**Çok hücrelilerde üreme**, eşeyli ya da eşeysiz olarak gerçekleşir.

Eşeysiz üreme
-------------

Eşeysiz üreme, çok hücrelilerin ilkel formlarında görülür.

### Tomurcuklanma ile üreme

Genellikle mantar hücrelerinde görülen çoğalma şekline verilen addır. Ana canlının vücudunda bir ya da daha fazla çıkıntı oluşur. Tomurcuklanarak üreyen canlı ana canlıya bağlı kalarak koloni oluşturur ya da ana canlıdan ayrılarak tek başına yaşayabilir.

Hidra, deniz anası ve sünger gibi canlılar bu şekilde çoğalır. Bu üreme şekli bira mayasında da görülür.

### Rejenerasyon ile üreme

Çok hücreli canlının kopan vücut parçasının tekrar oluşmasına rejenerasyon denir. Canlının çekirdekten bölünerek iki canlı oluşturmasına ise çoğalma adını verilir. Deniz yıldızı ve toprak solucanında görülür. Canlının gelişmişlik düzeyi arttıkça rejenerasyon yeteneği azalır.

Eşeyli üreme
------------

Gelişmiş çok hücreliler farklı bireylere ait üreme hücreleri ile ürerler. Gelişmiş canlıların eşey hücreleri hem büyüklük, hem de yapı bakımından birbirlerinden farklıdır. Bu tip eşeyli üremede gametlere **heterogamet**, üremeye ise **heterogami** denmektedir. Heterogamide büyük ve hareketsiz olan dişi eşey hücresi *yumurta*, küçük ve hareketli olan ise erkek üreme hücresi ise *sperm* (spermatozoon) adını almaktadır. Eşey hücreleri (gametler) *gonad* adı verilen organlarda oluşur. Bunlardan yumurta hücresini meydana getiren gonada *ovaryum* (yumurtalık); erkek üreme hücresini meydana getiren gonada ise *testis* denir. Basit hayvansal organizmaların bazılarında bu iki organ aynı bireyde bulunan canlılara *hermafrodit canlı* denir. Gelişmiş hayvanlarda bunlar ayrı bireyler üzerinde bulunurlar.

### Partenogenez

Partenogenez, eşeyli çoğalmanın değişikliğe uğrayarak meydana getirdiği eşeysiz bir üreme şeklidir. Dişi eşey hücresinin erkek eşey hücresi ile birleşmeden gelişme gösterir. Partenogenetik çoğalma farklı hayvan gruplarında görülür. Yaprak bitleri (bovicularlar), arılar, karıncalar, su pireleri, çalı çekirgeleri, bazı kelebekler ve omurgalılardan kafkas kertenkelesi bu tip çoğalma gösterir. Tavuk yumurtalarının 1/10.000'i döllenmeden gelişerek bir horoz meydana getirebilir. Kraliçe bal arısı tüm yaşamı boyunca bir erkekle yaptığı birleşmeyle erkekten aldığı spermleri sperm kesesinde biriktirir. Yumurtlama sırasında bu kesenin ağzını açarak döllediği yumurtalardan dişi işçi bireyler gelişirken, kesenin kapalı tutulması sonucu döllenmeyen ve partenogenetik olarak gelişen yumurtalardan da erkek bireyler gelişirler. Aynı zamanda **kaliomesenta** adı verilen canlıların üreme şekli olup günümüz ekonomisine birçok katkı sağlar.

### Merogoni

Merogoni, larva evresinde bulunur.

### Neoteni

Neoteni, larva evresinde eşey organlarının erginleşerek yumurta yapabilme yeteneğine denir. Paedogeneze benzer. Necterus türü semender buna bir örnektir. Yapısında tiroksin hormonu olmadan başkalaşım geçirememektedir.

### Hermafroditizm

Hermafroditizm, bazı organizmalarda erkek ve kadın eşey hücrelerinin aynı zamanda ya da birbirlerini izleyen zamanlarda aynı bireyde bulunmasına denir. Bu canlılar yine hermafrodit bireylerle döllenme yapabildikleri gibi, kendi kendini de dölleyebilir. Genellikle ilkel hayvanlarda ya da bir yere yapışarak yaşayan hayvan ve parazitlerde görülür.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5  Allen, Terence D. (2011). *The cell: a very short introduction*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0199578757.