**Bergamalı Galen** (*Claude Galen*; Yunanca *Galenos*, Latince *Galenus*, İslam dünyasındaki adıyla *Calinus*; 129 - 216), tıp doktoru, bilim insanı ve filozof.

Antik Roma'nın en önemli hekimlerindendir. Deneysel fizyolojinin kurucusu ve Roma dünyasının ilk spor hekimi olarak kabul edilmiş ve *Hekimlerin İmparatoru*, *Şeyhû’s Seyadile* (hekimlerin babası) gibi ünvanlarla anılmıştır. Galen’in tıbbi görüşleri "*Galenizm*" olarak adlandırılır ve yüzyıllar boyunca tıpta etkisini sürdürmüştür. Tıbbın yanı sıra farmakoloji alanında da yeni teoriler geliştirmiştir. Öte yandan Galen'in İslam tıp dünyası üzerinde büyük etkisi olduğu bilinmektedir. Mevlana C. Rumi "Ey bizim kibir ve azametimizin ilâcı, ey bizim Eflâtun'umuz. Ey bizim Calinus'umuz." (Mesnevi 24. beyit) diye söz etmiştir.

Yaşamı
------

*Galenou Apanta*, 1538
MS. 129’da dünyaya geldiği düşünülür. Doğum yeri bugün Türkiye toprakları içinde bulunan Pergamon (günümüzdeki Bergama) kentidir. Babası mimar, matematikçi ve senato üyesi Aelius Nikon’dur.

İlk eğitimini babasından aldı. Kendisine geometrik ve aritmetik derslerini veren babası Nikon, onu mantık ve tıp alanlarında da eğitim görmesi için yönlendirdi. Bir söylentiye göre babası rüyasında tıp tanrısı Asklepios’u görmüş ve ondan oğlunu tıp doktoru yapması buyruğunu almıştır.

### Eğitimi

Galen tıp eğitimine 146-147’de Pergamon’daki sağlık merkezi Asklepion’da başladı. Burada dört yıl öğrenim gören Galen, babasının ölümünden sonra tıp bilgisini ilerletmek için seyahat etmeye başladı (150). Önce Smirnia (günümüzde İzmir)’ya gitti. Orada ünlü hekim Pelpos ve düşünür Albinus’tan ders aldı. Anatomiyi ünlü Heraclianus’tan öğrendi; hayvanlar üzerinde çalışmalar yaptı. Bunun yanı sıra birçok dil öğrenerek eserler yazmaya başladı. İskenderiye’de Stratonicus ve Aeschrion’dan ders aldı. Aristocu Midilli Adası’nda Aristo okulu ve felsefecilerle tanıştı. 157 yılında Pergamon'a geri döndü.

### Gladyatörlerin başhekimi

Galen, Pergamon kentinde prestijli bir görev olan gladyatörlerin başhekimliğine atandı. 157-161 arasında sürdürdüğü bu görev sırasında gladyatörler ile seyircilerin vücut yapısını karşılaştırarak sürekli beden hareketlerinin sağlıklı yaşam için zorunlu olduğu sonucuna vardı. Bilinçli beden hareketleri ile fizyoloji ve tedavi ilişkisini kuran ilk tıp doktoru olarak bugünkü spor hekimliğine öncülük ettiği savunulur. Ancak, bugünkü Hindistan'da ortaya çıkıp gelişen Yoga ve bugünkü Çin'de ortaya çıkıp gelişen Daoyin beden hareketleri, tıbbı sağıltım amaçlı olarak Galen'den yüzyıllar öncesinde zaten uygulanmaktaydı.

161 yılında Roma’ya giden Galen, 166-169 arasındaki üç yıllık dönemde Pergamon’a dönmüş, bu dönem dışında yaşamının tamamını Roma’da geçirmiştir.

### Roma İmparatorluğu saray hekimi

Galen Roma’da tedavi ettiği düşünür Eudemos’un aracılığı ile başkentin ileri gelenleri ile tanıştı Halk açık dersleri ile tanındı ve sarayın dikkatini çekti. Doğu seferi sırasında rahatsızlanan imparator Marcus Aurelius’u peynir perhizi ile iyileştirince imparator kendisine "*Romalıların imparatoru Aurelius’tan hekimlerin imparatoru Galenus’a*" yazılı bir madalyon hediye etti.

166’da Bergama’ya dönen Galen, 168 yılında İtalya’nın kuzeyindeki bir askerî harekâtta orduya eşlik etmek için Lucius Verus ve Marcus Aurelius tarafından davet edildi. Ancak ordu, veba salgını yüzünden Roma’ya dönmek zorunda kalmıştı; bu nedenle Galen, onlara Roma’da katıldı. Kimi araştırmacılara göre Galen o yıl ani bir kararla yeniden Pergamon’a dönmüştür. Tedavisi olanaksız sandığı bir hastalıktan ötürü vücuduna acılan yaradan acı çektiği ve Pergamon’daki Asklepion’da tedavi edildiği iddia edilir. 169’da İmparatorun çağrısı üzerine başkente dönen ve saray hekimliği görevine devam eden Galen, ömrünün geri kalanını Roma’da geçirdi. Marcus Aurelius ve daha sonraki imparatorlar Commodus ile Septimius Severus onun hastası oldu.

Tedavi çalışmalarının yanı sıra anatomi, fizyoloji, farmakoloji bilimleri ve ayrıca felsefe ile ilgilenip bu alanlarla ilgili olarak eserler yazıp dersler vermiştir. Yunan düşünür Menedot aleyhinde iki eser yazdığı bilinir. 191’de Roma'da çıkan yangında Aristo gibi filozoflarında da bulunduğu çoğu kişiye ait kitaplarla birlikte Galen’in pek çok eseri de yanmıştır.

216 yılında hayatını kaybettiği düşünülür.

Çalışmaları
-----------

*Pergameni De Hippocratis et Platonis decretis*
Hipokrat'ın tıp bilimine tamamıyla hâkim olan Galen, bu bilim dalını orijinal ilkelere göre yeniden düzenlemiştir. Galen ününü özellikle araştırma metoduyla kazandı. Galen'e göre analizler hastalıkların incelenip iyileştirilmesinin temelini oluşturur. Anatomi çalışmalarını basit yapılı hayvanlar üzerinde yapmıştır. Berberi şebeği üzerinde yaptığı incelemeler onu insan anatomisi üzerinde çalışmaya yöneltti. Kas ve kemikleri ayrıntılı inceledi. Kafa sinirlerinin yedi çiftini ve kalp kapakçıklarını tanımladı. Toplardamar ve atardamar arasındaki farkları saptadı. O devirde atardamarın hava taşıdığı düşünülüyordu. Atardamarın hava değil, kan taşıdığını ortaya koydu. Tüm bunlara karşın kanın vücutta dolaştığını fark edemedi. İnsan sağlığının ve hastalığının dört vücut sıvısı (kan, safra, kara safra, balgam) arasındaki dengeye bağlı olduğuna inanıyordu. 

Öte yandan felsefe ile de uğraşan Galen'in kafasında şekillenen düşünceler yeni yeni belirmekte olan Hristiyanlık ile bağdaşıyordu. Bu nedenle Galen'in ilmî araştırma ve tezleri kilise tarafında kabul görmüştür. İslam Ansiklopedisi'nin Callinus makalesine göre, Galen "yoktan yaran tanrı / creatio ex nihilo" görüşünü eleştirmiş, "üreten tanrı, mimar tanrı / demiurgos" görüşünü savunmuştur. Galen'in 400 yazılı eseri olduğu sanılmasına karşın günümüze 100 kadarı ulaşmıştır.

Günümüz Bergamasında Galen
--------------------------

Galen'in adı doğduğu şehir Bergama'da çeşitli etkinliklerle yaşatılmaktadır. Galenos adını taşıyan bir cadde bulunmaktadır. Galen'in heykeltıraş Ekin Erman tarafından yapılan güzel bir heykeli kentin Cumhuriyet Meydanında yer almaktadır. Ayrıca 2013 yılından beri gerçekleştirilen Galenos Cup Türkiye Basketbol Ligi, profesyonel basketbol takımlarını her yıl Bergama'da bir araya getiren önemli bir organizasyon yapılmaktadır. Profesyonel sporcular, Türkiye Basketbol Ligi öncesi son hazırlık maçlarını Bergama Belediyesi Kapalı Spor Salonu'nda Galenos Cup'ta gerçekleştirmektedirler. Ayrıca İzmir Bayraklı’da adını taşıyan bir hastane bulunmaktadır.

Ayrıca bakınız
--------------

* Hipokrat

Dış bağlantılar
---------------

* "Bergamalı Lokman Hekim Galenos" (PDF). *Bergama Belleten*, *18*. Bergama Kültür ve Sanat Vakfı. Eylül 2010. ISBN 978-975-95865-8-4. ISSN 1303-1708. 22 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2018.

Kaynakça
--------

1. ↑  Galen'in çağdaş bir tasvirinin ya da tanımının var olduğu bilinmediğinden, daha sonraki sanatçıların izlenimlerinin Galen'in görünüşünü doğru bir şekilde yeniden üretmiş olması pek olası değildir.
2. 1 2 3  "**Galen-of-Pergamum (İngilizce)** *The Britannica Encyclopedia*, URL erişim tarihi: 26 Haziran 2012". 6 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Haziran 2012.
3. 1 2 3 4 5  "Tevhid Kekeç, **Cladius Galenus**, *Bayburt Postası, Erişim tarihi:16.01.2013*". 21 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2013.
4. 1 2 3 4  "Yavuz Özmakas, **Bergamalı Galenos**, *Bilim Teknik Dergisi, Sayı 311, Ekim 1993*" (PDF). 23 Eylül 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2013.
5. 1 2  "Lea Pearcy, **Galen: A Biographic sketch (İngilizce)**, *Medicina Antiqua sitesi, Erişim tarihi:16.01.2012*". 28 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2013.
6. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 9 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2017.
7. ↑  Bilişim, Mini. "Tınaztepe - İzmir Tınaztepe Galen Bayraklı Hastanesi". *Tınaztepe*. 18 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2022.

| * g
* t
* d
Biyoloji tarihi |
| --- |
| Alanlar,disiplinler | 
* Zirai bilim
* Anatomi
* Biyokimya
* Biyoteknoloji
* Botanik
* Ekoloji
* Evrim düşüncesi
* Genetik
* Jeoloji
* İmmünoloji
* Tıp
* Model organizmalar
* Moleküler biyoloji
* Moleküler evrim
* Paleontoloji
* Pikoloji
* Bitki sistematiği
* RNA biyolojisi
* Zooloji (1859-günümüz)
* Zooloji (1859 öncesi)

 | The homunculus |
| Enstitüler | 
* Cold Spring Harbor Laboratory
* Laboratory of Molecular Biology
* Marine Biological Laboratory
* Max Planck Topluluğu
* Pasteur Enstitüsü
* Rockefeller Üniversitesi
* Rothamsted Research
* Stazione Zoologica Anton Dohrn
* Woods Hole Oceanographic Institute

 |
| Teoriler,kavramlar | 
* Hastalık yapıcı mikrop teorisi
* Santral dogma
* Darwinizm
* Büyük varlık zinciri
* Yaşam hiyerarşisi
* Lamarkizm
* Bir gen bir enzim hipotezi
* Eobiont
* RNA dünyası hipotezi
* Dizi hipotezi
* Kendiliğinden oluşum
* Miazma teorisi

 |
| Tarihî | 

|  |  |
| --- | --- |
| KlasikAntik Çağ | 
* Aristoteles
	+ Aristoteles'in biyolojisi
	+ *Üretim ve Yolsuzluk Üzerine*
	+ *Historia animalium*
* Teofrastus
	+ *Historia Plantarum*
* Dioskorides Pedanius
	+ *De materia medica*
* Galen

 |
| Rönesans,Yeni Çağ | 
* Conrad Gessner
	+ *Historia animalium*
* Andreas Vesalius
	+ *De Humani Corporis Fabrica Libri Septem*
* William Harvey
	+ *De Motu Cordis*
* Frederik Ruysch
* Jan Swammerdam
* Antonie van Leeuwenhoek
* Regnier de Graaf
* Marcello Malpighi
* Robert Hooke
	+ *Micrographia*
* Francesco Redi

 |
| Evrim | 

|  |  |
| --- | --- |
| 19.yüzyıl | 
* Linnaeus
	+ *Systema Naturae*
* Georges-Louis Leclerc
	+ *Histoire Naturelle*
* Lamarck
	+ *Philosophie Zoologique*
* Humboldt
* Charles Lyell
	+ *Principles of Geology*
* Charles Darwin
	+ *Türlerin Kökeni*
	+ *İnsanın Türeyişi*
* Gregor Mendel
* Alfred Russel Wallace
* Henry Walter Bates

 |
| Modernsentez | 
* William Bateson
* Theodosius Dobzhansky
	+ *Genetics and the Origin of Species*
* R. A. Fisher
* E.B. Ford
* J. B. S. Haldane
* Ernst Mayr
* Thomas Hunt Morgan
* George Gaylord Simpson
* Hugo de Vries
* Sewall Wright

 |
| Günümüz | 
* Stephen Jay Gould
* William Donald Hamilton
* Lynn Margulis
* Aleksandr Oparin
* George C. Williams
* Carl Woese

 |

 |
| Mikrobiyoloji | 
* Ferdinand Cohn
* Alexander Fleming
* Felix d'Herelle
* Robert Koch
* Louis Pasteur
* Martinus Beijerinck
* Lazzaro Spallanzani
* Sergei Winogradsky

 |
| Gelişim biyolojisi,evrimsel gelişim | 
* Karl Ernst von Baer
* Gavin de Beer
* Sean B. Carroll
* Scott F. Gilbert
* Walter Gehring
* Ernst Haeckel
* François Jacob
* Edward B. Lewis
* Jacques Monod
* Christiane Nüsslein-Volhard
* Eric F. Wieschaus
* E. B. Wilson

 |
| Genetik,Molekülerbiyoloji | 

|  |  |
| --- | --- |
| Deneyler | 
* Griffith (1928)
* Luria-Delbrück (1943)
* Avery-MacLeod-McCarty (1944)
* Miller-Urey (1952)
* Hershey-Chase (1952)
* Meselson-Stahl (1958)
* Crick, Brenner et al. (1961)
* Nirenberg-Matthaei (1961)
* Nirenberg-Leder (1964)

 |
| Kişiler | 
* Barbara McClintock
* George Beadle
* Seymour Benzer
* Rosalind Franklin
	+ *Photo 51*
* James Dewey Watson ve Francis Crick
	+ "Molecular structure of Nucleic Acids"
* Linus Pauling
	+ "Sickle Cell Anemia, a Molecular Disease"
* Fred Sanger
* Max Perutz
* John Kendrew
* Sydney Brenner
* Joshua Lederberg
* Walter Gilbert
* Kary Mullis
* Emmanuelle Charpentier
* Jennifer Doudna

 |

 |
| Ekoloji | 
* Rachel Carson
* Frederic Clements
* Charles Elton
* Henry Gleason
* Arthur Tansley
* Eugenius Warming

 |
| Etoloji | 
* Nikolaas Tinbergen
* Karl von Frisch
* Konrad Lorenz
* Frans de Waal
* Jane Goodall
* İvan Pavlov

 |

 |
| İlgili konular | 
* Bilim tarihi
* Biyoloji felsefesi
	+ Teleoloji
* Etnobotanik
* Öjenik
* Yaratılış-evrim tartışmasının tarihi
* İnsan Genom Projesi
* Humboldtçu bilim
* Doğa tarihi
* Doğa felsefesi
* Doğal teoloji
* Din ve bilim arasındaki ilişki
* Biyoloji ve organik kimyanın zaman çizelgesi

 |
| 
* Kategori Kategori

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90070192
* BNC: 000182355
* BNE: XX895402
* BNF: cb119039184 (data)
* CANTIC: a10333952
* CiNii: DA01637648
* GND: 118537202
* ISNI: 0000 0001 2130 2401
* LCCN: n79059644
* LNB: 000032645
* NDL: 00620704
* NKC: jn19990002533
* NLA: 36554152
* NLG: 153553
* NLI: 987007261393305171
* NSK: 000043198
* NTA: 068607407
* RERO: 02-A000068868
* SELIBR: 187872
* SNAC: w6h23n6v
* SUDOC: 02776897X
* TDVİA: galen
* Trove: 1289223
* VIAF: 44299175
* WorldCat (LCCN): n79-059644

 |