Oğuz Kaan illüstrasyonu (Türk Mitolojisi Atlası)

|  |
| --- |
|  Makale serilerinden |
| **Türk mitolojisi** |
|  |
| İnanç sistemi
* Tengricilik
* Şamanizm
 |
| Tanrı ve tanrıçalar
* Tengri
* Kayra Han
* Ülgen
* Erlik
* Umay
* Ak Ana
* Bayanay
* Mergen
 |
| Destan ve kahramanlar
* Ergenekon
* Mete Han
* Oğuz Kağan
* Köroğlu
* Keloğlan
* Asena
* Attila
* Törüngey
* Eje
* Irkıl
* Alp Er Tunga
* Dede Korkut Kitabı
 |
| Başlıca kavramlar
* Yer-Su
* Gök-Kal
* Yeraltı
* Ulukayın
* Çike
* İye
* Göğün göbeği
* Bozkurt
* Alasığın
* Kut
* Denizler
* Uçmag
 |
| Diğer Karakterler
* Huban Arığ
* Basat
* Maaday-Kara
* Al Karısı
* Tuğrul
* Deli Dumrul
 |
| Kategori Kategori
Commons sayfası Dosya |
| * g
* t
* d
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikikaynak'ta **Oğuz Kağan Destanı** ile ilgili metin bulabilirsiniz. |

**Oğuz Kağan Destanı** Türk destanlarından, Hun-Oğuz destanları grubundandır.[*kaynak belirtilmeli*] Oğuz Kağan Destanı'nın dört ayrı yazması vardır. Çağatayca, Farsça ve Uygurca yazmalardaki Oğuz Kağan Destanı; Oğuz boyları, Türk dili, edebiyatı, folkloru, târihi ve kültürü hakkında bilgi verir. Destan Türklerin atası olduğu varsayılan Oğuz Kağan'ın hayatını anlatır,ve en bilindik destanlardan biridir.

Paris Elyazması
---------------

Oğuz Kağan Destanının Uygur yazması, Paris Millî Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. Uygur Oğuz Kağan Destanı M.Ö. 201 - 126 yılları arasında büyük bir göçebe devleti kuran Hiung-nu’larla ilgilidir. Oğuz Kağan'ın bu devleti kuran Mete olduğu ileri sürülmektedir. Zeki Velidi Togan’a göre ise, Oğuz Kağan Destanı’nın kökeni daha eski çağlara, M. Ö. VII. yüzyılda merkezi Orta-Asya’da bulunan Sakalar ile birkaç asır sonraki İskitlerdir.

Paris elyazmasının transkripsiyonu 1891 yılında W. Radloff tarafından Kutadgu Bilig basımının içinde yayınlandı.

Rıza Nur'un Oğuznâme'si
-----------------------

Rıza Nur, Oğuz Kağan Destanı'nı başka destanlardan parçalarla zenginleştirerek Oğuznâme adlı yaklaşık 6100 mısralık bir manzum eser meydana getirdi. Rıza Nur'un Oğuznâme'si 1928 yılında Kahire'de yayımlandı. "Oğuz Kağan'ın Duası" olarak bilinen metin başta olmak üzere daha sonraları Oğuz Kağan Destanı'nın bir parçası olarak tanınmaya başlanan kimi metinler, Rıza Nur'un kaleme aldığı ve 1928 tarihli Oğuzname'de yayınlanan metinleridir.

Bang-Arat Basımı
----------------

Paris'te muhafaza edilen Uygurca metnin yeni bir transkripsiyonu Willi Bang Kauf ve Reşit Rahmeti (Arat) tarafından hazırlanmış ve 1932 yılında Almanya'da yayımlanmıştır. Metin daha sonra Reşid Rahmeti Arat tarafından günümüz Türkçesine çevrilerek, 1936'da İstanbul'da yayımlanmıştır. 1970 yılında Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı'nın 100 Temel Eser dizisine Muharrem Ergin'in açıklayıcı önsözü ile, Uygurca metin de eklenerek tekrar yayınlanmıştır. Ergin,metni hazırlarken W. Bang ve Reşid Rahmeti Arat'ın Oğuz Kağan Destanı'nı esas almıştır.

Zeki Velidi Togan Versiyonu
---------------------------

Zeki Velidi Togan, Raşit al-Din Hamadani'nin Cami’üt-Tevarih adlı kitabının ikinci cildinde yer alan *Tarih-i Oğuzân ve Türkân* başlıklı bölüme dayanarak 1972 yılında yeni bir "Oğuz Kağan Destanı" yayımlanmıştır.

Togan, Residettin’in "Camiü’t-tevarih" adlı eserinde bulunan yazılı ve sözlü kaynaklardan alınan söylentilerin tarihi gerçeklere uygunluğunu destanda bulunan yaşayış biçimi ve hayata bakış biçimine göre değerlendirir.[*kaynak belirtilmeli*]

* Tarih-i Oğuzân ve Türkân’da göçebe ve akıncı Oğuz’un belli bir yere bağlanması ve şehir kurması çok dikkate değerdir.[*kaynak belirtilmeli*]
* Tarih-i Oğuzân ve Türkân’da Oğuz Han ve babası arasında dinî bir anlaşmazlıktan söz edilir.
* Tarih-i Oğuzân ve Türkân’da Uygurca Oğuz Kağan ve Dede Korkut Kitabı’ndaki gibi kahramanın şahsiyet kazanmak için vahşi veya azgın hayvanı öldürme güdüsüne rastlanılmaz.
* Tarih-i Oğuzân ve Türkân’da kendisinden uzunca bahsedilen Tuman Han hayvanların konuşmalarından anlar. Onunla Kol Erki Han arasındaki söylentiler tarihî olmaktan daha çok bir masal karakteri taşır.
* Tarih-i Oğuzân ve Türkân’da hanlardan çoğu dünyayı fethe koşacak yerde, iktidara geçmek için birbirleriyle uğraşırlar.

*Tarih-i Oğuzân ve Türkân'daki şekliyle Oğuz Kağan Destanı ile ilgili makale yazanlardan biri Abdülkadir İnan’dır. İnan, "*Oğuz Destanı'ndaki Irkıl Ata*" adlı makalesinde Oğuznâme’nin Reşidettin tarafından Farsça yazılan parçasında geçen Bilge Irkıl Hoca’yı inceler. Burada Irkıl Hoca Türk töre ve ayinlerini ilk koyan bilge kişidir. Ebugazi Bahadır Han’ın gerek "*Secere-i Türk*" ve gerekse "*Secere-i Terâkime*" adlı eserlerinde Irkıl Ata Türk bilgesi olarak geçer. Yakut Türkleri’nde ve Buryat’larda Irkıl kültü bugüne değin yaşamaktadır. Yakut inanışlarına göre ilk kamın adı An Argıl’dır.*

İnsanlık tarihini iki ayrı evrede veren destanın ilk kısmı Âdem'den Nuh'a kadar olan kısmı genellikle Tevrat kaynak alınarak ve peygamberler tarihi biçiminde anlatılmaktadır. İkinci kısım ise Nuh ve Ön Türklerin neslinden türediği belirtilen Nuh'un oğlu Yafes ekseninde başlamaktadır. İlk kısımda Orta Doğu halkları dışında herhangi bir topluluktan bahsedilmezken ikinci kısımda Nuh Tufanı ve insan neslinin yeniden türemesi ekseninde farklı coğrafya ve halklardan bahsedilmektedir. Anlatıya göre Nuh dünyayı oğulları arasında paylaştırmış, Yafes'e Türkistan düşmüştür. Türklerin ve Moğolların atası olarak anılan Yafes bu halkların yaşam tarzına uygun biçimde göçebe olarak tasvir edilmektedir.

Kaynakça
--------

Özel

1. ↑  "Turkish Studies. International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. Volume 3/4 Summer 2008. Mehmet Emin BARS: OĞUZ KAĞAN DESTANI ÜZERİNE YAPILAN ÇALIŞMALAR. s.228-231." (PDF). 8 Ekim 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2014.
2. ↑  "Dr. İbrahim ONAY, Gazi Üniversitesi. Türk kültür tarihi bakımından OĞUZ KAĞAN DESTANI ve önemi. s.36-39." (PDF). 20 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2014.
3. ↑  İnan, Abdülkadir, Makaleler ve İncelemeler I, 1998, Ankara, sayfa 196-197; Sakaoğlu, Saim-Ali Duymaz; *Oğuz Destanında Irkıl Ata*, İslamiyet Öncesi Türk Destanları,2002, İstanbul, sayfa 113-114.
4. 1 2  Gündüz 2017, s. 11.
5. 1 2  Gündüz 2017, s. 12.

Genel
* Gündüz, Tufan (2017), *Oğuz Kağan Destanı* (4. bas.), İstanbul: Yeditepe Yayınevi, ISBN 9786059787567

Dış bağlantılar
---------------

* Oğuz Kağan Destanı, Texas Tech University Destan Bölümü9 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Oğuz Kağan Destanı Kültür ve Turizm Bakanlığı

Ayrıca bakınız
--------------

* **Oğuz Han**
* Ay Han
* Dağ Han
* Deniz Han
* Yıldız Han
* Gök Han
* Gün Han

| * g
* t
* d
Türk Destanları |
| --- |
| İslamiyetten Önce Türk Destanları | 
* Alp Er Tunga Destanı
* Atilla Destanı
* Bozkurt Destanı
* Ergenekon Destanı
* Göç Destanı
* İlce Han Destanı
* Oğuz Kağan Destanı
* Mani Dininin Kabulü Destanı
* Siyenpi Destanı
* Şu Destanı
* Türeyiş Destanı

 |
| İslamiyetten sonra Türk Destanları | 
* Cengizname
* Çanakkale Destanı
* Danişmendname
* Dede Korkut Destanı
* Genç Osman Destanı
* Edigey Destanı
* Köroğlu Destanı
* Kuva-i Milliye Destanı
* Saltuknâme
* Satuk Buğra Han Destanı
* Seyid Battal Gazi Destanı
* Üç Şehitler Destanı
* Timur Destanı

 |
| Diğer Türk Toplulukları Destanları | 
* Adil Sultan Destanı
* Ah Çibek Arığ
* Kaçak Yusuf Destanı
* Gan Kişi Destanı
* Manas Destanı
* Üçügey Üdügüyen ve Kusagan Hocugur Destanı
* Yaratılış Destanı

 |

| * g
* t
* d
İslamiyet öncesi Türk edebiyatı |
| --- |
| Sözlü Edebiyat | 
* Türk mitolojisi
* Destan
	+ Ah Çibek Arığ
	+ Göç Destanı
	+ Şu Destanı
	+ Oğuz Kağan Destanı
	+ Bozkurt (mitoloji)
	+ Ergenekon Destanı
	+ Yaratılış Destanı (Altay)
	+ Türeyiş Destanı
* Koşuk
* Sav
* Sagu
* Halk hikâyesi
* Atasözü
* Âşık
* Türk halk edebiyatı

 |
| Yazılı Edebiyat | 

|  |  |
| --- | --- |
| Göktürk Edebiyatı | 
* Altun Tamgan Tarkan Yazıtı
* Bilge Kağan Yazıtı
* Bömbögör Yazıtı
* Bugut Yazıtı
* Çoyr Yazıtı
* Elegeş Yazıtları
* Hoyt-Tamir yazıtları
* Irk Bitig
* Köl İç Çor Yazıtı
* Kül Tigin Yazıtı
* Orhun Yazıtları
* Öök Tarlag Yazıtı
* Öök Turan Yazıtı
* Ongin Yazıtı
* Sühbaatar Yazıtları
* Tonyukuk Yazıtı
* Yenisey Yazıtları
* Yorçı Yazıtı

 |
| Uygur Edebiyatı | 

|  |  |
| --- | --- |
| Bengü Taşlar | 
* Taryat Yazıtları
* Moyun Çor Yazıtı
* Kara Balsagun Yazıtı
* Karı Çor Tigin Yazıtı

 |
| Budizm Külliyat | 
* Edgü Ögli Tigin ile Ayıg Ögli Tigin
* Maytrisimit
* Altun Yaruk
* Sekiz Yükmek
* Kuanşi im Pusar

 |
| Mani dini Külliyat | 
* Irk Bitig
* Huanstuantif
* İki Yıltız Nom

 |

 |

 |