**Ahmet Turgut Uyar** (4 Ağustos 1927, Ankara - 22 Ağustos 1985, İstanbul), Türk şair.

Babasının görevinden ötürü ilköğrenimi farklı şehirlerde okurken ortaöğrenimine yatılı askerî okulda okuyarak devam eden Uyar, 1948'de *Kaynak* dergisinin başlatmış olduğu bir şiir yarışmasında "Arz-ı Hal" adlı şiiriyle katılmış ve yarışmada ikinci olmuştur. *Türkiyem* adlı ikinci şiir kitabı 1952'de piyasaya sürülmüştür. Uyar'ın dil, tema, imge, anlatım biçimi, biçim/öz ilişkisi açısından büyük bir değişimi gerçekleştirdiği ilk İkinci Yeni kitabı olan *Dünyanın En Güzel Arabistanı*, 1959'da yayımlanmıştır. 1962'de *Tütünler Islak*'ı; 1968'de *Her Pazartesi*'yi; 1970'te *Divan*'ı; 1974'te *Toplandılar*'ı; 1982'de *Kayayı Delen İncir*'i yayımlamıştır. 1981 yılında *Toplu Şiirler* adıyla o güne kadar yayımladığı eserleri ilk kez; 1984'te *Büyük Saat* adıyla ikinci kez toplu olarak basılmıştır.

Yaşamı
------

Ahmet Turgut Uyar, Fatma Hanım ile Hayri Bey'in altı çocuğundan beşincisi olarak 4 Ağustos 1927'de Ankara'da dünyaya geldi. Babası orduda harita binbaşısı olarak görev yapmıştır ve Ankara'nın ilk Latin alfabesiyle yazılan sokak levhalarını geceler boyu çalışarak yazmış bir hattattır. Annesi ise ev hanımıydı. Babasının görevinden ötürü ilköğrenimi farklı şehirlerde okurken ortaöğrenimine yatılı askerî okulda devam etmiştir. Bursa Askerî Işıklar Lisesi'nden 1946 mezun olan Uyar, bu okulda mutsuz olduğunu şu sözlerle dile getirmiştir:

> 
> "Asker okullarında hiç mutlu olmadım. Genellikle yatılı okullarda mutlu olan çocuk yoktur sanıyorum. Başkalarının, hatta somut başkalarının değil de, hiç kavrayamadığım bir otoritenin belirlediği ve çoğu zaman saçma bulduğumuz bir şeyler yaşamak..."
> 
> 
> 

Yükseköğrenimini Askerî Memurlar Okulu'nda okurken annesinin isteği üzerine 1947'de Yezdan Şener ile evlenmiştir ve bu evlilikten Semiramis, Tunga ve Şeyda adlarında toplam üç çocuğu olmuştur. Bu okuldan mezun olduktan sonra "kura" ile memur olarak Posof'a atanmıştır. Daha sonra Samsun Terme Askerlik Şubesi'ne atandı, ardından Ankara'da Kara Kuvvetleri Komutanlığı Personel Dairesi Başkanlığı'nda üsteğmen olarak görev yaptı.
1958'de bu görevden ayrılarak Türkiye Selüloz ve Kâğıt Sanayi'nin Ankara'daki şubesinde çalışmaya başlamış ve 1967'de buradan emekli olarak İstanbul'a yerleşmiştir.

Turgut Uyar'ın Aşiyan Mezarlığı'nda yer alan kabri
1966'da ilk eşinden boşanmıştır. İstanbul'a yerleştiğinde o dönem Yezdan Şener ile evliliklerinin bitme aşamasına gelmesinin ardından Cemal Süreya ile Tomris Uyar, şiir üzerine mektuplaşmaya başlamıştır. Bu mektuplaşmalar olumlu sonuçlanmıştır. 1969'da ise Tomris Uyar ile evlenmişlerdir. Tomris Uyar ile evliliklerinden bir erkek çocukları (Hayri Turgut Uyar) oldu. 22 Ağustos 1985'te sirozdan ölmüştür.

Edebi kariyeri
--------------

Turgut Uyar'ın şiire olan ilgisi kendi ifadesine göre çocukluk yıllarında başlamıştır. İlk şiir denemesini de ilkokul yıllarında yapmıştır:

> 
> "Güzeldir sevgilim her dakka her an / Güzeldir sözleri kaşı gözleri / Geçtiği her karış sönük topraktan / O anda fışkırır neşe özleri"
> 
> 
> 

Ortaokul ve lise yıllarında ise "günde üç beş şiir, haftada on beş, günde bir roman yazmıştır." Roman yazarken sıkılan Uyar, Alain-Fournier'in Fransız edebiyatının klasiklerinden sayılan *Adsız Ülke*'siyle Fyodor Dostoyevski romanlarını okumasıyla roman yazmayı bırakmıştır. Şiirde ise lise son sınıfta Ömer Hayyam, Nedim, Yahya Kemal Beyatlı, Tevfik Fikret, Ahmet Haşim gibi şairleri taklit etmiştir. 1946'da ise dönemin güncel şairlerini okumuştur ve bu durumu "Sonra günümüzün şairlerini okudum da sevindim. Oh dünya varmış dedim." sözleriyle dile getirmiştir. 1947'de "Yâd" adlı şiiri *Yedigün*'de yayımlanmıştır. 1948'de *Kaynak* dergisinin başlatmış olduğu bir şiir yarışmasında "Arz-ı Hal" adlı şiiriyle katılmış ve yarışmada ikinci olmuştur. 1950'de Kaynak Yayınları tarafından *Arz-ı Hal ve Akşam Üzeri Türküsü* adıyla ilk kitabı yayımlanmıştır. İkinci kitabı olan ve Nurullah Ataç'ın önsözünü yazdığı *Türkiyem* ise 1952'de piyasaya sürülmüştür.

1959'da *Dünyanın En Güzel Arabistanı* adlı şiir kitabı yayımlanmıştır. Bu kitaptaki şiirleri 1955-1958 yılları arasında *Yenilik*, *Pazar Postası*, *Yeditepe*, *Seçilmiş Hikayeler Dergisi*, *Şairler Yaprağı* gibi dergilerde yayımlanan şiirlerden oluşmaktadır. Kitap, Uyar'ın dil, tema, imge, anlatım biçimi, biçim/öz ilişkisi açısından büyük bir değişimi yansıttığı ilk İkinci Yeni kitabıdır. 1962'de *Tütünler Islak*'ı; 1968'de *Her Pazartesi*'yi; 1970'te *Divan*'ı; 1974'te *Toplandılar*'ı; 1982'de *Kayayı Delen İncir*'i yayımlamıştır. 1981 yılında *Toplu Şiirler* adıyla o güne kadar yayımladığı eserleri ilk kez; 1984'te *Büyük Saat* adıyla ikinci kez toplu olarak basılmıştır.

Eserleri
--------


|  |  |
| --- | --- |
| Şiir* 1950: *Arz-ı Hal*
* 1952: *Türkiyem*
* 1959: *Dünyanın En Güzel Arabistanı*
* 1962: *Tütünler Islak*
* 1968: *Her Pazartesi*
* 1970: *Divan*
* 1974: *Toplandılar*
* 1982: *Kayayı Delen İncir*
 | Toplu şiirleri* 1981: *Toplu Şiirler*
* 1984: *Büyük Saat* ISBN 978-975-08-0337-X

İnceleme* *Bir Şiirden* (1984)
* *Korkulu Ustalık* (2009) ISBN 978-975-08-1577-5
 |

Ödülleri
--------

* 1963: Yeditepe Şiir Armağanı, *Tütünler Islak* ile
* 1975: Türk Dil Kurumu Çeviri Ödülü, Lucretius'tan *Evrenin Yapısı* çevirisi ile (Tomris Uyar'la birlikte)
* 1981: Behçet Necatigil Şiir Ödülü, *Kayayı Delen İncir* ile
* 1984: Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü, *Büyük Saat* ile

Ayrıca bakınız
--------------

* MEB 100 Türk Edebiyatçısı

Notlar
------

1. ↑  *Akşam Üzeri Türküsü*, kitabın yarışma üçüncüsü Çetin Tezcan'a ait bölümüdür.

Kaynakça
--------

Genel
* Akkoç, Derviş Aydın (2014). *Turgut Uyar'ın Çocuklarıyız* (PDF). İletişim Yayınları. ISBN 9789750516719. 2 Mart 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2018.
* Şenderin, Zübeyde (2003). "Turgut Uyar: Sanat Hayatı Ve Eserleri". *Sosyal Bilimler*. **2** (1). 2 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2018.

Özel

1. ↑  Karaca, Alâattin (6 Kasım 2019). *İkinci Yeni Poetikası*. *Hece Yayınları*. s. 157.
2. 1 2  Şenderin 2003, s. 144.
3. 1 2 3 4  "'Logaritmik Şiirlerin Şairi' Turgut Uyar'ın Aramızdan ayrılışının 32. yılı". 26 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2018.
4. ↑  Akkoç 2014, s. 23.
5. ↑  "Turgut Uyar 90 yaşında". 10 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2017.
6. ↑  Şenderin 2003, s. 145.
7. ↑  Şenderin 2003, s. 146.
8. ↑  Şenderin 2003, s. 149.

| * g
* t
* d
Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı |
| --- |
| Beş Hececiler | 
* Faruk Nafiz Çamlıbel
* Yusuf Ziya Ortaç
* Enis Behiç Koryürek
* Halit Fahri Ozansoy
* Orhan Seyfi Orhon

 |
| Yedi Meşaleciler | 
* Sabri Esat Siyavuşgil
* Vasfi Mahir Kocatürk
* Yaşar Nabi Nayır
* Cevdet Kudret
* Kenan Hulusi
* Muammer Lütfi
* Ziya Osman Saba

 |
| Garipçiler (Birinci Yeniler) | 
* Orhan Veli Kanık
* Melih Cevdet Anday
* Oktay Rifat

 |
| İkinci Yeniler | 
* Turgut Uyar
* Cemal Süreya
* Edip Cansever
* İlhan Berk
* Ece Ayhan
* Sezai Karakoç
* Ülkü Tamer
* Oktay Rifat

 |
| Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Şiir | 
* Ahmet Kutsi Tecer
* Arif Nihat Asya
* Orhan Şaik Gökyay
* Kemalettin Kamu
* Ömer Bedrettin Uşaklı
* Bedri Rahmi Eyüboğlu
* Behçet Kemal Çağlar
* Necmettin Halil Onan
* Zeki Ömer Defne
* Coşkun Ertepınar

 |
| Serbest Nazım ve Toplumcu Şiir | 
* Nâzım Hikmet
* Rıfat Ilgaz
* Aziz Nesin
* Ceyhun Atuf Kansu
* Ahmed Arif
* Ercüment Behzat Lav
* Arif Damar
* Şevket Süreyya Aydemir
* Vedat Nedim Tör
* Enver Gökçe
* Şükran Kurdakul
* Mehmet Başaran

 |
| II. Yeni Sonrası Toplumcu Şiir | 
* İsmet Özel
* Ataol Behramoğlu
* Süreyya Berfe
* Nihat Behram
* Refik Durbaş
* Ahmet Oktay

 |
| Maviciler | 
* Attila İlhan
* Ferit Edgü
* Orhan Duru
* Özdemir Nutku
* Ahmet Oktay
* Demir Özlü
* Tahsin Yücel
* Demirtaş Ceyhun
* Yılmaz Gruda

 |
| Roman • Öykü • Şiir • Araştırma • Derleme |

| * g
* t
* d
Sedat Simavi Edebiyat Ödülü sahipleri |
| --- |
| 
* Peride Celal ve Fazıl Hüsnü Dağlarca (1977)
* Melih Cevdet Anday (1978)
* Adalet Ağaoğlu (1979)
* Oktay Rifat (1980)
* Edip Cansever (1981)
* Ödül verilmedi (1982)
* Pertev Naili Boratav ve Haldun Taner (1983)
* Turgut Uyar (1984)
* Yaşar Kemal (1985)
* Salâh Birsel (1986)
* Hilmi Yavuz (1987)
* İlhan Berk ve Ferit Edgü (1988)
* Vedat Günyol (1989)
* Sabahattin Kudret Aksal (1990)
* Cevdet Kudret ve Fethi Naci (1991)
* Mehmet Fuat ve Gülten Akın (1992)
* Oktay Akbal ve Vüs'at O. Bener (1993)
* Bilge Karasu (1994)
* Mîna Urgan ve Nermi Uygur (1995)
* Orhan Duru (1996)
* Fakir Baykurt ve Feyza Hepçilingirler (1997)
* Nezihe Meriç (1998)
* Tahsin Yücel (1999)
* Jale Parla (2000)
* Erdal Öz (2001)
* Tomris Uyar (2002)
* Selim İleri (2003)
* Demir Özlü (2004)
* Latife Tekin (2005)
* Tarık Dursun K. (2006)
* Ahmet Oktay (2007)
* Arif Damar (2008)
* Cemil Kavukçu (2009)
* Adnan Binyazar (2010)
* Burhan Sönmez (2011)
* Ahmet Cemal (2012)
* Hasan Ali Toptaş (2013)
* Murat Gülsoy (2014)
* Nilüfer Kuyaş (2015)
* Haluk Oral (2016)
* Cevat Çapan (2017)
* Kâmuran Şipal (2018)
* Hidayet Sayın (2019)
* Beşir Ayvazoğlu (2020)
* Orhan Pamuk (2021)
* Selçuk Altun (2022)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 8033311
* BNF: cb12300075v (data)
* GND: 12864334X
* ISNI: 0000 0000 8091 4822
* LCCN: n88601410
* MusicBrainz: 6dc1c4fd-ebec-41c6-9dad-7c1ba7f9f7c2
* NTA: 074167588
* SUDOC: 031865380
* TEİS: turgut-uyar
* VIAF: 12373757
* WorldCat: lccn-n88601410

 |