*Ünsüz benzeşmesi veya ünsüz sertleşmesi ile karıştırılmamalıdır.*
**Ünsüz değişmesi**, sessiz harflerin ek almaksızın sözcüğün söylenişine ya da yazımına daha uygun ünsüzlerle değişmesi sonucu oluşan Türkçedeki ses olaylarından biridir. Ünsüz benzeşmesi ve sertleşmesi olayları, sözcük ek alırken gerçekleşir. Ünsüz değişmesi ise kelimenin kökeni ile ilgilidir. Genellikle alıntı sözcüklerin Türkçenin ses yapısına uyarlanması ile gerçekleşen bir olaydır. Altı adet ünsüz değişmesi vardır.

Gerileyici ses benzeşmesi (Dudak ünsüzlerinin benzeşmesi/n-b çatışması)
-----------------------------------------------------------------------

Gerileyici ses benzeşmesi (dudak ünsüzlerinin uyumu), bir dudak ünsüzü olan **b**'nin kendinden önceki **n** damak ünsüzünü **m** dudak ünsüzüne dönüştürmesi olayıdır. Genellikle Farsça sözcüklerde görülür.

* saklanbaç > saklambaç
* dolanbaç > dolambaç
* canbaz > cambaz
* çarşanba (çeharşenbe) > çarşamba
* perşenbe (pencşenbe) > perşembe
* penbe > pembe
* tenbel > tembel

Özel isimlerde (İstanbul, Safranbolu vb.), birleşik sözcüklerde (sonbahar, binbaşı vb.) ve diğer bazı sözcüklerde (düzenbaz) bu olay görülmez.

ğ > v değişmesi
---------------

Bazı sözcüklerde aslen **ğ** olmasına rağmen yazılışında ve günümüzdeki söylenişinde bu harfin **v**'ye dönüşmesi olayıdır. Bazı ağızlarda bu tür sözcüklerin ğ harfiyle söylendiği görülür ancak bu sözcüklerin doğru yazımı v harfi iledir.

* döğmek > dövmek
* söğmek > sövmek
* öğmek > övmek
* oğmak > ovmak

b > p değişmesi
---------------

Bazı sözcüklerdeki **b** harfinin **p** harfine dönüşmesi olayıdır. İki şekilde gerçekleşebilir.

### Sondaki b'nin p'ye dönüşümü

Türkçenin ses yapısı gereği sözcüklerin sonunda b ünsüzü bulunmaz. Bu nedenle alıntı sözcüklerin (çoğu Arapça kökenli) sonundaki **b** harfi **p**'ye dönüşür.

* kitab > kitap
* hesab > hesap
* mahcub > mahcup
* hitab > hitap

Bazı tek heceli sözcüklerde ve *ruzuşeb* sözcüğünde bu durum görülmez.

* ab
* tab
* hab
* şeb

### S'den sonra gelen b'nin p'ye dönüşümü

Arapça kökenli sözcüklerin içerisinde bulunan **s** harfinden sonra gelen **b** harfi **p** harfine dönüşür.

* isbat > ispat
* tesbih > tespih
* nisbet > nispet
* tesbit > tespit

Bazı sözcüklerde bu durum görülmez:

* hasbelkader
* hasbihal
* esbap

c > ç değişmesi
---------------

Bazı sözcüklerdeki **c** harfinin **ç** harfine dönüşmesi olayıdır. İki şekilde gerçekleşebilir.

### Sondaki c'nin ç'ye dönüşümü

Türkçenin ses yapısı gereği sözcüklerin sonunda c ünsüzü bulunmaz. Bu nedenle alıntı sözcüklerin sonunda bulunan **c** harfi **ç**'ye dönüşür.

* hac > haç (istavroz anlamındaki)
* tac > taç
* ilac > ilaç

Bu kurala yalnızca iki sözcük istisnadır.

* hac
* sac (kıl anlamındaki saç sözcüğüyle anlam farkını belirtmek için yazılışta c harfi korunmuştur)

### Sözcük içerisindeki c'nin ç'ye dönüşümü

Bazı Arapça kökenli sözcüklerdeki **c** harfi **ç**'ye dönüşürken (ictihat > içtihat, mechul > meçhul) bazılarında bu durum görülmez (tescil, mescit).

d > t değişmesi
---------------

Bazı sözcüklerdeki d harfinin t harfine dönüşmesi olayıdır. İki şekilde gerçekleşebilir.

### Sondaki d'nin t'ye dönüşümü

Türkçenin yapısı gereği sözcüklerin sonunda d ünsüzü bulunmaz. Bu nedenle alıntı sözcüklerin sonunda bulunan **d** harfi **t**'ye dönüşür.

* band > bant
* cild > cilt
* metod > metot
* standard > standart
* etüd > etüt

Bazı sözcüklerde bu durum görülmez.

* şad
* yad
* mod
* barkod

Bazı Türkçe kökenli sözcüklerde ise yazılışta anlam farkını ortaya koymak için sondaki d ünsüzü korunmuştur.

* od
* ad

### Sözcük içerisindeki d'nin t'ye dönüşümü

Bazı Arapça sözcükler içerisindeki **d** harfi **t** harfine dönüşürken (mikdar > miktar, tedkik > tetkik) bazılarında bu durum görülmez (takdim, takdir, tasdik). Farsça kökenli *-dar* eki eklendiği bazı sözcüklerde *-tar* şekline dönüşür (taraftar, emektar) ancak bu durum ünsüz sertleşmesi kapsamında değerlendirilebilir.

g > k değişmesi
---------------

Türkçenin yapısı gereği sözcüklerin sonunda g ünsüzü bulunmaz. Bu nedenle bazı alıntı sözcüklerin sonunda bulunan **g** harfi **k**'ye dönüşür.

* aheng > ahenk
* reng > renk
* heveng > hevenk

Çoğu Batı kökenli sözcükte bu durum görülemez.

* miting
* psikolog
* analog
* arkeolog

Kaynakça
--------

1. ↑  "GERİLEYİCİ BENZEŞME Nedir? TDK Sözlük Anlamı". *kelimeler.gen.tr*. 7 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2021.
2. ↑  "Ünsüzlerin Nitelikleri – Türk Dil Kurumu". *www.tdk.gov.tr*. 18 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2021.

| * g
* t
* d
Türkçe dilbilgisi |
| --- |
| Fonetik | 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Sesler | ünlü • ünsüz |
| Ses uyumları | büyük ünlü uyumu • küçük ünlü uyumu |
| Ses olayları | hece kaynaşması • kaynaştırma ünsüzü • koruyucu ünsüz • pekiştirme • ses türemesi • ulama • ünlü düşmesi • ünsüz düşmesi • ünsüz benzeşmesi • ünsüz sertleşmesi • ünsüz yumuşaması • ünlü daralması • göçüşme • ünsüz değişmesi |

 |

 |
| Kök ve ekler | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Yapım ekleri | isimden isim yapan ekler • isimden fiil yapan ekler • fiilden fiil yapan ekler • fiilden isim yapan ekler |
| Çekim ekleri | haber (bildirme) kip ekleri • dilek kip ekleri • ek-fiiller • hâl (durum) ekleri • çoğul ekleri • eşitlik eki • vasıta eki • bildirme eki • ilgi ekleri • ilgi zamiri • iyelik ekleri • koşaç • olumsuzluk eki • şahıs ekleri • soru eki |

 |

 |
| Kelime bilgisi | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kelime türleri | 

|  |  |
| --- | --- |
| isim soylu | isim (ad) • sıfat (ön ad) • zarf (belirteç) • zamir (adıl) • bağlaç • edat (ilgeç) • ünlem |
| fiil soylu | fiil (eylem) • fiilimsi (eylemsi) [isim-fiil (mastar) • sıfat-fiil (ortaç) • zarf-fiil (ulaç)] |

 |
| Anlamına göre kelimeler | temel • yan • gerçek • mecaz • deyim • terim • eş anlamlı • eş sesli • karşıt anlamlı |
| Yapısına göre kelimeler | basit • türemiş • birleşik |
| tamlamalar | isim tamlaması • sıfat tamlaması• Tamlayanı düşmüş tamlamalar |

 |

 |
| Cümle bilgisi | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Cümlenin ögeleri | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ana ögeler | özne • yüklem |
| Yardımcı ögeler (tümleçler) | nesne (belirtili nesne • belirtisiz nesne) • dolaylı tümleç • zarf tümleci |

 |
| Anlamına göre cümleler | olumlu • olumsuz • soru • ünlem • emir • gereklilik • istek • dilek • şart |
| Yapısına göre cümleler | basit • birleşik • bağlı • sıralı |
| Ögelerinin dizilişine göre cümleler | kurallı (düz) • devrik • eksiltili • parantez |
| Yüklemin cinsine göre cümleler | isim cümlesi • fiil cümlesi |

 |
| Anlatım | 

|  |  |
| --- | --- |
| Anlatım bozuklukları | bağlaşıklık sorunları • bağdaşıklık sorunları |

 |