**Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır** (1878; Elmalı, Antalya – 27 Mayıs 1942; Kadıköy, İstanbul), Türk din alimi, tercüman ve hattattır. Osmanlı Devleti'nin son zamanlarında ve Cumhuriyet Dönemi'nde yaşamış olup, Kur'an'ın Türkçe tefsirlerinden birini telif etmiştir.

Hayatı
------

1878'de Antalya'nın Elmalı kazasında doğdu. Ailesi aslen Burdurlu olup, babası Hoca Numan Efendi'dir. Numan Efendi daha küçük yaşlardayken Burdur'un Gölhisar kazasının Yazır köyünden ayrılarak Elmalı'ya gelmiş, tahsilini orada tamamlamış ve akabinde Şeriye Mahkemesi başkâtibi olmuştur. Annesi Elmalı alimlerinden Esad Efendi'nin kızı Fatma hanımdır.

### Dil bilgisi

Türkçenin yanında Arapça ve Farsça ile şiir yazacak kadar üst seviyede bir bilgiye sahipti. Ancak yazılarında sade bir Türkçe kullanmıştır. Bunların yanı sıra Fransızca da bilmektedir. "El-metalip ve'l-mezahip" adında Fransızcadan tercüme ettiği bir felsefe tarihi kitabı vardır.

### Eğitimi

Muhammed Hamdi Yazır, ilk ve ortaokul tahsilini Elmalı Rüşdiye Mektebi'nde gördü. Hafızlığını da tamamladıktan sonra, Arapça okudu ve İslami ilimleri öğrenmek için, dayısı Hoca Mustafa Sarılar Efendi ile birlikte 1895'te İstanbul'a geldi. Kayserili Mahmud Hamdi Efendi'nin Beyazıt Camii'ndeki derslerine devam etti. Of'lu Mahmut Kamil Efendi'den fıkıh dersleri aldı. Devrin ileri gelen değerli hocalarından ders görerek icâzet aldı.

### Bilimsel uzmanlığı

Mekteb-i Nuvvab'a girdi ve buradan birincilikle mezun olarak kadılık icazeti aldı. 1905'ten itibaren Beyazıt Camii'nde talebelere ders vermeye başladı ve bu hizmeti 1908 yılına kadar devam etti. Bu arada Şeyhülislamlık'ta Mektubi Kalemi'ne dahil edildi. Bir yandan da Nuvvab'da ve Mülkiye Mektebi'nde ahkam-ı evkaf, Medrese-t-ül Vaizin'de fıkıh, Süleymaniye Medresesi'nde mantık derslerini okutmayı sürdürdü. 1908 yılında dersiâm oldu. Devrin ünlü hattatları Sami Efendi ve Bakkal Arif Efendi'den hat dersleri aldı. Mustafa Kemal Atatürk halkın yeni devrimlerden sonra dini kaynakları, Türkçeye çevrilmiş kitaplardan okunmasını arzuluyordu. Bu amaç doğrultusunda Kuran’ın meali için Mehmet Âkif Ersoy’u, Buhari Hadis kitabı için Babanzade Ahmed Naim’i, Kuran Tefsiri içinse Muhammed Hamdi Yazır’ı görevlendirdi.[*kaynak belirtilmeli*]

### Siyasi hayatı

II. Meşrutiyet'in ilanından sonra Meclis-i Mebûsan'a Antalya mebusu olarak girdi. Şeyhülislam fetvayı vermediği için, 1. Fetva Emini olarak II. Abdülhamid'in tahttan alınması için gereken fetva'yı İttihat Terakkicilerin isteği doğrultusunda yazdı. Daha sonra da karşı cephede olan Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nda faaliyetlerini sürdürdü. Daha sonra sırasıyla, Dar-ül Hikmet-ül İslamiye azalığına (Ağustos 1918), Nisan 1919'da bu kurumun başkanlığına tayin edildi. Damat Ferit Paşa'nın kabinelerinde Evkaf (Vakıflar) Nazırı olarak vazife yaptı. Eylül 1919'da Ayan Meclisi üyeliğine getirildi. İttihat ve Terakki'nin ilim şubesinde vazife yaptı.

### Mülki ve hukuki yönü

1909 yılında Mülkiye Mektebi'nde Ahkâm-ı Evkâf ve Arâzî dersleri okutmuş ve yine aynı yıllarda Mekteb-i Kuzât'ta "Fıkıh" dersleri vermiştir. Daha sonra Darü'l-Hikmeti'l-İslâmiye (*Şeyhü'l-İslâmlığa bağlı Yüksek Müşavere Heyeti*) üyeliğine ve bir müddet sonra da başkanlığına tayin edilmiştir. I. Dünya Savaşı'ndan sonra Evkaf-ı Hümâyun nazırlığında bulunmuş ve bu sırada Âyan Meclisi üyesi olmuştur.

### Felsefi yönü

Varlığın ve bilginin bilimsel olarak araştırılması (*Felsefe*) ile de ilgilenen Elmalılı Hamdi Yazır, batılı yazarların eserlerini de tercüme etmiştir. Bu eserlerde ileri sürülen konulara eleştirel yaklaşım sergileyen Elmalılı Hamdi Efendi, felsefe ve din arasında cereyan eden tartışmalara çözüm bulmaya çalışmıştır. Filozofların gerçeği kavrayamadıklarını belirtmiş, akıl ile iman bütünleştiği zaman gerçeğin kavranıp doğrulanabileceği fikrini savunmuştur.

### Cumhuriyet döneminde

Cumhuriyet'in ilanı esnasında Medrese-t-ül Mütehassisin'de mantık dersleri okutuyordu. Damat Ferit Paşa kabinelerindeki görevi dolayısıyla, bu kabinelerin Milli Mücadele aleyhine verdiği kararlarda sorumluluğu bulunduğu gerekçesiyle gıyabında idama mahkûm edildiyse de, aynı zamanda yeğeni Emin Paksüt'ün kayınpederi olan Kel Ali'nin başkanlık ettiği Ankara İstiklâl Mahkemesi'nde yapılan muhakemesinden sonra suçsuzluğu tespit edilerek beraat etti.

### Ölümü

Muhammed Hamdi Yazır'ın Sahrayıcedid Mezarlığı'nda bulunan kabristanı (Mart 2022)
Elmalılı Hafız Muhammed Hamdi Yazır, uzun zaman devam eden Kalp yetmezliği rahatsızlığından ötürü Erenköy'de 27 Mayıs 1942'de öldü. Kabri Sahrayıcedid Mezarlığı'ndadır.

Eserleri
--------

Beyânül-Hak ve Sebîlürreşad dergilerinde Küçük Hamdi veya Elmalılı Küçük Hamdi mahlası ile makalelerini yayınlanmıştır. Tefsirinde ise Elmalılı Hamdi Yazır imzasıyla eserini yayınlamıştır.

### Hak Dini Kur'an Dili (Kuran'ı Kerim'in Türkçe Tefsiri)

Ayrıca bakınız: Hak Dini Kur'an Dili
Atatürk'ün emri ile 1935 yılında matbaaya verilen orijinal baskı.
Atatürk'ün Hamdi Yazır'a yazdırdığı tefsir olup[*kaynak belirtilmeli*] günümüzde de önde gelen İslam alimleri tarafından da hala en güvenilir tefsir olarak kabul edilmektedir[*kaynak belirtilmeli*]. Atatürk'ün Diyanet İşleri Başkanlığı'na verdiği talimatı üzerine yazdırıldı[*kaynak belirtilmeli*]. 1926'da Diyanet İşleri Riyaseti 'Kur'an'ı çağın icaplarına göre yeniden tefsir edebilecek bir alim aradı. Sonunda vazifeli talimat üzerine Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır'a verildi. Devlet eliyle yazdırılan bu tefsirle Atatürk bizzat ilgilendi[*kaynak belirtilmeli*]. Atatürk Şeyh Sait Ayaklanmasının bastırıldığı, çağdaşlaşma ve modernleşme adına yapılan inkılaplara yönelik itirazların arttığı bir devirde İslamiyet'in temel kaynağı olan Kur'an'ın yeniden tefsir edilmesini istedi[*kaynak belirtilmeli*]. Atatürk, yedi madde ile nasıl bir tefsir istediğini ortaya koydu. Bu yedi madde daha sonra Diyanet İşleri Riyaseti ile Elmalılı Hamdi Yazır arasında imzalanan protokole kondu. Kâzım Karabekir'in belirttiğine göre, Atatürk ona din ile ilgili olarak, dini olanların (bir dine mensup olanların) kazanamayacağını ve fakir kalmaya mahkûm olduklarını söyleyip netice olarak önce din anlayışını kaldırmak gerektiğini söylemiş ve bu sebeple Kur'an'ın anlaşılarak okunmasına önem verip Türkçeye çevrilmesini emretmiştir.

### Diyanet'le Hamdi Yazır arasında imzalanan anlaşma tutanağı maddeleri

1. Ayetler arasında münasebetler gösterilecek.
2. Ayetlerin nüzül (iniş) sebepleri kaydedilecek.
3. Kıraat-i Aşere'yi (10 okuma tarzını) geçmemek üzere kıraatler hakkında bilgi verilecek.
4. Gerektiği yerlerde kelime ve terkiplerin dil izahı yapılacak.
5. Ayetlerin ima ve işarette bulunduğu ilmi ve felsefi konularla ilgili bilgiler verilecek.Bilhassa tevhid bahsinde ihtiva eden ibret ve nasihat mahiyeti taşıyan ayetler genişçe izah edilecek.
6. Bahisle doğrudan ya da dolaylı ilgisi bulunan İslam Tarihi hadiseleri anlatılacak.
7. Batılı müelliflerin yanlış yaptıkları noktalarda okuyucunun dikkatini çeken noktalar konularak gerekli açıklamalar yapılacak.

Eserin başında Kur'an hakikatını açıklayan ve Kur'an'la ilgili önemli konuları izah eden mukaddime (önsöz23 Haziran 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.) yazılacak. Hak Dini Kur'an Dili 1926-1938 arasında tamamlandı 1935-1939 arasında dokuz cilt olarak 10 bin takım bastırıldı. Eserin üzerinden telif süresi bittiğinden serbestçe basılmaktadır.

İki bin takımı Elmalılı Hamdi Yazır'a verildi. Kalan 8 bin takım, başta din adamları olmak üzere halkın önde gelen isimlerine ücretsiz olarak dağıtıldı.

1. Örnek: Elmalı Tefsirinin Girişindeki Dua
2. Tefsirinde Kur'anın Türkçeleştirilmesine önsözde karşı çıkması 23 Haziran 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

### Metalip ve Mezahip

Tahlil-i Tarih-i Felsefe-Metâlib ve Mezahib-Maba'de't-Tabia ve Felsefe-i İlahiyye (Paul Janet ve Gabriel Seailles'ın Histoire de la philosophie çevirisi.)

### İrşadü'l Ahlâf fî Ahkâmi'l-Evkâf

Mektebi Mülkiye için ders kitabı.

### Beyânul-Hak

Sırat-ı Müstakim ve Sebilürreşad mecmualarında makaleler

### Basılmamış Olanlar

Aşağıdaki eserleri basılmamıştır:

* Usûl-i Fıkıh'a ait bir eseri
* Sûrî mantık üzerine bir eseri
* Hukuk Kâmusu (tamamlanmamış)
* Divan (eksik şekilde)

Kaynakça
--------

1. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 16 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Şubat 2020.
2. ↑  Kâzım Karabekir Anlatıyor, Uğur Mumcu, Tekin Yayınevi, 5. Basım, s.40, 1993
3. ↑  "Atatürk'ün Fikir ve Düşünceleri". T.C. Başbakanlık Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı. 27 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2014.
4. ↑  "Atatürk'ün Kur'an'a Bakışı" (PDF). *Osman Zümrüt*. Ondokuz Mayıs Üniversitesi. 22 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2014.
5. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 9 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2007.

Dış bağlantılar
---------------

* TDV İslâm Ansiklopedisi'nde Muhammed Hamdi Yazır

|  |
| --- |
| Vikipedi'nin kardeş projelerinden
**hakkında daha fazla bilgi edinin**  |
|
| Commons'ta ara | Commons'ta dosyalar |
|
| Vikisöz'de ara | Vikisöz'de alıntılar |
| Vikikaynak'ta ara | Vikikaynak'ta belgeler |
|
|
|
|
|
|
|
|

| * g
* t
* d
İslam ilâhiyatı |
| --- |
| 

| Alanlar - İlahiyatçılar - Kitaplar |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Alanlar | 
* Akide
* Akıl *('Aql)*
* Astronomi
* Kozmoloji
* Eskatologya
* Ahlak
* Kelâm
* Fıkıh
* Mantık
* Metafizik
* Doğa felsefesi
* Barış
* Eğitim Felsefesi

 |
| İlahiyatçılar | 
* Muhammed bin Hanefiyye
* Hasan-ı Basri
* Kâsım bin Muhammed
* Zeynelâbidîn
* Muhammed el-Bakır
* Zeyd bin Ali
* Ca'fer es-Sâdık
* İmâm-ı Â’zam Ebû Hanîfe
* Mâlik bin Enes
* Muhammed bin Abdullah el-Mehdi
* Şafii
* Ahmed bin Hanbel
* Davud el İsbehani
* İbn Hazm
* Ebu Yusuf
* Vâsıl bin Atâ
* Amr bin Ubeyd
* Kadı Abdülcebbar
* Kindî
* Tirmizî
* El-Eş'ari
* Mâtürîdî
* Gazzâlî
* Şehristanî
* Hâkim et-Tirmizî
* Râzî
* El-Cahiz
* El-Mesûdî
* El-Cübbaî
* El-Dahabi
* El-Kurtubî
* el-Belluti
* Şeyh Müfid
* Ahmed Yesevî
* Ahmed Rıza Han
* Ahmed Sirhindî
* İbn Kayyim
* İbn Arabi
* İbn Kudâme
* İbn Teymiye
* el-Şirazi
* Abdülkâdir Geylânî
* Abdülhakîm Arvâsî
* Ebu'l A'lâ el-Mevdudî
* Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî
* Fazlur Rahman Malik
* Hacı Bektaş-ı Veli
* Hacı Bayram-ı Veli
* Mahmud Hüdayi
* Murtaza Mutahhari
* Muhammed Bakir el-Sadr
* Muhammed Hamidullah
* Muhammed Hamdi Yazır
* Muhammed Taki Osmani
* Nâsır-ı Hüsrev
* Sadreddin Konevî
* Said Nursî
* Şeyh Bedreddin
* Şeyh Tusi

 |
| Önemli kitaplar | 
* Buyruklar *(Alevilik)*
* Divan-ı Hikmet *(Yesevilik)*
* İhyau Ulumi'd Din *(Gazzâlî)*
* Kitâb el-Mecmû *(Nusayrilik)*
* Makâlât *(Bektaşi inancı)*
* Mesnevî *(Mevlevilik)*
* Mektûbât-ı Mevlânâ *(Mevlevilik)*
* Mektûbât-ı Rabbânî *(Nakşibendilik)*
* Nehсü'l Belâga *(Caferilik)*
* Risale-i Nur
* Hikmet Risaleleri *(Dürzîlik)*
* Sünni kitaplar *(Buharî • Nesaî • Ebu Davud • Tirmizî • İbn Mace • Müslim İbn Haccâc • El-İrşad • El-Akîdetü't-Tahâviyye)*
* Veçh-i Din *(Türkistan Aleviliği)*

 |

 |

 |
| 
* **İslam fıkıh mezhepleri**
* **İtikadî mezhepler**
* **Siyasi mezhepler**

 |


| * g
* t
* d
Evkaf-ı Hümâyun nâzırları |
| --- |
| 
* Ahmet Sadık Ziver Paşa (1837)
* Mehmed Şevki Efendi (1839-1840)
* Numan Mahir Efendi (1840-1842)
* Mustafa Kani Bey (1842-1844)
* Mehmed Hasib Paşa (1844-1848)
* Mehmed Arif Paşa (1848)
* Ali Şefik Paşa (1848-1850)
* Bursalı Ali Rıza Efendi (1850-1851)
* Abdurrahman Nafiz Paşa (1851)
* Mehmed Halid Efendi (1851-1852)
* Ahmed Sadık Ziver Paşa (1852-1854)
* Ali Galib Paşa (1857-1858)
* Musa Safveti Paşa (1859)
* Bursalı Ali Rıza Efendi (1859-1860)
* Ali Şefik Paşa (1860-1861)
* Abdüllatif Suphi Paşa (1861)
* Ebubekir Mümtaz Efendi (1861)
* Ahmed Vefik Paşa (1861-1862)
* İsmail Hakkı Paşa (1862-1863)
* Abdülhamid Ferid Paşa (1863-1865)
* Şirvanizade Mehmed Rüşdi Paşa (1865)
* Hüseyin Mecid Efendi (1866)
* Abdülhamid Ferid Paşa (1866-1868)
* Ahmed Tevhid Efendi (1868)
* Ahmed Hamdi Paşa (1868-1869)
* Mehmed Hurşid Paşa (1869-1870)
* Mehmed Sadık Paşa (1870)
* Ahmed Kemal Paşa (1870-1871)
* Şirvanizade Mehmed Rüşdi Paşa (1872-1873)
* Ahmed Cevdet Paşa (1873)
* Ahmed Kemal Paşa (1873-1877)
* Ahmed Cevdet Paşa (1877-1878)
* Abdüllatif Suphi Paşa (1878)
* Abdülhalim Efendi (1878-1879)
* Kâmil Paşa (1880)
* Mehmed Nazif Paşa (1880)
* Asım Mehmed Paşa (1882)
* Mustafa Zihni Paşa (1885)
* Mustafa Nuri Paşa (1886-1890)
* Hüseyin Rıza Paşa (1890)
* Mustafa Zihni Paşa (1890-1891)
* Abdullah Galib Paşa (1891-1904)
* Turhan Hüsnü Paşa (1904-1908)
* Mehmed Ali Paşa (1908)
* Recaizade Mahmud Ekrem Bey 1908)
* Mehmed Şemseddin Paşa (1908-1909)
* Ziya Bey (1909)
* Halil Hammâde Paşa (1909-1910)
* Ali Haydar Efendi (1910)
* Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi (1910-1912)
* Mehmed Fevzi Paşa (1912)
* Mehmed Ziya Paşa (1912-1913)
* Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi (1913-1916)
* Pirizade İbrahim Hayrullah Bey (1916-1917)
* Musa Kazım Efendi (1917-1918)
* Abdurrahman Şeref Efendi (1918)
* Ahmed İzzet Bey (1918-1919)
* Vasfi Efendi (1919)
* Mehmed Ali Bey (1919)
* Elmalılı Muhammed Hamdi Efendi (1919)
* Gelenbevizade Mehmet Said (1919)
* Elmalılı Muhammed Hamdi Efendi (1919-1920)
* Ömer Hulusi Efendi (1920)
* Osman Rifat Paşa (1920)
* Hilmi Paşa (1920)
* Mehmed Nuri Efendi (1920-1921)
* Hüseyin Kazım Bey 1921)
* Gelenbevizade Mehmet Said (1921-1922)
* Raşid Bey (1922)

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb17059458r (data)
* GND: 11924389X
* ISNI: 0000 0001 1572 5598
* LCCN: nr94012793
* NLI: 987007399277705171
* NTA: 139303715
* SUDOC: 227455126
* VIAF: 63929105
* WorldCat: lccn-nr94012793

 |