Bir tüketici, telefonundaki Apple Pay uygulamasını ve Square okuyucuyu kullanarak kahve için ödeme yapıyor.
**Nakitsiz bir toplum**, finansal işlemler fiziksel banknot veya madeni paralarla değil, dijital bilgilerle (genellikle paranın elektronik bir temsili) yürütüğü toplum yapısına verilen isimdir. Nakitsiz toplumlar, takas ve diğer değişim yöntemlerine dayalı olarak insan toplumunun ortaya çıktığı zamanlardan beri mevcuttur ve nakitsiz işlemler modern zamanlarda da kredi kartları, banka kartları, mobil ödemeler ve bitcoin gibi dijital para birimleri kullanılarak mümkün hale gelmiştir.

Özellikle de dünyanın pek çok yerinde ticarette, yatırımda ve günlük yaşamda paranın kaydı, yönetimi ve değişimi için dijital yöntemlerin hızla artan oranda kullanılıyor olması ve geçmişte nakit para ile yapılan işlemlerin artık elektronik ortamda gerçekleştiriliyor olması nedeniyle böyle bir kavram geniş çapta ele alınmaktadır. Bazı ülkeler elektronik olmayan ödemelerin yasal olarak yapılabileceği işlem ve tutarlar konusunda sınırlamalar getirmiştir.

Tarihi
------

Nakitsiz bir ekonominin ilk fikirleri Edward Bellamy tarafından Geriye Bakmak adlı romanında dile getirildi. Günlük hayatta nakit olmayan işlemlerin ve mutabakatın kullanılmasına yönelik eğilim, elektronik bankacılığın yaygınlaştığı 1990'lı yıllarda başlamıştır. 2010'lu yıllara gelindiğinde dijital ödeme yöntemleri birçok ülkede yaygınlaşmıştır; PayPal gibi aracılar, Apple Pay gibi dijital cüzdan sistemleri, elektronik kart veya akıllı telefonla temassız ve NFC ödemeleri ve elektronik faturalar ve bankacılık gibi örnekler yaygın kullanımdaydı. Bu noktada nakit para, tarihsel olarak fiziksel ödeme ile ödenmesi çok olağan olan bazı işlem çeşitlerinde aktif olarak tercih edilmemeye başlanmış ve daha büyük nakit miktarları, kara para aklama ve terörizmin finansmanında çok yönlülüğü ve kullanım kolaylığı nedeniyle bazı durumlarda şüpheyle karşılanır hale gelmiştir. Buna ek olarak, büyük miktarda nakit ile ödeme yapılması bazı tedarikçiler ve perakendeciler tarafından "nakit paraya karşı mücadele" ifadesini ortaya çıkaracak kadar aktif bir şekilde engellenmiştir. 2016 2016 Amerika Birleşik Devletleri Kullanıcı Tüketici Anketi Çalışması, katılımcıların %75'inin ödeme yöntemi olarak kredi veya banka kartını tercih ederken, katılımcıların sadece %11'inin nakit parayı tercih ettiğini iddia etmektedir. Her iki şirketin de 2009 yılında kurulmasından bu yana, dijital ödemeler artık Venmo ve Square gibi yöntemlerle gerçekleştirilebiliyor. Venmo, bireylerin nakit para bulundurmadan diğer bireylere doğrudan ödeme yapmasına olanak sağlamaktadır. Square, öncelikle küçük işletmelerin müşterilerinden ödeme almasına olanak tanıyan bir yeniliktir.

2016 yılı itibarıyla İsveç'te yapılan işlemlerin sadece yaklaşık %2'si nakitti ve perakende işlemlerin sadece yaklaşık %20'si nakitti. Ülkedeki banka şubelerinin yarıdan daha azı nakit işlem gerçekleştiriyordu. Nakitten uzaklaşmanın temelinde 1960'larda bankaların işverenleri doğrudan para yatırmaya ikna etmesi, 1990'lardan itibaren çeklerin bankalar tarafından ücretlendirilmeye başlanması, 2012'de bankaların akıllı telefondan telefona ödeme sistemi Swish'i kullanıma sokması ve 2011'de küçük esnafın kredi kartı kabul edebilmesi için iZettle'ın kullanıma sunulması yatmaktadır.

Ölçüm
-----

### Ödemelerin payı


Nakitsiz yöntemlerle yapılan ödemelerin tahmini payı (2008–2013'te yayınlanan çalışmalardan düzenlenmiştir) | Ülke |  % |
| --- | --- |
| Singapur | 61 |
| Hollanda | 60 |
| Fransa | 59 |
| İsveç | 59 |
| Kanada | 57 |
| Belçika | 56 |
| Birleşik Krallık | 52 |
| Amerika Birleşik Devletleri | 45 |
| Avustralya | 35 |
| Almanya | 33 |
| Güney Kore | 29 |
| İspanya | 16 |
| Brezilya | 15 |
| Japonya | 14 |
| Çin | 10 |
| BAE | 8 |
| Tayvan | 6 |
| İtalya | 6 |
| Güney Afrika | 6 |
| Polonya | 5 |
| Rusya | 4 |
| Meksika | 4 |
| Yunanistan | 2 |
| Kolombiya | 2 |
| Hindistan | 2 |
| Kenya | 2 |
| Tayland | 2 |
| Malezya | 2 |
| Suudi Arabistan | 1 |
| Peru | 1 |
| Mısır | 1 |
| Endonezya | 0 |
| Nijerya | 0 |

Bir ülkenin "nakitsiz topluma" ne kadar yaklaştığının yaygın bir ölçüsü, o ülkede yapılan nakitsiz ödemelerin veya kişiden kişiye işlemlerin sayısının bir ölçüsüdür. Örneğin, İskandinav ülkeleri diğer Avrupalıların çoğundan daha fazla nakitsiz işlem gerçekleştirmektedir. Dolaşımdaki nakit seviyesi, benzer nakitsiz işlem ölçüsüne sahip iki ülke arasında büyük değişiklikler gösterebilmektedir.

> Avrupa Ödeme Kartları Yıllığı 2015-16'da yer alan 33 ülkede kişi başına yıllık ortalama kartlı ödeme sayısı 88,4'tür. Buna karşılık ortalama bir Danimarkalı her yıl 268,6, ortalama bir Finli 243,6, ortalama bir İzlandalı 375,5, ortalama bir Norveçli 353,7 ve ortalama bir İsveçli 270,2 kart ödemesi yapıyor. Bu da İskandinav ülkelerindeki kartlı ödemeleri Avrupa ortalamasından iki buçuk ila dört kat daha fazla yapıyor.
> 
> — Euromonitor International

### Dolaşımdaki nakit miktarı

Nakitsiz bir toplum geniş çapta tartışılsa da çoğu ülke para arzını arttırmaktadır. Bunun istisnaları, banknot arzı çoğu ülkeye kıyasla çılgınca dalgalanan Güney Afrika ve 2007'den bu yana para arzını önemli ölçüde azaltan İsveç'tir. Çin'in para arzı 2017'den 2018'e düşmüştür

2018 yılı sonu itibarıyla tedavüldeki banknot ve madeni paralar | Değer başına(Amerikan Doları) | Kod | Döviz kuru EOY2018 | Değer başına(yerel para birimi) | Ülke veyabölge |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 10.194$ | CH | 0,9842 | 10.033 | İsviçre |
| 8.471$ | Hong Kong | 7.8319 | 66.346 | Hong Kong |
| 8.290$ | Japonya | 109.9127 | 911.000 | Japonya |
| 6.378$ | SG | 1.3617 | 8.684 | Singapur |
| 5.238$ | BİZ | 1.0000 | 5.238 | Amerika Birleşik Devletleri |
| 4.230$ | XM | 0,8734 | 3.695 | Avro bölgesi |
| 2.404$ | Avustralya | 1.4166 | 3.405 | Avustralya |
| 2.003$ | Kore | 1.116.0961 | 2.236.000 | Kore |
| 1.924$ | CA | 1.3629 | 2.623 | Kanada |
| 1.683$ | SA | 3.7500 | 6.311 | Suudi Arabistan |
| 1.417$ | Büyük Britanya | 0,7813 | 1.107 | Birleşik Krallık |
| 1.009$ | RU | 69.6203 | 70.234 | Rusya |
| 825$ | CN | 6.8778 | 5.672 | Çin |
| 682$ | GD | 8.9562 | 6.111 | İsveç |
| 680$ | MX | 19.6438 | 13.365 | Meksika |
| 513$ | AR | 37.6680 | 19.318 | Arjantin |
| 327$ | BR | 3.8812 | 1.271 | Brezilya |
| 311 dolar | TR | 5.2915 | 1.646 | Türkiye |
| 230$ | İÇİNDE | 69.6330 | 16.042 | Hindistan |
| 205$ | ZA | 14.3750 | 2.945 | Güney Afrika |
| 196$ | İD | 14.410.4803 | 2.827.000 | Endonezya |

### Dolaşımdaki nakit miktarı (tarihsel)

Dolaşımdaki nakit miktarı geçtiğimiz on yıllarda İsveç hariç tüm ülkelerde çok daha düşüktü. Uluslararası Ödemeler Bankası'ndaki en eski karşılaştırmalı rakamlar 1978 yılına aittir ve sadece ABD Doları ile diğer 10 para birimini kapsamaktadır.

Döviz kuru üzerinden USD cinsinden kişi başına dolaşımdaki banknot ve madeni paralar | Ülke | 2018 | 2008 | 1998 | 1988 | 1978 | 2018/1978 | yıllık |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| İsviçre | 10.194$ | 6.371$ | 3.065$ | 2.688$ | 2.008$ | 5.08 | %4,15 |
| Japonya | 8.290$ | 7.436$ | 3.728$ | 2.275$ | 724 dolar | 11.45 | %6,28 |
| Amerika Birleşik Devletleri | 5.238$ | 2.927$ | 1.679$ | 870$ | 428$ | 12.24 | %6,46 |
| Almanya | 4.230$ | 3.324$ | 1.759$ | 1.300$ | 680$ | 6.22 | %4,68 |
| Belçika | 4.230$ | 3.324$ | 1.244$ | 1.127$ | 1.229$ | 3.44 | %3,14 |
| Fransa | 4.230$ | 3.324$ | 804$ | 700 dolar | 605$ | 6.99 | %4,98 |
| İtalya | 4.230$ | 3.324$ | 1.205$ | 747$ | 394 dolar | 10.74 | %6,11 |
| Hollanda | 4.230$ | 3.324$ | 1.272$ | 1.189$ | 679$ | 6.23 | %4,68 |
| Kanada | 1.924$ | 1.444$ | 685 dolar | 554$ | 320$ | 6.01 | %4,59 |
| Birleşik Krallık | 1.417$ | 1.168$ | 726 dolar | 470$ | 326$ | 4.35 | %3,74 |
| İsveç | 682$ | 1.553$ | 1.082$ | 1.063$ | 772$ | 0,88 | -%0,31 |

Hukuki durum
------------

### Amerika Birleşik Devletleri

Amerika Birleşik Devletleri'nde birkaç eyalet ve şehir, belirli işlemler için nakit ödeme yapılmasını şart koşmaktadır. Massachusetts'te 1978 yılında yürürlüğe giren bir yasaya göre, hiçbir satıcı "kredi kullanımını zorunlu tutarak nakit ödeme yapan alıcılara karşı ayrımcılık yapamaz". New Jersey'in benzer bir yasayı kabul ettiği Mart 2019'a kadar böyle bir yasaya sahip olan tek ABD eyaleti konumundaydı; araç kiralama, kapalı otoparklar ve havaalanı mağazaları mevzuat kapsamında istisnaya sahipti. Tasarı, Philadelphia şehrinin benzer bir yasayı kabul etmesinden kısa bir süre sonra gündeme gelmiştir. San Francisco da ayrıca nakitsiz mağazaları yasaklamıştır. Rhode Island, 1 Temmuz 2019'da yürürlüğe giren yasağın ardından nakitsiz işletmeleri yasaklayan üçüncü ABD eyaleti olmuştur  New York City'de işletmelerin nakit kabul etmesi zorunluluğu 19 Kasım 2020'de yürürlüğe girmiştir. Benzer bir yasa Aralık 2020'de Columbia Bölgesi'nde çıkarılmıştır 

**Nakitsiz toplumun avantajları**

### Azalan iş riskleri ve maliyetleri

Nakitsiz ödemeler, sahte paranın (çalıntı kartlar hala bir risk olsa da), çalışanların nakit parayı çalmasının, para üstünün yanlış sayılmasının ve nakit paranın çalınmasının veya soyulmasının da aralarında bulunduğu çeşitli riskleri ortadan kaldırmaktadır. Fiziksel güvenlik, nakit paranın fiziksel olarak işlem görmesi (bankadan çekilmesi, taşınması, sayılması) gibi maliyetler de bir işletme tamamen nakitsiz ödemeye geçtiğinde azalmaktadır, aynı şekilde işletmenin elinde para üstü için yeterli nakit bulunmaması riski de azalmaktadır. Nakitsiz ödemelerin nakit ödemelere kıyasla daha verimli ve daha güvenli olduğu da bilinmektedir ve ödemeler daha sonrasında da her zaman takip edilebilmektedir.

### Nakit yoluyla hastalık bulaşmasını azaltmak

Nakit, hastalığa neden olan organizmalar (örn. *Staphylococcus aureus*, *Salmonella* türleri, *Escherichia coli*, COVID-19 vb.) için iyi bir yuva özelliği taşır. Ancak nakit paranın, kredi kartı terminalleri ve PIN pedleri gibi sık dokunulan eşyalara göre hastalık bulaştırma olasılığının daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Bu tür kaygılar, Alman Merkez Bankası Deutsche Bundesbank'ı "Nakit paranın halk için özel bir enfeksiyon riski oluşturmadığını" belirtmeye sevk etti.

### İşlem hızı

Restoran zinciri Sweetgreen, nakitsiz şubelerde (müşterilerin ödeme kartlarını veya zincirin mobil uygulamasını kullandığı) işlemlerin %15 daha hızlı gerçekleştirilebildiğini tespit etmiştir.

### Suç faaliyetlerini azaltmak amacıyla yüksek değerli banknotların ortadan kaldırılması

 Nakit kokain satın almak için kullanılıyor, 1929.
Taraftarların belirttiği önemli toplumsal avantajlardan biri, kara para aklamanın, vergi kaçırmanın, yasa dışı işlemler gerçekleştirmenin ve nakitsiz bir toplumda yasa dışı faaliyetleri finanse etmenin zorluğudur. Birçok ülke, kısmen yasadışı işlemleri önlemek için Bitcoin gibi özel dijital para birimlerini düzenlemiş, kısıtlamış veya yasaklamıştır. Büyük miktarlarda değer gayrimenkul, antika veya elmas, altın, gümüş ve platin gibi emtialarda da saklanabilmektedir..

Bazıları, küçük banknotların ve madeni paraların anonim, günlük işlemler için mevcut olduğu, ancak yüksek değerdeki banknotların ortadan kaldırıldığı bir "azaltılmış nakit" sistemi önermektedir. Bu, büyük miktarlardaki değerin fiziksel olarak taşınması için gereken nakit miktarını zorlaştıracak ve tespit edilmesini kolaylaştıracaktır. Büyük banknotlar aynı zamanda sahtesi yapılabilecek en değerli banknotlardır. Birleşik Krallık, Nazi kalpazanlığı korkusu nedeniyle 16 Nisan 1945'te İkinci Dünya Savaşı'nın sonuna doğru yalnızca 5 sterlin veya daha düşük banknotların yasal ödeme aracı olduğunu ilan etmiştir. 14 Temmuz 1969 tarihinde, Amerika Birleşik Devletleri federal hükümeti, değeri 100 doların üzerindeki banknotların yasal ödeme aracı olarak kalacağını, ancak hükümetin elindeki banknotların imha edileceğini ve gelecekte bu değerlerde yeni banknot basılmayacağını ilan etti; ancak bu tür banknotlar en son 24 yıl önce, 1945 yılında basılmıştı. Kanada da aynı şeyi 12 Mayıs 2000 tarihinden itibaren 1000 CAD$'lık banknotlar için yapmıştır. İsveç, 1939 ve 1958'de 10.000 kronluk banknot bastı ama 31 Aralık 1991'den sonra bunları geçersiz ilan etti  Singapur, 2 Temmuz 2014'te 10.000 SGD$'lık banknotu artık üretmeyeceklerini duyurdu  ve 1 Ekim 2014 itibarıyla artık basılmadı  Avrupa Merkez Bankası, 27 Nisan 2019 itibarıyla artık 500 Avro değerindeki euro banknotlarını üretmeyeceğini belirtmiştir. Türkiye'de en değerli banknot, 200 lira değerindeki banknottur ve 2009 yılında çıkmıştır. 200 lira değerindeki banknot 2009 yılında 130 dolar değerindeyken 2024 Ocak ayı itibarıyla 6,75 dolar değerindedir.

### Ekonomik verilerin daha iyi toplanması

"Maliyetli ve periyodik" anketler yapmak ve gerçek dünyadaki işlemleri örneklemek yerine, vatandaşların harcamaları hakkında toplanan "gerçek veriler", gerçek verilerden çıkarılan politikaların tasarlanmasına ve uygulanmasına yardımcı olabilmektedir. Kayıt altına alınan mali işlemler sayesinde hükümet, mali kayıtlar aracılığıyla paranın hareketini daha iyi takip edebilir ve bu sayede ülkede gerçekleşen kara para ve yasadışı işlemleri gözlemleyebilir.

### Daha kolay tüketici bütçelemesi

Dijital ödemeler yapıldıkça işlemler kayıt altında tutulmaktadır. Nakitsiz ödemeler harcamaların takibini kolaylaştırmakta ve para hareketlerini kaydetmektedir. İşlemlerin kaydedilmesi, vatandaşların bütçelerini daha verimli bir şekilde iyileştirmelerine yardımcı olabilmektedir, çünkü insanlar kayıtlı işlemlerini banka hesaplarında görebilmekte ve giriş ve çıkışlarının nerede gerçekleştiğini bilebilmektedir.

Nakitsiz toplumun dezavantajları
--------------------------------

### Gizliliğin eksikliği

Dijitalleşen bir ekonomide, yapılan ödemeler dijital olarak kaydedilir (nakit ödemeler de genellikle kaydedilir). Dijital olarak kaydedilen işlemlerde, satıcı firma gibi belirli kurumlar bu bilgilere potansiyel olarak erişebilirler (ancak kayıt muhtemelen satıcı için anonim olacaktır). Bu tür işlemler, işletmelere, gözlemlenen harcama kalıplarına dayalı olarak müşterileri hakkında bir fikir edinme olanağı sağlayabilir.

Ülkeler nakitsiz bir topluma doğru ilerledikçe veri madenciliği konusu da gündeme gelmektedir. Nakitsiz işlemler, ödeme yapıldıkça şirketin veri tabanında bir kayıt bırakır ve bu bilgi gelecekteki olayların tahmini için bir yol haline dönüşür. Çok sayıda kayıt sayesinde veri madenciliği, kuruluşun veri tabanındaki kayıtlar aracılığıyla bir bireyin profilini derlemesine olanak sağlamaktadır.

Tamamen dijital hale gelen işlemlerden elde edilen bu veriler, bireylerin hem şirketler hem de devlet tarafından izlenebildiği geniş çaplı bir gözetlemeye yol açmaktadır. Bu kayıtlar bilgisayar korsanlarının da erişimine açık olabilir ve bir veri ihlalinden sonra kamuya açık hale getirilebilir.

### Banka hesabı olmayanların sorunları

Nakitsiz sistemler, halihazırda nakit paraya bağımlı olan ve yoksullar, engelliler, yaşlılar, göçmenler ve gençler gibi belirli nüfus gruplarında sorunlu olabilir. Elektronik işlemler, bir mevduat hesabı (bir bankada veya mevduat kabul eden başka bir finans kurumunda) ve ödeme sistemine biraz aşina olmayı gerektirir. Yoksul bölgelerdeki pek çok insanın banka hesabı bulunmamaktadır. Amerika Birleşik Devletleri'nde 2012 yılında nüfusun neredeyse üçte biri hiçbir temel finansal hizmetinden yararlanmıyordu  2011 yılında yapılan bir FDIC araştırması, yıllık geliri 15.000 doların altında olan hanelerin yaklaşık dörtte birinin banka hesabının olmadığını ortaya çıkardı. Ülke çapında, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki insanların %7,7'sinin banka hesabı yoktu; 2016 yılı itibarıyla bu oran bazı şehirlerde ve kırsal bölgelerde %20'nin, bazı nüfus sayımlarında ise %40'ın üzerindeydi 

Akıllı Ulus girişiminin bir parçası olarak Singapur, nakitsiz bir ekonomiye doğru ilerliyor. 2017 yılında ülke nüfusunun %14,4'ü 65 yaşın üzerindeydi  ve yaşlıların çoğunluğu hâlâ tek ödeme yöntemi olarak nakit kullanıyordu. Dijital ödeme yöntemlerine alışkın olmayan, kayıp kartları veya şifreleri yönetmek ve harcamalarını yönetmek gibi sorunları gidermek, nakit paradan geçiş yapan herkes için potansiyel sorun oluşturabilir.

### Dijital dolandırıcılık

Ödeme işlemlerinin sunucularda saklanması, bilgisayar korsanları tarafından yetkisiz ihlal riskini arttırmıştır. Finansal siber saldırılar ve dijital suçlar da nakitsiz kalındığında daha büyük riskler oluşturur. Pek çok şirket halihazırda ödeme sistemleri de dahil olmak üzere veri ihlallerinden muzdariptir. Elektronik hesaplar, yetkisiz erişime ve fonların başka bir hesaba aktarılmasına veya yetkisiz satın alımlara karşı savunmasızdır.

Telekomünikasyon altyapısına yapılan saldırılar veya kazara kesintiler, minimum altyapıyla devam edebilen nakit işlemlerin aksine, elektronik ödemelerin çalışmasını da engellemektedir.

### Koordinasyon sorunları

Şimdiye kadar nakitsiz elektronik ödeme sistemleri ağırlıklı olarak farklı özel sektör şirketleri tarafından sağlanmıştır. Bu kadar çok farklı nakitsiz ödeme seçeneği varken, alıcı ve satıcıların hangi ödeme yöntemlerini benimseyeceği ve kabul edeceği konusunda koordinasyon sorunları yaşanabilir. Alıcılar bir ödeme yöntemini kullanmayı tercih ederken satıcılar başka bir ödeme yöntemini tercih ederse, koordinasyon bozukluğu nedeniyle işlem hacmi etkilenebilir. Bu tür endişeler, hükümetin merkez bankası dijital para biriminin ihracına dahil olup olmayacağı konusundaki tartışmanın bir parçasıdır.

### Merkezi kontrol

Eğer hükümetler nakitsiz ödeme sistemlerini örneğin merkez bankası dijital para birimi çıkararak tekeline alırsa, o zaman hükümet tüm işlemleri takip etmenin yanı sıra şunları da yapabilecektir:

* Kişiden kişiye yapılan her ödemeye işlem vergisi uygulamak
* Tasarrufları caydırarak deflasyonla mücadele etmek için kullanılan nominal negatif faiz oranlarından kaçmanın bir yolu olarak nakit depolamayı ortadan kaldırabilir (takas, bitcoin gibi özel para birimleri ve altın gibi değerli metallerin depolanması yasaklarıyla birleştirilirse en etkilisi olacaktır). Belirli para türleri, belirli şekillerde veya belirli zamanlarda harcanmadığı takdirde "süresi dolacak" ve değersiz olacak şekilde ayarlanabilir. Eğer hükümet yüksek enflasyona izin verirse veya para biriminin devalüasyona uğramasına izin verirse, bu nakit parayla da mümkündür.
* Hükümetler daha etkili bir kitlesel gözetim gerçekleştirebilir ve belirli bireylerin herhangi bir şey satın almasını veya para kazanmasını hızla engelleyebilir
* Belirli bir miktar parayla satın alınabilecek tüketim mallarının türünü kısıtlabilir (ve ebeveynler de aynısını harçlık parasıyla yapabilirler)

Ayrıca bakınız
--------------

* Dünya ekonomisi
* Elektronik para
* Kitlesel gözetim
* İnternet bankacılığı
* Dijital bankacılık
* Merkez bankası dijital para birimi
* Temassız ödeme
* Temassız kart

Kaynakça
--------

1. ↑  "The Cost of Cash in the United States" (PDF). The Fletcher School Tufts University. s. 9. 1 Aralık 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Aralık 2016.
2. 1 2 3  Henley, Jon (4 Haziran 2016). "Sweden leads the race to become cashless society". *The Observer*. 24 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024 – www.theguardian.com vasıtasıyla.
3. 1 2  Sheffield, Hazel (21 Mayıs 2015). "The UK is getting closer to becoming a completely cashless society". *The Independent*. 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024.
4. ↑  "Cashless-Society.org". *Cashless-Society.org*. 14 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2017.
5. ↑  Kai-Lewis, Cole; Naomi, Abimbola (26 Mayıs 2016). "The Hard Cashless Society: Millennial Economics and Street Hop in Johannesburg". *eScholarship*. 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2023.
6. ↑  Tompor, Susan (4 Eylül 2016). "A cashless society? Some retailers turn noses up at currency". *USA Today*. 11 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2020.
7. ↑  ""Negative" Interest Rates and the War on Cash". 8 Şubat 2016. 3 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024.
8. ↑  "2016 User Consumer Study" (PDF). 2 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2023.
9. ↑  "Measuring progress toward a cashless society" (PDF). MasterCard. 4 Ekim 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Aralık 2018.
10. ↑  "Financial Cards and Payments in Denmark". 1 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2017.
11. ↑  Statistics on payment, clearing and settlement systems in the CPMI countries - Figures for 2018 28 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - Bank for International Settlements "red books"
12. ↑  Statistics on payment, clearing and settlement systems in 11 countries - Figures for 1988 6 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - Bank for International Settlements "red books" pg 509
13. ↑  Woolhouse, Megan (3 Ağustos 2016). "No cash allowed: Stores refusing to accept money". *The Boston Globe*. 27 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2019.
14. ↑  Geuss, Megan (18 Mart 2019). "New Jersey becomes second state to ban cashless shops and restaurants". *Ars Technica* (İngilizce). 18 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2019.
15. ↑  Moselle, Aaron (8 Mart 2019). "Protecting The 'Unbanked' By Banning Cashless Businesses In Philadelphia". *NPR* (İngilizce). 20 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2019.
16. ↑  Angus, Isabela (23 Ağustos 2019). "SF 'Cashless Ban' FAQ: How to pay cash at Amazon Go, and more questions answered". *SFGate*. 17 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2019.
17. ↑  Nicodemus, Aaron (1 Temmuz 2019). "Rhode Island Retailers Must Take Cash Under New Law". *Bloomberg Law*. 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024.
18. ↑  "Cashless Business Ban Goes into Effect in New York City". *CBS New York*. 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2021.
19. ↑  Nirappil, Fenit (1 Aralık 2020). "D.C. Council votes to outlaw cashless stores, allow some prisoners to seek early release". *The Washington Post*. 28 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ocak 2022.
20. ↑  Sivabalan, Srinivasan (17 Temmuz 2017). "Going Cashless? Bad for Tax Cheats, Privacy, Poor". *Bloomberg Businessweek* (İngilizce). 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2018.
21. ↑  Li, Jun; Panagiotou, Gianni; Webster, Christopher J.; Yan, Aixin; Baker, David; Chow, Billy K. C.; Woo, Patrick C. Y.; Sarkar, Chinmoy; Xu, Zeling; Yueqiong, Ni; Kang (23 Eylül 2017). "Toward a Metagenomic Understanding on the Bacterial Composition and Resistome in Hong Kong Banknotes". *Frontiers in Microbiology*. **8**: 632. doi:10.3389/fmicb.2017.00632. PMC 5389987 $2. PMID 28450856.
22. ↑  Angelakis, Emmanouil; Bibi, Fehmida; Alghamdi, Ahmed; Elshemi, Adel (February 2014). "Paper money and coins as potential vectors of transmissible disease". *Future Microbiology*. **9** (2): 249-61. doi:10.2217/fmb.13.161. PMID 24571076. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2020.
23. ↑  Huang, Roger (9 Mart 2020). "WHO Encourages Use Of Contactless Payments Due To COVID-19". *Forbes*. 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2020.
24. ↑  Auer, Raphael; Cornelli, Giulio; Frost, Jon (3 Nisan 2020). "Covid-19, cash, and the future of payments" (İngilizce). 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024.
25. ↑  "Cash poses no particular risk of infection for public". *Deutsche Bundesbank* (İngilizce). 18 Mart 2020. 22 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2020.
26. 1 2 3  Blankenship, Mariella (27 Aralık 2020). "Economics Professor: Negative Interest Rates Aimed at Driving Small Banks Out of Business and Eliminating Cash". *The Washington Independent*. 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024.
27. ↑  Das, Satadru; Gadenne, Lucie; Nandi, Tushar; Warwick, Ross (2023). "Does going cashless make you tax-rich? Evidence from India's demonetization experiment". *Journal of Public Economics* (İngilizce). **224**: 104907. doi:10.1016/j.jpubeco.2023.104907. ISSN 0047-2727.
28. ↑  Rogoff, Kenneth S. (25 Ağustos 2016). "The Sinister Side of Cash". *WSJ*. 5 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2020.
29. ↑  "Withdrawn Banknotes Reference Guide" (PDF). Bank of England. 29 Mart 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2020.
30. ↑  "Counterfeit and imitation notes". Bank of England. 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2020.
31. ↑  "Large denominations". *Bureau of Engraving and Printing*. United States Department of the Treasury. 25 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2020.
32. ↑  "Bank of Canada to Stop Issuing $1000 Note". *Bank of Canada*. 8 Mayıs 2000. 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2020.
33. ↑  "10,000-krona banknotes". Sveriges riksbank. 9 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2020.
34. ↑  Armstrong, Rachel (2 Temmuz 2014). Cushing, Christopher (Ed.). "Singapore to stop issuing S$10,000 banknote to prevent money laundering". Reuters. 7 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2020.
35. ↑  "Circulation Currency: Notes". Monetary Authority of Singapore. 14 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2020.
36. ↑  "Banknotes". European Central Bank. 26 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2020.
37. ↑  Tonga, Deniz (2021). "Geçmişten Günümüze Türk Kâğıt Banknotlarının Üzerindeki Görseller". *Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi*. doi:10.15659/ankad.v5i3.168. ISSN 2587-0491.
38. ↑  Poh, Joanne (17 Ekim 2017). "Why is the Singapore Government So Adamant About Going Cashless". *YahooFinance* (İngilizce). 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2018.
39. ↑  Poh, Joanne (16 Eylül 2017). "Ignoring this one point about a cashless society could have a huge impact on Singaporeans' finance". *asiaone* (İngilizce). 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2018.
40. ↑  Frisby, Dominic (21 Mart 2016). "Why we should fear a cashless world". *The Guardian* (İngilizce). 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Nisan 2018.
41. 1 2  Catherine, Downey (1996). "The High Price of a Cashless Society: Exchanging Privacy Rights for Digital Cash, 14J. Marshall J. Computer & Info. L. 303 (1996)" (İngilizce). 12 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024.
42. 1 2  O'Dwyer, Rachel (2018). Lovink, Geert; De Vries, Paricia (Ed.). *MoneyLab, Overcoming the Hype* (İngilizce). Institute of Network Cultures, Amsterdam. s. 151.  r eksik `|soyadı1=` (yardım)
43. ↑  Auyong, Hawyee (4 Eylül 2017). "Inclusivity the key to success of cashless drive". *Today* (İngilizce). 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2018.
44. ↑  Ng, Nicole (22 Eylül 2017). "Going Cashless: Who's Left Behind". *Dollars And Sense* (İngilizce). 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Nisan 2018.
45. ↑  "Home | Global Findex". *globalfindex.worldbank.org* (İngilizce). 27 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mart 2021.
46. ↑  Sivy, Michael (20 Kasım 2012). "Why So Many Americans Don't have Bank Accounts". *Time* (İngilizce). 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Nisan 2018.
47. ↑  Burhouse, Susan; Chu, Karyen (20 Ekim 2016). "2011 FDIC National Survey of Unbanked and Underbanked Households" (PDF) (İngilizce). 25 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 8 Nisan 2018.
48. ↑  Corporation for Enterprise Development. "The Most Unbanked Places in America" (PDF). 20 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2016.
49. ↑  Toh, Elgin (28 Eylül 2017). "Singapore ageing at faster pace than a decade ago". *The Straits Times* (İngilizce). 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Nisan 2018.
50. ↑  Mokhtar, Faris (28 Ağustos 2017). "Govt will seek to ensure no one is left behind in cashless drive". *Today* (İngilizce). 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Nisan 2018.
51. ↑  Domagoj, Sajter (2011). "Privacy, Identity, and the Perils of the Cashless Society" (PDF) (İngilizce). 19 Ocak 2022 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2018.
52. ↑  Smith (1 Aralık 2018). "Forever 21: Hackers breached payment system for 7 months". *CSO* (İngilizce). 15 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2018.
53. ↑  Quinn, Cristina (13 Şubat 2018). "As Society Becomes Increasingly Cashless, Is Massachusetts Ready?". *GBH News*. 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024.
54. ↑  Arifovic, Jasmina; Duffy, John; Jiang, Janet (2023). "Adoption of a new payment method: Experimental evidence". *European Economic Review* (İngilizce). **154**: 104410. doi:10.1016/j.euroecorev.2023.104410.
55. ↑  Portilla, David L.; Fang, Danjie (1 Eylül 2022). "An Overview of the Central Bank Digital Currency Debate". *ABA Business Law Today* (İngilizce). 29 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024.
56. 1 2  Kumar, Arvind (5 Şubat 2014). "Banking transaction tax is a dangerous idea". *DNA India*. 12 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024.
57. ↑  Ou, Elaine (15 Ekim 2016). "The Cashless Society Is a Creepy Fantasy". *Bloomberg*. 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2020.
58. ↑  Sorrel, Charlie (15 Mart 2016). "What Happens When We Become A Cashless Society?". *Fast Company*. 23 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2024.