Başlığın diğer anlamları için Gregorius (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

**Nissalı Gregor** (*Nyssa* 335 - 395), Kapadokya bölgesindeki Nissa adlı (günümüzde Aksaray'ın Ortaköy ilçesi Harmandalı köyü yanında büyük bir höyüktür) antik kentin piskoposu.

Kardeşi Kayserili Basil ile Nenizili Gregor "Kapadokyalı Babalar" olarak bilinmektedir. Yortusu 10 Ocak'tır.

Hayatı
------

On çocuklu Hristiyan bir ailede doğan Nissalı Gregor’un iki erkek kardeşi kendisi gibi piskopos ve aziz olmuştur. Bunlar; kendisinden beş yaş büyük olan Kayserili Basileios ve Sivaslı Petrus’dur. Evliliklerinden bir süre sonra eşinin vefat etmesiyle birlikte, Gregor kardeşi Basileios’un de etkisinde kalarak, Hristiyanlığı hakkaniyetle yaşama arzusuyla, manastır hayatını benimsemeye başlamıştır.

371 senesinde, kendisi istemiyor olmasına rağmen Kayserili Basileios tarafından, mütevazı bir şehir sayılan Nissa’nın piskoposu olarak atanmıştır. Gregor’un atanmasından birkaç sene sonra, 375 senesinde toplanan Ankara Sinodu’nda Aryan piskoposları tarafından, kilise gelirlerinin zimmete geçirilmesi ve atanacak piskoposların seçiminde keyfi davranmak suçlamalarıyla sınanmış olan Gregor, 376 yılındaki Aryan piskoposların Nissa’daki görüşmelerinde yer alan Sinod tarafından görevinden azledilmiştir. Gregor bu sürecin sonunda, dönemin öğretilerinden Aryanizm’i (Ariusçuluk) benimsemiş olan İmparator Flavius Iulius Valens’in emriyle tutuklanmış ve sürgüne gönderilmiştir.

378 senesine gelindiğinde, İmparator’un ölümünden sonra, Gratianus’un hükümdarlığında tekrar piskoposluk unvanı kendisine verilen Gregor, Aryanizm’e karşı, 381 senesinde I. Theodosius’un çağrısıyla toplanan I. Konstantinopolis Konsili’nde büyük bir rol oynamıştır. Theodosius tarafından, gerçek ve Ortodoks bir kiliseye ait olarak tanımlanmış olmak için birlik içerisinde olunması gereken piskoposlardan biri olarak tanımlanan Gregor, 394 senesinden hemen sonra ölmüştür.

Düşünceleri
-----------

Ortodoks Teslisci düşüncelere sahip bir teolog olan Gregor, Origenes’in olduğu kadar Plotinos’un Yeni-Platonculuk fikirlerinin de etkisi altında kalmıştır. Teslisin ne olduğuna dair katkıda bulunduğu ontolojik çalışmaları büyük bir önem taşımaktadır.

### Tanrı ve Teslis Hakkındaki Görüşleri

Gregor’un Teslis kavramına en temel katkısı; Baba, Oğul ve Kutsal Ruh’un aralarında özdeş bir ilahi doğa olduğuna dair ısrarı aracılığıyla olmuştur. Gregor’a göre önemli olan üç ilahi kişiliğin arasında bir eşitlik olup olmadığını bilmekten ziyade, bu üç ilahi kişiliğin birbirinden nasıl ayırt edileceği ve bu üç kişiyi bir arada tutan ilişkinin doğasının ne olduğu önem arz etmekteydi.

### İnsanlık Hakkındaki Görüşleri (İnsanın yaradılışına dair yazdığı tezine göre)

Gregor’a göre insanlar maddesel bir yaradılışa sahip olmalarından dolayı sınırları olan (sonlu) varlıklardı. Buna rağmen ilahi olana yakınlaşabilmek için sınırsızca büyüme kapasitesine sahip ölümsüz bir ruha sahip olmalarından dolayı aynı zamanda insanlar sınırsız (sonsuz) bir varlığa da sahipti. Origenes’in ruhun öncüllüğüne olan inancı aksine, Gregor’un inancına göre, ruh bedenin yaratılışına eşzamanlı olarak (beden ile aynı anda) yaratılmıştır ve bundan dolayı embriyolar da şahsiyet sahibi bireylerdir. Gregor’a göre insan, Tanrının suretinde yaratılmış olmasından dolayı istisnai bir varlığa sahipti. İnsanlık hem öz farkındalığa sahip olması, hem de özgür iradeye sahip olmasında dolayı teomorfik bir doğaya sahipti. Özellikle özgür iradeye sahip olmasından dolayı her bir birey varoluşsal bir güce sahipti.

İnsan yaşamı idame ettirme kabiliyeti konusunda üç farklı yola sahipti. Bunlar; yalnızca beslenme ile üremeye odaklanmış: Bedensel (dünyevi) yaşam, erdem ve ahlaksızlığın arasında bir yol olan: Hayvani yaşam ve son olarak, hayatın hakkaniyetle yaşanmasını hedefleyen, yani Tanrı’nın isteğine göre sürdürülecek olan: Ruhani yaşamdı. İnsanın yapısının önemli bir parçası tutkulardan oluşmaktaydı ve bunlar insanların hayvani doğalarından kendilerine aktarılarak sahip oldukları en kötü karakteristik özelliklerindendi. Tutkular tüm günahların kaynağı olmakla beraber öfke ve zevk arayışının temelini oluşturmaktaydı. İnsan asıl doğası olan ve kötü arzulardan arınmış bir yaşam olan ‘apatheia’ya geri dönmesi için çağrılmıştı ve Gregor’a göre tüm bu tutkular Diriliş gününde tamamen yok olacaktı.

### Epectasis Kavramı

Gregor’a göre tüm insanlar için hayatın amacı, daimi bir ruhani gelişme (Epectasis) çerçevesinde Tanrı’ya doğru bir yükseliş olmalıydı. *Musa’nın Hayatı* isimli kitabında, Gregor insanın Tanrı’ya doğru olan ruhani yolculuğunu, Musa’nın Tanrı’ya ulaşmak için Horeb/Sina dağını tırmanması ya da İsrail halkının çöldeki yürüyüşü ile kıyaslamıştır. Bir başka deyişle, Tanrı’ya doğru olan ilerleme, insanları tutkularından arındıracak olan Tanrı’nın imgesi yani, kusursuzluğa yönelik bir yürüyüşü içermeliydi.

Eserleri
--------

### Çilecilik üzerine

*De virginitate*Gregor Hristiyan mistisizminin (tasavvuf) mucididir. 391 senesinde yazdığı, *Musa’nın Hayatı* ya da *Arzu Varlığı* Hristiyanlığın ruhani doktrininin ilk formülasyonunu oluşturmakla beraber, yüzyıllar boyu mistik Hristiyanlığın ilham kaynaklarından biri olarak ayakta kalmıştır. Kutsal Kitap’ın alegorik tefsirlerini içeren vaazlarının birçoğu ve *Bakirelik Üzerine* ile *Hristiyan Kusursuzluğu Üzerine (*Aziz Pavlus hakkında bir tefsir çalışması*)* isimli tezleri günümüze kadar ulaşmıştır. Harmonius’a yönelik bir mektubunda Gregor şunları belirtmiştir:

> ‘Hakiki kusursuzluk asla durağan değildir, tam aksine her zaman daha iyi olmaya yönelik ilerleyen bir doğaya sahiptir. Öyle ki, kusursuzluk (mükemmellik) hiçbir sınır tarafından kısıtlanmamıştır.’ (Harmonius’a Mektup 285)
> 
> 

*Makrina’nın Hayatı* - Makrina, Gregor’un tıpkı dul olmasıyla birlikte rahibe olmuş annesi gibi rahibe olmuş kız kardeşinin ismidir - isimli eserinde de Hristiyan kusursuzluğunu işlemiştir. Makrina bu eserde, hakiki bilgelik aracılığıyla insani erdemlerin en yüksek zirvesine ulaşmış bir kişi olarak betimlenmiştir. Bu Hagiografi (kutsal şahısların hayat öyküsü) çalışmasında, 4. yüzyıldaki dönemin Kilise'ye ait dini, litürjik ve manastırlara has gelenek ve uygulamaları hakkında ilginç bilgilere ulaşabilmekteyiz.

### Dogma Üzerine

380 senesinde, Aryanizm’in tezlerini çürütmek üzere *Eunomius'a Karşı* isimli eserini ve 386 senesinde Hristiyan doktrininin sistematik bir sentezini içeren *Büyük Kateşizm* isimli eserini yazmıştır.

*Heretiklere Karşı* ve *Apollinarius'a Karşı* isimli iki tezi Apollinarizm (Büllinârisiyye) akımına karşı yazmıştır. Laodikyalı Apollinarus’un savına göre İsa’da iki tür Tanrı’nın oğlu bulunmaktaydı (Biri ilahi ve biri insani). Gregor ise, Mesih’te bu iki farklı doğanın (ilahi ve insani) bir birlik içerisinde var olduğu konusunda ısrar ediyordu. Bir insan olarak Mesih, gerçek bir insan ruhuna sahip olmakla birlikte özgür iradeyi taşıyordu. Gregor’a göre böyle olmasının nedeni ise ancak bu şekilde Mesih’in bizler için gerçek bir örnek ve ahlaki bir rol model olabilmesi, dolayısıyla da insan ırkını özgür kılmasının mümkün olabilmesiyle alakalıydı.

*Üç Farklı Tanrı’nın Olmaması Hakkında, Oratio de deitate Filii et Kustal Ruh Üzerine* ve *In suam ordinationem* isimli dört tezinde Teslis’çi doktrini savunmuştur. Buna göre: Baba, Oğul ve Kutsal Ruh varoluşun üç farklı biçimi, bir olanın üç türden ilişkisi ve aynı varlıktır.

Mirası
------

Gregor’un hem doğu kilisesi yazarları (Sözde Dionisius, İnanç savunucu Maksimos, Şamlı Yuhanna, Gregori Palamas) hem de batı kilisesinin yazarları (Johannes Scottus Erigena, Thomas Aquinas) üzerinde çok büyük bir etkisi olmuştur.

Gregor’un çalışmaları batıda yirminci yüzyılın ortalarına kadar akademi tarafından çok az ilgi görmesinin yanı sıra tarihsel olarak Kayserili Basileios ya da Nenizili Gregorios gibi isimlere nazaran daha az öneme sahip bir karaktermiş gibi muamele görmüştür. Gregor’un çalışmaları; Hans Urs van Balthasar ve Jean Deniélou gibi Katolik teologların yanı sıra Anglikan ilahiyatçı Sarah Coakley, Ortodoks ilahiyatçı John Zizioulas ve Lutheryen ilahiyatçı Robert Jenson gibi en mühim çağdaş teologlar tarafından da çok sonraları yeniden keşfedilmiştir.

Kaynakça
--------

1. ↑  *The New Catholic Encyclopedia – Second Edition* (İngilizce). Thomson and Gale. 2003. ss. 517-520 Cilt 6 ISBN 0-7876-4010-7.
2. ↑  *Hristiyan İlahiyatının Hikayesi – Gelenek ve Reformun Yirmi Yüzyılı*. *Roger E. Olson*. Haberci Basın Yayın Dağıtım Turizm San. Ve Tic. Ltd. Şti. 2020. ss. 185-186 ISBN 978-605-4707-62-1.
3. ↑  *Les Pères de l’Église – II les Pères Grecs*. *Jean Laporte* (Fransızca). CERF. 2001. ss. 131-154 ISBN 2-204-06656-7.
4. ↑  Ferguson, Everett (1998). *Encyclopedia of Early Christianity – Second Edition* (İngilizce). Garland Publishing. ss. 495-497 ISBN 0-8153-3319-6.
5. ↑  *Patrology, Volume 3*. *Johannes Quasten* (İngilizce). Christian Classics INC. 1986. ss. 254-296 ISBN 087061-086-4.

| * g
* t
* d
Kilise Babaları |
| --- |
| 
* Liste
	+ Katolik Kilisesi - Ortodoks Kilisesi - Anglikanizm

 |
| Havarisel Babalar | 
* *I. Clemens*
* *Antakyalı İgnatius*
* *Polikarp*
* *Hierapolisli Papias*

 |
| İman savunucusu Babalar (Apolojetler) | 
* Iustinus
* İrinaios (Lyon'lu İreneus)
* Romalı Hipolit
* Hierapolisli Apollinaris
* Efesli Apollonius
* Atinalı Aristides
* Atinalı Athenagoras
* Sardisli Melito
* Antakyalı Teofilos
* İskenderiyeli Klement
* Tatianus
* Gregorios Thaumaturgus

 |
| Kapadokya'lı Babalar | 
* *Amasyalı Asterius*
* *Büyük Nazianslı Gregorius*
* *Konyalı Amfilokius*
* *Basileios (Kayseri'li Vasilius)*
* *Nenizili Gregorios (Nazianz'lı Gregorius)*
* *Nissalı Gregor (Nysa'lı Gregorius)*

 |
| Ariusçuluk'a karşı olan Kilise Babaları | 
* Antakyalı Eustathius
* Yeruşalimli Kiril
* İskenderiyeli Aleksandros
* İskenderiyeli Atanasios
* Didymus
* Poitiers'li Hilaire
* Ambrosius

 |
| Süryani Kilise Babaları | 
* *Efrem*
* *Tarsuslu Diodorus*
* *Kirroslu Theodoretus*
* *Mopsuestialı Theodor*
* *Afrahat*
* *Antakyalı İshak*
* *Nineveli İshak*

 |
| Patrik ve Papa olan Kilise Babaları | 
* İoannis Hrisostomos
* I. Leo
* I. Gregorius
* I. Damasus

 |
| Teolog Kilise Babaları | 
* *Augustinus*
* *Olimpos’lu Methodius*
* *Hieronymus*
* *İman Savunucusu Maksimus*
* *İoannis (Şam'lı Yuhanna)*
* *Lactantius*
* *Kartacalı Siprianus*

 |
| Tartışmalı Kilise Babaları | 
* Origenes
* İskenderiyeli Theognostus
* Tertullianus

 |

| * g
* t
* d
Hristiyan Mistikler |
| --- |
| 
* Katolik kilisesi - Ortodoks kilisesi - Anglikanizm - Protestanlık - Ermeni Kilisesi - Kopt Kilisesi - Süryani Ortodoks Kilisesi

 |
| Antik Dönemi - 1. - 9. Yüzyıl | 
* Yuhanna Kassian
* İskenderiyeli Klement
* Origenes
* Nissalı Gregor
* İman Savunucusu Maksimos
* Dionisius
* Efrem
* Süryani İsaak
* İoannis Klimakos
* Pontuslu Evagrius

 |
| Ortaçağ Dönemi - 10. - 15. Yüzyıl | 

|  |  |
| --- | --- |
| Katolik | 
* Bernard
* Aelred de Rievaulx
* Saint-Thierryli Guillaume
* Richard de Saint Victor
* Assisili Francesco
* Bonaventura
* Thomas Kempis
* Nicola da Tolentino
* Meister Eckhart
* Henri Suso
* Tauler
* Ruusbroeck
* Geert Groote
* Richard Rolle
* Walter Hilton
* Jacopone da Todi
* Ramon Llull
* Agnes Blannbekin
* Marie d'oignies
* Digne'li Douceline
* Geertrui van Oosten
* Stommeln'li Christina
* Viterbo'lu Rosa
* Foligno'lu Angela
* Sienalı Katerina
* Cenova'lı Katerina
* Bolognalı Katerina
* İsveç'li Brijit
* Nasıralı Beatris
* Anvers'li Hadewijch
* Marguerite Porete
* Norwich'li Juliana
* Margery Kempe
* Hackeborn'lu Mechtilde
* Helftalı Gertrude
* Magdeburg'lu Mechtild
* Bingenli Hildegard
* Schönau'lu Elisabet
* Gebersweiler'li Katherina
* Colomba da Rieti
* Cortona'lı Margherita
* Osanna Andreasi
* Christina Ebner
* Margareta Ebner
* Archangela Girlani

 |
| Ortodoks | 
* Teologlu Simon
* Gregori Palamas
* Smolenskli Abraham
* Radonej Sergi

 |
| Ermeni - Süryani | 
* Naregli Krikor

 |

 |
| Modern Dönemi - 16. - 19. Yüzyıl | 

|  |  |
| --- | --- |
| Katolik | 
* Loyolalı Ignatius
* Pierre Favre
* Jean-Pierre de Caussade
* Louis Lallemant
* Jean-Joseph Surin
* Juan Eusebio Nieremberg
* Blosius
* Kasper Drużbicki
* Ávilalı Yuhanna
* Haçlı Yuhanna
* François de Sales
* Jean de Saint-Samson
* Charles de Condren
* Angelus Silesius
* Juan de Jesús
* Laurent de la Résurrection
* Umile da Bisignano
* Giuseppe da Copertino
* Thomas á Jesu
* Benet Canfield
* Fénelon
* Francisco de Osuna
* Miguel de Molinos
* Avilalı Teresa
* Ana de Jesús
* Rosa de Lima
* María de León Bello y Delgado
* María de Jesús de Ágreda
* Francisca Josefa de la Concepción
* Úrsula Micaela Morata
* Jerónima Nava y Saavedra
* Úrsula de Jesús
* Maria Petyt
* Maria Gemma Umberta Pia Galgani
* Maria Maddalena de Pazzi
* Jeanne de Chantal
* Marie de l'Incarnation
* Elizabeth de la Trinité
* Jeanne Guyon
* Barbe Acarie
* Antoinette Bourignon
* Anne des Anges Monteagudo
* Agnès Galand
* Lucy Brocadelli
* Caterina Mattei
* Veronica Giuliani
* María de San Antonio
* Stefana Quinzani
* Caterina de' Ricci
* Teresa Margherita Redi
* Giovanna Maria Bonomo
* Augustine Baker
* Gertrude More
* Marie de Saint-Pierre et de la Sainte Famille
* Mariana da Purificação
* Osanna Cattaro
* Maria Adeodata Pisani

 |
| Ortodoks | 
* Vladimir Solovyov
* Macarius Notaras
* Haclı Yolu
* Kutsal Dağ Nikodemus
* Grigori Rasputin

 |
| Anglikan | 
* William Law
* John Pordage
* John Wesley
* George Herbert
* John Donne
* Thomas Traherne
* Jane Leade
* Mary Ferrar
* Nicholas Ferrar

 |
| Protestan | 
* Emanuel Swedenborg
* Valentin Weigel
* Jakob Böhme
* Abraham von Franckenberg
* Dionysius Andreas Freher
* Johannes Kelpius
* Philipp Spener
* Johann Wilhelm Petersen
* Friedrich Christoph Oetinger
* George Fox
* Phoebe Palmer
* Pierre Poiret
* Hendrik Jansen van Barrefelt
* Sarah Edwards

 |

 |
| Çağdaş Dönemi - 20. - 21. Yüzyıl | 

|  |  |
| --- | --- |
| Katolik | 
* Manley Hopkins
* Thomas Merton
* Henri Le Saux
* Bede Griffiths
* John O'Donohue
* Willigis Jäger
* Thomas Keating
* Bruno Barnhart
* Caryll Houselander
* Richard Rohr
* Lisieux'lü Teresa
* Simone Weil
* Edith Stein
* Adrienne Von Speyr
* Sara Grant
* Faustina Kowalska
* Maria Barba
* Teresa de Los Andes

 |
| Ortodoks | 
* Daniel Andreiev
* Gerontissa Gavrielia
* Vangelia Pandeva Dimitrova

 |
| Anglikan | 
* Kenneth Leech
* Evelyn Underhill

 |
| Protestan | 
* Dag Hammarskjöld
* Rufus Jones
* Thomas R. Kelly
* Howard Thurman

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90273042
* BNE: XX1721974
* BNF: cb11905837m (data)
* CANTIC: a10488996
* GND: 118541919
* ISNI: 0000 0004 6356 6167
* LCCN: n79021401
* NDL: 00467561
* NKC: jn20021204001
* NLA: 35383659
* NLG: 17262
* NLI: 987007262057205171
* NLK: KAC2018N2783
* NSK: 000172150
* NTA: 069232741
* RERO: 02-A000074327
* RSL: 000007920
* SELIBR: 188658
* SNAC: w6fx9100
* SUDOC: 027449734
* Trove: 933294
* VIAF: 103646160
* WorldCat (LCCN): n79-021401

 |