**Halil Turgut Özal** (13 Ekim 1927, Malatya - 17 Nisan 1993, Ankara), Türk mühendis, bürokrat, siyasetçi, devlet adamı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin 8. cumhurbaşkanı. Anavatan Partisi genel başkanı olarak 1983-1989 yılları arasında başbakanlık görevinde de bulunan Özal, 1989 seçimini kazanarak cumhuriyet döneminde doğan ilk cumhurbaşkanı olmuştur. Ayrıca Mustafa Kemal Atatürk'ün ardından, görevi başında vefat eden ikinci cumhurbaşkanıdır.

Amerika Birleşik Devletleri'nde, Dünya Bankası'nda ve üniversite öğretim üyeliği gibi kısa süreli görevlerin ardından, Özal 1979'da Türkiye Maden İşçileri Sendikası'nın genel sekreteri ve daha sonra lideri oldu. 1977'de büyük ölçekli sendikal olaylar sırasında baş müzakereci olarak hizmet verdi. 1977 genel seçimlerinde İzmir'den Millî Selamet Partisi (MSP) adayı olarak seçime girdi ancak başarılı olamadı. 1979'da, Başbakan Süleyman Demirel'in azınlık hükümetinde başbakanlık müsteşarı olarak göreve başladı ve 1980 askeri darbesine kadar bu görevde bulundu. Müsteşar olarak, Türkiye'ye neoliberal politikaları kazandıran '24 Ocak kararları' olarak bilinen ekonomik reform sürecinde önemli bir rol oynadı. Darbeden sonra, Bülend Ulusu tarafından kurulan hükûmette ekonomiden sorumlu başbakan yardımcılığı görevini üstlenerek ekonomik reformları uygulamaya devam etti. Ekonomi politikası üzerindeki anlaşmazlıklar nedeniyle 1982'de istifa etti.

1983'te askerî hükûmet tarafından siyasi faaliyetlere getirilen yasağın kaldırılmasının ardından, Turgut Özal Anavatan Partisi'ni (ANAP) kurdu. ANAP, 1983 genel seçimlerinde %45,14 oranında oy alarak parlamentoda çoğunluğu kazandı ve Özal, 45. Türkiye Hükûmeti'ni kurarak Türkiye'nin Başbakanı oldu. Döviz kuru ve düzenlemeler konusunda bir dizi ekonomik reformu uygularken, enflasyondaki artış ve artan terör saldırıları, ANAP'ın 1984 yerel seçimlerinde oy oranının azalmasına neden oldu. 1987 referandumu, 12 Eylül döneminde yasaklanan siyasetçilere siyasi faaliyetlere devam etme izni vermiştir. Başbakan Turgut Özal erken genel seçim kararı almış ve aynı yıl 29 Kasım'da 1987 Türkiye genel seçimleri yapılmıştır. Partisinin oy oranı 1987 Türkiye genel seçimlerinde %8,83 düşerek %36,31'e gerilemiştir. 46. Türkiye Hükûmeti'ni kurarak tekrar başbakan olmuştur. 1988'deki parti kongresinde suikast girişiminden sağ kurtuldu. Özal, dış politikada NATO müttefikleriyle uyumlu hareket etti. Döneminde Avrupa Birliği'ne ilk kez tam üyelik başvurusu yapıldı ve Bulgar Komünist Partisi rejiminin baskı uyguladığı ve asimilasyon politikası yürüttüğü Bulgaristan Türklerinin Türkiye'ye sığınmalarına ve göç etmelerine izin verildi.

Özal, 1989 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçiminde cumhurbaşkanı seçilmiştir. Başbakanlıktan ayrılmasına rağmen, siyasi olayların gelişmesinde belirleyici rolünü sürdürmüştür. Saddam Hüseyin'in Türkiye için büyük bir tehlike teşkil ettiğini ve Saddam'ın bölgeyi hakimiyeti altında tutmasına izin verilemeyeceğini belirtmiştir. Döneminde Soğuk Savaş döneminin bitmesiyle Türkiye'nin de dahil olduğu Batılı müttefikler Sovyetler Birliği'nin dağılması ile dünyada üstünlük kurmuştur. Körfez Savaşı sırasında Amerika Birleşik Devletleri Başkanı George H. W. Bush ile yakın bir bağ kurmuştur.

Özal, 17 Nisan 1993 tarihinde 5 ülkeyi kapsayan 12 günlük Orta Asya gezisinden sonra cumhurbaşkanlığı döneminde resmî kayıtlara göre kalp krizi geçirerek hayatını kaybetmiştir. Topkapı Mezarlığı'nda, Vatan Caddesi üzerinde kendi adına hazırlanan anıt mezara defnedilmiştir.

İlk yılları ve erken kariyeri
-----------------------------

Babası Malatya'nın Çırmıktılı yani şimdiki adıyla Yeşilyurt ilçesinin Ünlüoğulları ailesinden banka memuru Mehmet Sıddık Özal, annesi ise Tunceli Çemişgezekli, ilkokul öğretmeni, Kürt kökenli Hafize Hanım'dır (d. 1906 - ö. 1988). Çocukluğunun bir döneminde pilot olmak isteyen Özal, Silifke'ye taşındıktan sonra, eşeğin üzerinden düşerek kolundan sakatlandı ve kollarından biri diğerine göre daha kısa kaldı. Bu durum pilot olma isteğinden zorunlu olarak vazgeçmesine neden oldu.

4 yaşındayken ailesi Bilecik'in Söğüt ilçesine taşındı ve ilköğrenim hayatına burada başladı. Babasının görevi nedeniyle sık sık il değiştirdi. Ortaokulu Mardin'de bitirdi. Mardin'de lise olmaması nedeniyle, Konya Lisesi'nde eğitimine devam etti. Bu dönem içerisinde kardeşi Korkut Özal da eşlik etti. Son olarak Kayseri Lisesi'nde lise eğitimini bitirdi. İstanbul Teknik Üniversitesi Elektrik Fakültesi'nde Elektrik Mühendisliği bölümünü okudu ve 1950 yılında mezun oldu. Mühendislik yapmaya başladı ve kısa bir süre sonra ailesinin isteğiyle evlendiği Ayhan İnal ile 1952 yılında kısa süreli bir birliktelik yaşadı. Bu evlilikten sonra çalıştığı kurum Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğünde sekreter olarak görev yapan Semra Yeğinmen ile evlendi. Evlendikten sonra Amerika'da Teksas Teknoloji Üniversitesi'ne ihtisas yapmaya giderek burada ekonomi branşında eğitim aldı. Yine bu evlilikten sonra Ahmet (d. 1955), Zeynep (d. 1956) ve Efe (d. 1967) adında üç çocuk sahibi oldu.

Bürokratlık dönemi
------------------

Geri döndüğünde EİEİ Genel Müdür Yardımcısı (ya da Genel Direktör Teknik Müşaviri; kayıtlar arasında ikilem mevcut) oldu ve Türkiye'de elektrifikasyon üzerine projelerde çalıştı. 1958 yılında Planlama Komisyonu'nda sekretarya görevini yaptıktan sonra 1959 yılında Ankara Ordonat Okulunda yedek subay oldu. Dönemin Devlet Su İşleri Genel Müdürü Süleyman Demirel de, 27 Mayıs Darbesi'nden hemen sonra askere alındı.

Askerliği sonrasında Devlet Planlama Teşkilatı'nın kuruluşunda çalıştı. 1965 seçimlerinden sonra Süleyman Demirel'in danışmanı olarak görev yaptı. 1967 yılında DPT Müsteşarı oldu. 1971 yılından 1973 yılında kadar Dünya Bankası Sanayi Dairesinde danışman olarak çalıştı. Yurda döndükten sonra başta Sabancı Holding olmak üzere birçok sektördeki, birçok şirket için yönetici olarak çalıştı. Sabancı Holding'deki görevinin genel koordinatörlük olduğu belirtilmektedir.

Erken siyasi kariyeri
---------------------

1977 genel seçimlerinde Millî Selamet Partisi'nden İzmir milletvekili adayı oldu; ancak seçilemedi. 43. Hükûmet döneminde Başbakanlık Müsteşarlığı ile DPT Müsteşar Vekilliği görevlerine getirildi. 24 Ocak Kararları'nı hazırladı. 24 Ocak kararları 1980'li ve 1990'lı yıllara egemen olacak bir politikacıyı tanıtıyordu. Bu politikacı Turgut Özal'dır. 12 Eylül 1980 Askerî Darbesi'nden sonra, bu politikaları devam ettirmek amacıyla Bülend Ulusu Hükûmeti'nde ekonomiden sorumlu başbakan yardımcılığı görevine getirildi. Bu göreve getirildikten 22 ay sonra, 14 Temmuz 1982 yılında istifa etti.

Türkiye Cumhuriyeti tarihinin hem DPT Müsteşarlığı hem de başbakanlık müsteşarlığı yapmış tek Başbakanı ve Cumhurbaşkanıdır.

Başbakanlığı (1983-1989)
------------------------

Turgut Özal'ın Şarkışla Belediyesi'ni ziyaretinden bir kare (1986).
20 Mayıs 1983 tarihinde Anavatan Partisini kurdu. 1983 Türkiye genel seçimlerinde tarihindeki seçimlerde 400 kişiden oluşan parlamentoda 211 milletvekili çıkararak tek başına iktidar ve 45. Hükûmet'in Başbakanı oldu. 1984 yerel seçimlerinden de başarıyla çıktı. 13 Nisan 1985 tarihinde yapılan ilk kongrede tekrar genel başkanlığa seçildi.

1987 yılında yapılan genel seçimlerde de 292 milletvekili çıkartarak tekrar çoğunluğu sağladı ve 46. Hükûmet'in Başbakanı oldu. İktidarda bulunduğu 1983-1991 döneminde Türkiye ekonomisi ortalama yıllık yüzde 5,2 oranında büyüdü. Polis Vazife ve Selahiyetleri Kanunu'nu değiştirerek Emniyet İstihbarat Daire Başkanlığı'nı kurdu.

Yunanistan Başbakanı Andreas Papandreu, Türkiye Başbakanı Turgut Özal ile Davos'ta görüşürken, Şubat 1986.
### Suikast girişimi

Ana madde: Özal Suikastı
18 Haziran 1988 Cumartesi günü Ankara Atatürk Spor Salonu'nda Anavatan Partisi'nin 2. Olağan Kongresi'nin düzenlendiği sırada Kartal Demirağ isimli saldırgan tarafından düzenlenen suikasttan yaralı olarak kurtuldu. Foto muhabirleri ve televizyon kameraları için hazırlanmış olan platformun önünden ve Özal'a 12 metre öteden saat 12.15'te iki el ateş eden Demirağ, Turgut Özal'ı sağ elinden yaraladı. Saldırı sonrası etrafa rastgele ateş açan korumalar ise 18 kişinin yaralanmasına sebep oldu. Yaralananlar arasında bakan İmren Aykut da vardır. Önce ölüm cezasına çarptırılan, ardından cezası 20 yıla indirilen Kartal Demirağ'ı cumhurbaşkanlığı döneminde affetti.

### Ekonomi

Ekonomide serbest piyasa düzenini esas alan yapısal değişim programı Turgut Özal hükûmeti döneminde uygulamaya kondu. 1983-1987 yılları arasındaki Başbakanlığı dönemini de içine alan, Türkiye'de kişi başına düşen millî gelir 1980 yılında 1.539 dolar iken 1987 yılında 1.636 dolara yükseldi. Türkiye'yi ithal ikamesi modelinden ihracat önderliğinde büyüme modeline dönüştürmeyi başarmış ve Türk ekonomisi rekabete açılmıştır. Döneminde pek çok Anadolu il ve ilçesinde organize sanayi bölgesi kurulmuş, Anadolu üretim yapıp doğrudan ihracata yönelmiştir.

### İnsan hakları

Türkiye'de yaşayan Kürt toplumunun hakları için çözüm sürecinin ilk aşaması katedildi. Celal Talabani ve Kuzey Irak lideri Mesud Barzani'ye uluslararası alanda rahat seyahat edebilmesi amacıyla kırmızı Türk pasaportu verdi. Ancak Talabani bu pasaportu 2003 yılında Türkiye'ye iade etti.

Cumhurbaşkanlığı (1989-1993)
----------------------------

### 1989 cumhurbaşkanlığı seçimi

1989'daki Cumhurbaşkanlığı seçiminde aday oldu. Sosyaldemokrat Halkçı Parti ve Doğru Yol Partisi meclise girmeyerek seçimi boykot etti. İlk turda Turgut Özal 247, ANAP Burdur Milletvekili Fethi Çelikbaş 18 oy aldı. 17 oy boş çıkarken 3 oy geçersiz sayıldı. İkinci turunda 284 milletvekilinin katıldığı oylamada adaylardan Başbakan Turgut Özal 256 oy alırken, Çelikbaş 17 oy aldı. 2 oy geçersiz sayılırken 9 oy boş çıktı. 31 Ekim 1989 tarihinde yine muhalefetin katılmadığı 3. tur oylamasında Turgut Özal 263 oy alarak Türkiye Cumhuriyeti'nin 8. Cumhurbaşkanı oldu. 9 Kasım 1989 tarihinde resmi olarak görevine başladı. Bu seçimden akılda kalan ise *alışamadık* diyenlere, *alışırsınız, alışırsınız* demesidir.

### Körfez Savaşı

Dönemin ABD Başkanı George Bush ile İstanbul'da (1991).
Cumhurbaşkanlığı döneminin en önemli olayı I. Körfez Savaşı'dır. Bu olayda çok aktif rol aldı. Petrol kaynaklarının kontrolünü elinde tutan Saddam Hüseyin'in Türkiye için büyük bir tehlike teşkil ettiğini ve Saddam'ın bölgeyi hakimiyeti altında tutmasına izin verilemeyeceğini savundu. Saddam'ın uzaklaştırılması için mümkün olan her şeyin yapılması konusunda fikren ve siyasi açıdan son derece istekliydi. Bu nedenle ABD'ye bu konuda açık destek verdi. Harekâta Türk Ordusu'nun da katılıp, Mîsâk-ı Millî sınırları içinde olan Musul ve Kerkük'e girilmesini isteyince, zamanın Genelkurmay Başkanı Necip Torumtay görev süresi sona ermeden 3 Aralık 1990 tarihinde kendi isteği ile Genelkurmay Başkanlığı görevinden emekliye ayrıldı; görevden ayrılmasına sebep olarak da I. Körfez Savaşı'nda hükûmetin tutumuna tepki olduğu öne sürüldü.

Dönemin Irak Başbakanı Taha Yasin Ramazan Türkiye ziyareti sırasında dönemin Cumhurbaşkanı Özal'ı makamında ziyareti sırasında Saddam Hüseyin hükûmetine karşı Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık uçaklarına İncirlik Hava Üssü'nü açarsanız "sizi düşman biliriz" sözlerine karşı Turgut Özal "O Saddam'a selam söyle. Eğer Türkiye topraklarına bir top mermisi düşerse, seni de Saddam'ı da Bağdat'ın ortasında asarım." demiştir.

### Sivilleşme

Turgut Özal'ın Kaymakam Eyüp Sabri Kartal'ın kaymakam olarak görevine başlama törenine iştiraki "sivil cumhurbaşkanından sivil yönetime destek" olarak değerlendirilmiştir (16 Ağustos 1991).
Özal, her zaman sivil yönetimi savunmuş olup genellikle de resmi kıyafetler yerine sivil kıyafetler giymekten hoşlanmıştır. Kamu kurum ve kuruluşlarını resmi kıyafetiyle ziyaret eden diğer cumhurbaşkanlarından farklı olarak çoğu defa kravatsız, keten pantolon, keten ayakkabı ve tişörtle resmi programlara katıldı. Üst rütbeli askerlerin devir teslim törenine katılmazken, küçük bir ilçede kaymakamın göreve başlama törenine katıldı. Askeri birlikleri şortla denetlemesi medya tarafından şiddetle eleştirildi. Özal diğer cumhurbaşkanları gibi konuklarını köşkte ağırlamak yerine, Marmaris Okluk koyundaki resmi yazlıkta ağırladı. Ölümünde sivil cumhurbaşkanı, demokrat cumhurbaşkanı, dindar cumhurbaşkanı pankartlarıyla da bu tutumu desteklendi.

Ölümü
-----

Turgut Özal, 17 Nisan 1993 tarihinde 5 ülkeyi kapsayan 12 günlük Türkistan gezisinden sonra öldü. Cenazesine Türkiye'nin dört bir yanından yüzbinlerce kişi akın etti. Tören televizyonlardan canlı yayınlanırken, Türkiye'nin yanı sıra Mısır ve Pakistan'da üç günlük ulusal yas ilan edildi. Dönemin Amerika Birleşik Devletleri Başkanı, Turgut Özal ile de yakın dost olan George H. W. Bush beklentilerin aksine cenaze törenine katılmadı. "Öldükten sonra beni İstanbul’a defnedin, kıyamete kadar Fatih Sultan Mehmed'in manevi ruhaniyeti altında bulunmak istiyorum." şeklindeki vasiyetine uyularak kendisi tarafından yaptırılan eski Başbakan Adnan Menderes Anıt Mezarı'nın bulunduğu Topkapı Mezarlığı'nda, Vatan Caddesi üzerinde kendi adına hazırlanan anıt mezara defnedildi.

Bir suikasta kurban gitmiş olabileceği de yıllardır tartışılmaktadır. Turgut Özal'ın limonatasına katılan arsenikle zehirlendiği iddiasını ortaya atan eşi Semra Özal, delil olarak da saç örneğini ABD'de tahlil ettirdiğini belirtmektedir. 2 Ekim 2012 tarihinde mezarı 19 yıl aradan sonra açılmış; Adli Tıp Kurumu, Özal'ın ölümünün bir suikast olup olmadığının belirlenmesi için yapılan otopsi sonucunda zehir bulunduğunu ancak zehirden mi yoksa başka sebepten mi öldüğünü tespit edemediklerini açıklamıştır.

Özel hayatı
-----------

Turgut Özal ve ailesi
Korkut Özal ve Yusuf Bozkurt Özal'ın ağabeyi olan Turgut Özal elektrik mühendisi olarak çalıştığı 1952 yılında Ayhan İnal ile evlenmiş ancak aynı yıl ikili boşanmıştır. Elektrik İşleri Etüd İdaresi'nde çalışırken daire çalışanlarından Semra Özal ile tanışmış, 31 Mayıs 1954 tarihinde evlenmiştir. Bu evliliğinden Zeynep, Efe ve Ahmet Özal doğmuştur.

Popüler kültürde Turgut Özal
----------------------------

* 2007: Zincirbozan filminde İsmail İncekara tarafından canlandırıldı
* 2009: Kurtlar Vadisi Gladio filminde Sezai Aydın tarafından canlandırıldı
* 2013: Seksenler dizisinde Deniz Oral tarafından canlandırıldı
* 2014: Tanıklar dizisinde Sezai Aydın tarafından canlandırıldı
* 2015: Ertuğrul 1890 filminde Deniz Oral tarafından canlandırıldı
* 2019: Cep Herkülü filminde Barış Kıralioğlu tarafından canlandırıldı

Ayrıca bakınız
--------------

* Özal ailesi
* Özalizm
* Neoliberalizm

Kaynakça
--------

1. ↑  "turgut ozal biyografi kısaca". malatyasurmanset.com. 13 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Eylül 2012.
2. ↑  "TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ Başbakanlarımız ve Genel Kurul Konuşmaları (Cumhuriyet Hükümetleri Dönemi)" (PDF). Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı Yayınları. s. 2. 9 Kasım 2023 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
3. ↑  Anderson, Perry (25 Eylül 2008). "After Kemal". *London Review of Books*. 6 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2008.
4. ↑  Purvis, Andrew (27 Temmuz 2003). "Not Just Business As Usual". *Time*. 29 Nisan 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2008.
5. 1 2 3  "Turgut Özal". Malatya Valiliği. 20 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2010.
6. ↑  Emin Çölaşan, "Turgut Nereden Koşuyor?-Turgut'un Serüveni (İki Kitap Bir arada)" s. 32 Bilgi Yayınevi, Ankara, 2008
7. ↑  "Özal Kürt'üm diyemedi". Hürriyet. 20 Nisan 2013. 22 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2013.
8. ↑  "'Kürtler Cumhurbaşkanı oldu ama Kürt olamadı'". Evrensel. 22 Mayıs 2013. 27 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2013.
9. ↑  "İlk Çıkış Özal'dan: Anneannem Kürt! İşte Özal'dan Gül'e Devletin Zirvesinin Kürt Açılımı". turktime.com. 15 Mayıs 2009. 30 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2013.
10. ↑  "Onlar hep el eleydi". Hafta Sonu. 12 Ağustos 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2010.
11. ↑  ""Türkiye'de Liberalizm: 1983-1989 Turgut Özal Dönemi Örneği". Özlem Eştürk, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü" (PDF). 18 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 21 Haziran 2023.
12. ↑  "1983-1987 Türkiye Ekonomisi". 25 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mayıs 2015.
13. ↑  Süleyman Yaşar (28 Şubat 2014). "28 Şubat darbesi niye yapıldı?". Sabah. 2 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2016.
14. 1 2  "Kırmızı pasaportu geri verdi". *Hürriyet*. 24 Aralık 2003. 12 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mayıs 2023.
15. ↑  "Abramowitz: Türkiye Destekleyecek". VOA News. 18 Ocak 2003. 29 Ocak 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2010.
16. ↑  Turgut Özal'dan Saddam'a tehdit 18 Temmuz 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. "Oğlu Ahmet Özal'ın dilinden"
17. ↑  Alev Özbil (2012). "TÜRKİYE CUMHURİYETİ CUMHURBAŞKANLARININ CENAZE MERASİMLERİ". *Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları*. **11** (22). DergiPark. s. 52. Erişim tarihi: 1 Ekim 2022.
18. ↑  Uğur, Fatih. "Büyük Türkiye Cumhuriyeti'ni kuracaktı". *Aksiyon*. 27 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ocak 2012.

Dış bağlantılar
---------------

|  |
| --- |
| Vikipedi'nin kardeş projelerinden**Turgut Özal**hakkında daha fazla bilgi edinin  |
|
| Commons'ta ara | Commons'ta dosyalar |
|
| Vikisöz'de ara | Vikisöz'de alıntılar |
| Vikikaynak'ta ara | Vikikaynak'ta belgeler |
|
|
|
|
|
|
|
|

* Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı-Turgut Özal 3 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Turgut Özal Düşünce ve Hamle Derneği
* Turgut Özal Üniversitesi

|
|  |
| Siyasi görevi |
|
| Önce gelen:**Kenan Evren** | **8. Türkiye cumhurbaşkanı**9 Kasım 1989 - 17 Nisan 1993 | Sonra gelen:**Süleyman Demirel** |
|
|
| Önce gelen:**Bülend Ulusu** | **19. Türkiye başbakanı**13 Aralık 1983 - 31 Ekim 1989 | Sonra gelen:**Yıldırım Akbulut** |
|
|
| Önce gelen:**1979-1980 yılları arasıBaşbakan Yardımcısı atanmadı.** | **Türkiye Başbakan Yardımcısı**20 Eylül 1980 - 14 Temmuz 1982 | Sonra gelen:**Kaya Erdem** |
|
| Hükûmet görevi |
|
| Önce gelen:**Ahmet Durakoğlu** | **Türkiye Başbakanlık Müsteşarı**3 Aralık 1979 - 22 Eylül 1980 | Sonra gelen:**Necdet Calp** |
|
| Parti siyasi görevi |
|
| Önce gelen:**Önce gelen yoktur.** | **Anavatan Partisi Genel Başkanı**20 Mayıs 1983 - 31 Ekim 1989 | Sonra gelen:**Yıldırım Akbulut** |
|

| * g
* t
* d
Turgut Özal |
| --- |
| Anavatan Partisi lideri | 
* 1983 genel seçimleri
* 1987 genel seçimleri

 |  |
| Başbakanlık | 
* Birinci Hükûmet
* İkinci Hükûmet

 |
| Cumhurbaşkanlığı | 
* 1989 cumhurbaşkanlığı seçimi

 |
| Ailesi | 
* Semra Özal
* Ahmet Özal
* Zeynep Özal
* Efe Özal

 |
| Ayrıca bakınız | 
* 24 Ocak kararları
* Özal Suikastı
* Turgut Özal Anıt Mezarı
* İcraatın İçinden
* Özalizm

 |
| 
* **Kategori Kategori**
* Commons

 |

| * g
* t
* d
Türkiye cumhurbaşkanı (liste) |
| --- |
| Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı forsu | 
* Mustafa Kemal Atatürk
* İsmet İnönü
* Celâl Bayar
* Cemal Gürsel
* Cevdet Sunay
* Fahri Korutürk
* Kenan Evren
* Turgut Özal
* Süleyman Demirel
* Ahmet Necdet Sezer
* Abdullah Gül
* Recep Tayyip Erdoğan

 | Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı forsu |

| * g
* t
* d
Türkiye başbakanları (liste) |
| --- |
| Kurtuluş Savaşı dönemi(1920–1923) | 
* Mustafa Kemal Atatürk
* Fevzi Çakmak
* Rauf Orbay
* Fethi Okyar

 |  |
| Cumhuriyet dönemi(1923–2018) | 
* İsmet İnönü
* Fethi Okyar
* İsmet İnönü
* Celâl Bayar
* Refik Saydam
* Ahmet Fikri Tüzer (vekil)
* Şükrü Saracoğlu
* Recep Peker
* Hasan Saka
* Şemsettin Günaltay
* Adnan Menderes
* Cemal Gürsel
* Fahri Özdilek (vekil)
* İsmet İnönü
* Suat Hayri Ürgüplü
* Süleyman Demirel
* Nihat Erim
* Ferit Melen
* Naim Talu
* Bülent Ecevit
* Sadi Irmak
* Süleyman Demirel
* Bülent Ecevit
* Süleyman Demirel
* Bülent Ecevit
* Süleyman Demirel
* Bülend Ulusu
* Turgut Özal
* Ali Bozer (vekil)
* Yıldırım Akbulut
* Mesut Yılmaz
* Süleyman Demirel
* Erdal İnönü (vekil)
* Tansu Çiller
* Mesut Yılmaz
* Necmettin Erbakan
* Mesut Yılmaz
* Bülent Ecevit
* Abdullah Gül
* Recep Tayyip Erdoğan
* Ahmet Davutoğlu
* Binali Yıldırım

 |

| * g
* t
* d
Türkiye Başbakanlık müsteşarları |
| --- |
| 
* Hasan Kemaleddin Gedeleç
* Mehmet Vehbi Demirel
* Cemal Yeşil
* İsmail Hakkı Ülkmen
* Ahmet Salih Korur
* Alparslan Türkeş
* Mehmet Hilmi İncesulu
* Necip San
* Haldun Derin
* Musliheddin Fer (vekil)
* Munis Faik Ozansoy
* Zeyyat Baykara
* İsmail Ertan
* Ekrem Ceyhun
* Mustafa Ernam
* Ahmet Durakoğlu
* Turgut Özal
* Necdet Calp
* Erdoğan Yazıcı (vekil)
* Hasan Celal Güzel
* İsmail Akınaltuğ (vekil)
* Ahmet Selçuk
* Sabahattin Çakmakoğlu
* İsmet Alver
* M. Atilla Tekeoğlu (vekil)
* Necdet Seçkinöz
* Ali Naci Tuncer (vekil)
* Yücel Edil (vekil)
* Osman Ünsal
* Ali Naci Tuncer
* Arif Yüksel (vekil)
* Birkan Erdal
* Osman Kadri Keskin
* Mesut Kınalı (vekil)
* Atilla Koç (vekil)
* Yaşar Yazıcıoğlu
* Ahmet Şağar
* Füsun Koroğlu
* Fikret Nesip Üçcan
* Ömer Dinçer
* Mehmet Emin Zararsız (vekil)
* Efkan Âlâ
* Özer Kontoğlu (vekil)
* Fahri Kasırga
* Özer Kontoğlu (vekil)
* Ergin Ergül (vekil)
* Kemal Madenoğlu
* Fuat Oktay

 |


| * g
* t
* d
Anavatan Partisi Genel Başkanları |
| --- |
| 
* Turgut Özal (1983-1989)
* Yıldırım Akbulut (1989-1991)
* Mesut Yılmaz (1991-2002)
* Ali Talip Özdemir (2002-2003)
* Nesrin Nas (2003-2005)
* Erkan Mumcu (2005-2008)
* Salih Uzun (2008-2009)

 |

| * g
* t
* d
44. Türkiye Hükûmeti |
| --- |
| Bülend Ulusu Hükûmeti (12 Eylül 1980 - 13 Aralık 1983) |
| Başbakan | Bülend Ulusu |
| Başbakan Yardımcıları | Turgut Özal **·**  Zeyyat Baykara |
| Devlet Bakanları | Sermet Refik Pasin **·**  Mehmet Özgüneş **·**  Mehmet Nimet Özdaş **·**  İlhan Öztrak |
| Gençlik ve Spor Bakanı | Vecdi Özgül |
| Gümrük ve Tekel Bakanı | Recai Baturalp → İlhan Evliyaoğlu → Ali Bozer → Cafer Tayyar Sadıklar |
| Adalet Bakanı | Cevdet Menteş → Rıfat Bayazıt → Mustafa Kazım Akdoğan → İlhan Öztrak → Ali Bozer |
| Millî Savunma Bakanı | Haluk Bayülken |
| İçişleri Bakanı | Selahattin Çetiner |
| Dışişleri Bakanı | İlter Türkmen |
| Maliye Bakanı | Kaya Erdem → Adnan Başer Kafaoğlu |
| Millî Eğitim Bakanı | Hasan Sağlam |
| Bayındırlık Bakanı | Tahsin Önalp |
| İmar ve İskan Bakanı | Ahmet Samsunlu → Şerif Tüten |
| Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı | Necmi Ayanoğlu → Kaya Kılıçturgay |
| Ulaştırma Bakanı | Necmi Özgür → Mustafa Aysan |
| Tarım ve Orman Bakanı | Sabahattin Özbek |
| Çalışma Bakanı | Turhan Esener |
| Sosyal Güvenlik Bakanı | Sadık Şide |
| Köyişleri ve Kooperatifler Bakanı | Münir Raif Güney |
| Sanayi ve Teknoloji Bakanı | Şahap Kocatopçu → Mehmet Turgut |
| Ticaret Bakanı | Hurşit Kemal Cantürk |
| Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı | Serbülent Bingöl → Fahir İlkel |
| Kültür Bakanı | Cihad Baban → İlhan Evliyaoğlu |
| Turizm ve Tanıtma Bakanı | İlhan Evliyaoğlu |

| * g
* t
* d
45. Türkiye Hükûmeti |
| --- |
| 1. Özal Hükûmeti (13 Aralık 1983 - 21 Aralık 1987) |
| Başbakan | Turgut Özal |
| Başbakan Yardımcısı | Kaya Erdem |
| Devlet Bakanları | Vehbi Dinçerler **·**  Sudi Türel **·**  İsmail Özdağlar **·**  Kazım Oksay **·**  Ahmet Kurtcebe Alptemoçin **·**  Abdullah Tenekeci **·**  Hasan Celal Güzel **·**  Ahmet Karaevli **·**  Tınaz Titiz **·**  Cemal Büyükbaş **·**  Ali Bozer **·**  Mesut Yılmaz |
| Gençlik ve Spor Bakanı | Abdullah Tenekeci |
| Gümrük ve Tekel Bakanı | Mesut Yılmaz |
| Adalet Bakanı | Mahmut Oltan Sungurlu → Halil Ertem → Mehmet Necat Eldem |
| Millî Savunma Bakanı | Zeki Yavuztürk |
| İçişleri Bakanı | Ali Tanrıyar → Yıldırım Akbulut → Ahmet Selçuk |
| Dışişleri Bakanı | Vahit Melih Halefoğlu |
| Maliye Bakanı | Vural Arıkan |
| Maliye ve Gümrük Bakanı | Ahmet Kurtcebe Alptemoçin → Vural Arıkan |
| Millî Eğitim, Gençlik ve Spor Bakanı | Metin Emiroğlu → Vehbi Dinçerler |
| İmar ve İskan Bakanı | Sudi Türel |
| Bayındırlık Bakanı | Safa Giray |
| Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı | Mustafa Kalemli → Mehmet Aydın |
| Ulaştırma Bakanı | İhsan Pekel → Veysel Atasoy |
| Tarım, Orman ve Köy İşleri Bakanı | Hüsnü Doğan |
| Köyişleri ve Kooperatifler Bakanı | İsmail Özdağlar |
| Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı | Mustafa Kalemli |
| Sanayi ve Teknoloji Bakanı | Cahit Aral |
| Ticaret Bakanı | Kazım Oksay |
| Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı | Sudi Türel → Cemal Büyükbaş |
| Kültür ve Turizm Bakanı | Mesut Yılmaz → Mükerrem Taşçıoğlu |

| * g
* t
* d
46. Türkiye Hükûmeti |
| --- |
| 2. Özal Hükûmeti (21 Aralık 1987 - 9 Kasım 1989) |
| Başbakan | Turgut Özal |
| Başbakan Yardımcıları | Kaya Erdem **·**  Ali Bozer |
| Devlet Bakanları | İlhan Aşkın **·**  Güneş Taner **·**  Cemil Çiçek **·**  Işın Çelebi **·**  Abdullah Tenekeci **·**  Kamran İnan **·**  Saffet Sert **·**  Adnan Kahveci **·**  Mehmet Yazar **·**  Kazım Oksay **·**  Recep Ercüment Konukman **·**  Veysel Atasoy **·**  Nihat Kitapçı **·**  İsmet Özarslan **·**  Yusuf Bozkurt Özal |
| Adalet Bakanı | Mahmut Oltan Sungurlu → Mehmet Topaç |
| Millî Savunma Bakanı | Safa Giray → Ercan Vuralhan |
| İçişleri Bakanı | Mustafa Kalemli → Abdülkadir Aksu |
| Dışişleri Bakanı | Mesut Yılmaz |
| Maliye ve Gümrük Bakanı | Ahmet Kurtcebe Alptemoçin → Ekrem Pakdemirli |
| Millî Eğitim, Gençlik ve Spor Bakanı | Hasan Celal Güzel → Avni Akyol |
| Bayındırlık ve İskan Bakanı | Safa Giray → Cengiz Altınkaya |
| Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı | Halil Şıvgın → Nihat Kitapçı → Bülent Akarcalı |
| Ulaştırma Bakanı | Ekrem Pakdemirli → Cengiz Tuncer |
| Tarım, Orman ve Köy İşleri Bakanı | Hüsnü Doğan → Lütfullah Kayalar |
| Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı | İmren Aykut |
| Sanayi ve Ticaret Bakanı | Şükrü Yürür |
| Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı | Fahrettin Kurt |
| Kültür Bakanı | Namık Kemal Zeybek → Tınaz Titiz |
| Turizm Bakanı | İlhan Aküzüm |
| Kültür ve Turizm Bakanı | Tınaz Titiz |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb12101838r (data)
* GND: 118882031
* ISNI: 0000 0001 1431 8456
* LCCN: n86008242
* NKC: mzk2014814613
* NLI: 987007597712805171
* NTA: 075236281
* SUDOC: 029378907
* TDVİA: ozal-turgut
* VIAF: 74263916
* WorldCat: lccn-n86008242

 |