**Asta Sofie Amalie Nielsen** (11 Eylül 1881) – 24 Mayıs 1972), 1910'ların en popüler kadın başrol oyuncularından ve ilk uluslararası film yıldızlarından biri olan Danimarkalı sessiz sinema oyuncusuydu.  Nielsen'in 74 filminden yetmişi, Die Asta (Asta) olarak bilinen Almanya'da çekildi.

İri kara gözleri, maskeye benzeyen yüzü ve çocuksu figürüyle tanınan Nielsen, çoğunlukla trajik koşullar tarafından tuzağa düşürülen güçlü iradeli tutkulu kadınları canlandırdı. Performanslarının erotik doğası nedeniyle, Nielsen'in filmleri Amerika Birleşik Devletleri'nde sansürlendi ve çalışmaları Amerikalı izleyiciler için nispeten belirsiz kaldı. Film oyunculuğunu aleni teatrallikten daha incelikli bir natüralist tarza dönüştürmesiyle tanınır. 

Nielsen 1920'lerde Berlin'de kendi film stüdyosunu kurdu, ancak Almanya'da Nazizmin yükselişinden sonra 1937'de Danimarka'ya döndü. Daha sonraki yıllarda özel bir figür olan Nielsen, bir kolaj sanatçısı ve yazar oldu.

Erken dönem hayatı
------------------

Asta Sofie Amalie Nielsen, Danimarka'nın Kopenhag kentinin Vesterbro semtinde, genellikle işsiz bir demirci olan Jens Christian Nielsen (1847-1895) ve bir çamaşırcı olan Ida Frederikke Petersen'in (1843-1912) kızı olarak doğdu. Hayatı boyunca romatizmal ateşten muzdarip bir ablası Johanne vardı. Nielsen'in ailesi, çocukluğu boyunca babası iş ararken birkaç kez taşındı. Babasının bir mısır değirmeninde ve ardından bir fabrikada çalıştığı İsveç'in Malmö kentinde birkaç yıl yaşadılar. Bu işleri kaybettikten sonra, Kopenhag'ın Nørrebro semtinde yaşamaya geri döndüler.  Nielsen'in babası, Nielsen on dört yaşındayken öldü. Nielsen 18 yaşındayken, Danimarka Kraliyet Tiyatrosu'nun oyunculuk okuluna kabul edildi. Orada kaldığı süre boyunca, Danimarka Kraliyet Aktörü Peter Jerndorff ile yakın çalıştı.  1901'de 21 yaşındaki Nielsen hamile kaldı ve bir kızı Jesta'yı doğurdu. Nielsen, babasının kimliğini hiçbir zaman açıklamadı, ancak çocuğunu annesi ve ablasının yardımıyla tek başına büyütmeyi seçti.  Jesta 1960'larda intihar etti.

Nielsen, 1902'de Tiyatro okulundan mezun oldu. Sonraki üç yıl boyunca Dagmar Tiyatrosu'nda çalıştı, ardından 1905'ten 1907'ye kadar *De Otte* ve Peter Fjelstrup şirketleri ile Norveç ve İsveç'te gezdi. Danimarka'ya döndüğünde, 1907'den 1910'a kadar Det Ny Tiyatrosu'nda çalıştı. Sürekli olarak tiyatro oyuncusu olarak çalışmasına rağmen, performansları dikkat çekici değildi.  Danimarkalı tarihçi Robert Neiiendam, Nielsen'in ekranda büyük değer taşıyan benzersiz fiziksel çekiciliğinin, sahnede derin ve düzensiz konuşan sesiyle sınırlı olduğunu yazdı. 

 Asta Nielsen, 1920'lerde Alexander Binder tarafından fotoğraflandı.
Nielsen sinema kariyerine 1909'da, yönetmen Urban Gad'ın 1910 trajedisi *Afgrunden'de* ("The Abyss") rol alarak başladı. Nielsen'in minimalist oyunculuk tarzı, trajik bir hayata sürüklenen saf bir genç kadını başarılı bir şekilde tasvir etmesiyle kanıtlandı. Filmin "gaucho dansı" sahnesindeki bariz cinselliği, Nielsen'in tanınmaya başladığı erotik kaliteyi oluşturdu. Filmin başarısı nedeniyle, Nielsen sahnede değil sinemada oynamaya devam etti. Nielsen ve Gad evlendi, ardından birlikte dört film daha yaptı. Nielsen'in popülaritesinin patlaması, Gad ve Nielsen'i Danimarka'dan Almanya'ya taşınmaya itti ve burada kendisine kendi film stüdyosu ve daha fazla kazanç fırsatı sağlandı.

Almanya'da Nielsen, Nielsen ve Gad ile birlikte Internationale Film-Vertriebs-Gesellschaft'ı kuran Alman yapımcı Paul Davidson ile bir sözleşme yaptı. Şirket, tüm Nielsen filmlerinin Avrupa haklarını elinde tuttu ve Nielsen, yalnızca 1914'te yıllık 85.000 marklık ücretle Die Asta (The Asta) olarak bilinen "parıldayan bir uluslararası film yıldızı" oldu.

Davidson, Nielsen'ı film yapımlarına geçişinde belirleyici faktör olarak tanımladı:

> "Film prodüksiyonunu düşünmüyordum. Ama sonra ilk Asta Nielsen filmini gördüm. Kısa film çağının geçtiğini anladım. Ve hepsinden önemlisi, bu kadının sinema ortamındaki ilk sanatçı olduğunu anladım. Asta Nielsen, anında küresel bir başarı olabileceğini hissettim. Union'a yılda sekiz Nielsen filmi sağlayan uluslararası film satışlarıydı. Ona Tempelhof'ta bir stüdyo kurdum ve etrafına büyük bir prodüksiyon ekibi kurdum. Bu kadın onu taşıyabilir.. . Bırakın filmlerin maliyeti ne olursa olsun. Asta Nielsen filmlerini dünyaya getirmek için mevcut tüm araçları kullandım ve birçok yeni araç tasarladım." 
> 
> 

Nielsen o zaman bir film yıldızı için en yüksek maaş olan yılda 80.000 dolara, sözleşme yaptı. Nielsen, yalnızca o zamana kadar Avrupa ve Amerika'da ünlü olan Fransız çizgi roman Max Linder tarafından meydan okunan ilk uluslararası film yıldızı olarak adlandırılıyor. 1911'de yapılan bir Rus popülerlik anketinde Nielsen, Linder'in arkasında ve Danimarkalı vatandaşı Valdemar Psilander'ın önünde dünyanın en iyi kadın film yıldızı seçildi. Birinci Dünya Savaşı boyunca her iki tarafta da popülerliğini korudu ve 1915'te (Amerika Birleşik Devletleri'ne girmeden önce) Amerikan film tekniklerini incelemek için New York'u ziyaret etti. Ancak, savaşın başında Unter den Linden'deki bir mafya onu bir Rus zannettikten sonra Almanya'dan ayrıldı.

1921'de Nielsen, kendi film dağıtım şirketi Asta Films aracılığıyla Svend Gade'de yer aldı ve Heinz Schall *Hamlet'i* yönetti. Film, William Shakespeare'in oyununun radikal bir yorumuydu ve Nielsen, erkek kılığına giren bir kadın olarak Hamlet rolünü oynuyordu.

IMDb de dahil olmak üzere çeşitli kaynaklar, Nielsen'in 1920'lerin başlarında çeşitli başlıklar taşıyan *Mata Hari*, *Die Spionin* ('The Spy') filminde Mata Hari'yi canlandırdığını belirtiyor. Ancak, Filmarchiv Avusturya tarafından 2010'da  yayınlanan yetkili filmografisi gibi bilimsel çalışmalar böyle bir filmden hiç bahsetmemektedir. Film uzmanı Ivo Blom, Nielsen'in filmde Mata Hari'yi oynama fikrinin, Mata Hari'nin hayat hikâyesine benzer bir olay örgüsü içeren, şimdilerde kayıp olan filmi *Die Tänzerin Navarro* (1922) ile olan kafa karışıklığından kaynaklandığı sonucuna varmıştır.

1925'te, GW Pabst'ın yönettiği ve Garbo'nun Hollywood ve MGM'ye gitmesinden aylar önce Greta Garbo'nun başrol oynadığı Alman filmi *Die freudlose Gasse'de* (*The Joyless Street* veya *The Street of Sorrow* ) rol aldı.

Sesli filmlerin başlangıcına kadar Alman filmlerinde çalıştı. Nielsen, 1932'de sadece bir sesli uzun metrajlı film olan *Unmögliche Liebe* (*Dikenli Taç* ) yaptı. Ancak sinemadaki yeni teknik gelişmeler, Nielsen'in tarzına uygun olmadığı gibi, olgunluğu da genç Amerikan dehalarıyla yarışamayınca ekrandan emekli oldu. Bundan sonra, Nielsen sadece sahnede rol aldı. Nazizmin yükselişinden sonra propaganda bakanı Joseph Goebbels kendisine kendi stüdyosunu teklif etti. Nielsen daha sonra onu filme dönmeye ikna etmeye çalışan Adolf Hitler ile çaya davet edildiğini ve ekrandaki varlığının politik gücünü açıkladı. Etkileri anlayan Nielsen, 1936'da reddetti ve Almanya'yı terk etti. Sanat ve siyaset üzerine makaleler ve iki ciltlik bir otobiyografi yazdığı Danimarka'ya döndü.

 Asta Nielsen, Berlin'deki Scala Tiyatrosu'ndaki bir gösteride, 1934
Doğal performans tarzı, film medyasının taleplerine uyum sağlaması ve teatral dramatizasyondan kaçınması nedeniyle harika bir sinema oyuncusu olarak kabul edilir. Aynı zamanda, farklı sosyal tabakalardan ve farklı psikolojilerden kadınları tasvir etmekte ustaydı.

İkinci Dünya Savaşı sırasında Yahudilere yardım
-----------------------------------------------

İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanya'da yaşayan genç bir Danimarkalı olan Allan O. Hagedorff'a Yahudilere yardım etmesi için para sağladı. Nielsen tarafından sağlanan parayı kullanan Hagedorff, Theresienstadt Gettosu'na o kadar çok yiyecek paketi gönderdi ki, Gestapo tarafından uyarıldı. Diğerlerinin yanı sıra, günlük yazarı ve filolog Victor Klemperer'e Hagedorff tarafından para teklif edildi.

İlişkileri ve ölümü
-------------------

Nielsen'in dört uzun ilişkisi vardı ve iki kez boşandı. 1911'de kendi film stüdyosunu kurmak için Almanya'ya taşınmalarının ardından 1912'de Danimarkalı film yönetmeni Urban Gad ile evlendi. Nielsen, İsveçli gemi yapımcısı Freddy Windgårdh ile evlendiğinde 1919'da boşandılar. Bu evlilik daha kısa sürdü ve 1923'te boşanmayla sonuçlandı. Nielsen, ortak arkadaşları Georg Brandes aracılığıyla tanıştığı Rus aktör Gregori Chmara'ya aşık oldu. 1923'ten 1936'ya kadar süren uzun süreli bir nikahsız evliliğe başladılar. Nielsen, 1960'ların sonlarında, kendi sanat eserleriyle uğraşarak tanıştığı Danimarkalı sanat koleksiyoncusu Christian Theede ile bir ilişkiye başladı. 1970 yılında, 88 yaşındayken Nielsen, 77 yaşındaki Theede ile evlendi. Nielsen ve Theede'nin ileri yaşta evlenmenin mutluluğu dünya basınında kutlandı. Nielsen, 25 Mayıs 1972'de Frederiksberg Hastanesi'nde 90 yaşında öldü.

Asta Nielsen hakkında alıntılar
-------------------------------

> "Asta Nielsen", pathos hakkında konuşma, acıyı görme ve Baudelaire'in kötülük çiçeği ile Blake'in söylediği hasta gül arasındaki orta yolu bulma gücü anlamına gelir.
> 
> — M.S. Fonseca, *The International Dictionary of Films And Filmmakers: Actors and Actresses*

> "Asta Nielsen'in pencereden dışarı baktığı ve birinin geldiğini gördüğü bir film var. Yüzünde ölümcül bir korku, taşlaşmış bir korku belirir. Fakat yavaş yavaş yanıldığını ve felaketten uzak, yaklaşan adamın dualarının cevabı olduğunu fark eder. Yüzündeki dehşetin ifadesi, tereddütlü şüphe, endişeli umut ve temkinli sevinçten, mutluluğa kadar tüm duygular ölçeğinde kademeli olarak modüle edilir. Yirmi metrelik bir film için yüzünü yakından izliyoruz. Gözlerinin ve ağzının etrafındaki her ifade ipucunu görüyoruz ve onların birer birer rahatlamalarını ve yavaşça değişmelerini izliyoruz. Dakikalarca duygularının organik gelişimine tanık oluyoruz bunun ötesinde bir şey yok."
> 
> — Béla Balázs, *Visible Man, or the Culture of Film* (1924)

Miras
-----

 Charlottenburg'daki Fasanenstraße 69'da Asta Nielsen için anıt plaket
Belçikalı Paul van Ostaijen, 1921 tarihli Bezette *Stad* (İşgal Edilmiş Şehir) koleksiyonuna, Nielsen'in duyusallığına bir övgü olan dışavurumcu şiir "Asta Nielsen"i dahil etti.

Nielsens'in evine sık sık misafir olan Joachim Ringelnatz, "Über Asta Nielsen" (1928 koleksiyonu *Reisebriefe eines Artisten* için)  ve 1929'da "Asta Nielsen weiht einen Pokal" şiirlerini yazdı.

Filmografi
----------

* 1910: *Afgrunden* (*The Abyss*) (short)
* 1911: *Gipsy Blood [de; it]* (short, missing)
* 1911: *The Moth [de; it]* (missing)
* 1911: *Den sorte drøm [da; de; fi; it; no]*
* 1911: *Im großen Augenblick [de; it]* (short)
* 1911: *Balletdanserinden [da; de; fi; it; no]*
* 1911: *Der fremde Vogel [de; it]*
* 1911: *The Traitress* (fragments preserved)
* 1912: *Die Macht des Goldes [de; it]* (missing)
* 1912: *Zu Tode gehetzt [de; fr]* (missing)
* 1912: *Poor Jenny* (short)
* 1912: *The Dance of Death* (short, fragment)
* 1912: *Die Kinder des Generals [de]* (missing)
* 1912: *Wenn die Maske fällt [de]* (fragments preserved)
* 1912: *Das Mädchen ohne Vaterland [de; it]* (short)
* 1912: *Jugend und Tollheit* (short, missing)
* 1913: *Komödianten [de; it]* (short, missing)
* 1913: *Die Sünden der Väter [de; it]*
* 1913: *Der Tod in Sevilla [de]* (short)
* 1913: *Die Suffragette [de; fr; it]* (fragments preserved)
* 1913: *Die Filmprimadonna* (short, fragments preserved)
* 1914: *Little Angel*
* 1914: *Das Kind ruft [de]*
* 1914: *Zapata's Gang* (short)
* 1914: *Das Feuer [de]*
* 1915: *Fräulein Feldwebel* (short)
* 1915: *Die Tochter der Landstraße [de]*
* 1915: *The False Asta Nielsen*
* 1916: *Die ewige Nacht [de]*
* 1916: *Engeleins Hochzeit [de]* (missing)
* 1916: *Frontstairs and Backstairs*
* 1916: *Dora Brandes*
* 1916: *The ABC of Love*
* 1916: *Cinderella* (missing)
* 1916: *Das Versuchskaninchen* (short)
* 1917: *The White Roses* (produced 1914-1915)
* 1917: *Die Brüder*
* 1917: *Das Waisenhauskind [de]*
* 1918: *Im Lebenswirbel [de; it; nl]* (produced 1916)
* 1918: *Rose of the Wilderness* (produced 1916)
* 1918: *The Eskimo Baby* (produced 1916)
* 1918: *The Queen of the Stock Exchange* (produced 1916)
* 1919: *So Ends My Song*
* 1919: *Intoxication*
* 1919: *Towards the Light*
* 1919: *According to Law*
* 1920: *The Merry-Go-Round*
* 1920: *Helmsman Holk*
* 1920: *Kurfürstendamm*
* 1921: *Hamlet: The Drama of Vengeance*
* 1921: *Roswolsky's Mistress*
* 1921: *Wandering Souls*
* 1922: *Miss Julie*
* 1922: *Brigantenrache*
* 1922: *Vanina*
* 1922: *Navarro the Dancer*
* 1923: *Earth Spirit*
* 1923: *Downfall*
* 1923: *I.N.R.I.*
* 1924: *The House by the Sea*
* 1924: *Joyless Street*
* 1924: *The Woman in Flames*
* 1924: *Athletes*
* 1925: *Hedda Gabler*
* 1925: *Living Buddhas* (produced 1923-1924)
* 1925: *Joyless Street*
* 1926: *The Fallen*
* 1927: *Laster der Menschheit*
* 1927: *Tragedy of the Street*
* 1927: *Agitated Women*
* 1927: *Small Town Sinners*
* 1927: *That Dangerous Age*
* 1932: *Impossible Love*

Notlar
------

1. 1 2  Morris 1996.
2. 1 2  Malmkjær 2000.
3. ↑  DFI.
4. 1 2  Neiiendam 1939.
5. 1 2  Cornelia H. Butler, (Ed.) (30 Haziran 2010). *Modern Women: Women Artists at the Museum of Modern Art*. The Museum of Modern Art. ss. 88-91. ISBN 978-0-87070-771-1.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım); r eksik `|soyadı1=` (yardım)
6. 1 2  Elsaesser: A second life: German cinema's first decades; page 85
7. ↑  *The Concise Cinegraph: Encyclopaedia of German Cinema*. Berghahn books. 2009. s. 80. ISBN 978-1-57181-655-9. Erişim tarihi: 11 Şubat 2012.
8. ↑  *Berliner Chic: A Locational History of Berlin Fashion*. Intellect books. 2011. s. 119. ISBN 978-1-84150-369-1. Erişim tarihi: 11 Şubat 2012.
9. ↑  *Between two worlds: The Jewish Presence in German and Austrian Film, 1910-1933*. Berghahn books. 2005. ss. 2, 3. ISBN 1-84545-074-4. Erişim tarihi: 11 Şubat 2012.
10. ↑  *Catastrophe 1914 : Europe goes to war*. First American. New York. 2013. ISBN 978-0-307-59705-2. OCLC 828893101. 26 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2022.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
11. ↑  Edition Filmmuseum. 15 Ekim 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Hamlet & Die Filmprimadonna*.
12. ↑  *Asta Nielsen bd. 2: Nachtfalter. Asta Nielsen, ihre Filme*. Austria: Filmarchiv Austria. 2010. ISBN 978-0-8166-4182-6.
13. ↑  "More myths and facts on Mata Hari on film". 2017. 11 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2018.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
14. ↑  *Garbo*. New York: Alfred A. Knopf. 1994. ISBN 978-0-8166-4182-6.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
15. ↑  Klemperer 2001.
16. 1 2 3 4  *Icons of Danish modernity: Georg Brandes and Asta Nielsen*. University of Washington Press. 25 Ağustos 2013. ss. 127-227. ISBN 978-0-295-80436-1.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
17. ↑  Fonseca 1988, s. 470.
18. ↑  Béla Balázs, Visible Man, or the Culture of Film (1924)
19. ↑  "Asta Nielsen". Picturegoing. 14 Temmuz 2014. 8 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2018.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
20. ↑  A. Prins; B. Brandt, (Ed.) (14 Mart 2001). *'The downtrodden Christ in each and every one of us' Modernity, Modernism & Metaphysical Aspirations: Paul van Ostaijen's poetry*. The Low Countries and the New World(s). ss. 187-198. ISBN 978-0-7618-1945-5. 12 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2022.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım); r `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
21. ↑  "Über Asta Nielsen". *Reisebriefe eines Artisten* (Almanca). Berlin: Ernst Rowohlt Verlag. 1928. 8 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2018.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
22. ↑  *Das Gesamtwerk in sieben Bänden. Band 1: Gedichte*. Berlin: Ernst Rowohlt. 1929.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)

* "Asta Nielsen". *Bright Lights Film Journal* (16). April 1996. Erişim tarihi: 4 Kasım 2011.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
* DFI. "Asta Nielsen". Det Danske Filminstitut. 25 Ocak 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2008.
* "Die Tagebücher 1933–1945". *I Will Bear Witness 1942–1945: A Diary of the Nazi Years*. Modern Library. 2001. ISBN 978-3-89853-550-2. 14 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2022.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
* *Asta: Mennesket, Myten, og Filmstjernen*. P Haase & Sons. 2000. s. 343.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
* "Asta Nielsen". *Dansk Biografisk Leksikon*. 1939.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
* Vinson, James, (Ed.) (1988). "Asta Nielsen". *The International Dictionary of Films And Filmmakers: Actors and Actresses*. Londra: Papermac.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)

Dış bağlantılar
---------------

* Works by or about Asta Nielsen at Internet Archive
* FemBiography 20 Ekim 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Asta Nielsen at IMDb
* Photographs and literature 30 Aralık 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Find a Grave'de Asta Nielsen

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90922556
* BNE: XX1176965
* BNF: cb13520759f (data)
* GND: 118587854
* ISNI: 0000 0001 1655 5164
* KulturNav: 9650db72-107b-4d8b-9fe8-8a2fa581b9d0
* LCCN: n82162114
* LNB: 000220164
* MusicBrainz: 67f1c430-b8f1-4650-8593-e67de067ff4f
* NKC: xx0054267
* NLI: 987007437026405171
* NTA: 072983167
* SELIBR: 206737
* SUDOC: 050238477
* VIAF: 61703874
* WorldCat: lccn-n82162114

 |