Yazılım, işlemci tarafından yürütülmek üzere programlanmış dijital bilgisayarların belleğinde saklanan bir dizi programlanmış talimattır. Yazılım insanlık tarihinde yeni bir gelişmedir ve Bilişim Çağının temelini oluşturur.

Ada Lovelace'in 19. yüzyılda Charles Babbage'ın Analitik Motoru için hazırladığı programlar genellikle disiplinin kurucusu olarak kabul edilir. Ancak Lovelace ve Babbage'nin zamanının teknolojisinin bilgisayarını yapmak için yetersiz kalması nedeniyle matematikçinin çabaları yalnızca teorik olarak kaldı. Alan Turing, 1935 yılında yazılım için bir teori geliştiren ilk kişi olarak kabul edilir ve bu teori, bilgisayar bilimi ve yazılım mühendisliği olmak üzere iki akademik alanın oluşmasına yol açar.

1940'ların sonlarında, ilk depolanmış programlı dijital bilgisayarlara yönelik ilk nesil yazılımın talimatları, genellikle ana bilgisayar bilgisayarları için yazılan, doğrudan ikili kodla yazılmıştı. Daha sonra, ev bilgisayarının ilerlemesinin yanı sıra modern programlama dillerinin geliştirilmesi, montaj dilinden başlayarak ve işlevsel programlama ve nesne yönelimli programlama paradigmalarıyla devam ederek mevcut yazılımların kapsamını ve kapsamını büyük ölçüde genişletecektir.

Depolanan programlı dijital bilgisayarlardan önce
-------------------------------------------------

### Bilgisayar biliminin kökenleri

Bir kavram olarak hesaplamanın kökeni abaküs, Antikythera mekanizması, usturlaplar, Mekanik Astronomik saatler ve Mekanik Hesap Makineleri gibi cihazlarla çok eskilere dayanmaktadır. Antikythera mekanizması oldukça karmaşık bir antik mekanik Astronomik cihazın örneğidir.

Ancak bu cihazlar tamamen donanımdan oluşuyordu ve herhangi bir yazılıma sahip değillerdi; bilgi işlem güçleri doğrudan kendi özel biçimlerine ve mühendisliklerine bağlıydı.

Yazılım, genel amaçlı bir işlemci kavramının (şu anda Turing makinesi olarak tanımlanan) yanı sıra, programları içeren yeniden kullanılabilir rutinler ve matematiksel işlevlerin ayrı ayrı saklanabileceği, başlatılabileceği ve durdurulabileceği ve yalnızca insanlık tarihinde yakın zamanda ortaya çıktığı bilgisayar belleğini gerektirir.

Bilinen ilk bilgisayar algoritması 19. yüzyılda Ada Lovelace tarafından Analitik Motor için, Luigi Menabrea'nın Bernoulli sayıları üzerine çalışmasını makine eğitimi için tercüme etmek üzere yazılmıştır.   Ancak bu yalnızca teorik olarak kaldı; bu iki matematikçinin yaşamı boyunca mühendisliğin Analitik Motoru oluşturmak için daha düşük düzeyde olması yetersiz kaldı[*kaynak belirtilmeli*].

İlk modern yazılım teorisi Alan Turing tarafından 1935 tarihli *Entscheidungsproblem (karar problemi) uygulamasıyla Hesaplanabilir sayılar adlı* makalesinde ortaya atıldı.

Bu, sonuçta hem yazılımı hem de yazılımın yaratılmasını inceleyen bilgisayar bilimi ve yazılım mühendisliği gibi ikiz akademik alanların yaratılmasına yol açtı. Bilgisayar bilimi daha teoriktir (Turing'in makalesi bilgisayar biliminin bir örneğidir), oysa yazılım mühendisliği daha pratik konulara odaklanır.

Ancak 1946'dan önce, şimdi anladığımız şekliyle yazılım – saklanan program dijital bilgisayarların hafızasında saklanan programlar – henüz mevcut değildi. İlk elektronik bilgi işlem cihazları, onları "yeniden programlamak" için yeniden kablolandı. İlk elektronik bilgisayarlardan biri olan ENIAC, büyük ölçüde daha önce insan bilgisayarı olarak çalışan kadınlar tarafından programlandı.   Mühendisler programcılara ENIAC kablolarının planlarını veriyor ve onlardan makineyi nasıl programlayacaklarını bulmalarını bekliyorlardı.  Programcı olarak çalışan kadınlar, gösteriler için bağlantı panellerini birbirine bağlayarak ENIAC'ı ilk halka açık tanıtım için hazırladılar.    Kathleen Booth, 1950 yılında Birkbeck Koleji'nde üzerinde çalıştığı bilgisayarların programlanmasını kolaylaştırmak için Assembly Dilini geliştirdi.

Grace Hopper ve UNIVAC
Grace Hopper, Harvard Mark I'in ilk programcılarından biri olarak çalıştı.  Daha sonra bilgisayar için 500 sayfalık bir kılavuz hazırladı.  Hopper, Mark II'de arızaya neden olan bir güve (bug) bulduğunda çoğu zaman yanlışlıkla "hata" (bug) ve "hata ayıklama"(debugging) terimlerini icat ettiğine inanılır;  ancak bu terim aslında güveyi bulduğunda zaten kullanılıyordu.  Hopper ilk derleyiciyi geliştirdi ve fikrini 1950'lerde Mark bilgisayarları üzerinde çalışmaktan UNIVAC üzerinde çalışmaya taşıdı.  Hopper ayrıca UNIVAC'ı programlamak için FLOW-MATIC programlama dilini geliştirdi.  Yine UNIVAC'ta çalışan Frances E. Holberton bir kod geliştirdi , C-10, programcıların klavye girişlerini kullanmasına izin verdi ve 1951'de Sıralama-Birleştirme Oluşturucuyu yarattı.   Adele Mildred Koss ve Hopper da bir rapor oluşturucunun öncüsünü yarattılar.

Bilgisayar yazılımının ilk günleri (1948–1979)
----------------------------------------------

Claude Shannon (1916–2001), "Bir Matematiksel İletişim Teorisi"(A Mathematical Theory of Communication) adlı makalesinde, bir bilgisayarı programlamak için ikili mantığın nasıl uygulanabileceğine dair bir taslak sundu. Daha sonra ilk bilgisayar programcıları, bilgisayarlara çeşitli görevleri yerine getirme talimatı vermek için ikili kod kullandılar. Ancak süreç oldukça zorluydu. Bilgisayar programcıları, bilgisayara ne tür verileri saklaması gerektiğini söylemek için uzun ikili kod dizileri sağlamak zorundaydı. Kod ve verilerin, anahtarların kaydırılması veya kartlarda önceden tanımlanmış konumlara delikler açılması ve bu delikli kartların bir bilgisayara yüklenmesi gibi çeşitli sıkıcı mekanizmalar kullanılarak bilgisayarlara yüklenmesi gerekiyordu. Bu tür yöntemlerde eğer bir hata yapılırsa tüm programın baştan yüklenmesi gerekebilir.

Program depolanan bir bilgisayarın elektronik hafızasında bir yazılım parçasını tuttuğu ve bunu başarılı bir şekilde çalıştırdığı ilk sefer, 21 Haziran 1948'de Manchester Üniversitesi'nde Manchester Baby bilgisayarında saat 11:00'dı. Tom Kilburn tarafından yazılmıştır ve 2^18 = 262,144 tam sayısının en yüksek faktörünü hesaplamıştır. Büyük bir deneme böleni ile başlayarak 262.144 sayısını tekrarlı çıkarma işlemiyle böldü ve kalanın sıfır olup olmadığını kontrol etti. Değilse, deneme bölenini bir azalttı ve işlemi tekrarladı. Google, Manchester Baby'yi "yazılımın doğuşu" olarak kutlayan bir anma töreni yayınladı.

FORTRAN, 1950'lerde IBM'de John Backus liderliğindeki bir ekip tarafından geliştirildi. İlk derleyici 1957'de piyasaya sürüldü. Dil, bilimsel ve teknik hesaplamalar için o kadar popüler oldu ki, 1963 yılına gelindiğinde tüm büyük üreticiler bilgisayarları için FORTRAN'ı uygulamaya koydu veya duyurdu.

COBOL ilk kez 1959'da Mary K. Hawes'in işletmeler arasında paylaşılacak bir bilgisayar dilinin nasıl oluşturulacağını tartışmak üzere (Grace Hopper'ın da dahil olduğu) bir toplantı düzenlediğinde ortaya çıktı.  Hopper'ın COBOL ile yaptığı yenilik, programlama yazmanın yeni bir sembolik yolunu geliştirmekti.  Programlaması kendi kendini belgeliyordu.  Betty Holberton,  yılında Devlet Matbaasına sunulan dilin düzenlenmesine yardımcı oldu. FORMAC, 1960'lı yıllarda Jean E. Sammet tarafından geliştirildi.  *Programlama Dilleri: Tarih ve Temeller (Programming Languages: History and Fundamentals)* (1969) adlı kitabı etkili bir metin haline geldi.  

### Apollo Projesi

Ana madde: Apollo Guidance Computer
Margaret Hamilton, kendisinin ve ekibinin Apollo görevi bilgisayarları için yazdığı bir kod yığınının yanında.
Apollon'un Ay Görevi, iniş modüllerindeki bilgisayarları programlayacak yazılıma dayanıyordu. Bilgisayarlar "Basic" adı verilen bir dille programlandı (Dartmouth'ta aynı dönemde geliştirilen BASIC programlama diliyle hiçbir ilişkisi yoktur).  Yazılımın ayrıca bir dizi rutinden oluşan bir yorumlayıcısı ve hangi programların ne zaman çalıştırılacağını belirleyen bir yönetici (günümüz işletim sistemi gibi) vardı.  Her ikisi de Hal Laning tarafından tasarlandı.  Daha önce ABD SAGE hava savunma sistemi üzerinde çalışırken yazılım güvenilirliği sorunlarıyla ilgilenen Margaret Hamilton da Apollo yazılım ekibinin bir parçasıydı. Hamilton, Apollo bilgisayarlarının yerleşik uçuş yazılımından sorumluydu. Hamilton, yazılım operasyonlarının sadece makinenin bir parçası olmadığını, aynı zamanda yazılımı çalıştıran insanlarla da karmaşık bir şekilde ilgili olduğunu düşünüyordu.  Hamilton ayrıca NASA'da çalışırken "yazılım mühendisliği" terimini de icat etti.

Apollo görevlerindeki bilgisayarların gerçek "yazılımı", manyetik çekirdeklerden geçirilen tellerden oluşuyordu.  Telin manyetik çekirdekten geçtiği yer "1"i, telin çekirdeğin etrafından dolaştığı yer ise "0"ı temsil ediyordu.  Her çekirdek 64 bit bilgi depoladı.  Hamilton ve diğerleri, yazılımı delikli kartlara delikler açarak oluşturacaklardı; bunlar daha sonra yazılımın simüle edilebileceği bir Honeywell ana bilgisayarında işlenecekti. Kod "sağlam" olduğunda, "Küçük Yaşlı Hanımlar" olarak bilinen kadınların teller üzerinde çalıştığı Raytheon'daki manyetik çekirdeklere dokunmak üzere gönderildi. Programın kendisi "yok edilemezdi" ve Apollo 12'nin başına gelen yıldırım çarpmalarına bile dayanabiliyordu.  Bilgisayarların kablo bağlantılarının yapılması birkaç hafta sürdü ve bu süre zarfında yazılım geliştirme dondu. 

Hamilton, programlamayı test etmek için simülatörleri kullanırken, kodun kullanımı sırasında insan hataları yapıldığında tehlikeli hatalar üretebileceğinin yollarını keşfetti. NASA, astronotların eğitimleri nedeniyle hata yapmayacağına inanıyordu.  Hamilton'un sistem çökmesine yol açacak hataları önlemek için kod programlamasına izin verilmedi, bu nedenle program belgelerine koda açıklama ekledi. Hata kontrol kodu ekleme fikirleri "aşırı" olduğu gerekçesiyle reddedildi. Bununla birlikte, Hamilton'ın tam olarak olacağını tahmin ettiği şey, Apollo 8 uçuşunda gerçekleşti; insan hatası, bilgisayarın tüm navigasyon verilerini silmesine neden oldu.

### Yazılımın donanımla paketlenmesi ve yasal sorunları

Daha sonra yazılım, Data General, Digital Equipment ve IBM gibi orijinal ekipman üreticileri (OEM'ler) tarafından donanımla birlikte *paketlenerek* birden fazla müşteriye satıldı. Bir müşteri, o zamanlar piyasadaki en küçük bilgisayar olan bir mini bilgisayar satın aldığında, bilgisayar önceden yüklenmiş yazılımla birlikte gelmiyordu, ancak OEM tarafından istihdam edilen mühendisler tarafından kurulması gerekiyordu.[ *<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2013)">kaynak belirtilmeli</span>* ]

Bu paket, 1969'da uygunsuz "bağlama" nedeniyle IBM'e dava açan ABD'li antitröst düzenleyicilerinin dikkatini çekti ve bunun bir antitröst ihlali olduğunu, yazılımını edinmek isteyen müşterilerin bunu yapmak için donanımını da satın alması veya kiralaması gerektiğini iddia etti. Ancak dava, ABD Adalet Bakanlığı tarafından uzun yıllar süren yıpratmanın ardından "haksız" olduğu sonucuna varılarak düşürüldü.

Data General aynı zamanda paketlemeyle ilgili yasal sorunlarla da karşılaştı – ancak bu durumda bu, olası bir rakibin açtığı hukuk davasından kaynaklanıyordu. Data General, Data General Nova'yı tanıttığında Digidyne adlı bir şirket, RDOS işletim sistemini kendi donanım klonunda kullanmak istiyordu. Data General, yazılımlarının lisansını vermeyi reddetti ve "paketleme haklarını" talep etti. ABD Yüksek Mahkemesi, 1985 yılında 9. devre temyiz mahkemesi kararının davaya bakılmasına izin vererek *Digidyne v. Data General* adında bir emsal oluşturdu ve Data General, lisansın yalnızca DG donanımının yasa dışı bağlama düzenlemesi ile sınırlandırılmasına karar verildiği için sonunda işletim sistemini lisanslamak zorunda kaldı. Bölge Mahkemesi, "hiçbir makul jüri üyesinin, çok daha büyük rakiplerin bulunduğu bu büyük ve dinamik pazarda, Data General'ın "yasadışı bir bağlantı düzenlemesi yoluyla ticareti kısıtlama pazar gücüne sahip olduğunu" tespit etmesine rağmen işletme Temyizde sistemin donanıma *yönelik* olarak yasa dışı olduğuna hükmedildi.

2008 yılında Psystar Corporation'a, OS X'in önceden yüklendiği yetkisiz Macintosh klonlarını dağıttığı için Apple Inc. tarafından dava açıldı ve karşı dava açıldı. Karşı davadaki argümanlardan biri - Data General davasına atıfta bulunarak - Apple'ın, işletim sistemini yasa dışı bir şekilde Apple bilgisayarlara bağlayarak OS X uyumlu bilgisayarlar pazarında hakimiyet kurmasıydı. Bölge Mahkemesi Hakimi William Alsup, Bölge Mahkemesinin 20 yıl önce Data General davasında verdiği karara göre, ilgili pazarın yalnızca tek bir işletim sistemi (Mac OS) değil, Mac OS *dahil* *tüm* PC işletim sistemleri olduğunu söyleyerek bu iddiayı reddetti. ve Mac OS'nin bu daha geniş pazarda hakim bir konuma sahip olmadığını belirtti. Alsup'un kararında ayrıca, telif hakkıyla korunan ürünlerin bağlanmasının her zaman yasa dışı olduğuna ilişkin şaşırtıcı Data General emsalinin , Illinois Tool Works Inc. - Independent Ink, Inc. davasındaki karar tarafından "örtük olarak reddedildiği" de belirtildi.

### Paketlenmiş yazılım (1960'ların sonlarından günümüze)

Bağımsız olarak paketlenmiş yazılımlar (ne bireysel bir müşteri için "tek seferlik" olarak üretilen ne de bilgisayar donanımıyla "paketlenmiş" yazılımlar) üreten bir endüstri, 1960'ların sonlarında gelişmeye başladı.

### Unix (1970'ler – günümüz)

Ana madde: History of Unix
Unix, popüler ve çok etkili hale gelen ve bugün hala var olan ilk işletim sistemiydi. Günümüzde Unix'in en popüler çeşidi macOS'tur (daha önce OS X ve Mac OS X olarak adlandırılıyordu), Linux ise Unix ile yakından ilişkilidir.

### Mikrobilgisayarların yükselişi

Ocak 1975'te MITS, Altair 8800 mikrobilgisayar kitini posta siparişi ile satmaya başladı. Microsoft, aynı yılın sonlarında ilk ürünü Altair BASIC'i piyasaya sürdü ve amatörler bu kitler üzerinde çalışacak programlar geliştirmeye başladı. Tiny BASIC, *Dr. Dobb's Journal'da* yazı tipi program olarak yayınlandı ve işbirliğiyle geliştirildi.

Örneğin 1976'da Peter R. Jennings, MOS Technology'nin KIM-1 kiti için kendi *Microchess* programını yarattı ancak bu program bir teyp sürücüsüyle gelmediğinden, kaynak kodunu küçük bir kitapçık halinde postayla sipariş müşterilerine gönderiyordu ve tüm programı elle yazmaları gerekecekti. 1978'de Kathe ve Dan Spracklen *Sargon (satranç)* programlarının kaynağını bir bilgisayar dergisinde yayınladılar. Jennings daha sonra kağıt bant ve sonunda üzerinde programın bulunduğu kompakt kasetler satmaya başladı.

Bir bilgisayar dergisinden kaynak kodunu yazmak zahmetli ve yavaş bir süreçti ve tek bir yanlış yazılmış – ya da daha kötüsü, yanlış basılmış – karakter programı çalışmaz hale getirebilirdi, ancak insanlar yine de bunu yapıyordu. (Teorik olarak listeleri elle yazıya dökmek yerine taramak için kullanılabilecek optik karakter tanıma teknolojisi henüz geniş kullanımda değildi.)

1980'lerde ticari yazılım dağıtımı için kartuşların ve kasetlerin yaygınlaşmasına rağmen, ücretsiz programlar (programlama tekniklerini öğretmek amacıyla basit eğitim programları gibi) hâlâ sıklıkla basılıyordu çünkü kasetleri dergilere yapıştırmaktan daha ucuzdu.

Bununla birlikte, sonunda dört faktörün birleşimi, bilgisayar dergilerindeki tüm programların tam kaynak kodu listelerinin basılması uygulamasına son verdi:

* programlar çok büyük olmaya başladı
* Disketler yazılım dağıtmak için kullanılmaya başlandı ve daha sonra fiyatları düştü
* sıradan insanlar bilgisayar kullanmaya başladı – ve bir programı çalıştırmanın basit bir yolunu istiyordu
* bilgisayar dergileri, üzerinde yazılımın ücretsiz veya deneme sürümlerinin bulunduğu kasetler veya disketler içermeye başladı

Çok hızlı bir şekilde ticari yazılımlar korsanlaşmaya başladı ve ticari yazılım üreticileri bu durumdan oldukça rahatsız oldu. Microsoft'un kurucu ortağı Bill Gates, 1976'daki ünlü <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Open\_Letter\_to\_Hobbyists" rel="mw:ExtLink" title="Open Letter to Hobbyists" class="mw-redirect cx-link" data-linkid="402">Open Letter to Hobbyists</a> adlı açık mektubuyla yazılım korsanlığına karşı ilk ahlakçılardan biriydi

1980'ler – günümüz
------------------

Mikrobilgisayardan önce, başarılı bir yazılım programı genellikle her biri 50.000-60.000 ABD dolarından 1.000 adede kadar satılıyordu. 1980'lerin ortalarına gelindiğinde, kişisel bilgisayar yazılımlarının her biri 50-700 dolara binlerce kopya satıldı. Microsoft, MicroPro ve Lotus Development gibi şirketlerin yıllık satışları on milyonlarca dolardı. Benzer şekilde, zaten başarılı olan ürünlerin yerelleştirilmiş versiyonlarıyla Avrupa pazarına da hakim oldular.

Bilgi işlem tarihinde çok önemli bir an, 1980'lerde IBM çalışanı Philip Don Estridge tarafından yayınlanan IBM PC spesifikasyonlarının yayınlanmasıydı; bu, PC'nin dünya çapındaki masaüstü ve daha sonra dizüstü bilgisayar pazarlarında hızla hakim olmasına yol açtı. – günümüze kadar devam eden bir hakimiyettir. Microsoft, PC için ilk işletim sistemini ( MS-DOS) geliştirmek üzere IBM ile başarılı bir şekilde pazarlık yaparak, MS-DOS ve onun eklenti-ardılı olan Microsoft Windows halefinin başarısı aracılığıyla, sonraki yıllarda PC'nin başarısından büyük kazanç elde etti.. Müzakereyi kazanmak Microsoft'un tarihinde çok önemli bir andı.

### Özgür ve açık kaynaklı yazılım

Ana madde: History of free and open-source software
### Son gelişmeler

#### Uygulama mağazaları

Ana madde: App store
Mobil cihazlara (cep telefonları ve tabletler) yönelik uygulamalara son yıllarda "uygulamalar" (app) adı verilmektedir. Apple, iPhone ve iPad uygulama satışlarını App Store aracılığıyla aktarmayı ve dolayısıyla her iki uygulamayı da incelemeyi ve satılan her ücretli uygulamadan pay almayı seçti. Apple, uygulama mağazasını atlatmak için kullanılabilecek uygulamalara (örn. Java veya Flash sanal makineleri gibi sanal makineler) izin vermez.

Android platformu ise bunun aksine birden fazla uygulama mağazasına sahiptir ve kullanıcılar genellikle hangisini kullanacaklarını seçebilirler (her ne kadar Google Play uyumlu veya root erişimli bir cihaz gerektirse de).

Bu hamle, GNOME Software (Linux için), Mac App Store (macOS için) ve Windows Mağazası (Windows için) içeren masaüstü işletim sistemleri için kopyalandı. Bu platformların tümü, her zaman olduğu gibi, münhasır değildir: Uygulamaların uygulama mağazasının dışından ve aslında diğer uygulama mağazalarından yüklenmesine olanak tanırlar.

Özellikle iPhone ve aynı zamanda Android için uygulamaların popülaritesindeki büyük artış, bazı umutlu programcıların zengin olma umuduyla uygulamalar oluşturmaya önemli miktarda zaman ayırmasıyla bir tür "altına hücuma" yol açtı. Gerçek altına hücumda olduğu gibi bu umutlu girişimcilerin hepsi başarılı olmadı.

Yazılım geliştirmenin resmileştirilmesi
---------------------------------------

Bilgisayar bilimlerinde müfredatın geliştirilmesi, yazılım geliştirmede gelişmelere yol açmıştır. Bu müfredatın bileşenleri şunları içerir:

1. Yapılandırılmış ve Nesneye Yönelik programlama
2. Veri yapıları
3. Algoritmaların Analizi
4. Biçimsel diller  ve derleyici yapısı
5. Bilgisayar Grafik Algoritmaları
6. Sıralama ve Arama
7. Sayısal Yöntemler, Optimizasyon ve İstatistik
8. Yapay Zeka  ve Makine Öğrenimi

Yazılım donanımı nasıl etkiledi?
--------------------------------

Giderek daha fazla program aygıt yazılımı alanına girdikçe ve donanımın kendisi Moore yasasının öngördüğü gibi daha küçük, daha ucuz ve daha hızlı hale geldikçe, ilk olarak yazılım tarafından gerçekleştirilen artan sayıda bilgi işlem işlevsellik türü, donanımın saflarına katıldı. örneğin grafik işlem birimleriyle. (Ancak bazen maliyet veya diğer nedenlerden dolayı değişiklik ters yönde olmuştur; örneğin softmodemler ve mikrokodlarda olduğu gibi.)

Günümüzde çoğu donanım şirketinin maaş bordrosunda donanım tasarımcılarından daha fazla yazılım programcısı var, çünkü yazılım araçları baskılı devre kartı (PCB) mühendislerinin birçok görevini otomatik hale getirmiştir.

Bilgisayar yazılımı ve programlama dili zaman çizelgesi
-------------------------------------------------------

Aşağıdaki tablolar, bilgisayar yazılımının birçok farklı yönünün yıldan yıla gelişimini içermektedir:

1. Yüksek seviyeli diller
2. 
3. İşletim sistemleri
4. 
5. Ağ yazılımı ve uygulamaları
6. 
7. Bilgisayar grafik donanımı, algoritmaları ve uygulamaları
8. 
9. Hesap tablosu
10. 
11. Kelime işlemci
12. 
13. Bilgisayar destekli tasarım

### 1971–1974

|  | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Programlama dili** | CDL<br /> KRL<br /> SUE | C<br /> INTERCAL<br /> PL/M<br /> Prolog<br /> Smalltalk<br /> SQL | COMAL<br /> LIS<br /> ML<br /> Speakeasy-3 | BASIC FOUR<br /> CLU<br /> GRASS<br /> PROSE |
| **İşletim sistemi** | DEC RSTS-11 | Veri Genel<br /> RDOS | Soviet ALGOL 68 | DEC DOS-11 |
| **Bilgisayar ağı** |  | Wozniak'ın Mavi kutusu | Bob Metcalfe gelişiyor<br /> ethernet |  |
| **Bilgisayar grafiği** |  | Newell ve Sancha görünür durumda<br id="mwAhQ"><br><br><br><br /> yüzey algoritması |  | Catmull ve Straber<br id="mwAhg"><br><br><br><br /> z-tampon geliştir |
| **CAD/CAM** | MCS kuruldu | ADAM | Auto-Draft | Tektronix 4014 |

### 1975–1978

|  | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Programlama Dili** | ABC<br /> Altair BASIC<br /> CS-4<br /> Modula<br /> Scheme | Mesa<br /> Plus<br /> Ratfor<br /> S<br /> SAM76<br /> SAS<br /> Smalltalk -76 | Blue<br /> Bourne Shell<br /> Commodore BASIC<br /> FP<br /> Icon<br /> IDL<br /> Red<br /> Standart MUMPS<br /> Yellow<br /> IDL | C shell<br /> HAL/S<br /> MATLAB<br /> RPG III<br /> SMALL<br /> VisiCalc<br /> SQL |
| **İşletim sistemi** | CP/M | Cambridge CAP | 1BSD | 2BSD<br /> AppleDOS |
| **Bilgisayar ağı** | Telenet paketi<br /> anahtarlama |  |  |  |
| **Bilgisayar grafiği** | EDS kuruldu |  | Kenar yumuşatma |  |
| **Kelime işlemci** |  | ElectricPencil |  | AppleWriter |
| **CAD/CAM** | Katı modelleme | McDonnell Douglas<br /> Unigraphics'i satın aldı | CATIA'nın öncüsü | Raster grafik ekranı |

### 1979–1982

|  | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Programlama dili** | AWK<br /> Icon<br /> Modula-2<br /> REXX<br /> Vulcan dBase -II | Ada 80<br /> C with classes<br /> CBASIC | BBC BASIC<br /> IBM BASICA | Draco<br /> PostScript<br /> Speakeasy -IV |
| **İşletim sistemi** | AtariDOS | 86-DOS | MSDOS 1<br /> Acorn MOS | Commodore DOS |
| **Bilgisayar ağı** | Usenet | TCP/IP |  |  |
| **Bilgisayar grafiği** |  |  |  | Silikon Grafikler<br /> kurulan |
| **Kelime** **işlemci** | Kelime yıldızı | KelimeMükemmel<br /> DG Mini için | Banka Caddesi<br /> AppleWriter II | WordStar 3.0<br /> DOS için WordPerfect |
| **E-tablo** | VisiCalc |  | Nilüfer 1-2-3 |  |
| **CAD/CAM** | IGES | VersaCAD | Dassault Sistemleri | Autodesk kuruldu |

### 1983–1986

|  | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Programlama dili** | ABAPAda 83 C++GW-BASICKorn ShellObjective-CoccamTrue BASICTurbo Pascal | CLIPPERCommon Lisp Good Old MAD (GOM)OPLRedcodeRPLStandard MLMatlabFramework FRED | ParadoxQuickBASICFramework II FRED | CorVisionEiffelGFA BASICInformix-4GLLabVIEWMirandaObject PascalPROMAL |
| **İşletim sistemi** | MS-DOS 2Lisa OfficeSunOS 1 | MS-DOS 3System Software | Windows 1.0Atari TOSAmigaOS | AIX 1 |
| **Bilgisayar ağı** | ARPANET splits off MILNET | Novell NetWareResearch In Motion founded | NSFNET connects5 Supercomputers |  |
| **Bilgisayar grafiği** |  |  | ATI founded | Intel 82786coprocessor |
| **Kelime işlemci** | Word 1 for DOS | Word 1 for Mac | WordPerfect 4.2for DOS |  |
| **Hesap tablosu** |  |  | Excel for Mac |  |
| **CAD/CAM** | Autodesk releasesAutoCAD 1.2,1.3,1.4 | AutoCAD 2 | Bentley SystemsParametric Technology | AutoLISP |

### 1987–1990

|  | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Programlama dili** | Ada ISO 8652CleanErlangHyperTalkMathematicaOberonoccam 2PerlSelfTurbo Basic | A+Hamilton C shellObject REXXOctaveRPG/400SPARKSTOS BASICTclMathematicaFramework III FRED | BashLPCModula-3PowerBASICTurbo Pascal OOPVisSimFL | AMOS BASICAMPLEuLispHaskellJObject OberonZ Shell |
| **İşletim sistemi** | Windows 2.0 | MS-DOS 4Windows 2.1xOS/2A/UX | EPCO | Windows 3.0 |
| **Bilgisayar ağı** |  | Morris worm | World Wide Webbaşladı | HTML |
| **Bilgisayar grafiği** | JPEG ve GIF | Pixar's *Tin Toy*wins Oscar | AutoDesk 3D Studio |  |
| **Kelime işlemci** | Microsoft Works for DOS | *PC Magazine* Reviews55 Packages | WordPerfect 5.1Word for Windows | Microsoft Office for Windows |
| **Hesap tablosu** | Excel for Windows | Quattro Pro |  |  |
| **CAD/CAM** | Deneba,Canvas XveAutoCAD 9'u yayınladı | CATIA 3AutoCAD 10 | Parametric T-Flex | Visionary Design Systems,AutoCAD 11 veACIS 1'i kurdu |

### 1991–1994

|  | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Programlama dili** | GNU-E<br /> Oberon-2<br /> Oz<br /> Q<br /> Visual Basic<br /> Python<br /> Framework IV FRED | Turbo Pascal<br /> Dylan | Ruby<br /> AppleScript<br /> Brainfuck<br /> K<br /> Lua<br /> NewtonScript<br /> R<br /> Transcript<br /> Self<br /> ZPL | CLOS<br /> ANS Forth<br /> ANSI Common Lisp<br /> Claire<br /> Pike<br /> RAPID |
| **İşletim sistemi** | MSDOS 5<br /> Linux | Windows 3.1x<br /> 386BSD | MSDOS 6<br /> Newton OS<br /> Solaris | AIX4.0, 4.1 |
| **Bilgisayar ağı** |  | Mosaic Web tarayıcısı | NetWare 4 | Netscape Navigator |
| **Bilgisayar grafiği** |  | OpenGL | Nvidia kuruldu |  |
| **Kelime işlemci** | Microsoft Works |  |  | Novell, WordPerfect'i satın aldı |
| **CAD/CAM** | EDS<br /> Unigraphics'i satın aldı | CADAM ve CATIA<br /> birleşmeye başladı | AutoCAD12 | Basit Vektör<br /> Format |

### 1995–1998

|  | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Programlama dili** | Ada 95ColdFusionDelphiJavaJavaScriptLiveScriptPHPRuby | CurlLassoNetRexxOCamlPerl Data LanguageWebDNA | Component PascalEECMAScriptF-ScriptISLISPPicoREBOLSqueak SmalltalkTeaRebol | M2001Open Source ErlangPiktPureBasicREALbasicStandard C++UnrealScript |
| **İşletim sistemi** | Windows 95Digital UNIX | Windows NT 4.0Palm OS | InfernoMac OS 7.6Mac OS 8 | Windows 98Solaris 7 64-bit |
| **Bilgisayar ağı** | Google için araştırma teklifi verildi. | Mosaic web tarayıcısıInter@ctive Pager | NetWare 4 | Netscape Navigator |
| **Bilgisayar grafiği** | Pixar,*Toy Story'den sonra* halka arz edildi | 3Dfx Voodoo | ATI Rage Pro | Voodoo Banshee |
| **Kelime işlemci** | Word 95 for Windows | Corel Novell'den WordPerfect'i satın alır. |  |  |
| **CAD/CAM** | MicroStation Advancedsolid modeling | Canvas 5 | ISO 13567AutoCAD 14 | Dassault Systems,Matra Datavision products'u satın aldı |

### 1999–2002

|  | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Programlama dili** | D<br /> GameMaker Language<br /> Harbour<br /> XSLT | ActionScript<br /> C#<br /> Ferite<br /> Join Java<br /> Joy<br /> XL<br /> Visual Basic. NET | AspectJ<br /> GDScript<br /> Processing<br /> RPG IV | Gosu<br /> Io |
| **İşletim sistemi** | Mac OS X Server 1.0<br /> MacOS 9 | Windows 2000<br /> Windows ME<br /> Mac OS X Public Beta | v10.0 Cheetah<br /> v10.1 Puma<br /> Windows XP | Windows XP 64-bit Edition<br /> 10.2 Jaguar |
| **Bilgisayar ağı** | BlackBerry 850 |  | NetWare 4 | Netscape Navigator |
| **Bilgisayar grafiği** | S3 Savage 4<br /> Geforce 256 | Radeon DDR ( R100 ) | Nvidia Kyro II<br /> GeForce3 |  |
| **Kelime işlemci** | Sun, Star Division'ı satın aldı |  |  |  |
| **CAD/CAM** | Pro/Engineer 2000 | AutoCAD 2000 | EDS, SDRC'yi satın aldı | Unigrafik NX<br /> Autodesk Revit'i satın aldı |

### 2003–2006

|  | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Programlama dili** | Factor<br /> Nemerle<br /> Scala<br /> Squirrel | Alma-0<br /> Boo<br /> FreeBASIC<br /> Groovy<br /> Little b<br /> Subtext | Ada 2005<br /> F#<br /> Seed7 | Cobra<br /> Links<br /> OptimJ<br /> Windows PowerShell |
| **İşletim sistemi** | v10.3 Panther<br /> Red Hat<br /> Enterprise Linux<br /> Windows Server 2003 |  | v10.4 Tiger<br /> Ubuntu 5<br /> Windows XP Professional x64 Edition |  |
| **Bilgisayar ağı** | 802.11g<br /> Apple Safari | Gmail<br /> Facebook kuruldu<br /> Mozilla Firefox |  | BlackBerry Pearl 8100 |

### 2007–2010

|  | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Programlama dili** | Clojure<br /> Fantom<br /> Fortress<br /> LOLCODE<br /> Oberon-07<br /> Vala | Genie<br /> Pure | CoffeeScript<br /> Go<br /> Idris<br /> Parasail | Chapel<br /> RPG Open Access<br /> Rust |
| **İşletim sistemi** | Windows Vista<br /> v10.5 Leopard<br /> | Android | Windows 7<br /> v10.6 Snow Leopard<br /> Android 1.5 "Cupcake"<br /> Android 1.6 "Donut"<br /> Android 2.0–2.1 "Eclair" | Android 2.2 "Froyo"<br /> Android 2.3 "Gingerbread" |
| **Bilgisayar ağı** |  | Google Chrome<br /> Chromium | Wi-Fi 802.11n |  |
| **Bilgisayar grafiği** |  | *Assassin's Creed* | *Yukarı* Cloth Simulation | *Avatar* <br /> "En iyi görüntü"'yü kazanır. |
| **Kelime işlemci** |  | Oracle, Sun'dan OpenOffice'i satın aldı. | Oracle, OpenOffice'i Apache Yazılım Vakfı'na devretti.<br /> |  |
| **CAD/CAM** | Siemens, UGS'yi satın aldı |  |  |  |

### 2011–2014

|  | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Programlama dili** | Dart | Ada 2012<br /> Elixir<br /> Julia<br /> TypeScript
CryEngine#CryEngine 3 ( BeamNG.drive ) | Xojo | Hack<br /> Swift |
| **İşletim sistemi** | v10.7 Lion<br /> Android 3.x "Honeycomb"<br /> Android 4.0 "Ice Cream Sandwich" | Windows 8<br /> v10.8 Mountain Lion<br /> Android 4.1.x–4.2.x "Jelly Bean" | v10.9 Mavericks<br /> Windows 8.1<br /> Android 4.3 "Jelly Bean"<br /> Android 4.4 "KitKat" | v10.10 Yosemite<br /> Android 5.0 "Lolipop" |
| **Bilgisayar ağı** |  | 802.11ac |  |  |
| **Bilgisayar grafiği** | *Hugo* Oscar'ı kazandı<br /> Görsel efektler | CryEngine3 ve 3 boyutlu yumuşak vücut fiziği |  |  |

Ayrıca bakınız
--------------

* Adli bilişim mühendisliği
* Bilgi işlem donanımının tarihi
* İşletim sistemlerinin tarihi
* Yazılım mühendisliğinin tarihi
* Başarısız olan ve bütçeyi aşan özel yazılım projelerinin listesi
* Bilgisayar bilimindeki öncülerin listesi
* Bilişimde kadınlar
* Bilgisayarda kadınların zaman çizelgesi

Kaynakça
--------

### Kaynaklar

* Ceruzzi, Paul E. (1998). *History of Computing*. Cambridge, Massachusetts: MIT Press. ISBN 978-0-262-03255-1 – EBSCOhost vasıtasıyla.
* Evans, Claire L. (2018). *Broad Band: The Untold Story of the Women Who Made the Internet*. New York: Portfolio/Penguin. ISBN 978-0-7352-1175-9.
* Gürer, Denise (1995). "Pioneering Women in Computer Science" (PDF). *Communications of the ACM*. **38** (1): 45-54. doi:10.1145/204865.204875.
* Light, Jennifer S. (1999). "When Computers Were Women". *Technology and Culture*. **40** (3): 455-483. doi:10.1353/tech.1999.0128.
* Mindell, David A. (2008). *Digital Apollo: Human and Machine in Spaceflight*. Cambridge, Massachusetts: The MIT Press. ISBN 978-0-262-26668-0.
* Smith, Erika E. (2013). "Recognizing a Collective Inheritance through the History of Women in Computing". *CLCWeb: Comparative Literature and Culture*. **15** (1): 1-9. doi:10.7771/1481-4374.1972.  Tarih değerini gözden geçirin: `|erişimtarihi=` (yardım); `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)

Dış bağlantılar
---------------

* Wikimedia Commons'ta **History of software** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur


1. ↑  *Ancient Discoveries, Episode 11: Ancient Robots*, History Channel, 1 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 6 Eylül 2008
2. ↑  Freeth, Tony (2009). "Decoding an Ancient Computer: Greek Technology Tracked the Heavens". *Scientific American* (İngilizce). **301** (6): 76-83. doi:10.1038/scientificamerican1209-76. PMID 20058643. 10 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2022.
3. 1 2 3 4  Evans 2018.
4. ↑  Hally, Mike (2005). *Electronic brains/Stories from the dawn of the computer age*. Londra: British Broadcasting Corporation and Granta Books. s. 79. ISBN 1-86207-663-4.
5. 1 2 3 4  Light 1999.
6. ↑  Connolly, Cornelia; Hall, Tony; Lenaghan, Jim (10 Ocak 2018). "The women who led the way in computer programming". *RTE.ie* (İngilizce). 18 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2018.
7. 1 2 3  Smith 2013.
8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Gürer 1995.
9. 1 2  Ceruzzi 1998.
10. ↑  "Frances Holberton, Pioneer in Computer Languages, Dies". *The Courier-Journal* (İngilizce). 12 Aralık 2001. 26 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2018 – Newspapers.com vasıtasıyla.
11. ↑  Jean E. Sammet (1969). *Programming Languages: History and Fundamentals*, Prentice Hall, Englewood Cliffs, New Jersey.
12. ↑  R.W. Bemer (1969). *A politico-social history of Algol*, Annual Review in Automatic Programming, pp 151-237. Pergamon Press, Oxford.
13. ↑  "Computer Authority to Speak Here". *The Times* (İngilizce). 9 Nisan 1972. Erişim tarihi: 13 Ekim 2018 – Newspapers.com vasıtasıyla.
14. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Harvey IV, Harry Gould (13 Ekim 2015). "Her Code Got Humans on the Moon—And Invented Software Itself". *WIRED* (İngilizce). 27 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2018.
15. ↑  "The Lines of Code That Changed Everything; Apollo 11, the JPEG, the first pop-up ad, and 33 other bits of software that have transformed our world". *Slate*. 14 Ekim 2019. 17 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2019.
16. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Mindell 2008.
17. ↑  "Margaret Hamilton". *Computer History Museum* (İngilizce). 5 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2018.
18. ↑  "Meet Margaret Hamilton, the scientist who gave us "software engineering"". *IEEE Software Magazine | IEEE Computer Society* (İngilizce). 8 Haziran 2018. 24 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2018.
19. ↑  G. David Garson (January 2006). *Public Information Technology and E-governance: Managing the Virtual State*. Jones & Bartlett Learning. ss. 229-. ISBN 978-0-7637-3468-8.
20. ↑  Gary Myers (Nov 1985). "Tying Arrangements and the Computer Industry: Digidyne Corp. vs. Data General". *Duke Law Journal*. **1985** (5): 1027-1056. doi:10.2307/1372482. 22 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2024.
21. ↑  "Justice WHITE, with whom Justice BLACKMUN joins, dissenting". 17 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2024.
22. ↑  "Archived copy" (PDF). 1 Ocak 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Aralık 2016.
23. ↑  Ensmenger, Nathan (2010). *The Computer Boys Take Over*. s. 55. ISBN 978-0-262-05093-7.
24. ↑  Brad Lockwood (13 Ekim 2008). *Bill Gates: Profile of a Digital Entrepreneur: Easyread Super Large 18pt Edition*. ReadHowYouWant.com. ss. 25-. ISBN 978-1-4270-9149-9.
25. ↑  Caruso, Denise (2 Nisan 1984). "Company Strategies Boomerang". *InfoWorld*. ss. 80-83. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
26. ↑  Schrage, Michael (17 Şubat 1985). "IBM Wins Dominance in European Computer Market". *Washington Post* (İngilizce). ISSN 0190-8286. 29 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2018.
27. ↑  Booch, Grady (1997). *Object-Oriented Analysis and Design with Applications*. Addison-Wesley.
28. ↑  Peter Brass. (2008) *Advanced Data Structures*, Cambridge University Press
29. ↑  Cormen, Thomas H.; Leiserson, Charles E.; Rivest, Ronald L. & Stein, Clifford. (2001) *Introduction to Algorithms*, MIT Press and McGraw-Hill.
30. ↑  Hopcroft, John E. and Jeffrey D. Ullman, (1979) *Introduction to Automata Theory, Languages, and Computation*
31. ↑  Aho, Alfred V. Sethi, Ravi, and Ullman, Jeffrey D. (1988). *Compilers: Principles, Techniques, and Tools*. Addison-Wesley.
32. ↑  Shirley, Peter. (2009) *Fundamentals of Computer Graphics* –  3rd edition
33. ↑  Knuth, Donald. (1998) *The Art of Computer Programming: Volume 3: Sorting and Searching*
34. ↑  Press, William H. Saul A. Teukolsky, William T. Vetterling, Brian P. Flannery. (2007) *Numerical Recipes 3rd Edition: The Art of Scientific Computing*
35. ↑  Baron, Michael. (2006) *Probability and Statistics for Computer Scientists*
36. ↑  Russell, Stuart J. and Peter Norvig (2009) *Artificial Intelligence: A Modern Approach (3rd Edition)*
37. ↑  Mitchell, Tom. (1997) *Machine Learning*.
38. ↑  Aaby, Anthony (2004). *Introduction to Programming Language*s
39. ↑  Wexelblat, Richard L. *History of Programming Languages*
40. ↑  Stallings (2005). *Operating Systems, Internals and Design Principles*. Pearson
41. ↑  Kurose, James; Ross, Keith (2005). *Computer Networking: A Top-Down Approach*. Pearson.
42. ↑  Wayne Carlson (2003) *A Critical History of Computer Graphics and Animation*
43. ↑  Ferguson, R. Stuart. (2013) *Practical Algorithms for 3D Computer Graphics*
44. ↑  Narayan, K. Lalit (2008). *Computer Aided Design and Manufacturin*g. Prentice Hall