizce). **18** (2): 105-123. doi:10.1111/j.1502-3931.1985.tb00690.x. ISSN 0024-1164.
9. ↑  Lucas (1998). "Global Triassic tetrapod biostratigraphy and biochronology". *Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology*. **143** (4): 347-384. doi:10.1016/s0031-0182(98)00117-5. ISSN 0031-0182.
10. ↑  Jalil (1999). "Continental Permian and Triassic vertebrate localities from Algeria and Morocco and their stratigraphical correlations". *Journal of African Earth Sciences*. **29** (1): 219-226. doi:10.1016/s0899-5362(99)00091-3. ISSN 1464-343X.
11. ↑  Langer (1999). "A sauropodomorph dinosaur from the Upper Triassic (Carnian) of southern Brazil" (PDF). *Comptes Rendus de l'Académie des Sciences, Série IIA*. **329** (7): 511-517. doi:10.1016/s1251-8050(00)80025-7. ISSN 1251-8050. 15 Temmuz 2007 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2021.
12. ↑  Yates (22 Ağustos 2003). "The earliest known sauropod dinosaur and the first steps towards sauropod locomotion". *Proceedings of the Royal Society of London B: Biological Sciences* (İngilizce). **270** (1525): 1753-1758. doi:10.1098/rspb.2003.2417. ISSN 0962-8452. PMC 1691423 $2. PMID 12965005. 11 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2021.
13. ↑  Durand (2005). "Major African contributions to Palaeozoic and Mesozoic vertebrate palaeontology". *Journal of African Earth Sciences*. **43** (1–3): 53-82. doi:10.1016/j.jafrearsci.2005.07.014. ISSN 1464-343X.
14. ↑  Irmis (2007). "Early ornithischian dinosaurs: the Triassic record" (PDF). *Historical Biology*. **19** (1): 3-22. doi:10.1080/08912960600719988. 24 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Mart 2012.
15. ↑  Pritchard (23 Mart 2018). "A tiny Triassic saurian from Connecticut and the early evolution of the diapsid feeding apparatus". *Nature Communications* (İngilizce). **9** (1): 1213. doi:10.1038/s41467-018-03508-1. ISSN 2041-1723. PMC 5865133 $2. PMID 29572441.
16. ↑  Sengupta (21 Ağustos 2017). "A new horned and long-necked herbivorous stem-archosaur from the Middle Triassic of India". *Scientific Reports* (İngilizce). **7** (1): 8366. doi:10.1038/s41598-017-08658-8. ISSN 2045-2322. PMC 5567049 $2. PMID 28827583.