**Nedîm** (Osmanlıca: نديم; 1681, İstanbul - 30 Ekim 1730, İstanbul), Divan Edebiyatı eserleri veren Türk bir şairdi. Şöhretini, Osmanlı İmparatorluğu'nun 1718-1730 yılları arasındaki Lâle Devri'nde kazandı. Hayatı ve eserleri ile Lâle Devri ruhûnun en önemli temsilcisi olarak kabul edilir.

Yaşamı
------

17. yüzyıl sonu ile 18. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşadı. Asıl adı "Ahmed" olan Nedîm, İstanbul'da muhtemelen 1681 yılında doğdu. Babası Mehmed Efendi, Sultan İbrahim'in iktidarı esnasında kazaskerlik görevinde bulundu. Küçük yaşlarda medrese eğitimi alan Nedîm; burada Arapça ve Farsça öğrendi. Daha sonra fıkıh eğitimi aldı.

Bir şair olarak tanınma gayreti içindeki Nedîm, Osmanlı Sadrazamı Çorlulu Ali Paşa'ya birkaç kaside yazdı. Aynı zamanda Topkapı Sarayı'na girişini sağlayan Çorlulu Ali Paşa'nın halefi olan Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'ya yazdığı kasideler oldu. Lale Devri'nin sadrazamı olan Damat İbrahim'in himayesi altında daha sonra kendisini meşhur yapacak olan eserlerini ve yaşam tarzını ortaya koydu. Şair gerek yaşamı, gerekse şiiri ile estetik, sanat ve eğlence eğilimleri ile göze çarpan bu devrin önemli bir temsilcisi olarak kabul görmektedir.

> *İzn alub cum'a nemâzına deyû mâderden*
> 
> 
> *Bir gün uğrılayalım çerh-i sitem-perverden*
> 
> 
> *Dolaşub iskeleye doğrı nihân yollardan*
> 
> 
> *Gidelim serv-i revânım yürü Sad'âbâde.*
> 
> 
> *Anne(n)den cuma namazına (gideceğiz) diye izin alıp*
> 
> 
> Zalim felekten bir gün çalalım.
> 
> 
> Issız yollardan iskeleye doğru dolaşıp,
> 
> 
> Yürü uzun boylu sevgilim Sadabad'a gidelim.
> 
>

Ölümü
-----

Nedîm'in Patrona Halil İsyanı esnasında öldüğü bilinmekle birlikte, ölüm nedeni konusunda muhtelif rivâyetler vardır. Hassas bir ruhsal yapısı olduğu ve evham hastalığından muzdarip olduğu bilinmektedir. Râmiz Tezkiresi’nde, Nedîm'in Patrona Halil İsyanı akabinde "illet-i vehîme"den dolayı öldüğü yazılıdır. Kemiksiz-zâde Safvet’in Nuhbetü’l Asar’ında ise içki alışkanlığı yüzünden öldüğü kaydedilir. En meşhur rivayet, Müstakim-zâde’nin Mecelletü’n Nisab’ında yazan isyankârlardan kaçarken Beşiktaş'taki evinin çatısından düşerek öldüğü görüşüdür. Bir başka rivayet ise Damad İbrahim Paşa ve şürekâsına yapılan işkenceden ötürü dehşete kapılıp korkudan öldüğü şeklindedir. Nedîm'in mezarı, Üsküdar'da Karacaahmet Mezarlığı'ndadır.

Eserleri ve şiir anlayışı
-------------------------

Günümüzde Divan edebiyatının en önemli şairlerinden biri olarak görülse de bu algı ancak yakın zamanda oluşmuş ve sağlığında iken Nedîm o kadar büyük takdir görmemiştir. Örneğin "**Reîs-i Şâirân**" (**رئيس شاعران**) *(şairler reisi)* unvanı, III. Ahmet tarafından ona değil, şimdilerde daha az bilinen Osmanzâde Tâib'e verilmişti. Yaşadığı dönemde kendisinden daha meşhur olan başka şairler de vardı.

Gerek kasidelerinde, gerekse tebrik ve kutlama amaçlı yazdığı şiirlerinde çağdaşı Divan şiirlerinde görülen kalıp, imge ve rumuzları kullanan Nedîm, şarkı ve gazellerinde ise hem dil, hem de içerik bakımından yenilikçi bir yola girmiş görünüyor.

Nedîm'in içerikçe en bariz yeniliği İstanbul kentini şiirlerinde açılışta (matla) kullanmasıdır. Bu mesela *İstanbul'u vasıf zımnında Damad İbrahim Paşa'ya kasîde*sinin matla beytinde görülür:

> 
> 
> *Bu şehr-i Sıtanbûl ki bî-misl-ü behâdır*
> *Bir sengine yekpâre Acem mülkü fedâdır*
> 
> 
> Bu İstanbul şehri ki misli benzeri yoktur
> Bir taşına bütün Acem mülkü fedadır
> 

Üstelik önceki şairler soyut ifadeleri çokça yüceltmesine rağmen, Nedîm ise şarkılarında somut ifadeler kullanmaktan ve hatta döneminin mekân, moda ve kıyafetlerine temas etmekten geri kalmaz:

> 
> 
> *Sürmeli gözlü güzel yüzlü gazâlân anda*
> *Zer kemerli beli hancerli cüvânân anda*
> *Bâ-husûs aradığım serv-i hırâmân anda*
> *Nice akmaya gönül su gibi Sa'd-âbâd'a*
> 
> 
> Sürmeli gözlü, güzel yüzlü âhûlar onda
> Altın kemerli, beli hançerli civanlar onda
> Özelikle aradığım, salınıp giden selvi boylular onda
> Nasıl akmaya gönül su gibi Sadabât'a
> 
> 

Şiirlerinde genellikle zevk ve aşkı işleyen şair, devlet büyüklerine kasideler sundu. Aşk ve şarap kavramlarının sık sık geçtiği gazeller yazdı. Çağının bütün yaşantısı, bayramlar, helva sohbetleri, şehzadelerin doğuşu, düğünler, güzel yapılar onu etkiliyor, bu olaylar hiç değilse bir "tarih düşürmesine" vesile oluyordu.

Eserleri "Nedîm Dîvânı" adı altında toplanmıştır. Bu dîvânın bilinen en eski tarihli nüshası, tahminî H. 1149 *(M. 1737)* yılına ait olan ve Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi Y. 13 numarada kayıtlıdır. Divan edebiyatındaki soyut sevgili ve mekânlar, Nedim'in şiirlerinde somuta dönüşür. Yani sevgilisi beşeri aşkı anlatır ve de gerçektir. Zevk, eğlence, içki şiirlerinin temelini oluşturmuştur. Soğuk ve yapmacı anlatımdan kaçınmış, anlatmak istediklerini içten bir şekilde şiirlerine dökmüştür. Bunları da daha çok gazelleriyle anlatmıştır.

Büyük şair, divan şiirinin katı kurallarına herkes gibi uysa da, bazı yenilikler yapmaktan geri durmamıştır. Bazı eserlerinde aruz yerine hece ölçüsü kullanmıştır. Eserleri Nedim Divanı Sahaifü'l-Ahbar (çeviri) Aynî Tarihi (çeviri).

Kaynakça
--------

1. ↑  Macit, Muhsin, Prof. Dr. Nedîm Dîvânı, 2012, T.C. Kültür Ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler Ve Yayımlar Genel Müdürlüğü kültür eserleri, ISBN 978-975-17-3638-3 28 Şubat 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
2. ↑  "NEDÎM - TDV İslâm Ansiklopedisi". *TDV İslam Ansiklopedisi*. 2 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Haziran 2021.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikikaynak'ta **Nedîm** ile ilgili metin bulabilirsiniz. |

* Gölpınarlı, Abdülbâkî; ed. (1972 2. bas. 2005) *Nedim Divanı*. İstanbul: İnkılâp ve Aka Kitabevleri Koll. Şti. ISBN 975-10-2225-8.
* Macit, Muhsin; Doç. Dr. ed. (1997) *Nedim Divani*, İstanbul:Akdağ Yayınları, ISBN 975-338-107-7 .
* Kudret, Cevdet; *Nedim*. ISBN 975-10-2013-1.
* Şentürk, Ahmet Atilla. "Nedîm" in *Osmanlı Şiiri Antolojisi*. pp. 596–607. ISBN 975-08-0163-6.
* Cengiz, Halil Erdogan, (1972) *Divan Şiiri Antolojisi* say.591, Ankara: Bilgi Yayinevi
* Andrews, Walter G. "Nedîm" in *Ottoman Lyric Poetry: An Anthology*. pp. 253–255. ISBN 0-292-70472-0. (İngilizce)
* Mansel, Philip. *Constantinople: City of the World's Desire, 1453–1924*. London: Penguin Books, 1997. (İngilizce)

| * g
* t
* d
Divan edebiyatında önemli müellifler |
| --- |
| 13. Yüzyıl | Şeyyad Hamza · Hoca Dehhâni · Ahmed Fakih · Mevlana· Sultan Veled |
| 14. Yüzyıl | Gülşehrî · Âşık Paşa · Ahmedî · Kadı Burhâneddin · Kul Mesud · Nesimi · Ahmed-i Dâ'i |
| 15. Yüzyıl | Şeyhî · Süleyman Çelebi · Ali Şîr Nevaî · Hoca Sinan Paşa · Ahmed Paşa · Babür · Mercimek Ahmet · Necâtî · Hamdullah Hamdi · Mihrî Hatun · Âşıkpaşazâde · Hayâlî |
| 16. Yüzyıl | Fuzûlî · Babür. Sehi Bey · Latîfî · Baki · Bağdatlı Ruhi · Seydi Ali Reis · Zâtî · Pîrî Reis · Kara Fazlî · Lâmiî Çelebi · Hoca Sâdeddin Efendi · Gelibolulu Mustafa Âlî · Ahdî |
| 17. Yüzyıl | Nef'i · Zekeriyazade Yahya Efendi · Nâ'ilî · Neşati · Nâbi · Kâtip Çelebi · Evliya Çelebi · Azmizade Haleti · Naîmâ · Koçi Bey · Veysî · Nergisi · İbrahim Peçevî |
| 18. Yüzyıl | Nedim · Şeyh Galip · Yirmisekiz Mehmed Çelebi · Enderûnlu Fâzıl · Esrâr Dede · Mütercim Âsım |
| 19. Yüzyıl | Enderunlu Vasıf · Yenişehirli Avni · Koca Mehmed Ragıp Paşa · Sünbülzade Vehbî · Keçecizade İzzet Molla · Akif Paşa · Leskofçalı Galip · Leyla Saz · Âdile Sultan |
| Önemli Kavramlar | Divan· Divan edebiyatı · Divan şairi · Aruz ölçüsü · Nazım biçimleri · Münşeat · Kaside · Gazel · Tasavvuf edebiyatı · Türk edebiyatı |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb133349810 (data)
* GND: 11923856X
* ISNI: 0000 0001 3949 3832
* LCCN: n80030774
* MusicBrainz: 42820a88-1e29-4479-8258-2de9e8e8bf74
* NLI: 987007305608105171
* NTA: 107363313
* SNAC: w6r22bbq
* SUDOC: 035764635
* VIAF: 194185087
* WorldCat: lccn-n80030774

 |