Yer istasyonel yörünge(YİY) dışından görülen uzay enkazı. Görüntüdeki iki temel enkaz alanı Yer istasyonel yörünge (YİY) etrafındaki nesneler ve Alçak Dünya yörüngesindeki (ADY) nesne bulutlarından oluşur.
Görüntü Dünya yörüngesindeki enkazları izlemek için kullanılan modellerden yapılmıştır.
**Uzay enkazı** (ayrıca **yörünge enkazı**, **uzay döküntüsü** ve **uzay atığı** olarak da bilinir) insanlar tarafından yaratılan ancak artık herhangi bir yararlı amaca hizmet etmeyen Dünya'nın çevresindeki yörüngede bulunan nesneler topluluğudur. Bunun ilk örneği insanların uzaya ilk adımı olan Sputnik I'dir. 4 Ekim 1957'de Sputnik I yörüngeye oturtuldu ve 3 aydan fazla kalmasına rağmen Sputnik I sadece 3 hafta çalıştı ve 2 aydan fazla dünyanın etrafında dolaştı. Bu da onu ilk uzay enkazı yapmış oldu. Bu nesneler harcanan roket kademeleri ve işlevlerini yitirmiş uyduların patlama ve çarpışmalarıyla oluşan tüm parçacıkları içerir. Örneğin 10 Şubat 2009’da kulanım dışı olan bir Rus uydusu aktif bir ABD İridyum ticari uydusu ile çarpışmış ve onu yok etmiştir. Bu kaza sonucunda uzay enkazlarının arasına 2000 parça daha eklenmiş oldu.

Enkaz katı roket motorlarından çıkan tozu, boya gevreği gibi yüzey bozulma ürünleri, RORSAT nükleer güç uyduları tarafından yayılan soğutucuları, West Ford Projesi kümelerini ve mikrometeoritlerin veya oldukça küçük enkaz parçalarının uzay araçları üzerindeki etkisi ile serbest kalan nesneleri barındırmaktadır. Bu nesnelerin yörüngeleri uzay araçlarının uçuş yönleri ile örtüşme olasılığı olduğu için uzay enkazları genellikle olası bir çarpışma riski taşırlar.

Uzay enkazlarının, tahmini onlarca milyon gibi büyük çoğunluğu boya parçacıkları ve roket yakıt cürufu gibi küçük partiküllerden oluşmaktadır. Bu küçük parçacıkların etkisi kumlama benzeri zararlara yol açarlar. Bu zararların etkisi, uzay araçlarının mikrometeoritlerden korunabilmesi için kullanılan teknikle, uzay aracının gövdesi dışına ince bir folyo tabakası eklenerek hafifletilebilir. Yüksek hızlarda enkazların bu folyo ile çarpışması sonucu oluşan plazma yeterli hızla buharlaşacağından içduvara ciddi bir zarar vermeyecektir. Ancak, bir uzay aracının tüm parçaları bu şekilde korunamaz; örneğin güneş panelleri, optik cihazlar (teleskop, yıldız takipçisi gibi) ve bu bileşenlerin enkaz ve micrometeorlar tarafından sürekli aşınmaya tabi olan kısımları gibi.

Uluslararası Uzay İstasyonunun insan barındıran modülleri, bu enkazların 1 cm den küçük olanlarına karşı bile korunma kapasitesine sahiptir. Bazen uzay aracının bu çarpışmalardan korunabilmesinin tek yolu manevra yapmaktır. Ancak bu ilgili nesnelerin yörüngesinin tam olarak önceden bilnmesi ile mümkün olabilir. Bu tür bilgileri toplamak için kullanılan mevcut ekipman Alçak Dünya yörüngesinde (ADY) sadece 5 santimetre çapına kadar küçük nesneleri, Yer istasyonel yörüngede (YİY) ise 50 santimetre çapına kadar küçük nesneleri izleme yeteneğine sahiptir. Dışarıda 1 cm çapından yüksek 600.000 kadar olduğu tahmin edilen enkazlardan bugün 19000 kadarı ancak gözlemlenebilmektedir. Bu ise, enkaz tahmini miktarları ve bunların yörüngelerinin tahmini yolunda geniş belirsizliklere yol açar.

Eğer daha büyük bir enkaz ile çarpışma, uzay aracının 1 kg aralığında bir hasarıyla sonuçlanıyorsa, oluşan bu nesneler yeni bir çarpışma riski haline gelmektedir. Çarpışma şansı uzaydaki nesnelerin sayısının bir fonksiyonu olduğundan, yeni enkaz yaratma hızlı çeşitli doğal güçlerin oluşan bu enkazları yörüngeden uzaklaştırma hızından daha fazla olup kritik bir yoğunluk oluşturmaktadır.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Uzayın En Büyük Sorunu Uzay Kirliliği Nedir ? - YaşamTekno". 24 Mart 2020. 23 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2021.
2. 1 2  Oswald, M. S. Stabroth, C. Wiedemann, P. Wegener and C. Martin: "Upgrade of the MASTER Model", Final Report of ESA Contract No. 18014/03/D/HK(SC), Braunschweig, 2006.

| * g
* t
* d
Çevre kirliliği |
| --- |
| Hava kirliliği | Asit yağmuru **·**  Atmosferik dispersiyon modellemesi **·**  Dumanlı sis **·**  Hava Kalitesi Endeksi **·**  İç hava kalitesi **·**  İklim değişikliği **·**  Kloroflorokarbon gazları **·**  Küresel damıtma (çekirge etkisi) **·**  Küresel kararma **·**  Ozon tabakasının incelmesi **·**  Partikül |
| Su kirliliği | Atıksu **·**  Çevresel izleme **·**  Deniz kirliliği **·**  Deniz atığı **·**  Gemi kirliliği **·**  Hipoksi (oksijen azalması) **·**  İlaç ve kişisel bakım ürünleri (Liste)  **·**  Kentsel akış **·**  Okyanusların asitlenmesi **·**  Ötrofikasyon **·**  Petrol sızıntısı **·**  Su durgunluğu **·**  Su kalitesi **·**  Su kaynaklı hastalıklar **·**  Tatlısu çevresel kalite parametreleri **·**  Termal kirlilik **·**  Yüzeysel akış **·**  Oyuncak ördek olayı |
| Toprak kirliliği | Biyoremidasyon **·**  Elektrik direnç ısıtması **·**  Herbisit **·**  Pestisit **·**  Zemin Kılavuz Değerleri |
|  Uzay | 
* Yapay uydu

 |
| Radyoaktif kirlenme | Çevrede aktinitler **·**  Çevrede plütonyum **·**  Çevrede radyum **·**  Çevrede uranyum **·**  Çevresel radyoaktivite **·**  Fisyon ürünü **·**  Nükleer serpinti **·**  Radyasyon zehirlenmesi |
| Diğer kirlilik türleri | Gürültü (ses) kirliliği **·**  Görüntü kirliliği **·**  Işık kirliliği **·**  Radyo spektrum kirliliği |
| Hükümetler arası anlaşmalar | Montreal Protokolü **·**  Kyoto Protokolü **·**  CLRTAP **·**  OSPAR **·**  Stockholm Sözleşmesi |
| Başlıca kuruluşlar | Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Ajansı (USEPA) **·**  Avrupa Çevre Ajansı (EEA) **·**  Greenpeace |
| Kategori Kategoriler Commons sayfası Commons VikiProje Vikiproje:Çevre |

| * g
* t
* d
Gezegen halkaları |
| --- |
| Gezegenler | 
* Jüpiter'in halkaları
* Satürn'ün halkaları
* Uranüs'ün halkaları
* Neptün'ün halkaları
* Dünya'nın halkaları (uzay enkazı)
* Ötegezegenlerin halkaları

 |
| Diğer cisimler | 
* Chariklo'nun halkaları
* Chiron'un halkaları (doğrulanmamış)
* Rhea'nın halkaları (?)
* Haumea'nın halkası
* Quaoar'ın halkaları

 |
| Güneş | 
* Asteroit kuşağı
* Kuiper kuşağı

 |
| İlgili konular | 
* Gaz torusu

 |

| * g
* t
* d
Küçük Güneş Sistemi cisimleri |
| --- |
| Küçük gezegenler | 

|  |
| --- |
| 
* Belirtmeler
* Gruplar
* İsimlerin anlamları
* Liste
* Uydu

 |
| Asteroit | 
* Aileler
* Aktif
* Asteroit kuşağı
* Aten asteroitleri
* Dünya'ya yakın
* Jüpiter truvaları
* Tayf tipleri

 |
| Uzak küçük gezegen | 
* Demokloid
* Neptün berisi cisim
	+ Centaur
	+ Neptün truvaları
* Neptün ötesi cisim
	+ Ayrık cisim
		- Sednoid
	+ Dağınık disk
	+ Kuiper kuşağı
	+ Oort bulutu

 |

 |
| Kuyruklu yıldızlar | 
* Büyük
* Düzenli
* Halley tipi
* Hiperbolik
* Kayıp
* Sungrazer
* Sönmüş
* Uzun dönemli
* Yakın-parabolik

 |
| Diğer | 
* Kozmik toz
* Meteoroitler
* Uzay enkazı

 |

| * g
* t
* d
Kamu sektörü uzay ajansları |
| --- |
| Afrika | 

|  |  |
| --- | --- |
| Pan-Afrika ve Pan-Arap | 
* RASCOM
* ArabSat

 |
| Kuzey Afrika | 
* Cezayir ASAL
* Mısır EGSA (NARRS)
* Etiyopya ESSTI
* Tunus CNT

 |
| Sahra Altı | 
* Gana GSSTC
* Nijerya NASRDA
* Güney Afrika Cumhuriyeti SANSA

 |

 |
| Amerika | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kuzey Amerika | 
* Kanada CSA
* Meksika AEM
* Amerika Birleşik Devletleri NASA
	+ AFSPC
	+ NRO
	+ SMDC
	+ USSTRATCOM

 |
| Güney Amerika | 
* Arjantin CONAE
* Brezilya AEB
	+ DCTA
	+ INPE
	+ ITA
* Kolombiya CCE
* Venezuela
	+ ABAE
	+ IVIC

 |

 |
| Asya | 

|  |  |
| --- | --- |
| Doğu Asya | 
* Çin CNSA
	+ CALT
	+ CAST
	+ CCF
	+ CGWIC
	+ COSTIND
* Japonya JAXA
	+ ISAS
	+ NAL
	+ NASDA
* NICT
* USEF
* Moğolistan NRSC
* Kuzey Kore KCST
* Güney Kore KARI
* SaTReC
* Tayvan NSPO

 |
| Güneydoğu Asya | 
* Endonezya LAPAN
* Malezya MNSA
* Filipinler PAGASA
* Singapur SSTA
* Singapur IN.Genius
* Tayland GISTDA

 |
| Güney Asya | 
* Bangladeş SPARRSO
* Hindistan ISRO2
	+ Antrix Corp
	+ DoS
* Pakistan SUPARCO

 |
| Güneybatı Asya | 
* Ermenistan ArmCosmos1
* Azerbaycan MAKA1
* İran IAIO
	+ ISA
	+ SAHA
* İsrail ISA
	+ NCSR
* Türkiye TUA
	+ TÜBİTAK UZAY
* Birleşik Arap Emirlikleri EIAST

 |
| Orta Asya | 
* Kazakistan KazCosmos1
* Türkmenistan TNSA1

 |

 |
| Avrupa | 
* Avusturya ASA2
* Belarus BSA1
* Belçika BISA
* Bulgaristan SRTI2
* Çekya CSO2
* Danimarka DTU Uzay
* ECSS
* ESA
* EUMETSAT
* Avrupa Birliği EUSC
* Fransa CNES2
* Almanya DLR2
* Yunanistan ISARS
* Macaristan HSO2
* İtalya ASI
* Lüksemburg Luxinnovation
* Hollanda SRON
* Norveç NSC
* Polonya CBK
* Romanya ROSA2
* Rusya
* RKA1
	+ SRI1
	+ VKO
* Sovyetler Birliği SSP
* İspanya INTA
* İsveç SNSB
* İsviçre SSO
* Türkiye TUA
	+ TÜBİTAK UZAY
* Birleşik Krallık UKSA2
* Ukrayna SSAU1

 |
| Okyanusya | 
* Avustralya CSIRO

 |
| Dünya | 
* APSCO
* COSPAR
* IAA
* INTELSAT
* Interkosmos
* Intersputnik
* Arap Birliği PASA
* Birleşmiş Milletler UNCOPUOS
* UNOOSA

 |
| İlgili maddeler | 
* Ülkelere göre ilk uzay çalışmaları

 |
| 1 Sovyet uzay programını da kapsar. |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* NDL: 01236260
* NKC: ph314931
* NLI: 987007548733705171

 |