Başlığın diğer anlamları için Belediye zabıtası sayfasına bakınız.

**Belediye zabıtası**, Türkiye'de belediyelere bağlı olarak belediye sınırları içerisinde kamusal bazı hizmetlerin yürütülmesi ve kontrolünü sağlamaktan sorumlu bir kolluk kuruluşudur. Zabıtalar aynı zamanda yeni kanunlarla birlikte büyükşehir belediyelerinde trafik zabıtası olarak yetkilerini kullanırlar. Özel bir amaç doğrultusunda güvenlik görevini yürüten zabıtalar bir özel kolluk kuvveti görevlisidirler.

Tarihçe
-------

Fatih Belediyesi'ne ait bir zabıta aracı
Türkiye'de zabıta teşkilatının kökeni Türk devlet geleneğinde ve İslam kültüründe önemli bir yere sahip olan ihtisap sistemine dayanmaktadır.

Eskişehir Büyükşehir Belediyesi'ne ait bir zabıta aracı
İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin atlı zabıtaları
Osmanlı İmparatorluğu döneminde şehirlerle ilgili hizmetler, Yeniçeri Ocağı'na bağlı sadrazamlık, yeniçeri ağalığı, sekbanbaşılık, kadılık, subaşılık, Kaptan-ı Deryalık, cebecibaşılık, bostancıbaşılık, topçubaşılık ve seraskerlik gibi farklı kurumlar tarafından yürütülmekteydi. Bu kurumlar arasında günümüz belediye zabıtasına en yakın görevleri kadılar yerine getirmekteydiler. Her kadının yanına bir de icra ve infazlardan sorumlu ihtisap ağası görevlendirilmekteydi. Kadılar, ihtisap ağaları ile birlikte denetimlere çıkmaktaydılar ve çarşı ve pazardaki güvenliği, temizliği, malların fiyatlarını ve kalitesini denetlenmesini sağlamaktaydılar. İhtisap ağaları ayrıca kuloğlanları adı verilen yardımcıları ile beraber ticaret yapacak kişilerden vergi toplamaktaydılar.

1826 yılında Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması sonucu ihtisap ağalığı da kaldırıldı ve yerine 4 Eylül'de Padişah II. Mahmud tarafından İhtisap Nezareti kuruldu. Kuloğlanlarının görevleri de ihtisap neferlerine devredildi. 4 Eylül 1826 tarihi günümüz zabıta teşkilatının kuruluş tarihi olarak kabul edilmektedir.

19. yüzyılda nüfus artışı ve şehirlerin büyümesi sonucu İhtisap Nezareti, görevlerini yerine getirmekte yetersiz kalmaya başlamıştı. Bu yetersizliği ortadan kaldırmak amacıyla 1845 yılında Polis Teşkilatı ve 1846 yılında da Zaptiye Müşirliği kuruldu.

1855 yılında İhtisap Nezareti kaldırıldı ve yerine İstanbul Şehremaneti kuruldu. Belediye zabıta işleri için ise kavaslar görevlendirildi. 1869 yılında çıkarılan bir nizamname ile belediye zabıta işleri yeniden polis teşkilatına devredildi.

Belediye hizmetlerinin 1930 yılında çıkarılan Belediye Kanunu ile yeniden düzenlenmesiyle zabıta, belediye hizmetlerini yürüten ve denetleyen özel bir hizmet zabıtası olarak belirlendi. Bu kanun ile günümüz belediye zabıtası tanımlanmış ve teşkilatın yapısı belirlenmiştir. Ancak, 1956 yılına kadar bu hizmetler polis tarafından yürütülmüş olup bu tarihten itibaren İstanbul başta olmak üzere belediyelerde günümüz zabıta teşkilatları kurularak zabıta hizmetleri verilmeye başlandı.

Rütbeler
--------

Belediye zabıtasının rütbeleri toplam altı rütbeden oluşmaktadır.

| Daire Başkanı | Müdür | Amir | Memur |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |
| Zabıta Daire Başkanı | Zabıta Müdürü | Zabıta Şube Müdürü | Zabıta Amiri | Zabıta Komiseri | Zabıta Memuru |
|

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5 6  "Hakkımızda". Zabıta.com. 27 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Haziran 2019.
2. ↑  "Tarihçe". İstanbul Büyükşehir Belediyesi Zabıta Daire Başkanlığı. Erişim tarihi: 27 Haziran 2019.
3. ↑  "Belediye Zabıta Yönetmeliği" (PDF). 17 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 17 Aralık 2021.

Dış bağlantılar
---------------

* Türkiye'nin Zabıtası

| * g
* t
* d
Türkiye'deki kolluk kuvvetleri |
| --- |
| Ulusal | 
* Emniyet Genel Müdürlüğü
* Jandarma Genel Komutanlığı
* Sahil Güvenlik Komutanlığı
* Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü

 | Türkiye |
| Yerel | 
* Belediye zabıtası
* Güvenlik korucusu
* Çarşı ve mahalle bekçisi

 |
| İstihbarat | 
* Emniyet Genel Müdürlüğü İstihbarat Dairesi Başkanlığı
* Genelkurmay İstihbarat Başkanlığı
* Kaçakçılık, İstihbarat, Harekat ve Bilgi Toplama Dairesi Başkanlığı
* Mali Suçları Araştırma Kurulu
* Millî İstihbarat Teşkilatı
* Jandarma İstihbarat Başkanlığı
* Sahil Güvenlik İstihbarat Başkanlığı
* Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü

 |
| Trafik | 
* Trafik polisi
* Otoyol trafik polisi
* Trafik Jandarması
* Jandarma Otoyol Trafik

 |
| Özel Birimler | 
* Jandarma Özel Asayiş Komutanlığı
* Jandarma Özel Harekat
* Jandarma Özel Operasyon
* Polis Özel Harekat
* Sahil Güvenlik Özel Harekat
* Karşı Atak Timi
* Taktik Su Altı Operasyon Grup Amirliği

 |
| Arama Kurtarma Birimleri | 
* Jandarma Arama Kurtarma
* Jandarma Sualtı Arama Kurtarma Timleri
* Polis Arama Kurtarma
* Dalış Emniyet Güvenlik ve Arama Kurtarma

 |
| Havacılık Birimleri | 
* Emniyet Genel Müdürlüğü Havacılık Dairesi Başkanlığı
* Jandarma Havacılık Başkanlığı (Türkiye)
* Sahil Güvenlik Hava Komutanlığı (Türkiye)

 |
| Yurtdışında görevli birimler | 
* Suriye Görev Gücü

 |
| Diğer | 
* Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü
* Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü
* Askeri İnzibat
* Orman Genel Müdürlüğü
* Özel Güvenlik

 |