**George Alfred Leon Sarton** (/ˈsɑːrtən/; 31 Ağustos 1884 - 22 Mart 1956) Belçika doğumlu Amerikalı kimyager ve tarihçiydi. Bağımsız bir çalışma alanı olarak bilim tarihi disiplininin kurucusu olarak kabul edilir. En etkili çalışmaları, üç cilt ve 4.296 sayfadan oluşan *Introduction to the History of Science* ve *Isis* dergisiydi. Sarton, nihayetinde, bilimler ve beşeri bilimler arasında bir bağlantı sağlayan ve "yeni hümanizm" olarak adlandırdığı bütünleşik bir bilim felsefesi elde etmeyi amaçladı. Ona göre bilim bize düşüncemizi sorgulamayı, kendini beğenmişlikten kurtulmayı, boş umutlara kapılmamayı ve başarı yolunda uğraş vererek sessizce ilerlemeyi öğretir.

Türkiye’de bilim tarihçiliğinin yerleşmesini sağlamış olan ve 5 TL'lik banknotların arka yüzünde resmi görülen bilim insanı Ordinaryüs Profesör Aydın Sayılı (1913-1993), Sarton'un öğrencisiydi.

Amerikalı yazar May Sarton, George Sarton'un kızıdır.

Sarton'un yaşamı ve çalışmaları
-------------------------------

George Alfred Leon Sarton, 31 Ağustos 1884'te Gent, Doğu Flandre, Belçika'da Léonie Van Halmé ve Alfred Sarton'un çocuğu olarak doğdu. Ancak, doğumundan bir yıl sonra Sarton'un annesi öldü. İlk önce memleketinde okula gitti, daha sonra Chimay kasabasında dört yıl boyunca okula gitti. Sarton, 1902'de Gent Üniversitesi'ne felsefe okumak için kaydoldu, ancak konunun ilgi alanlarına uymadığını fark etti ve ardından çalışmalarını bıraktı. 1904'te, bir düşünme ve kendini anlama döneminden sonra, doğa bilimleri okumak için üniversiteye yeniden kaydoldu. Gent Üniversitesi'nde geçirdiği süre boyunca, Sarton birkaç onur ödülü aldı. 1908'de dört Belçika üniversitesi ona kimya dalında altın madalya verdi ve Gent şehri de yazdığı bir anı için ona gümüş bir defne ödülü verdi. Doktorasını 1911'de gök mekaniği konusundaki teziyle bitirdi. Mezuniyetinden kısa bir süre sonra, 22 Haziran 1911'de Sarton, sanatçı ve seçkin mobilya tasarımcısı olan Elanor Mabel Elwes ile evlendi. Çift, Wondelgem'de bir eve taşındılar ve burada 1912'de tek çocukları olan kızları Eleanore Marie veya May doğdu.

Birinci Dünya Savaşı sırasında, Ağustos 1914'te Alman ordusu Belçika'yı işgal etti. O sıralarda Sarton artık Belçika'nın Sivil Muhafız yapılanmasının resmi bir üyesi değildi. Yine de, işgal gerçekleştiğinde, rapor verdi ve yakındaki demiryolu kavşağında devriye gezmekle görevlendirildi, ancak o gece hiçbir Alman askeriyle karşılaşmadı. Alman işgali altında, Sivil Muhafız üyelerine casus muamelesi yapıldı ve Sarton, Sivil Muhafız paltosunu bahçeye gömdü, böylece bir casus olarak tutuklanıp vurulmasını önledi. İşgal sırasında evine yirmi altı Alman askeri kondu ve askerlerin güvenliğinden sorumlu tutuldu. Evinde kalan erlerden herhangi biri sokağa çıkma yasağına uymamış olsaydı, Sarton vurulacaktı. Alman işgalinden kısa bir süre sonra, Sarton ailesi İngiltere'ye göç etti, önce Hollanda'ya sonra da Londra'ya gitti. Yanlarına pek çok şey alamamışlardı, bu yüzden Sarton'un bilim tarihi notları ceketiyle birlikte gömülü kaldı. İngiltere'de Sarton Savaş Ofisi'nde çalıştı, ancak maaşıyla üç kişilik bir aileyi geçindiremedi. Ailesini geçindirecek ve *bilim tarihi* hayalini tamamlamasına izin verecek bir pozisyon arayışı içinde Amerika'ya gitti. Karısı ve kızı Eylül 1915'te onu Amerika'ya kadar takip etti.

Sarton, 1915 yazında Illinois Üniversitesi'nde ders verdi ve bilim tarihindeki çalışmaları nedeniyle Paris'teki Académie des Sciences Prix Binoux ödülünü aldı. Carnegie Uluslararası Barış Vakfı için çalıştı ve 1916-18'de Harvard Üniversitesi'nde ders verdi. Harvard Üniversitesi'ndeyken, Sarton 1916-1917 akademik yılında felsefe ve 1917-1918 akademik yılında bilim tarihi dersleri verdi. Sarton ayrıca 1917 yazında Columbia Üniversitesi'ndeki Teachers College'da ders verdi. Harvard'da 1920'de öğretim görevlisi oldu ve 1940'tan 1951'de emekli olana kadar bilim tarihi profesörü olarak görev yaptı. Ayrıca 1919'dan 1948'e kadar Carnegie Institution of Washington'un araştırma görevlisiydi. Araştırma görevlisi olarak atandıktan sonra Sarton, *Isis*in yeniden dirilişini planlamaya başladı.

Sarton, *Introduction to the History of Science* başlıklı dokuz ciltlik kapsamlı bir bilim tarihi kitabını tamamlamayı amaçladı. İkinci cildin hazırlanması sırasında Arapça öğrendi ve araştırmasının bir bölümü için Orta Doğu'yu dolaşarak İslam bilim adamları'nın orijinal el yazmalarını inceledi. Ortadoğu'da bulunduğu süre içinde İspanyol Arabistler okulunun kurumsallaşmasına yardımcı oldu. Sarton, 1928'de İspanyol Arabist Okulu ile çalışmaya başladı, okul onun ardından Julian Ribera y Tarrago ve Miguel Asin Palacios. tarafından yönetildi. İspanyol Arabistler, Isis'e katkıda bulundular ve Sarton bazı makalelerini Isis'te yayınladı. Sarton, diğer bilim tarihçileriyle olduğundan daha fazla ortak görüşü İspanyol Arabistlerle paylaştı. Bilimin ne olduğu konusunda benzer görüşlere sahiptiler. Sarton ve İspanyollar da difüzyon konusunda benzer görüşleri paylaştılar. İspanyollara patronluk yapan bir grup bilim insanına önderlik etti. Sarton, Julian Ribera'nın önde gelen İspanyol Arabist olduğunu kabul etti. Sarton ayrıca Ribera'nın Doğu müziğinin Batı'ya geçişi üzerine yaptığı araştırmalarla ilgilendi ve makaleler yazdı. Sarton daha sonra bilimsel yayılmaya olan ilgisini Ribera'nın müziğin aktarımına olan ilgisiyle ilişkilendirdi çünkü Orta Çağ'da müzik genellikle matematikle ve [quadrivium]'un bir parçasıyla ilişkilendirildi. Sarton, İslam'ın bilime katkısının Orta Çağ öğreniminde en "ilerici" unsur olduğuna inanıyordu ve Batılı Orta Çağ araştırmaları bunu görmezden geldiğinde öfkelendi. Öldüğü zaman, yalnızca ilk üç cildi tamamlamıştı: I. *From Homer to Omar Khayyam*; II. *From Rabbi Ben Ezra to Roger Bacon*, pt. 1-2; ve III. *Science and learning in the fourteenth-century*, pt. 1-2. Sarton projesi için Leonardo da Vinci üzerine yaptığı çalışmadan ilham almıştı, ancak tarihte bu döneme ölmeden önce ulaşamamıştı. Bununla birlikte, Sarton'un Harvard'daki ilk yılında verdiği bir dizi konferans da Vinci'yi tartıştı ve *Science and Civilization in the Time of Leonardo da Vinci, Scientist and Artist (Leonardo da Vinci'nin Zamanında Bilim ve Medeniyet, Bilim Adamı ve Sanatçı)* başlığını taşıyordu.

Ölümünden sonra (22 Mart 1956, Cambridge, Massachusetts), Sarton'un makalelerinden temsili bir seçki Dorothy Stimson tarafından düzenlendi. Harvard University Press tarafından 1962'de yayınlandı.

Bilim Tarihi Derneği
--------------------

Sarton'un başarılarının onuruna, Bilim Tarihi Derneği, George Sarton Madalyası olarak bilinen ödülü vermeye başladı. Bu, Bilim Tarihi Derneği'nin en prestijli ödülüdür. Uluslararası bilimsel topluluktan seçkin bir bilim tarihçisine 1955'ten beri her yıl verilmektedir. Madalya, ömür boyu bilimsel başarı için bir akademisyeni onurlandırmaktadır. Sarton, bu derneğin ve bilim ve kültür üzerine makaleler yayınlayan *Isis* ve *Osiris* dergilerinin kurucusuydu. George Sarton, 1913'ten emekli olduğu 1952'ye kadar dergisi Isis'in editörüydü ve daha sonra Bernard Cohen derginin editörlüğünü kendisinden devraldı.

Seçilmiş yayınları
------------------

### Makaleler

* 1924: Sarton, George (1924). "The New Humanism". *Isis*. **6** (1): 9-42. doi:10.1086/358203. JSTOR 223969.
* 1927-48: *Introduction to the History of Science* (3 v. in 5), *Carnegie Institution of Washington Publication* # 376, Baltimore: Williams and Wilkins, Co.
* 1951: "The Incubation of Western Culture in the Middle East: a George C. Keiser Foundation Lecture", March 29, 1950, Washington, D.C.

### Kitaplar

* 1927: *Introduction to the History of Science* (I. From Homer to Omar Khayyam)
* 1931: *Introduction to the History of Science* (II. From Rabbi Ben Ezra to Roger Bacon, pt. 1-2)
* 1931: *The History of Science and the New Humanism*, New York: Henry Holt & Company
* 1936: *The Study of the History of Mathematics & The Study of the History of Science*, 1954 Dover reprint from Internet Archive
* 1947/8: *Introduction to the History of Science* (III. Science and learning in the fourteenth-century, pt. 1-2, 1947-48). Baltimore: Williams & Wilkins.
* 1948: *The Life of Science: Essays in the History of Civilization.* Edited by Max H. Fisch. New York: Henry Schuman.
* 1952: *A History of Science. Ancient science through the Golden Age of Greece*, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press
* 1959: *A History of Science. Hellenistic science and culture in the last three centuries B.C.*, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press
* 1965: *The Study of the History of Science* (German: *Das Studium der Geschichte der Naturwissenschaften*, Frankfurt am Main: Klostermann)

Kaynakça
--------

1. ↑  Find a Grave'de George Sarton
2. 1 2 3  Garfield, E. (1985). "George Sarton: The Father of the History of Science. Part 1. Sarton's Early Life in Belgium" (PDF). *Essays of an Information Scientist*. **8**: 241-247. 16 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Temmuz 2022.
3. 1 2 3 4 5  Garfield, Eugene (April 1985). "The Life and Career of George Sarton: The Father of the History of Science". *History of Behavioral Sciences*. **21** (2): 107-117. doi:10.1002/1520-6696(198504)21:2<107::AID-JHBS2300210202>3.0.CO;2-K. PMID 11608761.
4. ↑  "George Sarton's European Roots" (PDF). University of Ghent. 3 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Temmuz 2022.
5. 1 2 3 4 5 6 7  Bernard, Cohen (1957). "George Sarton". *Isis*. 48 No. 3 (The George Sarton Memorial Issue): 286-300 – JSTOR vasıtasıyla.
6. ↑  Sarton, G. (1952). *A Guide to the History of Science*. Waltham, MA: Chronica Botanica
7. 1 2 3  Glick, Thomas (December 1985). "George Sarton and the Spanish Arabists". *Isis*. **67**: 489.
8. 1 2  Glick, Thomas (1985). "George Sarton and the Spanish Arabists". *Isis*. **76** (4): 493. doi:10.1086/353959. JSTOR 233023.
9. ↑  Dorothy Stimson) ((Ed.)). "Review: *Sarton on the History of Science*" (PDF). *Nature*. 29 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Temmuz 2022.
10. ↑  Holton, Gerald (March 2009). "George Sarton, His Isis, and the Aftermath". *Isis*. **100**: 79-88. doi:10.1086/597571 – JSTOR vasıtasıyla.

Konuyla ilgili yayınlar
-----------------------

* Aydın Sayılı, *George Sarton ve Bilim Tarihi*, Melek Dosay; Recep Duran tarafından çevrildi, 13 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 30 Temmuz 2022
* Aydın Sayılı, "George Sarton and The History of Science", *Erdem* (İngilizce)
* Aydın Sayılı (Nisan 1983), "George Sarton and The History of Science", *Belleten* (İngilizce), Türk Tarih Kurumu, **47** (186)
* Aydın Sayılı (1949), "George Sarton'un Introduction to the History of Science adlı eseri", *Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi*, **7** (4), ss. 645-661, ISSN 2459-0150, 17 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 30 Temmuz 2022
* Hüseyin Gazi Topdemir, "SARTON, George Alfred Léon", *TDV İslam Ansiklopedisi*
* Ender Helvacıoğlu (21 Nisan 2018), *Ünlü bilim tarihçisi George Sarton’ın çağları simgeleyen bilimciler listesi*, 14 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 30 Temmuz 2022
* George Sarton (1995), *Ancient Science and Modern Civilazation* [*Antik Bilim Modern Uygarlık*], Melek Dosay; Remzi Demir tarafından çevrildi, GünDoğan Yayınları, ISBN 9789755202716
* George Sarton, *The Study of the History of Science* [*Bilim Tarihi Araştırmalarında Yöntem*], Yavuz Unat; Remzi Demir; Melek Dosay Gökdoğan; Sercan Palavan tarafından çevrildi, Muhayyel Yayıncılık, ISBN 9786058101661

Dış bağlantılar
---------------

* Vikisöz'de **George Sarton** ile ilgili sözler mevcuttur.
* Internet Archive'daki George Sarton tarafından oluşturulan ya da hakkındaki eserler
* May Sarton (1976), "An Informal Portrait of George Sarton", *Chapter 1 of* A World of Light — Portraits and Celebrations, W. W. Norton & Company, 21 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 29 Temmuz 2022

| * g
* t
* d
George Sarton Madalyası kazananlar |
| --- |
| * 1955 George Sarton
* 1956 Charles ve Dorothea Waley Singer
* 1957 Lynn Thorndike
* 1958 John F. Fulton
* 1959 Richard Shryock
* 1960 Owsei Temkin
* 1961 Alexandre Koyré
* 1962 E. J. Dijksterhuis
* 1963 Vassili Zoubov
* 1964 *Ödül verilmedi*
* 1965 J. R. Partington
* 1966 Anneliese Maier
* 1967 *Ödül verilmedi*
* 1968 Joseph Needham
* 1969 Kurt Vogel
* 1970 Walter Pagel
* 1971 Willy Hartner
* 1972 Yabuuchi Kiyoshi
* 1973 Henry Guerlac
* 1974 I. Bernard Cohen
* 1975 René Taton
* 1976 Bern Dibner
* 1977 Derek T. Whiteside
* 1978 Adolf P. Youschkevitch
* 1979 Maria Luisa Righini Bonelli
* 1980 Marshall Clagett
* 1981 A. Rupert ve Marie Boas Hall
* 1982 Thomas Samuel Kuhn
* 1983 Georges Canguilhem
* 1984 Charles Gillispie
* 1985 Paolo Rossi ve Richard Westfall
* 1986 Ernst Mayr
* 1987 G.E.R. Lloyd
* 1988 Stillman Drake
* 1989 Gerald Holton
* 1990 A. Hunter Dupree
* 1991 Mirko Grmek
* 1992 Edward Grant ve George A. van Sande
* 1993 John L. Heilbron
* 1994 Allen G. Debus
* 1995 Charles Rosenberg
* 1996 Loren Graham
* 1997 Betty Jo Teeter Dobbs
* 1998 Thomas L. Hankins
* 1999 David C. Lindberg
* 2000 Frederic L. Holmes
* 2001 Daniel J. Kevles
* 2002 John C. Greene
* 2003 Nancy Siraisi
* 2004 Robert E. Kohler
* 2005 Abdelhamid I. Sabra
* 2006 Mary Jo Nye
* 2007 Martin J. S. Rudwick
* 2008 Ronald Numbers
* 2009 John E. Murdoch
* 2010 Michael McVaugh
* 2011 Robert J. Richards
* 2012 Lorraine Daston
* 2013 Simon Schaffer
* 2014 Steven Shapin
* 2015 Robert Fox
* 2016 Katharine Park
* 2017 Garland E. Allen
* 2018 Sally Gregory Kohlstedt
* 2019 M. Norton Wise
* 2020 Jim Bennett
* 2021 Bernadette Bensaude-Vincent
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90325230
* BNE: XX1113291
* BNF: cb12178727z (data)
* CANTIC: a1133938x
* CiNii: DA0039720X
* GND: 119224453
* ISNI: 0000 0003 6855 5312
* LCCN: n50019341
* LNB: 000118955
* MGP: 154232
* NDL: 00455341
* NKC: jn20020918005
* NLA: 35476353
* NLG: 162535
* NLI: 987007298593905171
* NLK: KAC2018I2401
* NSK: 000155296
* NTA: 07118614X
* RERO: 02-A003786962
* SELIBR: 310823
* SNAC: w6gf0rjx
* SUDOC: 033008590
* TDVİA: sarton-george-alfred-leon
* Trove: 966800
* VIAF: 64049239
* WorldCat: lccn-n50019341

 |