Finlandiya Parlamentosu'nun bir oturumu, 2007

|  |
| --- |
|  Makale serilerinden |
| **Yürütme erki** |
| Devlet başkanı
* Hükümdar
* Yüce lider
* Başkan
* Devlet konseyi başkanı
 |
| Hükûmet

| **Hükûmet başkanı** |
| --- |
| 
* Şansölye
* Yürütme başkanı
* Birinci bakan
* Premier
* Başbakan
* Bakanlar kurulu başkanı

 |
| **Kabine** |
| 
* Kolektif kabine sorumluluğu

 |
| **Bakanlık** |
| 
* Bakan
* Müsteşar

 |
| **Diğer** |
| 
* Vali
* Belediye başkanı

 |

 |
| Yönetim biçimleri
* Monarşi (Anayasal)
* Cumhuriyet (Parlamenter)
* Direktörlük sistemi
* Parlamenter sistem
* Yarı parlamenter sistem
* Yarı başkanlık sistemi
* Başkanlık sistemi
 |
| Listeler
* Mevcut liderler
* Mevcut hükümdarlar
* Hükûmetler
 |
| * g
* t
* d
 |

|  |
| --- |
| Siyaset serisinin bir parçası |
| Siyaset |
| 
* Anahat
* Dizin
* Kategori

 |
| Birincil konular
* Siyaset biliminin ana hatları
* Dizin
* Ülkelere göre siyaset
* Alt bölümlere göre siyaset
* Siyasi ekonomi
* Siyasi tarih
* Dünya siyasi tarihi
* Siyaset felsefesi
 |
| Siyasi sistemler
* Anarşi
* Şehir devleti
* Demokrasi
* Diktatörlük
* Direktörlük
* Federelik
* Feodalizm
* Hibrit rejim
* Meritokrasi
* Monarşi
* Parlamenter
* Başkanlık
* Cumhuriyet
* Yarı parlamenter
* Yarı başkanlık
* Teokrasi
 |
| Akademik disiplinler
* Siyaset bilimi (siyaset bilimcileri)
* Uluslararası ilişkiler (teori)
* Karşılaştırmalı siyaset
* Siyasi analiz
* Siyaset teorisi
* Politika çalışmaları
* Politik psikoloji
* Siyaset sosyolojisi
 |
| Kamu yönetimi
* Bürokrasi (sokak düzeyi)
* Teknokrasi
* Adhokrasi
 |
| Siyaset
* Kamu politikası (doktrin)
* İç siyaset
* Dış siyaset
* Sivil toplum
* Kamu yararı
 |
| Hükûmet dalları
* Kuvvetler ayrılığı
* Yasama organı
* Yürütme erki
* Yargı
* Seçim komisyonu
 |
| İlgili
* Egemenlik
* Politik davranış teorileri
* Biyoloji ve siyasi yönelim
* Siyasi örgütler
* Politik ekonominin eleştirisi
 |
| Alt seriler
* Seçim sistemleri
* Seçim
* Oylama
* Üniter devlet
* Federalizm
* Hükûmet
* İdeoloji
* Siyasi kampanya
* Siyasi partiler
 |
| * g
* t
* d
 |

**Yürütme erki**, yasaların uygulanmasından sorumlu olan ve bir devletin yönetiminden genel olarak sorumlu olan hükümetin bir parçasını tanımlamak için yaygın olarak kullanılan bir terimdir.

Görevi
------

Yürütme erkinin kapsamı, ortaya çıktığı siyasi bağlama bağlı olarak büyük ölçüde değişir ve bir ülkede zaman içinde değişebilir. Demokratik ülkelerde, yürütme erki genellikle ulusal siyaset üzerinde geniş bir etkiye sahip olmasına rağmen, yürütme erki üzerinde sınırlamalar uygulanır.

Güçler ayrılığı prensibine dayalı siyasi sistemlerde, örneğin ABD gibi, hükümet otoritesi, gücün tek bir kişi veya grup elinde toplanmasını önlemek için çeşitli kollara dağıtılır. Bunun için her bir kola diğer iki kolla denetimler uygulanır. Genel olarak, yasama organının rolü yasaları görüşmektir, bu yasalar yürütme tarafından uygulanır ve yargı tarafından yorumlanır. Yürütme organı aynı zamanda kararname veya icra emri gibi belirli türdeki yasaların da kaynağı olabilir.

Parlamenter sistemler gibi yetkilerin birleştirildiği sistemlerde ise yürütme organı hükümeti oluşturur ve üyeleri genellikle yasama organında çoğunluk olan siyasi partiye üyedir. Yürütmenin yasama organının desteğine veya onayına ihtiyacı olduğu için, iki organ "birleşik" olarak kabul edilir ve bağımsız değillerdir. Parlamento egemenlik prensibi, yürütme organının sahip olduğu yetkilerin, yasama organı tarafından verilenlere tamamen bağlı olduğunu ve eylemlerinin yargısal denetime tabi olabileceğini ifade eder. Bununla birlikte, yürütme organı genellikle hükümet bürokrasisinin kontrolünden kaynaklanan geniş yetkilere sahiptir, özellikle ekonomi veya dış politika gibi alanlarda.

Bakanlar
--------

Parlamenter sistemlerde, yürütme organı seçilmiş yasama organına karşı sorumludur, yani yasama organının güvenini korumak zorundadır (çift meclisli sistemlerde ise bir kısmının güvenini kazanmalıdır). Belirli durumlarda, yasama organı, yürütme organına olan güvensizliğini ifade edebilir, bu da ya hükümet partisinin veya parti grubunun değişmesine veya genel seçime neden olur. Parlamentolar sisteminde hükümetin başında genellikle başbakan olarak adlandırılan bir hükümet başkanı bulunur ve bu kişi, hükümet ve seçim değişiklikleri sırasında görevine devam ederken devlet başkanından ayrılır. Westminster tipi parlamenter sisteminde, güçler ayrılığı prensibi diğer bazı sistemlere göre daha sıkı bir şekilde yerleşmemiştir. Yürütmenin üyeleri (bakanlar), aynı zamanda yasama organının üyeleridir ve dolayısıyla hukukun oluşturulmasında ve uygulanmasında önemli bir rol oynarlar. Başkanlık sistemlerinde ise doğrudan seçilen hükümet başkanı bakanları atar. Bakanlar doğrudan seçmenler tarafından seçilebilir.

Bu bağlamda, yürütme organı, bir lider veya bir veya birden fazla makamın lideri olarak oluşur. Özellikle, yürütme organının en üst liderlik rolleri şunları içerebilir:

* **Devlet başkanı**

Parlamenter sistem ve yarı başkanlık sisteminde cumhurbaşkanı; devletin sembolik önderi.

* **Hükûmet başkanı**

Parlamenter sistem ve yarı başkanlık sisteminde başbakan; devletin işlevini yerine getirir, kamu yönetiminin başındadır ve yasaları, anayasa çerçevesinde uygular.

* **Devlet ve hükûmet başkanı**

Başkanlık sisteminde doğrudan halk tarafından seçilen başkan; kuvvetler ayrılığına dayalı bir demokrasinin başındadır. Genellikle bu makam, başkan yardımcısı pozisyonuyla birlikte bulunur.

* **Başkomutan**

Devletin silahlı güçlerini komuta eden ve askerî siyaseti belirleyen devlet başkanı.

* **Başyasamacı**

Yeni bir yasanın geçişini ya da geri çevrilişini zorlayarak yasama organını etkiler (bu, veto gücünün kullanımını da içerir).

* **Başdiplomat**

Devletin büyükelçilerini denetler ve dış siyasetin belirlenmesinde rol oynar.

Devlet başkanı ve bakanlar
--------------------------

Başkanlık sistemine göre, yürütmenin lideri hem devletin hem de hükümetin başıdır.

Parlamenter sistemde, yasama organına karşı sorumlu bir bakan başbakan olarak hükümetin başıdır, oysa devlet başkanı genellikle törensel bir kral veya cumhurbaşkanıdır.

Ayrıca bakınız
--------------

* Anayasa
* Demokrasi
* Güçler ayrılığı
* Parlamenter sistem
* Başkanlık sistemi
* Yarı başkanlık sistemi

Kaynakça
--------

1. ↑  Martinez, Jenny S. (2006). "Inherent Executive Power: A Comparative Perspective". *The Yale Law Journal*. **115** (9). ss. 2480–2511. doi:10.2307/20455703. ISSN 0044-0094. JSTOR 20455703. 2022-12-30 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2022-12-30.
2. ↑  Buchs, Aurélia; Soguel, Nils (2022-04-01). "Fiscal performance and the re-election of finance ministers–evidence from the Swiss cantons". *Public Choice* (İngilizce). **191** (1). ss. 31–49. doi:10.1007/s11127-021-00949-z. ISSN 1573-7101.
3. ↑  "The Executive Branch". *The White House*. 20 January 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 July 2015.
4. ↑  "Executive Branch of Government in Canada". *Parliament of Canada*. 2 May 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 July 2015.

| * g
* t
* d
Kuvvetler ayrılığı |
| --- |
| Tipik kollar | 
* Yasama erki
* Yürütme erki
* Yargı erki

 |
| Tipik olmayan kollar | 
* Seçimsel kol

 |
| Ülkelere göre | 
* ABD
* Avustralya
* Birleşik Krallık
* Fransa
* Türkiye

 |
| Ayrıca bakınız | 
* Parlamenter sistem
* Başkanlık sistemi
* Yarı başkanlık sistemi
* Siyasi denetim

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNE: XX4576310
* GND: 4131719-1
* LCCN: sh85046286
* NKC: ph127436
* NLI: 987007562829505171
* NLK tanımlayıcısı KSH1998008672 geçerli değil.

 |