**Josip Broz Tito** (Spiridon Yanko Mekas) (7 Mayıs 1892, Kumrovec - 4 Mayıs 1980, Ljubljana), Marksist-Leninist görüşlere sahip Yugoslav devlet ve siyaset adamı. Fikirleri Titoizm olarak bilinir.

Yaşamı
------

### Gençliği

On beş çocuklu fakir bir köylü ailesinin yedinci çocuğudur. Babası Hırvat, annesi Sloven'dir. On üç yaşlarındayken Sisak kasabasına yerleşti. Burada çilingir çırağı olarak çalışmaya başladı. Gençlik yıllarında Trieste, Avusturya, Bohemya ve Almanya'da metal işçiliği yaptı. Çalıştığı yerlerde sendika faaliyetlerine katılarak aktif görevler aldı ve Hırvatistan Sosyal Demokrat Partisine girdi.

Zagreb'deki 25. Alay'da askerlik hizmetini yapmak üzere silah altına alındı. Bu sırada I. Dünya Savaşı başladı. Ağustos 1914'te askeri birliğiyle birlikte Sırbistan'a gönderildi. Bu savaşa karşı olduğunu söyleyerek propaganda yapmaya başladı. Suçlu görülerek Petrovaradin'de (Petervaradin) tutuklanarak hapse atıldı. Ocak 1915'te serbest bırakılarak, Karpat cephesinde tekrar savaşa katıldı ve bazı yararlıklar gösterdiği için cesaret madalyası verildi. Bukovina Cephesinde çarpışırken bir kazak askeri tarafından süngüyle ağır bir şekilde yaralandı. Rus ordusuna esir düştü. Bolşeviklerin safında 1917-1920 devrime ve iç savaşlarına katıldı. 1920'de bir Rus kadınıyla evlenmiş olarak Yugoslavya'ya geri döndü. Yugoslavya Komünist Partisinin kurucuları arasında yer aldı.

Komünist Partiye bağlı olarak yürüttüğü siyasi faaliyetlerinden dolayı birçok kere tutuklandı. Özellikle 1928'deki soruşturmasının neticesinde altı yıl hapis cezasına mahkûm edildi. 1934'te hapisten çıktı. Moskova, Paris, Prag ve Viyana'ya görevli olarak gitti.

* Tito'nun doğduğu evTito'nun doğduğu ev
* 1911'de Tito1911'de Tito
* 1927'de Tito1927'de Tito
* Hapishanede (1928)Hapishanede (1928)

### II. Dünya Savaşı

Ana madde: Yugoslavya Cephesi
1936'da Paris'te Uluslararası Tugaylar'ın İspanya'ya geçişini organize etti. Bu çalışmalarından dolayı Yugoslavya Komünist Partisi genel sekreterliğine getirildi. Tekrar Yugoslavya'ya döndü (1937). Bu sırada II. Dünya Savaşı çıktı. Užice'de bir kurtuluş savaşı komitesi kurdu. İşgal kuvvetlerine ve onlarla iş birliği yapan Ustaşa'ya karşı gerilla savaşına başladı. Çevresindeki kişilere görev verirken ve iş yaptırırken sık sık "Tİ-TO, Tİ-TO" (Sen bunu, sen bunu... yap!) dediği için arkadaşları kendisine esas ismi olan Josip Broz'un yanına Tito lakabını eklediler. Her yerde bu lakapla meşhur oldu.

Tito, Yugoslavya'nın bir federasyon biçiminde teşkilatlanmasını savundu ve fikri zamanın devlet adamı Churchill tarafından desteklendi. Rakibi olan Draža Mihailović'i saf dışı bıraktı. Partizanlardan meydana gelen bir ordu kurarak devrim hükûmetinin başına geçti.

Nazi Alman birliklerinin 1941'de Yugoslavya'ya girmesi, çok milletli insan gruplarından meydana gelen ülkenin parçalanmasına yol açtı. Daha sonra Nazi Almanyası'nın Rusya'ya (SSCB) saldırması üzerine, Yugoslavya Komünistleri de Tito başta olmak üzere bir direniş hareketini teşkilatlandırmaya başladı. Tito, Yugoslavya halkını birlik, beraberlik, kardeşlik ve bağımsızlık çağrısı yapan bir bildiriyle ayaklandırdı. Ayaklanmanın hızla yayılması sonucu Yugoslavya'nın yarısı bağımsızlığa kavuştu. Tito ve kendisine bağlı Partizanlar grubu bir anda Yugoslavya'da herkes tarafından tanındı. Almanların yoğun baskılarına rağmen, Partizan grubunun hareket ve fikirleri benimsendi. Tito hareket ve kabiliyetleri yüksek, vatanları için gözlerini kırpmadan canlarını verebilecek işçilerden meydana gelen gerilla tugayları kurdu. Hitler 1943'te Partizan hareketlerinin bu şekilde kuvvetlenmesi üzerine Neretva ve Sutjeska'ya saldırıda bulundu. Tito taraftarı Partizanların bu saldırıda 6000'in üzerinde kayıpları olmasına rağmen, Alman kuşatmasına karşı koyarak geri püskürttüler.

* Jajce'de (1943)Jajce'de (1943)
* Kasım 1943Kasım 1943
* Tito ve Churchill (1944)Tito ve Churchill (1944)
* Mayıs 1944Mayıs 1944

### Yugoslavya'nın kuruluşu

Tam bu sırada (1943), İtalya Almanya'ya teslim oldu. Partizan grubunu komuta eden Tito ise SSCB ve diğer büyük devletlere haber vermeden gizlice Partizan parlamentosunu (Yugoslavya Antifaşist Ulusal Kurtuluş Konseyi) topladı. Bir geçici devrim hükûmeti kurdu. Yugoslavya'nın eşit halklardan meydana gelen federal bir topluluk olduğunu ilan etti. Bu çalışmalarından dolayı Tito'ya 1943'te Yugoslavya Mareşalliği, daha sonra Hükûmet Başkanlığı ve Başkomutanlığı da verildi (7 Mart 1945). Aynı yıl seçimlere gidildi. Tito'nun partisi olan Halk Cephesi seçimlerde galip çıktı. Seçimlerden hemen sonra resmen Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'ni kurarak ülkedeki monarşi (krallık) yönetimine son verdi.

* Margot Fonteyn ile (1954, Belgrad)Margot Fonteyn ile (1954, Belgrad)
* Pula'da deniz harp okulunu ziyaretinde (1956)Pula'da deniz harp okulunu ziyaretinde (1956)
* Tito Paraćin ve Niš şehirleri arasındaki kara yolunun açılışında (1959)Tito Paraćin ve Niš şehirleri arasındaki kara yolunun açılışında (1959)
* Pirot Tren İstasyonu'nda (1965)Pirot Tren İstasyonu'nda (1965)

### Diğer ülkelerle ilişkiler

Tito; komşu devletlerde baş gösteren *halk demokrasisi* diye adlandırılan ayaklanmaları desteklemesi; Atina hükûmetine karşı Yunan komünistlerine her konuda yardım etmesi, Yugoslavya'da açıkça sosyalist bir rejim uygulaması üzerine Batı, Tito'dan desteğini çekti. Bu sırada Yugoslavya'yı Sovyetler Birliği yönetim biçimine göre şekillendirmek isteyen Josef Stalin ile Tito'nun arası açıldı. Tito'nun, Yugoslavya'nın bağımsız bir devlet olarak kalmasını istemesi bu anlaşmazlığın başlıca sebebiydi.

Stalin 1953 yılında ölünce, SSCB idarecileri, Tito'ya yeni bir yaklaşımda bulundular. 2 Haziran 1955'te Sovyet Başkanı Kruşçev, Belgrad'ı ziyaret etti ve Stalin'in politikasını resmen kınadı.

Tito, devlet yönetiminde komünist rejiminin ideolojisini kabullenmekle birlikte Komünist Sovyet Rusya karşısında bağımsız bir tutum içine girdi. Bu siyasetiyle Sovyet Rusya'ya, Batı devletlerine ve ABD'ye yaklaştı. Hatta iktisadi, askeri ve mali yardımlar sağladı.

13 Ocak 1953'te Yugoslavya Devlet Başkanı seçildi. Yugoslavya'yı Sosyalist Federal Cumhuriyet hâline getirdi. 1968'de Varşova Paktı'nın Çekoslovakya işgalini kınadı. 1962-70 yılları arasında sık sık Asya, Afrika ve Latin Amerika'ya geziler yaparak Bağlantısızlar Hareketini güçlendirdi. 25 üçüncü dünya ülkesinin bir araya gelip Bandung Konferansı'nın düzenlenmesini sağladı. Bunların Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) nüfuzundan kurtarılmasını başardı.

1970 yıllarında Yugoslavya'nın bölgesel savunma sistemini kurmasını savundu. 1974'te kolektif liderlik sistemiyle aynı görüşü resmen kabul edildi. Aynı yıl (1974) ömür boyu devlet başkanlığına getirildi.

Tito, 1980 yılında ölünce yerine 1974'te anayasayla kurulan kolektif liderlik idaresi geldi. 1989'da Doğu Bloku'nda görülen yenileşme hareketleri Yugoslavya'ya da sıçradı. 1990'da Yugoslavya'da çok partili düzene geçildi.
Naaşı Belgrad'da Kuća Cveća adlı bir anıt mezarda gömülüdür.

* Eleanor Roosevelt ve Tito (1953)Eleanor Roosevelt ve Tito (1953)
* Cemal Abdünnasır, Cevahirlal Nehru ve Tito (1961, Belgrad)Cemal Abdünnasır, Cevahirlal Nehru ve Tito (1961, Belgrad)
* Tito 1963 depreminden sonra Sovyetler Birliği lideri Nikita Kruşçev ile beraber Üsküp'ü ziyaret ediyor (22 Ağustos 1963)Tito 1963 depreminden sonra Sovyetler Birliği lideri Nikita Kruşçev ile beraber Üsküp'ü ziyaret ediyor (22 Ağustos 1963)
* Nixon ve Tito Beyaz Saray'da halkı selamlıyorNixon ve Tito Beyaz Saray'da halkı selamlıyor

Ayrıca bakınız
--------------

* Josip Broz Tito Meydanı
* Özyönetim
* *Uz Maršala Tita*
* Üniter Ulusal Kurtuluş Cephesi

Kaynakça
--------

1. ↑  "Tito, ölümünün 35. yılında unutulmadı". Sputnik. 4 Mayıs 2015. 26 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2015.

Dış bağlantılar
---------------

* Vikisöz'de **Josip Broz Tito** ile ilgili sözler mevcuttur.
* Wikimedia Commons'ta **Josip Broz Tito** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
* (İngilizce) Tito and His People 31 Aralık 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Tito ve Onun Halkı*
* (İngilizce) Titoville Tito resimleri, sözleri, ekran koruyucuları vb.
* (İngilizce) King of the Mountain: The Nature of Political Leadership Röpotaj

|
|  |
| Siyasi görevi |
|
| Önce gelen:**İvan Ribar** | **Yugoslavya Devlet Başkanı**14 Ocak 1953 - 4 Mayıs 1980 | Sonra gelen:**Lazar Koliševski** |
|

| * g
* t
* d
Yugoslavya Devlet Başkanları |
| --- |
| Yugoslavya Krallığı | 
* I. Petar
* I. Aleksandar
* II. Petar

 | Yugoslavya KrallığıYugoslavya KrallığıYugoslavya Sosyalist Federal CumhuriyetiYugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti |
| Yugoslavya SFC | 
* İvan Ribar
* Josip Broz Tito
* Lazar Kolişevski
* Cvijetin Mijatović
* Sergej Kraigher
* Petar Stambolić
* Mika Špiljak
* Veselin Đuranović
* Radovan Vlajković
* Sinan Hasani
* Lazar Mojsov
* Raif Dizdarević
* Janez Drnovšek
* Borisav Jović
* Sejdo Bajramović (geçici)
* Stjepan Mesić
* Branko Kostić (geçici)

 |

| * g
* t
* d
Yugoslavya Başbakanları |
| --- |
| Yugoslavya Krallığı(1918-1941) | 
* Nikola Pašić (geçici)
* Stojan Protić
* Ljubomir Davidović
* Stojan Protić
* Milenko Vesnić
* Nikola Pašić
* Ljubomir Davidović
* Nikola Pašić
* Nikola Uzunović
* Velimir Vukićević
* Anton Korošec
* Petar Živković
* Vojislav Marinković
* Milan Srškić
* Nikola Uzunović
* Bogoljub Jevtić
* Milan Stojadinović
* Dragiša Cvetković

 |
| Sürgündeki Yugoslav Hükûmeti(1941-1944) | 
* Dušan Simović
* Slobodan Jovanović
* Miloš Trifunović
* Božidar Purić
* Ivan Šubašić

 |
| Demokratik Federal Yugoslavya(1944-1945) | 
* Josip Broz Tito

 |
| Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti(1945-1992) | 
* Josip Broz Tito
* Petar Stambolić
* Mika Špiljak
* Mitja Ribičič
* Džemal Bijedić
* Veselin Đuranović
* Milka Planinc
* Branko Mikulić
* Ante Marković
* Aleksandar Mitrović (geçici)

 |

| * g
* t
* d
Zafer Nişanı sahipleri |
| --- |
| İki kez | 
* Vasilevski
* Jukov
* Stalin

 |  |
| Bir kez | 
* Antonov
* ~~Brejnev~~
* Govorov
* Konev
* Malinovski
* Meretskov
* Rokossovski
* Timoşenko
* Tolbuhin

 |
| Yabancı | 
* Romanya Mihai
* Birleşik Krallık Montgomery
* Polonya Rola-Żymierski
* Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti Tito
* Amerika Birleşik Devletleri Eisenhower

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90164147
* BNC: 000071367
* BNE: XX1137105
* BNF: cb120753467 (data)
* CANTIC: a10442443
* CiNii: DA01899779
* GND: 118622935
* ISNI: 0000 0001 2123 6491
* LCCN: n80126204
* MusicBrainz: 01e894c6-7a97-476f-969b-333274685c6b
* NARA: 10568718
* NDL: 00458833
* NKC: jn20000701821
* NLA: 35218867
* NLG: 79416
* NLI: 987007294197005171
* NSK: 000001743
* NTA: 184836964
* RERO: 02-A000162584
* RSL: 000082447
* SELIBR: 199682
* SNAC: w64b32dv
* SUDOC: 027349047
* Trove: 870121
* VIAF: 22165595
* WorldCat: lccn-n80126204

 |