**Yönetilenlerin rızası** ifadesi, siyaset felsefesinde bir hükümetin iktidarı kullanma meşruiyetinin ve ahlaki hakkının, yalnızca bu siyasi gücün uygulandığı kişi veya toplum tarafından onaylandığı takdirde haklı ve yasal olduğu fikrine atıfta bulunur. Tarihsel olarak kralların ilahi haklarına zıt olan bu rıza teorisine sömürgeciliğin meşruiyetine karşı çıkmak için sıklıkla başvurulmuştur. Birleşmiş Milletler'in 1948 tarihli İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 21. Maddesi, "Halkın iradesi kamu otoritesinin esasıdır", der.

Tarihçe
-------

Yönetilenlerin rızasıyla ilgili en erken ifade belki de İskoç Katolik papazı ve Franciscan rahibi Duns Scotus'un yazılarında ortaya çıkmıştır. Scotus, 1290'lı yıllarda kaleme aldığı Ordinatio adlı eserinde bunu önermiştir. Scotus'un teoloji alanındaki uzun yazıları, erken siyaset teorisine yaptığı bu dikkate değer katkıyı büyük ölçüde gölgede bırakmıştır. İnanılmaktadır ki bu yazılar, 1320'de Arbroath Bildirisi'ne etki etmiştir.

1937 tarihli "A History of Political Theory" adlı kitabında, George Sabine yönetilenlerin rızasıyla ilgili birçok siyaset kuramcısının görüşlerini bir araya getirmiştir. Sabine, 1433 yılında Nicholas of Cusa'nın "De Concordantia Catholica" adlı eserinde bahsedilen fikri kaydeder. 1579'da etkili bir Huguenot broşürü olan "Vindiciae contra tyrannos" yayımlanmıştır ve Sabine bunu şu şekilde özetlemektedir: "Halk, kralın yerine getirmesi gereken koşulları belirler. Bu nedenle, sadece adil ve yasal bir hükümetin korumasını aldıklarında itaat etmekle yükümlüdürler... Hükümdarın gücü halk tarafından devredilir ve sadece onların rızasıyla devam eder.":381 İngiltere'de, Levellers (Düzene Karşı Çıkanlar) da hükümetin bu ilkesine bağlı kaldı.

John Milton:

|  |  |
| --- | --- |
|  | **«** Kral ve yöneticilerin gücü, aslında halktan türetilmiş, devredilmiş ve onlara güvenilerek ortak iyilikleri için verilmiş olan bir şeydir. Güç temelde halkta kalır ve onlardan alınmadan doğal doğuş hakları ihlal edilmeden alınamaz. **»** |
|  |  |

Benzer şekilde, John Locke "Insan Anlama Yetisi Üzerine Bir Deneme" adlı eserindeki duruşunu belirtir.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **«** [Sivil güç], her bir insanın kendisini ve malını koruma hakkının türetilmiş olduğu dışında hiçbir hakka sahip olamaz. Hükümetin mülkiyeti korumak için kullandığı yasama ve yürütme gücü, sadece her bir insanın topluluğa devrettiği doğal güçtür... ve sadece her bir insanın doğal olarak sahip olduğu kendi kendine yardım etme yolundan daha iyi bir şekilde doğal hakkı korumanın bir yoludur, bu yüzden meşru kılınmıştır. **»** |
|  |  |

David Hume ile ters düşen bir fikir var, Sabine, Hume'un şüpheciliğini yorumlayarak şunu belirtir:

|  |  |
| --- | --- |
|  | **«** Tüm dünyada, rızanın bile bir kurgu olarak dillendirilmediği mutlak hükümetler, özgür hükümetlerden daha yaygındır ve vatandaşları genellikle haklarını sorgulamazlar, ancak zulüm aşırı bir hal aldığında. **»** |
|  |  |

Sabine, Hume'dan sonra Thomas Hill Green'e atıfta bulunarak bu kavramı bir siyasi efsane statüsünden canlandırdı. Green, yönetimin "zorlamayı değil iradeyi" gerektirdiğini belirtmiştir. Sabine'in ifadesiyle söylemek gerekirse, hükümetin idaresi için "zorlamayı değil iradeyi" gerektirdiği söylenmektedir.:731

|  |  |
| --- | --- |
|  | **«** En güçlü ve en despotik hükümet bile toplumu sadece saf güçle bir arada tutamaz; bu ölçüde, hükümetlerin rıza ile ortaya çıktığı eski inancında sınırlı bir doğruluk vardır. **»** |
|  |  |

T.H. Green'in sosyal liberalizminde yönetilenlerin rızası, Paul Harris tarafından da açıklanmıştır.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **«** Bir siyasi toplumun var olması için gereken koşullar, güç ve zorbalık korkusundan çok üyelerin birbirlerine ve diğerlerine ortak bir iyiyi karşılıklı olarak tanımalarıyla ilgilidir, bunun bilinçli bir şekilde ifade edilmese bile. Bu nedenle, herhangi bir sivil birliğin koşullarının, despota bir hükümete karşı direniş veya yasaya karşı itaatsizlik yoluyla ortadan kalkması, böyle bir felaket getirisi gerektirir ki, bu tür durumlar en aşırı koşullar dışında nadiren gerçekleşir ve Green ile hemfikir olabileceğimiz gibi, bunun bedeli ödenmesi çok yüksek olur, ancak yine de olağan durumlarda ortak iyiyi takip etmeyen herhangi bir devletin devrilmek için ahlaki bir görev olduğunu kabul etmemize izin verecek kadar nadir olur. **»** |
|  |  |

Rıza türleri
------------

### Oybirliği

Bir temel soru, yönetilenlerin oybirliğiyle rızasının gerekip gerekmediğidir; eğer böyleyse, bu, belirli bir topluluk tarafından yönetilmek istemeyenler için ayrılma hakkını ima eder. Bugün demokratik hükümetler, bazı teorisyenlerin görüşüne göre, azınlık seçmenlerin itirazına rağmen kararların alınmasına izin verir, bu da söz konusu hükümetlerin her durumda yönetilenlerin rızasıyla hareket etme hakkını haklı olarak iddia edip edemeyeceklerini sorgulamaktadır.

### Varsayımsal

Yönetilenlerin varsayımsal rızası teorisine göre, birinin hükümete itaat etme yükümlülüğü, hükümetin kişinin ona rıza göstermesi gereken bir hükümet olup olmadığına veya insanların hükümet olmadan doğal bir durumda yer alıp almayacağına bağlıdır ve söz konusu hükümete katılmayı kabul ederler. Bu teori, hükümetin kendisinin saldırıda bulunabileceği ve halkı saldırılardan korumak için bir hükümet oluşturmanın, insanların hangi hayvanların saldırısına uğramayı tercih ettiklerine dair bir seçim yapma şansı verilirse, "kokarca ve tilkileri bir aslana" değiştirmelerine benzer olduğunu ileri süren bazı bilim insanları tarafından reddedilmiştir. Bu, bir takas yapmayacakları bir takas olurdu.

### Toplum mühendisliği

Propaganda uzmanı Edward Bernays, 1955 tarihli makalesi ve kitabı The Engineering of Consent'te (Rıza Mühendisliği) tanımlanan kamu ilişkileri tekniklerini tartışırken, kamuoyunun bilinçaltı isteklerine bağlı olarak bir siyasi adaya oy vermesinin sağlanabileceğini belirtmektedir. Böyle elde edilen rıza, hükümetin meşruiyetini zayıflatır. Bernays, "temeldeki önemli ilke basit olmasına rağmen önemlidir: Eğer halkın görüşleri hükümeti kontrol etmek ise, bu görüşler hükümet tarafından kontrol edilmemelidir" iddiasında bulunmuştur.

Ayrıca bakınız
--------------

* Hukukun üstünlüğü
* Evrensel İnsan Hakları
* Anayasa

Kaynakça
--------

1. ↑  *From the Arbroath declaration to Scottish enlightenment*. University Press of America. 2004. ss. 206-207.
2. 1 2 3 4 5  George Sabine (1937) A History of Political Theory, Holt, Rinehart and Winston
3. ↑  John Milton *Works* V: 10
4. ↑  Paul Harris (1982) "Green’s theory of political obligation and disobedience", pp 127 to 142 in *The Philosophy of T. H. Green*, Andrew Vincent editor, Gower Publishing, 0-566-05104-4
5. ↑  Cassinelli, C. W. (1959). "The 'Consent' of the Governed". *Political Research Quarterly*. **12** (2): 391-409. doi:10.1177/106591295901200202.
6. ↑  Pitkin, Hanna (1966). "Obligation and Consent—II". *The American Political Science Review*. **60** (1): 39-52. doi:10.2307/1953805. JSTOR 1953805.
7. ↑  Bookman, John T. (1984). "Locke's Contract: Would People consent to It?". *American Journal of Economics and Sociology*. **43** (3): 357-68. doi:10.1111/j.1536-7150.1984.tb01750.x.
8. ↑  John C. Livingston & Robert G. Thompson (1966) *The Consent of the Governed*, 2nd edition, page 457, Collier Macmillan

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb119500884 (data)
* LCCN: sh85031242
* LNB: 000050685
* NLI: 987007555410905171

 |