**Mekke Muharebesi,** Mısır ve Suriye'nin Tolunoğulları hükümdarı Ahmed bin Tolun'un güçleri ile Seferî emirliği tarafından desteklenen Abbâsî güçleri arasında 883 yılında yapılan silahlı bir çatışmadır. Muharebe, *hac* sırasında şehrin velayetini kimin alacağını belirlemek için Batı Arap Yarımadası'nda Mekke'de gerçekleşmiştir. Abbasi-Saffari zaferi ve Tuluni güçlerinin Mekke'den sürülmesiyle sona ermiştir.

Arka plan
---------

Abbâsîler'in hizmetinde olan bir Türk askeri olan Ahmed bin Tolun, 868 yılında Mısır'a vali olarak atanmıştır. Sonraki birkaç yıl boyunca Abbasi merkezi hükümetinin istikrarsızlığından yararlanmış ve Mısır'ı kendisi için güçlü bir güç üssüne dönüştürmeyi başarmış, yönetimi üzerinde mutlak hakimiyet kazanmış ve mali durumunu önemli ölçüde iyileştirmiştir. Bin Tolun, valiliğine giderek daha fazla sağlamlaştıkça, Abbasi halifesi Mutemid'in hükümdarlığını kabul etmeye devam etmiş, ancak aynı zamanda yavaş yavaş Mısır'ın ona sağladığı büyük gelir akışı ile oluşturduğu kendi kişisel ordusunun desteğiyle, kendi başına *fiili* özerk bir emir haline gelmiştir.

Bin Tolun'un gücü kısa sürede onu Abbasi devletinin etkili hükümdarı, Mutemid'in kardeşi ve naibi Muvaffak el-Abbâsî'a karşı büyük bir rakip haline getirdi ve ikincisi, 877'de Bin Tolun'u Mısır'dan kovmak için başarısız bir sefere bir ordu gönderdi. Ertesi yıl Bin Tolun, Suriye'nin ve Bizans İmparatorluğu ile sınır bölgesine kadar olan diğer bölgelerin kontrolünü yasadışı olarak ele geçirerek Abbasi naibi ile daha fazla çatışma yarattı ve 882'de Mutemid'in kardeşinin kontrolünden kaçmak için başarısız bir girişimi oldu. Bin Tolun'un sarayına kaçmak ilişkilerde tam bir bozulmaya neden oldu. Halifenin kaçışının ardından el-Muvaffaq, Bin Tolun'un imparatorluk genelindeki camilerde alenen lanetlenmesini emretti ve *hukuken* onu valiliklerinden uzaklaştırdı; Bin Tolun da benzer şekilde el-Muvaffaq'ı alenen lanetledi ve onun görevden alındığını ilan etti. Mutemid'in ikinci varisi ve ona karşı cihat ilan etti.

Mekke'de Tolunoğulları'nın etkisi
---------------------------------

Bin Tolun'un Abbasi hükümetiyle ilişkileri kötüleştikçe dikkatini Batı Arap Yarımadası'ndaki Mekke şehrine çevirmeye başlamıştır. İslam'ın kutsal şehirlerinden biri olarak Mekke, önemli miktarda sembolik prestij taşıyordu ve yıllık hac veya hac ziyaretinin liderliği, halifeler için önemli bir meşruiyet kaynağı olarak görülüyordu. Bin Tolun, Mekke üzerinde vesayet hakkı talep ederek muhtemelen Müslüman dünyasında kendisi için daha fazla siyasi çekicilik elde etmeyi ve bu süreçte Abbasi sarayı nezdindeki konumunu iyileştirmeyi umuyordu.

Ancak Bin Tolun'un Mekke üzerinde hak iddia etme girişimi, ona karşı düşmanlığı körüklemesi kaçınılmazdı. Böyle bir hamle sadece doğal olarak el-Muvaffak'ın karşı çıkmasıyla kalmayacak,  aynı zamanda çeşitli sorumluluklar verilmiş olan Sistan'ın ve İslami Doğu'nun büyük bir kısmının güçlü Seferî valisi Amr ibn el-Leys ile de çatışma yaratacaktı. hac ve Kutsal Şehirler üzerinde. Bin Tolun'da olduğu gibi Amr da Abbasi hükümetinden yüksek düzeyde bağımsızlığa sahipti, ancak Mısır hükümdarının aksine bu dönemde halife sarayıyla nispeten samimi ilişkiler içindeydi ve Mekke konusunda özellikle onu koruma konusunda kıskanç olduğunu kanıtladı. Şehirdeki kendi hakları.

Bu engellere rağmen Bin Tolun, 881'de Mekke'ye yerleşmek için ilk girişimde bulunmuş ve kendi çıkarlarını temsil etmesi için bir süvari müfrezesiyle birlikte bir ajan göndermişti. Ancak vardıklarında kendilerini Amr'a sadık birlikler tarafından karşı karşıya buldular ve iki taraf, Mescid-i Haram'daki minberin sağına kimin efendisinin sancağını yerleştireceği konusunda tartışmaya başladı. Her iki grup da bu konuda kılıçlarını çekti ve savaş, Saffarid tarafını desteklemek için Zanj birliklerini konuşlandıran Abbasi Mekke valisi Harun ibn Muhammed ibn İshak el-Haşimi'nin müdahalesiyle kıl payı önlendi. Bu nedenle Amr'ın temsilcisi istediği gibi hareket edebildi ve sancağının minberin yanındaki şeref yerinde kalmasına izin verildi.

Muharebe
--------

883 yılında Bin Tolun, Mekke'de otoritesini yeniden savunmaya çalıştı ve subaylar Muhammed ibn el-Sarraj ve el-Ganavi'yi dört yüz yetmiş süvari ve iki bin piyadeden oluşan bir kuvvetle şehre gönderdi. Tuluni ordusu 8 Haziran'da (Zilhicce hac ayının başlangıcından iki gün önce) Mekke'ye ulaştı ve vali Harun ibn Muhammed'in o sırada Bustan ibn 'Amir'deyken şehirden uzakta olduğunu gördü. Geldiklerinde destek toplamak için halk arasında para dağıtmaya başladılar; Cezzarin ve Hannatin'e ikişer dinar  ve muhtarlara da yedi dinar verdiler.

Beş gün sonra, 13 Haziran'da Cafer ibn el-Baghamardi komutasındaki yaklaşık iki yüz atlıyla Mekke'ye girdi. Orada, şehre dönen ve valinin emrinde bulunan yüz yirmi atlı, iki yüz siyah, otuz Saffarid süvarisi ve Irak'tan iki yüz piyade ile takviye edilen Harun tarafından karşılandı. Bir grup Horasanlı hacıdan daha fazla yardım aldıktan sonra Cafer, dışarı çıkıp Bin Tolun'un birlikleriyle yüzleşmeye karar verdi. Mekke'nin çukurunda gerçekleşen savaş, Bin Tolun'un iki yüz adamını öldüren ve geri kalanını çevredeki tepelere kaçmak zorunda bırakan hükümet güçlerinin zaferiyle sonuçlandı. Tulunid askerleri hayvanlarını kaçırırken paralarına el konuldu ve el-Ganavi'nin yaklaşık iki yüz bin dinar içeren çadırı Cafer tarafından ele geçirildi.

Sonrası
-------

Savaşın ardından Ja'far, Mısırlılar, Jazzarin ve Hannatin'i affetti. Mekke camilerinde olaydan dolayı Bin Tolun'a lanet eden bir mektup okundu ve tüccarların canlarının ve mallarının artık güvende olduğu ilan edildi.

Bin Tolun muharebenin etkisinden uzun süre çıkamadı; hastalandı ve Mayıs 884'te öldü ve yerine oğlu Khumarawayh geçti. Bin Tolun'un ölümünden kısa bir süre sonra Muvaffak el-Abbâsî, Tolunoğulları Suriye'sinin genel bir istilasını emretti (Nisan 885'te Tawahin Muharebesi'nde sonunda yenilgiye uğratıldı) ve Tolunoğulları ve Abbasiler sonraki birkaç yılı Suriye ve Cezire'nin kontrolü için birbirleriyle savaşarak geçirdiler.

Kaynakça
--------

Özel

1. ↑  Bianquis 1998, ss. 91-101.
2. ↑  Kennedy 2004, ss. 177, 308-309.
3. ↑  Kennedy 2004, ss. 174, 177, 308-309.
4. ↑  Fields 1987, s. 97.
5. ↑  Bonner 2010, ss. 573 ff..
6. ↑  McMillan 2011, ss. 161-66.
7. ↑  Marsham 2009, ss. 124-25.
8. ↑  Gordon 2000, s. 617.
9. ↑  Ibn al-Athir 1987.
10. ↑  Bosworth 1994, ss. 185-189.
11. ↑  Fields 1987, ss. 63-64.
12. ↑  Bosworth 1994, s. 189.
13. ↑  Literally "the butchers and grain traders."
14. 1 2 3  Fields 1987, s. 127.
15. 1 2 3  Ibn al-Athir 1987, ss. 328-29.
16. ↑  Ibn al-Athir 1987, ona farklı bir isim verir ve onun Muvaffak el-Abbâsî'nin hizmetinde bir komutan olduğunu ima eder. Fields 1987, Cafer'in kimin için savaştığı hakkında hiçbir bilgi vermiyor, yalnızca savaş sırasında Tolunoğlu karşıtı güçlere liderlik ettiğini açıkça belirtiyor.
17. ↑  Haarmann 1986, s. 49.

Genel
* Bianquis, Thierry (1998). "Autonomous Egypt from Ibn Ṭūlūn to Kāfūr, 868–969". Petry, Carl F. (Ed.). *The Cambridge History of Egypt, Volume 1: Islamic Egypt, 640–1517* (İngilizce). Cambridge: Cambridge University Press. ss. 86-119. ISBN 0-521-47137-0.
* Bosworth, C.E. (1994). *The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3)*. Costa Mesa, California: Mazda Publishers. ISBN 978-1-56859-015-8.
* Bonner, Michael (October–December 2010). "Ibn Ṭūlūn's Jihad: The Damascus Assembly of 269/883". *Journal of the American Oriental Society*. **130** (4). ss. 573-605. JSTOR 23044559.
* Fields, Philip M. (Ed.) (1987). *The History of al-Ṭabarī, Volume 37: The ʿAbbāsid Recovery: The War Against the Zanj Ends, A.D. 879–893/A.H. 266–279*. SUNY series in Near Eastern studies. (İngilizce). Albany, New York: State University of New York Press. ISBN 978-0-88706-054-0.
* Gordon, M.S. (2000). "Ṭūlūnids". Bearman, P. J.; Bianquis, Th.; Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P. (Ed.). *The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume X: T–U* (İngilizce). Leiden: E. J. Brill. ss. 616-618. ISBN 978-90-04-11211-7.
* Haarmann, U. (1986). "K̲h̲umārawayh". Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Lewis, B.; Pellat, Ch. (Ed.). *The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume V: Khe–Mahi* (İngilizce). Leiden: E. J. Brill. ss. 49-50. ISBN 978-90-04-07819-2.
* Ibn al-Athir, 'Izz al-Din (1987). *Al-Kamil fi al-Tarikh, Vol. 6* (Arapça). Beirut: Dar al-'Ilmiyyah.
* Kennedy, Hugh (2016). *The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century* (İngilizce) (Second bas.). Oxford ve New York: Routledge. ISBN 978-1-138-78761-2.
* Marsham, Andrew (2009). *Accession and Succession in the First Muslim Empire*. Edingburgh: Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-2512-3.
* McMillan, M.E. (2011). *The Meaning of Mecca: The Politics of Pilgrimage in Early Islam*. Londra: Saqi. ISBN 978-0-86356-437-6.