**Türk Şad** (Eski Türkçe: : ) 6. yüzyılda kardeşi Tarduş Kağan tarafından İdil havzasına şad olarak gönderilen Türk devlet adamı ve tigin. Göktürklerin Avrupa'ya doğru genişlemesinde önemli roller üstlendiği için; Avrupalı ve Kafkas toplulukları tarafından Türkşad, Türksanf, Ta'n han, Turhantos, Turhat gibi adlarla tanınmıştır. Edward Gibbon, Türkşad adlandırmasının bir unvan olduğu görüşündedir.

Arka plan
---------

Göktürk Kağanlığı, Asya'nın büyük bölümünü ele geçirdikten sonra topraklarını Doğu Avrupa'ya kadar genişletmişti. 603'e kadar, ülkenin doğu kanadı Türk kağanının bulunduğu; devletin asıl merkezi konumundaydı. Tanrı Dağları'ndan Altaylar'a kadar uzanan çizginin batısı ise doğuya bağlı bir parça olarak düşünülüyordu. Devletin batı kanadını yöneten kişiye ise yabgu adı veriliyordu. Yabgu, ülkenin batısında Türk kağanına bağlı kalmak şartıyla egemendi.

Şadlık
------

Taman'ın babası İstemi, Bumin Kağan'ın en genç çocuğuydu. İstemi'nin 576'da ölmesiyle birlikte Taman ve Taman'ın ağabeyi Tarduş yabgu sıfatıyla yönetim güçlerini devraldı. Buna rağmen, ülkenin batı kanadının yük bölümü Tarduş tarafından yönetildi. Taman, İdil havzasının alt bölümlerinde egemenliğini sürdürdü. Cambridge İç Asya tarihçilerine göre, Tarduş, Tamgan'ın üstüydü.

Doğu Roma ile ilişkiler
-----------------------

Taman'ın yönettiği coğrafi bölgenin konumu itibarıyla, Taman; Doğu Roma İmparatorluğu ile diplomatik ilişkiler geliştirmiştir. Bu nedenle, Taman hakkındaki bilgiler; genellikle Doğu Romalı elçilerin Taman hakkındaki raporlardan elde edilmiştir. Başlangıçta, Doğu Roma ile Türkler; Sasaniler ve Avarlar'a karşı iş birliği içerisinde olmuştur. Ancak buna rağmen Doğu Romalı tarihçi Menander Protector'a göre, Taman; otağını ziyaret eden Doğu Romalı Valentinos adlı elçiye son dönemde Doğu Roma ve Avarlar arasında imzalanan anlaşmadan rahatsız olduğunu bildirmiş; bu anlaşmadan dolayı Doğu Roma'yı suçlamıştır. Bu elçi raporunda, Doğu Roma'nın müttefikliğinin güvenilmez olduğunu belirtmek adına Tamgan'ın Doğu Roma için "Doğu Roma on dilli ve yalancı." ifadesini kullandığı aktarılmaktadır. Bu raporlardan Doğu Roma'nın, Tamgan'ın Dinyeper, Tuna ve Meriç nehirlerindeki varlığından kaygılandığı anlaşılmaktadır. Tamgan, Doğu Roma'nın girdiği ittifakların ardından Doğu Roma topraklarında ilerlemeye başlamış ve Kuzeydoğu Karadeniz'in sahil şeridi ve Kırım'ı ele geçirmiştir. Kısacası, Doğu Roma'nın etki altında tuttuğu bir krallık olan Bosporos Krallığı'nın Kırım'daki topraklarını Türkler ele geçirmiştir. Tarduş, bu alanların fethedilmesinde önemli bir mücadele ortaya koymuştur. Ancak Tartuş'un bu kazanımları Taman tarafından tekrar kaybedilmiştir.

Ölümü
-----

Taman'ın ölümü hakkında herhangi bir kayıt yoktur. Buna rağmen, 584'ten sonraki Göktürk İç Savaşı'nda kardeşi ile birlikte Töremen'i desteklediği bilinmektedir. Buradan Taman'ın ölümünün 584'ten sonra olduğu anlaşılmaktadır.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Bilge Kağan Yazıtı". s. G14. 18 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2016.
2. ↑  "Göktürklerde Adlar". 11 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2016.
3. ↑
4. ↑  Edward Gibbon:*Decline and fall of the Roman Empire* Vol IV, ISBN 0-8095-9238-X s.576
5. ↑  "Yabgu". TDV İslam Ansiklopedisi. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2016.
6. ↑  *Cambridge History of Inner Asia*, ISBN 0-521-24304-1 , s.304
7. 1 2  L.M.Gümilev :*Eski Türkler*, tr:Ahsen Batur, Selenge yayınları, İstanbul, 2002, ISBN 975-7856-39-8, OCLC 52822672, s.69, 141
8. ↑  S.G.Klashtorny-T,I.Sultanov:Türkün Üçbinyılı (tr:D.Ahsen batur),Selenge yayınları, ISBN 975-8839-03-9, s. 102

Dış bağlantılar
---------------

* Empires of Islam in Renaissance Historical Thought

| * g
* t
* d
Göktürkler |
| --- |
| Göktürk Kağanlığı | 
* (Aşina Tuvu)
* Bumin Kağan
* İssik Kağan
* Mukan Kağan
* Taspar Kağan
* Amrak
* İşbara Kağan
* Baga Kağan
* Tulan Kağan
* (İstemi Yabgu)
* (İmparatoriçe Aşina)
* (Töremen Apa Kağan)
* (Türk Şad)
* (Tarduş Kağan)

 |
| Batı Göktürk Kağanlığı | 
* Buyruk Kağan
* Arslan Taman Kağan
* Şikoey Kağan
* Tong Yabgu Kağan
* Bağatur Sepi Kağan
* Se-Yabgu Kağan
* Bağaşa Tulu Kağan
* İşbara Teriş Tunga Kağan
* Yukuk Kağan
* Ériş Kül Kağan
* İl-Kullıg İşbara Kağan
* Bağa Şad
* (Böri Şad)
* (Çorpan Tarkan)
* (Aşina Cuçi Kağan)
* (Tarduş Şad)
* (Aşina Tuçi)

 |
| Doğu Göktürk Kağanlığı | 
* Yami Kağan
* Şipi Kağan
* Çula Kağan
* İl Kağan
* Çelebi Kağan
* Çebi Kağan
* Aşina Nişufu
* Aşina Funian
* (Chieh-she-shuai)
* (Aşide Beŋü)
* (Yinçü Kağan)
* (Tuli Kağan)

 |
| II. Doğu Göktürk Kağanlığı | 
* İlteriş Kağan
* Kapgan Kağan
* İnel Kağan
* Bilge Kağan
* Yollıg Tigin - Ay Kağan
* Tengri Kağan
* Kutluk Yabgu Kağan
* İrteriş Kağan
* Ozmış Kağan
* (Bilge İşbara Tamgan Tarkan)
* (Altun Tamgan Tarkan)
* (Kulun Beg)
* (Kül Tigin)
* (Tonyukuk)
* (İl-İtmiş Bilge Kağatun)

 |
| Göktürk kültürü | 
* Tengricilik
* Asena
* Ötüken
* Suyab
* Kurultay
* Eski Türkçe
* Eski Türk yazısı
* Orhun Yazıtları
* Orhun Vadisi
* Şoroon Bumbagar mezarı
* Ülüş sistemi
* Tonyukuk Yazıtı
* Ongin Yazıtı
* Altun Tamgan Tarkan Yazıtı
* Kara Budun
* Tang ordusunda Türkler
* On-ok
* Tuğluk uruğu

 |
| Savaşlar ve antlaşmalar | 
* Göktürk İç Savaşı
* Göktürk-Sasani Savaşları (Birinci, İkinci, Üçüncü)
* Yen-Men Kalesi Kuşatması
* Göktürk-Cücen Savaşı
* Buhara Savaşı
* Tang'ın Doğu Türklerine seferi
* Tang'ın Sir-Tarduş seferi
* Tang'ın Batı Türklerine seferi (Karaşehir, Karahoca, Kuçar, Batı Türklerinin ele geçirilmesi)
* Kerç Kuşatması
* Göktürk-Emevî Savaşları
* İnekler Gölü Savaşı
* Bolçu Savaşı
* Iduk Baş Savaşı
* Ming Şa Muharebesi
* Bayırku Seferi
* Kargan Savaşı
* Salsu Muharebesi
* İrtiş Nehri Savaşı
* Wei Nehri Antlaşması
* İli Nehri Antlaşması

 |
| Unvanlar | 
* Kağan
* Şad
* Tegin
* Yabgu
* Batur
* Boyla
* Tudun
* Bey
* Hatun
* Tarkan
* İşad
* İlteber
* Çor

 |
| Aile | 
* Göktürk Aile Ağacı
* Aşina
* Aşide

 |

Kaynakça
--------