**Carlos Juan Finlay**, (3 Aralık 1833 - 20 Ağustos 1915) sarıhumma araştırmalarının öncüsü olarak kabul edilen, Kübalı bilim insanıdır.

Biyografi
---------

Fransız ve İskoç asıllı olarak *Juan Carlos Finlay y Barres* adıyla Küba ülkesinin Puerto Prensliği (günümüzde Camagüey)'nde doğmuştur. Daha sonraki hayatında ise yalnızca Carlos Finlay adıyla anılmıştır. 1853 yılında Pensilvanya eyaletinin Philadelphia kentinde bulunan Jefferson Tıp Kolejinde öğrenim görmüştür. 1855 yılında buradan mezun olduktan sonra eğitimini Havana ve Paris'te yaptığı çalışmalar ile tamamlamıştır. Ardından Havana'ya yerleşen Finlay, burada bir tıbbi uygulama merkezi açmıştır.

Meslek hayatının ilk yirmi yılı boyunca, Finlay sürekli süren tıbbi tartışmaların merkezinde bulunuyordu. Sarıhumma etiyolojisi, 15 ve 16'ncı yüzyıllarda hastalığın erken fark edildiği durumlardaki gelişimi tıp uygulayıcılarında şaşkınlık uyandırıyordu. Havana ahalisini de perişan eden bu salgın hastalık ile mücadele edilmesi amacıyla Finlay tarafından 1864 yılında tıbbi uygulama merkezi kuruldu. Finlay'in yaptığı ilk çalışma; özellikle halk sağlığına etki eden kolera epidemiyolojisi olmuştur. Çünkü bu hastalık 1867 yılında Havana'da ciddi bir salgın oluşturmuştur. O, hastalığın sudan kaynaklandığı sonucuna varmış ancak doğrulayamamıştı. Zamanın yayınevleri tarafından da bu araştırma ret edilmişti.

Bundan kısa bir süre sonra ise Finlay, sarıhumma hakkında ilk yazısını yayımlayarak araştırmalarına başladı. Kolera araştırmasında olduğu gibi keskin gözlemleri ve mantıksal çıkarımları ile, hastalığın sivrisinek böceğinden kaynaklandığını açıkladı. 1881 yılında varsayımsal olarak yaptığı açıklama sayesinde sarıhumma hastalığının ajanı olarak sivrisinek kabul edilmektedir. Bu defa yaptığı araştırma Havana Doğa Bilimleri ve Fiziksel Tıp Akademisi Yıllıkları'nda yaygın destek görerek yayımlanmasına rağmen, bu durum Finlay'i tatmin etmedi. Başka bir Kübalı doktor olan Claudio Delgado, Finlay'in yanında yer aldı ve çalışmalarına destek verdi.

1870 yılında araştırmaları devam eden çalışma, 1900 yılında öne geçti. Hastalığın kurbanı ısıran bir sivrisinekten bulaştığı ve böylece sağlıklı bir kişiye geçtiği kabul edildi. 1908 yılında Légion d'honneur nişanına layık görüldü. Asıl alanı sarıhumma hastalığı olmasına rağmen, cüzzam, kolera, kütleçekimi ve fitopatoloji üzerine 40 kadar makale yayınladı. Finlay, 20 Ağustos 1915 tarihinde, Küba'da bulunan evinde ağır beyin travmaları sonucunda vefat etti.

Kaynakça
--------

1. ↑  Carlos Juan Finlay (presented: August 14, 1881 ; published: 1882) "El mosquito hipoteticamente considerado como agente de trasmision de la fiebre amarilla" 3 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (The mosquito hypothetically considered as an agent in the transmission of yellow fever) *Anales de la Real Academia de Ciencias Médicas, Físicas y Naturales de la Habana*, **18** : 147-169. Available on-line in English at: 

	* Charles Finlay, with Rudolph Matas, translator (1881) "The mosquito hypothetically considered as an agent in the transmission of yellow fever poison," 3 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *New Orleans Medical and Surgical Journal*, **9** : 601-616.
	* Delta Omega.org 9 Mayıs 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb10434161x (data)
* CiNii: DA09459816
* GND: 117736511
* ISNI: 0000 0000 8115 1185
* LCCN: n82012334
* NKC: nlk20000085553
* NLA: 36086937
* NLG: 252061
* NLI: 987007261278105171
* NTA: 142353868
* RERO: 02-A013725047
* SNAC: w6s75z36
* SUDOC: 075411555
* Trove: 1209788
* VIAF: 36908036
* WorldCat: lccn-n82012334

 |