CO2 emisyonunun temel kaynakları arasında fosil yakıt kullanılan termik santraller, demir-çelik, şeker ve çimento fabrikaları ve rafineriler gibi endüstriyel tesisler yer almaktadır. Atmosferdeki CO2 miktarını azaltmak için; enerji tasarrufu ve enerji verimliliğinin sağlanması, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının teşvik edilmesi, alternatif enerji teknolojilerinin ve enerji üretiminde sıfır CO2 emisyonu için metotların geliştirilmesi ve CO2’nin yeraltında jeolojik depolanması gibi seçenekler bir arada uygulanmalıdır. Dünyadaki doğal CO2 rezervuarlarının varlığı, yeraltında CO2’nin güvenli bir şekilde uzun süre depolanabileceğinin kanıtıdır.

Türkiye’ de CO2 için jeolojik depolama sahaları var mıdır?
----------------------------------------------------------

Petrol üretimini arttırıcı bir metot olarak, Türkiye’deki en büyük doğal CO2 sahası olan Dodan Sahası’ndan 1985 yılından beri CO2 boru hattı ile taşınmakta ve Batı Raman Sahası’na CO2 enjeksiyonu sürdürülmektedir. Türkiye’de CO2 depolanması için uygun jeolojik ortamların belirlenmesi ve 500 MW üzerinde kurulu gücü olan termik santral, çimento, demir çelik ve şeker fabrikalarından ve rafinerilerden açığa çıkan CO2 emisyonlarının hesaplanması, seçilecek jeolojik yapılardaki depolama kapasitesinin belirlenmesi ve seçilen bir sahada CO2’nin yeraltına depolanmasının detaylarının jeolojik ve sayısal model ile incelenerek ekonomik analizinin yapılması amacıyla bir proje yürtülmüştür. Bu çalışmada, doğal CO2 sahası olan Dodan sahası ile petrol üretim sahaları öncelikle düşünülmesi gereken yerler olarak görülmüştür. Derin akiferler mevcut olmakla beraber verilerin azlığı bu yapılarda detay inceleme yapmadan CO2 depolamanın yapılamıyacağı sonucuna varılmıştır. 
Emisyonlardan kaynaklanan CO2’nin yeraltında jeolojik depolanması için emisyon kaynaklarından CO2’nin yakalanması ve diğer emisyon gazlarından ayrıştırılması gerekmektedir. Ayrıştırılan CO2 yeraltında depolanacağı yerlere tankerlerle veya boru hattı ile taşınmaktadır.

CO2’nin jeolojik depolanması
----------------------------

CO2’nin jeolojik depolanması karbon yakalama ve depolama teknolojisinin temel aşamalarından biridir.
Büyük ölçekli CO2 depolama için en uygun olarak değerlendirilen iki temel seçenek;

**1.** Petrol ve gaz üretimlerinden dolayı rezervuar özellikleri iyi tanımlanmış ve ekonomik ömrünü tamamlanmış doğal gaz ve petrol sahaları,
**2.** İçme suyu olarak uygun olmayan ve deniz suyundan bile daha fazla tuzlu su içeren derin akiferlerdir.
Kömür ve bazalt yatakları gibi halen araştırılmakta olan diğer seçenekler gelecekte daha fazla depolama olanağı sağlayabilecektir.

CO2, enjeksiyon kuyuları aracılığı ile gözenekleri ve/veya çatlakları bulunan derin formasyonlara basılır. CO2, önceden gözeneklerde bulunan akışkanın (doğal gaz, su veya petrol) yerini almış veya bu akışkanı sıkıştırmış olur. Yüksek gözeneklilik ve geçirgenliğe sahip kayaçlar uygun depolama formasyonlarıdır. Bu formasyonlar, genellikle sedimanter havzalarda bulunmakta ve sedimanların jeolojik zamanlarda istiflenmesinden meydana gelmektedir. Aynı havza içinde yer alan ince taneli geçirimsiz sedimanlar geçirimli ve depolamaya uygun formasyonlar arasında bariyerler oluşturmaktadır. Mevcut petrol, doğal gaz ve hatta saf CO2 rezervuarları, akışkanları milyonlarca yıl boyunca kaçak olmadan tutma potansiyellerini kanıtlamaktadır.

Yeraltı katmanları, rezervuarlar ve örtü kayaçlar heterojen, düzensiz dağılım gösteren kırıkları olan karmaşık yapılardır. Bu nedenle, uzun vadeli CO2 depolama amacıyla önerilen yeraltı yapısının uygunluğunu belirlemek için saha hakkında kapsamlı bilgi ve yer bilimi deneyimi gerekmektedir.

Olası CO2 depolama rezervuarları, pek çok kriteri sağlamak zorundadır. Başlıca kriterler;

• yeterli gözeneklilik, geçirgenlik ve depolama kapasitesi,

• geçirimsiz örtü kayacın varlığı- örneğin; CO2’nin yukarı doğru göç etmesini engelleyecek kil, kil taşı, marn ve tuz kayası,

• Jeolojik kapanların varlığı : Örneğin kubbe şeklinde örtü kayaç gibi , depolanan formasyon içinde CO2 göçünün alanını kontrol etmek için,

• Fazla miktarda, sıkıştırılmış CO2’nin depolanması için yeterli yüksek basınç ve sıcaklığı sağlayacak olan 800 m’den fazla bir derinlik,

• depolama rezervuarının içme suyu rezervuarı olmaması.

Depolama potansiyelinin örnekleri
---------------------------------

Yukarıda belirtilen kriterleri sağlayan bir alana örnek, İngiltere’den Polonya’ya kadar uzanan Güney Permiyen Havzası’dır. Kumlar, jeolojik zamanlarda değişik dönemlerde çökelmişlerdir. Sedimanlar, bazı gözenek boşluklarını tuzlu su veya doğal gaz ile dolu olarak bırakan kayaç oluşum aşamalarından etkilenmektedir. Ara katmanlarda olan kil, jeolojik etmenlerle sıkışmakta, geçirimsiz tabakalara dönüşmekte ve akışkanın yükselmesini engellemektedir. Kumtaşlarının çoğu CO2’nin yoğun fazda depolanması için yeterli basınca sahip 1 ila 4 km arasındaki derinliklerde yer almaktadır. Bu derinlik aralığında, formasyon sularındaki tuz içeriği yaklaşık 100 g/l’den 400 g/l’ye kadar artmaktadır (başka bir ifadeyle; deniz suyundan çok daha tuzludur). Tuz hareketleri ile formasyonların yukarı doğru kubbe şeklinde yükselmesi ile bu havzada yüzlerce yapı meydana gelmiş ve bunlar doğal gaz için kapan oluşturmuştur. Bu kapanlar, uygun CO2 depolama sahalarının aranması ve pilot projeler için hedeftir.

Depolama kapasitesi
-------------------

CO2 depolama kapasitesi tahminleri büyük ölçüde yaklaşık olup potansiyel olarak uygun formasyonların dağılımına bağlıdır. Depolama kapasitesi; sahaya özgü heterojenite ve gerçek jeolojik yapıların karmaşıklığı da göz önüne alınarak, kaba tahminler için ulusal ölçekten, artan hassasiyete sahip hesaplamalar için ise, havza ve rezervuar ölçeklerine kadar uzanan farklı ölçeklerle değerlendirilebilir.Depolama kapasitesinin çeşitli seviyeleri genellikle aşağıdaki başlılar halinde ayırt edilebilir.

### Hacimsel kapasite

Potansiyel olarak uygun depolama formasyonlarının dağılımına, kalınlığına ve gözeneklilik gibi diğer özelliklerine bağlı olarak depolama kayacındaki mevcut gözenek hacmi tahmini,
### Jeoteknik kapasite

Genellikle formasyon özellikleri, akışkanlar ve muhtemel enjeksiyon stratejileri gibi rezervuar ve örtü kayaç özellikleri ile ilgili daha ileri bilgiler dikkate alınarak yapılan sahaya özgü tahminler. Bu tahminler, CO2 enjeksiyonu ve yeraltı yapısındaki göçünün sayısal simülasyonu için sahaya özgü detaylı bilgi gerektirmektedir.
### Uygulanabilir kapasite

Son olarak, sosyo-ekonomik faktörler, uygun bir sahanın gerçekte CO2 depolama için kullanılıp kullanılmayacağını belirler. Bu faktörler arasında; uygun CO2 kaynağının bulunması, depolama maliyeti, yükümlülükler, yasal altyapı ve toplumun kabulü yer almaktadır. Depolama kapasitesi üzerindeki, jeoteknik olmayan bu etkilerin tahmini ve açıklanması zordur.
Sonuç olarak, CO2 depolama için Avrupa’daki kapasitenin yüksek, aynı zamanda derin tuzlu akiferler için belirsizliklerin de çok olduğunu söyleyebiliriz. Akiferler büyük tesisler için onlarca yılın üzerindeki sürelerde depolama kapasitesi sunabileceklerdir. Şimdiye kadar yapılan ve güncellenecek olan Avrupa’daki depolama kapasitelerinin haritalandırılması çalışması, üye devletlerde yapılan bağımsız araştırmalar ile Avrupa için geniş çapta sürdürülen Avrupa Birliği CO2STOP projesi araştırmalarına bağlıdır.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Karbon yakalama teknolojisi nedir ve dünyayı kurtarabilir mi?". *BBC News Türkçe*. 25 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2022.
2. ↑  Sahin, Secaeddin; Kalfa, Ulker; Celebioglu, Demet; Duygu, Ersan; Lahna, Hakki (12 Haziran 2012). "A Quarter Century of Progress in the Application of CO2 Immiscible EOR Project in Bati Raman Heavy Oil Field in Turkey" (İngilizce). OnePetro. doi:10.2118/157865-MS.
3. ↑  "Assessment of CO2 Storage Potential in Turkey, Modeling and a Prefeasibility Study for Injection into an Oil Field". 25 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi.

Dış bağlantılar
---------------

 18 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - CO2’nin Jeolojik Depolanması üzerine Avrupa Mükemmeliyet Ağı

 26 Ocak 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. – CO2’nin Jeolojik Depolanması üzerine Ortak Avrupa Koordinasyon Çalışması


| * g
* t
* d
İklim değişikliği |
| --- |
| 

| Genel bakış |
| --- |
| 
* Son iklim değişikliğinin ilişkilendirilmesi
* İklim sistemi
* İklim değişikliğinin etkileri
* İklim değişikliğini hafifletme
* İklim değişikliği adaptasyonu
* Ülke ve bölgelere göre iklim değişikliği

 |

 |
| 

| Sebepler |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Genel bakış | 
* Son iklim değişikliğinin ilişkilendirilmesi
* Dünya atmosferindeki karbondioksit
* Ekstrem olay ilişkilendirmesi
* Sera etkisi
* İklim değişikliği konusunda bilimsel fikir birliği

 |
| Kaynaklar | 
* Sera gazları
	+ Karbon hesaplaması
* Sera gazı emisyonları
	+ Tarım
	+ Sulak alanlar
* Fosil yakıt
* Ormansızlaşma ve iklim değişikliği
* Arazi kullanımı, arazi kullanım değişikliği ve ormancılık
* Temsili Konsantrasyon Yolu
* Paylaşılan Sosyoekonomik Yollar
* Dünya enerji tüketimi

 |

 |

 |
| 

| Tarih |
| --- |
| 
* İklim değişikliği biliminin tarihi
* İklim değişikliği siyasetinin tarihi
* Svante Arrhenius
* James Hansen
* Charles David Keeling
* Birleşmiş Milletler konferansları
* İklim değişikliğinde yıllar
	+ 2019
	+ 2020
	+ 2021
	+ 2022
	+ 2023

 |

 |
| 

| Etkiler ve sorunlar |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Fiziksel | 
* Ani iklim değişikliği
* Anoksik olay
* Arktik metan emisyonları
* Arktik deniz buzunda azalma
* Atlantik meridyonel devridaim sirkülasyonu
* Kuraklık
* Ekstrem hava olayları
* Sel
	+ Kıyı taşkını
* Buzulların geri çekilmesi
* Sıcak hava dalgası
	+ Kentsel ısı adası
	+ Deniz
* Okyanuslar
	+ Asitlenme
	+ Deoksijenasyon
	+ Isı içeriği
	+ Deniz yüzeyi sıcaklığı
	+ Tabakalaşma
	+ Sıcaklık
* Ozon deliği
* Donmuş toprak çözülmesi
* İklim sistemindeki devrilme noktaları
* Deniz seviyesinin yükselmesi
* Sezon sürünmesi
* Tropikal siklonlar
* Su döngüsü
* Orman yangınları

 |
| Flora ve fauna | 
* Ekosistemler
	+ Toplu ölüm olayı
* İstilacı türler
* Bitki biyoçeşitliliği
* Deniz yaşamı
* Karasal hayvanlar
* Kuşlar
* İklim değişikliğinden kaynaklanan yok olma riski
* Orman ölümü

 |
| Sosyal etkiler | 
* Tarım
* Şehirler
* Çocuklar
* Engellilik
* Ekonomik etkiler
* Balıkçılık
* Cinsiyet
* İnsan sağlığı
* İnsan hakları
* Yerli halklar
* Bulaşıcı hastalıklar
* Ada ülkeleri
* Ruh sağlığı
* Göçmen
* Yoksulluk
* İklim direnci
* Risk değerlendirmeleri
* Güvenlik ve çatışma
* Kentsel su baskını
* Kırılganlığı
* Su kıtlığı
* Su güvenliği

 |
| Ülke ve bölgelere göre | 
* Afrika
* Amerika
* Antarktika
* Kuzey Kutbu
* Avustralya
* Karayipler
* Avrupa
* Orta Doğu ve Kuzey Afrika
* Küçük ada ülkeleri
* Güney Asya
* Ülkelere göre

 |

 |

 |
| 

| Toplum ve iklim değişikliği |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Toplum | 
* İş dünyası yanıtları
* İklim eylemi
* Ekolojik yas
* İklim hareketi
	+ Okul grevi
* İklim acil durum bildirgesi
* İnkâr
	+ Yumuşak inkâr
	+ Komplo teorisi
* Tartışmalar
* Yönetim
* Adalet
* Davalar
* Ulusal Olarak Belirlenen Katkı
* Politikalar
* Kamuoyu grüşü
* Kadınlar

 |
| İletişim | 
* Eğitim
* İklim sarmalı
* Popüler kültür tasvirleri
	+ sanat
	+ İklim kurgusu
	+ Oyunlar
* İklim Değişikliği Performans Endeksi
* İklim krizi (terim)
* Medya
* Isınma şeritleri

 |
| Uluslararası anlaşmalar | 
* Glasgow İklim Paktı
* Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 13
* Kyoto Protokolü
* Paris Anlaşması
	+ Paris Anlaşması'nın 6. Maddesi Kapsamındaki İşbirliği Mekanizmaları
* Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi

 |

 |

 |
| 

| Hafifletme |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Ekonomi ve finans | 
* Karbon bütçesi
* Karbon kredisi
* Karbon dengelemesi
	+ Altın Standart (karbon dengeleme standardı)
* Karbon vergisi
* İklim borcu
* İklim riski
* İklim riski sigortası
* İklim finansmanı
* İklim değişikliğini hafifletmenin eş faydaları
* Fosil yakıtların elden çıkarılması
* Hafifletmenin ekonomisi
* Emisyon ticareti
	+ Karbon emisyon ticareti
* Yeşil İklim Fonu
* Düşük karbon ekonomisi

 |
| Enerji | 
* Karbondioksitin jeolojik depolanması
* Enerji değişimi
	+ Fosil yakıtların kullanımdan kaldırılması
* Nükleer enerji
* Yenilenebilir enerji
* Sürdürülebilir enerji

 |
| Karbon yutaklarının korunması ve iyileştirilmesi | 
* Mavi karbon
* Karbondioksit giderme
	+ Karbondioksitin jeolojik depolanması
	+ Karbon tutma
* Karbon çiftçiliği
* İklim dostutarım
* Doğa temelli çözümler
* Ormansızlaşma ve orman bozulmasından kaynaklanan emisyonların azaltılması
* Yeniden ağaçlandırma

 |
| Kişisel | 
* Karbon nötrlük
* İklim değişikliği konusunda bireysel eylem
	+ Karbon ayak izi
	+ Bitki temelli beslenme

 |

 |

 |
| 

| Arkaplan ve teori |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Ölçümler | 
* Küresel yüzey sıcaklığı
* Enstrümantal sıcaklık kaydı
* Uydu ölçümleri

 |
| Teori | 
* Yansıtabilirlik
* Karbon döngüsü
	+ Biyolojik pompa
	+ Okyanus karbon döngüsü
	+ Donmuş toprak karbon döngüsü
* Karbon yutağı
* İklim duyarlılığı
* İklim değişkenliği ve değişiklikleri
* Bulut geri bildirimi
* Bulut zorlaması
	+ Iris hipotezi
* Geri bildirimler
* Dünya'nın enerji bütçesi
* Küresel ısınma potansiyeli
* İklim değişikliği üzerindeki sera etkisinin açıklayıcı modeli
* Yörüngesel zorlama
* Radyatif zorlama

 |
| Araştırma | 
* İklim değişikliği senaryosu
* İklim modeli
* Birleştirilmiş Model Karşılaştırma Projesi
* Hükûmetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC)
	+ IPCC Altıncı Değerlendirme Raporu
* Paleoklimatoloji
* Paleotempestoloji
* Solar jeomühendislik

 |

 |

 |
| Liste **Sözlük**  • Liste **İndeks**  • Kategori **Kategori** |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 7628985-0
* LCCN: sh2007000915
* NLI: 987007547382705171

 |