**Bedruddin el-Aynî**(1362-1451), Dönemin Hanefî fakihi ve başkadısı Aynî’nin tam adı Mahmûd b. Ahmed b. Mûsâ b. Ahmed b. Hüseyin b. Yûsuf b. Mahmud el-Bedr Ebû Muhammed Ebu’s- Senâ b. Şihâb el-Halebî el-Aynî’dir. Künyesi Ebu’s-Senâ’ ve Ebû Muhammed, lakabı Bedruddîn’dir. Kendisinin el-Aynî, diye isimlendirilmesi doğduğu şehrin o zaman Ayıntâb olarak adlandırılmasından kaynaklanmaktadır. Hicri 26 Ramazan 762 miladi 1362'de doğdu. Hicri 4 Zilhicce 855'te miladi 1451'de Mısır'da vefât etti. Cenâze namazını Yahya el-Munâvi Ezher'de kıldırdı. Kendinin yaptırdığı Medresetu'l-Ayniyye'ye defnedildi. Kendisi kısa boylu, uzun sakallı, esmer, zeki, hataları hemen düzelten, dinin keskin kılıcı, sarf ve nahivde söz sahibi, hadis ve tarih hafızı, fıkıh ve hadis de müçtehit, hızlı ve güzel yazan, sultanlara ilim öğreten ve onları ikâz eden bir şahsiyettir. Bir gecede Kuduri'nin Muhtasar'ını tercüme edebilecek kabiliyette bir alimdir. Kendisine taassub ve intihâl iftiraları atılmıştır. Fıkhen Hanefi, itikaden Maturidi'dir. Bursalı Tahir Efendi tarafından Osmanlı Devleti'nin hudutları içinde yaşamamasına rağmen Osmanlı alimi sayılmıştır.

Döneminin hadis hafızlarından olan el-Ayni hatta son hadis hafızlarındandır. Bilinen 30 küsür şeyhi mevcuttur. Umdetu'l-Kari gibi emsali mümkün olmayan ve Sahih-i Buhari şerhleri içindeki en kamil, şamil ve mümtaz şerhdir. Keza el-Binaye adlı fıkıh eseri mevcuttur. Bu eser İmam el-Ayni'nin en büyük fıkıh eseridir. Yine bu alandaki yani el-Hidaye şerhleri içindeki en geniş ve büyük eserdir. Bu gibi eserleri tarzında sultanlar yakınlığı sayesinde İmamuna el-Ayni'nin zamanındaki Hanefilerin reisi olduğunu gösteriyor. Zaten mezhepteki birçok mesailde muctehid oluşu ve hadiste, lugatte ve tarihte hafız ve muhakkik olduğu kaynaklarımızın ortak fikridir.

Mustafa Efe Nizam ve birçok araştırmacının tespiti ile İmamuna Bedruddin el-Ayni eserlerinin mukaddimesinde adını yazmıştır. Fakat akla niçin Nuhabu'l-Efkar'ın, Mebani'l-Ahbar'ın ve Şerhu Sunen-i ebi Davudu'nda niye zikretmedi? Zira ilk iki eserin mukaddimesi Meğani'l-Ahyar'dır. Sonuncu eser ise yarımdır da ondan zikretmemiştir. Çünkü mukaddimeler böyle büyük eserlerde en son eser temize çekilirken yazılır. Meğani'l-Ahyar'ın Amcazade Hüseyin Koleksiyonundaki nüshada sadece Nuhabu'L-Efkar'ın mukaddimesi olduğu yazarken Daru'l-Kutubi'l-Ezheriyye'deki müellif nüshasında ise Mebani'l-Ahbar'ın olduğu yazılıdır. Yani her iki eserinde mukaddimesidir. Zira Daru'l-Kutubi'l-Misriyye'deki müellif nüshasında ise Nuhabu'l-Efkar yazıyor Muhammed Ebu Ammar'ın tespiti ile iki tane Meğani'l-Ahyar vardır. Mebani için yazılan biraz daha mufassaldır.

Hadis Eserleri

1. Umdetu'l-Kari

2. Mebani'l-Ahbar

3. Nuhabu'l-Efkar

4. Meğani'l-Ahyar

5. Şerhu Sunen-i Ebi Davud

6. Alemu'l-Heyyib

7. Kitabu Mecmu' Min Ehadisi Muteferrika Min Zalike Ehadisi'l-İhya' li'l-Ğazzali

İmam el-Kevseri'nin dediği gibi Tekmilu'l-Etraf diye bir eseri mevcut değildir. İlk altı eser günümüze ulaşmıştır. Meğani'l-Ahyar'ın matbu nüshaları eksiktir. Amcazade Hüseyin Koleksiyonundaki nüsha ile karşılaştırılırsa görülür.

Fıkıh Eserleri

1. el-Binaye
2. Ramzu'l-Hakaik
3. Duraru'z-Zahira
4. el-Mustecme'
5. Minhatu's-Suluk
6. Mesailu'l-Bedriyye
7. Behcetu's-Muluk ve's-Selatin
8. Mukaddimetu's-Suduniyye
9. el-Vasit
10. Kitabu'l-Menasik
11. Muntehab min Kitabi Ravda

Suyuti'nin dediği gibi Guraru'l-Efkar diye bir eseri yoktur. O 3. maddedeki eserle karıştırmıştır. Bu eser yani Guraru'l-Efkar Ayni'nin bir başka muasırının eseridir. İbn Hacer ve Sehavi'nin dediği gibi Şeyh el-Ayni'nin Şerhu'l\_Menar diye bir eseri yoktur.

İlk 8 eser günümüze ulaşmıştır.

Dil ile İlgili Eserleri

1. el-Megasidu'n-Nahviyye
2. Feraidu'l-Kalaid
3. Şerhu Hutbetu MUhtasaruş Şevahid
4. Melahu'l-Elvah
5. Vesailu't-Ta'rif (Muhtasar fi't-Tasrif diye mezkur eser aslında zaten budur. Tespiti Mustafa Efe Nizam yaptı.)
6. Vesailu'l-Fie ( Resail değil vesaildir.)
7. Mizanu'n-Nudud( Zannedildiği gibi nusus değil nududdur. Nuruosmaniye'de bulunan ve muellif nüshasında istinsah edilen nüshada böyledir. Sehavi'nin zikrettiği muhtasar fi'l-Arud adlı eser budur. Bu iki tespiti Mustafa Efe Nizam yaptı.)
8. el-Havi
9. Meksadu't-Talib
10. Havaşi ala Tavdih li'bn-i Hişam
11. Havaşi ala İbni'l-Musannif
12. Şerhu Teshil li'bn-i Malik(Mutavvel şerh)
13. Şerhu Teshil (Muhtasar Şerh)
14. Fevaid ala şerhi'l-Lubb(Bazı kaynaklarda Nukrekar'ın Şerhu'l-Lubab'ı üzerinedir diye geçsede eser AYNİ'nin şeyhi Surmari'nin şeyhi Şemseddin en-Nekiseri'nin Şerhu'l-Lubb'u üzerine yazılmış bir haşiyedir. Tespiti Mustafa Efe Nizam yaptı.)
15. Tezkiratu'n-Nahviyye
16. Havaşi ala'l-Caraberdi
17. Havaşi ala'l-Mekamat lil-Hariri

İlk dokuz eser ulaşmıştır.

Tarih Eserleri

1. İkdu'l-Cuman
2. Tarihu'l-Bedri
3. Muhtasari İkd
4. Tezkiratu'n-Nevadir
5. Seyfu'L-Muhenned
6. Ravzu'z-Zahir
7. Cevheratu's-Seniyye
8. Keşfu'l-Kina'
9. Tabakatu'ş-Şuara'
10. Tabakatu'l-Hanefiyye
11. Keşfu'l-Lisam
12. Mu'cemu'şuyuh
13. Tarihu'l-Ekasira
14. Siratu Meliku'l-Eşref Barsbay
15. Muhtasari Vefeyatu'l-A'yan
16. Muhatsari Tarihi Dimeşk
17. Siratu'l-Enbiya'

İlk sekiz eser günümüze ulaşmıştır. 4. eserin günümüze ulaştığını Adile Abidin tespit etmiştir. İkdu'l-Cuman, Tarihu'l-Bedri ve Muhtasari İkd gibi eserler konusunda Nobutaka Nakamchi'nin çalışmalrına başvurulmuştur. Onun tepiti ie bu üç kitabın ve Bedruddin el-Ayni'nin kardeşi Şihabeddin el-Ayni'nin tarih eserinin nüshaları birbirine karışmıştır o bunları güzelce tasnif etmiştir.

Tefsir Eserleri

1. Haşiye ala'l-Keşşaf
2. Haşiye ala'l-Beğavi
3. Haşiye ala Ebi'l-Leys

İlk eser günümüze ulaşmıştır. Bayezid Kütüphanesi'nde mevcuttur. Bu eserin İmam Ayni'ye ait olduğunu Mustafa Efe Nizam yaptı.

Zühd ile İlgili Eserleri

1. Zeynu'l-Mecalis
2. Tuhfetu'l-Muluk
3. Meşarihu's-Sudur

2. eserin ulaştığını Salih Yusuf Ma'tuk söylesede bu eserin yazma nüshası müşahede edilememiştir. Brockelmann'ın tespit ettiği Mecmu' yeştemilu ala hikayati ve gayruha adlı eser ise Mustafa Efe Nizam'ın tahminine göre bu üç eserden birinin parçasıdır.

Çeşitli Konular ile İlgili Birçok Meseleyi Zikrettiği Eseri

1- Tezkiratu'l-Mutenevvia

Takrizleri

1. Takriz ala Raddu'l-Vafir
2. Takriz ala Zehru'r-Rabi'
3. Takriz ala Sirati'l-Mueyyediyye
4. Takrriz ala Kitabi Sehavi

Günümüze ilki ulaşmıştır.

Kendisi hem Mısır ulemasının hem o zamanki Diyar-ı Bekr(Musul gibi şehirleri de kapsayan büyük bir bölgedir.)'in, o zamanlar pak Ehl-i Sunnet inancında olan Azerbaycan, Rum diyarı olarak adlandırılan Anadolu'nun ve Şam(Dimeşk, Halep, Ayntab, Kudüs, Hama gbi büyük şehirleri kapsayan kocaman bir bölgedir.)'ın ilminden yararlanmıştır. Eserlerindeki ilmine bakılıra bir Mısırlı Hadis Hafızı, Maveraunnehirli bir muctehid fakih, Anadolulu bir Osmanlı alimi gibi, Şamlı bir muhakkik gibi bir alimdir. Senedleri ve rivayetleri pek fazla olan siyasiler ile ilişkileri pek muteber olan bir alimdir.[değiştir | kaynağı değiştir]
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Kendisi Kadi'l-Kudatlık, muhtesiblik, Naziru'l-Ahbaslık(Naziru'l-Evkaflık), elçilik, müderrislik yapmıştır. Sehavi'nin dediği gibi İslam tarihinde ilk kez gerçekleşen bir vazife yapmış hem Kadi'l-Kudatlık yapmış hem Muhtesiblik yapmıştır, hem de naziru'l-ahbaslık yapmıştır. 814 yılında bir medrese yaptırmıştır. Kubbesi ve Mısır'da yapılan il çinili mihrabı ile meşhurdu. Fakat bu mihrap aslı ile günümüze ulaşmadı İbrahim Leyla'nın bu konuda bir makaleside mevcuttur.

Bilinene göre en az sekiz çocuğu olmuştur. Oğlu Abdurrahim bir tek bilinene göre kendisinden sonra 864 hicri senesinde vefat etmiştir. Onunda iki karısı olmuş. Onlardan Aişe ve Ahmed adında çocukları olmuştur. Abdurrahim alim ve ediptir. Denilene göre Sahih-i Buhari'ye ve Kenzu'd-Dekaik'e şerh yazmıştır oysaki Mustafa Efe Nizam'ın yani bu wikipedia maddesini yazan şahıs kaynaklarda böyle eserlerin olmaması sebebi ile onun tahminince Umdetu'l-Kari ile Ramzu'l-Hakakik'e haşiye yazmıştır. Torun Şihabeddin Ahmed ise devlet adamlarının hele de sonra sultan olacak Hoşkadem'in yani üvey dedesinin yanında büyümüştür ve yükselmiştir bugün hastane olarak kullanılan Karu'l-Ayni'yi yani el-Ayni Sarayı'nı inşa ettirdi. İmam Ayni'nin kardeşi Şihabeddin Ebu'll-Kasım Ahmed b. Ahmed el-Ayni ise 764 yılında doğmuş. Daha çok ticaret ile uğraşmakla birlikte büyük bir müverrih ve alimdir. Abisinin tarih kitapları sayesinde Tarihu'ş-Şihabi Kameru'l-Munir ve'l-Akmar adı ile bir tarih kitabı yazmıştır. İmam Bedruddin el-Ayni hakkında birçok çalışma yapan Nobutaka Nakamchi Bedreddin el-Ayni'nin kardeşi hakkında da bir makale yayınlamıştır.

BEDRUDDİN EL-AYNİ'NİN MEDRESESİ

Bu maddeyi Mustafa Efe Nizam yazmıştır.
---------------------------------------