Norton Sound, İnyupik (yukarısı) ve Yupik (aşağısı) coğrafyası
 Nome, Haziran 2001
 Küçük Diomede Adası, Ağustos 2008
**Nome Census Area**, Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlı Alaska eyaletinin Eskimo halklarından Yupik ve İnyupiklerlerce meskun olan bir *sayım bölgesi*. Örgütlenmemiş *borough* olduğu için bir yönetim merkezi de yoktur. En gelişmiş şehri geçmişte Nome Altına Hücumu hareketinin yaşandığı Nome'dir.

Büyük ölçüde Seward Yarımadasının batı ve güneyini kapsar.

Coğrafya
--------

Toplam alanı 73,253 km² olup, 13,681 km² kara ve 13,681 km² de sudur. Yöre nüfusunun yaklaşık % 14'ü St. Lawrence Adasındaki iki kasabada (Gambell ve Savoonga) yaşar.

Nüfus
-----

2002 sayımına göre nüfusu 2.693 hane, 1.898 aile ve 9.196 kişidir. Amerika yerlisi % 75.20, Beyaz % 19.32, Siyah % 0.38, Asyalı % 0.67, Pasifik adalı % 0.02, diğerleri % 0.20 ve iki ya da çok ırklı % 4.21.

Amerika yerlisi olarak, toprak alanı bakımından İnyupikler çoğunlukta olmalarına karşın nüfus olarak Yupikler ve Sibirya Yupikleri % 16.32 ile önde gelir. Onları 8.75 ile İnyupikler takip eder.

Yerli Halk
----------

Yörede üç ayrı dil ve etnik grup bulunur. Sibirya Yupikçesi konuşan Sibirya Yupikleri okyanusta St. Lawrence Adasında bulunurlar. Küçük Diomede ile King adalarında İnyupikçe konuşan İnyupikler yaşarlar. Anakarada İnyupikler ile Yupikçe konuşan Yupikler arasında bir sınır çizmek gerekirse, Solomon'un kuzey ve batısında kalan yerler İnyupiklerin, doğu ve güneyinde kalan yerler ise Yupiklerin topraklarıdır.

### İnyupikler

Ana madde: İnyupikler
Dövmeli (*kakiñiq*) İnyupik kadınları, King Adası, 1910
Açık mutfak, Nome, 1916
Yöredeki İnyupikler, **Seward Yarımadası İnyupikçesi** (İngilizce *Seward Peninsula Inupiaq*) konuşurlar ve bunlar Northwest Arctic Borough ilçesinde yaşayan komşuları Malimiut İnyupiklerinden belirgin biçimde şivece ayrılırlar. Şiveleri ve konuşan kabileleri şöyledir :

* **Bering Boğazı İnyupikçesi** (İngilizce *Bering Strait Inupiaq*)
	+ Diomede şivesi (İngilizce *Diomede subdialect*)
		- İngalik İnyupikçesi (kendilerince *Ingalikmiut*; İngilizce *Ingalikmiut Eskimo*). ABD'ye bağlı Küçük Diomede (Little Diomede) adasında az sayıda konuşanı vardır.
		- İmaqliq İnyupikçesi (kendilerince *Imaqłit*; Rusça *имакликский диалект*). Rusya Federasyonuna bağlı Büyük Diomede (Остров Ратманова, Большой Диомид) adasında konuşulan bu şive 1948 yılında yok oldu.
	+ Wales İnyupikçesi (İngilizce *Wales subdialect*)
		- Kiŋikmiut
		- Tapqaġmiut
	+ Ukiuvaŋmiut (İngilizce *King Island subdialect*)
* **Qawiaraq İnyupikçesi** (İngilizce *Qawiaraq, Kawerak*)
	+ Batı Qawiaraq İnyupikçesi (İngilizce *Teller subdialect, Qawiaraq proper*)
		- Siñġaġmiut
		- Qaviaraġmiut
		- Ayaqsaaġiaaġmiut
		- Aziagmiut. Sledge (Aziak, Ayak) adasında konuşulur.
	+ Doğu Qawiaraq İnyupikçesi (kendilerince *Iġałuiŋmiut*; İngilizce *Fish River subdialect*)

### Yupikler

Ana madde: Yupikler
Yörede Unaliq Yupikleri (**Unalirmiut**) St. Michael ile Stebbins kasabalarında bulunur ve bunların şiveleri Wade Hampton Census Area yöresindeki güney komşusu olan Pastulirmiut Yupiklerinin şivesiyle birlikte **Unaliq-Pastuliq Yupikçesi** (İngilizce *Norton Sound Yup’ik*) adı altında toplanır. Daha güneydeki Yukon ve Kuskokwim Yupiklerinden şivece belirgin biçinde ayrılırlar. Kabileleri şöyledir :

* Atnegmiut
* Kuuyuŋmiut
* Eŋlutaleġmiut
* Caxtulegmiut
* Uŋallaqłiŋmiut
* Tacirmiut

Malimiut İnyupikleriyle Yupiklerin evliliklerinden oluşan aileler Koyuk, Shaktoolik ve Unalakleet yörelerinde bulunurlar.

### Sibirya Yupikleri

Ana madde: Sibirya Yupikleri
Yalnızca St. Lawrence Adasında yaşarlar.

Tarih
-----

 Arkeolojik Wales Sitesi
 Nome City yakınlarında Cape Denbigh yöresinde bulunan ve binlerce yıl öncesine dayanan bir arkeolojik site. 20 Ocak 1961 tarihinde National Historic Landmark tarafından belirlenmiştir.
Bugün Northwest Arctic Borough ilçesinde bulunan Selawik ve Kobuk Irmakları yöresinden 160 yıl önce çiçek hastalığı salgını ve yerel ren geyiği sürülerinin kaybolmasıyla başgösteren muhtemelen bir kıtlık sonucu göç eden küçük İnyupik grupları bölgenin güneyindeki Norton Sound yöresini işgal ettiler. Daha sonra, Malimiut İnyupikleriyle Yupiklerin evliliklerinden oluşan aileler Koyuk, Shaktoolik ve Unalakleet yörelerine yerleştiler.

Wales (*Kiŋigin*)'deki ilk Hristiyan misyonerlik faaliyetleri 1890 yılında William Thomas Lopp ve Harrison Robertson Thornton tarafından açılan Protestan *Congregational* misyonu ve okulu ile başladı. 1893 yılında Thornton suikaste uğrayınca, misyon ve okul bir yıl kapalı kaldı. Teller'e ren geyiği istasyonunu yönetmek için dönen Lopp, 1894 yılında tekrar Wales'e gelerek misyonu yeniden açar.

Ekonomi
-------

 4 Temmuz geçidi, Nome, 1916
Geleneksel yerli Eskimo avcılığı ve toplayıcılığı yapılır. İçbölgede Qawiaraq gibi İnyupik kabileleri ren geyiği avcılığı ve tatlı su balıkçılığı yaparlar. Norton Sound yöresinde Yupiklerden Unaliq halkı deniz memelileri, balık ve ren geyiği avcılığı yaparlar. Okyanustaki Diomede Adası, King Adası ve St. Lawrence Adasında deniz memelileri revaçtadır.

İnyupiklerin **aġviq** dediği Grönland balinası (*Balaena mysticetus*) avına Alaska'da yalnızca on yerleşim yerinde Uluslararası Balinacılık Kurulu (IWC) tarafından izin verilmektedir. Bunlardan dört tanesi Nome Census Area yöresindedir. İkisi, Küçük Diomede ile Wales (*Kiŋigin*) İnyupik coğrafyasına aittir. Diğer ikisi (Savoonga ve Gambell) ise Sibirya Yupiklerine aittir.

Yöredeki en büyük işverenler:

* Bering Strait School Dist
* Norton Sound Health Corp
* Kawerak Inc
* State of AK (excludes U of A)
* Norton Sound Economic Development
* Nome Public Schools
* Bering Straits Reg Housing Authority
* AK Commercial Co
* Native Village of Gambell
* Bering Air Incorporated

Yerli Yapılanması
-----------------

Yöredeki yerliler 20 köyde yirmi kabile hükûmeti (*tribal government*) tarafından temsil edilir. Bu köylerin 16 tanesi sabit yerleşim olup yıl boyunca kalınır. 4 tanesi ise sabit olmayıp mevsimliktir. Bu hükûmetler *Indian Reorganization Act of 1934* yasası altında yeniden yapılandırılıp adlandırılmıştır.

|  |  |
| --- | --- |
| Yerleşim | Kabile hükûmetlerinin BIA (*Bureau of Indian Affairs*) tarafından kabul edilen resmi adları  |
| Gambell | Native Village of Gambell |
| Savoonga | Native Village of Savoonga |
| King Adası | King Island Native Community |
| Diomede | Native Village of Diomede |
| Shishmaref | Native Village of Shishmaref |
| Wales |  |
| Brevig Mission | Brevig Mission Traditional Council |
| Mary's Igloo | Mary’s Igloo Traditional Council |
| Teller |  |
| Nome | Nome Eskimo Community |
| Solomon | Village of Solomon |
| Council | Native Village of Council |
| White Mountain |  |
| Golovin | Chinik Eskimo Community |
| Elim | Native Village of Elim |
| Koyuk | Native Village of Koyuk |
| Shaktoolik | Native Village of Shaktoolik |
| Unalakleet |  |
| St. Michael | Native Village of St. Michael |
| Stebbins | Stebbins Community Association |

ANCSA Yapılanması
-----------------

 Alaska Yerli Bölge Şirketleri dağılım haritası 
ABD'nin Alaska'yı 1867 yılında Ruslardan satın almasından bu yana 100 yıldır çözülemeyen yerlilerinin (Eskimo ve Kızılderililerin) toprak taleplerini çözmek üzere ABD Kongresinde 18 Aralık 1971 tarihinde başkan Richard Nixon tarafından imzalanarak yürülüğe giren ve ABD tarihinin en büyük toprak talebini karşılayan yasa olan Alaska Yerli Talepleri Çözümleme Yasası (ANCSA) gereği ayrılan 12 coğrafi bölgeden (*geographic region*) biri de Bering Boğazı Bölgesi (*Bering Straits Region*) coğrafi bölgesidir. Nome Census Area tamamını kapsayan bölgede **Bering Straits Native Corporation** (BSNC) adlı bölge şirketi (*regional corporation*) kurulmuş ve buna bağlı olarak da 14 tane köy şirketi (*village corporation*) oluşturulmuştur. Bölge şirketi arazinin yeraltı hakkına, köy şirketleri de yerüstü hakkına sahiptir.

Öncesinde, ANCSA yasa tasarısının geçmesi için Bering Boğazı Bölgesindeki Yerli Köylerinin (*Native Village*) bir derneği olarak 1967 yılında kurulan **Bering Straits Native Association** (BSNA) adlı yerli derneği (*native association*) vardır. *Johnson Administration* bünyesindeki *Office of Economic Opportunity* den ilk hibeyi alan dernek, ANCSA yasası onaylandıktan sonra 1973 yılında eyalet yasaları altında anonim kâr amacı gütmeyen **Kawerak** şirketini organize etti. Kawerak 2006 yılında 4 alt bölüm olarak yeniden yapılandı.

**BSNC** 1973 yılında kurulduğunda 6000 den fazla hissedarı bulunuyordu. Her bir hissedarın hem bölge şirketinde 100 hem de köy şirketinde 100 hissesi vardı ve bugün bu hisselerin bir kısmı miras yoluyla yerli olmayanların eline geçse de onların herhangi bir oy hakkı bulunmamaktadır 

BSNC bölge şirketine bağlı köy şirketleri ve bulunduğu yerler:

* **Brevig Mission Native Corporation**  : Brevig Mission
* **Council Native Corporation**  : Council
* **Elim Native Corporation**  : Elim Reserve, St. Lawrence Adası
* **King Island Native Corporation**  : King Adası
* **Koyuk Native Corporation**  : Koyuk
* **Mary's Igloo Native Corporation**  : Mary's Igloo
* **St. Michael native Corporation**  : St. Michaels
* **Shaktoolik Native Corporation**  : Shaktoolik
* **Shishmaref Natrive Corporation**  : Shishmaref
* **Solomon Native Corporation**  : Solomon
* **Stebbins Native Corporation**  : Stebbins
* **Teller Native Corporation**  : Teller
* **Unalakleet Native Corporation**  : Unalakleet
* **Wales Native Corporation**  : Wales

Eğitim
------

Yörede 3 okul bölgesi (*School District*) bulunmaktadır:

* **Nome Okul Bölgesi** (kısaltması NCSD, İngilizce *Nome City School District*) : Bağlı olan okullar: *Nome Elementary, Nome-Beltz Junior/Senior High, Anvil City Science Academy*.
* **Nome Public Schools**
* **Bering Boğazı Okul Bölgesi** (kısaltması BSSD, İngilizce *Bering Strait School District*) : Unalakleet'te konuşlanan bölgeye bağlı olan okullar: *Brevig Mission, Diomede, Elim, Gambell, Golovin, Koyuk, St. Michael, Savoonga, Shaktoolik, Shishmaref, Stebbins, Teller, Unalakleet, Wales, White Mountain.*

Milli Parklar ve Koruma alanları
--------------------------------

* Alaska Deniz Milli Yaban hayatı Sığınağı
	+ Besboro Adası
	+ King Adası
	+ Sledge Adası
* Bering Kara Köprüsü Milli Korunağı
* Yukon Deltası Milli Yaban hayatı Sığınağı
	+ Andreafsky Wilderness

Kasaba ve köyleri
-----------------

* Brevig Mission
* Diomede
* Elim
* Gambell
* Golovin
* Koyuk
* Nome
* Port Clarence
* Savoonga
* Shaktoolik
* Shishmaref
* St. Michael
* Stebbins
* Teller
* Unalakleet
* Wales
* White Mountain

Sınır komşuları
---------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Northwest Arctic Borough |  | 

|  |
| --- |
| * g
* t
* d
 |
|  |
|   |

 |
| Bering Denizi | Kuzey | Yukon-Koyukuk Census Area |
| Batı   '***Nome Census Area'***    Doğu |
| Güney |
|  | Wade Hampton Census Area |  |

Dipnotlar
---------

1. 1 2  "Arşivlenmiş kopya". 24 Haziran 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2010.
2. ↑  "Ernest S. Burch, Jr (1994), The Inupiat and the Christianization of Arctic Alaska" (PDF). 24 Aralık 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2010.
3. ↑  "Tikigaq : Hunting". 11 Ekim 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2010.
4. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 15 Haziran 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Eylül 2010.
5. ↑  "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 17 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2010.
6. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 6 Ağustos 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2010.
7. ↑  "Bering Straits Native Corporation resmi web sitesi". 30 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2010.
8. ↑  "Bering Boğazı Okul Bölgesi resmi web sitesi". 19 Ekim 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* LCCN: no2005091193
* VIAF: 150458425
* WorldCat (LCCN): no2005-091193

 |