**Santiago** (İspanyolca: *Santiago de Chile)*, Güney Amerika ülkesi Şili'nin başkenti ve en büyük şehridir.

Santiago Metropolitan Bölgesi sınırlarında kalır. 32 idari mahalleden oluşur. Şehir nüfusu 5 milyon kişi olup, tüm Metropolitan Bölgesi'ndeki nüfus 7 milyondur. Bu Şili'deki toplam nüfusun %40'ının Santiago ve yakın çevresinde yaşadığı anlamına gelir. "Santiago Centro" şehrin idari mahallelerinden biri olup şehir merkezini kapsar. Burada yaklaşık 230.000 kişi yaşar.

Her ne kadar Şili Parlamentosu *Congreso Nacional* 1990'da demokrasiye dönülmesinden bu yana Valparaíso'da yerleşik bulunsa da, Santiago tartışmasız Şili'nin politik ve ekonomik merkezidir. (Esasen *Congreso Nacional*in 1973 darbesiyle kapatılmasından sonra başkent Santiago'da kalan ve Şili Dışişleri Bakanlığı tarafından kullanılan binaları 2006 yılında sahibine iade edilmiş ve hâlen parlamento komisyonları toplantılarını burada yapmaktadır.)

Coğrafya
--------

Santiago, Mapocho nehrinin kıyısında, And Dağları eteklerindeki bir düzlükte kurulmuştur. Trafik ve sanayinin yoğunluğundan, çok sık hava kirliliği sorunu yaşanır. Öyle ki bu yüzden, özellikle kış mevsiminde, çoğu zaman şehrin doğu sınırlarını oluşturan çevredeki dağ sıralarını seçmek dahi zorlaşır.

İklimi kuru ve sıcaklık farkları fazladır.

### İklim

|  **Santiago, Şili iklimi**  |
| --- |
| Aylar | Oca | Şub | Mar | Nis | May | Haz | Tem | Ağu | Eyl | Eki | Kas | Ara | Yıl |
| En yüksek sıcaklık (°C) | 39,3 | 37,2 | 36,8 | 33,0 | 31,1 | 26,7 | 28,2 | 29,9 | 32,9 | 33,3 | 34,7 | 35,0 | 39,3 |
| Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) | 29,9 | 29,4 | 27,5 | 23,0 | 18,3 | 15,3 | 14,7 | 16,4 | 18,7 | 22,5 | 25,9 | 28,5 | 22,5 |
| Ortalama sıcaklık (°C) | 20,4 | 19,5 | 17,5 | 13,7 | 10,3 | 8,3 | 7,5 | 8,9 | 11,1 | 14,1 | 16,9 | 19,3 | 14,0 |
| Ortalama en düşük sıcaklık (°C) | 12,0 | 11,5 | 9,9 | 7,1 | 4,7 | 3,5 | 2,5 | 3,6 | 5,4 | 7,3 | 9,1 | 11,0 | 7,3 |
| En düşük sıcaklık (°C) | 2,7 | 1,2 | 0,7 | −2,6 | −5,9 | −6,5 | −6,8 | −6,2 | −4,5 | −2,8 | 0,7 | 3,2 | −6,8 |
| Ortalama yağış (mm) | 0,4 | 0,8 | 6,1 | 12,0 | 46,1 | 68,7 | 62,5 | 44,2 | 20,1 | 10,0 | 4,6 | 1,4 | 276,9 |
| *Kaynak: Dirección Meteorológica de Chile (1970–2000)* |

Tarihçe
-------

### Tarih Öncesi

Bazı arkeolojik araştırmalara göre ilk insan gruplarının MÖ 10. binyılında Santiago havzasına ulaştığına inanılır. Gruplar esasen And dağlarının erimesi sırasında guanako aramak için kıyıdan iç bölgelere seyahat eden göçebe (İngilizce: nomadic) avcı-toplayıcılardı. Yaklaşık 800 yıllarında Mapocho Nehri boyunca özellikle mısır, patates ve fasulye ve bölgedeki devegiller'in evcilleştirilmesi için tarımsal toplulukların oluşması nedeniyle ilk yerleşik sakinler yerleşmeye başladı.

Picunche'lere (Şilililer tarafından verilen ad) veya Promaucae halkı (İnkalar tarafından verilen ad) ait alanlarda kurulan köyler geç dönem boyunca onbeşinci yüzyıl ve onaltıncı yüzyılın başlarına kadar İnka İmparatorluğu'na tabiydi. İnkalar mitimalar vadisine yerleştiler, ana yerleşim şimdiki şehrin merkezine, Huaca de Chena gibi kalelere ve El Plomo tepesi barınağına yerleşti. Bölge, İnka Yolu olarak güneye giden yol kavşağının başarısız İnka seferleri için bir temel oluşturacaktı.

### Şehrin kuruluşu

1541, Santiago'nun kuruluşu.  
 Pedro Lira tarafından yapılan resim, Santiago de Chile Şehri'ni ilan eden Pedro de Valdivia ve Juan Martín de Candia'nın portresi; yakl. 1541
Inés de Suárez, Santiago'yu 1541'de Mapuche saldırısına karşı başarıyla savunurken
Francisco Pizarro tarafından Peru'dan gönderilen ve Cuzco'dan uzun bir yolculuk yapan Extremadura fatihi Pedro de Valdivia 13 Aralık 1540'te Mapocho vadisine ulaştı. Valdivia'nın orduları nehir kenarında Tupahue tepesi'nin eteklerinde kamp kurdu ve bölgede yaşayan Picunche halkı ile yavaş yavaş etkileşime girmeye başladı. Valdivia daha sonra bölgenin reislerini meclise çağırdı ve burada İspanya Kralı I. Carlos adına Nueva Extremadura valiliğinin başkenti olarak kurma niyetini açıkladı. Yerliler kasabanın Huelén adlı küçük bir tepenin yanındaki nehrin iki kolu arasındaki küçük bir adada kurulmasını kabul ettiler ve hatta tavsiye ettiler.

12 Şubat 1541'de fatih Valdivia tarafından Santa Lucia olarak yeniden adlandırılan Huelén yakınlarındaki *Santiago del Nuevo Extremo* (*Yeni Extremadura'nın Santiago'su*) şehrini resmen kurdu. Kuruluş töreni, bugün şehir merkezinde bir park olan *Santa Lucía* tepesinde yapılmıştır. Valdivia' nın burayı seçmesinin sebebi Mapocho nehrinin burada büyük bir ada oluşturmuş olmasıdır. Bu konum, şehri Mapuche saldırılarından korumak için uygundur. Buna rağmen daha 1541'de ilk saldırılar başlamıştır.

Kolonyal yönetimin ardından Valdivia yeni şehrin düzenini, şehri ızgara düzeni şeklinde tasarlayacak usta inşaatçı Pedro de Gamboa'ya emanet etti. Şehrin merkezinde, Gamboa Plaza Mayor 'ı tasarladı, Katedral ve vali'nin evi için çevrede çeşitli arsalar seçildi. Toplamda kuzeyden güneye sekiz, doğudan batıya on blok inşa edildi. Her güneş (İngilizce: solar) (çeyrek blok), çamur ve samandan evler inşa eden yerleşimcilere verildi. İlk binalar Picunche yerlileri tarafından yapılmıştır. Mapocho nehrinin güneydeki bir kolu kurutularak buraya *Alameda de las Delicias* adı verilen bir bulvar inşa edilmiştir. Santiago halkının kısaca "Alameda" dediği caddenin bugünkü ismi "Avenida Libertador General Bernardo O'Higgins"'tir.

Valdivia aylar sonra askerleriyle birlikte güneye gitti ve Arauco Savaşı'nı başlattı. Santiago korumasız kaldı. Michimalonco'nun yerli ev sahipleri bunu kendi lehlerine kullandı ve yeni doğan şehre saldırdı. 11 Eylül 1541'de şehir yerliler tarafından yok edildi ancak 55 kişilik İspanyol Garnizonu kaleyi savunmayı başardı. Direniş, Valdivia'nın metresi Inés de Suárez tarafından yönetildi. İstila edildiğini anlayınca tüm yerli mahkûmların idamını emretti ve başlarını mızraklara saplayıp yerlilere fırlatmaya başladı. Bu barbarca hareket karşısında yerliler dehşet içinde dağıldılar. Şehir yavaş yavaş yeniden inşa edilecek ve yeni kurulan Concepción, daha sonra 1565'te Şili Kraliyet Audiencia'nın kurulduğu yer ön plana çıkacaktı. Ancak Concepción'un kısmen Arauco Savaşı'na yakınlığı ve ayrıca birbirini izleyen yıkıcı depremler nedeniyle karşı karşıya kaldığı sürekli tehlike, 1607'ye kadar Santiago'da Kraliyet Mahkemesi'nin kesin olarak kurulmasına izin vermeyecekti. Bu kuruluş, şehrin sermaye rolünü yeniden teyit etti.

Şehrin ilk yıllarında İspanyollar ciddi gıda ve diğer erzak sıkıntısı çekiyorlardı. Bunun nedeni, yerel yerli Piçunçe tarafından ekimi durdurmak ve daha uzak yerlere çekilmek için bir stratejiydi. Takviyelerden izole İspanyollar buldukları her şeyi yemeye başvurmak zorunda kaldılar, kıyafet eksikliği bazı İspanyolların köpeklerden, kedilerden, deniz aslanlarından ve tilkilerin derileri ile giyinmeye başlaması anlamına geliyordu.

### Sömürge dönemi Santiago

18. yüzyılın başında sömürge Santiago Haritası.
Mapocho nehri üzerindeki Calicanto köprüsü, 1779'da açılışından sonra Santiago şehrinin ana sembolüydü.
Santiago başlarda, yerli saldırıları, depremler ve bir dizi sel tarafından tehdit edilen kalıcı yıkım tehlikesiyle karşı karşıya gibi görünse de hızla büyümeye başladı. 1558'de Gamboa tarafından tasarlanan 126 bloktan 40'ına yerleşildi ve 1561'de Santiago Metropolitan katedrali'inin ve 1572'de San Francisco Kilisesi'nin temel taşının yerleştirilmesiyle vurgulanan inşaatın başlangıcıyla 1580'de şehirdeki ilk önemli binalar yükselmeye başladı. Bu yapıların her ikisi de esasen kerpiç ve taştan oluşuyordu. Önemli binaların inşasına ek olarak, yakındaki araziler on binlerce hayvanı ağırladığı için şehir gelişmeye başladı.

16. ve 17. yüzyıllarda bir dizi felaket şehrin gelişmesini engelledi: deprem, 1575 çiçek hastalığı salgını, 1590, 1608 ve 1618'deki Mapocho Nehrinin selleri ve son olarak 13 Mayıs 1647'de 600'den fazla insanın ölümüne ve 5,000'den fazla kişinin etkilenmesine neden olan depremi. Ancak bu felaketler, ülkenin tüm gücünün Plaza de Armas santiaguina üzerinde toplandığı bir zamanda Şili Genel liderliği'nin başkentinin büyümesini durdurmayacaktı.

1767'de, corregidor Luis Manuel de Zañartu, tüm sömürge döneminin en önemli mimari eserlerinden biri olan Calicanto Köprüsü'nü başlattı ve şehri etkili bir şekilde kuzey tarafındaki La Chimba'ya bağladı. Mapocho Nehri'nin taşmasını önlemek için setler'in inşaatına başlandı. İnşaatçılar köprüyü tamamlasalar da, iskeleler nehir tarafından sürekli hasar görüyordu. 
1780'de Vali Agustín de Jáuregui, diğer önemli işlerin yanı sıra katedralin cephesini, Palacio de La Moneda, San Carlos kanalı ve Ambrosio O'Higgins hükûmeti sırasında bentlerin son inşaatını tasarlayacak olan İtalyan mimar Joaquín Toesca işe aldı. Bu önemli eserler 1798'de kalıcı olarak açıldı. O'Higgins hükûmeti, başkenti ülkenin ana limanına bağlayan Valparaíso yolunun 1791'de açılmasını da denetledi.
1778'de *Rio Mapocho* üzerine bir köprü inşa edilir. *Puente Cal y Canto* isimli bu köprü, *La Chimba* semtini şehir merkezine bağlar.

### Cumhuriyetin Başkenti

Maipú Savaşı, 1818
18 Eylül 1810, Santiago'da Şili'nin bağımsızlığını kurma sürecini başlatan İlk Hükümet Cuntası ilan edildi. Yeni ulusun başkenti haline gelen şehir, özellikle yakındaki askeri eylemler olmak üzere çeşitli olaylar tarafından tehdit edildi.
Ulusal Enstitü ve Ulusal Kütüphane gibi bazı kurumlar Patria Vieja'ya kurulmuş olsa da bunlar 1814'te Rancagua Muharebesi'nde vatansever yenilgisi sonrasında kapatıldı. Kraliyet hükûmeti, And Dağları Ordusu'nun Chacabuco savaşı'nda zafer kazandığı 1817'ye kadar sürdü, Santiago'daki vatansever hükûmeti eski haline getirildi. Ancak bağımsızlık garanti edilmedi. İspanyol ordusu 1818'de yeni zaferler kazandı ve Santiago'ya yöneldi ancak yürüyüşleri 5 Nisan 1818'de Maipú Savaşı sırasında Maipo Nehri'nin ovalarında kesin olarak durduruldu.

La Alameda, Santiago, 1860
Savaşın sona ermesiyle Bernardo O'Higgins Yüksek Müdür olarak kabul edildi ve babası gibi şehir için bir dizi önemli çalışmaya başladı. Patria Nueva çağrıldığı sırada kapatılan kurumlar yeniden açıldı. Genel Mezarlık açıldı, San Carlos kanalı üzerindeki çalışmalar tamamlandı ve Mapocho Nehri'nin La Cañada olarak bilinen güney kolunda, bir süre çöplük olarak kullanılan kuruyan nehir yatağı, şimdi Alameda de las Delicias olarak bilinen bir bulvara dönüştürüldü.

Biri 19 Kasım 1822'de, diğeri 20 Şubat 1835'te olmak üzere iki yeni deprem kenti vurdu. Ancak bu iki olay kentin hızlı ve sürekli büyümesini engellemedi. 1820'de şehir 46,000 nüfus bildirirken, 1854'te nüfus 69,018'e ulaştı. 1865'te nüfus sayımı 115,337 nüfus bildirdi. Bu önemli artış, başkentin güneyinde ve batısındaki banliyö büyümesinin ve kısmen bölgede var olan eski mülklerin bölünmesinden büyüyen canlı bir bölge olan La Chimba'nın sonucuydu. Bu yeni çevresel gelişme, daha önce şehir merkezini yöneten geleneksel dama tahtası yapısının sona ermesine yol açtı.

### 19. yüzyıl

1895 yılında Santiago Haritası.
Cumhuriyet dönemi yıllarında Şili Üniversitesi (Şili Üniversitesi), Normal Öğretmen Okulu, Sanat ve El Sanatları Okulu ve Quinta Normal gibi kurumlar Güzel Sanatlar Müzesi (şimdi Bilim ve Teknoloji Müzesi) ve Ulusal Doğa Tarihi Müzesi'ni içeren kurumlar kuruldu. Öncelikli olarak eğitim amaçlı yapılanlar o dönemde kamu planlaması örnekleri de oldular. 1851'de başkenti Valparaíso Limanı'na bağlayan ilk telgraf sistemi açıldı.

Başkentin kentsel gelişiminde yeni bir ivme, sözde "Liberal Cumhuriyet" ve Belediye Başkanı Benjamín Vicuña Mackenna yönetimi sırasında gerçekleşti. Bu dönemdeki ana işler arasında, merkezi konumuna rağmen kötü bir onarım durumunda olan Cerro Santa Lucia'nın yeniden modellenmesi yer alır. Santiago'yu dönüştürmek için Vicuña Mackenna, tüm şehri çevreleyen bir yol olan "Camino de Cintura"nın inşaatına başladı. Alameda Bulvarı'nın yeniden geliştirilmesi onu şehrin ana yoluna dönüştürdü.

Santa Lucia Tepesi'ndeki Neptün Terası.
Ayrıca bu süre zarfında ve 1873'te Avrupalı peyzajcıların çalışmalarıyla O'Higgins Parkı ortaya çıktı. Halka açık olan park, geniş bahçeleri, gölleri ve araba parkurları nedeniyle Santiago'da bir dönüm noktası oldu. Bu dönemde Teatro Municipal opera binası ve Club Hípico de Santiago gibi diğer önemli binalar açıldı. Aynı zamanda, Quinta Normal'in arazisinde 1875 Uluslararası Sergi düzenlendi.

Şehir, ulusal demiryolu sisteminin ana merkezi haline geldi. İlk demiryolu şehre 14 Eylül 1857'de Santiago Estación Merkez tren istasyonu'nda ulaştı. O zamanlar yapım aşamasında olan istasyon, 1884'te kalıcı olarak açılacaktı. O yıllarda, demiryolları şehri Valparaíso'nun yanı sıra Şili'nin kuzey ve güneyindeki bölgelere bağladı. Santiago sokakları asfaltlandı ve 1875'e kadar şehirde 1,107 vagon bulunurken, 45,000 kişi günlük olarak tramvay hizmetlerini kullanıyordu.

8 Aralık 1863 tarihinde *Iglesia de la Compañía* Kilisesi çıkan bir yangın sonucu tamamen yanmıştır. 2000 kişiden daha fazla kurbanın olduğu bu yangın sonucunda buraya bir anıt dikilmiştir.

1885 yılında 236,412 kişi Santiago'da yaşamaktaydı.

### Yüzüncü yılda Santiago

1906'da Plaza de Armas.
Yeni yüzyılın gelişiyle birlikte şehir, endüstri'nin güçlü gelişimine bağlı olarak çeşitli değişiklikler yaşamaya başladı. O zamana kadar ülkenin ekonomik merkezi olan Valparaíso, sermaye pahasına yavaş yavaş önemini yitirdi. 1895'e gelindiğinde, ulusal imalat sanayiinin %75'i başkentte ve yalnızca %28'i liman kentindeydi ve 1910'da Valparaíso'dan ayrılarak şehir merkezinin sokaklarında büyük bankalar ve dükkanlar açıldı.

Özerk Belediyeler Yasası'nın yürürlüğe girmesi, belediyelerin yerel yönetimi geliştirmek amacıyla o zamanki Santiago "departamento" çevresinde çeşitli idari bölümler oluşturmasına izin verdi. Maipú, Ñuñoa, Renca, Lampa ve Colina 1891'de, Providencia ve Barrancas 1897'de ve Las Condes 1901'de oluşturuldu. La Victoria "departamento" 1891'de Lo Cañas'ın yaratılmasıyla bölündü, 1892'de La Granja ve Puente Alto, 1899'da La Florida ve 1925'te La Cisterna olarak gene bölünecekti.

Bu dönemde San Cristobal Tepesi uzun bir gelişme süreci başlattı. 1903'te bir astronomik gözlemevi kuruldu ve ertesi yıl, günümüzde şehrin çeşitli noktalarından görülebilen 14 metrelik Bakire Meryem heykeli için ilk taş konuldu. Ancak, anıt birkaç on yıl sonrasına kadar tamamlanamayacaktı.

1910 Şili Yüzüncü Yıl kutlamaları ile birlikte birçok kentsel proje üstlenildi. Demiryolu ağı, yeni bir demiryolu halkası ve Cajón del Maipo'ya giden rota ile şehrin gelişmekte olan banliyöleriyle bağlantısına imkan verecek şekilde genişletildi, bu arada şehrin kuzeyinde yeni bir tren istasyonu inşa edildi: Mapocho İstasyonu. Mapocho nehrinin güney tarafında, Parque Forestal oluşturuldu ve Güzel Sanatlar Müzesi, Barros Arana devlet yatılı okulu ve Ulusal Kütüphane gibi yeni binalar açıldı. Ayrıca, çalışma, kentsel nüfusun yaklaşık %85'ini kapsayan bir kanalizasyon sistemini de içerecektir.

### Nüfus patlaması

1920'lerin sonlarında şehir merkezindeki Ahumada'nın görünümü.
1920 nüfus sayımı, Santiago'nun nüfusunun 507,296 nüfuslu, Şili nüfusunun % 13.6'sına eşdeğer olduğunu tahmin eder. Bu, 1907 nüfus sayımına göre % 52,5'lik artışı, yani ulusal rakamın neredeyse üç katı olan yıllık % 3.3'lük artışı temsil eder. Bu büyüme esasen inşaat halindeki fabrikalarda ve demiryollarında çalışmaya gelen güneyli çiftçilerin gelmesinden kaynaklandı. Ancak bu büyüme şehrin kendisinde değil, kenar mahallelerde yaşandı.

1932'de kadınlar aşevinde çorba hazırlarken.
Bu süre zarfında şehir merkez bölgesi, Ahumada Caddesi çevresinde çeşitli portallar ve yerellerin kurulması ve La Moneda Sarayı'nın yakın çevresinde bir Sivil Bölge kurulmasıyla ticari, mali ve idari bir merkez haline getirildi. İkinci proje, bakanlıklar ofislerinin ve diğer kamu hizmetlerinin kurulması için çeşitli modernist binaların inşasının yanı sıra orta katlı binaların inşaatına başlamayı içeriyordu. Öte yandan, merkezin geleneksel sakinleri şehirden Providencia ve Ñuñoa gibi oligarşiye ve Avrupalı göçmen'e profesyoneller ve orta sınıf aileler için San Miguel ev sahipliği yapan daha kırsal alanlara göç etmeye başladılar. Ayrıca çevrede villalar, dönemin çeşitli kuruluşlarından çeşitli ortaklar inşa edildi. Modernite, ilk tiyatroların ortaya çıkması, telefon şebekesinin genişletilmesi ve 1928'de Los Cerrillos Havaalanı'nın açılması ve diğer gelişmelerle birlikte şehirde arttı.

1930'da Alameda'nın görünümü.
20. yüzyılın başlarının teknolojik gelişmelere bağlı olarak ekonomik büyüme çağı olduğu duygusu, alt sosyal sınıfların yaşam standardı ile çarpıcı bir tezat oluşturuyordu. Önceki on yılların büyümesi, 1929'da başlayan eşi görülmemiş bir nüfus patlamasına yol açtı. Büyük Buhran kuzeydeki nitrat endüstrisinin çökmesine neden oldu ve 60,000 işsiz kaldı, bu da tarımsal ihracattaki düşüşe katkıda bulundu ve sonuç olarak Ülke genelinde toplam işsiz sayısı 300,000 civarında oldu. Bu işsiz işçiler, Santiago'yu ve onun gelişen endüstrisini hayatta kalmak için tek şans olarak gördüler. Pek çok göçmen Santiago'ya hiçbir şey olmadan geldi ve binlerce kişi kiralayabilecekleri bir yer bulmaktaki büyük zorluk nedeniyle sokaklarda yaşamak zorunda kaldı. Tüberküloz da dahil olmak üzere yaygın hastalık, yüzlerce evsizin hayatına mal oldu. Santiago nüfusunun maaşları düşerken işsizlik ve yaşam maliyetleri önemli ölçüde arttı.

1930'lu yıllarda Santiago, bir modern endüstri metropolüne dönüşmeye başladı. Başkanlık sarayı La Moneda çevresinde birçok bakanlığın ve kamu kuruluşunun bulunduğu *Barrio Cívico* isimli bir yönetim semti oluştu. Şehir nüfusu kuzey ve güney Şili'den aldığı göçlerle hızla arttı.

Durum ancak birkaç yıl sonra CORFO tarafından desteklenen yeni bir sanayi patlaması ve 1930'ların sonlarından itibaren devlet düzeninin genişlemesiyle değişti. Bu dönemde aristokrasi, gücünün çoğunu kaybetmiş ve tüccarlar, bürokratlar ve profesyonellerden oluşan orta sınıf, ulusal politikayı belirleme rolünü üstlenmiştir. Bu bağlamda, üst sınıflar başkentin semtlerine sığınırken, Santiago'da önemli bir orta ve alt sınıf nüfusu gelişmeye başladı. Böylece, eski paralı sınıf Cousino ve Alameda Park gezileri, 1938'de Ulusal Stadyum gibi popüler eğlence mekanları üzerindeki hegemonyasını kaybetti.

### Daha Büyük Santiago

Santiago'nun komünlere göre göreceli büyümesi|  | 1940 | 1952 | 1960 | 1970 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Barrancas | 100 | 223 | 792 | 1978 |
| Conchalí | 100 | 225 | 440 | 684 |
| La Granja | 100 | 264 | 1379 | 3424 |
| Las Condes | 100 | 197 | 506 | 1083 |
| Ñuñoa | 100 | 196 | 325 | 535 |
| Renca | 100 | 175 | 317 | 406 |
| San Miguel | 100 | 221 | 373 | 488 |
| Santiago | 100 | 104 | 101 | 81 |

Sonraki yıllarda, Santiago hız kesmeden büyümeye devam etti. 1940'ta şehir 952,075 nüfusa sahipti, 1952'de bu rakam 1,350,409 sakine yükseldi ve 1960 nüfus sayımı 1,907,378 santiaguino'ya ulaştı. Bu büyüme, istikrarlı konutlara sahip orta ve alt sınıf ailelerin kurulduğu çevredeki kırsal alanların kentleşmesine yansıdı: 1930'da kentsel alan 6,500 hektara sahipti, 1960'ta 20,900'e ve 1980'de 38,296'ya ulaştı. Toplulukların çoğu büyümeye devam etse de, esas olarak batıda Barrancas, kuzeyde Conchalí ve La Cisterna ve güneyde La Granja gibi uzaktaki topluluklarda yoğunlaşmıştı. Üst sınıf için Las Condes ve La Reina sektörünün eteklerine yaklaşmaya başladı. Ancak merkez, ticaret, bankacılık ve hükûmetin gelişmesi için daha fazla alan bırakarak insanları kaybetti.

1965'te Büyük Santiago'nun büyümesi.
Büyümenin düzenlenmesi ancak 1960'larda, çok daha büyük bir şehrin yeni gerçekliğini yansıtan bir kavram olan Greater Santiago için çeşitli kalkınma planlarının oluşturulmasıyla uygulanmaya başladı. 1958'de Santiago'nun Toplumlararası Planı yayınlandı. Önerilen plan, maksimum 3,260,000 nüfuslu bir nüfus için 38,600 kentsel ve yarı hektarlık bir sınır belirledi ve Américo Vespucio Bulvarı ve Panamericana yolu 5 gibi yeni caddelerin inşası için planlar ve 'endüstriyel kuşakların' genişlemesini içeriyordu. 1962 Dünya Kupası kutlaması, şehir iyileştirme planlarını uygulamak için yeni bir ivme kazandırdı. 1966'da Cerro San Cristóbal'da Santiago Metropolitan Parkı kuruldu, MINVU gecekondu kasabaları'nı ortadan kaldırmaya ve yeni konut binaları inşa etmeye başladı. Son olarak, Edificio Diego Portales 1972'de inşa edildi.

1967'de yeni Uluslararası Pudahuel Havaalanı açıldı ve yıllar süren tartışmaların ardından 1969'da Santiago Metrosu inşaatına başlandı. İlk etap Alameda'nın batı bölümünün altından geçti ve 1975'te açıldı. Metro, şehrin en prestijli binalarından biri haline gelecekti. Takip eden yıllarda, 1978'in sonunda iki dikey çizgiyle genişlemeye devam etti. Telekomünikasyon altyapısının inşa edilmesi de bu dönemin önemli bir gelişmesiydi. 1975 yılında yapılan inşaat, yirmi yıldır başkentin sembollerinden biri ve ülkedeki en yüksek yapı haline geldi.

1973 darbesi ve askeri rejim'in kurulmasından sonra, hükûmet neoliberal bir ekonomik modeli benimsediği 1980'lere kadar şehir planlamasında büyük değişiklikler olmadı. 1979'da master plan değiştirildi. Kentsel alan, gayrimenkul geliştirme için 62,000 hektardan fazla genişletilmiştir. Bu, özellikle La Florida'da kentsel yayılma yarattı ve şehir 1990'ların başında 40 619 hektara ulaştı. 1992 nüfus sayımı, Santiago'nun 328,881 nüfuslu ülkenin en kalabalık belediyesi olduğunu gösterdi. Bu arada, 3 Mart 1985'te güçlü bir deprem şehri vurdu. Çok az can kaybına neden olmasına rağmen, birçok insanı evsiz bıraktı ve birçok eski binayı yıktı.

### Yirmi birinci yüzyılın başlarında metropol

Çevreye doğru genişleme Santiago metrosu uzantısını Maipú ve Puente Alto komünlerine zorladı. burada bir Alstom NS 74 (ortada) metro istasyonundan ayrılmaya başlarken, diğer Alstom NS 93 (en sağda) aynı metro istasyonuna yaklaşıyor.
Costanera Center kompleksinin bir parçası olan Gran Torre Santiago ('Büyük Santiago Kulesi*), Ibero-America'daki en yüksek ikinci binadır*
Kuzeybatı Las Condes Sky Costanera'dan alacakaranlıkta görünüş, Ekim 2018 1990'da geçiş demokrasiye geçişin başlamasıyla birlikte, Santiago şehri, çoğunluğu güneyde yaşayan üç milyonu aşmıştı: La Florida en kalabalık bölgeydi ve onu Puente Alto ve Maipú izledi. Bu belediyelerde ve Quilicura ve Peñalolén gibi diğer belediyelerde gayrimenkul geliştirme, büyük ölçüde orta sınıf aileler için konut projelerinin inşasından geldi.

Bu arada, yüksek gelirli aileler, şimdi Barrio Alto olarak adlandırılan dağların eteklerine taşınarak Las Condes'in nüfusunu artırdı ve Vitacura ve Lo Barnechea gibi yeni komünlere yol açtı. Providencia Bulvarı bölgesi doğu sektöründe önemli bir ticaret merkezi haline geldi.
Bu gelişme, yüksek binaların inşası için çekici bir yer haline gelen Barrio Alto'ya kadar genişletildi.
Bölgede büyük şirketler ve finans şirketleri kuruldu ve bu, *Sanhattan* olarak bilinen gelişen modern bir iş merkezinin ortaya çıkmasına neden oldu. Bu şirketlerin Barrio Alto'ya gitmesi ve şehrin dört bir yanına alışveriş merkezleri inşa edilmesi şehir merkezinde bir kriz yarattı. Bölgeyi yeniden düzenlemek için, ana alışveriş caddeleri Paseo Ahumada gibi yaya yürüyüş yollarına dönüştürüldü ve hükûmet, genç yetişkinleri cezbeden konut binalarının inşası için vergi avantajları uyguladı.
Şehir, düzensiz büyümenin yarattığı bir dizi sorunla yüzleşmeye başladı. Hava kirliliği kış aylarında kritik seviyelere ulaştı ve şehrin üzerine bir duman tabakası yerleşti. Yetkililer, endüstriyel kirliliği azaltmak için yasal önlemler aldı ve araç kullanımına kısıtlamalar koydu. Metro önemli ölçüde genişletildi, hatlar genişletildi ve 1997-2006 yılları arasında güneydoğu sektöründe üç yeni hat inşa edildi. 2011'de Maipú'ya yeni bir uzantı açıldı ve bu noktada büyükşehir demiryolunun toplam uzunluğu 105 km idi. otobüsler söz konusu olduğunda, sistem 1990'ların başında büyük bir reform geçirdi. 2007'de Transantiago olarak bilinen ana plan oluşturuldu. Yapıldığından beri bir takım sorunlarla karşı karşıya kaldı. 
Yirmi birinci yüzyıla girerken, Santiago'da hızlı gelişme devam etti. Şehir bölgesi, Plaza de la Ciudadanía'nın oluşturulması ve Ciudad Parque Bicentenario'nun Cumhuriyetin ikiyüzüncü Yıldönümü anısına inşa edilmesiyle yenilendi. Costanera Center kompleksindeki Titanium La Portada ve Gran Torre Santiago gökdelen'lerinin açılmasıyla sonuçlanan doğu sektöründe yüksek binaların gelişimi devam ediyor. Ancak sosyoekonomik eşitsizlik ve jeososyal parçalanma hem kentte hem de ülkede en önemli sorunlardan ikisi olmaya devam ediyor.

27 Şubat 2010'da bir güçlü deprem başkenti vurdu ve eski binalarda bir miktar hasara neden oldu. Bununla birlikte, bazı modern binalar da yaşanmaz hale getirildi ve Santiago'nun modern mimarisinde zorunlu deprem standartlarının fiili uygulaması hakkında çok fazla tartışma yarattı.

Görülmeye değer yerleri
-----------------------

Şehrin eski tarihine rağmen tarihi yapıları azdır. Ülkenin tamamında olduğu gibi Santiago da çok sayıda deprem afeti yaşamıştır. *Casa Colorada*, *Iglesia San Francisco*, *Posada del Corregidor* gibi istisnaları saymayacak olursak 150 yaşından eski bina yok gibidir.[*özgün araştırma?*] Bu binalar da İspanyol koloni zamanından kalmadır.

Şehrin merkezindeki (*Plaza de Armas*) adlı meydan ve aynı yerdeki Katedral, şehrin en eski kilisesi olan *San Francisco* Kilisesi gibi önemli yapılarındandır. Yine başkanlık sarayı La Moneda da bu binalara eklenebilir.

Diğer görmeye değer bir yer de, şehrin tarihi merkezinde bulunan, bugün park olarak duran Santiago'nun ilk kurulduğu *Santa Lucia* tepesidir. Yine arkasında Andlar'ın yükseldiği, raylı bir sistemle çıkılan ve içerisinde bir hayvanat bahçesinin bulunduğu *San Cristóbal* tepesi de ziyaret edilecek yerlerden birisidir.

Ekonomi
-------

Şili'nin önemli şirketlerinin merkezleri Santiago'dadır. Aynı şekilde birçok yabancı firmanın temsilcileri de burada bulunur. Medya merkezi yine burası olduğundan millî TV kanalları buradan yayın yapar. *El Mercurio*, *La Tercera*, *La Nación*, *Siete* gibi ulusal gazetelerin basıldığı şehir Santiago'dur. Santiago 2004 ve 2005 yıllarında *America Economica* dergisi tarafından Latin Amerika'da *iş yapılacak en önemli şehir* seçilmiştir.[*kaynak belirtilmeli*]

Kardeş Şehirler
---------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Çin Beijing, Çin
* Brezilya São Paulo, Brezilya
* Arjantin Buenos Aires, Arjantin
* Amerika Birleşik Devletleri New York, Amerika Birleşik Devletleri
* Kolombiya Bogota, Colombia
* İspanya Madrid, İspanya
* Brezilya Rio de Janeiro, Brezilya
 | * Türkiye Ankara, Türkiye
* Ukrayna Kiev, Ukrayna
* Letonya Riga, Letonya
* Ekvador Guayaquil, Ekuador
* Amerika Birleşik Devletleri Minneapolis, Minnesota, Amerika Birleşik Devletleri
* İspanya Langreo, İspanya
 | * İspanya Plasencia, İspanya
* Bulgaristan Sofya, Bulgaristan
* Meksika Santiago de Querétaro, Meksika
* Tunus Tunus, Tunus
* Bolivya La Paz, Bolivya
* Filipinler Manila, Filipinler
 |

Galeri
------

* Santiago Belediye SarayıSantiago Belediye Sarayı
* Santiago'da kıșSantiago'da kıș
* Santiago'da yazSantiago'da yaz
* San Cristóbal tepesiSan Cristóbal tepesi
* Başkanlık Sarayı La MonedaBaşkanlık Sarayı La Moneda
* SantiagoSantiago
* Plaza de Armas meydanındaki KatedralPlaza de Armas meydanındaki Katedral
* Santiagao finansal merkezi Apoquindo CaddesiSantiagao finansal merkezi Apoquindo Caddesi
* Costanera Center veya Santiago Büyük KulesiCostanera Center veya Santiago Büyük Kulesi
* Pudahuel Enternasyonal Havameydani terminla binasıPudahuel Enternasyonal Havameydani terminla binası

*Santiago de Chile*, panoramik görünüm

Kaynakça
--------

1. ↑  "Estadistica Climatologica Tomo I" (PDF) (İspanyolca). Dirección General de Aeronáutica Civil. March 2001. ss. 404-427. 30 Haziran 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2013.
2. ↑  Pobladores de Chile, 1565–1580, libro de Juan Guillermo Muñoz Correa, Ediciones Universidad de la Frontera, Temuco, 1989.
3. 1 2  León, Leonardo (1991). *La merma de la sociadad indígena en Chile central y la última guerra de los promaucaes* (PDF) (İspanyolca). Institute of Amerindian Studies, University of St. Andrews. ss. 13-16. ISBN 1873617003. 28 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 28 Ekim 2021.
4. 1 2  Anson Uriel Hancock (1893). *A History of Chile*. C. H. Sergel. s. 17. 28 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2021.
5. ↑  Martín (29 Mayıs 2007). "Past, present, and future images of a "green space" in the metropolitan area of Santiago" (İspanyolca). Revista Urbanismo, Nº3. 13 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2015.
6. ↑  De Ramón, Armando (2000). "Archived copy" (İspanyolca). Santiago, Chile: Editorial Sudamericana. Memoria Chilena: MC0007069. 27 March 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 June 2015.
7. ↑  Ankara′nın Kardeş şehirleri 14 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Erişim tarihi:29 Haziran 2012.
8. ↑  "Twin cities of Riga". Riga City Council. 1 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2014.
9. ↑  "Sister Cities of Manila". City Government of Manila. 24 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2014.

Dış bağlantılar
---------------

 Wikimedia Commons'ta **Santiago, Şili** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.

* Resmî site

| * g
* t
* d
Dünyanın en kalabalık şehirleri |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 
1. Tokyo-Yokohama, Japonya
2. Cakarta, Endonezya
3. Delhi, Hindistan
4. Guangzhou–Foshan, Çin
5. Mumbai, Hindistan
6. Manila, Filipinler
7. Şanghay, Çin
8. São Paulo, Brezilya
9. Seul-İncheon, Güney Kore
10. Meksiko, Meksika
 | 
11. New York, ABD
12. Kahire, Mısır
13. Dakka, Bangladeş
14. Pekin, Çin
15. Kalküta, Hindistan
16. Bangkok, Tayland
17. Shenzhen, Çin
18. Moskova, Rusya
19. Buenos Aires, Arjantin
20. Lagos, Nijerya
 | 
21. İstanbul, Türkiye
22. Karaçi, Pakistan
23. Bangalore, Hindistan
24. Los Angeles, ABD
25. Ho Chi Minh Kenti, Vietnam
26. Osaka-Kobe-Kyoto, Japonya
27. Çengdu, Çin
28. Johannesburg-Pretoria, Güney Afrika
29. Tahran, İran
30. Kinşasa, Kongo Demokratik Cumhuriyeti
 | 
31. Rio de Janeiro, Brezilya
32. Chennai, Hindistan
33. Xi'an, Çin
34. Lahor, Pakistan
35. Çongçing, Çin
36. Londra, Birleşik Krallık
37. Paris, Fransa
38. Zhengzhou, Çin
39. Dongguan, Çin
40. Haydarabad, Hindistan
 | 
41. Tientsin, Çin
42. Lima, Peru
43. Vuhan, Çin
44. Bogotá, Kolombiya
45. Hangzhou, Çin
46. Nagoya, Japonya
47. Taipei, Tayvan/Çin1
48. Chicago, ABD
49. Luanda, Angola
50. Kuala Lumpur, Malezya
 |

 |
| **Kaynak:** Demographia (2022, ss. 21-22)1 Tayvan (Çin Cumhuriyeti) *de facto* olarak bağımsız olsa da, uluslararası cemiyetin çoğu tarafından Çin Halk Cumhuriyeti'nin bir parçası olarak tanınır (bkz: Tayvan'ın siyasi durumu). |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNE: XX452048
* BNF: cb120000849 (data)
* GND: 4122723-2
* ISNI: 0000 0001 2162 7820
* LCCN: n79077402
* MusicBrainz: 77ec97c2-5377-4ac7-b156-620470e71940
* NARA: 10044348
* NKC: ge295651
* NLI: 987007547810405171
* SELIBR: 164748
* SUDOC: 156402610
* VIAF: 135444014
* WorldCat: lccn-n79077402

 |