**Zal Mahmud Paşa Camii** İstanbul'un Eyüpsultan ilçesinde Kanuni Sultan Süleyman'ın veziri Zal Mahmut'un Mimar Sinan'a yaptırdığı cami, medrese, türbe, çeşmeden meydana gelen bir külliyedir.

Tarihçe
-------

Eyüpsultan ilçesinde, Defterdar Caddesi ile Zal Paşa Caddesi arasında yer alır. Külliye bir cami, medrese, türbe ve çeşmeden oluşmaktadır. 1577 yılında Zal Mahmud Paşa ile eşi Şah Sultan tarafından yaptırılmıştır. İsmail Orman’ın bildirdiğine göre, "Medresenin bânisi olan Şah Sultan’ın 977 (1569) yılında düzenlediği vakfiye, külliyenin başlangıçta medrese, türbe ve çeşme şeklinde planlandığına işaret etmektedir. Külliye programına caminin eklenmesi, onun Zal Mahmud Paşa ile 982’de (1574) evlenmesinden sonra gerçekleşmiş olmalıdır." Mimar Sinan’ın eseridir. Külliyenin merkezini cami oluşturmaktadır.

Bir medrese şadırvan avlusu çevresinde ve buna bağlı ikinci medrese düşük bir platformda türbe etrafında avlu ve Defterdar caddesi tarafında kapısında bir çeşmesi vardır. Caminin son cemaat yeriyle medresenin batı kolu arasındaki tek kollu bir merdivenden yaklaşık dört metre alçaklıktaki alt kademeye inilir. Sekizgen, tek kubbeli, girişi 6 sütunlu bir revaktan olan türbede Zal Mahmut Paşa yatmaktadır. Türbe pencereleri klasik karınca gözlüdür. Feshane caddesi üzerinde giriş kapısı sağında yer alan çeşmesi kesme taştan ve dikdörtgen çerçeve içinde inşa edilmiştir. Kitabesinde şu ifadeler yer alır: "Sahibül hayrat Şah sultan / Hazret-i ma’a Zal Mahmut Paşa / Fi sebilillah bunu itdi sebil / Selsebil ide Hüda ana ceza / Teşne diller dediler tarihini / Çeşme-i ma-i hayatı canfeza" 998 (1590) Küçük ayna taşında tamir tarihi olarak H. 1240 M.1824 yazılıdır.

Özellikleri
-----------

Caminin içinde üç yanda dörder sütunlu düz tavanlı revaklar vardır. Son cemaat yeri beş açıklı bir revaktır ve yanlar kubbelidir. Duvarlar taş ve tuğladır. Dış görünümü camiye kırmızı beyaz bir hava kazandırmıştır. Minare sağda yapıya bitişiktir. Duvar pencereleri iki sıradır.

İç avlu, son cemaat yeriyle birlikte 17 sütun ve 15 kubbe ile çevrilidir. Ortada 8 sütunlu şadırvanı vardır. Caminin yapıya bitişik tek minaresi kalın gövdeli ve tek şerefelidir. Aptullah Kuran’ın bildirdiğine göre "Cami minaresi XVI. yüzyıla ait olmayıp 1894 depreminde yıkılan orijinal minarenin yerine bu tarihten sonra yapılmıştır." Caminin duvarları taş ve tuğla karışımıdır. Cami büyük bir kubbe ile örtülüdür. Mihrabın çevresi devrine ait İznik çinileriyle kuşatılmıştır. Çinilerin desen ve teknik kalitesi üst seviyededir. Minberinin itinalı taş işçiliği Evliya Çelebi’nin övgüsünün yerinde olduğunu göstermektedir. Yan duvarlarda sık aralıklarla verilen iki sıra pencere açıklıklar, Mimar Sinan’ın diğer eserlerinde görülmemiş bir üslup olarak değerlendirilir.

Günümüzdeki durumu
------------------

Daha önceleri de birçok tamirat geçiren cami son olarak 1955-63 yılları arasında restore edilmiştir. 2012 yılı Ağustos ayında başlayan son restorasyon çalışmaları 2015 yılında bitmiş ve ibadete açılmıştır.

Geleneği
--------

Caminin hamisi konumundaki Zal Mahmud Paşa'nın 1553 yılında boğdurulan Şehzade Mustafa'nın katlindeki dahlinden ötürü kamuoyunda duyulan derin üzüntü, bir dönem halkın özellikle bu camiye gitmemesine sebep olmuştur.

Kaynakça
--------

1. ↑  İstanbul Büyükşehir Belediyesi resmi internet sitesi 27 Şubat 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce) 16 Aralık 2014 tarihinde erişilmiştir
2. ↑  Haskan, Mehmet Nermi. Eyüpsultan Tarihi, Eyüp belediyesi Yayınları, İstanbul, 2009
3. ↑  Eyüp'te İki Şah Sultan ve Külliyeleri. 19 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. dunyabizim.com. Erişim Tarihi:16.10.2016
4. ↑  23 Şubat 2014 tarihli ilgili Sabah haberi 8 Mayıs 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 16 Aralık 2014 tarihinde erişilmiştir

| * g
* t
* d
İstanbul'daki camiler |
| --- |
| Adalar | 
* Heybeliada Camii
* Büyükada Hamidiye Camii
* Nizam Camii

 |
| Avrupa Yakası | 
* Abbas Ağa Camii
* Ahmediye (Orta) Camii
* Ali Kethüda Camii
* Arap Camii
* Atik Ali Paşa Camii
* Ayasofya Camii (Müze)
* Barbaros Hayrettin Paşa Camii
* Bebek Camii
* Bayezid Camii
* Cerrah Mehmed Paşa Camii
* Cihangir Camii
* Davutpaşa Camii
* Defterdar İbrahim Paşa Camii
* Dolmabahçe Camii
* Emirgan Hamid-i Evvel Camii
* Ertuğrul Tekke Camii
* Eyüp Sultan Camii
* Fatih Camii
* Fenari İsa Camii
* Ferhad Paşa Camii
* Fethiye Camii
* Firuz Ağa Camii
* Gazi Ahmet Paşa Camii
* Gül Camii
* Haseki Sultan Camii
* Hekimoğlu Ali Paşa Camii
* Hırka-i Şerif Camii
* Hoca Ali Camii
* Hürrem Çavuş Camii
* Hüseyin Ağa Camii
* İskenderpaşa Camii
* İstanbul Murat Paşa Camii
* Kâğıthane Camii
* Kalenderhane Camii
* Kaptan İbrahim Ağa Camii
* Kariye Camii
* Kazancı Camii
* Kılıç Ali Paşa Camii
* Koca Mustafa Paşa Camii
* Feridun Paşa Camii
* Küçük Ayasofya Camii
* Küçük Mecidiye Camii
* Laleli Camii
* Mahmutpaşa Camii
* Manastır Mescidi
* Merkez Efendi Camii
* Mesih Mehmed Paşa Camii
* Mihrimah Sultan Camii
* Mihrişah Valide Sultan Camii
* Fındıklı Camii
* Nusretiye Camii
* Nurbanu Sultan Valide-i Atik Camii
* Nuruosmaniye Camii
* Orhaniye Kışlası Camii
* Ortaköy Camii
* Pertevniyal Valide Sultan Camii
* Piyale Paşa Camii
* Ramazan Efendi Camii
* Rüstem Paşa Camii
* Sinan Paşa Camii
* Sokollu Mehmed Paşa Camii
* Sokollu Mehmed Paşa Camii
* Sultanahmet Camii
* Süleymaniye Camii
* Şehzade Camii
* Şişli Camii
* Taksim Camii
* Teşvikiye Camii
* Tevfikiye Camii
* Üçmihraplı Camii
* Vefa Kilise Camii
* Yavuz Selim Camii
* Yeni Cami
* Yıldız Hamidiye Camii
* Zal Mahmud Paşa Camii
* Zeynep Sultan Camii
* Zeyrek Camii

 |
| Anadolu Yakası | 
* Abdülbaki Efendi Camii
* Ahmediye Camii
* Altunizade Camii
* Aşçıbaşı Camii
* Ayazma Camii
* Aziz Mahmud Hudai Camii
* Beylerbeyi Camii
* Bostancı İstasyon Camii
* Büyük Selimiye Camii
* Çamlıca Camii
* Çinili Camii
* Erenköy İstasyon Camii
* Galip Paşa Camii
* Göztepe Camii
* İbrahim Ağa Camii
* İçerenköy Camii
* İskender Paşa Camii
* Kaptan Hasan Paşa Camii
* Kethuda Camii
* Kozyatağı Camii
* Kuleli Kaymak Mustafapaşa Camii
* Kuzguncuk Camii
* Mihrimah Sultan Camii
* Mimar Sinan Camii
* Nasuhi Mehmet Efendi Camii
* Osman Ağa Camii
* Rum Mehmet Paşa Camii
* Serbostani Mustafa Ağa Camii
* Suadiye Camii
* Sultan Mustafa Camii
* Şemsi Paşa Camii
* Şeyh Devati Camii
* Şeyh Nevruz Camii
* Tuğlacı Camii
* Valide-i Atik Camii
* Valide-i Cedid Camii
* Vaniköy Camii
* Zühtüpaşa Camii

 |