**Alp Bilge Kağan**, **Boy Kağan** ya da tam adıyla **Ay Tengride Kut Bolmış Alp Bilge Kağan**, 808-821 yıl arasında Uygur Kağanlığı'nı 13 yıl yöneten Uygur kağanıdır. Dönemine göre, tahtta uzun süre kalmasının yanında diktirdiği üç dilli Karabalsagun Yazıtı sayesinde, hayatı hakkında sadece Çin kaynaklarından değil, bu yazıttan da birçok bilgi edinilebilmektedir. Çin kaynaklarında kişisel adı **保義可汗** şeklinde yazılır, **Bǎoyì kè hán** biçiminde transkript edilen bu ad Rus Türkologlar tarafından **Boy Kağan** (Boyhan) olarak çevrilmiştir. Döneminde özellikle devlet yönetiminde aygucı etkin bir rol oynamış, Kağanlık Aygucısı Inançu Külüg Çigsi dönemin Uygur siyasetinin en önemli figürlerinden biri hâline gelmiştir.

Kağanlığı
---------

Külüg Bilge Kağan'ın ölümünden sonra, Türk Toyu toplanarak Alp Bilge'yi kağan olarak atamıştır. Alp Bilge, egemenliğinin ilk yıllarında Çin'in boyunduruğu altında kalsa da zamanla bağımsız politikalar takip etmeye başlamıştır. Kağanlığı boyunca, Çin sarayından bir prensesle evlenme arzusunu sürekli yenilese de Çin tarafı bu evlilik bağına olumlu yanıt vermemiştir. Kağan bu istediğini gerçekleştirebilmek için Manici rahipleri aracı olarak kullanmak istese de, onlar kağanı bu isteğinden vazgeçirmiştir. Çin İmparatoru'nun kağana kızını vermek istememesinin bahanesi olarak, Çin hazinesinin bu denli büyük bir düğünü yapacak güce sahip olmaması gösterilmiştir. Bu duruma sinirlenen Alp Bilge Kağan, Çin sınırına 3.000 Uygur atlısı yığarak Çin imparatorunu tehdit etmiş olsa da, bir savaşa giremeyecek kadar zor durumda olan Çin sorunu diplomatik yollardan çözmeye çalışmıştır. Ancak, Çin'de Konfiçyüstçülerin saldırısına uğrayan Maniler yüzünden iki ülke arasındaki ilişkiler daha da bozulmuştur. Tüm bu olayların ardından, imparator bu evliliği tesise mecbur kalsa da, 821 yılında, Çin ile imzalanacak antlaşma öncesinde Alp Bilge Kağan ölmüştür.

Bu kağanın diğer Uygur kağanları dikkate alındığında önemli bir özelliği de, Karabalagasun Yazıtı'nı kendi adına diktirmiş olması sayesinde, kendisiyle ilgili bilgilerin doğrudan bir Türk kaynağından edinebiliyor olmasıdır.

Kaynakça
--------

1. ↑  Kenji Shimada, アシア歴史研究入門: 內陸アジア・西アジア (Japonca), Wisconsin – Madison Üniversitesi, s. 69.
2. ↑  Saadettin Gömeç, Uygur Türkleri Tarihi ve Kültürü, Akçağ Yayınları, s. 55.
3. ↑  "Ay Tengride Kut Bulmış Alp Bilge Kağan kimdir?". Prof. Özkan İzgi, Çin Elçisi Wang Yen-Te’nin Uygur Seyahatnamesi, S.23. 2 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2017.
4. ↑  "Bögü Kagan Sonrası Dönemde Orhun Uygur Devleti'nde Maniheizm". 2 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2017.
5. ↑  Gömeç, s. 56.

| * g
* t
* d
Uygur Kağanlığı |
| --- |
| Uygur Kağanlığı | 
* Kutlug Bilge Kül Kağan (kurucu)
* Bayan Çor Kağan
* Bögü Kağan
* Tun Baga Tarkan
* Külüg Bilge Kağan
* Ur Çor Kağan
* Kutluk Bilge Kağan
* Alp Külüg Bilge Kağan
* Boy Kağan
* Küçlüg Bilge Kağan
* Kasar Kağan
* Külüg Beg
* Üge Kağan
* (Kürebir Urungu Sangun)
* (Külüg Baga Sangun)
* (İl Ögesi Inançu Bilge)
* (Karı Çor Tigin)
* (Ormaz)

 |
| Kansu Uygur Kağanlığı | 
* Yaglakar Argu (I. Yaglakar)
* Ying
* Yaglakar Bilge Kağan (II. Yaglakar)
* Lu Şeng
* III. Yaglakar
* Guī huà (歸化)
* Ubangu Kağan
* Yasu Kağan

 |
| Turfan Uygurları | 
* Menglig Kağan (Pan Tekin)
* İl Bilge Kağan
* Sungulug Kağan
* Bügü Bilge Kağan
* Alp Arslan Kutluk Kağan
* II. Bügü Bilge Kağan
* Arslan Tengri Uygur Tarkan
* Bilge Kağan
* Er-Timur Kağan
* Barçuk Kağan
* Kesmez
* Salındı Tigin
* Orunç Tigin
* Baburak Tigin
* Koşgar Tigin
* Yülüg Tigin

 |
| Uygur Kültür ve Uygarlığı | 
* Uygur kağanları listesi
* Uygur mimarisi
* Uygur resim sanatı
* Bayan Çor Yazıtı
* Terhin Yazıtları
* Karı Çor Tigin Yazıtları
* Ur Beg Yazıtı
* Miran Bitigleri
* Karı Çor Tigin Yazıtı
* Karabalasagun Yazıtları
* Eski Uygur Türkçesi
* Ordu-Balık
* Beş-Balık
* Ötüken
* Türk Toyu
* Yabgu
* Kök Kağan
* Mani dini
* Burkancılık
* Eski Uygur alfabesi
* Altun Yaruk
* Sekiz Yükmek
* Maitrisimit
* Yaglakar uruğu
* Ediz uruğu

 |
| Uygur Savaşları ve Antlaşmaları | 
* Tang'ın Uygur siyaseti
* Ordu-Balık Kuşatması
* An Luşan İsyanı

 |