*→Kilise sözcüğünün diğer anlamları için Kilise (anlam ayrımı) sayfasına bakınız*

|  |
| --- |
| Makale serilerinden |
| Hristiyanlık |
| Hristiyanlığın başlıca sembolü |
| * İsa
* Mesih

* Hristiyanlıkta İsa
* Bakire doğumu
* Çarmıha gerilişi
* Dirilişi
	+ tezahürü

 |
| * Kitab-ı Mukaddes
* Temeller

* Eski Ahit
* Yeni Ahit
* İncil
* Kanon
* Kilise
* İtikat
* Yeni Anlaşma

 |
| İlahiyat
* Tanrı
* Teslis
	+ Baba
	+ Oğul
	+ Kutsal Ruh

* Apolojetik
* İlahiyatın tarihçesi
* Görev
* Kristoloji
* Kurtuluş
* Vaftiz

 |
| * Tarihçe
* Gelenek

* Meryem
* Havariler Çağı

* Havari
* Hristiyan İbraniler
* Petrus
* Pavlus

* İznik öncesi dönem

* Kilise Babaları

* Konstantin
* Konsil
* Augustinus
* Doğu-Batı ayrılması
* Haçlı Seferleri
* Thomas Aquinas
* Martin Luther
* Reform

 |
| * Mezhepler
* Topluluklar

| Batı |
| --- |
| * Katolik
* Protestan
	+ Adventist
	+ Anabaptist
	+ Anglikan
	+ Baptist
	+ Evanjelik
	+ Kalvinist
	+ Kutsaliyetçi
	+ Lüterci
	+ Metodist
	+ Pentikostal
	+ Quaker
 |
| Doğu |
| * Doğu Katolik
* Doğu Ortodoks
* Oryantal Ortodoks
* Reformcu Doğu Ortodoks
* Süryani
 |
| Antiteslisçi |
| * Birlikçi Pentikostal
* Mormon
* Yehova'nın Şahidi
 |

 |
| İlgili maddeler
* Diğer dinler
* Dua
* Ekümeniklik
* Eleştiri
* Liturji
* Müzik
* Sanat
* Sembolizm
* Terörizm
* Vaaz

 |
| * g
* t
* d
 |

**Protestanlık**, Hristiyanlığın en büyük üç ana mezhebinden biridir. 16. yüzyılda Martin Luther ve Jean Calvin'in öncülüğünde Katolik Kilisesi'ne ve Papa'nın otoritesine karşı girişilen Reform hareketinin sonucunda doğmuştur (1529).

Papazlara ihtiyaç duymaksızın Kitab-ı Mukaddes'i okuyabildikleri için her vaftiz edilmiş inananın aracı bulunmadan rahiplik yetkisi olduğuna inanan Protestanlar, Kitab-ı Mukaddes'i Hristiyanlık için tek kaynak saymışlardır.

Reform sonrası ortaya çıkan dini akımlar öncelikle kendi içinde 3 ana kola ayrılmıştır. Bunlar:

* Lütercilik
* Kalvinizm (Presbiteryenizm ve Kongregasyonalizm yönetim şeklinde örgütlenir.)
* Anglikanizm (Genellikle Protestan mezhebi olarak sayılmamakta ve bağımsız bir Batı Kilisesi olarak tanımlanmaktadır.)

Diğer Protestan mezhepleri: Baptizm, Anabaptizm, Metodizm (Wesleyanizm), Adventizm ve Pentakostalizm

Protestanlık diğer Hristiyan mezheplerinden bazı ayrımlar gösterir. Katolik ve Ortodokslar gibi ruhanî başkanları yoktur. Protestanlık; Katolik ve Ortodoks kiliselerinin merkeziyetçi anlayışının tersine, çeşitli kiliseler veya mezhepler arasındaki kurumsallaşmamış bir topluluktur. Katolik inanç sisteminin çoğunluğunu korusalar da Katolik Kilisesi'nin Papa'ya verdiği geniş yorum ve uygulama yetkisini tanımama, dinî inançları daha kişisel düzeyde yaşama ve Katolik Kilisesi'nin dünyasallaşan ayin ve uygulamalarından uzaklaşma gerekçeleriyle Katolik Kilisesi'nden ayrılmışlardır.

Özellikle Jean Calvin'in öncülük ettiği Kalvinist (Reformist) yani Presbiteryenizm ve Kongregasyonalizm yönetim şeklinde örgütlenen kiliseler Eski Ahit'te On Emir'de yer alan *Kendin için oyma put; yukarıda göklerde olanın ya da aşağıda yerde olanın ya da yerin altında sularda olanın suretini hiç yapmayacaksın, onlara eğilmeyeceksin ve onlara ibadet etmeyeceksin* yasasına uyma gerekçesiyle kiliselerinde resim, heykel ve tasvir bulundurmazlar.

Lutherci kiliseler ise bu açıdan Katolik mirasa bağlı kalmış ve kilise binalarındaki süsleme ve dekoru bir ölçüde muhafaza etmişlerdir.

Lutherci akım daha çok Kuzey Avrupa'da yerleşmiş, Almanya'nın büyük bölümünde *Evangelische Kirche* adı altında ve İsveç, Norveç, Finlandiya ve Danimarka gibi İskandinav ülkelerinde ise ulusal devlet kilisesi temelinde kabul görmüştür.

Katoliklerin tersine Protestan rahipler evlenebilmektedir. Bazı Protestan mezheplerinde ise kadınların da rahip olabilme hakları vardır. Kitab-ı Mukaddes'in ana dilde okunabilmesi de Protestanlığın bir başka özelliğidir. Katolikler ve Ortodokslar kilise ayinlerinde Kitab-ı Mukaddes'i Yunanca ve Latince okumak zorundaydılar ancak İkinci Vatikan Konsülünün toplanmasının ardından Katolik kiliselerinde de ana dilde ayin yapma özgürlüğü Novus Ordo adı verilen yeni bir kilise yasası uyarınca kabul edildi.

Protestanlıkta azizlere ve Meryem Ana'ya dua edilmez ve dilekte bulunulmaz. Protestanlar Kitab-ı Mukaddes'in Katolik Kilisesi tarafından kabul edilen ama milattan önce sabitlenen Yahudi kanonunda (kanon: Kitab-ı Mukaddes'in bölümler listesi) yer almayan bazı kitapları apokrif olarak tanımlar ve "Tanrı Sözü" olarak kabul etmezler.

Anglikanizm ve Protestanlık
---------------------------

Ana madde: Anglikanizm
Katoliklikten ayrılan Anglikanizm ise diğer Reform hareketi sonrası çıkan mezheplerden farklılık göstererek piskoposluk sistemini muhafaza etmekte ve kendini diğer Katolik ve Ortodoks mezhepleriyle beraber Apostolik, yani *kökenini Havarilere dayandıran* olarak tanımlamaktadır. Bu açılardan Anglikanizmi Protestanlığın dışında *Reforme edilmiş otonom/bağımsız bir Batı Kilisesi* olarak tanımlamak daha doğrudur.

Dağılım
-------

Dini coğrafya açısından Protestanlığın kıtalar arası dağılımdaki yeri Katoliklikten hemen sonradır. Dünyada en fazla Protestan Kuzey Amerika'da bulunmakta; ikinci sırada Avrupa ülkeleri gelmektedir. Protestanlık Kuzey Amerika ile Okyanusya'da en büyük din durumundadır. Dünyanın en büyük, protestan cemaatleri sırası ile ABD, Çin, Hindistan, İngiltere, Almanya, Nijerya, Güney Kore, Kanada, Avustralya, Brezilya, Hollanda, İsveç, Danimarka, Finlandiya ve Endonezya'dır.[*kaynak belirtilmeli*]

Toplamda tüm dünya çapında 590 milyon Protestan yaşamaktadır. Bunların 170 milyonu Kuzey Amerika'da, 160 milyonu Afrika'da, 120 milyonu Avrupa'da, 70 milyonu Güney Amerika'da, 60 milyonu Asya'da ve 10 milyonu ise Okyanusya'da yaşamaktadır. Toplam Hristiyan nüfusun %27'sini Protestan nüfus oluşturmaktadır.[*kaynak belirtilmeli*]

Ayrıca bakınız
--------------

* Hristiyanlık

| * g
* t
* d
Katolik Kilisesi tarafından sapkın ilan edilen inançlar |
| --- |
| Antik Çağ | 
* Adoptionism
* Apollinarizm
* Ariusçuluk
* Antidicomarianites
* Audianism
* Doketizm
* Donatizm
* Düalizm
* Ebiyonitler
* Euchites
* Gnostisizm
	+ Maniheizm
	+ Pavlusçuluk
	+ Priscillianism
	+ Naassenes
	+ Ophites
	+ Sethianizm
	+ Valentinusçuluk
* İkonoklazm
* Luciferianism
* Macedonianism
* Marcionism
* Melchisedechians
* Monarşianizm
	+ Athinganoi
* Monofizitizm
* Monotelitizm
* Montanizm
* Nestûrîlik
* Novatiyanizm
* Patripassianizm
* Pelagianizm
	+ Semipelagianism
* Pneumatomachians
* Sabelliyanizm
* Tabiiyetçilik
* Valentinusçuluk

 |  |
| Orta Çağ | 
* Arnoldizm
* Bogomilizm
* Bosna Kilisesi
* Katharizm
* Conciliarism
* Dolcinoculuk
* Fraticelli
* Free Spirits
* Henricians
* Humiliati
* Husçuluk
* Impanation
* Josephçilik
* Lollard
* Migetians
* Pasagians
* Taborculuk
* Valdoculuk

 |
| Yeni Çağ | 
* İbahilik
* Consubstantiation
* Febroniusçuluk
* Gallikanizm
* Jansencilik
* Josephçilik
* Panteizm
* Protestanlık
	+ Anabaptizm
	+ Arminiusçuluk
	+ Kalvinizm
	+ Lütercilik

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb119346212 (data)
* GND: 4047538-4
* HDS: 028700
* LCCN: sh85107718
* NDL: 00569233
* NKC: ph120045
* NLI: 987007541386805171
* SUDOC: 027267318
* TDVİA: protestanlik

 |