**Lozi mitolojisinin** temel işlevi, orijinal Lozi halkının (Luyi veya Luyana da denir.), Zambezi Nehri'nin üst kısmındaki Barotse Taşkın Yatağında ikamet ettiklerini ve bu nedenle, bu vatan üzerinde tartışmasız bir mülkiyet talep etme hakkına sahip olduklarını göstermektir. İkinci olarak, Lozi mitolojisi, monarşiyi korur ve insanları Nyambe dediği bir yaratıcı tanrıya bağlayarak Lozi krallığının temellerine meşruiyet verir.

Nyambe'nin karısı Nasilele ("uzun şeylerle ilişkilendirilen kişi") ve annesi Ngula'ydı ("hamile kadın" anlamına geliyor). Nyambe'nin hem karısını hem de annesini yarattığı söyleniyor. Ayrıca cennet, Dünya ve tüm bitkiler ve hayvanlar da dahil olmak üzere var olan her şeyi yarattığı söylenir.

Kuruluş efsaneleri
------------------

Lozi'nin kurucu efsanesi taşa dökülmez, hikayeyi kimin anlattığına bağlı olarak birkaç versiyonu vardır. Diğer herhangi bir sözlü gelenek gibi, zamanla değişmiştir, ancak yaratıcı tanrının adı, ilk insanın adı ve ilk hükümdarın adı gibi değişmeyen bazı unsurlar vardır.

Lozi'nin kurucu mitinin aşağıda verilen üç versiyonu tek versiyon değildir.

### Nyambe ve Kamunu

Nyambe'nin yaratıklarından biri ilk insan olan Kamunu'ydu. Nyambe, Kamunu'ya diğer tüm yaratıkları isimlendirme görevini verdi ve insana tüm hayvanların onun kardeşi olduğunu söyledi. Bu nedenle onlara bakmalıydı.

Nyambe'nin yarattıkları arasında en zeki olan Kamunu, Nyambe'nin çeşitli becerilerini hızla öğrendi ve kopyaladı: ateş üzerinde ustalık; metalin dövülmesi ; çanak çömlek kalıplama sanatı; kaşık, tabak ve kano oymacılığı ; ekin ekimi ; ve hayvanların evcilleştirilmesi. Kamunu bu süreçte avlanmayıda öğrenmişti. Nyambe, Kamunu'ya diğer yaratıkları öldürmemesini söyledi ama Kamunu durmadı. Bu uygunsuz davranışı cezalandırmak için Nyambe, Kamunu'nun eşyalarını almaya başladı: önce potu kırıldı, sonra köpeği öldü ve sonunda oğlu öldü. Lozililere göre ölümün insan ırkına gelme yolu buydu.

Hayal kırıklığı içinde, Nyambe birkaç kez Kamunu'dan uzaklaştı, ancak Nyambe Zambezi taşkın yatağında nereye giderse gitsin, Kamunu onu takip edecekti. Sonunda Nyambe Zambezi Nehri'ni geçmeye karar verdi, ancak Kamunu bir kano oydu ve onu takip etti. Nyambe bir dağ inşa etti ve zirvesinde yaşadı, ancak Kamunu dağa tırmandı ve Nyambe'yi buldu. Sonunda Nyambe, Dünya'dan cennete taşınmaya karar verdi (Lozi mitolojisinde Litooma olarak adlandırılır). Bunu başarmak ve Kamunu'nun takip etmesini engellemek için Nyambe bir örümceğe bir ağ örmesi talimatını verdi. Nyambe, Litooma'ya tırmanmak için örümcek ağını kullandıktan sonra, örümceğin gözlerini Kamunu'ya cennete nasıl gideceğini söylemesin diye kör etti.

Nyambe, hastalıkları ve ölümü önlemek için ilaç sağlamayı reddettikten sonra burada yaşamaya başladı. Dolayısıyla ölüm, itaatsiz davranışları için Kamunu'nun ilahi cezasıdır.

### Nyambe Lozi ulusunu kurdu

Bu versiyonda Nyambe'nin Lozi ulusunun kurucusu olduğu gösteriliyor. Başlangıçta Nyambe ve eşi Nasilele'nin bir kızı Mwambwa ("hakkında konuşulan kişi" anlamına gelir) vardı. Bu temanın bir varyasyonunda, Nyambe'nin kendisi için birçok eş yarattığı ve hepsinden çocuk sahibi olduğu söylenir. (Bu hikâye aynı zamanda Lozi ulusundaki çok eşliliği meşrulaştırıyor.) Mwambwa büyüdüğünde, Nyambe ona aşık oldu ve onunla ensest cinsel ilişkiye girdi. Nasilele, kocasıyla kızı arasında ne olduğunu öğrendiğinde kocasıyla kavga etti ve kızını dövdü. Nyambe, karısının davranışından o kadar üzüldü ki, hizmetkarı Sasisho'yu çağırdı ve cennete dönme kararını açıkladı. Nyambe, bir örümceğe bir ağ örmesini emretti, böylece kendisi ve hizmetkarı Nasilele'yi Dünya'da bırakarak cennete tırmanabildi. Nasilele pişmanlığından dolayı birkaç hafta sonra öldü.

Nyambe ve Nasilele'nin kızı Mwambwa, daha sonra ilk Luyi hükümdarı ve dolayısıyla ulusun kurucusu oldu.

### Nyambe ilk insan

Kurucu efsanenin bu versiyonunda, Nyambe yaratıcı tanrı değil, ilk insandı. Tüm Luyi halklarının ondan kaynaklandığı söyleniyordu. Bu hesapta, Yaratanın kimliği açıkça belirtilmemiştir. Bunun yerine, efsanedeki insanların Zambezi taşkın yatağında yaşadıkları söyleniyor. Nyambe'nin köyünün adı Litooma-mundi-wa-Nyambe (Luyana'daki "cennet, Nyambe'nin evi" anlamına gelir) ve ilk karısının adı Mwambwa idi. Daha sonra Luyi halkının ilk kadın şefi oldu. Bu efsaneye göre, Lozi kraliyetinin Mwambwa'dan geldiği söyleniyordu. Bu nedenle ona Njemakati ("krallığın doğduğu kadın" anlamına gelir) unvanı verildi. Ayrıca annesinin egemenliğini devralan Mbuyu adında bir kızı da dahil olmak üzere dokuz çocuğu daha doğurduğu söyleniyor.

Kaynakça
--------

* Harold Scheub, 'Nyambe ve Ölümün Kökeni'. *Afrika Mitolojisi Sözlüğü*, Oxford University Press, 2000
* Harold Scheub, 'Nyambe Agresif Erkeklerden Uzaklaşıyor'. *Afrika Mitolojisi Sözlüğü*, Oxford University Press, 2000
* Harold Scheub, 'Nyambi İddialı Adamlardan Kaçıyor'. *Afrika Mitolojisi Sözlüğü*, Oxford University Press, 2000
* 
* 20 Ekim 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.