Günümüzde müze olarak faaliyet gösteren Galata Mevlevîhânesi'nin avlusundaki 1846/47 tarihli Âdile Sultan Şadırvanı ve Kitabesi.
**Âdile Sultan** (23 Mayıs 1826 - 12 Şubat 1899), Türk Divan edebiyatı şairi. Sultan II. Mahmut'un kızı, Sultan Abdülmecid'in kız kardeşi.

Hayatı
------

Âdile Sultan 1826 yılında, İstanbul'da, Sultan 2. Mahmut ile eşlerinden Zernigar Sultan'ın kızı olarak doğdu. Babası Sultan 2. Mahmut sanatçı kişiliği ile öne çıkmış, özellikle hat ve musiki ile yakından ilgilenmiş bir padişahtı. Âdile Sultan sarayda çok iyi bir eğitim görmüş, daha sonra da Kaptan-ı Derya Mehmet Ali Paşa ile evlenmiştir. Mehmet Ali Paşa daha sonra sadrazam olacak, ama çiftin mutlu evliliği ciddi kayıplarla yüzleşecektir. Öncelikle üç çocuklarını kaybederler, daha sonra Mehmet Ali Paşa ölür, son olarak da genç kızı Hayriye Hanım Sultan vefat eder. Ölümlerle sarsılan Adile Sultan yoğun bir kedere gömülür, Nakşibendi tarikatına girer. 12 Şubat 1899'da vefat eder. Mezarı Eyüpsultan'da, Bostan İskelesi yakınındaki Adile Sultan Türbesi'nde, kocası Mehmed Ali Paşa ile birliktedir.

Dudullu'da çeşme yaptırmıştır. Günümüzde çeşme Alemdağ caddesi üzerindedir.

Çalışmaları
-----------

Döneminin kadın şairleri Leylâ ve Fıtnat hanımlardan yetenek ve teknik bakımdan daha az başarılı sayılsa da Âdile Sultan özellikle Osmanlı tarihine tuttuğu ışık nedeniyle önemlidir. Babası, annesi, kardeşleri ve çevresi hakkında yazdıkları dönemin saray erkanının ve yönetiminin anlaşılmasına yardımcı olur. Bunun dışında Adile Sultan'ın önemli bir vasfı da Osmanlı hanedanından Divan tertip etmiş tek kadın şair olmasıdır. Ayrıca I. Süleyman (Kanuni Sultan Süleyman) Divanı'nın basılmasını sağlamıştır.

Hayatında bir dönüm noktası teşkil eden kayıplarının etkisini şiirlerinde görmek mümkündür; Çocuklarının ve eşinin arkasından hissettiği hüznü çeşitli şiirlerinde yoğun bir biçimde işlemiştir. Aruzun yanı sıra hece vezniyle (ölçüsü) de şiirler yazmıştır. Şiirlerinde Yunus Emre, Fuzûlî ve Şeyh Gâlip gibi ünlü şairlerin etkisini görmek mümkündür. Şiirleri 1996'da "*Adile Sultan Dîvânı*" ismiyle yayımlanmıştır.

Döneminin saray erkanı ve devlet yönetimi konusunda ve babası Sultan II. Mahmut, annesi Zenigar Sultan, kardeşi Sultan Abdülmecid hakkında yazıları vardır.

"Gizlice şaha buyur, hâne-yi tenhâya buyur." (Hicaz Hümayun Makamı) adlı bir bestesi ve Bestecisi Hacı Faik bey olan "Merhaba ey fahr-i âlem merhaba." adlı bestelenmiş bir şiiri vardır.

Adile Sultan Vakfı
------------------

Adile Sultan kendi vakfını kurarak, özellikle eğitim ve sosyal yardım konularında etkin olmuştur. Adile Sultan'ın vakıfları ile ilgili bilgiler, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi'nde Türkçe Yazmalar Bölümü'nde 4993 numara ile kayıtlıdır. Vakfın gelirleri, Seyid Nizamettin Dergâhı'na gelen yoksulların, Gül Camii Sübyan Mektebi öğrenci ve öğretmenlerinin gereksinimleri için bırakılmıştır.

Adile Sultan'ın Koşuyolu'ndaki köşkü ve korusu, sağlık kurumu vazifesini görmek şartıyla öğretmenlerin kullanımına ayrılmıştır.

Fındıklı'daki Adile Sultan Sarayı, önce 1920 yılında Meclis-i Mebusan (Millet Meclisi) ve 1953-1970 yılları arasında Atatürk Kız Lisesi binası olarak kullanılmıştır. Daha sonra Güzel Sanatlar Akademisi'ne verilen bina şu anda Mimar Sinan Üniversitesi'ne tahsis edilmiş bulunmaktadır.

Kamu Yararına İnşaatları
------------------------

Adile Sultan var olan okulları tamir ettirmiş, yeni okullar yaptırmış ve kentin su ihtiyacını karşılayacak çözümler getirmiştir. İstanbul'daki örnekler: Arap Camii Şadırvanı, Bedevi Dergahı Sarnıcı, Laleli Adile Sultan Çeşmesi, Adile Sultan Sıbyan Mektebi (Gül Camii Mektebi), Galata Arap Camii Mektebi, Anadoluhisarı Mektebi. Dudullu'da da çeşme ve namazgâh yaptırmıştır.

Kızı Hayriye Sultan'ı tüberküloz nedeniyle kaybeden Adile Sultan, kızının anısına Validebağ Sanatoryumu`nu yaptırmıştır.

Adile Sultan Sarayı
-------------------

Adile Sultan, Hassa mimarı Sarkis Balyan'ın (ya da aynı aileden Kirkor Balyan'ın) 1861 yılında yaptığı yazlık sarayını, 1868 yılında kız okulu olması isteği ile zamanın Milli Eğitim Bakanlığı olan Nezaret-i Celile-i Maarif-i Umumiye veya kısa adıyla Maarif Nazırlığı'na bağışlamıştır.

1916 yılında bu binada Selma Rıza Feraceli'in girişimi ile Türkiye'nin ilk yatılı kız lisesi olan Kandilli Adile Sultan İnas Mekteb-i Sultanîsi açılmıştır.

Okul binası, Kurtuluş Savaşı sırasında öksüz çocuklar için barınak ve eğitim kurumu, Cumhuriyet sonrasında ise hasta öğrenci ve öğretmenler için şifa yurtluğu yapan bir sağlık-eğitim merkezi ve daha sonra da Öğretmen Evi ve Kültür Merkezi olarak kullanıldıktan sonra, Kandilli Kız Lisesi Kültür ve Eğitim Vakfı (KANKEV) tarafından Sakıp Sabancı Kandilli Eğitim ve Kültür Merkezi adıyla bir konser mekânına dönüştürülmüştür.

Eserlerinden örnekler
---------------------

**Gazel**

Aşkta kanun imiş âşıklara cevr eylemek  

Âşık oldur kim cefâ-yı yâre sabretmek gerek

Aşk nâz ü şîve evvel gösterir âşıklara  

Âşık ol demde ona cânı fedâ etmek gerek

Âşıkın ancak murâdı dostunun maksûdudur  

Çekse de bin derd ü mihnet hep sebât etmek gerek

Arzû-yı dü-cihândan geçmedir aşka nişân  

Terk-i cân edip reh-i cânâna azm etmek gerek

Âftâb-âsâ bilip her zerresin nûr-ı safâ  

Her belâ dosttan gelir kim merhabâ etmek gerek

Havf-ı a'dâ eylemez olan müsellah aşk ile  

Yanmadan Hakka erilmez pertev-i tevhîd gerek

Nefsle cehd et tecellî eylesin aşk-ı Hudâ  

Beyt-i kalbi Âdile ma'mûr ü pâk etmek gerek

Kaynakça
--------

1. ↑  Haskan, Mehmet Nermi:Eyüplü Meşhurlar, Eyüp Belediyesi Yayınları, cilt.2, s. 29. İstanbul 2014
2. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 30 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.

Dış bağlantılar
---------------

* Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'nde Sultan 4759

| * g
* t
* d
Osmanlı padişah kızları |
| --- |
| 1. nesil | 
* Fatma Hatun (I. Osman'ın kızı)

 |
| 2. nesil | 
* Şehzade Hatun
* Fatma Hatun (Orhan Bey'in kızı)
* Hatice Hatun

 |
| 3. nesil | 
* Nefise Melek Hatun

 |
| 4. nesil | 
* Hundi Fatma Hatun
* Paşa Melek Hatun

 |
| 5. nesil | 
* Selçuk Hatun
* Hafsa Hatun (I. Mehmed'in kızı)
* Ayşe Hatun (I. Mehmed'in kızı)

 |
| 6. nesil | 
* Fatma Hatun (II. Murad'ın kızı)

 |
| 7. nesil | 
* Gevherhan Hatun

 |
| 8. nesil | 
* Aynışah Hatun
* Kamerşah Hatun
* Fatma Hatun
* Ayşe Hatun
* Hümaşah Hatun
* Hundi Hatun
* Hatice Hatun
* Selçuk Hatun
* Şah Hatun
* İlaldı Hatun
* Gevherimüluk Hatun

 |
| 9. nesil | 
* Beyhan Sultan (I. Selim'in kızı)
* Hatice Sultan (I. Selim'in kızı)
* Fatma Sultan (I. Selim'in kızı)
* Şah Sultan (I. Selim'in kızı)
* Hafize Sultan (I. Selim'in kızı)
* Gevherhan Sultan (I. Selim'in kızı)

 |
| 10. nesil | 
* Mihrimah Sultan (I. Süleyman'ın kızı)
* Raziye Sultan

 |
| 11. nesil | 
* Gevherhan Sultan (II. Selim'in kızı)
* Esmehan Sultan
* Şah Sultan (II. Selim'in kızı)
* Fatma Sultan (II. Selim'in kızı)

 |
| 12. nesil | 
* Ayşe Sultan (III. Murad'ın kızı)
* Fahriye Sultan
* Fatma Sultan (III. Murad'ın kızı)
* Hümaşah Sultan (III. Murad'ın kızı)
* Mihrimah Sultan (III. Murad'ın kızı)

 |
| 13. nesil | 
* Hatice Sultan (III. Mehmed'in kızı)

 |
| 14. nesil | 
* Ayşe Sultan (I. Ahmed'in kızı)
* Fatma Sultan (I. Ahmed'in kızı)
* Gevherhan Sultan (I. Ahmed'in kızı)
* Hanzade Sultan (I. Ahmed'in kızı)
* Atike Sultan
* Abide Sultan

 |
| 15. nesil | 
* Zeynep Sultan (II. Osman'ın kızı)
* İsmihan Kaya Sultan
* Gevherhan Sultan (İbrahim'in kızı)
* Beyhan Sultan (İbrahim'in kızı)
* Ayşe Sultan (İbrahim'in kızı)
* Atike Sultan (İbrahim'in kızı)

 |
| 16. nesil | 
* Hatice Sultan (IV. Mehmed'in kızı)
* Ümmü Gülsüm Sultan
* Fatma Sultan (IV. Mehmed'in kızı)

 |
| 17. nesil | 
* Ayşe Sultan (II. Mustafa'nın kızı)
* Emine Sultan (II. Mustafa'nın kızı)
* Safiye Sultan (II. Mustafa'nın kızı)
* Emetullah Sultan
* Fatma Sultan (III. Ahmed'in kızı)
* Esma Sultan (III. Ahmed'in kızı)
* Ümmü Gülsüm Sultan (III. Ahmed'in kızı)
* Atike Sultan (III. Ahmed'in kızı)
* Ayşe Sultan (III. Ahmed'in kızı)
* Zeynep Sultan
* Zübeyde Sultan

 |
| 18. nesil | 
* Şah Sultan (III. Mustafa'nın kızı)
* Beyhan Sultan (III. Mustafa'nın kızı)
* Hatice Sultan (III. Mustafa'nın kızı)
* Esma Sultan (I. Abdülhamid'in kızı)
* Hibetullah Sultan
* Ayşe Dürrüşehvar Hanım
* Hatice Sultan (I. Abdülhamid'in kızı)

 |
| 19. nesil | 
* Saliha Sultan (II. Mahmud'un kızı)
* Mihrimah Sultan (II. Mahmud'un kızı)
* Atiye Sultan
* Âdile Sultan

 |
| 20. nesil | 
* Fatma Sultan (Abdülmecid'in kızı)
* Refia Sultan (Abdülmecid'in kızı)
* Cemile Sultan
* Münire Sultan
* Behice Sultan
* Seniha Sultan
* Mediha Sultan
* Naile Sultan (Abdülmecid'in kızı)
* Emine Sultan (Abdülaziz'in kızı)
* Esma Sultan (Abdülaziz'in kızı)
* Saliha Sultan (Abdülaziz'in kızı)

 |
| 21. nesil | 
* Ulviye Sultan
* Hatice Sultan (V. Murad'ın kızı)
* Zekiye Sultan
* Fehime Sultan
* Naime Sultan
* Naile Sultan (II. Abdülhamid'in kızı)
* Şadiye Sultan
* Ayşe Sultan (II. Abdülhamid'in kızı)
* Refia Sultan (II. Abdülhamid'in kızı)
* Fatma Ulviye Sultan
* Sabiha Sultan

 |
| 22. nesil | 
* Behiye Sultan
* Nemika Sultan
* Fatma Gevheri Sultan
* Dürriye Sultan
* Rukiye Sultan
* Lütfiye Sultan
* Mukbile Sultan
* Neslişah Sultan
* Mihrimah Sultan
* Hanzade Sultan
* Neslişah Sultan
* Necla Sultan

 |

| * g
* t
* d
Divan edebiyatında önemli müellifler |
| --- |
| 13. Yüzyıl | Şeyyad Hamza · Hoca Dehhâni · Ahmed Fakih · Mevlana· Sultan Veled |
| 14. Yüzyıl | Gülşehrî · Âşık Paşa · Ahmedî · Kadı Burhâneddin · Kul Mesud · Nesimi · Ahmed-i Dâ'i |
| 15. Yüzyıl | Şeyhî · Süleyman Çelebi · Ali Şîr Nevaî · Hoca Sinan Paşa · Ahmed Paşa · Babür · Mercimek Ahmet · Necâtî · Hamdullah Hamdi · Mihrî Hatun · Âşıkpaşazâde · Hayâlî |
| 16. Yüzyıl | Fuzûlî · Babür. Sehi Bey · Latîfî · Baki · Bağdatlı Ruhi · Seydi Ali Reis · Zâtî · Pîrî Reis · Kara Fazlî · Lâmiî Çelebi · Hoca Sâdeddin Efendi · Gelibolulu Mustafa Âlî · Ahdî |
| 17. Yüzyıl | Nef'i · Zekeriyazade Yahya Efendi · Nâ'ilî · Neşati · Nâbi · Kâtip Çelebi · Evliya Çelebi · Azmizade Haleti · Naîmâ · Koçi Bey · Veysî · Nergisi · İbrahim Peçevî |
| 18. Yüzyıl | Nedim · Şeyh Galip · Yirmisekiz Mehmed Çelebi · Enderûnlu Fâzıl · Esrâr Dede · Mütercim Âsım |
| 19. Yüzyıl | Enderunlu Vasıf · Yenişehirli Avni · Koca Mehmed Ragıp Paşa · Sünbülzade Vehbî · Keçecizade İzzet Molla · Akif Paşa · Leskofçalı Galip · Leyla Saz · Âdile Sultan |
| Önemli Kavramlar | Divan· Divan edebiyatı · Divan şairi · Aruz ölçüsü · Nazım biçimleri · Münşeat · Kaside · Gazel · Tasavvuf edebiyatı · Türk edebiyatı |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 123197031
* ISNI: 0000 0000 4926 5756
* LCCN: nr97012289
* MusicBrainz: 29123d75-cab4-4b18-a498-6d44970e97b9
* NTA: 159827612
* SUDOC: 109139909
* VIAF: 46899332
* WorldCat: lccn-nr97012289

 |