İkinci kez cumhurbaşkanlığına seçilen Mahmut Ahmedinejad
Tahran'da Mir Hüseyin Musavi taraftarları
Tahran'da seçim sonuçlarına karşı protestolar düzenlendi.
**2009 İran cumhurbaşkanlığı seçimi** 12 Haziran 2009 tarihinde. İran'da yapılan onuncu cumhurbaşkanlığı seçimidir. İran'da seçimle iş başına gelen en yüksek görevlerden biri olan cumhurbaşkanı, ülkenin silahlı kuvvetlerine ve dış politikasına karışamaz.

Bir önceki cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad adaylığını yeniden ilan etti. Yapılan anketlere ve kamuoyu araştırmalarına göre Ahmedinejat'ın en büyük rakibi Muhammed Hatemi'ydi. İran Reform hareketi seçimlere tek bir adayla katılmak istedi. Ancak reformcu aday olarak Mir Hüseyin Musavi aday oldu. Ayrıca İran Meclisi sözcüsü Mehdi Kerrubi diğer bir reformcu aday olarak seçimlere katıldı. Seçime katılan diğer bir muhafazakâr aday ise Muhsin Rızai idi. Seçimlere halkın büyük ilgisinin olmasıyla birlikte, katılım oranı %85 olarak gerçekleşti. Eğer bir aday kullanılan oyların çoğunluğunu alabilirse iki turlu seçim sistemi çerçevesinde ikinci tura gidilmesine gerek kalmamaktadır.

Oyların üçte ikisinin sayılmasıyla birlikte İran'ın resmî haber ajansı İslam Cumhuriyeti Haber Ajansı Mahmud Ahmedinejad'ın oyların %66'sını Musavi'nin oyların %32'sini aldığını duyurdu.[*kaynak belirtilmeli*]

Ancak uluslararası gözlemciler seçimlerle ilgili şüphelerini dile getirdiler. Musavi "Seçimlerde yaşanan ihlali kınadığını, sessiz sinema gösterisini kabul etmeyeceğini" söyledi. Musavi yandaşları ülkenin başkeni Tahran'da sokağa çıktı. Dini lider Ayetullah Ali Hamaney ise seçim sonuçlarının Allah'ın takdiri olduğunu ve halkın Ahmedinejad'ın arkasında birleşmesi gerektiğini verdiği demeçte söyledi.

Adaylar
-------

20 Mayıs 2009 tarihinde Anayasayı Koruyucular Konseyi'nin verdiği kararla bazı adayların adaylıkları onandı, bazı adayların ise başvuruları reddedildi.

### Onaylanmış Adaylar

**Muhafazakârlar**

* Mahmud Ahmedinejad, İran Cumhurbaşkanı
* Muhsin Rızai, İran Devrim Muhafızları Ordusu eski başkanı

**Reformcu Adaylar**

* Mehdi Kerrubi
* Mir Hüseyin Musavi, İran'ın son Başbakanı

### Reddedilen Adaylar

**Muhafazakârlar**

* Rafat Bayat Zencan'dan gelen kadın meclis temsilcisi

**Bağımsız**

* Ghasem Sholeh-Saadi eski meclis temsilcisi

### Geri Adaylar

* Muhammed Hatemi, İran eski cumhurbaşkanı

İletişimin Engellenmesi
-----------------------

23 Mayıs 2009'da İran hükûmeti Facebook'a erişimi geçici olarak yasakladı. Gulfnews.com hükûmetin attığı bu adımın Ahmedinejad karşıtlarının internet sitesini çalışmalarında kullanmasından dolayı olduğunu açıkladı. PC World Musavi'nin Facebook sayfasının 6.600'dan daha fazla destekleyeni olduğunu açıkladı.

Seçim Sonuçları
---------------

Seçim sandıklarının kapanmasının ardından, her iki aday da kendi zaferini ilan etti. İki rakip de gazetecilere oyların %58-60'ını kendisinin aldığını söyledi. Musavi halkı oylarda yapılabilecek usulsüzlüklere karşı uyardı. Musavi kendi internet sitesinde aslında oyların fazlasını alan kişinin kendisinin olduğunu, ancak isminin Ahmedinejad ile değiştirildiğini açıkladı.

Seçimde Mahmud Ahmedinejad 24.527.516 oy alarak %62,63 oy oranı ile seçimin galibi oldu. En yakın rakibi Musavi 13.216.411 oy olarak oyların %33,73'ünü aldı. Diğer adaylar Muhsin Rızai %1.73, Mehdi Karrubi %0.85 oy oranını yakalayabildi.

| 2009 Cumhurbaşkanlığı Seçimleri |
| --- |
| Parti | Aday | Sonuçlar |
| Oy sayısı | % Oy Oranı |
|  | Abadgaran | Mahmud Ahmedinejad | 24 527 516 | 62,63% |
|  | Özgür Reformcular | Mir Hüseyin Musavi | 13 216 411 | 33,75% |
|  | Bağımsız muhafazakâr | Muhsin Rızai | 678 240 | 1,75% |
|  | Etemad-e-Melli | Mehdi Kerrubi | 333 635 | 0,86% |
|
| **Toplam** | 38 755 802 | 100% |
| Kaynak: BBC Persian 15 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. |

Seçim sonuçlarının şaibeli olduğunu iddia eden Musavi'ye İranın kum kentindeki dini otoritelerindende destek geldi. Kum İlahiyat Alimleri Topluluğunun açıklamasına göre "Sonuçlara diğer adaylar şikâyetçi ve çok güçlü oylama hileri ile ilgili kanıtlar mevcut ... Sakin başlayan yürüyüşler şiddetle bastırıldı ... düzinelerce iranlı öldürüldü ve yüzlercesi tutuklandı ... Sonuç geçersizdir."

Seçim Sonuçlarına Tepkiler
--------------------------

Ana madde: 2009 İran seçimleri gösterileri
Yeşil protestocular yürüyüşü Azadi(Özgürlük) Kulesi (Meydanı), Tahran, 15 Haziran
Seçimlerin ardından Musavi ve Karrubi Seçimlerde hile yapıldığını ilan ettiler ve dini lider Hameney'den Anayasayı Koruyucular Konseyinden seçimlerin iptal edilmesi ve yenilenmesini talep ettiler ancak içişleri bakanlığı Ahmedinejad'ın yeniden cumhurbaşkanı seçildiğini ilan edince, Musavi'nin taraftarları hile yapıldığı gerekçesiyle Tahran sokaklarında gösteriler başlattılar. Musavi halktan sessiz kalmamalarını ve İran anayasında bulunan gösteri haklarını kullanmalarını istedi, ancak gösterilerde bazı Besic milislerinin göstericilere saldırması, ateş etmesi sonucu, sayısı belli olmayan yaralılar ve tutuklamalar gerçekleşti. Ahmedinejad hükûmeti bu olayları haber olarak yurt dışına servis edilmesini engellemek için tüm yabancı basın kuruluşlarının faaliyet belgelerini iptal etti ve bazı kuruluşların yetkililerini tarafsızlık ilkelerini ihlal ettikleri gerekçesiyle sınır dışı etti, ama Musavi taraftarları amatör video çekimleri ile ve internet aracılığıyla olayların akışını tüm dünyaya servis ettiler. 20 Haziran 2009 da Nida Sultan isminde Musavi taraftarı 27 yaşındaki felsefe mastır öğrencisi Besic milisinin ateşi sonucunda kamera karşısında ölümü internette yayımlandıktan sonra Obama dahil dünya liderlerinden sert tepkiler yükseldi ve Nida, Musavi'nin yeşil hareketinin simgesi hâline geldi.

Musavinin seçim öncesi kurduğu Oy Bekçileri Konseyi'nin iddiasına göre Musavi 19 milyon ve Ahmedinejad ise Karrubinin gerisinde kalarak sadece 5.7 milyon oy almış.

Uluslararası Tepkiler
---------------------

* Türkiye Diğer ülke liderlerinden önce T.C. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ve T.C. Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan ayrı ayrı Ahmedinejad'ı telefonla arayarak İran seçim kurulunun resmî sonucu ilan etmesini beklemeden tebriklerini ilettiler.
* Venezuela Venezuela Cumhurbaşkanı Hugo Chavez Ahmedinejad'ı telefonla arayarak daha iyi bir dünya için büyük bir başarı kazandığını söyledi.
* Pakistan Pakistan Cumhurbaşkanı Asıf Ali Serdari ve Başbakanı Yusuf Rıza Gillani ayrı ayrı tebrik mesajları gönderdi.
* Afganistan Afganistan Cumhurbaşkanı Hamit Karzai seçimlerdeki başarısı için Ahmedinejad'ı kutladı.
* Lübnan Lübnan Hizbullahı yeniden cumhurbaşkanlığına seçildiği için Ahmedinejad'ı kutladı.
* Amerika Birleşik Devletleri Hillary Clinton İran'ın Anayasayı Koruyucular Konseyinin seçim sonuçlarını onayladığını açıkladıktan sonra verdiği beyanatta "İran halkıyla devletinin arasında büyük bir güven problemi var." dediler.

Kaynakça
--------

1. ↑  "İran, Haziran 2009'da Cumhurbaşkanlığı seçimine gidiyor" (Reuters). *Radio Free Europe/Radio Liberty*. 7 Eylül 2008. 12 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2009.
2. ↑  "نتایج نهایی دهمین دورهٔ انتخابات ریاست جمهوری" (Farsça). İran İçişleri Bakanlığı. 13 Haziran 2009. 10 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Haziran 2009.
3. ↑  "Reuters: Iranian clerical group says vote result "invalid"". 9 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2009.
4. ↑  BBC web sitesi 15 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 14 Haziran 2009 tarihinde erişildi.
5. ↑  "17 June 2009 Iran Police Forces Shoot Into Pro-Mousavi Crowd". 31 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2009.
6. ↑  "17 June 2009 Iran riots latest news about Basij shooting showing dead body of young boy". 25 Kasım 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2009.
7. ↑  "17 June 2009 Basij/Anti Riot Police Open Fire on Iranian Protesters". 7 Haziran 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2009.
8. ↑  "17 June 2009 Basij Attacking People's Condo at Night". 17 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2009.
9. ↑  "CNN: Video Of Women Shot & Killed During Iranian Protests". 8 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2009.
10. ↑  "BBC Persian". 3 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2009.
11. ↑  "Clinton Cites 'Huge Credibility Gap' in Iran Over Election". 1 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2009.

| * g
* t
* d
İran İran'da seçimler ve referandumlar |
| --- |
| Cumhurbaşkanlığı seçimleri | 
* 1980
* 1981 (Temmuz)
* 1981 (Ekim)
* 1985
* 1989
* 1993
* 1997
* 2001
* 2005
* 2009
* 2013
* *2017*

 |
| Meclis seçimleri | 
* 1906
* 1909
* 1914
* 1921
* 1923
* 1926
* 1928
* 1930
* 1933
* 1935
* 1937
* 1939
* 1941
* 1944
* 1947
* 1950
* 1952
* 1954
* 1956
* 1960
* 1961
* 1963
* 1967
* 1971
* 1975
* 1980
* 1984
* 1988
* 1992
* 1996
* 2000
* 2004
* 2008
* 2012
* 2016
* *2020*

 |
| Senato seçimleri | 
* 1949
* 1954
* 1960
* 1963
* 1967
* 1971
* 1975

 |
| Uzmanlar Meclisi seçimleri | 
* 1982
* 1990
* 1998
* 2006
* 2016

 |
| Yerel konsey seçimleri | 
* 1999
* 2003
* 2006
* 2013
* *2017*

 |
| Kurucu Meclis seçimleri | 
* 1925
* 1949
* 1967
* 1979

 |
| Referandumlar | 
* 1953
* 1963
* 1979 (Mart)
* 1979 (Aralık)
* 1989

 |