**Samsun İstiklâl Mahkemesi**, 1921 yılında beş ay faaliyet gösteren istiklâl mahkemesi. Olağanüstü yetkilere sahip yargı organı olarak 23 Temmuz 1921'de kurulan mahkeme 20 Ağustos 1921 tarihinde fiilen işlemeye başlamış ve lağvedildiği 27 Aralık 1921 tarihine kadar da yargılamalarını sürdürmüştür.

Görev ve yetkileri
------------------

17 Şubat 1921'de kapatılan Sivas İstiklâl Mahkemesinin yerine 23 Temmuz 1921 tarihli 140 numaralı meclis kararıyla kurulan mahkeme önceleri Türkiye Büyük Millet Meclisine bağlı ise de 5 Ağustos 1921 tarihli Başkumandanlık Kanunu ile direkt olarak Mustafa Kemal'e bağlanmıştır. Yetki alanı içerisinde bulunan Samsun, Ordu, Giresun, Amasya, Tokat, Sivas yörelerinde yargılamalar yapan mahkemenin üyeleri Burdur Mebusu Veli Bey, Sinop Mebusu Şevket Bey, Bursa Mebusu Necati Bey, Canik Mebusu Emin Bey ile Yozgat Mebusu Bahri Bey'den oluşmaktaydı. Üyeler 6 ve 7 Ağustos tarihlerinde görev yerlerine hareket etmiş, 17 Ağustos'ta görevlerinin başına geçmiş ve üç gün sonrasında da yargılamalara başlamışlardır.

İstiklâl mahkemelerinden önce dîvân-ı harbler ve bidâyet mahkemelerinin ilgilendiği firar, casusluk, soygunculuk gibi suçlarla ilgilenen Samsun İstiklâl Mahkemesi aynı zamanda Millî Mücadele'ye özgü Tekâlif-i Milliye gibi emirlerin yürütülmesini üstlenmiş ve Koçgiri İsyanı ile Pontusçulukla ilgili davalara bakmıştır. Özellikle Merkez Ordusu ile uyum içerisinde çalışmalarını yürüten mahkeme firariler ve isyankârlar hakkında ordu ile bilgi alışverişi içerisinde bulunmuş, zaman zaman firarilere tekrar orduya katılmaları için yakalanıp yargılanmalarından önce ek süreler tanımıştır. Eylül sonlarında kadar 2.445'i kendileri teslim olmak üzere 12.733 nefer mahkemece yakalanmış, yalnızca ekim ayı içerisinde 5.270 nefer teslim olmuş, teslim olan firarilere 40-80 arası değişen değnek cezaları verilerek tekrar görevli bulundukları Batı Cephesi'ne gönderilmişlerdir.

Mahkeme görev süresince 2.420 kişiyi yargılamış ve 485 idam, 137 gıyaben idam kararı vermiştir. Ayrıca 240 kişiye kalebend ve kürek cezası, 1.163 kişiye de çeşitli cezalar verilmiştir.

Kaynakça
--------

Özel

1. 1 2  İstiklal Mahkemeleri 2015, s. X.
2. ↑  Aybars 1975, s. 123.
3. ↑  İstiklal Mahkemeleri 2015, s. 7.
4. ↑  Aybars 1975, s. 147.
5. 1 2  Aybars 1975, s. 168.
6. ↑  İstiklal Mahkemeleri 2015, s. 3.
7. ↑  Aybars 1975, s. 169.
8. ↑  Aybars 1975, s. 170.
9. 1 2  Küçük, Cevdet (2001). "İstiklâl Mahkemeleri". *İslâm Ansiklopedisi*. **23**. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı. s. 351.

Genel
* Aybars, Ergün (1975), *İstiklâl Mahkemeleri*, Ankara: Bilgi Yayınevi
* *İstiklâl Mahkemeleri*, **1**, Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi Kütüphane ve Arşiv Hizmetleri Başkanlığı Yayınları, 2015, ISBN 9789758805464

| * g
* t
* d
İstiklâl mahkemeleri |
| --- |
| Birinci dönem | 
* Ankara
* Eskişehir
* Diyarbekir
* Isparta
* Kastamonu
* Konya
* Pozantı
* Sivas

 |
| İkinci dönem | 
* Kastamonu
* Konya
* Samsun
* Yozgat

 |
| Üçüncü dönem | 
* Ankara
* Cezîre
* İstanbul
* Şark

 |
| Üyeler | 
* Abdülkadir Kemali Bey
* Ahmet Mazhar Bey
* Ahmet Nafiz Bey
* Ali Bey (Çetinkaya)
* Ali Bey (Kılıç)
* Ali Bey (Zırh)
* Ali Rıza Efendi
* Ali Saip Bey
* Asaf Bey
* Atıf Bey
* Avni Bey
* Bahri Bey
* Besim Bey
* Cevdet Bey
* Emin Bey
* Ethem Fehmi Bey
* Fikret Bey
* Hacim Bey
* Hafız Hamdi Bey
* Hakkı Paşa
* Halil İbrahim Bey
* Hamdi Bey (Aksoy)
* Hamdi Bey (Ülkümen)
* Hamdi Bey (Yalman)
* Hamdi Efendi
* Hamit Bey
* Haydar Bey
* Hüseyin Bey
* Hüsrev Sami Bey
* İhsan Bey
* Lütfi Müfit Bey
* Mahmut Esat Bey
* Mazhar Müfit Bey
* Mehmet Necip Bey
* Muhittin Baha Bey
* Mustafa Necati Bey
* Mustafa Zeki Bey
* Necati Bey
* Necip Ali Bey
* Neşet Bey
* Nusret Efendi
* Osman Nuri Bey
* Rasih Bey
* Refik Bey
* Refik Şevket Bey
* Reşit Galip Bey
* Rıza Vamık Bey
* Sıddık Bey
* Sırrı Bey
* Sıtkı Bey
* Suat Bey
* Süreyya Bey
* Şevket Bey
* Şevki Bey
* Servet Efendi
* Tahir Efendi
* Tahsin Bey
* Tevfik Efendi
* Tevfik Rüştü Bey
* Vasıf Bey
* Vehbi Bey
* Veli Bey
* Yasin Bey
* Yusuf Bey
* Yusuf Ziya Bey
* Zekai Bey
* Ziya Hurşit Bey

 |
| İlgili kanunlar | 
* Başkumandanlık Kanunu
* Firariler Hakkında Kanun
* Hıyanet-i Vataniye Kanunu
* İstiklâl Mehâkimi Kanunu
* Takrir-i Sükûn Kanunu

 |