Eski Sovyetler Birliği'ndeki Türkler küçük bir azınlıktı. Ancak binlerce Türk'ün anavatanlarından sınır dışı edilmesi nedeniyle Türkoloji için önemli kabul edilmektedir.[*kaynak belirtilmeli*] Osmanlı İmparatorluğu döneminde, Samtshe-Cavaheti, Gürcistan'ın güneybatı bölgesinde bir Türk etnisitesi üreterek yoğun bir şekilde İslamlaştırıldı. Kasım 1944'te bu Türklerden 120.000 kadarı Joseph Stalin'in yönetimi altında Orta Asya'ya sürüldü.

Tarih
-----

Eski Sovyetler Birliği'ndeki Türklerin Osmanlı İmparatorluğu'nun başlangıçlarına dayanan uzun tarihleri var; bu tarih, Türklerin Gürcistan ve Ukrayna'ya göç etmesi sonucu olarak bu yerlerde Türk topluluklarının oluşmasıyla başlar. Bununla birlikte, Türklerin diğer Sovyet sonrası devletlere büyük göçü, Ahıska Türklerinin Joseph Stalin tarafından bastırılıp Orta Asya'ya sürüldüğü 1944 yılında gerçekleşti. Türk toplumu aslen Gürcistan-Türkiye sınır bölgesine özgüydü ve 15 Kasım 1944'te zorla Orta Asya'ya taşındı. Türklerin çoğunluğu Özbekistan'a yerleşti, ancak 1989'da, işsizliğin ağır bir şekilde vurduğu bir bölgede üstün yaşam standartları ve ekonomik refahları nedeniyle Ahıska karşıtı isyanlar çıktı. Böylece 90.000'den fazla Türk Özbekistan'dan Sovyetler Birliği'nin diğer bölgelerine yerleşti. Türklerin bir kısmı Dağlık Karabağ ve çevresine yerleştirildi. Ancak Ermeniler bölgenin kontrolünü ele geçirdiklerinde bir kez daha kaçmak zorunda kaldılar. Bazıları Gürcistan'a dönmüş olsalar da, Türklerin evlerine yerleşen Gürcüler ve Ermenilerin her türlü geri dönüş hareketine karşı silahlanma sözü vermeleri sürekli bir sorun olmuştur. Dahası, birçok Gürcü, Ahıska Türklerinin 'ait oldukları yere' Türkiye'ye gönderilmesi gerektiğini savundu.

|  |
| --- |
| Sovyet yönetimi sırasında Türklerin tehcirinin etkileri  |
| 1939 sayımı | Sürgünün ilk 5 yılında ölenlerin sayısı | Ocak 1953'e kadar sürgünde | 1989 sayımı |
| 115.000 | 15.000 | 49.000 | 208.000 |
|

### Etnik temizlik

Sovyetler Birliği içinde, II. Dünya Savaşı sırasında Türklere yönelik etnik temizlik, Sovyet gizli polisi ve Kızıl Ordu tarafından gerçekleştirilen toplu sürgünler şeklini aldı. Sınır dışı edilmenin nedeni, Sovyetler Birliği'nin Türkiye'ye karşı bir baskı kampanyası başlatmaya hazırlanıyor olmasıydı. Haziran 1945'te Dışişleri Bakanı Vyaçeslav Molotov, Moskova'daki Türk Büyükelçisine üç Anadolu vilayetinin (Kars, Ardahan ve Artvin) teslim edilmesi için resmen bir talep sundu. Moskova ayrıca Anadolu'nun diğer bazı vilayetlerine yönelik Ermeni iddialarını desteklemeye hazırlanıyordu. Böylece, Türkiye'ye karşı savaş mümkün görünüyordu ve Joseph Stalin, Sovyet niyetlerine düşman olması muhtemel olan Türkiye-Gürcistan sınırına yakın stratejik Türk nüfusunu (özellikle Mesheti'de bulunanları) temizlemek istedi. Sınır dışı edilme nispeten zayıf bir şekilde belgelenmiştir, ancak Sovyet kaynakları tahminen 115.000 Türk'ün çoğunlukla Özbekistan'a yerleşmiş olan Orta Asya'ya sınır dışı edildiğini göstermektedir.

1989'da Özbekler ve Türkler arasında etnik çatışmalar yaşandı. Resmi rakamlara göre 103 kişi öldü ve 1000'den fazla kişi yaralandı. Ayrıca 700 ev yıkıldı ve 60.000'den fazla Ahıska Türkü Özbekistan'dan sürüldü. 1989 olayları, Türkler tarafından *ikinci tehcirleri* olarak kabul edilir. Özbekistan'da kalanlar (yankı uyandırmaktan korktukları için özel olarak) etnik ayrımcılıktan şikayet ettiler.

Demografi
---------

Son Sovyet nüfus sayımında 207.512 Türk rakamı kaydedilmesine rağmen, bu tüm etnik Türkleri saymamış olabilir, çünkü uzun yıllar Türklerin etnik kökenlerini yasal belgelere kaydetme hakları reddedildi. Örneğin Kazakistan'da bulunanların sadece üçte biri pasaportlarında Türk olarak kayıtlıydı. Geri kalanlar keyfi olarak diğer etnik grupların üyeleri olarak ilan edilmişti.

| Ülke | 1897 Sayımı  | 1939 Sayımı  | 1970 Sayımı  | 1979 Sayımı  | 1989 Sayımı  | Güncel tahminler | Daha fazla bilgi |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ermenistan |  |  | 19 | 28 | 13 |  |  |
| Azerbaycan |  |  | 8.491 | 7926 | 17.705 | 38.000  | Azerbaycan'daki Türkler |
| Belarus |  |  | 9 | 17 | 55 |  |  |
| Estonya |  |  | 23 | 22 | 23 |  |  |
| Gürcistan |  |  | 853 | 917 | 1.375 | 1.000 | Gürcistan'daki Türkler |
| Kazakistan |  |  | 18.397 | 25.820 | 49.567 | 110.000  | Kazakistan'daki Türkler |
| Kırgızistan |  |  | 3.076 | 5.160 | 21.294 | 42.000 -70.000  | Kırgızistan'daki Türkler |
| Letonya |  |  | 12 | 3 | 9 |  |  |
| Litvanya |  |  | 5 | 30 | 8 |  |  |
| Moldova |  |  | 26 | 20 | 14 |  |  |
| Rusya |  |  | 1.568 | 3.561 | 9.890 | 105.000  | Rusya'daki Türkler |
| Tacikistan |  |  | 39 | 53 | 768 |  |  |
| Türkmenistan |  |  | 347 | 149 | 227 |  | Türkmenistan'daki Türkler |
| Ukrayna |  |  | 226 | 257 | 262 | 10.000  | Ukrayna'daki Türkler |
| Özbekistan |  |  | 46.398 | 48.726 | 106.302 | 15.000 -20.000  | Özbekistan'daki Türkler |
| **Toplam** | **208.822** | **115.000** | **79.489** | **92.689** | **207.512** | **386.000** - **451.000** |  |

Önemli insanlar
---------------

* Ulus Baker
* Hüseyin Özkan

Ayrıca bakınız
--------------

* Sovyetler Birliği'nin demografisi
* Sovyetler Birliği'nde insan hakları
* Sovyetler Birliği'nde nüfus transferi
* Ruslaştırma
* Avrupa'daki Türkler

Kaynakça
--------

1. ↑  Donaldson 1981.
2. 1 2 3  Cornell 2001.
3. 1 2  Rywkin 1994.
4. ↑  Ther & Siljak 2001.
5. ↑  Bennigsen & Broxup 1983.
6. ↑  Cohen & Deng 1998.
7. ↑  Schnabel & Carment 2004.
8. ↑  Drobizheva, Gottemoeller & Kelleher 1998.
9. ↑  Khazanov 1995.
10. ↑  Babak, Vaisman & Wasserman 2004.
11. ↑  "Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Распределение населения по родному языку, губерниям и областям". 24 Nisan 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2009.
12. ↑  "Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по республикам СССР". 4 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2009.
13. ↑  "Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по республикам СССР". 4 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2009.
14. ↑  "Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР". 4 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2009.
15. ↑  Aydıngün et al. 2006.
16. 1 2 3  Blacklock 2005.
17. 1 2  Aydıngün et al. 2006.