**Ludwig Eduard Boltzmann** (d. 20 Şubat 1844, Viyana – ö. 5 Eylül 1906, Duino-İtalya). Avusturyalı fizikçi. İstatistiksel mekanik ve istatistiksel termodinamik alanındaki buluşları ve katkıları ile ünlüdür. Henüz tartışmalı olduğu günlerde dahi atom teorisinin en önemli savunucuları arasında yer almıştır.

Hayatı
------

Babası Ludwig George Boltzmann bir vergi memuru, dedesi ise Berlin'den Viyana'ya göç etmiş bir saat yapımcısıydı. Annesi, Katharina Pauernfeind, Salzburglu idi. İlk eğitimini evde özel dersler şeklinde aldı. Liseyi Linz'te okudu. 15 yaşındayken babasını kaybetti.

Viyana Üniversitesinde fizik okudu. Hocaları arasında Josef Loschmidt, Josef Stefan, Andreas von Ettingshausen ve Jozef Petzval vardı. 1866'da, gazların kinetik teorisi üzerine yaptığı çalışmayla doktora derecesini aldı, 1867'de doçent oldu. Daha sonraları Maxwell'in çalışmaları ile ilgilenmeye başladı.

1869'da 25 yaşındayken Graz Üniversitesi'nde profesör oldu. Heidelberg'de Robert Bunsen ve Leo Königsberger ile, 1871'de Gustav Kirchhoff ve Hermann von Helmholtz ile çalıştı. 1873'te Viyana Üniversitesi'nde matematik profesörü olarak başladığı görevini 1876'ya kadar sürdürdü.

Ludwig Boltzmann ve Graz'daki çalışma arkadaşları (1887) (Ayaktakiler soldan sağa), Nernst, Streintz, Arrhenius, Hiecke, (Oturanlar soldan sağa), Aulinger, Ettingshausen, Boltzmann, Klemenčič, Hausmanninger
17 Temmuz 1876'da Henriette von Aigentler ile evlendi, üç kızları ve iki oğulları oldu. Daha sonra tekrar Graz'a dönerek deneysel fizik kürsüsünde başkan oldu. Öğrencileri arasında Svante Arrhenius ve Walther Nernst vardı. Graz'da 14 mutlu yıl geçirdi ve doğanın istatistiksel yapısı üzerine kavramlar geliştirdi. 1885'te Avusturya Bilimler Akademisi üyesi oldu, 1887'de Graz Üniversitesi'nin başkanı oldu.

1890'da Münih Üniversitesi'nde teorik fizik kürsüsüne başkan olarak atandı. 1893'te tekrar Viyana Üniversitesi'ne dönerek hocası Josef Stefan'dan teorik fizik profesörü görevini devraldı fakat başta Ernst Mach olmak üzere çalışma arkadaşlarıyla pek geçinemedi. 1900'de Wilhelm Ostwald'ın davetlisi olarak Leipzig Üniversitesi'ne gitti. Mach'ın sağlık sorunları nedeniyle emekli olmasının ardından 1902'de tekrar Viyana'ya döndü. Öğrencileri arasında Karl Przibram, Paul Ehrenfest ve Lise Meitner vardı. Viyana'da sadece fizik değil felsefe dersleri de verdi. Hatta bu dersler o kadar başarılı oldu ki, imparator sarayına çağırarak onun onuruna davet verdi.

Boltzmann, ruh halinde çok ani değişimler meydana gelebilen, intihara eğilimli bir yapıya sahipti. 5 Eylül 1906'da İtalya'da yaz tatilinde iken, bir depresyon atağı geçirdi ve kendini asarak intihar etti.

Viyana'daki Zentralfriedhof mezarlığına gömüldü, mezar taşında entropi formülü {\displaystyle S=k\cdot \log W}. ibaresi bulunmaktadır.

Fizik
-----

Boltzmann'ın en önemli bilimsel katkısı, gazların içinde moleküllerin hızına ilişkin Maxwell-Boltzmann dağılımını da içeren kinetik teori ile ilgiliydi. Öte yandan, enerji hakkında Maxwell-Boltzmann istatistiği ve Boltzmann dağılımı, klasik istatistiksel mekaniğin temelleri olarak bilinirler. Bunlar, kuantum istatistiğine gereksinim duymayan pek çok kavrama uygulanabilir ve termodinamik sıcaklığa olağanüstü bir anlam kazandırırlar.

Pek çok fizik kuruluşu, Boltzmann'ın atom ve moleküller üzerine olan görüşlerini paylaşmıyor olsa da, İskoçya'da Maxwell, ABD'de Gibbs ve John Dalton'un 1808'deki keşifleri nedeniyle çoğu kimyacı ona inanıyordu. Devrin seçkin Alman fizik dergisinin editörü ile uzun süreden beri devam eden anlaşmazlıkları vardı; editör, Boltzmann'ın atom ve molekülleri, uygun teorik yapıtaşlarından başka bir adla adlandırmasına izin vermiyordu. Boltzmann'ın ölümünden sadece birkaç yıl sonra, Perrin'in kolloid süspansiyonlar üzerine yaptığı çalışmalarla (1908-1909) Avogadro sayısının ve Boltzmann sabitinin değeri kanıtlanınca, dünya bu küçücük parçacıkların varlığına inandı.

Planck, "Entropi ile olasılık arasındaki logaritmik ilişki, ilk olarak Boltzmann’ın kinetik teorisinde dile getirildi" demiştir. Bu ünlü entropi ({\displaystyle S}) formülü:

{\displaystyle S=k\_{\mathrm {B} }\ln W}
şeklinde olup, {\displaystyle k\_{B}} = 1.3806505(24) × 10−23 J K−1 Boltzmann sabitidir ve logaritma {\displaystyle e} tabanlıdır. {\displaystyle W} *Wahrscheinlichkeit* (olasılık) olup, bir makrodurum'un meydana gelme frekansıdır.

Boltzmann’ın dizisi {\displaystyle N} *benzer* parçacıktan oluşan bir ideal gaz olup {\displaystyle N\_{i}}, pozisyon ve momentumun {\displaystyle i}deki mikroskopik sırasını belirler. {\displaystyle W} permütasyon formülüyle hesaplanabilir:

{\displaystyle W=N!\;/\;\prod \_{i}N\_{i}!}
burada *i*, tüm olası molekül koşullarını kapsar ({\displaystyle !} faktöriyel anlamındadır). Ayrıca {\displaystyle W} "termodinamik olasılık" olup birden büyük bir tam sayıdır, oysa matematiksel olasılıklar daima sıfır ile bir arasında değişir.

Boltzmann denklemi
------------------

Boltzmann'ın Zentralfriedhof-Viyana'daki mezarı. Büstü ve entropi formülü.
Boltzmann denklemi bir ideal gazın dinamiğini tanımlar:

{\displaystyle {\frac {\partial f}{\partial t}}+v{\frac {\partial f}{\partial x}}+{\frac {F}{m}}{\frac {\partial f}{\partial v}}={\frac {\partial f}{\partial t}}\left.{\!\!{\frac {}{}}}\right|\_{\mathrm {carpisma} }}
burada {\displaystyle f} tek bir parçacığın herhangi bir zamandaki pozisyon ve momentumunun dağılım fonksiyonu, {\displaystyle F}  kuvvet, {\displaystyle m} parçacığın kütlesi, {\displaystyle t} zaman, ve {\displaystyle v} parçacığın ortalama hızıdır.

Bu denklem, prensip olarak gaz parçacıklarının, verilen sınır koşullarındaki dinamiğini tanımlamaktadır. Bu birinci dereceden diferansiyel denklem, {\displaystyle f} rastgele tek parçacık dağılım fonksiyonunu tanımladığı için oldukça basit görünümlüdür. Aynı şekilde, parçacığa etkiyen kuvvet de hız dağılım fonksiyonu *f* e doğrudan bağımlıdır. Boltzmann denkleminin integralini almak oldukça zordur, David Hilbert çözmek için yıllarca uğraşmış ama bir sonuç alamamıştır.

Boltzmann tarafından varsayılan çarpışma terimi, yaklaşık bir değerdi. Ancak, ideal bir gaz için Boltzmann denkleminin standart Chapman-Enskog çözümü çok yüksek bir doğruluğa sahiptir ve sadece şok dalgası koşullarında yanlış sonuçlar verebilir. Boltzmann uzun yıllar, termodinamiğin ikinci yasasını "ispatlamaya" çalışmıştır. Ancak, çarpışma terimini formüle ederken yaptığı varsayım moleküler kaos olup ters-zaman simetrisini kırar, ki ikinci yasayı ima eden her şey için bu gereklidir.

1970'li yıllarda E.G.D. Cohen ve J.R. Dorfman, Boltzmann denkleminin, yüksek yoğunluklara sistematik kuvvet serisi açılımlarının, matematiksel olarak imkânsız olduğunu ispatlamışlardır. Sonuç olarak, yoğun gazlar ve sıvılar söz konusu ise, denge halinde olmayan istatistiksel mekanik; Green-Kubo ilişkisine, salınım teoremine, ve diğer yaklaşımlara dayanmaktadır.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Fellows of the Royal Society". Londra: Royal Society. 16 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.
2. ↑  "Paul Ehrenfest, Nernst, Arrhenius, ve Meitner, Boltzmann’ın en iyi öğrencileri sayılırdı."—Jäger, Gustav; Nabl, Josef; Meyer, Stephan (Nisan 1999), "Three Assistants on Boltzmann", *Synthese*, Humanities, Social Sciences and Law (June 2006 bas.), Springer Netherlands, **119** (1-2), ss. 69-84, doi:10.1023/A:1005239104047, ISSN 1573-0964, erişim tarihi: 9 Haziran 2008 [*ölü/kırık bağlantı*]
3. ↑  ""Walther Hermann Nernst, Ludwig Boltzmann'ın derslerine girdi"". 12 Haziran 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2008.
4. ↑  Cercignani, Carlo (1998) Ludwig Boltzmann: The Man Who Trusted Atoms. Oxford University Press. 978-0-19-850154-1
5. ↑  Max Planck, p. 119.
6. ↑  Entropi kavramı Rudolf Clausius tarafından 1865'te öne sürülmüşür. Clausius, "Kapalı bir sistemde entropi sürekli olarak artmaktadır" diyerek termodinamiğin ikinci kanununu dile getiren ilk kişidir.
7. ↑  Bir diğer alternatif de 1948'de Claude Shannon tarafından öne sürülen bilgi entropisi tanımıdır. 31 Ocak 1998 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Bu tanımın daha ziyade komünikasyon teorisinde kullanımı amaçlanmışsa da her alana uygulanabilir. Tüm olasılıklar eşit olduğunda Boltzmann'ın ifadesine indirgenebilir, fakat eşit olmadıklarında da kullanılabilir. Bu tanımın üstünlüğü, faktöriyellere veya Stirling yaklaşımına başvurmaksızın sonuç verebilmesidir.
8. ↑  
Pauli, Wolfgang (1973). *Statistical Mechanics*. Cambridge: MIT Press. ISBN 0-262-66035-0. 
, p. 21

Konuyla ilgili yayınlar
-----------------------

* Roman Sexl & John Blackmore (eds.), "Ludwig Boltzmann - Ausgewahlte Abhandlungen", (Ludwig Boltzmann Gesamtausgabe, Band 8), Vieweg, Braunschweig, 1982.
* John Blackmore (ed.), "Ludwig Boltzmann - His Later Life and Philosophy, 1900-1906, Book One: A Documentary History", Kluwer, 1995. ISBN 978-0-7923-3231-2
* John Blackmore, "Ludwig Boltzmann - His Later Life and Philosophy, 1900-1906, Book Two: The Philosopher", Kluwer, Dordrecht, Netherlands, 1995. ISBN 978-0-7923-3464-4
* John Blackmore (ed.), "Ludwig Boltzmann - Troubled Genius as Philosopher", in Synthese, Volume 119, Nos. 1 & 2, 1999, pp. 1–232.
* Brush, Stephen G. (ed. & tr.), Boltzmann, *Lectures on Gas Theory*, Berkeley, CA: U. of California Press, 1964
* Brush, Stephen G. (ed.), *Kinetic Theory*, New York: Pergamon Press, 1965
* P. Ehrenfest & T. Ehrenfest (1911) *Begriffliche Grundlagen der statistischen Auffassung in der Mechanik*, in: *Encyklopädie der mathematischen Wissenschaften mit Einschluß ihrer Anwendungen*. Band IV, 2. Teil ( F. Klein and C. Müller (eds.). Leipzig: Teubner, pp. 3–90. Translated as *The conceptual Foundations of the Statistical Approach in Mechanics*. New York: Cornell University Press, 1959. ISBN 0-486-49504-3

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Ludwig Boltzmann*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Ruth Lewin Sime, *Lise Meitner: A Life in Physics* Chapter One: Girlhood in Vienna14 Mayıs 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Lise Meitner'ın anlatımıyla Boltzmann'ın hocalığı ve kariyeri.
* Ludwig Boltzmann29 Eylül 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Universität Wien (Almanca).
* Boltzmann and Statistical Mechanics, E.G.D. Cohen.
* Ali Eftekhari, Ludwig Boltzmann (1844–1906)9 Eylül 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Boltzmann'ın felsefi görüşlerini açıklayan ve pek çok alıntılar içeren bir makale.
* Uffink, Jos (2004). "Boltzmann's Work in Statistical Physics". *Stanford Encyclopedia of Philosophy*. 9 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2007.
* Rajasekar, S. (7 Eylül 2006). "Ludwig Edward Boltzmann". 16 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mayıs 2007.

| * g
* t
* d
Adı fiziksel sabitlerde kullanılmış bilim insanları |
| --- |
| Fiziksel sabitler | 
* Isaac Newton (kütleçekim sabiti)
* Charles-Augustin de Coulomb (Coulomb yasası)
* Amedeo Avogadro (Avogadro sayısı)
* Michael Faraday (Faraday sabiti)
* Johann Josef Loschmidt
* Johann Jakob Balmer
* Joseph Stefan (Stefan–Boltzmann sabiti)
* Ludwig Boltzmann (Boltzmann sabiti, Stefan–Boltzmann sabiti)
* Johannes Rydberg (Rydberg sabiti)
* Joseph John Thomson
* Max Planck (Planck sabiti, indirgenmiş Planck sabiti, Planck uzunluğu, Planck zamanı)
* Wilhelm Wien
* Otto Sackur
* Niels Bohr (Bohr yarıçapı)
* Edwin Hubble (Hubble kanunu)
* Hugo Tetrode
* Douglas Hartree
* Brian David Josephson
* Klaus von Klitzing

 |
| **Adı SI birimlerinde kullanılmış bilim insanları listesi ve Adı SI olmayan birimlerde kullanılmış bilim insanları listesi** |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90071902
* BNC: 000468491
* BNE: XX861013
* BNF: cb12095244p (data)
* CANTIC: a1107291x
* CiNii: DA00968184
* DBLP: 173/7421
* GND: 118513109
* ISNI: 0000 0001 0911 9823
* LCCN: n82127332
* LNB: 000234950
* MGP: 13105
* NDL: 00433781
* NKC: ola2002153855
* NLA: 35020055
* NLG: 212702
* NLI: 987007258847205171
* NLK: KAC201749951
* NSK: 000167551
* NTA: 068435959
* RERO: 02-A003021627
* SELIBR: 179997
* SNAC: w66h4m9v
* SUDOC: 030017777
* Trove: 794326
* VIAF: 68956918
* WorldCat: lccn-n82127332

 |