**Lech Wałęsa** (d. 29 Eylül 1943, Popowo, Polonya), Polonya İşçi Partisi önderi ve 1990-95 arası Polonya Cumhurbaşkanı olmuştur. 1983 Nobel Barış Ödülü sahibidir. Polonya'da sosyalist dönemin ilk bağımsız işçi örgütü Dayanışma Sendikası'na (Solidarność) başkanlık etmiş, çok partili düzene geçişte önemli rol oynamıştır.

Biyografi
---------

Bir marangozun oğluydu. Yalnızca ilköğrenim ve mesleki eğitim gördü. 1961'de bir tarım makineleri işletmesinde elektrikçi olarak çalışmaya başladı. 1967'de Gdańsk'taki Lenin Tersaneleri'ne girdi. 1970'te Gdańsk'ta sokağa dökülen göstericilerin üzerine polisin ateş açmasıyla yaşanan kanlı olayların ardından bağımsız sendikalar kurmaya yönelik mücadeleye katıldı. Tersanedeki resmî sendikanın temsilciliğini yaptığı 1976'da işçilerin şikâyetlerini içeren bir liste hazırlayarak yönetime sunması işten atılmasına yol açtı. Daha sonra elektrik makineleri üreten bir fabrikada çalışmaya başladı. Ocak 1979'da bir gösteriye katıldığı için bu işinden de çıkarıldı.

Gıda maddeleri fiyatlarındaki artışı ve kendisiyle birlikte iki işçi önderinin işten atılmasını protesto etmek için 14 Ağustos 1980'de Lenin Tersaneleri'nde başlayan gösteriler sırasında, 17 bin işçiye greve çıkma çağrısında bulundu. Ardından yönetimle görüşmeleri yürüten grev komitesinin başkanlığına seçildi. Üç gün sonra grevcilerin talepleri kabul edildiyse de, Gdańsk'taki öteki işyerlerinde çalışan grevcilerin isteğine uyarak, dayanışma amacıyla grevi sürdürme kararını aldı. Gdańsk-Sopot-Gdynia bölgesindeki işletmeleri temsil etmek üzere Fabrikalararası Grev Komitesi'nin oluşturulmasına öncülük etti. Bunu izleyen genel grev sırasında, Başbakan Birinci Yardımcısı Mieczysław Jagielski ile resmî görüşmeleri yürüttü. Görüşmeler 31 Ağustos'ta, işçilere bağımsız ve özgür sendika kurma hakkını tanıyan bir antlaşmayla sonuçlandı. Siyasi ve dinsel özgürlüklerin sınırlarının genişletilmesi ve ücretlerin artırılması konusunda da güvenceler getiren anlaşmanın imzalanmasından sonra Fabrikalararası Grev Komitesi, Dayanışma (Solidarność) adıyla bağımsız bir sendikaya dönüştü.

Sendikanın başkanı olarak parti ve devlet yöneticilerine köklü reformları kabul ettirmeye yönelik bir çizgi izleyen Wałęsa, Ekim 1981'de hükûmetle, Sovyet tipi merkezi ekonomik sistem yerine Macaristan ve Yugoslavya'dakine benzer özyönetim sistemine geçilmesini öngören bir anlaşma daha yaptı. Ortaya çıkan anlaşmazlıklar nedeniyle bu kazanımlar uzun ömürlü olmadı. Hükûmet 13 Aralık 1981'de sıkıyönetim ilan ederek Dayanışma'yı yasakladı ve aralarında Wałęsa'nın da bulunduğu Dayanışma liderlerinin çoğunu tutuklattı. İşçiler arasındaki huzursuzlukların sürmesine karşın yaklaşık bir yıl hapiste tutulan Wałęsa ile sendika önderlerinin yeraltında örgütlemeye çalıştığı direniş hareketi ağır baskılar nedeniyle pek etkili olamadı. Dayanışma'nın çeşitli seçimlerde yaptığı boykot çağrıları sınırlı bir destek gördü.

1985'te önemli politika değişikliklerine gitmesinden sonra Dayanışma'ya karşı izlenen sert tutum da yumuşamaya başladı. Kasım 1987'deki halkoylamasıyla kabul edilen siyasi ve ekonomik reformları yürütmede karşılaşılan güçlükler, Nisan 1988'de yeni bir işçi grevleri dalgasının yükselmesine yol açtı. Hükûmet çok geçmeden Wałęsa ve öteki Dayanışma önderleriyle görüşmeye oturmak zorunda kaldı. Yeniden yasallaşan Dayanışma'nın geniş muhalefeti arkasına almasıyla siyasi bir lider olarak öne çıkan Wałęsa, Şubat 1989'da başlayan görüşmelerin çoğulcu ve demokratik bir yapılanmanın kapısını açmasında önemli rol oynadı. Dayanışma'nın ağırlıklı bir konum kazanmasını sağlayan Haziran 1989'daki seçimlerin ardından, Wałęsa'nın adayı Tadeusz Mazowiecki'nin başkanlığında bir koalisyon hükûmeti oluşturuldu. Milletvekili olarak Sejm'e (Parlamento) giren ve hükûmetin uygulamalarına karşı giderek eleştirel bir tutum takınan Wałęsa, Aralık 1990 seçimlerinde Mazowiecki'ye karşı yarışarak cumhurbaşkanlığına seçildi. Ama Dayanışma'nın birleşik bir siyasi güç olmaktan çıkmasına koşut olarak derinleşen siyasal istikrarsızlığı gidermekte başarılı olamadı.

Lech Wałęsa'nın yöneticiliği muhalifliği kadar başarılı olamadı. Başkanlığı sırasında art arda değişen hükûmetler ve artan istikrarsızlık arkasındaki halk desteğinin azalmasına neden oldu. 

Polonya içişleri bakanı, Wałęsa'yı hakkında yasadışı kovuşturmalara karışmak ile muhafazakâr ve bağımsız sağ partilerin bölünmeleri için çalıştığı iddialarında bulundu. Wałęsa'nın Polonya'nın NATO'yla alt-bölgesel bir işbirliğine yönelmesi fikri, merkez sağ partilerden destek gördü.

1995 cumhurbaşkanlığı seçimlerini çok küçük bir farkla kaybeden Wałęsa, siyasi olarak emekliye ayrıldığını açıklasa da, 1997'de Dayanışma Seçim Hareketi (AWS) adlı yeni bir siyasi parti kurdu. Buna rağmen parti içindeki desteği çok azdı ve partinin gerçek lideri Marian Krzaklewski'ydi. 3. kez aday olarak katıldığı, 2000'deki devlet başkanlığı seçimlerinde oyların ancak % 1.01'ini alabildi. Bu ağır yenilgiden sonra siyasi kariyerini noktaladığını açıkladı.

Siyasetten emekli olduktan sonra bir süre tersanelerde eski arkadaşlarıyla çalıştı.

Kaynakça
--------



|
|  |
| Siyasi görevi |
|
| Önce gelen:**Wojciech Witold Jaruzelski** | **Polonya Cumhurbaşkanı**1990–1995 | Sonra gelen:**Aleksander Kwaśniewski** |
|

| * g
* t
* d
Polonya devlet başkanları |
| --- |
| Polonya Cumhuriyeti (1918-1939) | 
* Józef Piłsudski
* Gabriel Narutowicz
* Stanisław Wojciechowski
* Ignacy Mościcki

 | Polonya Cumhurbaşkanlığı Bayrağı |
| Polonya sürgün hükümeti (1939-1990) | 
* Władysław Raczkiewicz
* August Zaleski
* Stanisław Ostrowski
* Edward Raczyński
* Kazimierz Sabbat
* Ryszard Kaczorowski

 |
| Polonya Halk Cumhuriyeti (1944-1990) | 
* Bolesław Bierut
* Aleksander Zawadzki
* Edward Ochab
* Marian Spychalski
* Józef Cyrankiewicz
* Henryk Jabłoński
* Wojciech Witold Jaruzelski

 |
| Polonya Cumhuriyeti (1990-) | 
* Wojciech Witold Jaruzelski
* Lech Wałęsa
* Aleksander Kwaśniewski
* Lech Kaczyński
* Bronisław Komorowski (geçici)
* Bogdan Borusewicz (geçici)
* Grzegorz Schetyna (geçici)
* Bronisław Komorowski
* Andrzej Duda

 |

| * g
* t
* d
Nobel Barış Ödülü sahipleri |
| --- |
| 1901-1925 | 
* 1901 Dunant \ Passy
* 1902 Élie Ducommun \ Gobat
* 1903 Cremer
* 1904 Uluslararası Hukuk Enstitüsü
* 1905 von Suttner
* 1906 Roosevelt
* 1907 Moneta \ Renault
* 1908 Arnoldson \ Bajer
* 1909 Beernaert \ d'Estournelles
* 1910 Uluslararası Barış Bürosu
* 1911 Asser \ Fried
* 1912 Root
* 1913 La Fontaine
* 1914
* 1915
* 1916
* 1917 Uluslararası Kızılhaç Komitesi
* 1918
* 1919 Wilson
* 1920 Bourgeois
* 1921 Branting \ Lange
* 1922 Nansen
* 1923
* 1924
* 1925 Chamberlain \ Dawes

 |
| 1926-1950 | 
* 1926 Briand \ Stresemann
* 1927 Buisson \ Quidde
* 1928
* 1929 Kellogg
* 1930 Söderblom
* 1931 Addams \ Butler
* 1932
* 1933 Angell
* 1934 Henderson
* 1935 von Ossietzky
* 1936 Saavedra Lamas
* 1937 Cecil
* 1938 Nansen Uluslararası Mülteciler Ofisi
* 1939
* 1940
* 1941
* 1942
* 1943
* 1944 Uluslararası Kızılhaç Komitesi
* 1945 Hull
* 1946 Balch \ Mott
* 1947 Friends Service Council \ Amerikan Dostluk Hizmet Komitesi
* 1948
* 1949 Orr
* 1950 Bunche

 |
| 1951-1975 | 
* 1951 Jouhaux
* 1952 Schweitzer
* 1953 Marshall
* 1954 Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği
* 1955
* 1956
* 1957 Pearson
* 1958 Pire
* 1959 Noel-Baker
* 1960 Lutuli
* 1961 Hammarskjöld *(ölümünden sonra)*
* 1962 Pauling
* 1963 Uluslararası Kızılhaç Komitesi \ Kızılhaç ve Kızılay Dernekleri Birliği
* 1964 King
* 1965 UNICEF
* 1966
* 1967
* 1968 Cassin
* 1969 Uluslararası Çalışma Örgütü
* 1970 Borlaug
* 1971 Brandt
* 1972
* 1973 *Lê Đức Thọ (ödülü reddetti)* \ Kissinger
* 1974 MacBride \ Satō
* 1975 Saharov

 |
| 1976-2000 | 
* 1976 B. Williams \ Corrigan
* 1977 Uluslararası Af Örgütü
* 1978 Sedat \ Begin
* 1979 Teresa
* 1980 Pérez Esquivel
* 1981 Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği
* 1982 Myrdal \ García Robles
* 1983 Wałęsa
* 1984 Tutu
* 1985 Nükleer Savaşın Önlenmesi için Uluslararası Hekimler
* 1986 Wiesel
* 1987 Arias
* 1988 Birleşmiş Milletler Barış Gücü
* 1989 Gyatso
* 1990 Gorbaçov
* 1991 Su Çi
* 1992 Menchú
* 1993 Mandela \ de Klerk
* 1994 Peres \ Rabin \ Arafat
* 1995 Pugwash Konferansları \ Rotblat
* 1996 Belo \ Ramos-Horta
* 1997 Kara Mayınlarının Yasaklanması için Uluslararası Kampanya \ J. Williams
* 1998 Hume \ Trimble
* 1999 Sınır Tanımayan Doktorlar
* 2000 Kim

 |
| 2001-günümüz | 
* 2001 Annan \ Birleşmiş Milletler
* 2002 Carter
* 2003 Ebadi
* 2004 Maathai
* 2005 Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu \ el-Baradey
* 2006 Grameen Bank \ Yunus
* 2007 Gore \ Hükûmetlerarası İklim Değişikliği Paneli
* 2008 Ahtisaari
* 2009 Obama
* 2010 Liu
* 2011 Johnson Sirleaf \ Gbowee \ Karman
* 2012 Avrupa Birliği
* 2013 Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü
* 2014 Satyarthi \ Yusufzay
* 2015 Tunus Ulusal Diyalog Dörtlüsü
* 2016 Santos
* 2017 Nükleer Silahların Tamamen Ortadan Kaldırılması için Uluslararası Kampanya
* 2018 Mukwege \ Murad
* 2019 Abiy Ahmed Ali
* 2020 Dünya Gıda Programı
* 2021 Maria Ressa \ Dmitri Muratov
* 2022 Ales Bialiatski \ Memorial \ Center for Civil Liberties
* 2023 Nergis Muhammedi

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90133892
* BNE: XX917110
* BNF: cb12046249m (data)
* CANTIC: a11125986
* CiNii: DA02602762
* GND: 118628704
* ISNI: 0000 0001 2147 5062
* LCCN: n81039335
* LNB: 000281308
* MusicBrainz: b31ea845-7be0-41b4-bc8b-d07fd8889902
* NARA: 10568037
* NDL: 00476706
* NKC: jn20030305007
* NLA: 36204766
* NLG: 61652
* NLI: 987007274351005171
* NLK: KAC2018I6348
* NSK: 000199630
* NTA: 068865430
* RERO: 02-A003960641
* SELIBR: 101112
* SNAC: w6ds97wf
* SUDOC: 028676149
* Trove: 1228916
* VIAF: 109834327
* WorldCat: lccn-n81039335

 |