**Basma,** çeşitli basit ve karmaşık desenlerin, baskı yoluyla, pamuklu bezayağı kumaşa uygulanmasıyla elde edilen desenli kumaşlara verilen isimdir. Baskı, boyaların beyazlatılmış kumaşa baskı şablonları yardımıyla desene göre, üst üste uygulanmasıyla gerçekleşir.

Basma, Anadolu'da başlıca giyim malzemesi olarak kullanılagelmiştir. Basmadan dikilen giysilere yörelere göre değişim göstermek koşuluyla; göynek, entari, pistan, elbise, libas, tımman, içlik gibi isimler verilmiştir. Günümüzde ise basma kumaşlar, yatak çarşafları, nevresim, vitrin yakaları, yazma başörtüleri, perde, bohça gibi ürünlerde kullanılmaktadır.

Anadolu'da genellikle kadın başörtüsü olarak kullanılan, üzeri işlemeli ve desenli, ince dokunmuş basmalar yazma olarak adlandırılır ve yazmacılık bir halk sanatı olarak yaşatılır. Kimi kaynaklarda basmadan "*yazma*" olarak bahsedilir ve kumaş üzerine kalıp baskı sistemi Türkçede "*yazmacılık*" adını alır. Çeşitli kaynaklarda baskıcılık ve yazmacılık terimleri ya aynı anlamda ya da birbirinin yerine kullanılmıştır.

Geleneksel basmacılık (yazmacılık), tahta üzerine oyulmuş kalıpların kök boyaya batırılıp kumaşın üzerine vurulması ve aynı işlemin defalarca tekrarlanması ile icra edilir. Günümüzde kumaşların renklendirilmesi boyama veya basma fabrikalarında gerçekleştirilmektedir.

Geçmişi
-------

Basmacılık fikrinin temelinde yatan "*bir kalıpla düz bir zeminde iz bırakma*" mantığı, tarihte ilk defa mühürlerde kullanılmıştır. Anadolu'daki ilk uygarlıklardan birini kuran Hititler’in M.Ö. 7000 yıllarında kalıpla baskı yapmasını bildiklerini gösteren mühür ve damgalar çeşitli arkeolojik kazılarda bulunmuştur. Bazı kaynaklarda helezoni ve dört yapraklı çiçek biçiminde olan bu kalıplarla, ilk basma örneklerinin yapıldığı iddia edilmektedir.

Hitit mühürlerinden yaklaşık 2000 yıl sonra Mezopotamya, Suriye ve İran'da daha karmaşık desenli mühürler kullanılmıştır. Silindir şeklinde bu mühürler, yaş kil tabletler üzerinde döndürülerek kazıma tekniğiyle üzerlerinde yapılmış figürlerin tablete geçmesi sağlanırdı. Mühür baskıların sözleşme, antlaşma ve kapı kanatlarında kullanıldığı görülmüştür. Baskı tekniği dünyanın birçok yerinde duvar süslemelerinde, kapı kenarlarında, çanak çömleklerde ve kil tabletlerde kullanıldı. Rusya’nın Kuban bölgesindeki bulunan M.Ö. 6 yüzyıla ait resimlendirilmiş kumaşlar, kumaş baskı tekniğinin öncüleri olarak kabul edilmektedir. Antik Yunan tarihçi Heredot'un yazılarında da M.Ö 484-425 yıllarında Hazar Denizi yakınlarında yaşayan ulusların doğal bitkilerden elde ettikleri boyalarla kumaş üzerine hayvan figürleri çizerek bunlardan yapılmış giysileri
kullandıkları yazılmaktadır.

Mısır'ın kuzeyindeki Panapolis antik kentindeki (günümüzdeki Ahmim kenti) kazılarda bulunan 4. yüzyıla ait bir çocuk entarisi tahta kalıplarla bez üzerine basılan kumaşların dünyada bilinen en eski örneğidir. Ahmim'de baskı tekniğiyle birden fazla rengin aynı kumaşta kullanıldığı ve 6. - 7. yüzyılara ait oldukları düşünülen kumaş örnekleri de bulunmuştur. Mısırda Abbasi ve Fatimilerde de kumaşı fırça aracıyla boyama ve kalıpla basarak desenlendirme görülmüştür. Bu devirden kalma keten kumaşların üzerindeki yazıların ve süslemelerin çoğu bu teknikle yapılmıştır.

Anadolu'da ilk defa Hititler tarafından kullanılmış olan basmakalıp tekniğinin Türkler'in Anadolu’ya gelişinden önceki dönemde Ermeni ve Süryani ustalar tarafından kullanılmakta olduğu düşünülür. Yazmacılık olarak adlandırılan bu sanat, Tokat, Bartın, Gaziantep, Diyarbakır ve Kastamonu’da gelişerek 17. yüzyılda İstanbul’da en güzel örneklerini ortaya çıkarmıştır. Günümüzde Tokat, Kastamonu ve Bartın Anadolu'da geleneksel yazmacılığın devam ettiği yerlerdendir.

Dünyada bilim ve teknoloji alanındaki gelişmeler ve yeniliklerle baskı tekniklerinin gelişimi de Rönesans döneminden başlayarak hızlanmış; özellikle sanayi devrimi ve sonrasında baskı teknikleri makineleşip çeşitlenmiştir. 1676’da İngiltere’de, 1678’de Hollanda’da, 1720’de Almanya’da ilk basma fabrikaları açılmıştır. 1856'da İngiliz kimyager William Henry Perkin'in ilk yapay boyar maddeyi yapmasından sonra doğal boyar maddeler yerlerini kısa zamanda yapay boyar maddelere bırakmıştır.

Türkiye'de fabrikasyon basmacılık, 1937'de Sümerbank tarafından açılan Nazilli Sümberbank Basma Fabrikası'nda başlamıştır.

Geleneksel malzemeler ve teknikler
----------------------------------

Geleneksel basmacılıkta yapılan ahşap kalıplar için kolay oyulabilir, hafif, dayanıklı ve emici ağaç tercih edilir. Bu özelliklerin çoğuna sahip olduğu için kalıp yapımında en çok kullanılan ağaç ıhlamur ağacıdır. Kalıp hazırlamak için ağaç nemden arıtılır ardından oyulacak yüzey ateşte ısıtılır ve bal mumuna daldırılır. Desen, ters olarak kalıba aktarılır. En çok kullanılan aktarma yöntemi karbon kâğıdıyla yapılan aktarma yöntemidir. "*Nakış bul*" denen oyma bıçakları kullanılarak kalıp uyulur.

Boyayı çabuk emme ve boya akmasını önleme özelliğinden ötürü basmacılıkta pamuklu kumaşlar kullanılır. Kaput bezi olarak da isimlendirilen Amerikan bezi, tülbent ve mermerşahi yazmacılıkta kullanılan kumaş cinsleridir. Kumaşı desenlemek için sadece kalıplar kullanılabilir veya ucu farklı kalınlıklarda olan fırçaların kullanılır. Üçünüc bir teknik, "içi boş kalıplar" kumaşa basıldıktan sonra içlerini fırça ile doldurularak gerçekleşen kalem işi- kalıp tekniğidir. Renklendirme şu yöntemlerle yapılır:

* Karakalem Tekniği (beyaz kumaş üzerine siyah baskı)
* Aşındırma Tekniği (siyah kumaş üzerine beyaz baskı)
* Daldırma Tekniği
* Mavi Ağartma Tekniği
* Elvan Tekniği

Ayrıca bakınız
--------------

* Tokat yazması

Kaynakça
--------

1. ↑  Kaya, Gaye. "Kumaş Tasarım Ve Analizi (Ders Notları)". Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Aralık 2016. 22 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2020.
2. 1 2 3  Uygur, Hatice Kübra; Koyucuokca, Ayşegül; Öz, Didem. "Bir Kültürün Son Temsilcisi: Mıksiye (Muqsiye) Nasra Şimmes Hindi- ve Ardında Bıraktıkları" (PDF). AVRASYA Uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt:5, Sayı:11, Temmuz 2017. 6 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 26 Mayıs 2020.
3. ↑  "Basma, Basmacı". İstanbul Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği web sitesi. 23 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2020.
4. 1 2 3 4  Korkunç, Orhan. "Süryani basmacılığı ve Süryani basmacılığında kullanılan motif ve ikonografik simgeler". Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü yüksek lisans tezi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2020.
5. ↑  "Fashion & Virtue: Textile Patterns and the Print Revolution, 1520–1620". The Metropolitan Museum of Art Bulletin, Güz 2015. 23 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2020.
6. ↑  Usluca Erim, Özge; Gezicioğlu, Fatma Yelda; Erim, Mehmet. "Gelenekselden Günümüz Teknolojisine Yer Yaygılarında Kullanılan Baskı/Boyama Tekniklerine Genel Bir Bakış" (PDF). Journal of Arts, Cilt 2, Sayı 1, Yıl 2019. 6 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 23 Mayıs 2020.

| * g
* t
* d
Giyim |
| --- |
| Üst giyim | 
* Aba
* Hırka
* Bluz
* Haut court
* Cepken
* Elbiseli gömlek
* Cache-cœur
* Jile
* Göynek
* Maşlah
* Gömlek
* Kazak
* Süveter
* Tişört
* Kimono
* Ferace
* Guayabera
* Guernsey (giysi)
* Halterneck
* Henley gömleği
* Hoodie
* Jarse
* Polo bluz
* Shrug (kıyafet)
* Atlet (iç çamaşırı)
* Fanila kazak
* Tube top (giysi)
* Polo yakalığı
* Twinset
* Yelek

 |
| Pantolon | 
* İspanyol paça
* Bermuda
* Kapri
* Kot
* Şalvar
* Şort (Bermuda şort, Bisiklet şortu, Hotpants (giyim))
* Tayt
* Yoga pantolonu
* Bondage pantolon
* Cargo pantolonu
* Chaps (pantolon)
* Resmî pantolon
* High-rise (moda)
* Low-rise (moda)
* Jodhpurs
* Overall (pantolon)
* Palazzo pantolon
* Paraşüt pantolonu
* Golf pantolonu
* Dar kesim pantolon
* Spor pantolonu

 |
| Etek | 
* A-line etek
* Balerin etek
* Kot etek
* Gymslip
* Erkek etekleri
* İskoç eteği
* Çayır etek
* Rah-rah etek
* Mikro etek
* Mini etek
* Sarong
* Tütü
* Kalem etek
* Halka etek
* Skort
* Wrap (giyim)

 |
| Takım | 
* Tören elbisesi (Akademik elbise, Mahkeme elbisesi, Halk kostümü, Diplomatik üniforma)
* Döpiyes
* Frak
* Jaketatay
* İstanbulin
* Redingot
* Smokin
* Tayyör
* Tulum
* Pantolon takım
* Dini giyim (Kasaya (kıyafet), Rahip giyimi, Papaz elbisesi)
* Üniforma (Askeri üniforma, Tam elbise forması, Dağınık elbise üniforması, Denizci kıyafeti, Hizmet elbise üniforması, Savaş üniforması, Okul üniforması, Cezaevi üniforması)
* Kayak kıyafeti
* Smokin

 |
| Dış giyim (Abrigo) | 
* Chesterfield paltosu
* Yün ceket
* Duster (giysi)
* Kürk giyim
* Asker parkası (Britanya parkası, Guards parkası
* Ceket
* Hırka
* Kaftan
* Kürk
* Manto
* Mont
* Önlük
* Palto
* Pardösü
* Yağmurluk
* Yelek
* Loden pelerin
* Aşırı fraklı palto
* Binici palto (Redingot, Shadbelly)
* Trençkot
* Ulster ceketi
* Cape
* Ters pelerin
* Trençkot
* Av ceketi
* Pelerin
* Paletot
* Caban ceket
* Polo ceketi
* Yağmurluk
* Mackintosh
* Blazer ceket
* Redingot (Bekishe, Rekel)
* Şezlong ceket
* Karışık ceket
* Smoking ceket
* Sigara ceketi
* Spor ceket
* Frak (Sabahlık elbise, Beyaz kravat)
* Önlük
* Blouson
* Cagoule
* Coatee
* Savaş ceketi
* Jile
* Ceket (Uçuş ceketi, Goggle jacket, Fırlama ceket, Harrington ceketi, Deri ceket, Norfolk ceket, Safari ceketi)
* Jerkin
* Beyaz ceket
* Parka
* Ponço
* Robe
* Şal
* Kollu battaniye
* Rüzgarlık

 |
| İç giyim (Lingerie) | 
* Sütyen
* Kaşkorse
* Tayt
* Külot
* Külotlu çorap
* Çorap
* Don
* Külot
* Jüpon
* Korse
* Kombinezon
* Fanila
* Eşofman
* Büstiyer
* G-string
* Martinsi Korsesi
* Jartiyer
* Plastik külot
* String
* İç çamaşırı (Boxer şort, Uzun bacak boksör, Erkek külotu)
* Vücut kıyafeti
* Bebek takım elbisesi
* Uzun iç giyim
* Playsuit (iç çamaşırı)
* Teddy (giysi)
* See-through (giysi)

 |
| Üniforma | 
* Gakuran
* Gemici fuku
* İzci üniforması
* Kamuflaj üniforma
* Öğrenci önlüğü

 |
| Ayak | 
* Ayakkabı
* Bot
* Çizme
* Loafer
* Çorap
* Naylon çorap
* Spor ayakkabı
* Sandalet
* Çarık
* Mes
* Terlik
* Yemeni
* Kundura
* Galoş
* İskarpin
* Rugan
* Postal
* Başmak
* Cimcime
* Çapula
* Çedik
* Edik
* Fotin
* Kalçın
* Merkub
* Takunya
* Platform
* Potin
* Soğukkuyu
* Tomak
* Topuklu

 |
| Başlık | 
* Beret
* Şapka (Boater, Melon şapka, Fötr, Homburg şapkası, Anthony Eden şapkası, Silindir şapka, Opera şapkası)
* Kalpak
* Papak
* Duvak
* Melon
* Külah
* Kavuk
* Fes
* Sarık
* Başörtüsü
* Kasket (Beyzbol şapkası, Boater, Düz şapka, Örgülü şapka)
* Eşarp
* Fötr
* Balaklava
* Tantur
* Türban
* Kapüşon
* Bandana
* Yazma
* Çarşaf
* Burka
* Yaşmak
* Peçe
* Kask
* Yemeni
* Tülbent

 |
| Gece | 
* Gecelik
* Pijama
* Robdöşambr

 |
| Yüzme | 
* Bikini
* Mayo
* Mayokini
* Odema
* Tesettür mayosu

 |
| Aksesuar | 
* Asa
* Atkı
* Baston
* Brode
* Cüzdan
* Eldiven
* Fisto
* Gözlük
* Grek tül
* Güpür
* Kemer
* Kravat (Ascot kravat, Bolo kravat, Papyon, Stok kravat)
* Papyon
* Peruk
* Poşu
* Şal
* Taç
* Kravat iğnesi
* Kemer
* Kemer tokası
* Kolye
* Saç tokası
* Broş
* Choker
* Roman yakalığı
* Fular

 |
| Malzeme | 
* Dikiş iğnesi
* Çengelli iğne
* Toplu iğne
* Çıtçıt
* Düğme
* Fermuar
* Kopça
* Cırtcırt
* Tek ipte düğme
* Çift ipte düğme
* El incesi cevizi

 |
| Kumaş | 
* Amerikan bezi
* Atlas
* Basma
* Coolmax
* Deri
* Devore
* Divitin
* Diyagonal
* Emprime
* Feretiko
* Gabardin
* İpek
* Jarse
* Kadife
* Kaşmir
* Keten
* Kot
* Kürk
* Muslin
* Müflon
* Orlon
* Pamuk
* Patiska
* Pazen
* Penye
* Pike
* Poplin
* Post
* Saten
* Tafta
* Tiftik

 |
| Elbise ve kıyafetler | 
* Sırtsız elbise
* Bouffant kıyafeti
* Ceket elbise
* Kokteyl elbisesi
* Küçük siyah elbise
* Taç giyme kıyafeti
* Gece elbisesi
* Balo elbisesi
* Débutante elbise
* Frock giyim
* Ev elbisesi
* Jumper (elbise)
* Prenses elbisesi
* Romper kıyafeti
* Kılıf elbise
* Gömlek elbise
* Kayma elbise
* Askısız elbise
* Sonrok
* Gelinlik
* Sargı elbise

 |
| Parça | 
* Astar
* Cep
* Kol
* Omuz
* Paça
* Yaka

 |