**Kurtuluş Hareketi**, 1971'deki örgütsel yenilgiden sonra hapisten çıkan bir kısım Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi kadrolarının, THKP-C'nin aynı isimli haftalık yayın organı *Kurtuluş* dergisinin ismini alarak 1976'da aylık olarak yayımlamaya başladıkları *Kurtuluş Sosyalist Dergi* çevresinde oluşturdukları Marksist-Leninist siyasi harekettir.

Örgüt zaman zaman *Kaçarcılar*, *THKP-C/KURTULUŞ*, *Türkiye ve Kuzey Kürdistan Kurtuluş Örgütü* (TKKKÖ) gibi isimleri kullanmış en sonunda *Kurtuluş Hareketi* adını almıştır.

Hareketin kurucuları arasında eski Dev-Genç'liler ve THKP-C'den gelen Mustafa Kemal Kaçaroğlu, Mahir Sayın, İlhami Aras, Ali Demir, Seyfi Cengiz, Şaban İba ve İsmet Öztürk ve Doğan Tarkan gibi isimler vardır.

THKP-C eleştirisi ve örgütsel kuruluş süreci
--------------------------------------------

Kurtuluş hareketini kuracak çekirdek kadro Mustafa Kemal Kaçaroğlu, Mahir Sayın ve İlhami Aras, 12 Mart Muhtırası sonrasında Mamak Askerî Cezaevi'nde tutuklu bulunan Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi üyeleriydi. 1974 Affı'yla serbest kaldıklarında, cezaevinde THKP-C'nin yenilgisi ve Mahir Çayan'ın özellikle *Kesintisiz Devrim* isimli broşüründe ele aldığı konular üzerine uzun bir tartışma süreci geçirmişlerdi.

Üç isim Çayan'ın ve THKP-C'nin köklü bir eleştirisi üzerinden, devrimcilerin ge­niş bir birliğini oluşturma hedefini dile getiriyorlardı. Ancak sosyalistleri keskin çizgilerle bölen Sovyetler Birliği Komünist Partisi - Çin Komünist Partisi ekseninde bölünme içerisindeki gruplaşmalar yüzünden devrimcilerin geniş birliğinin mümkün olmayacağı ortaya çıktı.

Ankara'da bir araya gelen bu Kaçaroğlu, Sayın ve Aras, Çin-Sovyet ayrılığı dışında kalanları ya da en azından THKP-C’lileri bir ça­tı altında toplayabilme amacıyla faaliyette bulunmaya başladılar. Bu amaçla bir platform çalışmasının sür­düğü sırada Niğde Cezaevi’ndeki THKP-C hükümlüleri Necmi Demir, İlkay Demir, Kamil Dede'nin çıkardıkları sekiz sayfalık bildiride, geçmişi "maceracılık"la eleştirip Maoist zemini benimsediklerini açıklamalarıyla, platform çalışmaları da sona erdi.

Daha sonra Devrimci Yol’u kuracak olan Nasuh Mitap ve Oğuzhan Müftüoğlu gibi isimlerle beraber cezaevinden beri sürdüregeldikleri temasları dikkate alarak hazırladıkları mektuplar ile örgütlenmeye çalışan Kaçaroğlu, Sayın ve Aras, Temmuz 1975'te Müftüoğlu ve Mitap ile ayrıştılar. Üniversitelerde hızla çoğalan yeni ku­şak genç militanlarla yapılan, kitlesel tartışma toplantıları sırasında, geçmiş siyasal çizgi ve pratiği eleştiren görüşleri nede­niyle "inkârcı" olmakla suçlanan Kaçaroğlu ve arkadaşları sosyalist solda birlik amacıyla yola çıkan ama birliği başlamadan sona erdiren bu bölünmeyi hiç unutmadılar. Kurtuluş hareketi ortaya çıktıktan ve 12 Eylül sonrasında sönümlenme sürecindeyken dahi "yapay" ve "sonraki süreci olağanüstü olumsuz etkileyen bir olgu" olarak değerlendirdikleri bu ayrışma için Müftüoğlu ve Mitap'ı eleştirdiler.

Kasım 1975’te daha sonra Devrimci Yol'u oluşturacak ekibin ilk çıkışını temsil eden *Devrimci Gençlik Dergisi*’nin yayınlanmaya başlaması, Kurtuluşçuları kendi bağımsız ör­gütlenmeleri konusunda harekete geçirdi. Ayrı bir örgüt kurma­yı hiç düşünmeyen ve sürekli "sosyalist solda geniş bir birlik" amacıyla harekete geçen Kurtuluşçular, süreçte tek başına örgütlenmeye mecbur kaldılar. Başta Ankara’da olmak üzere, Karadeniz, Akdeniz ve İzmir’de kişisel ilişkilerini, siyasi bir örgütlenmeye yönelttiler. Temel fi­kirlerini ortaya koyan "*Yol Ayrımı*" başlıklı yazıyı hazırlayarak teksirle ço­ğaltıp dağıttılar. Ardından Haziran 1976’da aylık periyotla sürecek *Kurtuluş Sosyalist Dergi'*yi yayınladılar. Dergi, adını THKP-C’nin merkezi yayın organından alıyordu. Örgüt de bu isimle anıldı.

Hareket içinde en çok tartışılan konuların başında Kürt Sorunu gelmiştir. Bu amaçla Kürtçe yayınlanan *Sorej* isimli bir de dergi çıkartılmıştır. Örgütten ayrılan Seyfi Cengiz ve PKK'dan ayrılan Kamer Özkan ile birlikte Tekoşin adında ayrılıkçı silahlı örgüt kurmuşlardır.

Kurtuluş'un komsomol örgütü *Genç Kurtuluşçular Birliği* (GKB)'dir. Genç Kurtuluşçular Birliği zaman zaman *KURTULUŞ/GKB* ismini de kullanmıştır. GKB çeşitli zamanlarda silahlı ve molotoflu eylemler düzenlemiştir.

12 Eylül Darbesi'nde ilk idam edilen sanık olan Necdet Adalı, Kurtuluş örgütünün liseli kanadı olan Dev-Lis'e mensuptur.

12 Eylül sonrasında Kurtuluş Hareketi
-------------------------------------

1994'te Birleşik Sosyalist Parti'nin oluşumuna katılmıştır. Daha sonra BSP'nin kapanması üzerine 1996 yılında ÖDP'ye katılmıştır. 2002 yılında ÖDP içerisindeki diğer gruplarla çıkan Kürt Sorunu üzerine bir tartışmadan sonra Odakçılar, Hareketçiler ve Troçkistler'le beraber Sosyalist Demokrasi Partisi'ni kurmuştur.

Son olarak Sosyalist Demokrasi Partisi'nden ayrılan Kurtuluşçular'ın bir bölümü, 2008'de "yeniden kuruluş"a bir geçiş örgütü olarak İşçilerin Sosyalist Partisi'ni kurmuşlardır. Daha sonra Kurtuluş'un uzun yıllardır savunmakta olduğu "sosyalist hareketin yeniden yapılanması" fikrine karşı Kurtuluş Örgütü'nün partiyi arkadan yönetmesi gerektiğini savunan kesimle yeniden yapılanmayı savunan iki grup ortaya çıktı. 2011 yılında partinin 2. olağanüstü kongresi yapıldı. Yapılan kongreden sonra partinin, parti dışında oluşturulan "Kurtuluş Örgütü" tarafından yönetilmesi gerektiğini savunanlar İşçilerin Sosyalist Partisi'nden istifa etti. İstifa edenler bir müddet sonra kendileri gibi düşünen Sosyalist Demokrasi Partisi'ne katılmışlar, kalanlarsa diğer bileşenlerle birlikte Sosyalist Yeniden Kuruluş Partisi'ni kurmuşlardır. Kurulan demokratik partilerle beraber bu hareket kendini tamamıyla feshetmiştir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Kurucuları Kurtuluş'u anlattı". *CNN Türk*. cnnturk.com. 1 Haziran 2016. 20 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2017.
2. ↑  "soldiyalog.com". 31 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2009.
3. 1 2  Vehbi Ersan (2014). *1970'lerde Türkiye Solu*. İletişim Yayınları. s. 323. ISBN 9789750512414. 24 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2020.
4. ↑  İsmet Öztürk, Doğan Tarkan, Mahir Sayın, Mustafa Kemal Kaçaroğlu (2016). *Kurtuluş Kendini Anlatıyor: Kurucular 2*. Dipnot Yayınları. ISBN 9786054878642. Erişim tarihi: 23 Temmuz 2020.

| * g
* t
* d
Türkiye'deki komünist partiler ve örgütler |
| --- |
| Etkin | 

|  |  |
| --- | --- |
| Yasal | 
* Bağımsız Devrimci Sınıf Platformu (BDSP)
* Birleşik Haziran Hareketi (BHH)
* Devrim Hareketi (DH)
* Devrimci İşçi Partisi (DİP)
* Devrimci Sosyalist İşçi Partisi (DSİP)
* Emek Partisi (EMEP)
* Ezilenlerin Sosyalist Partisi (ESP)
* Halkın Kurtuluş Partisi (HKP)
* İşçi Demokrasisi Partisi (İDP)
* İşçinin Kendi Partisi (İKEP)
* Komünist Parti (KP)
* Kürdistan Sosyalist Partisi (PSK)
* Özgürlük ve Sosyalizm Partisi (ÖSP)
* Sol Parti
* Sosyalist Cumhuriyet Partisi (SCP)
* Sosyalist Emekçiler Partisi (SEP)
* Sosyalist Meclisler Federasyonu (SMF)
* Sosyalist Yeniden Kuruluş Partisi (SYKP)
* Toplumcu Kurtuluş Partisi (TKP 1920)
* Toplumsal Özgürlük Partisi (TÖP)
* Türkiye İşçi Partisi (TİP)
* Türkiye Komünist Hareketi (TKH)
* Türkiye Komünist Partisi (TKP)
* Türkiye Sosyalist İşçi Partisi (TSİP)

 |
| Yasa dışı | 
* Bolşevik Parti (Kuzey Kürdistan-Türkiye) (BP/KK-T)
* Devrimci Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi (DHKP-C)
* Devrimci Komünarlar Partisi (DKP)
* Halkların Birleşik Devrim Hareketi (HBDH)
* Kürdistan Devrim Partisi (PŞK)
* Kürdistan İşçi Partisi1 (PKK)
* Kürdistan Komünist Partisi (KKP)
* Maoist Komünist Partisi (MKP)
* Marksist-Leninist Komünist Parti (MLKP)
* Marksist-Leninist Silahlı Propaganda Birliği (THKP-C/MLSPB)
* Türkiye İhtilalci Komünistler Birliği (TİKB)
* Türkiye Komünist Emek Partisi/Leninist (TKEP/L)
* Türkiye Komünist İşçi Partisi (TKİP)
* Türkiye Komünist Partisi (İşçinin Sesi)
* Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist (TKP/ML)
* Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist (Maoist Parti Merkezi)

 |

 |
| Eski | 

|  |  |
| --- | --- |
| Yasal | 
* Ankara Demokratik Yüksek Öğrenim Derneği (ADYÖD)
* Birleşik Sosyalist Parti (BSP)
* Devrimci Doğu Kültür Ocakları (DDKO)
* Devrimci Halk Partisi
* Devrimci Halk Partisi (2011) (DEV-PARTİ)
* Halkın Türkiye Komünist Partisi (HTKP)
* İlerici Gençler Derneği (İGD)
* İşçilerin Sosyalist Partisi (SP)
* Osmanlı Sosyalist Fırkası (OSF)
* Sosyalist Birlik Hareketi (SBHP)
* Sosyalist Birlik Partisi (SBP)
* Sosyalist Demokrasi Partisi (SDP)
* Sosyal Demokrat Fırkası (SDH)
* Sosyalist Devrim Partisi (SDP)
* Sosyalist İktidar Partisi (SİP)
* Sosyalist Parti (SP)
* Sosyalist Türkiye Partisi (STP)
* Türk Komünist Fırkası
* Türkiye Birleşik Komünist Partisi (TBKP)
* Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası (TİÇSF)
* Türkiye İşçi Partisi (1961) (TİP)
* Türkiye İşçi Partisi (2010) (TİP)
* Türkiye İşçi Köylü Partisi (TİKP)
* Türkiye Halk İştirakiyyun Fırkası (THİF)
* Türkiye Komünist Fırkası (TKF)
* Türkiye Sosyalist Fırkası (TSF)
* Türkiye Sosyalist İşçi Partisi (TSİP)
* Türkiye Sosyalist Partisi (TSP)
* Vatan Partisi (VP)

 |
| Yasa dışı | 
* Devrimci Gençlik (Dev-Genç)
* Devrimci Karargâh
* Devrimci Sol (DEV-SOL)
* Devrimci Yol (DEV-YOL)
* Halkın Kurtuluşu (HK)
* Halkın Yolu (HY)
* Kurtuluş Hareketi (KSD)
* TKP/ML Hareketi
* Türkiye Devrimci Komünist İşçi Hareketi (TDKİH)
* Türkiye Genç Komünistler Birliği (TGKB)
* Türkiye Komünist Emek Partisi (TKEP)
* Türkiye Komünist İşçi Hareketi (TKİH)
* Türkiye Komünist Partisi (1920) (TKP)
* Türkiye Komünist Partisi/Birlik (TKP/B)
* TKP/ML Yeniden İnşa Örgütü (TKP/ML (YİÖ))
* Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu (THKO)
* Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi (THKP-C)
* Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi (Acilciler)
* Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi/Devrimci Koordinasyon Birliği (THKP-C/DKB)
* Türkiye Devrimci Komünist Partisi (TDKP)

 |

 |
| İlgili konular | 
* Türkiye'de komünizm
* Türkiye'de antikomünizm

 |
| 1 1990'a kadar Marksizm-Leninizm'i benimsedi, ardından Demokratik konfederalizm kuramı geliştirdiğini duyurdu. |