**Antakyalı Aëtius** (/eɪˈiːʃiəs/; Grekçe: Ἀέτιος ὁ Ἀντιοχεύς; Latince: Aëtius Antiochenus; fl. 350), düşmanları tarafından "**Ateist**" lakabıyla anılan, Anomoeanizmnim kurucusudur, Coele-Suriye'nin yerlisidir.

Hayatı ve yazıları
------------------

Aetius yoksulluk veya kölelik içinde büyümüştür. Daha sonra dul annesine destek olmak için Antakya'da kuyumcu olarak çalışmış ve felsefe okumuştur. Annesi öldükten sonra Aetius ticaretine devam etmiş ve çalışmalarını Hristiyan kutsal yazıları, Hristiyan teolojisi ve tıp alanlarında genişletmiştir.

Bağcılık ve ardından kuyumculuk yaptıktan sonra gezici doktor olmuş ve tıbbi konulardaki tartışmalarda büyük bir beceri sergilemiş; ancak tartışmalı gücü çok geçmeden zamanın büyük teolojik sorununda daha geniş bir uygulama alanı bulmuştur. Art arda Ariusçular, Anazarbus piskoposu Athanasius ve Tarsuslu papaz Antonius'un yanında çalışmıştır. 350 yılında Antakyalı Leontius tarafından papaz olarak atanmış, ancak kısa bir süre sonra teslis hizbi tarafından şehri terk etmeye zorlanmıştır. Sirmium'un ilk konsilde, Constantius Gallus'un düşmanlığını boşuna kışkırtmaya çalışan homoious piskoposlar Basilius ve Eustathius'a karşı diyalektik bir zafer kazanmıştır. 356 yılında Arianizm'i savunmak amacıyla Eunomius'la birlikte İskenderiye'ye gitmiştir. Burada İskenderiyeli Maniheist Aphthonius'u o kadar hararetli bir şekilde tartıştığı söyleniyor ki, ikincisi karşılaşmadan sonra ölmüştür. Aetius daha sonra II. Constantius tarafından İskenderiye'den sürülmüştür. Julian onu sürgünden geri çağırmış, ona Midilli'de bir mülk verdi ve onu bir süreliğine Konstantinopolis'teki sarayında tutmuştur. Bir piskopos olarak kutsandığından, o hizbin başka piskoposlarını yaratarak makamını Arianizmin çıkarları doğrultusunda kullanmıştır. Valens'in (364) tahta çıkışıyla birlikte Midilli'deki malikanesine çekilmiş ancak kısa süre sonra Konstantinopolis'e dönmüş ve 367 yılında orada ölmüştür.

Anomoean mezhebi
----------------

Lideri olduğu Ariusçuların Anomoean mezhebi bazen onun adına *Aetianlar* olarak anılır. *De Fide* adlı eseri Epiphanius'un yazdığı bir reddiyeyle bağlantılı olarak korunmuştur (*Haer.* lxxvi. 10). Ana düşüncesi, Homoousia'nın, *yani* Oğul'un (dolayısıyla Doğmuş'un) özünde Tanrı olduğu doktrininin kendisiyle çelişkili olduğudur, çünkü doğmamışlık fikri tam da Tanrı'nın doğasını oluşturan şeydir.

Büyük Aziz Basileios, incelemelerinden birinde, "gerçeğin düşmanı"nın elindeki bir araç olarak tanımladığı Aëtius liderliğindeki Anomoeanlara karşı yazar. Aetius'un, Baba ve Tek Doğmuş Oğul'un aynı ilahi özü paylaşmadığı doktrinini dile getiren ilk kişi olduğu söylenir.

Kaynakça
--------

1. ↑  *La Grande Encyclopédie*
2. ↑  Philostorgius, I. Fotios, *Epitome of the Ecclesiastical History of Philostorgius*, book 3, chapter 15.
3. 1 2  Philostorgius, in Photius, *Epitome of the Ecclesiastical History of Philostorgius*, book 3, chapter 15.
4. ↑  Basileios, *Against Eunomius*, book 1, chapter 6.
5. 1 2   Önceki cümlelerden bir veya daha fazlası artık kamu malı olan bir yayından alınan metni içeriyor: Chisholm, Hugh, (Ed.) (1911). "Aetius (sect founder)". *Encyclopædia Britannica* (11. bas.). Cambridge University Press.
6. ↑  Philostorgius, book III, chapter 15 (2007: 54).
7. ↑  *Against Eunomius*, Book I

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 102378290
* VIAF: 32386021

 |