**Cevher Musayeviç Dudayev** (Çeçence: Дудин Муса-кӀант Джохар, *Dudin Musa-khant Dƶoxar*; Rusça: Джоха́р Муса́евич Дуда́ев; 15 Şubat 1944 – 21 Nisan 1996), Sovyet Hava Kuvvetleri generali olmuş Çeçen lider. 1991'den 1996'daki ölümüne kadar Kuzey Kafkasya'da ayrılıkçı bir bölge olan Çeçen İçkerya Cumhuriyeti'nin cumhurbaşkanlığını yapmıştı.

Yaşamı
------

Cevher Dudayev 15 Şubat 1944’te Çeçenistan’ın Yelhoroy Köyü’nde Musa ve Rabia Dudayev çiftinin 13. çocuğu olarak dünyaya geldi. 27 Şubat 1944’te henüz kundaktayken Kazakistan’a gönderildi. 1957'deki geri dönüşüne kadar da Çimkent şehrinde yaşadı.

### Askerî kariyeri

Orta okulu eğitimini Sibirya'da tamamladı ve Tambov Hava Harp Okulu’na girdi. 1966 yılında Uzun Mesafe Uçak Pilotluğu ve Mühendisliği Okulu’nu, devamında da Gagarin Hava Harp Akademisi’ni bitiren Dudayev, 1. Sınıf pilot ve mühendis ünvanını kazandı.

SSCB hükûmeti tarafından kendisine 12 madalya verildi. Tümgeneralliğe terfi etti. Stratejik Hava Kuvvetleri'nde tümen komutanı olarak atanan ilk müslüman oldu.[*kaynak belirtilmeli*]

Tartu Anıtı
1989'da Estonya'da stratejik hava kuvvetleri filoları komutanlığında görev yaparken Baltık Ülkeleri'nde başlayan bağımsızlık hareketlerinin kuvvet kullanılarak bastırılması için Moskova'dan emir aldı ancak bu emri yerine getirmedi. Moskova bu itaatsizliği üzerine Dudayev'i ceza olarak askerî birliği ile birlikte Grozni'ye sürgüne gönderdi. Dudayev, ordudaki görevinden 1990 yılının Mayıs ayında istifa etti.

### Politika kariyeri

Kasım 1990'da toplanan Çeçen Halkı Milli Kongresi'ne davet edildi ve sonradan "Çeçen Milli Kongresi" adını alan bu halk meclisinin icra heyeti başkanlığına seçildi.

19-21 Ağustos 1991'de Gorbaçov'a karşı başarısız darbe teşebbüsü sırasında darbecilerin karşısında yer aldı. Sonrasında, darbecilerle işbirliği yapan Çeçen-İnguş Cumhuriyeti hükûmetini düşürmek için başlatılan halk hareketinin başına geçti. 27 Ekim 1991'de yapılan seçimlerde %85 oranında oy alarak Çeçenistan Cumhurbaşkanlığı'na seçildi.

Cevher Dudayev, Rusya'nın 11 Aralık 1994 tarihinde Çeçenistan'a karşı başlattığı askerî harekâta karşı cihat ilan etti, Dudayev'in liderliğindeki Çeçen halkı, iki yıla yakın bir süre devam edecek çatışmalara başladı.

Cevher Dudayev, 21 Nisan 1996'da Rus bir senatörle telefonda görüşürken telefon sinyalinden konumu tespit edildi ve lazer güdümlü savaş uçağı füzesiyle öldürüldü. Ölümünün ardından Rus asıllı eşi Alla Dudayeva, Cahar Dudayev'in mücadelesini anlatan "Milyon Birinci" isimli kitabını yazdı. Kitap, Türkçeye de çevrildi. Kitap, ismini Reuters ile yaptığı röportajda söylediği, "Çeçenlerin bir milyon generali var, ben milyon birinciyim" sözünden almıştı.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikisöz'de ***Cevher Dudayev*** ile ilgili sözleri bulabilirsiniz. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Cevher Dudayev*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

Kaynakça
--------

1. ↑  "Çeçenistan'da bağımsızlığın sembol ismi: Cahar Dudayev". Anadolu Ajansı. 21 Nisan 2020. 11 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2021.

| * g
* t
* d
1991 yılından itibaren Çeçenistan liderleri |
| --- |
| Çeçenistan Çeçenistan Cumhuriyeti | 
* *Salambek Kadziyev*
* Doku Zavgayev
* *Zelimhan Yandarbiyev*
* Ahmet Kadirov
* *Sergey Abramov*
* Alu Alhanov
* Ramazan Kadirov

 |
| Çeçenistan Çeçen İçkerya Cumhuriyeti | 
* Cevher Dudayev
* Zelimhan Yandarbiyev
* Aslan Mashadov
* Abdül-Halim Sadulayev
* Dokka Umarov
* Ahmet Zakayev

 |
|  Kafkasya Emirliği | 
* Dokka Umarov
* Aslambek Vadalov (*iddia*)
* Hüseyin Gakayev (*iddia*)
* Ali Ashab Kebekov
* Magomed Süleymanov

 |
| Geçici *italik* gösterilmiştir. |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb14644136t (data)
* GND: 124288030
* ISNI: 0000 0000 4950 8324
* LCCN: nr95001889
* NLI: 987007437036805171
* NTA: 230019382
* SUDOC: 094233985
* VIAF: 55076852
* WorldCat: lccn-nr95001889

 |