**Yayladağı**, Hatay'a bağlı ilçedir ve Türkiye'nin coğrafi olarak en güneydeki ilçesidir. 36°- 42° paralelleri arasındaki Türkiye'nin 36'ncı paraleline yakındır. Yayladağı sınır kapısı ve gümrüğü Türkiye'nin Suriye'ye açılan kara kapılarındandır. Komşu ilçeleri; Altınözü, Samandağ ve Defne'dir.

Tarihçe
-------

İslam bölgeye Abbasiler tarafından getirilmiştir, Selçuklu Hanedanı ile devam etmiştir. İlçe merkezinin 9. ve 10. yüzyılda kurulduğu sanılmaktadır. Avar Türkleri’nden Savcılar Boyunun başı Kasım Bey bu toprakları Bizans’tan alıp bir cami, bir köprü ve bir okul yaptırmıştır. Kasım Bey Cami ve Kasımbey Köprüsü bugüne kadar ulaşmıştır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde ilçeye Ordu-Muradiye isimleri verilmiştir. Yavuz Sultan Selim döneminde bu bölgeye Türkleri yerleştirmiştir. Yavuz Sultan Selim Mısır Seferi dönüşünde burada ordusu ile birlikte konakladığı için buraya "ordu" denilmiştir. 1918’de İngilizler, daha sonra Fransızlar tarafından işgal edilen Hatay, 1938’de Bağımsız Hatay Cumhuriyeti’ne katıldı. 1940'ta adı "Ordu" ile karıştığı için "Yayladağı" olarak adı değiştirildi. Bu adı "Yayladağı" isimli dağından almıştır. Hatay’ın kurtuluş günü olan 23 Temmuz Yayladağı’da kurtuluş günü olarak kutlar.

Coğrafya
--------

Yayladağı ilçesi Hatay'ın güneyine düşmektedir. İlçenin doğusunda ve güneyinde Türkiye-Suriye sınırı bulunur. Kuzeybatıda Samandağı, kuzeyde Antakya ile komşudur. Alanı 366 km²'dir. Denizden yüksekliği ise 450 m'dir.

İdari durumu
------------

Yayladağı ilçesinin 47 tane mahallesi vardır. Bezge (Yeditepe) mahallesi ilçeye 11 km uzaklıktadır. Karaköse, ilçeye 15 km; Kışlak ise 18 km uzaklıktadır. İlçenin merkezinde üç tane mahalle vardır. Güneyde Çamaltı Mahallesi, kuzeybatıda Dutlubahçe Mahallesi, kuzeydoğuda Kurtuluş Mahallesi.

Nüfus
-----

| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1940 | 18.193 | 1.492 | 16.701 |
| 1945 | 18.369 | 1.427 | 16.942 |
| 1950 | 18.237 | 1.777 | 16.460 |
| 1955 | 18.720 | 2.027 | 16.693 |
| 1960 | 19.513 | 2.600 | 16.913 |
| 1965 | 20.217 | 2.841 | 17.376 |
| 1970 | 23.199 | 3.555 | 19.644 |
| 1975 | 24.409 | 4.471 | 19.938 |
| 1980 | 24.876 | 5.304 | 19.572 |
| 1985 | 26.342 | 6.432 | 19.910 |
| 1990 | 26.172 | 6.496 | 19.676 |
| 2000 | 27.654 | 7.717 | 19.937 |
| 2007 | 22.989 | 6.340 | 16.649 |
| 2008 | 22.085 | 6.305 | 15.780 |
| 2009 | 22.465 | 5.843 | 16.622 |
| 2010 | 22.529 | 6.471 | 16.058 |
| 2011 | 22.582 | 6.813 | 15.769 |
| 2012 | 21.766 | 6.814 | 14.952 |
| 2013 | 28.610 | 28.610 | veri yok |
| 2014 | 27.800 | 27.800 | veri yok |
| 2015 | 27.347 | 27.347 | veri yok |
| 2016 | 28.687 | 28.687 | veri yok |
| 2017 | 28.954 | 28.954 | veri yok |
| 2018 | 35.460 | 35.460 | veri yok |
| 2019 | 37.000 | 37.000 | veri yok |
| 2020 | 36.908 | 36.908 | veri yok |

**Not:** Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.

İklim
-----

İlçede Akdeniz iklimi görülmektedir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar yağışlı ve ılıktır. Bölge yüksek ve dağlık olduğu için kar yağışı görülür. Hatay'ın diğer ilçelerine göre daha serindir.

Bitki Örtüsü
------------

Genelde çam, sandal ve meşe ağaçlarından oluşan ormanlar yer kaplar. Ormanların olmadığı yerlerde makiler hakim durumdadır. Defne, kekik, zakkum, sumak, keçiboynuzu, kızılcık, atlas çiçeği ve mor menekşeler bulunur.

Tarım
-----

 Yayladağı ormanlar ve tarlalar
İlçede bulunan arazinin 96.510 dekarı tarım alanı geri kalanı kayalık ve ormanlıktır. Ekilen alanda 15 bin dekar zeytin, 15 bin dekar sebze, 42 bin dekar hububat, 9 dekar meyve, 8 dekar tütün, 5 dekar baklagiller ve 250 dekar bağ bulunur. İlçe arazisi dağlık ve verimsiz olduğu için modern tarım gelişmemiştir. Tarım araçlarından karasaban kullanılır. Son yıllarda pulluk ve traktör sayısı artmıştır. Sulu tarım gelişmemiştir. Kaynak çevrelerinde meyve ve sebzeler genellikle yer kaplar. Arazi dağlık ve kıraç olduğundan verim düşüktür. Hububat verimi de düşüktür. Genelde gelir kaynağı tütün, defne yağı, zeytin ve meyvedir. İlçede defne yaprağı toplanmakta ancak defne işleyecek bir işletme bulunmamaktadır.

### İlçenin Aldığı ve Sattığı Ürünler

Tütün, zeytin, zeytin yağı, ceviz, defne yağı, peynir, tereyağı, deri ve incir satar. Buna karşılık ev ve giyim eşyaları, hububat, hazır yiyecek maddeleri satın alır. Bulgur, tarhana, et, mercimek, mısır, erik, kayısı, fasulye, peynir, süt, yoğurt, çökelek, sebze ve meyve tüketilir.

Hayvancılık
-----------

En çok keçi beslenir. Daha sonra sığır gelir. Koyun az da olsa beslenir. Kümes hayvanı ve binek hayvanları da beslenir.

Sağlık
------

İlçede sağlığı tehdit edici bulaşıcı hastalık yoktur. İlçe merkezinde bir tane hastane, bir tane sağlık ocağı, hükûmet tabipliği, Karaköse, Bezge, Kışlak ve Şakşak mahallelerinde birer tane sağlık ocağı bulunur. Yine ilçe merkezinde bir diş polikliniği ve üç eczane vardır.

Eğitim
------

Merkezde bir Yatılı İlköğretim Bölge Okulu, 3 ilköğretim Okulu, Mustafa Kemal Üniversitesi'ne bağlı 1 meslek yüksek okulu, 2 Lise, Kız Meslek Lisesi ve Halk Eğitim kursları vardır. Okullar Atatürk İlköğretim Okulu, Mehmet Akif İlköğretim Okulu, Yavuz Selim İlköğretim Okulu, Yatılı İlköğretim Bölge Okulu, Yayladağı Lisesi, İmam Hatip Lisesi, Kız Meslek Lisesi'dir. Okuma oranı yüksektir. Okulsuz köy olmayıp, okullardaki öğretmen eksikliği vekil öğretmenlerle giderilmektedir ve yatılı güzel sanatlar lisesi bulunmaktadır.

Engebeler
---------

Yayladağı İlçesi bütünüyle dağlık bir araziden oluşur. İlçenin doğusunda Yayladağı, batıda Kel dağı, güneyde Salcan Dağı, kuzeyde Ziyaret Dağı bulunur. Araplar Dağı, Ayvacık Dağı, Oğlakçı ve Mezere Yaylaları bulunmaktadır. Dağlar arasında vadiler ve küçük düzlükler yer alır. Akdeniz kıyıları kayalık ve diktir. İlçenin en yüksek dağı Keldağı’dır (1740). Akarsular En önemli akarsuyu Kureyşi Deresi’dir. Suriye topraklarına geçip Akdeniz’e dökülür. İlçe merkezinde içme suyu Karapınar ve Gökmeryem kaynaklarından sağlanır.

Ulaşım
------

 Suriye sınırına giden yolun 4. kilometresi
Uluslararası E-5 yolu Yayladağı'ndan geçer. Türkiye - Suriye kapısına 5 km uzaklıktadır. Antakya'ya 51 km uzaklıktadır. Hatay ile ilçe arasında düzenli bir ulaşım imkânı bulunmamakta ve minibüsler ile ulaşım sağlanmaktadır.

Yaşayış ve Geçim Kaynakları
---------------------------

Geçim kaynağı tarımdır. Tarım ürünleri olarak, bodur elma, nar, defne, zeytin, meyve ve sebze, tütün yetiştirilir. Az da olsa küçük esnaflık, çanak-çömlek yapımcılığı ve testilcilik yapılır. Merkezde TEKEL'e ait 150 kişinin çalıştığı tütün işletme evi bulunmaktaydı. Özelleştirme sonrası kapatılmıştır. Dışarıya göç veren bir ilçedir. Özellikle hasat döneminde Amik ve Çukurova'ya pamuk işçisi olarak giden fazladır.

Yöreye Özgün Kullanılan Kelimeler
---------------------------------

Kara Mağara yolu
**Bermil:** Varil, çöp kovası vb.

**Süllüm:** Merdiven

**Döl:** Çocuk, soy

**Ölük:** Ölmüş, vefat etmiş

**Aş:** Düğünlerde verilen yemek

**Aleç:** İlaç, merhem

**Orduevi:** Ordövr, ön soğuk yemek

**Zeyt:** Zeytinyağı

**Elpeçen:** Küçük kertenkele

**Ağnanmak:** Gelişigüzel yatmak

**Gidişmek:** Kaşınmak

Yayladağı'nda Akdeniz kıyısında Kara Mağara bölgesi
**Süvari:** Çay bardağında Türk kahvesi

**Bire:** Erkek çocuk

**Kele:** Kız çocuk

Yayladağı'nda Akdeniz kıyısında Kara Mağara bölgesi
**Maallef:** Kül tablası

**Karabalcan:** Patlıcan

**Manadura:** Domates

**Keme veya Patata:** Patates

**Koca:** İhtiyar adam

**Aspap:** Giyecek

**Pisik:** Kedi

**Yağlık:** Eşarp

**Silesil:** Yoğurtlu bir tür yemek

**Zahter:** Kekik

**Ağdamla veya Ağartı:** Süt ürünleri

**Kernep:** Su kabağından tas

**Mişmiş:** Kayısının küçüğü

**Payam:** Badem

**Bezzakke:** Salyangoz

**Aymüşlemek:** Karıştırmak, mıncıklamak

**Bakdeniz:** Maydanoz

**Attun:** Siyah, küçük, buruşuk zeytin

**Hölüp:** Testi, toprak çanak

**İt üzümü:** Böğürtlen

**Öte:** İleri

**Melhafe:** Yorgan yüzü

Yayladağı'na özgü bir ev kapısı ve hemen hemen her ev kapısına asılan tabelalardan biri
**Elleham:** Belki de, sanmak (Allahu´alem)

**Meatter:** Zavallı insan

**Hoşhana:** Kase

**Lakın:** Çamaşır yıkanan leğen

**Sakiil:** Laubali insan

**Gümbel** veya **cara:** Büyük su testisi

**Kama:** Bıçak

**Süğürtmek:** Koşmak

**Dıkılmak:**  İçeri girmek

**Pinnek:** Kümes (tavuk, kaz)

**Sokmak:**  Çıkmaz sokak

**Taka:** Dolap

**Seyirtmek:** Koşmak

**Istıfıl ol:** Ne halin varsa gör

Tarihi eserler
--------------

Merkezde 1000 yıllık Kasım Bey Camii ve Kasımbey Köprüsü, 500 yıllık Hacı Hüseyin Camii ve Romalılardan kalma köprü vardır. Kel Dağı'nda Barlaham Manastırı, Ayışığı köyünde Kızlar Sarayı ve Çabala köyünde de bir kilise vardır. Karacurun Mahallesinde taş devrinden kalma oymalı mağara vardır. Olgunlar mahallesinde de kilise kalıntıları vardır. Merkezde diğer bir tarihi bina iki katlı Askerlik Şubesi Başkanlığı binasıdır. 1930 yılında Fransızlar tarafından karakol olarak yapılan tarihi binanın malzemesi Fransa'nın Marsilya kentinden gemilerle İskenderun'a oradan da katırlarla Yayladağı'na getirilmiştir. Fransız işgalinden geriye ayakta kalan tek binadır. Aydınbahçe Mahalleninde de *Kale Boğazı* adlı yerde eski zamanlardan kalma bir kalenin kalıntıları vardır.[*kaynak belirtilmeli*]

Turizm
------

 Yayladağı'nın Akdeniz kıyısı, Kara Mağara denilen bölge
Tarihi eserlerin tanıtımı iyi yapılamadığından turizm gelişmemiştir. Turistler sınır kapısından geçmek için gelirler. Karacurun Mahallesinde ağrılara deva olan "Yel Dede" ve çocuk sahibi olamayanların uğrak yeri "Aslan Dede" ziyareti bulunmaktadır. Karamağara denilen deniz kıyısında, tarih öncesi bir takım kaya boşlukları bulunmakta ve tarihi önemi bilinmemektedir.[*kaynak belirtilmeli*]

Kaynakça
--------

1. ↑   . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). *20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016.
2. ↑   . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). *21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
3. ↑   . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). *22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı*. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
4. ↑   . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). *23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
5. ↑   . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). *23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
6. ↑  "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
7. ↑  "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
8. ↑  "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
9. ↑  "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
10. ↑  "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
11. ↑  "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
12. ↑  "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
13. ↑  "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
14. ↑  "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
15. ↑  "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
16. ↑  "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
17. ↑  "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
18. ↑  "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
19. ↑  "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
20. ↑  "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
21. 1 2 3 4 5 6  

	* "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
	* "Yayladağı Nüfusu - Hatay". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
	* "Hatay Yayladağı Nüfusu". nufusune.com. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Yayladağı*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* T.C. Yayladağı Kaymakamlığı 29 Ağustos 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* T.C. Yayladağı Belediyesi 5 Temmuz 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| * g
* t
* d
Yayladağı'nın mahalleleri |
| --- |
| Merkez Mahalleler | 
* Çamaltı
* Kurtuluş
* Tutlubahçe

 |
| Kırsal Mahalleler | 
* Arslanyazı
* Aşağıpulluyazı
* Aydınbahçe
* Ayışığı
* Bezge
* Bozlu
* Çabala
* Çakı
* Çaksına
* Çandır
* Çatbaşı
* Çayır
* Denizgören
* Dusduru
* Eğerci
* Görentaş
* Gözlüce
* Gürışık
* Güveççi
* Güzelyurt
* Hisarcık
* Karacurun
* Karaköse
* Kışlak
* Kızılçat
* Kösrelik
* Kulaç
* Leylekli
* Olgunlar
* Sebenoba
* Sungur
* Sürütme
* Şakşak
* Şenköy
* Turfanda
* Uluyol
* Üçırmak
* Yalaz
* Yayıkdamlar
* Yenice
* Yeşiltepe
* Yoncakaya
* Yukarıokçular
* Yukarıpulluyazı

 |

| * g
* t
* d
Hatay'ın ilçeleri |
| --- |
| Altınözü **·**  Antakya **·**  Arsuz **·**  Belen **·**  Defne **·**  Dörtyol **·**  Erzin **·**  Hassa **·**  İskenderun **·**  Kırıkhan **·**  Kumlu **·**  Payas **·**  Reyhanlı **·**  Samandağ **·**  Yayladağı |

| * g
* t
* d
Türkiye Türkiye'nin kara ve demiryolu sınır kapıları |
| --- |
| Bulgaristan Bulgaristan | 
* Dereköy
* Hamzabeyli
* Kapıkule (Kara ve Demiryolu)

 |
| Yunanistan Yunanistan | 
* Uzunköprü (Demiryolu)
* İpsala
* Pazarkule

 |
| Suriye Suriye | 
* Yayladağı
* Cilvegözü
* *İslahiye* (Demiryolu)
* *Çobanbey* (Kara ve Demiryolu)
* Karkamış
* Öncüpınar
* Akçakale
* *Ceylanpınar*
* *Mürşitpınar*
* *Şenyurt*
* Nusaybin (Kara ve *Demiryolu*)

 |
| Irak Irak | 
* Habur
* Derecik
* Üzümlü
* *Gülyazı*

 |
| İran İran | 
* Esendere
* Kapıköy (Demiryolu)
* Gürbulak
* *Borualan*

 |
| Nahçıvan (Azerbaycan) Azerbaycan | 
* Dilucu

 |
| Ermenistan Ermenistan | 
* *Akyaka* (Kara ve Demiryolu)
* *Alican*

 |
| Gürcistan Gürcistan | 
* Aktaş
* Türkgözü
* Sarp

 |
| 
* *İtalik*: Kapalı sınır kapısı

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb14436353w (data)
* VIAF: 16144648192035357815

 |