Kurucusu olduğu Yeni Edirne gazetesi
Şevket Bey, 1913 Balkan Savaşı'nda Edirne'nin işgal günlerinde
Şevket Bey Edirne Belediye başkanlığı döneminde
Şevket Bey Hanya'da sürgünde
Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Lüleburgaz Kongresi İdare Heyeti, 31 Mart 1920. Oturanlar soldan sağa: Şakir Kesebir, Cafer Tayyar Paşa, **Şevket Bey**, Hilmi Ergene Ayaktakiler soldan Salih Cevdet, Cemal Bey, Nazmi beyzade İsmail, Salih Cemal, Şevket Ödül
Rıfat Osman Bey, Şevket Dağdeviren ve Süheyl Ünver
1892 tarihli Edirne Salnamesi
**Mustafa Şevket Dağdeviren** (d.1863, Edirne - ö. 1931, İstanbul), Türk siyasetçi.

1906-1913 arasında yayımlanan Yeni Edirne gazetesini çıkardı. 1918-1920 yılları arasında Edirne Belediye başkanlığı yaptı. I. Dünya Savaşı’ndan sonra ülkenin işgale uğraması üzerine kurulan Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin kurucularından biriydi.

Yaşamı
------

Edirne'nin önde gelen, varlıklı ailelerinden Dağdevirenzade Arif Bey ile Hacı Ayşe Hanım'ın oğlu olan Mustafa Şevket Bey, 1863 yılında Edirne'de dünyaya geldi.

Çocukluğunda Edirne İlkokulu'nda din dersleri aldıktan sonra Edirne Ortaokulu'nu bitirdi ve özel öğretmenlerden Arapça, Farsça ve Türkçe dersleri aldı.

14 yaşındayken (1877) memurluğa başladı; iki yıl süre ile Edirne Maliye Yazı İşleri (Mektupçuluk) Birimi ile Edirne İstinaf Mahkemesi Biriminde çalıştı. 4 Temmuz 1880’de aynı mahkemenin muhasebe memurluğuna atanan Şevket Bey, daha sonra Vilayet Yazı İşleri Biriminde mübeyyiz (temize çeken) olarak görev yaptı.

29 Ağustos 1882 yılında *4. dereceden Osmanlı nişan*ı aldı, 13 Şubat 1884 tarihinde rütbesi *3. dereceye*, 22 Mart 1886 tarihinde ise *2. dereceye* yükseldi. 27 Şubat 1888 tarihinde *Nişan-i Osmani* ile *4. dereceden* *Mecîdi nişanı* aldı. 21 Ocak 1890 tarihinde rütbesi yükseltilerek *Rütbe-i Saniye Sınıf-ı Mütemayizi* oldu*.* 15 Nisan 1890 tarihinde Uzunköprü kaymakam vekilliğine atandı.

17 Şubat 1891 tarihinde *Vilayet Matbaası Müdürlüğü'*ne getirilen Şevket Bey, Fransa'dan yeni teknoloji litografi ve basım makineleri ısmarlayıp Haziran 1895 tarihinde bu makineleri Dedeağaç'tan teslim alarak Edirne'ye getirdi, böylelikle basımevinin yeniden düzenlenerek çağdaşlaşmasını sağladı. Şevket Bey, *Edirne Salnameleri* (İl Yıllıkları) ve *Edirne Gazetesi*ni yayınladı.

Uzunköprü, Midye, Dimetoka, Mustafapaşa, Keşan ve Ortaköy kazalarının tarım vergisi ihaleleri (*âşar*) için görevlendirildi.

5 Ağustos 1892 tarihinde ücretsiz olarak Vilayet Eğitim/Öğretim üyeliğine getirildi ve padişahın adının verildiği okulun (bugünkü Edirne Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi) yapımında gösterdiği yararlılıklar nedeni ile 18 Şubat 1897 tarihinde Rumeli Kazaskerinden sonra gelen sivil aşama olan ikinci basamaktan *Rütbe-i Ûla*'ya yükseldi.

25 Mayıs 1897 tarihinde Yunan Muharebe Madalyası aldı.

12 Temmuz 1898 yılında İskeçe Kazası Kaymakam Vekili oldu, aynı yıl Uzunköprü köyleri arasındaki sınır anlaşmazlıklarının çözümünde görevlendirildi ve Dedeağaç Sancağı Mutasarrıf (İl ve ilçe arasındaki yönetim birimi) Vekili olarak görev yaptı. 1 Eylül 1899 tarihinde ise ikinci defa Dedeağaç Sancağı Mutasarrıf Vekilliğine atandı.

Şevket Bey'in 13 Şubat 1901'de Bulgaristan Emareti tarafından verilen *3. dereceden Merit sivil madalya*sı, 28 Mart 1901'de verilen *3. dereceden* *Mecîdi nişanı* ile 27 Haziran 1901'de İran Devleti tarafından verilen *3. dereceden* *Şîr-u Hurşit* *nişanı* bulunur.

8 Ağustos 1902 tarihinde *3. dereceden Osmanlı nişanı* alan Şevket Bey, 18 Kasım 1902 tarihinde Gümülcine Sancağı Mutasarrıf Vekili olarak atandı. 19 Ocak 1902 tarihinde İran Devletinin verdiği *2. dereceden* *Şîr-u Hurşit* *nişanı* ve 22 Kasım 1903'te de *Hamidiye Hicaz Demiryolu Madalyası'*nı aldı*.*

1905 yılının 20 Ağustos’unda Kaleiçi Semtinde çıkan büyük yangında yaklaşık 1270 konut, 4 cami, 1 tekke, Katolik Bulgar, Ortodoks Bulgar ve Fransız Surde Şarite okullarıyla birlikte 7 okul, 6 kilise, 13 havra, 55 mağaza, 33 meyhane, 4 eczane, 1 karakol, 210 dükkân, 16 kahvehane, 200 iş yeri, 4 bağ evi, 1 basım evi, 1 lokanta, 1 kıraathane, 2 at değirmeni, 1 hamam, 28 ahır, 13 fırın, 12 oda, 2 han olmak üzere yaklaşık 1687 yapı kullanılamaz hale gelmiştir. O günkü parayla oluşan hasarın 500,000 lira civarında olduğu tahmin edilmektedir. 16 saat süren yangının sonrasında açıkta kalan ailelerin diğer semtlere yerleştirilmesi ve gereksinimlerinin giderilmesi için kurulan komisyonda Vilayet Basımevi Müdürü Şevket Bey etkin görev almıştır.

18 Temmuz 1904 tarihinde *2. dereceden,* 9 Nisan 1906 tarihinde ise *1. dereceden* *Mecîdi nişanı* sahibi oldu.

Şevket Bey, 13 Temmuz 1893 tarihinde Edirne Vilayeti Sanayi Okulu Komisyonu üyeliğine, 14 Eylül 1906 tarihinde aynı kurumun başkan yardımcılığına, Aralık 1907 tarihinde ise komisyon başkanlığına getirildi. 1908 yılında ise Şevket Bey'in portesini de yapan Ressam Hasan Rıza Bey bu okulun müdürlüğüne getirildi.

### Yeni Edirne gazetesi

Ana madde: Yeni Edirne (gazete)
1906 yılında yayın yaşamına başlayan *Yeni Edirne* gazetesi Şevket Bey tarafından kuruldu. İmtiyaz sahibi ve sorumlu müdürlüğünü üstlendiği gazete, başlangıçta haftada 2 gün, sonraları ise haftada 3 gün yayın yaptı. Gazetenin yönetim yerinin önceleri Rüstem Paşa Hanı'nın üst katı, sonra hükûmet konağı ve en son da belediye karşısındaki özel bir yapı idi. Siyasal-ulusal bir Osmanlı gazetesi olan Yeni Edirne, yayın yaşamını 1913 yılına kadar sürdürmüş, geliri yoksul Endüstri Meslek Lisesi öğrencilerinin eğitiminde kullanılmıştır.

### Belediye başkanlığı dönemi

Şevket Bey, Balkan Savaşı'nda esir düştü ve Sarayiçi'ne götürüldü. Edirne'nin Bulgarlar'dan geri alınmasından sonra 1918-1920 yılları arasında Edirne Belediye Başkanlığı yaptı.

Şevket Bey; 2 Kasım 1918'de Edirne Milletvekili Faik Kaltakkıran, Avukat Şeref Aykut, Tüccar Kasım Yolageldili ve bazı Edirneli yurtseverlerin katılımı ile İstanbul'da Küçük Kınaciyan Han'daki Kasım Yolageldili yazıhanesinde yapılan toplantıya katılmış ve bu toplantıda, Trakya'nın savunmasında ve geleceğinin belirlenmesinde çok önemli rol oynayacak olan *Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'*nin kurulmasına karar verilmiştir. 7 Kasım 1918 tarihinde yapılan ikinci toplantıda derneğin isminin *Trakya Paşaeli Müdafaa Heyet-i Osmaniyyesi* olması kararlaştırıldı ve 1 Aralık 1918'de Şevket Bey'in sekreterliği ve kongre başkanlığında dernek kuruldu.

16 Ekim 1919'da yapılan kongrede dernek başkanlığına getirilen Şevket Bey, Yunanlar tarafından Trakya'nın İşgali'ne kadar geçen dokuz buçuk aylık son derece sıkıntılı bir dönemde Trakya'nın geleceğini belirleyecek etkin çalışmalar yaptı. 1920 Mayıs'ında Naib Tahir Efendi Edirne valiliğini Şevket Beye bıraktı. 25 Temmuz 1920 tarihinde Edirne'nin Yunanlar tarafından işgalinde dernek ileri gelenleri ve kolordu Bulgaristan'a geçerken, Şevket Bey Edirne'de kalarak yapılan anlaşmayı vali vekili sıfatıyla imzalamıştır.

İşgal sırasında, Yunanistan'da Venizelos'un yerine kralcılar iktidara geçince, Şevket Bey diğer vatanseverlerle birlikte başta Girit Ada'sında bulunan Hanya'ya olmak üzere 4 kere sürgüne gönderildi.

### Son yılları ve ölümü

İşgalin sona ermesi ile Edirne'ye dönen Şevket Bey, *Trakya Tayyare Cemiyeti* 'nin başına getirilmiş ve pek çok yararlı etkinliğe imzasını atmıştır. Daha sonra Türk Hava Kurumu adını alan bu derneğin Trakya Başmüfettişi iken rahatsızlanan Şevket Bey, tedavisi için gittiği İstanbul Erenköy'deki annesinin evinde 9 Şubat 1931 tarihinde yaşamını yitirdi. Cenazesi, Erenköy'deki Sahrayıcedit mezarlığına defnedildi.

### Ailesi

Nebiye Hanım'la evli olan Şevket Bey *Edirne Müzesi'*nin kurucusu tarihçi Arif Dağdeviren’in (1888 - 1979) babasıdır.
II. Mahmud tarafından Dağdeviren Ailesine verilen ancak büyük bir kısmı Bulgaristan sınırları içinde kalan Vaysal'daki Karapınar Çiftliği'nin sahibi ve yöneticisi olan Şevket Bey'in, Sabire Dağdeviren, Melahat Berk, Selçuk Dağdeviren, Zerrin ve Nermin Dağdeviren, Şevket Dağdeviren ve Oya Altınel isimlerinde 7 torunu olmuştur.

Tarihçi yazar Osman Nuri Peremeci, Şevket Bey'i; "*Çok zeki, çok nazik, güzel sohbetli, herkese iyilik etmeyi sever, yurtsever bir adamdı."* diye betimler.

Yapıtları
---------

### Edirne Salnamesi

Şevket Bey'in 1892 yılında hazırladığı *Edirne Salnamesi* (Edirne İl Yıllığı) iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümü klasik benzerleri gibi düzenlenmiş olup, tüm ilde bulunan yönetim birimleri ve bu kadrolarda çalışanların isimleri ile şehre ait istatistiksel bilgileri içermektedir. İkinci bölümde ise; 1892 yılındaki, il sınırı Selanik'ten Çatalca'ya uzanan, Kırklareli, Tekirdağ, Gelibolu, Gümülcine, Dimetoka ve Dedeağaç'ı da içine alan büyük Edirne Vilayeti'ni konu olarak ele almıştır. Yapıt; Osmanlı-Türk alfabesi ile yazılmış, ağır bir Tanzimat Türkçesi dilindedir. Salname, Trakya Üniversitesi'nden Dr. Ratip Kazancıgil ve Öğr.Gör.Nilüfer Gökçe tarafından günümüz Türkçesine aktarılarak 2005 yılında yayınlanmıştır.

### Balkan Savaşı Günlükleri

1912-1913 Balkan Savaşları sırasında Şevket Bey Edirne'de kalmış ve 155 gün süren Edirne kuşatması ve sonrasındaki işgal günleri ile ilgili günlüklerini tutmuştur. Bu günlükler Edirne savunmasının sivil yüzünü, savaş ağırlıklı olayları ve işgal süresince yaşananları anlatması açısından önemli bir belge niteliğindedir. Günlükler tam metin olarak 2022 yılında yayımlanmıştır.

Kaynakça
--------

1. ↑  Kayıcı Haluk, **Edirne'de Altı Ay Musavver Edirne Tarih-i Mahsuriyyeti** İkdam Gazetesi Edirne Harb Muhabiri Kenan, Sabah Gazetesi Edirne Harb Muhabiri Nazmi *Ceren Yayıncılık s:13 Edirne 2014*
2. ↑  Bıyıklıoğlu Tevfik, **Trakya'da Millî Mücadele Cilt 2**, *Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları Resim: 71 1992 Ankara*
3. ↑  Güner Zekai ,**Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin Kuruluşu ve Faaliyetleri (1 Aralık 1918 - 13 Mayıs 1920)** *Atatürk Araştırma Merkezi Ankara 1998 s: 203*
4. ↑  Bıyıklıoğlu Tevfik, **Trakya'da Millî Mücadele Cilt 2**, *Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları Resim: 32 1992 Ankara*
5. ↑   Altınel B. Cem **1863 - 1931 Şevket Dağdeviren ve Edirne'si** Edirne Belediyesi Yayınları No: 27 sayfa: 62 Nisan 2017 İstanbul
6. ↑  Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi Tevfik Bıyıklıoğlu Arşivi Belge No: 32 TB D: 151 N: 76
7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Başbakanlık Osmanlı Arşivleri DH.SAİD 55.39 s:75 - 76 ve DH.SAİD 80.174
8. 1 2 3  Kazancıgil Ratip, Gökçe Nilüfer, **Dağdevirenzade M. Şevket Bey'in Edirne Tarihi ve Balkan Savaşı Anıları**, *Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi Yayınları, 2005 Edirne*
9. 1 2  Bilar Ender, **Edirne'nin Basın-Yayın Tarihi (1361-2006)**, *Cilt 1, Sayfa: 54, 111, 295 Edirne Valiliği 2006'"Yeni Edirne" 7 Mart 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..*
10. 1 2 3 4 5 6  Altınel B. Cem Kuruluşunun 100. Yılında Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Derneği Yöneticilerinin Yaşam Öyküleri Edrne Belediye Başkanlığı Yayınları No:30 Edirne 2018 ISBN 978-605-67594-4-4
11. ↑  1283 sayılı 25 Ağustos 1321 tarihli EDİRNE GAZETESİ
12. ↑  Ord. Prof. Dr. Süheyl Ünver, Şehit Ressam Hasan Rıza Hayatı ve Eserleri Trakya Üniversitesi Yayınları No: 165 Ekim 2015
13. ↑  *Osmanlicagazeler.org sitesi. Erişim tarihi: 21 Kasım 2017.*
14. 1 2 3  Peremeci Osman Nuri, **Edirne Tarihi**, *Edirne ve Yöresi Eski Eserleri Sevenler Kurumu Yayınları, Sayfa 170-171 ve 342 1939 İstanbul*
15. ↑  Bıyıklıoğlu Tevfik, **Trakya'da Millî Mücadele Cilt 1**, *Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları Sayfa 124-280 1992 Ankara*
16. ↑  Aykut Mehmet Şeref, **Trakya Millî Mücadele Tarihi Malta Hatıratı ve Malta'da Türkler**, *Alfa Yayınları s:7 - 124, 2010 İstanbul*
17. ↑  Güner Zekai, **Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin Kuruluşu ve Faaliyetleri (1 Aralık 1918 - 13 Mayıs 1920)**, *Atatürk Araştırma Merkezi S: 11 - 176, 1998 Ankara*
18. ↑  Altınel B. Cem **1863 - 1931 Şevket Dağdeviren ve Edirne'si** Edirne Belediyesi Yayınları No: 27, sayfa:36 Nisan 2017 İstanbul
19. ↑  Yıldırım Şahin, Karakaş Günay, **Edirne Müzeleri ve Ören Yerleri**,*T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı - Yapı Kredi Yayınları Sayfa 92, 2006 İstanbul*
20. ↑  Dağdeviren Arif, **Edirne'de Sinan ve Selimiyesi**, *1968 Edirne*
21. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 30 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Nisan 2015.
22. ↑  Dağdeviren, Şevket Bey (2022). *Balkan Savaşı Günlüğü Edirne'nin İşgal Günleri* (Temmuz 2022 bas.). İstanbul: Ceren Kitapevi. ISBN 9786257563185.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)

| * g
* t
* d
Edirne Belediye Başkanları |
| --- |
| Osmanlı Dönemi (1878-1923) | 
* Hacı Salim Efendi (1878-1879)
* Dilaver Bey (1898-1903)
* Fuat Bey (1910-1913)
* Dağdeviren Ahmet Bey (1913-1918)
* Şevket Bey (1918-1920)
* Yolageldili Kasım Bey (1922-1923)

 |
| Vali (1923-1960) | 
* İbrahim Zağra (1923-1925)
* Tevfik Sırrı Gür (1925-1927)
* Mithat Vardar (1927-1930)
* Ekrem Demiray (1930-1935)
* Ferit Çardaklı (1935-1937)
* Şerif Bilgen (1937-1938)
* Ferit Çardaklı (1938-1939)
* Şerif Bilgen (1939)
* Hasan Osma (1945-1946)
* Tahsin Şıpka (1946-1950)
* Hasan Maksudoğlu (1950-1952)
* Sabahattin Parsoy (1952-1954)
* Ali Rıza Ataktürk (1954-1955)
* Ratip Kazancıgil (1955)
* Nuri Alışkan (1955-1960)

 |
| Askeri Dönem (1960-1963) | 
* Binbaşı Saip Kızıltepe (1960)
* Sadri Sarptır (Vali) (1960-1963)

 |
| Belediye (1963-1980) | 
* Burhan Işıkseren (1963-1973)
* Şevki Arman (1973-1977)
* Güngör Mazlum (1977-1980)

 |
| Askeri Dönem (1980-1984) | 
* H. Ayhan Ergin (1980-1981)
* Alparslan Yalkın (1981-1984)

 |
| Belediye (1984-günümüz) | 
* İbrahim Ay (1984-1989)
* Hamdi Sedefçi (1989-1999)
* Cengiz Varnatopu (1999-2004)
* Hamdi Sedefçi (2004-2014)
* Recep Gürkan (2014-günümüz)

 |

| * g
* t
* d
Osmanlı Edirne Valileri |
| --- |
| 
* Hacı Mustafa Paşa 1820
* Salih Paşa 1821
* Derviş Mustafa Paşa 1824
* Esat Muhlis Paşa 1824
* Abdurrahman Vecihi Paşa 1828
* Ağa Hüseyin Paşa 1832
* Mustafa Nuri Paşa 1835
* Emin Paşa 1838
* Abdurrahman Nafiz Paşa 1839
* Osman Nuri Paşa 1840
* Kara Osmanzade Yakub Paşa 1841
* Topal İzzet Mehmed Paşa 1842
* Damad Mehmed Said Paşa 1842
* Reşit Mustafa Paşa 1843
* Damad Mehmed Said Paşa (ikinci defa) 1843
* Mirza Sait Paşa 1843
* Çengeloğlu Tahir Mehmet Paşa 1844
* Ebubekir Rüstem Paşa 1847
* Tepedelenlizade İsmail Rahmi Paşa 1848
* Hayreddin Paşa 1850
* Çerkes Hafız Mehmed Paşa 1850
* Boşnakzade Mehmed Reşid Paşa 1851
* Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa 1853
* Rüstem Bekir Paşa 1854
* Sami Paşa 1856
* Tepedelenlizade İsmail Rahmi Paşa (ikinci defa) 1857
* Muammer Paşa 1857
* Alyanak Mustafa Paşa 1858
* Hacı Mehmet Hilmi Paşa 1860
* Ahmet Bican Paşa 1860
* Veliyeddin Rifat Paşa 1861
* Süleyman Refet Paşa 1861
* Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa (ikinci defa) 1862
* Süleyman Refet Paşa (ikinci defa) 1864
* Arif Paşa 1865
* Mehmed Hurşid Paşa 1866
* Asım Mehmed Paşa 1870
* Ahmet İrfan Paşa 1871
* Muhlis Paşa 1872
* Mehmed Halet Paşa 1872
* Hacı İzzet Paşa 1873
* Takıyüddin Paşa 1873
* Mehmed Hurşid Paşa (ikinci defa) 1874
* Ömer Fevzi Paşa 1875
* Mehmed Akif Paşa 1876
* Asım Mehmed Paşa (ikinci defa) 1876
* Zülüflü Ali Paşa 1877
* İbrahim Paşa 1877
* Ahmed Vefik Paşa 1878
* Hüseyin Cemil Paşa 1878
* Rauf Paşa 1880
* Urfi Paşazade Ali Paşa (ikinci defa) 1881
* Rauf Paşa (ikinci defa) 1881
* Cenanizade Mehmed Kadri Paşa 1882
* Hacı İzzet Paşa (ikinci defa) 1884
* Abdurrahman Paşa 1894
* Müşir Arif Paşa 1896
* Reşat Bey 1907
* Mustafa Ziver Bey 1907
* Hüseyin Nazım Paşa 1908
* Reşit Paşa 1908
* Hacı Adil Bey 1909
* Ali Paşa 1910
* Mehmed Celal Bey 1911
* Halil Bey 1912
* Hacı Adil Bey (ikinci defa) 23 Temmuz 1913
* Zekeriya Zihni Bey 1915
* Cemal Bey 1918
* Salim Paşa (Yüzellilikler'den) 1919
* Celal Bey 1919
* Naib Tahir 1920
* Şevket Dağdeviren 1920
* Ali Rıza Bey 1920
* Şakir Kesebir 1922

**Rus İşgali (1878-1880)**, **Bulgar İşgali (1913)**, **Yunan İşgali (1920-1922)**
(Vali isimleri için kaynak: Peremeci, Osman Nuri (1939). *Edirne Tarihi kitabı*. ss. 338- 342.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım))
 |