**Omurga (Spinal kolon),** yani *columna vertebralis* vücudu destekleyen servikal, torasik, lumbar, sakral ve koksiks olarak gruplanan 26 kemikten 33 vertebradan oluşan ana yapıdır. Omurga, vücudu desteklemek üzere torasik ve pelvik uzuvların arasında bir köprü oluşturur.

Yapısı
------

Beyin gibi omurilik de meninksler ismini alan (pia, arachnoidea ve dura) zarlar tarafından çevrilmiştir. Bu zarlar, beyin zarlarının devamıdır. Pia ve arachnoidea zarları arasında, beyin omurilik sıvısı bulunur. Bu sıvı, beyindeki özel boşluklarda bulunan koroid ağla iskeletin esasını ve vücûdun eksenini teşkil eden yapılardır.

Omurlar ligamentler ve eklem çıkıntıları sayesinde birbiriyle eklemleşir. Omurga sütunu çok kuvvetli bir destek olmasına rağmen, aynı zamanda eğilebilir bir yapıdadır. Omurga uzun ekseni boyunca üç büyük kıvrım yapmaktadır:

* baş ve boyun arasındaki *dorsal konveks kavislenme*
* boyun ve sırt omurları arasındaki *dorsal konkav kavislenme*
* sırt ve bel omurları arasındaki *dorsal konveks kavislenme*

Görevi
------

İnsanların ve hayvanların çatısını, duruşunu, destek yapısını meydana getiren temel sistem. Kasların tutunduğu, iç organların muhafaza edildiği organik yapı. İskelet; kireç şeklinde kalsiyum, silis, kıkırdak veya kemikten meydana gelebilir. Hareketli veya hareketsiz olabilir.

Başın, gövdenin, göğüs ve karın boşluğundaki birçok iç organın ağırlığını taşımak ve bunlara sağlam bir destek olmaktır. Ayrıca baş ve gövdenin hareketlerini de sağlar. Bu arada omurga kanalı içindeki omurilik gibi çok ehemmiyetli bir organa sağlam ve emniyetli bir kılıf teşkil eder.

Omurga, insanda, 33-34 adet omurdan meydana gelmiştir. Bu omurlardan ilk 24 tanesi, birbirleriyle, omurlar arası disk denilen kıkırdakların bulunduğu eklemler aracılığıyla bağlanmışlardır. Bu omurlar üç gruba ayrılır. Bunlar 7 boyun omuru, 12 sırt omuru ve 5 bel omurudur. Kalan 9-10 omurun ilk beşinin birleşmesiyle kuyruk sokumu kemiği, en altta bulunan küçük ve tam gelişmemiş 4-5 tane omurun birleşmesinden de kuyruk kemiği meydana gelmiştir.

Omurganın çeşitli parçalarına ait omurlar arasında büyüklük ve şekil bakımından bazı farklılıklar göstermekle beraber benzer ve hepsinde olan ortak özellikleri de vardır. Omurların benzerliği, yeni doğanlarda daha fazladır. Gelişme sırasında gittikçe artan ağırlık, hareket, gövdenin durumunda meydana gelen farklılıklar ve omurgaların çeşitli kısımlarına yapışan kasların tesirleri, omurganın bütün kısımlarında aynı olmadığından, omurlar arasında şekil farklılıkları ortaya çıkar. 1. ve 2. boyun omurları, başın değişik ve fazla hareketleri yüzünden diğer omurlara nazaran daha çok farklılaşmışlardır ve sırasıyla "atlas" ve "aksis" isimlerini alırlar. Omurganın, önden veya arkadan bakıldığında yana doğru eğrilmiş olması durumuna tıpta "skolyoz" denir.

İnsan omurgası
--------------

İnsan omurlarının numaralandırılması
Omurgalılarda, omurilik beyin sapından başlayıp, omurga içinde ikinci bel omuruna kadar uzanan ve bundan sonra fibröz (bağdokusu) bir kordon şeklindeki filum terminale denen kısımla devam eden merkezi sinir sisteminin önemli bir parçasıdır. Omurga 70 cm uzunluğundadır, içindeki omurilik ise 43–45 cm arasında değişir; yani omurilik columna vertebralis'ten daha kısadır. Omurga, kemikten, kıkırdaktan ya da her ikisinden oluşan iskeletin en önemli bölümü ve temel eksenidir. Omurların üst üste sıralanması ve birbirine bağlanmasıyla gövdenin arkasında orta çizgide yer alır ve gövdenin ağırlığını taşır.

İnsan vücudundaki yeri
----------------------

Omur, omurgayı oluşturan 33-34 kemikten her birine verilen addır. Kafatasının hemen altından başlayıp kuyruk sokumuna dek uzanırlar. Omurgada 7 adet boyun omuru (servikal vertebra), 12 adet sırt omuru (torakal vertebra), 5 adet bel omuru (lomber vertebra), 5 sakral vertebrasakral ve 4 de koksal vertebra bulunur. Bu 33 vertebranın ilk 24 tanesi birbirine eklemler aracılığıyla bağlanmıştır. Bunlara presakral vertebralar denilir.

Diğer hayvanlarda omurga
------------------------

Diğer hayvanlarda omurlar, kuyruk sokumu haricinde insanlarla aynı bölgesel isimleri alır. Kuyruklu hayvanlarda ayrı omurlara **kaudal omurlar** denir. Suda yaşayanlar ve diğer omurgalılar arasında ihtiyaç duyulan farklı hareket ve destek türleri nedeniyle, temel özellikler paylaşılsa da aralarındaki omurlar en fazla varyasyonu gösterir. Fillerde omurlar, omurganın esnekliğini sınırlayan sıkı eklemlerle birbirine bağlanmıştır.

Vücutlarında "heterosöl" olarak adlandırılan eyer şeklinde eklem yüzeyleri bulunan omurlar, omurların hem dikey hem de yatay olarak esnemesine olanak tanırken, bükülme hareketlerini de engeller. Bu tür omurlar kuşların ve bazı kaplumbağaların boyunlarında bulunur.

İlkel balıklarda omurga kıkırdak hâlindedir. (Bakınız: Kıkırdaklı balıklar) Köpekbalıkları ve mersinbalıklarında ise omurga yarı kıkırdak, yarı kemiktir. Kemikli balıklardan itibaren bütün omurgalılarda omurga kemikten yapılıdır. Balıkların omurları tek parçadır. Aralarında eklem yoktur. Bu yüzden omurgaları, ancak esnek bir çubuk gibi bükülebilir.

Omurgalılarda, omurlar arasında eklemler meydana gelmiştir. Bu sûretle omurganın çeşitli yönlerde hareketi mümkün olur. Kurbağagillerde omurga bölgelere ayrılmaya başlamıştır. Boyun bölgesinde halka şeklinde tek bir omur, göğüs bölgesi omurlarında ise güdük kalmış kaburga çıkıntıları vardır. Kuyruksuzlarda, tek bir kuyruk sokumu omuru bulunur.

Kuşlarda sırt, bel ve sağrı bölgeleri omurları kaynaşarak yekpare bir hâl almışlardır. Kaplumbağada ise, bu üç bölgenin omurları ile kaburgalar, bağaya yapışmıştır. Memelilerde omurga beş bölgeye ayrılmıştır. Bunlar, boyun, göğüs, bel, sağrı ve kuyruk sokumu bölgeleridir.

Dış bağlantılar
---------------

* Türkiye Omurilik Felçlileri Derneği - TOFD

Kaynakça
--------

1. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 20 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020.
2. 1 2 3  König, Liebich. *Veteriner Anatomi (Evcil Memeli Hayvanlar)*. medipres.
3. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 18 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020.
4. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 3 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020.
5. ↑  Kardong, Kenneth V. (2002). *Vertebrates: comparative anatomy, function, evolution*. McGraw-Hill. ss. 288-289. ISBN 978-0-07-290956-2.

| * g
* t
* d
İnsan vücudu |
| --- |
| Baş | Kafatası **·**  Kafa derisi **·**  Alın **·**  Göz **·**  Kulak **·**  Burun **·**  Ağız **·**  Köpek dişi **·**  Dil **·**  Diş **·**  Yüz **·**  Yanak **·**  Çene **·**  Dudak |
| Boyun | Âdem elması **·**  Boğaz **·**  Ense **·**  Gırtlak |
| Gövde | Omuz **·**  Omurga **·**  Toraks **·**  Sırt **·**  Göğüs **·**  Meme **·**  Göğüs kafesi **·**  Karın **·**  Göbek **·**  Karın boşluğu **·**  Pelvis **·**  Anüs |
| Üreme organları | 

|  |  |
| --- | --- |
| Erkek | Penis **·**  Testis **·**  Testis torbası |
| Kadın | Klitoris **·**  Vajina **·**  Rahim **·**  Yumurtalık |

 |
| Uzuvlar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kol | Dirsek **·**  Ön kol **·**  El bileği **·**  El **·**  Parmak (Başparmak / İşaret parmağı / Orta parmak / Yüzük parmağı / Serçe parmak) |
| Bacak | Kalça **·**  Kıç **·**  But **·**  Diz **·**  Baldır **·**  Topuk **·**  Ayak bileği **·**  Ayak **·**  Ayak parmağı |

 |
| Cilt | Deri **·**  Saç **·**  Kıl **·**  Tırnak |
| Sistem | Dolaşım sistemi **·** Sindirim sistemi **·** Solunum sistemi **·** Boşaltım sistemi **·** İnsan kas-iskelet sistemi **·** Sinir sistemi **·** Bağışıklık sistemi **·** Duyu sistemi **·** Örtü sistemi **·** Endokrin sistem **·** Brakial pleksus **·** Çevresel sinir sistemi **·** Otonom sinir sistemi **·** Lenfatik sistem **·** Üreme sistemi |
| İlgili | 
* İnsan iskeleti
* Organ sistemleri
* Anatomi
* Organeller
* Kan
* Saç
* Sinir sistemi
* Örtü sistemi
* Sindirim sisteminin gelişimi
* Endokrin sistemin gelişimi
* Baş ve boyun gelişimi
* Bütünsel geliştirme
* Lenfatik organların gelişimi
* Memeli dolaşım sisteminin gelişimi
* Sinir sisteminin gelişimi
* Solunum sisteminin gelişimi
* Üreme sisteminin gelişimi
* Üriner sistemin gelişimi
* Embriyoloji
* Ekstraembriyonik ve fetal membranlar
* Organ sistemi gelişimi
* Kulak anatomisi
* Epitel serisi
* Eril üreme sistemi
* Kadın üreme organları
* Burun anatomisi
* Göz
* Göz anatomisi
* Diş anatomisi
* Ağız anatomisi

 |

| * g
* t
* d
İnsan iskeletindeki kemikler |
| --- |
| Aksiyel iskelet | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kafatası | 

|  |  |
| --- | --- |
| Nörokranyum | 
* oksipital
* parietal
* frontal (alın)
* temporal
* sfenoid
* etmoid

 |
| Yüz | 
* nazal
* maksilla (üst çene)
* lakrimal (gözyaşı)
* zygomatic (elmacık)
* palatine (damak)
* alt nazal konka
* vomer
* mandibula (alt çene)
* hyoid (dil)

 |
| Kulak | 
* kulak kemikleri
	+ malleus (çekiç)
	+ incus (örs)
	+ stapes (üzengi)

 |

 |
| Toraks | 
* sternum
* göğüs kafesi
	+ kaburga

 |
| Omurga | 
* omur
* servikal
	+ atlas
	+ eksen
* torasik
* lumbar
* sakrum
* koksiks

 |

 |
| Apendiküler iskelet | 

|  |  |
| --- | --- |
| Omuz | 
* klavikula (köprücük kemiği)
* skapula (kürek kemiği)

 |
| Kol | 
* humerus
* ulna
* radius

 |
| El | 
* karpaller (scaphoid, lunatum, triquetrum, pisiform, trapezium, trapezoid, capitatum, hamatum)
* metakarpaller
* falankslar (proksimal, orta, distal)

 |
| Pelvis | 
* ilium
* iskium
* pubis

 |
| Bacak | 
* femur (uyluk)
* patella (diz kapağı)
* fibula (baldır)
* tibia (kaval)
* susamsı kemik

 |
| Ayak | 
* tarsaller
	+ calcaneus (topuk)
	+ talus (aşık)
	+ navicular
	+ cuneiform
		- 1.
		- 2.
		- 3.
	+ cuboid
* metatarsaller
* falankslar
	+ proksimal
	+ orta
	+ distal
* aksesuar
	+ aksesuar naviküler

 |

 |
| Diğer | 
* İnsan vücudu
* Organ sistemleri
* Kan
* Sinir sistemi
* Anatomi
* Organeller
* Kemik ve kıkırdak
* Alt ekstremite kemikleri
* Gövde kemikleri
* Üst ekstremite kemikleri
* Bursa ve kılıflar
* Kafatasının bileşik yapıları
* Kranial lifli eklemler
* Göz hareket kasları
* Yüz kemikleri
* Kafatası foraminaları
* İnsan el kemikleri
* Eklemler
* Baş ve boyun eklemleri
* Alt ekstremite eklemleri
* Gövde ve pelvis eklemleri
* Üst ekstremite eklemleri
* Kas dokusu
* Kafa kasları
* Boyun kasları
* Perine kasları
* Karın kasları
* Alt ekstremite kasları
* Göğüs ve sırt kasları
* Üst ekstremite kasları
* :Kas sistemi
* Nörokranyum
* Pelvis
* Pelvis görüntüsü
* Kemik gelişimi

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb119317130 (data)
* GND: 4066363-2
* LCCN: sh85126694
* LNB: 000114700
* NDL: 00570591
* NKC: ph115969
* NLI: 987007529404205171

 |