**Oviraptorosaurlar** (Oviraptorosauria: "yumurta hırsızı kertenkeleler"), şimdiki Asya ve Kuzey Amerika'nın Kretase Dönemi'nden bilinen tüylü, maniraptoran dinozor grubudur. Karakteristik olarak kısa, gagalı, papağan benzeri kafatasları ile belirgindirler, başlarında kemikli tepeler olsun ya da olmasın. Boyutları hindi büyüklüğündeki *Caudipteryx'ten* 8 metre uzunluğundaki 1.4 tonluk *Gigantoraptor'a* kadar değişiyordu. Grup (tüm maniraptoran dinozorlarıyla birlikte) kuşların atalarına yakındır. Maryanska *vd.* (2002) ve Osmólska *vd.* (2004)'nin yaptığı analizler, ilkel uçamayan kuşları temsil edebileceklerini öne sürmektedir. En eksiksiz oviraptorosaur örnekleri Asya'da bulunmuştur. Kuzey Amerika'daki oviraptorosaur kaydı seyrektir.

Bilinen en eski ve en bazal ("ilkel") oviraptorosaurlar, her ikisi de Çin'in alt Yixian Formasyonu'ndan, erken Kretase döneminin Apsiyen çağında yaklaşık 125 milyon yıl öncesine tarihlenen Ningyuansaurus wangi, Protarchaeopteryx robusta ve Incisivosaurus gauthieri'dir. İngiltere'deki Wadhurst Kil Formasyonu'ndan bildirilen küçük bir boyun omuru, oviraptorosaurlarla bazı ortak özellikleri paylaşır ve bu grubun daha önceki bir oluşumunu temsil edebilir (yaklaşık 140 milyon yıl önce).

Açıklama
--------

 Oviraptorosaur örnekleri
Oviraptorosaurianlar, rostrumları, masif, gaga benzeri çeneleri ve uzun parietal kemikleri kısalttı. 8 metre uzunluğundaki *Gigantoraptor* haricinde genellikle orta büyüklüktedirler ve nadiren 2 metreyi aşarlar. En ilkel üyeleri diş dört çift sahip premaxillar örneğin olduğu gibi, *Caudipteryx* ve Incisivosaurus'ta büyütülürler ve tuhaf bir şekilde belirgin büyük dişli kesici dişler oluştururlar. Daha gelişmiş üyelerin çenelerinde diş yoktur.

Pnömatizasyon, daha gelişmiş üyelerin kafataslarında ve omurlarında kapsamlıdır. Oviraptorosauria, kuşlar ve dromaeosaurların aksine, kalın, U-şekilli kürklere ve uzun olduklarından (birlikte) daha geniş olan büyük bir sternal plakaya sahiptir. Kollar bacakların yaklaşık yarısı kadardır ve presakral vertebral kolonun yarısından fazladır. Eller uzun ve üç parmaklı olup, Caudipteryx ve Ajancingenia'da üçüncü parmak küçüktür. 5 ila 8 sakral omur vardır. Pubis, içbükey bir ön kenarı olan dikey veya dikeydir. Tibia, femurdan %15-25 daha uzundur. Kuyruk kısadır, vertebra sayısı 24'e düşürülmüştür ve geniş enine süreçlerle proksimalde çok kalındır. İschium, belirgin, üçgen bir obturator işleminin ilkel karakterini korur ve kuşlarda bulunan proksimodorsal süreçten yoksundur. Gelişmiş oviraptorosaurianlarda, ischium arkaya doğru kavislidir. Göğüs kuşağı da ilkeldir; skapula distale doğru genişlemiş geniş bir bıçaktır, toraksın lateral tarafında vertebral kolona açılı olarak uzanır ve korakoid, proksimal suprakorakoidal sinir foramenleri ve orta derecede bir pazı tüberkülü ile ilkel coelurosaur şekline sahiptir.

 *Anzu wyliei* iskeleti Colorado, Woodland Park'taki Rocky Mountain Dinozor Kaynak Merkezi'nde rol aldı
Oviraptorosaurianlar kafatasları şeklinde diğer maniraptoranların çoğundan farklıdır. Kısaltılmış burunları, az veya hiç dişi olmayan gaga benzeri çeneleri ve alt çene kemiğinde büyük bir açıklığı vardır. Bazılarının kafatasının üstünde kemikli tepeler vardır. En ilkel üyelerin ağzının önünde birkaç diş bulunur; Incisivosaurus'ta büyütülürler ve tuhaf bir şekilde öne çıkan "iğneli" kesici dişler oluştururlar. Kollar ve eller genellikle uzundur (bazı gelişmiş türlerde çok küçülmüş olsa da) ve omuz kuşağı geniş ve masiftir, bükülmüş korakoid kemikler ve güçlü kol kasları için öne çıkan ataşmanlar vardır.

Kuyrukları diğer maniraptoranlara göre çok kısadır. Nomingia ve Similicaudipteryx'te kuyruk, Osmólska, He ve diğerlerinin "pygostil" olarak adlandırdıkları, ancak Witmer'ın anatomik olarak farklı olduğunu ve kuşların pygostilinden (bir kemik olarak hizmet eden bir kemik) anatomik olarak farklı olduğunu bulduğu dört kaynaşmış omurda biter. kuyruk tüyleri hayranı için bağlantı noktası).

### Tüyler

Tüylü oviraptorosaurlar için kanıtlar çeşitli biçimlerde mevcuttur. En doğrudan, dört ilkel oviraptorosaur türü (Caudipteryx, Protarchaeopteryx ve Similicaudipteryx cinslerinde), özellikle kanatlarda ve kuyrukta, iyi gelişmiş tüylerin izlenimlerine sahip olarak bulunmuştur ve bu, onların en azından kısmen teşhir için işlev gördüklerini düşündürmektedir. İkincisi, en az dört oviraptorosaur cinsi (Nomingia, Similicaudipteryx, Citipati ve Conchoraptor), modern kuşlarda bir tüy yelpazesini desteklemek için kullanılan kuyruğun sonundaki kemikli bir yapı olan pygostyle gibi bir şeyle biten korunmuş kuyruklar. Benzer şekilde, tüy yumruları (ulna üzerindeki kanat tüyleri için bağlantı noktaları) *oviraptorosauria türü Avimimus portentosus'ta* rapor edilmiştir. Ek olarak, modern kuşlara benzer bir yuvalama pozisyonunda bir dizi oviraptorid örneği keşfedilmiştir. Bu örneklerin kolları, küçük kanatları ve önemli miktarda tüyleri varsa yumurtalarını mükemmel bir şekilde kaplayacak şekilde konumlandırılmıştır.

Paleobiyoloji
-------------

### Diyet

Bu hayvanların yeme alışkanlıkları tam olarak bilinmemektedir: ya etçil, otçul, yumuşakça ya da yumurta ile beslendikleri öne sürülmüştür (başlangıçta ikincisini destekleyen kanıtlar artık geçerli sayılmamaktadır); bu seçenekler mutlaka uyumsuz değildir.

Bazıları küçük omurgalılar yedi. Bunun delili bir gelir kertenkele *Oviraptor* ve iki bebek vücut boşluğunda korunmuş iskeletin Troodontid bir *Citipati* yuvada bulunan kafatasları. Otçul bir diyet lehine kanıtlar, Caudipteryx ile korunmuş *mide* taşlarının varlığını içerir. Yumuşakçaların diyetlerine dahil edilmesi için argümanlar da vardır.

Oviraptor'u bir yuvanın tepesinde gösteren bir Moğol bulgusuna dayanarak, başlangıçta bu hayvanların yumurta akıncıları olduğu düşünülüyordu. Son araştırmalar, hayvanın aslında kendi yuvasının tepesinde olduğunu göstermiştir.

### Üreme

"Bebek Louie" olarak bilinen kuluçka örneği
Birkaç oviraptorosauryan yuvası bilinmektedir, birkaç oviraptorid örneği, bir düzine veya daha fazla yumurtanın büyük pençeleri üzerinde kuluçka pozisyonunda korunur. Yumurtalar genellikle çiftler halinde düzenlenir ve yuva içinde dairesel bir desen oluşturur. Çin'den bir oviraptorosaurian örneği, pelvik kanal içinde iki tane açılmamış yumurta ile bulundu. Bu, modern timsahların aksine, oviraptorosaurların aynı anda çok fazla yumurta üretmediğini ve bırakmadığını gösteriyor. Bunun yerine, yumurtalar üreme organları içinde çiftler halinde üretildi ve anne yuvanın ortasına yerleştirilmiş ve her bir çift yumurtlarken bir daire içinde dönecek şekilde her seferinde ikişer tane yumurtladı. Bu davranış, yumurtaların oldukça uzun ovaller gibi şekillendirilmiş olması, daha sivri uçların kloakadan geriye dönük olması ve ayrıca yuvanın merkezine doğru yönlendirilmiş olması gerçeğiyle desteklenir. Jeokimyasal da oviraptorosaurs 35-40 °C (95-104 °F) yumurtalarını inkübe ortaya aralığı, günümüzde birçok modern kuş türünün yaptığı gibi, gelişim sırasında çeşitli türlerin fosil embriyolarının kemiklerindeki oksijen izotop oranlarına dayanmaktadır.

Doğum kanalında iki adet kabuklu yumurtanın bulunması, oviraptorosaurların timsahların üreme biyolojisi ile modern kuşların arasında bir orta düzeyde olduklarını göstermektedir. Timsahlar gibi onların da iki yumurta kanalı vardı. Bununla birlikte, timsahlar bir seferde yumurta kanalı başına birden fazla kabuklu yumurta üretirken, kuşlar gibi oviraptorosaurlar bir seferde yumurta kanalı başına yalnızca bir yumurta üretti.

Kuşlarla ilişkileri
-------------------

Bir erken oviraptorozor olan *Caudipteryx*
Oviraptorosaurlar, deinonychosaurlar gibi o kadar kuş gibidirler ki, birçok bilim insanı onları *Archaeopteryx'ten* daha gelişmiş gerçek kuşlar olarak kabul eder. Gregory S. Paul bu olasılık hakkında kapsamlı yazılar yazdı ve Teresa Maryańska ve meslektaşları 2002'de bu fikri detaylandıran teknik bir makale yayınladı. Michael Benton, geniş çapta saygı duyulan *Omurgalı Paleontolojisi* metninde, oviraptorosaurları Aves sınıfına bir takım olarak dahil etmiştir. Bununla birlikte, bir dizi araştırmacı, oviraptorosaurları deinonychosaurlardan biraz daha ilkel, avialan olmayan maniraptoranlar olarak tutarak bu sınıflandırmaya katılmamıştır.

Sınıflandırma
-------------

Oviraptorosaurların iç sınıflandırması da tartışmalıdır. Çoğu çalışma onları Caenagnathidae ve Oviraptoridae olmak üzere iki ana alt gruba ayırır. Oviraptoridae ayrıca küçük, kısa kollu ve tepesiz Ingeniinae alt familyasına ve daha büyük, tepeli, uzun kollu Oviraptorinae'ye bölünmüştür. Bununla birlikte, bazı filogenetik çalışmalar, Caenagnathidae'nin birçok geleneksel üyesinin tepeli oviraptoridlerle daha yakından ilişkili olduğunu ileri sürmüştür.

### Cinslerin tanımlanma yıllarının zaman çizelgesi

### Filogeni

Turner ve meslektaşlarının 2007 kladistik analizi, Oviraptorosauria'yı gerçek kuşlardan daha ilkel maniraptoranların bir maniraptoran kanadı (doğal gruplama) olarak ortaya çıkardı. Oviraptorosaurların Therizinosauria'nın kardeş grubu olduğunu ve ikisinin birlikte Paraves'in herhangi bir üyesinden daha bazal olduğunu buldular. Bununla birlikte, Zanno ve meslektaşları tarafından yapılan daha yeni bir çalışma, therizinosaurların daha ilkel olduğunu ve oviraptorosaurlarla yakından ilişkili olmadığını gösteren bulguya meydan okudu.

Aşağıdaki kladogram, caenagnathid Anzu'nun açıklamasıyla birlikte yayınlanan bir analizde bulundu.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Oviraptorosauria** | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Incisivosaurus gauthieri* |
|   |
|   | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Caudipteridae | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Similicaudipteryx yixianensis* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Caudipteryx zoui* |
|   |
|   | *Caudipteryx dongi* |
|   |

 |
|   |

 |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Avimimus portentosus* |
|   |
| Caenagnathoidea | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Caenagnathidae | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Microvenator celer* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Gigantoraptor erlianensis* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Caenagnathasia martinsoni* |
|   |
|   | *Ojoraptorsaurus boerei* |
|   |
|   | Alberta dentary morph 3 |
|   |
|   | *Epichirostenotes curriei* |
|   |
|   | *Elmisaurus rarus* |
|   |
|   | *Hagryphus giganteus* |
|   |
|   | *Chirostenotes pergracilis* |
|   |
|   | *Leptorhynchos gaddisi* |
|   |
|   | *Leptorhynchos elegans* |
|   |
|   | "Caenagnathus" *sternbergi* |
|   |
|   | *Anzu wyliei* |
|   |
|   | *Caenagnathus collinsi* |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |
| Oviraptoridae | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Nankangia jiangxiensis* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Yulong mini* |
|   |
|   | *Nomingia gobiensis* |
|   |

 |
|   |

 |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Oviraptor philoceratops* |
|   |
|   | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Rinchenia mongoliensis* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Zamyn Khondt oviraptorid |
|   |
|   | *Huanansaurus ganzhouensis* |
|   |
|   | *Citipati osmolskae* |
|   |
|   | *Citipati sp.* |
|   |

 |
|   |

 |
|   |
|   | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Wulatelong gobiensis* |
|   |
|   | *Banji long* |
|   |

 |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Shixinggia oblita* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Jiangxisaurus ganzhouensis* |
|   |
|   | *Ganzhousaurus nankangensis* |
|   |
|   | *Nemegtomaia barsboldi* |
|   |
|   | *Machairasaurus leptonychus* |
|   |
|   | *Conchoraptor gracilis* |
|   |
|   | *Khaan mckennai* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Ajancingenia yanshini* |
|   |
|   | *Heyuannia huangi* |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

Ayrıca bakınız
--------------

* Pennaraptora
* Paraves
* *Oviraptor*
* *Avimimus*

Kaynakça
--------

1. ↑  "Oviraptorosauria". *paleobiodb.org*. 12 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Temmuz 2021.
2. ↑  Ji Qiang; Lü Jun-Chang; Wei Xue-Fang; Wang Xu-Ri (2012). "A new oviraptorosaur from the Yixian Formation of Jianchang, Western Liaoning Province, China". *Geological Bulletin of China*. **31** (12): 2102-2107.
3. ↑  He, T.; Wang, X.-L.; Zhou, Z.-H. (2008). "A new genus and species of caudipterid dinosaur from the Lower Cretaceous Jiufotang Formation of western Liaoning, China". *Vertebrata PalAsiatica*. **46** (3): 178-189.
4. ↑  "Tamamen Korunmuş Bir Dinozor Embriyosu Fosili Bulundu". *TÜBİTAK Bilim Genç*. 15 Ocak 2022. 16 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2022.
5. ↑  Xu (2007). "A gigantic bird-like dinosaur from the Late Cretaceous of China". *Nature*. **447** (7146): 844-847. doi:10.1038/nature05849. PMID 17565365.
6. 1 2  Maryanska, T. Osmólska, H. & Wolsam, M. (2002). "Avialian status for Oviraptorosauria". *Acta Palaeontologica Polonica*. **47** (1): 97-116.
7. 1 2 3 4  Osmólska, Halszka, Currie, Philip J. Brasbold, Rinchen (2004) "The Dinosauria" Weishampel, Dodson, Osmólska.
8. ↑  Varricchio, D. J. 2001.
9. ↑  Naish (2011). "A tiny maniraptoran dinosaur in the Lower Cretaceous Hastings Group: evidence from a new vertebrate-bearing locality in south-east England". *Cretaceous Research*. **32** (4): 464-471. doi:10.1016/j.cretres.2011.03.001.
10. ↑  Ji (1998). "Two feathered dinosaurs from northeastern China" (PDF). *Nature*. **393** (6687): 753-761. doi:10.1038/31635. 21 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Haziran 2021.
11. 1 2  Witmer, L.M. (2005).
12. ↑  W. Scott Persons IV (2014). "Oviraptorosaur tail forms and functions". *Acta Palaeontologica Polonica*. **59** (3). doi:10.4202/app.2012.0093.
13. ↑  Kurzanov, S.M. (1987).
14. ↑  Hopp, Thomas J. Orsen, Mark J. (2004) "Feathered Dragons: Studies on the Transition from Dinosaurs to Birds.
15. ↑  Norell M.A. (1995). "A nesting dinosaur". *Nature*. **378** (6559): 774-776. doi:10.1038/378774a0.
16. ↑  Sato (2005). "A pair of shelled eggs inside a female dinosaur". *Science*. **308** (5720): 375. doi:10.1126/science.1110578. PMID 15831749.
17. ↑  Amiot (2017). "δ O-derived incubation temperatures of oviraptorosaur eggs". *Palaeontology*. **60** (5): 633-647. doi:10.1111/pala.12311.
18. 1 2  *Predatory Dinosaurs of the World*. New York: Simon & Schuster. 1988.
19. ↑  *Dinosaurs of the Air: The Evolution and Loss of Flight in Dinosaurs and Birds*. Baltimore: Johns Hopkins University Press. 2002.
20. ↑  Benton, M. J. (2004).
21. 1 2  Turner (2007). "A basal dromaeosaurid and size evolution preceding avian flight" (PDF). *Science*. **317** (5843): 1378-1381. doi:10.1126/science.1144066. PMID 17823350. 5 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Haziran 2021.
22. ↑  Zanno (2009). "A new North American therizinosaurid and the role of herbivory in 'predatory' dinosaur evolution". *Proceedings of the Royal Society B*. **276** (1672): 3505-11. doi:10.1098/rspb.2009.1029. PMC 2817200 $2. PMID 19605396.
23. ↑  Lamanna (2014). "A New Large-Bodied Oviraptorosaurian Theropod Dinosaur from the Latest Cretaceous of Western North America". *PLOS ONE*. **9** (3): e92022. doi:10.1371/journal.pone.0092022. PMC 3960162 $2. PMID 24647078.

|  |  |
| --- | --- |
| Takson belirleyicileri | 
* Vikiveri: Q131411
* EoL: 42332582
* Fossilworks: 54546

 |