**Muhammes**, beş dizelik bölümler halinde söylenen nazım şeklidir.

Bir muhammesin ilk beşliğindeki son dizenin, aynı beşlikteki diğer dört dize ile kafiyeli olması şart değildir. Beşlik sayısı bir kayda bağlı değildir. Bend sayısı 4-8 arasında değişir. Aruz ölçüsüyle yazılır.

İlk bendin 5 dizesi birbirleriyle, sonraki bendlerin son bir ya da iki dizesi ilk bend ile uyaklıdır. Son bir ya da iki dize, her bendin sonunda aynen tekrarlanıyorsa bu muhammese **"muhammes-i mütekerrir"**, bu dizelerin ilk bend ile yalnızca uyak yönünden uyuştuğu muhammeslere ise **"muhammes-i müzdeviç"** adı verilir. Muhammeslerde çoğunlukla felsefi düşünceler, tasavvuf konuları ele alınır. En çok Muhibbi (Kanuni Sultan Süleyman) eser vermiştir.

Muhammes her konuda yazılabilir. Felsefî bir fikir, bir düşünce, bir dünya görüşü, övgü, aşk, sevgiliyi özleyiş muhammeslerin konusu olabilir. Son bendde şair­ler mahlaslarını söylerler.

Muhammesler de murabbâlar gibi edebiyatımızda çok kullanılan musammatlardandır. Hemen her şair bu nazım şeklini denemiştir. Bu arada Fuzulî (ölm. 1556) ve Taşlıcalı Yahya Bey (ölm. 1582), divanlarında, İbrahim Hakkı (ölm. 1772), Esrar Dede (ölm. 1797), Şeyh Gâlib (ölm. 1797-98), Hoca Neş’et (ölm. 1807-08), Enderunlu Vâsıf (ölm. 1824-25) gibi şairlerin di­vanında ikisi münâcât ve na’t olan ve Şeref Hanım (ölm. 1861)’da muhammes vardır. Muhibbi(Kanini Sultan Süleyman - ölm. 1566) 18 muhammesle bu nazım şeklini en çok kullanan şairlerdendir.

Muhammeslerde kafi­ye
---------------------

Muhammes, "beşli" demektir.5 dizelik bentlerden oluşur. Edebiyatta beş mısralık bendlerden oluşan nazım şekline de Muhammes denilmektedir. Genellikle 4-8 bend arasında yazılmışlardır. Az görülmekle birlikte daha uzun, 12-13 bende kadar uzayan muhammesler de vardır. Muhammeslerde kafi­ye örgüleri şöyledir:

### Muhammes-i müzdevic

aaaaa / bbbba / cccca (Örnek 1)

Ten bozuldu eşk-i çeşm-i hûn-feşânumdan menüm  

Köydi can gönlümdeki sûz-ı nihânumdan menüm  

Tâ eser var cism ü cân-ı nâtüvânumdan menüm  

Gâm kem etmez göz ü gönlüm cism ü canumdan menüm  

  

Bu başumdan savulup ol gitse yanumdan menüm.  

  

Meyl-i vasi eğmiş kadümi çeng-i bezm-i yâr tek  

Reglerüm sızlar el ursam çeng üzere târ tek  

Çeng ne mümkin kim ide zârlıg men zâr tek  

Bes ki memlûyem hevâ-yı aşka mûsikâr tek  

  

Min figân her dem çıkar her üstühânumdan menüm.  

  

Ey hayâlün halveti nakd-ı revânum mahzeni  

Gözyaşı olur revân her dem hayâl itsem seni  

Lutf umup senden ser-i kuyunda tutdum meskeni  

Gel gözüm nûru Fuzulî tek çok ağlatma meni  

  

İncimez mi hâtırun munca figânımdan menüm.

(Fuzûlî)

### Muhammes-i mütekerrir

aaaaa / bbbba / cccca (Örnek 2)

Şâdmân olsun ki sultan oglı sultândur gelen  

Bahr u berrün pâdişâhı Al-i Osmândur gelen  

Nâlb-i şer-i Muhammed zıll-ı Yezdândur gelen  

Şark u garbı seyr iden hurşîd-i rahşândur gelen  

  

Alemün sâhibkırânı Hân Süleymândur gelen  

  

Bir kemîne bendesini Mısra sultân eyleyen  

Kerbelâ seyrini her dervişe âsân eyleyen  

Sâyeveş düşmenlerin hâk ile yeksan eyleyen  

Dembedem bağnn Kızılbaşun kızıl kan eyleyen  

  

Âlemün sâhibkırânı Hân Süleymândur gelen  

  

Sâhib-i seyf ü kalem şâh-ı ulu’l-elbâb olan  

Âlemi feth eylemekde mihr-i âlem-tâb olan  

Evliyâullah içinde zübde-i aktâb olan  

Rûy-ı ma’nâda bugün ser-leşker-i ashâb olan  

  

Alemün sâhibkırânı Hân Süleymândur gelen

(Yahya Bey)

### Tardiyye kafiyeli

aaaaa / bbbaa / cccaa (Örnek 3)

Son iki mısrası nakarat olan muhammeslere edebi­yatımızda çok az rastlanmıştır.

Bu kafiye şekilleri dışında, daha çok Tanzimattan sonra görülen değişik kafiye düzenlerinde:

"aaaaa / b b b a a / c c c a "kafiyeli,

"aaaav / b b b b v / ccccv" tardiyye kafiyeli ya da murabbâlarda da olduğu gibi "aaaaa bbbbb ccccc" şeklinde de her bendi ayrı kafiyeli muhammesler de yazılmıştır.

Örnek 3:

aaaaa / bbbaa / cccaa

Eyler ise sana bu çarh-ı felek gaddarlık  

Kuşanup gaddâreni göster ana cebbârlık  

Hatm olupdur mushaf-ı hüsnünde meh-ruhsârlık  

  

Pâdişehlerde müsellemdür sana hünkârlık  

Gelmedi mislün cihâna feyz olaldan varlık.  

  

Kullanın saf saf turup şol dem ki şöhret göstere  

Atılup top u tufeng ftl ıcybet göstere  

Erlik oldur bekleye yirin şecâ’at göstere  

  

Pâdişehlerde müsellemdür sana hünkârlık  

Gelmedi mislün cihâna feyz olaldan varlık.  

  

Bir nefesde cem-i küffârı perîşân eyledün  

Ceng-i tâbûrun selâtin içre destân eyledün  

Rûhını Sultan Murâdun şâd u handân eyledün  

  

Pâdişehlerde müsellemdür sana hünkârlık  

Gelmedi misliin cihâna feyz olaldan varlık.  

(Nev’i)

Kaynakça
--------

Dış kaynaklar
-------------

* Pala, İskender (1999 27.bas. 2016), *Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü*, İstanbul:Kapı Yayınları, ISBN 9758950218, Sayfa:390-391
* İpekten, Haluk (1994, 14.bas.2011), *Eski Türk Edebiyatı Nazım şekilleri ve Arûz*, İstanbul:Dergah Yayınları, ISBN 9759953539
* Dilçin, Cem (1983) *Örneklerle Türk Şiir Bilgisi*, Ankara:Türk Dil Kurumu Yayınları ISBN 9789751604897
* Muallim Nâci, (haz. M. A. Yekta Saraç), (2004) *Edebiyat Terimleri: Istılahât-ı Edebiyye*, İstanbul:
* Tural, Sadık Kemal (ed.) (2001, 2003, 2004, 2005, 2006), *Türk Dünyası Edebiyat Terimleri ve Kavramları Ansiklopedik Sözlüğü* 5 Cilt, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, ISBN 3990000025722

Dış bağlantılar
---------------

* Kılıç, Filiz ve Pala, İskender (2010) "Musammat", *Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. c.31 say.233-235* Online: 20 Eylül 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.