**İbnü'l-Baytâr** (Arapça: ابن البيطار) ya da tam künyesi ile **Ebû Muhammed Ziyâüddîn Abdullah bin Ahmed el-Aşşâb el-Mâlekî** (d. 1197 - ö. 1248) Arap bilim insanı, botanikçi, eczacı ve hekim. Endülüs'ün en önemli bilim adamlarından olan İbn Baytar, İslam'ın Altın Çağı'nın ve Müslüman Tarım Devrimi'nin en büyük eczacı ve botanikçilerinden biri sayılmaktadır.

Hayatı
------

Málaga isimli Endülüs şehrinde 12. yüzyılın sonlarında doğan İbn Baytar, Málaga'lı botanikçi Ebu Abbas el-Nebati'den botanik dersleri almış ve hocasıyla birlikte İspanya ve İspanya yakınlarından bitki örnekleri toplamaya başlamıştır. El-Nebati o dönemlerde bilimsel bir yöntemin temellerini atmıştı; testlerde ampirik ve deneysel teknikler kullanıyor, birçok tıbbî malzemeyi (*materia medica*yı) saptıyor ve tanımlıyor, gerçek deneyler ve gözlemler sonucu ulaşılan bilgilerle doğrulanmamış bilgileri ayrı ayrı kategorize ediyordu. Nitekim benzeri bir yöntem de İbn Baytar tarafından daha sonra kullanılmıştır.

1219 yılında İbn Baytar, İslam topraklarının her yöresinden bitki örnekleri toplamak amacıyla Endülüs'ü terk etti. Afrika'nın kuzey sahilinden Anadolu'ya kadar yol almış, Bugia (Bugünkü Bejaja), Konstantinopolis (bugünkü İstanbul), Adalia (bugünkü Antalya), Tunus, Trablus gibi yerleri gezmiştir. 1224 yılından sonra Eyyubi sultanı el-Kamil'in yanında baş şifalı bitki uzmanı olarak çalışmaya başlamış, sultan Şam'a kadarki bölgeyi kontrolü altına alınca onunla birlikte bölgeye giderek Suriye'den de bitki örnekleri toplama fırsatı bulmuştur. Şam'da 1248 yılında ölmüştür.

Eserleri
--------

### Kitab el-Cami'fi el-Adviyye el-Müfredah

İbn Baytar'ın başyapıtı *Kitab el-Cami'fi el-Adviyye el-Müfredah* (Arapça: كتاب الجمع في الأدوية المفردة) isimli eseridir. Eser uzun bir süre önemli bir botanik otoritesi olma özelliğini kaybetmediği gibi, eczacılık açısından da büyük önem taşımıştır; zira eserde, yaklaşık 300'ü tamamen kendi keşfi olan, en azından 1400 farklı bitki ve ilacın ansiklopedik tanım ve tarifleri yer almaktadır. Eser 1758 yılında Latince'ye çevrilmiş, 19. yüzyıla kadar Avrupa kullanılmaya devam edilmiştir. Eser ayrıca kendinden önceki 150 kadar Arap, 30 kadarsa Yunan müellife referans içermektedir.

Kaynakça ve notlar
------------------

1. ↑  Huff, Toby (2003), *The Rise of Early Modern Science: Islam, China, and the West*, Cambridge University Press, s. 218, ISBN 0521529948
2. ↑  Diane Boulanger (2002), "The Islamic Contribution to Science, Mathematics and Technology", *OISE Papers*, in *STSE Education*, Vol. 3.
3. ↑  Russell McNeil, Ibn al-Baitar 15 Ekim 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Malaspina University-College

| * g
* t
* d
Orta Çağ İslam dünyasında simya ve kimya |
| --- |
| Simyacılar | 

|  |  |
| --- | --- |
| 8. yüzyıl | 
* Hâlid bin Yezîd
* *Sahte Apollonios*

 |
| 9. yüzyıl | 
* Câbir bin Hayyân

 |
| 10. yüzyıl | 
* Ebû Mansûr el-Herevî
* İbn Ümeyl
* İbn Vahşiyye
* Mecrîtî
* Râzî
* Zehrâvî

 |
| 11. yüzyıl | 
* Ahmed bin İmâdüddin
* Hâtî
* İbn Vâfid
* *Sahte İbn-i Sina*
* Muiz bin Bâdîs

 |
| 12. yüzyıl | 
* Artefius
* İbn Arfâ
* Neberâvî
* Tuğrâî

 |
| 13. yüzyıl | 
* Ebü'l-Kasım el-Irâkî
* Hasan er-Rammâh
* İbnü'l-Baytâr
* İbnü'r-Rûmiyye

 |
| 14. yüzyıl | 
* Cildekî
* Ebû Temmâm
* İbnü'r-Ressâm

 |

 |
| Kavramlar | 
* Atanor
* Felsefe taşı
* İmbik
* Tekvin
* Yaşam iksiri

 |
| Çalışmalar | 
* *el-Filâhatü'n-Nabatiyye*
* *Kitâbü'l-Kimya*
* *Mushafü'l-cemâ'a*
* *Sırrü'l-esrâr*
* *Zümrüt Levha*

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 11055573
* BNE: XX971820
* BNF: cb120669478 (data)
* CiNii: DA08949900
* GND: 118937138
* ISNI: 0000 0000 8170 0535
* LCCN: n83043343
* NLA: 36010736
* NLI: 987007462956605171
* NTA: 075069172
* RERO: 02-A000084699
* SELIBR: 62706
* SNAC: w6kp8z5v
* SUDOC: 028937112
* TDVİA: ibnul-baytar
* Trove: 1184304
* VIAF: 94095759
* WorldCat: lccn-n83043343

 |