**Baytal sumu** (Tuva Türkçesi: Бай-Тал сумузу), Tuva Cumhuriyeti'nde Baytayga kojuununa bağlı kırsal yerleşim statüsünde bir belediye idari birimidir. Belde anlamında sumu sözü kullanılmakta olup sumu idari merkezi de Baytaldır. 2020 yılı nüfusu 1864 kişidir. 
Bay-Tal belediyesinin idari merkezi ve tek nüfuslu yerleşimi de Baytaldır.

Söz tanımı ve sözkökü
---------------------

Tıva'da köy ve kasaba türü yerleşimler için ködee suur denilmektedir. İlçe, belediye, belde türüne karşılık olarak ise sum, rayon adlandırmaları kullanılır.
**Baytal** sözü, Tıva Türkçesinde **Bay** - **Tal** olarak söylenir. Bay, Eski Türk dilindeki zengin, bol, bereketli anlamına gelirken ; tal sözü ise söğüt, dal anlamlarına gelir. Baytal, çok söğütlü yer anlamına gelmektedir.

Önceden köy alanında pek çok ve sık söğüt ağaçları vardı. Tavşan, sığır ve koyun sürüsü girince söğüt kalmamıştır. Bununla ilgili olarak şöyle bir kojamık (türkü) var:

Höy-le çılgı izi kirgeş,  

Çide bergen Bay-la-Tandı.   

Kodan çılgı ottap kirgeş,  

Közülbeyn baar Bay-la-Tandı.

Coğrafya
--------

Baytal sumu veya Baytal sumuzu, Baytayga bölgesi ve Tıva Cumhuriyeti'nin batısında yer alır. Baytal, Kuzeydoğuda Teeli, doğu ve güneydoğu da Şuy, kuzeybatıda Karagöl köyü ve batıda Altay Cumhuriyeti ile çevrilidir.

Yerleşim Kemçik akarsuyu yakınında yer almaktadır. Buradan Baytal kanalı başlıyor. Mahalleleri : Biçe-Şuy,Daştıg Tey, Ooraş Kara Sug, Turalıg, Şındazın, Elezinnig-Hovu.

Sokakları
Drujba, Konstantin Toyun, Lenin, Mir, Möngülek.

Turizm rekreasyonları
---------------------

Baytal alanında Tıvada en büyük ikinci yükseklik olan Möngülek taygası (3485 m) vardır ve dünyada tanınan Şivilig şifalı su kaynağına sahip Şivilig yaylası da buradadır. Şivilig, halk arasında en meşhur şifa kaynaklarından biridir. "Şivi", çam ağacı türlerinden "Ladin" gibi bir ağaç türüdür. Gerçekten de çok çeşitli iğne yapraklı ağaçlar vardır. Radon suları periferik sinir sistemi, kardiyovasküler sistem ve hareket organları hastalıklarının tedavisinde dış kullanım için tavsiye edilir. Mineralize radon sularının endikasyonları, toplam iyon-tuz bileşimine bağlı olarak genişler ve esas olarak sindirim sistemi hastalıkları ile ilişkilidir.

Nüfus
-----

Toplam Nüfusu 2020 yılı — 1864 kişi.

Yıllara göre kişi sayısı: 

| 2002 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2009 | 1786 | 1782 | 1740 | 1721 | 1746 | 1787 | 1785 | 1826 | 1828 | 1864 |

Altyapı
-------

Ortaokul, anaokulu, kültür evi, sum (belediye) yönetimi bulunur.

Tarım
«Bay-Tal» Sibirya Gıda Firması, Bay-Tal Tarım Birliği.

Telefon operatörleri
3 telefon operatörü bulunur — Bilayn, MTS, Megafon.

Tanınan kişiler
---------------

* Hürgülek Kongar: (d. 15 Mart 1924, Bay-Tal. Tıva Halk Cumhuriyeti - ö. 6 Ocak 1996, Kızıl şehri), Sovyet devri Tıva şarkıcı (soprano), tiyatro oyuncusu, Rusya Halk Sanatçısı.
* Aylanmaa Damıran Baylakkızı: Höömeyci, multi-enstrümentalist, Tıva Cumhuriyeti Onur Sanatçısı, 28 Temmuz 1975'te Bay-Tal'da doğmuştur.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Şivilig Turizm Merkezi". 14 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
2. ↑  "Nüfus". 22 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2021.

Dış bağlantılar
---------------

| * g
* t
* d
Baytayga'nın idari birimleri
 |
| --- |
| İdari bölge merkezi | 
* Teeli

 |
| Bağlı belediyeler (sumular) | 
* Teeli sumu: merkezi Teeli

* Şuy sumu: merkezi Şuy

* Kızıl-Dag sumu: merkezi Kızıl-Dag

* Bay-Tal sumu:merkezi Bay-Tal

* Kara-Höl sumu: merkezi Kara-Höl

* Hemçik sumu: merkezi Hemçik

* Eer-Havak sumu: merkezi Drujba. Eer-Havak arbanını da içine alır.

 |

| * g
* t
* d
 Tıva Cumhuriyeti  |
| --- |
| Başkent: **Kızıl** |
| Şehirler | Kızıl **·**  Kaa-Hem  **·** Aktoprak **·** Şagaanarıg **·**  Çadaana **·**  Kızılmajalık  **·** Turan **·**  |  |
| İdari bölgeler (Kojuunlar) | Baytayga **·**  Batı Kemçik **·**  Bii-Hem **·**  Kaa-Hem **·**  Kızıl **·**  Möngün-Tayga **·**  Övür **·**  Sütgöl **·**  Tandı **·**  Teregöl **·**  Tes Hem **·**  Toju **·**  Ulug Hem **·**  Çaa Göl **·**  Yedigöl **·**  Doğu Kemçik **·**  Erzin |
| Akarsular | Aksu **·**  Alaş **·**  Biğ kem **·**  Busın **·**  Delgermörön **·**  Eerbek **·**  Eleges **·**  Erzin **·**  Kam Sarı **·**  Han Tengri **·**  Kemçik **·**  Kaa kem **·**  Mögenbüren **·**  Narın **·**  Sıstıg **·**  Tes kem **·**  Ulu kem **·**  Yenigöl kem **·**  Yinge **·**  Oyuk (Egük) **·**  Şagonar |
| Göller | Çagıtay **·**  Çeder **·**  Tuz gölü **·**  Erzin Tuz gölü **·**  Samagaltay Tuz gölü **·**  Kayın göl **·**  Kindikli göl **·**  Bataklıgöl **·**  Noyan **·**  Tere **·**  Tojugöl **·**  Töre **·**  Uspa göl **·**  Şaranur |
| Dağlar | Obruçev **·**  Alaş **·**  Baytayga **·**  Kızıltayga **·** Biçe Möngüntayga **·**  Kemçik dağ **·**  Karlığan **·**  Hayırakan **·**  Kurtlu Şibi **·**  Möngüntayga **·**  Kögmen **·**  Tandı dağ **·**  Çavaş **·**  Öğök **·**  Üde **·**  Şiveelig |
| Turizm | Por Bajın **·**  Kızıl Hooray **·**  Şiveelig **·**  Deliklikaya **·**  Örgülüdağ **·**  Arjaan kurganları **·**  Altınbulak kompleksi  **·**  Asyanın Ortası Anıtı  **·**  Dürgen Kanyonu |
| Konular | Bayrak **·**  Arma **·**  Marş **·**  Dil **·** Tarih **·**  Coğrafya **·**  Nüfus **·**  Kişiler **·** İdari yapılanması |