Başlığın diğer anlamları için Merkezefendi (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
**Merkez Efendi Türbesi** İstanbul, Zeytinburnu'nun Topkapı semti, Merkezefendi mahallesinde, Merkez Efendi Camii bahçesinde yer alır. Türbe günümüzde İstanbul Türbeler Müdürlüğü’nün yönetiminde olup, ziyarete açıktır.

Türbenin tarihçesi
------------------

Merkez Efendi'nin kabrinden bir görünüm
Yavuz Sultan Selim'in kızı Şah Sultan, Merkez Efendi'nin 1551 (hicri 959) yılında ölümünden sonra tarikat külliyesi niteliğindeki bu yere 1552-1572 tarihleri arasında cami ve tevhidhane ilave ettirmiştir. Türbe 1837’de Sultan II. Mahmud (1808–1839) tarafından yeniden inşa edilmiştir. Merkez Efendi Türbesi, cami, türbe, çilehane, şadırvan, mutfak, derviş hücreleri, hünkâr köşkü ve hamamdan oluşan bir külliye içinde yer almaktayken, bu yapıların bazıları günümüze kadar gelememiştir. Günümüzde türbenin yakınında Abdülbaki Paşa Kütüphanesi, hamam, Merkez Efendi Camii ve Merkezefendi Mezarlığı bulunmaktadır.

Türbenin giriş bölümündeki ahşap tavanlı bölümdeki parmaklıkla çevrili tarafta Şeyh Hüseyin Efendi, Şeyh Ahmed Mesud, Mustafa Efendi, Nurullah Efendi, Hatice Hanım, Sıdıka Hanım, Fatma Hatun, Şeyh Mehmed Nureddin yatmaktadır. Bağdadi kubbeli bölmede ise Merkez Efendi'nin sandukası bulunmaktadır. Önünde Hattat Aziz Efendi'nin bir levhası vardır. Türbe dış duvarında ve içerideki duvarda bulunan Türkçe kitabelerde, Merkez Efendi'nin Kanuni Sultan Süleyman ile harbe gitmiş gazi, hekim, din ve tasavvuf alimi olduğu yazmaktadır.

Mimari yapısı
-------------

Merkez Efendi Türbesinin dış cepheden bir görünümü
Türbe haziresinde yer alan mezar taşları
Bugünkü türbe II. Mahmud'un yenilediği halindedir. Türbenin ilk yapıldığı durumu hakkında yeterli bilgi bulunmamaktadır. Sultan II. Mahmud’un yaptırdığı türbe iki dikdörtgen bölüm halindedir. Bunlardan birinde Sultan II. Mahmud'un sandukası, diğerinde de dergâh şeyhlerinin ve ailelerinin sandukaları bulunmaktadır. Sonraki yıllarda asıl türbe kısmının kuzeydeki duvarı yıkılmış ve her iki bölüm birleştirilmiştir. Türbeleri birleştiren duvar yıkıldıktan sonra buraya iki sütunun taşıdığı üç kemerli bir ara bölüm eklenmiştir.

Türbe moloz taş ve tuğladan yapılmış olup, Ampir özellikler göstermektedir. Kare planlı 7.50x7.50 m. ölçüsündedir. Türbenin batı cephesi mermer kaplıdır. Asıl türbenin üzeri ise içten bağdadi sıvalı, dıştan da kurşunlu bir kubbe ile örtülüdür. 1836 yılında ilave edilen ek bölüm kırma çatılıdır. Türbenin batı cephesinde çıkıntılı kilit taşları olan yuvarlak üç pencere bulunmaktadır. Merkez Efendi’ye ait olan türbenin duvarları kubbe eteğine kadar XIX. yüzyıl Avrupa çinileri ile kaplanmıştır. Kubbe içerisinde ise yıldızlı bir bezeme görülmektedir. Kubbe içerisindeki yazı "Hattat M.Şevket Vahteti"’nin eseridir. Merkez Efendi’nin sandukası ahşap parmaklıklar içerisine alınmış olup XVIII. yüzyıl üslubunda sedef ve bağa kakmalıdır. Sandukanın önünde de Hattat Aziz Efendi’nin yazdığı Osmanlıca bir levha bulunmaktadır:

|  |  |
| --- | --- |
|  | **«** Merhaba Ey Merkez-i Devran-ı Can
Merhaba Ey Kutb-u Kevneyn-i mekân
 Zahir-ü batında nurun olmada
 Aftab ve sen cümleye su’le feşan
 Kıymetin bilinmekte acizdir ukûl
 Ayni nûr-u Mustafasın bi güman
 Doğsa şems garbden dedi Molla-yi Rum
 Aynı hurşittir ki meşrikten doğan
 Zarf değişse hak hakikat payidar
 Gafil olma aç gözün bir gör ayan
 Daire meydanda biz içindeyiz
 Nur-u zahir körlere Merkez nihan
 Lütfü ulviyetini tarif mahal
 Çünkü bu tariften acizdir lisan
 Aşık-ı hayranının şahım senin
 Melceim sensin Habib-i müs’tean
 Bendelikten etme azad bizleri
Daima kurban sana ken’an cenan **»** |
|  |  |

Ayrıca bakınız
--------------

* Merkez Efendi Camii
* Mesir macunu

Kaynakça
--------

1. ↑   27 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.Radikal Gaz. haberi, Bengi Tüzün: 03/11/2004 "İstanbul'un manevi sahipleri (1)" - erişim 05.05.2012
2. ↑  İstanbul Üniversitesi. Türkiyat Enstitüsü: "Türkiyat mecmuası, 19. cilt" Maarif Matbaası, 1977 syf.65
3. ↑
4. ↑
5. ↑  [*ölü/kırık bağlantı*] Tarihbilimi.com "Merkez Efendi Türbesi (Zeytinburnu)"
6. ↑   30 Haziran 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. İstanbul Müftülüğü, "MERKEZ EFENDİ CAMİİ"
7. ↑  Nezihe Araz: "Anadolu evliyalari" Atlas Kitabevi, 1966 syf.56