|  |
| --- |
| Makale serilerinden |
| **Kapitalizm** |
| Kavramlar
* Kapital birikim
* Merkez bankası
* Ticaret hukuku
* Şirketler hukuku
* Karşılaştırmalı avantaj
* Rekabet hukuku
* Tüketicinin korunması
* Telif hakkı
* Şirket
* Serbestleşme
* Ekonomik özgürlük
* Ekonomik liberalizm
* Finansal düzenleme
* Maliye politikası
* Serbest piyasa
* Serbest ticaret anlaşması
* Sözleşme özgürlüğü
* Küreselleşme
* Enflasyon
* Fikrî mülkiyet hukuku
* Görünmez el
* İş hukuku
* Sınırlı devlet
* Pazar (ekonomi)
* Para politikası
* Tekel
* Oligopol piyasası
* Patent
* Özel mülkiyet
* Özelleştirme
* Durgunluk
* Arz ve talep
* Ücretli emek
 |
| Ekonomi Kuramları
* Avusturya Okulu
* Chicago okulu
* Klasik ekonomi
* Keynesyen iktisat
* Kurumsal ekonomi
* Parasalcılık
* Neoklasik iktisat
* Yeni kurumsal ekonomi
* Yeni keynesyen iktisat
* Arz yönlü ekonomi
 |
| Kaynaklar
* Aydınlık çağ
* Feodalizm
* Sanayi Devrimi
* İslami kapitalizm
* Ticaret anlayışı
* Fizyokratlar
 |
| Düşünürler
* Ronald Coase
* Milton Friedman
* Friedrich August von Hayek
* John Maynard Keynes
* Thomas Robert Malthus
* Alfred Marshall
* John Stuart Mill
* Ludwig von Mises
* Vilfredo Pareto
* Murray Rothbard
* Ayn Rand
* David Ricardo
* Jean-Baptiste Say
* Joseph Alois Schumpeter
* Adam Smith
* Thorstein Veblen
* Leon Walras
* Max Weber
 |
| Farklılıklar
* Anarko-kapitalizm
* Tüketici kapitalizmi
* Demokratik kapitalizm
* Eko-kapitalizm
* Evrensel kapitalizm
* Hümanist kapitalizm
* Laissez-faire kapitalizmi
* Tüccar kapitalizmi
* Karma ekonomi
* Tekel kapitalizm
* Neo-kapitalizm
* Sosyal kapitalizm
* Sosyal piyasa ekonomisi
* Devlet kapitalizmi
* Devlet tekeli kapitalizmi
* Teknokapitalizm
* Refah kapitalizmi
 |
| Hareketleri
* Ekonomik liberalizm
* Klasik liberalizm
* Sağ liberteryenizm
* Millî kapitalizm
* Neoliberalizm
* Objektivizm
* Ordoliberalizm
* Sosyal demokrasi
 |
| * g
* t
* d
 |

**Arz ve talep teorisi**: Eğer diğer şartlar hiç değişmezse D1: her değişik fiyatta satın alıcıların talep miktarı ile S: her değişik fiyatta satıcıların arz etme miktarlarını gösterir. Talep yasası ile D eğrisi miktar arttıkca düşen ve arz yasası dolayısıyla S eğrisi miktar arttıkca yükselen eğrilerdir. İki eğrinin keşiştikleri nokta *piyasa dengesi*dir. Eğer diğer bir değişken değişmesi suretiyle talep eğrisi D2'ye kayarsa yeni bir denge noktası ortaya çıkar.
Mikroekonomi teorisinde, **arz ve talep** arasındaki karşılıklı dengeye dayanan ekonomi modeli, rekabet içindeki piyasalardaki ürünlerin fiyatlarını ve satışlarını tanımlamak, açıklamak ve tahmin etmek için, Alfred Marshall ve Leon Walras tarafından geliştirilmiştir. Bu model sadece önemli görülen stilize edilmiş gerçekleri inceleyip teorinin gelişmesine yardım etmeyen gerçekleri bir kenara iterek (yani Ockham'ın Usturasını kullanarak) bilimsel hipotezlerin nasıl ortaya çıkarıldığına güzel bir örnektir. Bu nedenle belirsiz bir pazarı tanımlamak için kullanılan yaklaşımdır.

Tarihi
------

Tarihte, piyasadaki bir mal için gösterilen taleple o malın fiyatı arasındaki ters yönlü ilişkiye değindiği bilinen ilk kişi İbrahim ibn Edhem'dir (718-782). İbrahim ibn Edhem bir gün bir malın fiyatını sordu ve fiyatın pahalı olduğundan kendisine şikâyet edilmesi üzerine şöyle dedi; "Almamakla onu ucuzlatınız". Arz ve talep yasası 1776'da Adam Smith tarafından popüler hale getirilmiş bir ekonomik teoridir.[*kaynak belirtilmeli*]

Talep Yasası
------------

**Talep yasası** (The Law of Demand), bir piyasada bulunan satın alıcıların davranışlarını, yani taleplerini, açıklama hedefli bir teoriye dayanır. Bir mal için olan talep miktarını belirleyen en önemli unsurun o malın fiyatı olduğuna dayanır. *Talep yasası* o malın satın alıcıları tarafından istenen talep miktarı ile o malın mümkün piyasa fiyatları arasındaki ters yönlü kısmi ilişkiye verilen addır. Bir malın fiyatı arttıkça o mal piyasasında o maldan satın alınmak istenen miktar azalmakta, bir malın fiyatı azaldıkça o maldan alınmak istenen miktar artmaktadır. Unutulmamalıdır ki bir piyasada satın alıcıların o maldan ne kadar miktar satın alma davranışlarına, o malın kendi fiyatının yanında, (ortalama gelir, gelir dağılımı, diğer malların fiyatları, psikolojik etkenler gibi) başka değişkenler de tesir etmektedir. Bu talep miktarı ile malın kendi fiyatı arasındaki ters yönlü kısmı ilişkinin mal piyasasındaki diğer değişkenlerin değişmeden sabit kaldığının kabul edilmesinden kurulduğu devamlı olarak hatırlanmalıdır.

Bunu biraz matematiksel terimlerle açıklamak da mümkündür. *i* adlı malın piyasası içinde malın satın alıcılarının talep ettikleri miktar bir DMi değişkeni ile ifade edilir. Bu talep miktarını belirleyen bazı açıklayıcı etken değişkenler: Pi: i malının kendi fiyatı, Ps, Pc: diğer s ve c mallarının fiyatları, GO: ortalama gelir, GD: gelir dağılımı, U:ekenomik olmayan diğer değişkenler olsun. Bu halde satın alıcıların davranışı (D fonksiyon işareti ile gösterilen) bir *talep fonksiyonu* ile tanımlanır:

i malı Talep Fonksiyonu: DMi = D( Pi, Ps, Pc, GO, GD, U )
İşte bu talep fonksiyonun ne şekilde olduğunu açıklamak için *talep yasası* geliştirilmiştir.

Malın kendi fiyatından başka diğer değişkenler (yani Ps, Pc, GO, GD, U) sabit tutulmuş olduğu kabul edilsin. O zaman talep miktarı DMi ile Pi arasındaki kismî ilişkiye *talep yasası* adı verilir. Bu kısmi ilişki birbirine ters yönlüdür; yani fiyat artarsa talep edilen miktar azalır ve fiyat azalınca talep edilen miktar çoğalır.

Tek bir mal piyasası içinde talep fonksiyonu olduğunu kabul etmek, piyasaların gözümlenmesinden sonra ortaya atılan pratik bir hipoteze dayandırılabilir. Fakat iktisatçılara bu hipotezi daha derin ayrıntılı tüketici (satın alıcı) davranışları teorisinden de çıkartmıslardır. Bunlardan birisi **ikame etkisi (substitution effect)** olur. Yine diğer her şey aynı kaldığı ve piyasada bulunan bir satın alıcı için piyasadaki malın fiyatının arttığı düşünülsün; bu halde rasyonel bir satın alıcı o malı istediği miktarda almayıp benzer malları daha fazla alacaktır, yani fiyatı artan maldan daha az alacak ve onu başka mallarla ikame edecektir.
Talep edilen mallarla ikamesi olan mallara tercihinden kazanç fırsat maliyeti adı verilir.

Arz yasası
----------

**Arz Yasası** (Law of Supply), malın fiyatı ile o malın arzı arasındaki pozitif ilişkiye arz yasası denir. Bir malın fiyatı yükseldikçe üretici firma o malı daha yüksek fiyatlardan satmak ister. Malın fiyatı düştükçe o malı daha düşük fiyatlardan satma eğilimi gösterir. Arz eğrisinin pozitif eğimli olması aslında artan marjinal maliyetler veya artan ortalama maliyetlerle açıklanır ki bu da üretim ve prodüktivite şartlarına bağlıdır.

Piyasa dengesi
--------------

Ekonomi ve MBA derslerinin ortak konularından biri olup serbest piyasadaki ürünlerin istek ve sunulan ürün miktarına göre düzenlenmiş ve (denge noktası Equilibrium Point) yani arz ve talep eğrilerinin kesiştiği nokta olan denge fiyatının oluşmasını sağlayan teori olarak bilinir.

Piyasa dengesini açıklamak için dinamik inceleme gerekmektedir ve belirli bir dinamik şartın konulması gerekir. İktisatın gelişmesinde genel olarak iki türlü dinamik şart incelenmiştir:

### Marshall dinamik şartı

Belirli bir piyasa fiyatında piyasada bulunan talep fazlalığına bakar ve fiyatın bu talep fazlalığına göre değişeceğini önerir. 

1. Belli bir piyasa fiyatında eğer *talep miktar fazlalığı* pozitif ise - yani talep miktarı arz miktarından fazla ise - o zaman (*satıcıların tatmin edilmemiş talebi görüp daha fazla fiyat koyup kârlarını artırmak isteği dolayısıyla ve satın alıcıların tatmin edilmemiş talepleri olunca daha fazla fiyata razı olacakları için*) malın fiyatı artar.
2. Eğer *talep miktar fazlalığı* negatif ise - yani talep miktarı arz miktarından azsa - o zaman (*satıcıların ellerindeki malı elden çıkartmak için fiyat indirecekleri ve piyasada arzın istekten çok yüksek olması nedeniyle alıcıların daha düşük fiyatlar teklif etmek isteyecekleri için*) fiyat düşer.
3. Hem satıcıların arz miktarı hem de alıcıların talep miktarı aynı zamanda tatmin edilmesi için belirli bir fiyatta talep fazlalığının sıfır olması - yani arz miktarı ile talep miktarının aynı olması - gerekmektedir.

Böylece Marshall dinamik şartına göre *talep miktar fazlalığı* "gösterge değişken" ve fiyat da "uyum sağlama değişkeni" olmakta ve piyasa bir denge noktasına gelmektedir.

### Walras dinamik şartı

Walras belirli bir piyasa miktarındaki durumu inceler ve miktarda satıcıların istedigi arz fiyatı ile alıcıların teklif ettikleri talep fiyatı arasindaki *talep fiyat fazlalığı*na bakar.

Bu *talep fiyat fazlalığı* pozitif ise, piyasada miktar artar ve negatif ise piyasada miktar azalır.

Bu Walras dinamik şartına göre *talep fiyat fazlalığı* "gösterge değişken" ve *miktar" da "uyum sağlama değişkeni" olmaktadır. Piyasa denge noktasında* talep fiyat fazlalığı *sıfır olmakta yani arz fiyati ile talep fiyatı ayni olmakta ve hem satıcılar hem de alıcılar miktar değiştirmek istemektedirler.*

Kaynakça
--------

1. ↑  İmâm-ı Gazâlî; Kimyâ-yı Saâdet; "Açlığın Faydaları ve Tokluğun Zararları"; s. 403; terc. A. Fâruk Meyân; Bedir Yayınevi; İstanbul: 1981
2. ↑  "Talep Kanunu Nedir? Talep Kanunun Özellikleri Ve İstisnaları Nelerdir?". *Milliyet*. 9 Haziran 2021. 18 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2021.
3. ↑  Bu biraz daha ileri matematikte DMi nin Piye göre kısmi türevidir; yani diğer etken değişkenler sabit ise fiyatta olan ufak bir değişmenin talep miktarinda ne yönde ufak bir değişmeye neden olacağını açıklar. Talep yasasına göre talep miktarı TMinin, malın kendi fiyati Piya göre, kısmi türevi negatif işaretlidir; yani biri artınca diğeri azalır.

| * g
* t
* d
İktisat (Ekonomi) |
| --- |
| Makroekonomi | Adaptif beklentiler **·**  Arz esnekliği **·**  Toplam talep **·**  Ödemeler dengesi **·** İş döngüsü **·**  Sermaye kaçışı **·**  Kapasite kullanımı **·**  Merkez bankası **·**  Tüketici güveni  **·**  Döviz **·**  Talep şoku **·**  Dinamik stokastik genel denge **·**  İktisadi gösterge **·**  Efektif talep **·**  Keynes'in *Genel Teorisi* **·**  Büyük Buhran **·**  Büyüme **·**  Hiperenflasyon **·**  Enflasyon **·**  Yatırım **·**  Faiz oranı **·**  IS-LM modeli **·**  Mikrotemeller **·**  Para **·**  Para politikası **·**  Milli muhasebe **·**  NAIRU **·**  Kâr oranı **·**  Satın alma gücü paritesi **·**  Rasyonel bekleyişler **·**  Resesyon **·**  Tasarruf **·**  Stagflasyon **·**  Arz şoku **·**  İşsizlik |
| Mikroekonomi | Toplama **·**  Bütçe **·**  Tüketici **·**  Dışbükeylik **·**  Maliyet-fayda analizi **·**  Dağıtım **·**  Dara kaybı **·**  Düopol **·**  İktisadi denge **·**  Ölçek iktisatları **·**  Kapsam iktisatları **·**  Elastikiyet **·**  Takas **·**  Beklenen fayda **·**  Dışsallık **·**  Firmalar **·**  Genel denge **·**  Aile **·**  Bilgi **·**  Kayıtsızlık eğrileri **·**  Zamanlararası seçim **·**  Marjinal maliyet **·**  Piyasa başarısızlığı **·**  Pazar yapısı **·**  Tekel **·**  Monopson **·**  Oligopol piyasası **·**  Fırsat maliyeti **·**  Tercih **·**  Fiyat **·**  Üretim **·**  Kâr **·**  Kamusal mal **·**  Ölçeğe göre getiri **·**  Risk **·**  Kıtlık **·**  Eksiklik **·**  Sosyal seçim **·**  Batık maliyet **·**  Arz & talep **·**  Fazlalık **·**  Belirsiz **·**  Fayda **·**  Refah |
| Alt dallar | Uluslararası **·**  Gelişme **·**  Çalışma **·**  Çevre **·**  Kurumsal **·**  Davranışsal **·**  Deneysel **·**  Normatif **·**  Pozitif **·**  Finansal  **·**  Sanayi kuruluşu **·**  Maliye **·**  Psikoloji **·**  Sosyoloji **·**  Coğrafya **·**  Hukuk ve iktisat **·**  Siyasi |
| Metodoloji | Matematiksel ekonomi **·**  Ekonometri **·**  İktisadi veri **·**  Deneysel iktisat **·**  Hesaplamalı iktisat **·**  Heterodoks iktisat |
| Ekonomik düşünce tarihi |  Antik iktisadi düşünce **·**  Klasik ekonomi **·**  Marksist iktisat **·**  Neoklasik iktisat **·**  Kurumsal iktisat **·**  Keynesyen ekonomi **·**  Chicago İktisat Okulu **·**  Avusturya İktisat Okulu |
| Kimiekonomistler |  Adam Smith **·**  Vilfredo Pareto **·**  Francis Ysidro Edgeworth **·**  John Maynard Keynes  **·**  Joseph Schumpeter **·**  Jacob Marschak **·**  Harold Hotelling **·**  Milton Friedman **·**  John von Neumann **·**  Ragnar Frisch **·**  Tjalling Koopmans **·**  Paul Samuelson **·**  Kenneth Arrow **·**  Herbert A. Simon **·**  *daha fazlası* |
| Kategori |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb11951016h (data)
* LCCN: sh85130690
* NARA: 10642576
* NKC: ph849401
* NLI: 987007551026705171

 |