Lockheed Martin X-59 QUESST
===========================

Türü:Süpersonik Uçak                              Köken:ABD                                                      Üretici Lockheed Martin Skunk Works          

Kullanıcı:NASA      
Lockheed Martin X-59 Quesst ("Sessiz SüperSonik Teknoloji"), bazen QueSST olarak da anılır, NASA'nın Low- Boom Flight Gösterici projesi için Skunk Works'te geliştirilen bir Amerikan deneysel süpersonik uçak  Ön tasarım Şubat 2016'da başladı ve X-59'un 2021'de uçuş testlerine başlaması planlandı. Gecikmelerin ardından Ocak 2024 itibarıyla 2024 yılında uçuş testleri için NASA'ya teslim edilmesi planlanıyor. 55.000 ft (16.800 m) yükseklikte 1.42 Mach (1.510 km/h ; 937 mph) hızla seyretmesi bekleniyor.

**Geliştirme**
--------------

Şubat 2016'da Lockheed Martin, 2020 zaman diliminde uçmayı amaçlayan bir ön tasarım sözleşmesi imzaladı.  %9 ölçekli bir model, Şubat ve Nisan 2017 arasında 0,3 Mach ile 1,6 Mach arasında rüzgar tüneli testine tabi tutulacaktı  Ön tasarım incelemesi başlangıçta Haziran 2017'ye kadar tamamlanması planlanmıştı  NASA, Ağustos 2017'deki teklif talebi için üç soruşturma yaptı, teklif veren tek firma Lockheed oldu. 

2 Nisan 2018'de NASA, Lockheed Martin'e Low-Boom X-uçak tasarlanması, inşa edilmesi ve 2021 sonlarında teslim edilmesi için 247,5 milyon dolarlık bir sözleşme bildirdi. 26 Haziran 2018'de ABD Hava Kuvvetleri, NASA'ya bildirdi X-59 QueSST adını verdiğini bildirdi.  Ekim ayına gelindiğinde NASA Langley araştırma merkezi tamamlamıştı %8 ölçekli bir modelin, önceki tünel sefer 13°'den çok düşük hızda 50°'ye ve 88°'ye kadar yüksek AOA'lara sahip üç haftalık rüzgar tüneli testi.  Testler statik kararlılık ve kontrol, dinamik zorlanmış salınımlar ve lazer akışı görselleştirmesine yönelikti ve önceki deneysel ve hesaplamaya dayalı tahminleri genişletiyordu. 

5 Kasım 2018'den itibaren NASA, geri bildirim toplamak için iki hafta boyunca testlere başlayacaktı: farklı yerlerde günde sekize kadar gümbürtü, 20 gürültü sensörü tarafından izlenecek ve 400 bölge sakini tarafından tanımlanacak ve haftada 25 dolar tazminat alacaktı. Darbeyi simüle etmek için bir F/A-18 Hornet 50.000 ft (15.200 m) metreden dalıyor Galveston, Teksas'ta bir ada olan şok dalgalarının azaltılması ve su üzerinde daha güçlü bir patlama için kısaca süpersonik hale getirilmesi.  O zamana kadar Lockheed Martin ilk parçayı Palmdale, Kaliforniya'da işlemeye başlamıştı. 

Mayıs 2019'da ilk ana yapısal parçalar montaj hattına yüklendi.  Haziran ayında inşaat belirmeye başlıyordu.  Dış görüş sistemi (XVS), NASA Langley'deki King Air'de uçuş testine tabi tutuldu.  Bunu , NASA Glenn Araştırma Merkezi'ndeki %9,5 ölçekli bir modelle giriş performansı tahminlerini doğrulamak için yüksek hızlı rüzgar tüneli testleri takip edecek. 

Kritik tasarım incelemesi, Kasım ayına kadar NASA'nın Entegre Havacılık Sistemleri Programına IRB raporunun sunulmasından önce, 9–13 Eylül tarihlerinde başarıyla gerçekleştirildi.  Daha sonra çizimlerin %80-90'ının mühendisliğe bırakılması gerekir.  Kanat montajının 2020 yılında tamamlanması planlanıyordu  Aralık 2020'de inşaat yarısı tamamlandı ve 2022 için ilk uçuş planlandı. 

Armstrong Uçuş Araştırma Merkezi'ndeki uçuş izni testinin ardından, şok dalgası modeli testinin Eylül 2022'ye kadar yapılması planlanıyordu. Güneş tarafından arkadan aydınlatılan havadan havaya Schlieren görüntelemeyi içeren akustik doğrulama NASA, X-59'un sessiz süpersonik teknolojilerinin güvenliğini ve performansını doğrulamak ve karada ticari süpersonik seyehati mümkün kılabilecek düzenleyicilere yönelik topluluk tepkilerini değerlendirmek için ABD şehirleri üzerinde uçuş testleri yapmayı planladı. 

2018 yılı itibarıyla, ICAO'nun Havacılık Çevre Koruma Komitesi'nin (CAEP13) sonik patlama standardı oluşturma toplantısında 2023-2025'te başlayan topluluk tepkili uçuş testlerinin kullanılması planlandı.  2022 yılı itibariyle, topluluk uçuşlarının sonuçlarının 2027 yılında ICAO ve FAA'ya teslim edilmesi planlandı ve bu, 2028 yılında kara üzerinden ticari süpersonik seyahate ilişkin kuralların revize edilmesine yönelik bir karar alınmasına olanak tanıdı 

NASA, General Electric F-414-GE-100 motorunun X-59'a montajının Kasım 2022'nin başlarında Palmdale, California'daki Lockheed Martin'in Skunk Works'te gerçekleştiğini bildirdi. Motor 13 fit (4,0 m) uzunluğunda ve 22.000 pound-kuvvet (98 kN) itme kuvveti sağlar. Aralık 2023 ve Ocak 2024 başı itibarıyla X-59'un ilk uçuşunun 2024 yılında yapılması planlanıyor.  

Lockheed Martin, 4 Ağustos 2023'te monte edilmiş bir X-59'un hangardan çıkışını gösteren bir video yayınladı  5 Ocak 2024'te Lockheed Martin, X-59'un bir hafta içinde "tanıtımına" ilişkin bir basın bildirisi yayınladı   ve 12 Ocak 2024'te tanıtıldı.

#### **Tasarım**

  

Low-Boom X- 59 Quesst uçağı 997 ft (304 m) uzun ve 295 ft (90 m) maksimum kalkış ağırlığı 32.300 lb (14.700 kg) için kanat açıklığı. General Electric F414 motorla hareket ettirilen aracın maksimum 1,5 veya 990 mph (1.590 km/sa) Mach hıza ulaşması gerekiyor. ve Mach 1,42 veya 940 mph (1.510 km/sa) hızla seyreder.  Kokpit, fırlatma koltuğu ve kanopi Northrop T-38'den, iniş takımı ise F-16'dan geliyor.  Art yakıcı ile motoru 22,000 lbf (0,09786 kN) itme kuvveti sağlayacak 

2017 yılı itibarıyla zemin gürültüsünün 60 civarında olması bekleniyordu.dB(A), mevcut süpersonik uçakların yaklaşık 1/1000'i kadar yüksek. Bu, şok dalgalarının birleşmesini önlemek için uzun, dar bir uçak gövdesi ve kanard kullanılarak başarılacaktı.  2018 öngörüsü, Concorde'un 105-110 EPNdB'sine kıyasla uçağın yerde bir arabanın kapısını kapatmak kadar yüksek bir sesti 75 EPNdB'lik bir vuruş yaratacağı yönündeydi.  Merkezi motor, alçak boom için üst tarafa monte edilmiş bir girişe sahiptir, ancak girdaplar nedeniyle giriş akışındaki bozulma endişe vericidir. 

Gömme kokpit, uzun ve sivri burun konisinin tüm ileri görüşü engelleyeceği anlamına gelir. X-59, ileri görüş eksikliğini telafi edecek, 33° x 19° görüş açısına sahip ileri 4K kameradan oluşan gelişmiş görüş sistemi (EVS) kullanacak.  

Ocak 2019'da, United Technologies'in yan kuruluşu Collins Aerospace, Pro Line Fusion Cockpit aviyoniklerini tedarik etmek için seçildi. Yerdeki boom ve uzun dalga kızılötesi sensörlere sahip EVS.  Burun altındaki Collins EVS-3600 multispektral görüntüleme sistemi iniş için kullanılırken, kokpitin önündeki NASA harici görüş sistemi (XVS) ileri görüş sağlıyor. 

##### **Kaynaklar**

1. Gipson, Lillian (October 8, 2019). "NASA's Supersonic X-59 QueSST Coming Together at Famed Factory". *NASA*. Archived from the original on November 27, 2023.
2. Banke, Jim (April 22, 2016). "QueSST - New Era of X-Plane Research". NASA. Archivedfrom the original on January 12, 2024. Retrieved February 26, 2017.
3. Northon, Karen (February 24, 2017). "NASA Wind Tunnel Tests Lockheed Martin's X-Plane Design for a Quieter Supersonic Jet". *NASA*. Archived from the original on October 3, 2023.
4. Giangreco, Leigh (March 22, 2017). "Lockheed and NASA move toward design review for supersonic X-plane". *FlightGlobal*. Archived from the original on December 13, 2023.
5. Warwick, Graham; Norris, Guy (April 4, 2018). "Lockheed To Build NASA's Low-Boom Supersonic X-Plane". *Aviation Week Network*. Archived from the original on January 15, 2022.
6. Banke, Jim (June 28, 2018). "NASA's experimental supersonic aircraft now known as X-59 QueSST". NASA. Archived from the original on October 3, 2023.
7. Warwick, Graham (October 30, 2018). "NASA Wind-Tunnel Tests Mature Low-Boom X-Plane Design". *Aviation Week Network*. Archived from the original on October 3, 2023.
8. Trautvetter, Chad (November 6, 2018). "NASA Spools Up Low-boom Supersonic Research". *Aviation International News*. Archived from the original on October 11, 2023.
9. Warwick, Graham (November 2, 2018). "NASA To Begin Quiet Supersonic Research Flights In Texas". *Aviation Week Network*. Archived from the original on October 3, 2023.
10. Reim, Garrett (November 16, 2018). "Lockheed Martin starts work on X-59 Quiet Supersonic aircraft". *FlightGlobal*. Archived from the original on January 12, 2024.
11. Norris, Guy (February 19, 2019). "Final Testing Will Clear Way For Assembly Of Supersonic X-59A". *Aviation Week Network*. Archived from the original on June 23, 2021.
12. Norris, Guy (June 18, 2019). "Lockheed Martin Begins Assembly Of X-59 Low-Boom Demonstrator". *Aviation Week Network*. Archived from the original on February 25, 2021.
13. Warwick, Graham (September 23, 2019). "NASA's External Vision System Is Ready For Low-boom Supersonic X-59". *Aviation Week Network*. Archived from the original on October 3, 2023.
14. Warwick, Graham (September 30, 2019). "The Week In Technology, Sept. 30-Oct. 4, 2019". *Aviation Week Network*. Archived from the original on June 8, 2023.
15. O'Connor, Kate (December 23, 2020). "NASA Marks Halfway Point In Supersonic X-Plane Construction". *AVweb*. Archived from the original on October 3, 2023.
16. "NASA Awards Contract to Build Quieter Supersonic Aircraft". *NASA*. April 3, 2018. Archived from the original on October 3, 2023.
17. Hoover, Rachel (March 21, 2022). "Ames' Contributions to the X-59 Quiet SuperSonic Technology Aircraft". *NASA*. Archived from the original on January 12, 2024. Retrieved March 24, 2022.
18. Kamlet, Matt (November 14, 2022). "Jet Engine Installed on NASA's X-59". *NASA*. Archivedfrom the original on January 13, 2024. Retrieved November 18, 2022.
19. "NASA's Newly Unveiled X-59 Quiet Supersonic Plane Eyes First Flight (Trailer)" (video). *YouTube*. NASA. January 12, 2024. Archived from the original on January 16, 2024. Retrieved January 15, 2024.
20. Margetta, Robert (October 12, 2023). "NASA Targets 2024 for First Flight of X-59 Experimental Aircraft". *NASA*. Archived from the original on January 15, 2024.
21. Tingley, Brett (August 4, 2023). "Watch NASA's sci-fi-looking X-59 'quiet' supersonic jet roll out of the hangar (video)". *Space.com*. Archived from the original on January 12, 2024.
22. "Skunk Works® Unveils the X-59, First Look at the Future of Commercial Supersonic Flight". *Lockheed Martin*. Archived from the original on January 11, 2024. Retrieved January 8, 2024.
23. Rajagopalan, Rishikesh (January 9, 2024). "NASA set to unveil experimental X-59 aircraft aimed at commercial supersonic travel". *CBS News*. Archived from the original on January 15, 2024. Retrieved January 10, 2024.
24. "Skunk Works® Rolls Out X-59, NASA's Newest X-Plane". *PR Newswire*. January 12, 2024. Archived from the original on January 16, 2024. Retrieved January 12, 2024.
25. Banke, Jim (April 3, 2018). "New NASA X-Plane Construction Begins Now". NASA. Archivedfrom the original on September 30, 2023.
26. Daugherty, Gina (June 19, 2018). "Iconic goes supersonic!". General Electric Aerospace. Archived from the original on October 3, 2023.
27. Trevithick, Joseph (August 23, 2018). "NASA's X-59A Quiet Supersonic Test Jet Will Have Zero Forward Visibility For Its Pilot". *The Drive*. Archived from the original on September 3, 2023.
28. Warwick, Graham (January 21, 2019). "The Week In Technology, Jan. 21-26, 2019"’. *Aviation Week Network*. Archived from the original on September 30, 2023.