**Roger Wolcott Sperry** (20 Ağustos 1913 - 17 Nisan 1994), bölünmüş beyin (ing. split-brain) çalışmalarıyla ünlü bir nöropsikologtur. Bu çalışmalar sayesinde David Hunter Hubel ve Torsten Nils Wiesel ile birlikte 1981 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nü kazanmıştır.

Hayatı
------

Sperry, Hartford, Connecticut'ta Francis Bushnell ve Florence Kraemer Sperry'nin oğlu olarak dünyaya geldi. Sadece bir erkek kardeşi (Russell Loomis) vardı. Babaları, Sperry 11 yaşındayken öldü. Sperry lisans eğitimini Oberlin College'da İngilizce üzerine (1935), master eğitimini de aynı okulda psikoloji (1937) üzerine yaptı. Doktorasını ise Chicago Üniversitesi'nden 1941'de aldı. Daha sonra Sperry, doktora sonrası (post doktora) çalışmalarına Karl Lashley ile birlikte Harvard Üniversitesi'nde devam etti.

1949 yılında, Norma Gay Deupree ile evlendi. Bir oğulları (Glenn Michael) ve bir kızları (Janet Hope) oldu.

Çalışmaları
-----------

Sperry'nin 10 yıldan fazla vaktini alan ilk önemli bilimsel çalışması, Chicago Üniversitesi'nde kendi hocası Paul Weiss tarafından geliştirilen ve yaygın şekilde kabul gören bir teoriyi çürütmek oldu. Bu teoriye göre, duyu organları ve kaslar arasındaki bağlantıyı sağlayan sinir ağı, başta birbirlerine rastgele bağlı sinir liflerinden oluşan, değişime uğramamış ve özelleşmemiş bir ağ iken, daha sonra deneyimlerin ve öğrenmenin etkisiyle yüksek derecede eşgüdümlü ve amaca özel hizmet eden bir sisteme dönüşüyordu. Uyarlanabilirlik (ing. plasticity) ve işlevlerin birbiri yerine kullanılabilirliği, bu teorinin anahtar fikirleriydi. Weiss bu teoriyi, son derece dikkatle yürüttüğü deneysel çalışmaların üzerine oluşturmuş, fakat elindeki verileri yanlış yorumlamıştı.

Daha sonraları ünlü olacak bir dizi deneyle Sperry, gerçekte olan bitenin Weiss'in teorisinde hayal edilenin tam tersi olduğunu gösterdi. Beyindeki devreler, birbiri yerine kullanılabilir benzer bölümlerden oluşmak yerine, kimyasal yapısı ve işlevi embriyonun gelişimi sırasında belirlenmiş (etiketlenmiş) sinir hücrelerinden oluşan, sınırları kesin olarak çizilmiş bir yapıya sahiptir. Bu etiketleme bir kere yapıldıktan sonra o hücrenin işlevi bellidir ve daha sonra değiştirilemez.

Nobel Ödülü almasını sağlayan çalışmasında ise Sperry, epilepsi hastalarını tedavi etmek amacıyla, beyinin sağ ve sol yarımküreleri arasındaki iletişimi sağlayan yapı olan corpus callosumu kesti. Sperry ve çalışma arkadaşları daha sonra bu hastalardan, beynin sadece belli bir yarımküresi tarafından yapıldığı bilinen işleri yapmalarını istediler. Sonuçta, corpus callosumu kesilmiş bu hastaların beyinlerinin sağ ve sol yarımkürelerinin birbirinden bağımsız olarak bilinç sahibi olduğunu gördüler. Bu araştırma, beyin işlevlerinin yanallaştırılması (ing. lateralization of brain function) anlayışının gelişmesini sağladı.

Deneyler
--------

Sperry'nin, hocasının teorisini çürüttüğü radikal sonuçlara varmasını sağlayan deneyleri kurbağa, balık, semender, maymun gibi pek çok hayvan türüne uygulanan cerrahi prosedürleri içeriyordu. Sperry, sinirler arasındaki bağlantılar yeniden düzenlendiği zaman -örneğin, bir sıçanın sol ayağını uyaran duyu sinirlerinin hayvanın sağ tarafına yönlendirilmesi gibi-, hayvanda normalden farklı tepkiler gözleniyordu ve bu tepkiler hiçbir zaman eski ve normal haline dönmüyordu. Sıçan örneğinde, sağ ayağın uyarılması, hayvanın sol ayağını oynatmasına sebep oluyordu ve hiçbir deneyim, ne kadar yoğun olsa ve sık tekrarlansa da, bu tepkinin değişmesini sağlayamıyordu.

Balık, kurbağa ve semenderlerle yapılan deneylerde (bu hayvanlar yüksek rejenerasyon yeteneklerinden dolayı seçilmişlerdi) Sperry her bir sinir lifinin (ki her biri aslında ayrı bir sinir hücresidir) kimyasal olarak birbirinden farklı davrandıklarını gösterdi. Optik sinirleri zedelenmiş ve daha sonra rejenere olmaya bırakılmış bir hayvanda, her bir optik siniri oluşturan binlerce sinir lifinin, beyine doğru yeniden büyüdüğü ve daha öncekinin aynısı olan bağlantıları oluşturduklarını gördü. Hayvan bu sayede, sanki optik sinirleri hiç zedelenmemiş gibi yeniden görmeye başlamıştı. Sinir devrelerinde uyumlu bir yeniden düzenleme (ing. adaptive reorganization) olmadığının kanıtı ise, optik siniri zedelenen bir gözün, aynı zamanda göz yuvasında döndürüldüğünde, rejenerasyon sonrası gördüklerinin başaşağı olmasıydı. Bunların da ötesinde, sinirleri çapraz bağlanan sıçanda olduğu gibi, hiçbir deneyim ve hayvanı yeniden eğitme denemeleri düzgün görüş sağlamamıştı: hayvan istisnasız olarak, sağ tarafında bir solucan gördüğünde, onu yakalamak için sol tarafa saldırıyordu.

Beyindeki devrelerin embriyonun erken gelişimi sırasında belirlendiği düşüncesi pek çok başka bulguyla da desteklenmiştir. Bu çalışmalar "akson rehberliği" (ing. axonal guidance) adı verilen yeni bir araştırma alanının doğmasını sağladı. Sperry'nin, her bir sinir hücresinin kimyasal öznelliği bulgusu, modern moleküler metotlarla da doğrulandı. Bu sonuç, nörocerrahiden evrim ve gelişim biyolojisine ve hatta sosyopolitik konulara kadar, pek çok seviyede çeşitli anlamlarla yüklü bir sonuçtu. Örneğin, elbette öğrenme kapasitesi belli bir sinirsel uyarlanabilirliğe (ing. neural plasticity) işaret ediyor. Fakat Sperry'nin gün ışığına çıkardığı, beynin temel determinizmi ile öğrenmenin hücresel ve kimyasal seviyede hangi öğelerden oluştuğu sorusuna cevap verilebilir mi? Sperry'nin bulguları üzerine sorulan bu ve bunun gibi sorulara günümüzde hala kesin cevaplar aranmaktadır.

Nörobilim dünyasına büyük katkılar sağlamakla birlikte, Sperry'e Nobel Ödülünü kazandıran çalışmalar bunlar değildi. Sperry ve öğrencileri eğer beynin iki yarımküresi, corpus callosum (iki yarımküreyi birbirine bağlayan büyük sinir bandı) kesilmek suretiyle birbirininden ayrılırsa, yarımküreler arasındaki bilgi iletiminin sona erdiğini ve aynı bireyde, işlevsel olarak birbirinden bağımsız iki ayrı beynin varlığının söz konusu olduğunu gösterdiler. Bu bulgular, corpus callosumun kesilmesinin belirgin hiçbir davranışsal etki yaratmadığı yönünde olan (ve yine bir takım bulguların yanlış yorumlanması sonucu ortaya çıkan) genel inanışı çürüttü. Olası açıklama, iki yarımkürenin her ne kadar birbirlerinden ayrılmış olsalar da, genel olarak ortak bir karar içinde olmaları ve bu sayede de açık seçik bir anlaşmazlığın ortaya çıkmaması. Bununla birlikte Sperry ve grubu, yaptıkları dahiyane testlerle, bölünmüş beyin operasyonunu takiben davranış farklılıklarının gösterilebileceğini kanıtladılar.

Sperry araştırmalarına kedi ve maymunlarla başladı fakat daha sonra, epilepsiyi kontrol altına alabilmek için beyin yarımküreleri cerrahi müdahale ile birbirinden ayrılarak tedavi edilmiş hastalarla çalışmalarına devam etti. Her iki yarımkürede bilinçli birer zihnin varolduğunu bu hastalarla gösterdi. Konuşma ile ilgili işlevleri yürüttüğü bilinen sol beyin, dil, aritmetik ve analizi içeren her türlü etkinlikte baskındır. Sağ beyin ise "sessiz" ve sadece basit toplamaları yapabilme yetisine sahip olduğu halde, mekansal algılama - haritaların anlaşılması gibi- ya da insanların yüzlerini tanıma gibi konularda sol beyine baskındır. Söz konusu hastalar incelenene kadar, sağ yarımkürenin bilinçli olduğundan bile şüphe ediliyordu. Sperry, sağ lob ile iletişim kurmayı sağlayan yollar tasarlayarak, sağ yarımkürenin düşünülenin aksine kendi içinde bilinçli, düşünen, algılayan, hatırlayan, sorgulayan, isteyen, hisseden bir sistem olduğunu ve hem sağ hem de sol yarımkürelerin aynı anda bilinçli olabileceğini gösterdi.

Çifte bilincin keşfini sağlayan bu bölünmüş beyin deneyleri, beyin araştırmalarında, yeni yeni alanların açılmasına ve günümüzde bu konuların biyologlar ve elbette filozoflar tarafından çalışılmasına olanak sağladı.

Dış bağlantılar
---------------

* Roger W. Sperry - Otobiyografi2 Aralık 2001 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Yabancı El Sendromu

Kaynakça
--------

* İngilizce Vikipedi Roger Wolcott Sperry sayfası25 Mayıs 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Nobelprize.org17 Haziran 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| * g
* t
* d
Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü sahipleri |
| --- |
| 1901-1925 | 
* Emil Behring (1901)
* Ronald Ross (1902)
* Niels Finsen (1903)
* İvan Pavlov (1904)
* Robert Koch (1905)
* Camillo Golgi / Santiago Ramón y Cajal (1906)
* Alphonse Laveran (1907)
* İlya Meçnikov / Paul Ehrlich (1908)
* Emil Kocher (1909)
* Albrecht Kossel (1910)
* Allvar Gullstrand (1911)
* Alexis Carrel (1912)
* Charles Robert Richet (1913)
* Robert Bárány (1914)
* Jules Bordet (1919)
* August Krogh (1920)
* Archibald Hill / Otto Meyerhof (1922)
* Frederick Banting / John Macleod (1923)
* Willem Einthoven (1924)

 |  |
| 1926-1950 | 
* Johannes Andreas Grib Fibiger (1926)
* Julius Wagner-Jauregg (1927)
* Charles Nicolle (1928)
* Christiaan Eijkman / Frederick Gowland Hopkins (1929)
* Karl Landsteiner (1930)
* Otto Warburg (1931)
* Charles Scott Sherrington / Edgar Adrian (1932)
* Thomas Morgan (1933)
* George Whipple / George Minot / William Murphy (1934)
* Hans Spemann (1935)
* Henry Dale / Otto Loewi (1936)
* Albert Szent-Györgyi (1937)
* Corneille Heymans (1938)
* Gerhard Domagk (1939)
* Henrik Dam / Edward Doisy (1943)
* Joseph Erlanger / Herbert Gasser (1944)
* Alexander Fleming / Ernst Chain / Howard Walter Florey (1945)
* Hermann Muller (1946)
* Carl Cori / Gerty Theresa Cori / Bernardo Houssay (1947)
* Paul Müller (1948)
* Walter Hess / António Egas Moniz (1949)
* Edward Kendall / Tadeus Reichstein / Philip Hench (1950)

 |
| 1951-1975 | 
* Max Theiler (1951)
* Selman Abraham Waksman (1952)
* Hans Krebs / Fritz Lipmann (1953)
* John Enders / Thomas Weller / Frederick Robbins (1954)
* Hugo Theorell (1955)
* André Cournand / Werner Forssmann / Dickinson Woodruff Richards (1956)
* Daniel Bovet (1957)
* George Beadle / Edward Tatum / Joshua Lederberg (1958)
* Severo Ochoa / Arthur Kornberg (1959)
* Frank Burnet / Peter Medawar (1960)
* Georg von Békésy (1961)
* Francis Crick / James Dewey Watson / Maurice Wilkins (1962)
* John Eccles / Alan Hodgkin / Andrew Huxley (1963)
* Konrad Bloch / Feodor Lynen (1964)
* François Jacob / André Lwoff / Jacques Monod (1965)
* Francis Rous / Charles B. Huggins (1966)
* Ragnar Granit / Haldan Hartline / George Wald (1967)
* Robert William Holley / Har Khorana / Marshall Nirenberg (1968)
* Max Delbrück / Alfred Hershey / Salvador Edward Luria (1969)
* Bernard Katz / Ulf von Euler / Julius Axelrod (1970)
* Earl Sutherland, Jr. (1971)
* Gerald Edelman / Rodney Porter (1972)
* Karl von Frisch / Konrad Lorenz / Nikolaas Tinbergen (1973)
* Albert Claude / Christian de Duve / George Palade (1974)
* David Baltimore / Renato Dulbecco / Howard Temin (1975)

 |
| 1976-2000 | 
* Baruch Blumberg / Daniel Gajdusek (1976)
* Roger Guillemin / Andrew Schally / Rosalyn Yalow (1977)
* Werner Arber / Daniel Nathans / Hamilton O. Smith (1978)
* Allan Cormack / Godfrey Hounsfield (1979)
* Baruj Benacerraf / Jean Dausset / George Snell (1980)
* Roger Sperry / David H. Hubel / Torsten N. Wiesel (1981)
* Sune Bergström / Bengt I. Samuelsson / John Robert Vane (1982)
* Barbara McClintock (1983)
* Niels Jerne / Georges Köhler / César Milstein (1984)
* Michael Brown / Joseph L. Goldstein (1985)
* Stanley Cohen / Rita Levi-Montalcini (1986)
* Susumu Tonegawa (1987)
* James W. Black / Gertrude B. Elion / George H. Hitchings (1988)
* J. Michael Bishop / Harold E. Varmus (1989)
* Joseph Murray / E. Donnall Thomas (1990)
* Erwin Neher / Bert Sakmann (1991)
* Edmond Fischer / Edwin G. Krebs (1992)
* Richard J. Roberts / Phillip Sharp (1993)
* Alfred G. Gilman / Martin Rodbell (1994)
* Edward B. Lewis / Christiane Nüsslein-Volhard / Eric F. Wieschaus (1995)
* Peter C. Doherty / Rolf M. Zinkernagel (1996)
* Stanley B. Prusiner (1997)
* Robert F. Furchgott / Louis Ignarro / Ferid Murad (1998)
* Günter Blobel (1999)
* Arvid Carlsson / Paul Greengard / Eric Kandel (2000)

 |
| 2001-günümüz | 
* Leland H. Hartwell / Tim Hunt / Paul Nurse (2001)
* Sydney Brenner / H. Robert Horvitz / John E. Sulston (2002)
* Paul Lauterbur / Peter Mansfield (2003)
* Richard Axel / Linda B. Buck (2004)
* Barry Marshall / Robin Warren (2005)
* Andrew Z. Fire / Craig C. Mello (2006)
* Mario Capecchi / Martin Evans / Oliver Smithies (2007)
* Harald zur Hausen / Luc Montagnier / Françoise Barré-Sinoussi (2008)
* Elizabeth Blackburn / Carol W. Greider / Jack Szostak (2009)
* Robert G. Edwards (2010)
* Bruce Beutler / Jules A. Hoffmann / Ralph M. Steinman (*ölümünden sonra*) (2011)
* John Gurdon / Shinya Yamanaka (2012)
* James Rothman / Randy Schekman / Thomas C. Südhof (2013)
* John O'Keefe / May-Britt Moser / Edvard Moser (2014)
* William C. Campbell / Satoshi Ōmura / Tu Youyou (2015)
* Yoshinori Ohsumi (2016)
* Jeffrey C. Hall / Michael Rosbash / Michael W. Young (2017)
* James P. Allison / Tasuku Honjo  (2018)
* Gregg L. Semenza / Peter J. Ratcliffe / William Kaelin (2019)
* Harvey J. Alter / Michael Houghton / Charles M. Rice (2020)
* David Julius / Artem Pataputyan (2021)
* Svante Pääbo (2022)
* Katalin Karikó / Drew Weissman (2023)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb12400369x (data)
* CiNii: DA00179195
* GND: 118952730
* ISNI: 0000 0000 8167 6221
* LCCN: n82010811
* MusicBrainz: 6bea3b3d-1090-43a8-b850-59a1ab991a95
* NDL: 00457304
* NKC: mzk2005312686
* NLI: 987007325452205171
* NTA: 070049238
* SELIBR: 335650
* SNAC: w6fn1gh9
* SUDOC: 067031293
* VIAF: 94840375
* WorldCat: lccn-n82010811

 |