Leonid Brejnev (solda) ve Richard Nixon (sağda), Brejnev'in Haziran 1973'te Amerika Birleşik Devletleri ile Sovyetler Birliği arasındaki uzlaşmanın doruk noktası olan Washington, DC'ye yaptığı ziyaret sırasında
Mart 2016'da Havana, Küba'da bir basın toplantısında Barack Obama ve Raúl Castro
Donald Trump ve Kim Jong Un, Şubat 2019'da Vietnam'ın Hanoi kentinde bir zirvede
**Yumuşama**, özellikle siyasi ilişkilerin sözlü iletişim yoluyla gerilimlerin azaltılması anlamına gelen bir diplomasi terimidir. Bu terim, 1912 yılında Fransa ve Almanya'nın gerilimleri azaltmaya yönelik başarısız girişimleriyle ortaya çıkmıştır.

Terim genellikle Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki jeopolitik gerilimlerin genel olarak azaldığı bir dönemi ifade etmek için kullanılır. Yumuşama, 1969 yılında Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Richard Nixon'ın dış politikasının temel bir unsuru olarak başlamıştır. Doğu Bloku ile çatışmanın tırmanmasını önlemek amacıyla, Nixon yönetimi, silah kontrolü ve diğer ikili anlaşmalar üzerine müzakereleri kolaylaştırmak için Sovyet hükümetiyle daha fazla diyalogu teşvik etmiştir.

Soğuk savaş ve yumuşama
-----------------------

Yumuşamanın resmi olarak Nixon başkanlığı döneminde başladığı kabul edilse de, Soğuk Savaş döneminde ABD ve Sovyetler Birliği arasında ilişkilerin gevşemesine yönelik önceden yaşanan durumlar da vardı. 1962'deki Küba Füze Krizi'nden sonra, hem Amerika Birleşik Devletleri hem de Sovyetler Birliği, Washington ve Moskova arasında doğrudan bir hat kurmayı kabul etti. Bu hat halk arasında kırmızı telefon olarak bilinir. Bu hat, her iki ülkenin liderlerinin olası bir felaketle karşılaşma durumunda hızlı iletişim kurmalarını sağlamıştır.

Soğuk Savaş dönemindeki yumuşama süreci, Anti-Balistik Füze Anlaşması gibi önemli silahsızlanma antlaşmalarının onaylanmasını ve Helsinki Antlaşması gibi sembolik anlaşmaların oluşturulmasını gördü. Tarihçiler arasında hala yumuşama döneminin barışı sağlama konusunda ne kadar başarılı olduğu konusunda devam eden bir tartışma bulunmaktadır.

Yumuşama, 1980 Moskova Olimpiyatlarına Amerika'nın boykotuyla sonuçlanan Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a müdahalesi sonrasında sona erdiği kabul edilmektedir. Ronald Reagan'ın 1980'de başkan seçilmesi, büyük ölçüde yumuşama karşıt kampanyasına dayanması nedeniyle gerilimin arttığı bir dönemi tetikledi. Reagan ilk basın toplantısında, ABD'nin yumuaşamayı takip etmesinin Sovyetler Birliği'nin çıkarlarını ilerletmek için kullanıldığını iddia etti.

İlişkiler, Polonya'daki olaylar, ABD'nin SALT II silah anlaşmasından çekilmesi ve NATO'nun Able Archer tatbikatıyla birlikte giderek daha da gerilmeye devam etti.

Gerilimlerin artması karşısında Dışişleri Bakanı George P. Shultz, Reagan yönetiminin Sovyetler Birliği ile bir başka dönemde-gerilim politikasına yönelik değişikliğe gitti, özellikle de Mikhail Gorbaçov'un iktidara gelmesinden sonra. Gorbaçov'un liderliği sırasında, START silah indirme anlaşması üzerine yapılan diyalog anlamlı ilerleme kaydetti. Diplomatik girişimler, Sovyetler Birliği'nin 1991'de çöküşüne kadar devam eden Bush yönetimi tarafından sürdürüldü, bunlar arasında START anlaşmasının onaylanması da bulunuyordu. 1983'ten 1991'e kadar süren bu yeniden-gerilim dönemi bazen ikinci bir dönemde-gerilim olarak adlandırılır.

Eric Grynaviski'ye göre, "Sovyet ve ABD karar vericileri, yumuşama kavramının ne anlama geldiği konusunda iki farklı anlayışa sahipti" ve aynı zamanda "her iki tarafın da gelecekteki davranışları için ortak ilkeler ve beklentileri paylaştığı yanlış bir inanca sahipti."

### Zirveler ve anlaşmalar

Glassboro Zirvesi Konferansı sırasında ABD Başkanı Lyndon Johnson'ın (arkada) yanında Sovyet Başbakanı Alexei Kosygin (önde)
Nixon döneminden önce, yumuşamanın temelleri erken ve orta 1960'ların multilateral silah sınırlama antlaşmalarıyla oluşturulmuştur. Bunlar arasında Ağustos 1963 Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması, Ocak 1967 Uzay Antlaşması ve Temmuz 1968 Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması bulunmaktadır. Küba Füze Krizi gibi tarihi gelişmeler ve kıtalararası balistik füze (ICBM) gelişimi gibi teknolojik ilerlemeler bu anlaşmaları teşvik etmiştir.

Nixon 1969 yılında göreve gelince, birkaç önemli yumuşama antlaşması geliştirildi. Varşova Paktı'nın Siyasi Danışma Komitesi, Batı'ya ve ABD'ye, "Avrupa'da güvenlik ve işbirliği" konulu bir zirve düzenlenmesini teşvik eden bir teklif gönderdi. Batı bunu kabul etti ve Stratejik Silah Sınırlama Görüşmeleri, her iki süper gücün nükleer yeteneklerine gerçek sınırlamalar getirmek amacıyla başladı ve sonunda 1972'de SALT I antlaşmasının imzalanmasına yol açtı. Bu antlaşma, her iki gücün nükleer silah stoklarını sınırladı, ancak çok hızlı bir şekilde MIRV'lerin geliştirilmesi sonucunda eskimiş hale geldi. Ayrıca, 1972'de Biyolojik Silahlar Sözleşmesi ve Anti-Balistik Füze Antlaşması imzalandı ve aynı yıl SALT II üzerinde görüşmelere başlandı. 1973 Washington Zirvesi, diplomatik işbirliği konusunu tartışarak karşılıklı ve uluslararası ilişkileri ilerletti.

1975 yılında, Avrupa'da Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) toplandı ve ekonomik, siyasi ve insan hakları konularında geniş kapsamlı bir dizi anlaşma olan Helsinki Bildirgesi'ni ortaya çıkardı. AGİK, Sovyetler Birliği tarafından başlatıldı ve Avrupa'da 35 ülkeyi içeren bir sürece dahil oldu. Konferansın ardından en yaygın sorunlardan biri, Sovyetler Birliği'ndeki insan hakları ihlalleri sorunuydu. Sovyet Anayasası, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Bildirgesi'ni doğrudan ihlal etti ve bu konu, Amerika Birleşik Devletleri ile Sovyetler Birliği arasında önemli bir ayrılık noktası haline geldi.

Carter yönetimi, Sovyetler Birliği içindeki insan hakları gruplarını desteklemişti ve Leonid Brejnev, ABD'yi diğer ülkelerin iç işlerine müdahale etmekle suçladı. Bu durum, temel insan hakları olan ifade özgürlüğü ve din özgürlüğü gibi haklar ihlal edildiğinde diğer ulusların müdahale edip etmeyeceği konusunda yoğun bir tartışmaya yol açtı. Bu süper güçler arasındaki temel anlaşmazlık, bir demokrasi ile tek parti rejimi arasında, bu konunun uzlaştırılmasına izin vermedi. Dahası, Sovyetler, kendi iç politikalarını insan hakları konusunda Amerikan desteğini eleştirerek savundu ve aynı insan haklarını ihlal ettiği bilinen Güney Afrika, Şili ve diğer ülkelerin Amerikan desteğini hedef aldı.

Temmuz 1975'te Apollo-Soyuz Test Projesi, uluslararası bir uzay misyonu olarak gerçekleşti; üç Amerikalı astronot ve iki Sovyet kozmonot, uzay araçlarını birleştirip ortak deneyler gerçekleştirdi. Bu misyon, her iki ülkenin uzay merkezleri arasında beş yıl süren siyasi müzakereler ve teknik işbirliğiyle önceden hazırlanmıştı. Amerikalı ve Sovyet mühendislerinin değişimlerini içeren çalışmalar da yapıldı.

Yumuşama döneminde her iki blok arasındaki ticari ilişkiler önemli ölçüde arttı. En önemli olanı, her yıl Batı'dan Sovyetler Birliği'ne gönderilen büyük tahıl sevkiyatlarıydı ve bu sevkiyatlar Sovyet kolektif çiftlikleri olan kolkhozların başarısızlığını telafi etmeye yardımcı oldu.

Aynı zamanda, Jackson-Vanik Değişikliği, Amerikan Başkanı Gerald Ford tarafından 3 Ocak 1975'te imzalanan ve ABD Kongresi'nin her iki kanadında oybirliğiyle kabul edilen bir yasa idi. Bu yasa, Amerikalılar ve Sovyetler arasındaki ticari ilişkileri dengelemeyi amaçlıyordu. İnsan haklarının Sovyetler Birliği'nde iyileştirilmesine bağlı olarak, özellikle reddedilen göçmenlerin göç etmesine izin vererek işlem yapma imkanı sağladı. Aynı zamanda, en çok tercih edilen millet statüsüne direnen hiçbir ülkenin bu statüyü alamayacağı bir madde ekleyerek jeopolitiği insan haklarıyla ilişkilendirmenin bir yolunu sağladı.

### Vietnam savaşı

Richard Nixon ve Ulusal Güvenlik Danışmanı Henry Kissinger, 1970'lerin başında Sovyetler Birliği ile yumuşamaya doğru ilerledi. Karşılığında, Sovyetlerin ABD'nin Vietnam'dan çıkmasına yardım etmesini veya ABD'nin kendisini oradan çekmesini istediler. İnsanlar, o zamanlarda ABD siyasetçilerinin nasıl bilinçli hareket etmeye başladıklarını fark etmeye başladı.

### Stratejik silahların sınırlandırılması görüşmeleri

Two men in suits are seated, each signing a document in front of them. Six men, one in a military uniform, stand behind them.ABD Başkanı Gerald Ford, Kasım 1974'te Vladivostok Zirvesi sırasında SALT anlaşmasıyla ilgili ortak bir bildiri imzalamak için Sovyet Başbakanı Leonid Brejnev ile bir araya geldi.
Richard Nixon ve Leonid Brezhnev, 26 Mayıs 1972 tarihinde Moskova'da bir ABM anlaşması ile birlikte Geçici Anlaşma (SALT I) imzaladı. Bu anlaşmalar, stratejik silahların (MIRV'ler, SLBM'ler ve ICBM'ler) geçici olarak sınırlandırılmasını sağladı. Bu, nükleer balistik silahların yayılmasının başladığı bir dönemde, askeri anlamda bir yumuşama örneğiydi.

Nixon ve Kissinger'ın amacı, silah kontrolünü kullanarak daha geniş bir détente politikasını teşvik etmek ve ardından Nixon'ın "linkage" olarak adlandırdığı şekilde diğer acil sorunların çözümüne izin vermekti. David Tal, şöyle iddia etti:

> Stratejik silah sınırlamaları ve Orta Doğu, Berlin ve özellikle Vietnam gibi çözülmemiş sorunlar arasındaki bağlantı, Nixon ve Kissinger'ın détente politikasının merkezine yerleşti. Bağlantıyı kullanarak, ABD'nin dış politikasının doğasını ve seyrini, Nixon'ın önceki haleflerinin uyguladığı politikalardan ayrıştırmayı ve değiştirmeyi umuyorlardı. Ayrıca, bağlantıyı kullanarak, ABD'nin silah kontrol politikasını détente'nin bir parçası haline getirmeyi amaçladılar. Ancak, bağlantı politikası başarısız oldu. Başarısızlık, hatalı varsayımlar ve yanlış temellere dayanıyordu. En önemlisi, Sovyetler Birliği'nin ABD'den çok daha fazla stratejik silah sınırlama anlaşmasına ihtiyaç duyduğu düşüncesiydi.
> 
> 

### Apollo-Soyuz işbirliği

 The five crew members of ASTP sit around a miniature model of their spacecraft.1975 yılında Apollo-Soyuz mürettebatı
Yumuşamaya katkıda bulunan önemli bir olayın uzayda gerçekleşen bir tokalaşma olduğu söylenebilir. Temmuz 1975'te gerçekleşen Apollo-Soyuz Test Projesi ile ilk Sovyet-Amerikan ortak uzay uçuşu gerçekleştirildi. Temel hedefi, farklı iki uzay aracının yörüngede birleşmesine izin veren uluslararası bir kenetlenme sistemi oluşturulmasıydı. Bu, her iki mürettebatın uzay keşfi konusunda işbirliği yapmasına olanak sağlayacaktı. Proje, 1957'de Sputnik 1'in fırlatılmasıyla başlayan Uzay Yarışı'nın sonunu getirdi ve Amerikalılar ile Sovyetler arasındaki gerilimi önemli ölçüde azaltmaya imkân sağladı.

### Eşzamanlı çatışmalar

Doğrudan ilişkilerin yumuşadığı bir dönemde, süper güçler arasında gerilimler artarak devam etti, özellikle Üçüncü Dünya'da. 1973'te Güney Asya ve Ortadoğu'daki çatışmalar, Afganistan gibi yerlerde Sovyetler Birliği ve ABD'nin savaş malzemesi ve diplomatik tutumlarla destekledikleri vekiller aracılığıyla gerçekleşti. Latin Amerika'da ABD, bölgedeki sol eğilimli seçim değişikliklerini engellemeye devam ederek, sağcı askeri darbeleri ve askeri diktatörlükleri destekledi. Bu arada, bölgede Sovyetler Birliği, Çin ve Küba tarafından askeri ve ekonomik olarak desteklenen birçok komünist veya solcu gerilla bulunuyordu.

Erken dönemdeki büyük bir kısmında Vietnam Savaşı devam etti. Her iki taraf da birbirine hâlâ güven duymuyordu ve nükleer savaş olasılığı sürekli bir tehdit olarak kalmaya devam ediyordu, özellikle 1973 Yom Kippur Savaşı sırasında Amerika Birleşik Devletleri'nin Küba Füze Krizi'nden bu yana en yüksek seviye olan DEFCON III'e yükseldiği dönemde.

Her iki taraf da binlerce nükleer başlık taşıyan kıtalararası balistik füzelerle (ICBM'ler) birbirlerinin şehirlerini hedef almaya devam etti, dünyanın okyanuslarında uzun menzilli nükleer silah kapasitesine sahip denizaltılarını (denizaltıdan fırlatılan balistik füzeler veya SLBM'ler) sürdürdü, sürekli alarma hazır yüzlerce nükleer silahlı uçak bulundurdu ve Kore ve Avrupa'daki anlaşmazlık yaratan sınırlarını büyük karasal kuvvetlerle korudu. Casusluk çabaları yüksek öncelikli olarak devam etti ve firarlar, keşif uyduları ve sinyal dinlemeleri, birbirlerinin niyetlerini ölçerek stratejik bir avantaj elde etmeye çalıştı.

Ayrıca bakınız
--------------

* Yatıştırma politikası

Kaynakça
--------


1. ↑  John F. V. Keiger (1983). *France and the Origins of the First World War*. ss. 69-70. ISBN 9781349172092. 23 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Haziran 2023.
2. ↑  Hunt, Michael (2015). *The world transformed : 1945 to the present: a documentary reader*. New York, NY: Oxford University Press. ss. 269-274. ISBN 978-0-19-937103-7. OCLC 870439207.
3. ↑  "The Rise and Fall of Détente, Professor Branislav L. Slantchev, Department of Political Science, University of California – San Diego 2014" (PDF). 23 Ekim 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2014.
4. ↑  Nuti, Leopoldo (11 Kasım 2008). *The Crisis of Détente in Europe*. ISBN 9780203887165. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2014.
5. ↑  "Ronald Reagan, radio broadcast on August 7th, 1978" (PDF). 9 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Temmuz 2014.
6. ↑  "Ronald Reagan. January 29, 1981 press conference". Presidency.ucsb.edu. 29 Ocak 1981. 30 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2014.
7. ↑  "Detente Wanes as Soviets Quarantine Satellites from Polish Fever". *Washington Post*. 19 Ekim 1980. 13 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2023.
8. ↑  Simes, Dimitri K. (1980). "The Death of Detente?". *International Security*. **5** (1): 3-25. doi:10.2307/2538471. JSTOR 2538471.
9. ↑  Cannon, Lou (29 Mayıs 1988). "Reagan, Gorbachev Two Paths to Detente". *Washington Post*. 29 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2023.
10. ↑  "The Cold War Heats up – New Documents Reveal the "Able Archer" War Scare of 1983". *Military History Now*. 20 Mayıs 2013. 13 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2023.
11. ↑  Grynaviski, Eric (2014). *Constructive Illusions: Misperceiving the Origins of International Cooperation*. Cornell University Press. ss. 49. ISBN 978-0-8014-5206-2. JSTOR 10.7591/j.ctt1287f2s.
12. ↑  "Limited or Partial Test Ban Treaty (LTBT/PTBT) - Nuclear Museum".  (İngilizce). 6 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2023.  `|website=` dış bağlantı (yardım)
13. ↑  Lapennal 1977, s. 1
14. 1 2  Lapennal 1977, ss. 14–15
15. ↑  Kissinger, Henry (1995). *Diplomacy*. ISBN 0-671-51099-1. OCLC 32350622.
16. ↑  Rhodes 2008, s. 61
17. ↑  Rhodes 2008, s. 112
18. ↑  David Tal, "'Absolutes' and 'Stages' in the Making and Application of Nixon's SALT Policy." *Diplomatic History* 37.5 (2013): 1090–1116, quoting pp. 1091, 1092. Nixon himself later wrote that "we decided to link progress in such areas of Soviet concern as strategic arms limitation and increased trade with progress in areas that were important to us–Vietnam, the Mideast, and Berlin. This concept became known as linkage."Richard Nixon (1978). *RN: The Memoirs of Richard Nixon*. s. 346. ISBN 9781476731834.
19. ↑  "NASA – Handshake in Space". Nasa.gov. 1 Mart 2010. 1 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Eylül 2018.
20. ↑  Morgan, Kellie (15 Temmuz 2015). "Celebrating historic handshake in space, 40 years later". CNN. 14 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Eylül 2018.
21. ↑  Samuels, Richard J. ed. (21 December 2005). Encyclopedia of United States National Security (1st ed.). SAGE Publications. p. 669. 978-0-7619-2927-7. Retrieved 25 May 2016. Most observers felt that the U.S. moon landing ended the space race with a decisive American victory. ... The formal end of the space race occurred with the 1975 joint Apollo-Soyuz mission, in which U.S. and Soviet spacecraft docked, or joined, in orbit while their crews visited one another's craft and performed joint scientific experiments.
22. ↑  ""The Long Arm of the October War" History News Network, 12 September 2013". 11 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2023.

| * g
* t
* d
Soğuk Savaş |
| --- |
| 
* Antikomünizm
* ANZUS
* NATO
* Bağlantısızlar Hareketi
* SEATO
* Varşova Paktı

 |
| 1940'lar | 
* Morgenthau Planı
* Hukbalahap İsyanı
* *Dekemvriana*
* Yüzdeler Anlaşması
* Yalta Konferansı
* Baltık ülkelerinde gerilla savaşı
	+ *Priboi* Operasyonu
	+ Cengel Operasyonu
	+ Sovyetler Birliği'nin Baltık devletlerini işgali
* Talihsiz askerler
* *Unthinkable* Operasyonu
* *Downfall* Operasyonu
* Potsdam Konferansı
* Gouzenko Olayı
* Kore'nin bölünmesi
* *Masterdom* Operasyonu
* *Beleaguer* Operasyonu
* *Kara liste 40* Operasyonu
* 1946 İran krizi
* Yunan İç Savaşı
* Baruch Planı
* Korfu Boğazı Olayı
* Türk Boğazları krizi
* Almanya siyasetinin yeniden ifadesi
* Birinci Çinhindi Savaşı
* Truman Doktrini
* Asya İlişkileri Konferansı
* 1947 Mayıs krizi
* Hindistan'ın bölünmesi
* I. Hindistan-Pakistan Savaşı
* 1947–1949 Filistin Savaşı
	+ 1947–1948 Filistin Mandası İç Savaşı
	+ 1948 Arap-İsrail Savaşı
	+ 1948 Filistin toplu göçü
* Marshall Planı
* Haydarabad'ın ilhakı
* 1948 Çekoslovakya darbesi
* Tito-Stalin ayrılığı
* Berlin Ablukası
* Endonezya Komünist Partisi İsyanı
* Batı ihaneti
* Demir Perde
* Doğu Bloku
* Batı Bloğu
* Çin İç Savaşı
	+ Çin Komünist Devrimi
* Malezya İç Savaşı
* Mart 1949 Suriye askerî darbesi
* *Valuable* Operasyonu

 |
| 1950'ler | 
* Bambu perdesi
* Kore Savaşı
* McCarthycilik
* Mau Mau İsyanı
* Cezayir Bağımsızlık Savaşı
* Mısır Darbesi
* Ajax Operasyonu
* Doğu Alman Ayaklanması
* Madrid Antlaşması
* Bricker Değişikliği
* Petrov Olayı
* Vietnam'ın bölünmesi
* 1954 Guatemala Darbesi
* Umman Savaşı
* Vietnam Savaşı
* I. Tayvan Boğazı Krizi
* 1955-1959 Kıbrıs olayları
* *Kashmir Princess*
* Cenevre Zirvesi (1955)
* Bandung Konferansı
* Poznań Ayaklanması
* 1956 Macaristan ayaklanması
* Süveyş Krizi
* "Sizi gömeceğiz"
* İfni Savaşı
* *Gladio* Operasyonu
* Arap Soğuk Savaşı
	+ 1957 Suriye Krizi
	+ 1958 Lübnan Krizi
	+ Irak 14 Temmuz Devrimi
* Sputnik Krizi
* II. Tayvan Boğazı Krizi
* 1958 Amerika Birleşik Devletleri Lockheed C-130 uçağının düşürülmesi
* 1959 Tibet ayaklanması
* 1959 Musul Ayaklanması
* Laos İç Savaşı
* Küba Devrimi
* Mutfak Tartışmaları
* Çin-Sovyet ayrılığı

 |
| 1960'lar | 
* Kongo Krizi
* Simba İsyanı
* U-2 Krizi
* Domuzlar Körfezi Çıkarması
* 1960 Türkiye Darbesi
* Arnavutluk-Sovyet ayrılığı
* Goa'nın ilhakı
* Endonezya-Papua çatışması
* Kum Savaşı
* Portekiz Sömürge Savaşları
	+ Angola
	+ Gine-Bissau
	+ Mozambik
* Küba füze krizi
* *El Porteñazo*
* Çin-Hindistan Savaşı
* Saravak Komünist ayaklanması
* Irak Ramazan Devrimi
* Eritre Bağımsızlık Savaşı
* Kuzey Yemen İç Savaşı
* 1963 Suriye askerî darbesi
* John F. Kennedy Suikastı
* Radfan İsyanı
* Şifta Savaşı
* Meksika Kirli Savaşı
	+ Tlatelolco Katliamı
* Guatemala İç Savaşı
* Kolombiya çatışmaları
* 1964 Brezilya Darbesi
* Dominik Cumhuriyeti İç Savaşı
* Rodezya İç Savaşı
* 1965-1966 Endonezya katliamları
* Endonezya'da "Yeni Düzen" süreci
* Domino teorisi
* Bangkok Bildirgesi
* 1966 Suriye askerî darbesi
* Kültür Devrimi
* Arjantin Devrimi
* Güney Afrika Sınır Savaşı
* Kore Tarafsız Bölge Çatışması
* 12-3 Olayı
* Yunan cuntası
* 1967 Hong Kong ayaklanması
* Kurşun Yılları
* Altı Gün Savaşı
* Yıpratma Savaşı
* Dhofar Ayaklanması
* Suudi Arabistan Vadi Savaşı
* Nijerya İç Savaşı
* 1968 Protestoları
	+ Mayıs '68
* Prag Baharı
* USS *Pueblo* olayı
* 1968 Polonya siyasi krizi
* Malezya Komünist Ayaklanması (1968–1989)
* Çekoslovakya'nın işgali
* Irak Baas Darbesi
* 1968 Peru Darbesi
* 1969 Libya askerî darbesi
* Futbol Savaşı
* Gulaş Komünizmi
* Çin-Sovyet sınır çatışması
* Filipin Komünist Ayaklanması

 |
| 1970'ler | 
* Yumuşama (uluslararası politika)
* Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması
* Kara Eylül olayları
* Alcora Açılımı
* Düzeltici Hareket (Suriye)
* Batı Sahra çatışması
* Kamboçya İç Savaşı
* Vietnam Savaşı
* Koza Ayaklanması
* Ping-pong diplomasisi
* 1971 Sri Lanka Ayaklanması
* Mısır Düzeltici Devrimi
* 12 Mart Muhtırası
* 1971 Sudan askerî darbesi
* Berlin Dört Güç Anlaşması
* Bangladeş Kurtuluş Savaşı
* Nixon'ın Çin ziyareti
* 1972 Yemen Savaşı
* Münih Katliamı
* Eritre İç Savaşları
* 1973 Uruguay Darbesi
* 1973 Afgan Darbesi
* 1973 Şili Darbesi
* 1973 Arap-İsrail Savaşı
* 1973 Petrol Krizi
* Karanfil Devrimi
* İspanya'da demokrasiye geçiş süreci
* *Metapolitefsi*
* Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri
* Kıbrıs Harekâtı
* Angola İç Savaşı
* Kamboçya Soykırımı
* Mozambik İç Savaşı
* Ogaden Savaşı
* Batı Sahra Savaşı
* Etiyopya İç Savaşı
* Lübnan İç Savaşı
* Çin-Arnavutluk ayrılığı
* Kamboçya-Vietnam Savaşı
* Condor Planı
* Arjantin Kirli Savaşı
* 1976 Arjantin Darbesi
* Mısır-Libya Savaşı
* Alman Sonbaharı
* Korean Air'in 902 sefer sayılı uçuşu
* Sandinist Devrimi
* Uganda-Tanzanya Savaşı
* Çad-Libya Savaşı
* 1979 Yemen Savaşı
* 1979 Kâbe Baskını
* İran İslam Devrimi
* Sevr Devrimi
* Çin-Vietnam Savaşı
* 1979 Herat Ayaklanması
* Yedi Günde Ren Nehri'ne

 |
| 1980'ler | 
* El Salvador İç Savaşı
* Sovyet-Afgan Savaşı
* İran-Irak Savaşı
* 1980 ve 1984 Yaz Olimpiyatları boykotları
* Gera Talepleri
* Peru İç Savaşı
* 1980 Türkiye Darbesi
* Uganda İç Savaşı
* Sitre Körfezi Olayı
* Casamance Çatışması
* Falkland Savaşı
* 1982 Etiyopya-Somali Savaşı
* Grenada'nın işgali
* Able Archer 83
* Yıldız Savaşları
* Cenevre Zirvesi (1985)
* İran-Irak Savaşı
* Reykjavík Zirvesi
* 1986 Karadeniz Olayı
* Güney Yemen İç Savaşı
* Toyota Savaşı
* 1987 Lieyu Katliamı
* Enfeksiyon Operasyonu
* 1987–1989 JVP ayaklanması
* 1988 Karadeniz Olayı
* 8888 Ayaklanması
* Solidarność
* Kontralar
* Orta Amerika krizi
* Korean Air'in 007 sefer sayılı uçuşu
* Halk Gücü Devrimi
* Glasnost
* Perestroyka
* Bougainville İç Savaşı
* I. Dağlık Karabağ Savaşı
* Afganistan İç Savaşı (1989-1992)
* Panama'nın ABD tarafından işgali
* 1988 Polonya Genel Grevi
* 1989 Tiananmen Olayları
* 1989 Devrimleri
* Berlin Duvarı'nın yıkılışı
* Kadife Devrim
* Romanya Devrimi
* Barışçıl Devrim

 |
| 1990'lar | 
* Moğolistan Demokratik Devrimi
* Körfez Savaşı
* Alman yeniden birleşmesi
* Yemen'in birleşmesi
* Arnavutluk'ta komünizmin sonu
* Yugoslavya'nın dağılması
* Çekoslovakya'nın dağılması
* Sovyetler Birliği'nin dağılması
	+ 1991 Sovyetler Birliği darbe girişimi

 |
| Donmuş çatışmalar | 
* Abhazya
* Tayvan
* Kore
* Dağlık Karabağ
* Güney Osetya
* Transdinyester
* Çin-Hindistan sınır antlaşmazlıkları
* Kuzey Borneo ihtilafı

 |
| Dış politika | 
* Eisenhower Doktrini
* Domino teorisi
* Hallstein Doktrini
* Kennedy Doktrini
* Barış içinde bir arada yaşama
* *Ostpolitik*
* Johnson Doktrini
* Brejnev Doktrini
* Nixon Doktrini
* Ulbricht Doktrini
* Carter Doktrini
* Reagan Doktrini
* Truman Doktrini
* Çevreleme politikası

 |
| İdeolojiler | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kapitalizm | 

|  |  |
| --- | --- |
| Muhafazakârlık | 
* Liberteryen
	+ Avusturya Okulu
	+ Chicago Okulu
	+ Parasalcı
	+ Reaganomics
	+ Thatcherizm
* Radikal
* Rasyonel seçim teorisi
* Reaksiyonist
* Yeni muhafazakârlık

 |
| Liberalizm | 
* Alman liberalizmi
* İsveç Modeli
* Liberal sosyalizm
* Neoliberalizm
* Refahçılık
* Üçüncü yol
* Yeni Sol

 |
| Diğer | 
* Cumhuriyetçilik
* Faşizm
* Güdümlü demokrasi
* İlliberal demokrasi
* İslamcılık
* Liberal demokrasi
* Milliyetçilik
* Neo-Nazizm
* Siyonizm
* Sosyal demokrasi
* Yayılmacılık
* Yeşil

 |

 |
| Komünizm | 

|  |  |
| --- | --- |
| Marksist | 
* Leninist
	+ Marksizm-Leninizm
	+ Stalinizm
	+ Troçkizm
* Yugoslav türü
* Çin türü
	+ Maoculuk

 |
| Marks öncesi | 
* Fourierist
* İkaryacı
* Owenist
* Ütopik

 |
| Diğer | 
* Avrupa
* Yahudi

 |

 |
| Anarşizm | 
* Feminist
* Bireyci
	+ Anarko-kapitalizm
* Kolektivist
* Kuir
* Postmodern
* Sosyal
* Yeşil

 |

 |
| Organizasyonlar | 
* ASEAN
* Bağlantısızlar Hareketi
* CENTO
* Comecon
* EEC
* Safari Kulübü
* SAARC
* SEATO
* Varşova Paktı

 |
| Propaganda | 

|  |  |
| --- | --- |
| Sovyet yanlısı | 
* Etkin önlemler
* *İzvestiya*
* *Pravda*

 |
| ABD yanlısı | 
* *Amerika*
* Amerika'nın Sesi
* Crusade for Freedom
* Kızıl Tehlike
* Sovyet Yaşamı
* Özgür Asya Radyosu
* Özgür Avrupa Radyosu

 |

 |
| Yarışlar | 
* Silahlanma
	+ Nükleer
* Uzay

 |
| Casusluk | 
* CIA
* KGB
* MI5
* MI6
* Stasi

 |
| Ayrıca bakınız | 
* ABD-Sovyet ilişkileri
* ABD-Sovyet zirveleri
* Rus İç Savaşı'nda Müttefiklerin müdahalesi
* Rusya-NATO ilişkileri

 |
| 
* **Kategori**
* **Kronoloji**

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* NARA: 10640518
* NKC: ph524432

 |