**Toledo** (Latince: *Toletum*, Arapça: *Tuleytula*), İspanya'nın ortasında Kastilya-La Mancha bölgesinin (*Comunidad autónoma*) merkezi şehir. Madrid'in 80 km güneyinde, üç yanı Tajo Nehriyle çevrili engebeli bir burnun üzerinde yer alır. 2005 nüfusu 75,578'dir. Şehrin Romalılar zamanındaki adı **Toletum'**dur. Milattan sonraki sekizinci asırdaki Müslüman Arap fethinden sonra şehrin adı Araplarca ve diğer Müslüman milletler tarafından *Tuleytula* olarak tanındı.

Toledo bugün önemli bir turizm alanına sahiptir. Dış ülkelerden buraya yoğun bir turizm akımı vardır. Toledo'nun tarihi bölümünün de dahil olduğu 40 İspanya eseri Dünya Mirası listesine girmiştir.

Tarih
-----

Romalı tarihçi Livius eski bir yerleşme olan Toledo'dan küçük, ama konumu açısından müstahkem bir kent olarak söz eder. Yunan ya da Fenike kökenli olan Toledo, MÖ 193'te Romalı general Marcus Fulvius Nobilior tarafından fethedildi ve Romalılaştı; *Toletum* adını alan kent, zamanla önemli bir Roma kolonisi ve Carpentia'nın merkezi oldu.

6. yüzyılın ikinci yarısında, 554'e doğru Athanagild buraya yerleşince, Vizigotlar'ın gerçek tinsel başkenti durumuna geldi. Ariusçu Kral Recaredo kentte toplanan bir konsil sırasında Hristiyanlığı benimsedi (589).

711'de Müslüman Araplar'ın eline geçen kent, ayrıcalıklarını Córdoba'ya kaptırdı. Tuleytule olarak anıldığı Magripliler döneminde (712-1085) kentte önemli bir Mustarib (Arapça konuşan Hristiyanlar) topluluğu yaşıyordu. Çok geçmeden, İslama karşı bir direniş ve ulusal bağımsızlık merkezi durumuna geldi ve bu durum kanlı bastırmalara, özellikle 797 bastırmasına yol açtı. 10. yy başında, yaklaşık elli yıl boyunca özerk bir Arap devletine merkezlik etti. Ülkeye egemen olan Emeviler, belediyecilik, kültür ve iktisat alanında (toledo deri ve çelikleri) kentin gelişmesine katkıda bulundular.

11. yüzyılın başında, Córdoba halifesi güçsüzlüğünü belli edince, 1085'te León ve Castilla kralı VI. Alfonso Toledo'yu fethetti. Toledo bu tarihten sonra Kastilya'nın en önemli siyasal ve toplumsal merkezi haline geldi. Aynı dönemde kentte Hristiyan, Arap ve Yahudi kültürleri arasında bir kaynaşma yaşandı. Bunun en iyi örneği X. Alfonso'nun (Akıllı) 13. yüzyılda kurduğu Çevirmenler Okulu'ydu. Özellikle kentin çevirmenler okulu, Arap bilim ve felsefesiyle Yunan felsefesinin bir bölümünün Avrupa'da tanıtılmasını sağladı. Toledo dört yüzyıl boyunca, İber Yarımadası'nın kültür ve din merkezi işlevini sürdürdü. Ancak, 16. yüzyılda Comunero Ayaklanmaları ve bu ayaklanmaları bastırmak için yapılanlar kenti güçten düşürdü. Kral II. Felipe'nin Madrid'i başkent yapmasından (1560) sonra Toledo'nun önemi azaldı.

Bunun üzerine ve *imperial y coronada* kenti unvanına karşın, Toledo artık bir sanat kenti ve hayvancılıkla ipek üretimine yönelik geniş bir bölgenin merkezi olmaktan öteye gidemedi. 1803-1813 arasında Fransızlar tarafından işgal edildi. Alcázar de Toledo savunması (22 Temmuz-28 Eylül 1936), İspanya İç Savaşı'nın çarpıcı olgularından biridir.

Gezilecek yerler
----------------

Kültürel özellikleriyle İspanya'yı en iyi temsil eden şehir olarak kabul edilen Toledo, ulusal anıt ilan edilmiştir. Engebeli arazi yapısı nedeniyle çoğu yokuş olan dar ve dolambaçlı sokakların hepsi Zocodover Meydanı'nda birleşir. Bazı kesimleri Roma ve Magripliler dönemine ait, Orta Çağ'dan kalma San Servando Şatosu'nun eteğindeki Alcántara Köprüsü (kuzeydoğu) ile 13. yüzyılın sonlarında inşa edilen San Martin Köprüsü (kuzeybatı) Tajo Nehrinin iki yakasını birbirine bağlar. Kent surlarının bazı bölümleri Vizigotlardan kalmış, ama büyük bölümü Magripliler ya da Hristiyanlar tarafından inşa edilmiştir. Aralarında VI. Alfonso'nun 1085'te şehre girerken kullandığı Eski Bisagra Kapısı'nın (Puerta Vieja de Bisagra) da bulunduğu, değişik dönemlerden kalma kapılar fazla hasar görmemiştir.

Babü'l-Merdum (10. yüzyıl) ve Las Toernerias camileri, Mudéjar üslubundaki (karma İspanyol-İslam mimari tarzı) Santa Maria la Blanca (12. yüzyıl) ve El Tránsito (14. yüzyıl; Sefhardi Müzesi'ni kapsar) sinagogları, gene Mudéjar üslubundaki San Román, Cristo de la Vega, Santiago del Arrabal ve Santo Tomé kiliseleri şehrin İslam etkisi taşıyan önemli tarihsel yapılardandır. Ressam El Greco'nun "Kont Orgaz'ın Gömülmesi" (1568-88) adlı ünlü tablosu Santo Tomé Kilisesi'nin şapelindedir.

İspanyol gotik katedrallerinin en iyi örneği olarak kabul edilen Toledo Katedralinin yapımına 1226'da Kral III. Fernando döneminde başlanmıştır. Kilisenin El Greco, Francisco Goya, Anthony van Dyck, Luis de Morales ve öteki ünlü ressamların tabloların bulunduğu zengin bir müzesi vardır. San Juan de los Reyes Kilisesi Isabel üslubundadır. Bugün bir bölümü müze olan Santa Hermandad Evi (Casa de la Santa Hermandad) de aynı döneme aittir. Hospital de Santa Cruz (16. yy) Arkeoloji ve Güzel Sanatlar Müzesi, kente egemen konumdaki kale ise Ordu Müzesi olarak kullanılmaktadır.

Toledo çeliği, özellikle de kılıçları, MÖ 1. yüzyıldan beri ünlüdür. Kentte büyük bir sailah fabrikasıyla Mudéjar üslubunda metal eşya üreten atölyeler vardı.

Galeri
------

* Toledo KatedraliToledo Katedrali
* Katedral içindeKatedral içinde
* San Servando ŞatosuSan Servando Şatosu
* Plaza de Zocodover (Zocodover Meydanı)Plaza de Zocodover (Zocodover Meydanı)
* Alcántara KöprüsüAlcántara Köprüsü
* San Martin KöprüsüSan Martin Köprüsü
* Bisagra KapısıBisagra Kapısı
* Babü'l-Merdum CamiiBabü'l-Merdum Camii
* Santiago del Arrabal KilisesiSantiago del Arrabal Kilisesi
* Puerta del SolPuerta del Sol

Kardeş şehirler [*kaynak belirtilmeli*]
---------------------------------------

* Fransa Agen, Fransa
* Almanya Aachen, Almanya
* Amerika Birleşik Devletleri Corpus Christi, Amerika Birleşik Devletleri
* Suriye Şam, Suriye
* Meksika Guanajuato, Meksika
* Küba Havana, Küba
* Japonya Nara, Japonya
* İsrail Safed, İsrail
* Amerika Birleşik Devletleri Toledo, Ohio Amerika Birleşik Devletleri
* Bulgaristan Veliko Tarnovo, Bulgaristan

Kaynakça
--------

1. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 11 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2017.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Toledo, Spain*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Belediye (İspanyolca)
* Toledo fotoğrafları 22 Aralık 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| * g
* t
* d
İspanya'daki UNESCO Dünya Mirasları |
| --- |
| Kuzey Batı İspanya | 
* Altamira Mağarası ve Kuzey İspanya'daki Paleolitik Mağara Sanatı
* Asturias Krallığı ve Oviedo Anıtları
* Lugo'daki Antik Roma Surları
* Camino de Santiago
* Santiago de Compostela (eski şehir bölgesi)
* Herkül Kulesi

 | İspanya Bayrağıİspanya Bayrağı |
| Kuzey Doğu İspanya | 
* Altamira Mağarası ve Kuzey İspanya'daki Paleolitik Mağara Sanatı
* Aragon'daki Müdeccen Mimarisi
* Pireneler-Monte Perdido
* İber Akdeniz Havzası'ndaki kaya sanatları (İber Yarımadası’na yer alan Eski Taş Çağı ve Orta Taş Çağı çağlarına ait kaya sanatları)
* San Millán de la Cogolla Manastırları
* Vizcaya Köprüsü

 |
| Madrid (özerk topluluk) | 
* Aranjuez
* El Escorial
* Alcalá Üniversitesi ve Tarihî Semt

 |
| Orta İspanya | 
* Emerita Augusta
* Atapuerca Dağı Arkeolojik Alanı
* Tarihi Ávila Şehri ve Sur Dışı Kiliseleri
* Burgos Katedrali
* Cáceres
* Camino de Santiago
* Cıva'nın Mirası. Almadén ve Idrija
* Cuenca
* İber Akdeniz Havzası'ndaki kaya sanatları (İber Yarımadası’na yer alan Eski Taş Çağı ve Orta Taş Çağı çağlarına ait kaya sanatları)
* Las Médulas
* Paseo del Prado ve Buen Retiro, Sanat ve Bilim peyzajı
* Salamanca
* Santa María de Guadalupe Kraliyet Manastırı
* Segovia ve Segovia Su Kemeri
* Siega Verde bölgesinde yer alan tarihöncesi döneme ait kaya sanatı eserleri
* Toledo

 |
| Doğu İspanya | 
* Tarraco
* Tarragona
* Vall de Boí'deki Katalan Romanesk Kiliseler
* İbiza (Biyoçeşitlilik ve Kültür)
* Katalan Müzik Sarayı ve Sant Pau Hastanesi, Barselona
* Elche Palmiye Korusu
* Poblet Manastırı
* İber Akdeniz Havzası'ndaki kaya sanatları (İber Yarımadası’na yer alan Eski Taş Çağı ve Orta Taş Çağı çağlarına ait kaya sanatları)
* Serra de Tramuntana
* Llotja de la Seda
* Antoni Gaudí'nin Eserleri

 |
| Güney İspanya | 
* El Hamra Sarayı, Generalife ve Albaicin (Granada)
* Sevilla Katedrali, Alcázar, Batı Hint Adaları Genel Arşivi (Sevilla)
* Antequera Dolmen Sitleri
* Doñana Ulusal Parkı
* Córdoba'nın Tarihi Merkezi ve Kurtuba Camii
* Úbeda ve Baeza'da yer alan Rönesans Anıtları
* İber Akdeniz Havzası'ndaki kaya sanatları (İber Yarımadası’na yer alan Eski Taş Çağı ve Orta Taş Çağı çağlarına ait kaya sanatları)
* Medinetü'z-Zehra Halifelik Şehri

 |
| Kanarya Adaları | 
* Garajonay Ulusal Parkı
* Risco Caído ve Gran Canaria Kutsal Dağları Kültürel Peyzajı
* San Cristóbal de La Laguna
* Teide Ulusal Parkı

 |

| * g
* t
* d
Kastilya-La Mancha |
| --- |
| Başkent: **Toledo** |
| **Konular** | Bayrak **·**  Arma **·**  Marş **·**  Tarih |
| **İller** | Albacete **·**  Ciudad Real **·**  Cuenca **·**  Guadalajara **·**  Toledo |
| **Belediyeler** | Kastilya-La Mancha'daki belediyeler listesi |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4078343-1
* ISNI: 0000 0001 2097 4302
* LCCN: n79021811
* MusicBrainz: 5c253919-3b81-463b-a5dc-887b6773d3e7
* NKC: ge137898
* NLI: 987007554957505171
* VIAF: 262780836
* WorldCat (LCCN): n79-021811

 |