**Hikmet Ali Kıvılcımlı** (1902, Priştine - 11 Ekim 1971, Belgrad), Türk Marksist-Leninist siyasetçi ve kuramcı, yazar, yayıncı ve çevirmen.

Yaşamı
------

Babası Priştine'de Posta Telgraf Müdürü Hüseyin Bey, annesi Münire Hanım'dır. 17 yaşında gönüllü olarak Türk Kurtuluş Savaşı'na katıldı, Yörük Ali Efe çetesinde Kuvâ-yi Milliye gönüllüsü oldu, Köyceğiz Kuvâ-yi Milliye Askerî Kumandanlığı görevinde bulundu. Liseyi Vefa Lisesinde okuduktan sonra sınavla İstanbul Tıp Fakültesine girdi.

Öğrencilik yıllarında siyasi faaliyetlerini sürdürüp *Kurtuluş*, *Aydınlık* gibi TKP yayınları aracılığıyla komünist fikirlerle tanıştı ve 1920'lerin başında Türkiye Komünist Partisi (TKP) üyesi oldu. 1925'te TKP'nin Beşiktaş Akaretler'de gerçekleştirdiği 2. kongrede TKP Merkez Komitesine (MK) seçildi. MK içerisinde gençlik sorumlusu olarak görev aldı. Aynı yıl *Aydınlık* gazetesinde ilk yazıları yayımlanmaya başladı. 1925'ten hayatının sonuna kadar kadar sürekli kovuşturmalara, işkencelere maruz kaldı ve toplam 22,5 yıl hapis yattı.

1925 yılında Kürt ayaklanmaları ile çıkan Takrir-i Sükûn Kanunu'ndan sonra İstiklal Mahkemesinde yargılandı ve 10 yıl kürek cezası aldı. 1 yıl hapis yattıktan sonra çıkan afla serbest kaldı. TKP'ye yönelik 1927 Tevkifatı ile MK Genel Sekreteri Vedat Nedim Tör ve Şevket Süreyya Aydemir'in partiden ayrılıp parti arşivini polise teslim etmesi sonucu, diğer parti üyeleriyle birlikte tutuklanarak 3 ay tutuklu kaldı. 1929 yılında TKP İzmir Davası'nda 4,5 yıl yeni bir mahkûmiyet aldı. En önemli eserlerinden olan *Yol: TKP'nin Eleştirel Tarihi* kitabı 1932'de yayımlandı. 1938 yılında Nâzım Hikmet'le birlikte yargılandığı Donanma Davası'nda 15 yıl hapis cezasına çarptırıldı. 12 yıl hapis yattıktan sonra, Nazım Hikmet gibi o da, 14 Mayıs 1950 seçimlerini kazanarak Cumhuriyet Halk Partisinden iktidarı devralan Demokrat Partinin ilk icraatlarından biri olarak çıkardığı afla tahliye oldu.

Parti tarihindeki o zamana dek en geniş tutuklama olan 1951 Tevkifatı dışında kalması sonucu, 1954 yılında yasal Vatan Partisini kurdu. Kıvılcımlı bu dönemde bir yandan toplum içinde yaygın dindarlık ve milliyetçiliğe, diğer andan devlet içinde "ilerici vurucu güç" olarak gördüğü orduya hitap eden bir politika izledi. Örneğin, 1957 Eyüp mitinginde Vatan Partisinin sosyalist amaçlarının İslam dininin değerleriyle uyuşmasına ağırlık veren konuşmasından ötürü önce "dini siyasete alet etmek" suçundan soruşturma açıldı, konuşma metni incelendikten sonra ise "komünizm propagandası yapma" suçuyla yargılandı, ardından parti kapatılıp 25 partili tutuklandı. Tutuklu yargılama sürerken gerçekleşen 27 Mayıs 1960 askeri darbesinin hemen ertesi günü Kıvılcımlı "İkinci Kuvayı Milliye Gazalarının kutlu olmasını" dileyen bir telgraf çekti. Daha sonra da, Talat Aydemir gibi birçok subayla ilişkiler geliştirdi.

1965 yılında Tarihsel Maddecilik Yayınları'nı kurup yöneterek Marx, Engels ve Lenin'in eserlerinden birçok çeviriler yaptı ve yayımladı. Aynı yıl, en önemli eserlerinden olan *Tarih Tezi* kitabını da yayımladı. Ayrıca, Marx'ın Kapital adlı çalışmasının bir bölümünü çevirdi. İktisattan antropolojiye, Marksist düşüncenin tarihsel ve kuramsal gelişiminin açıklanmasına ve Türkiye'de bir işçi sınıfı devriminin strateji ve taktik sorunlarına kadar çeşitli konularda çok sayıda telif eseri ve *Aydınlık*, *Türk Solu*, *Ant* ve (kendisinin kurduğu) *Sosyalist* gibi çeşitli dergilerde makaleleri yayımlandı.

12 Mart 1971 Muhtırası ile yine seçilmiş hükümetin ordu tarafından devrilmesi üzerine, Kıvılcımlı'nın tutumu yine 27 Mayıs benzeri olup *Ordu Kılıcını Attı* başlıklı bir yazı ile meclisin kendisini düzeltmesi umudunu yitiren ordunun yönetime el koyma durumunda kaldığını belirtti.

O sırada prostat kanseri teşhisi konmuş olan Kıvılcımlı, kendisinin de arananlar listesine dahil edilmesi üzerine yurt dışına çıkmaya karar vererek sosyalist ülkelere gidip orada tedavi görmek istedi. Fakat iltica talebi gerek Bulgaristan gerekse Doğu Almanya tarafından (Moskova'ya danışılarak) reddedilip sınır dışı edildi. SBKP MK Genel Sekreteri ve SSCB cumhurbaşkanı Brejnev'e kendisine yapılan haksızlıkları anlatıp adalet talep ettiği mektup da cevapsız kaldı. Bunun üzerine sosyalist Arnavutluk'a giderken o zamanki sosyalist federal Yugoslavya içinde olan Makedonya'da 11 Ekim 1971'de öldü.

Eserleri
--------

* 27 Mayıs ve Yön Hareketinin Sınıfsal Eleştirisi
* Allah – Peygamber – Kitap
* Anarşi Yok! Büyük Derleniş!
* Anılar
* Bergsonizm
* Bilimsel Sosyalizmin Doğuşu
* Brejnev'e Mektup
* Cennet
* Deccal Kapımızı Nasıl Çalıyor?
* Devrim Nedir?
* Devrim Zorlaması Demokratik Zortlama
* Dinin Türk Toplumuna Etkileri
* Diyalektik Materyalizm
* Diyalektik Materyalizm Nedir? Nasıl Kullanılır? Ne Değildir
* Durum Yargılaması
* Eyüp Konuşması
* Fetih ve Medeniyet
* Finans-Kapital ve Türkiye
* Genel Düşünceler
* Genel Olarak Sosyal Sınıflar ve Partiler
* Halk Savaşının Planları
* Ho Amca'nın Düşündürdükleri
* İhtiyat Kuvvet Milliyet (Şark)
* İlkel Sosyalizmden Kapitalizme Son Geçiş: Japonya
* İlkel Sosyalizmden Kapitalizme İlk Geçiş: İngiltere
* İnkılapçı Münevver (Devrimci Aydın) Nedir?
* İşçi Sınıfı Partisine giriş
* İşçi Sınıfının Tarihçil Görevi
* Kadın Sosyal Sınıfımız
* Kim Suçlamış?
* Komün Gücü
* Kısaca Marksizm Düşünüşü
* Metafizik Sosyolojiler
* Oportunizm Nedir?
* Osmanlı Tarihi ("Hüseyin Himmet Kırşehirli")
* Osmanlı Tarihinin Maddesi
* Parti ve fraksiyon
* Partide konaklar ve konuklar
* Sosyalizmimiz ve Devletçiliğimiz
* Soğan Ekmek Kongresi
* Strateji Plan / Düşman:Burjuvazi / Müttefik:Köylü / Türkiye'de Ulusal Sorun / Legaliteyi istismar
* Şeyh Bedrettin
* Taktik Ana Halkası: Legaliteyi İstismar
* Tarih Tezi
* Tarih-Devrim-Sosyalizm
* Toplum Biçimlerinin Gelişimi
* Türkiye Köyü Ve Sosyalizm
* Türkiye'de Kapitalizmin Gelişimi
* Türkiye'de Sınıflar ve Politika
* Türkçenin Üreme Yolları ve Dil Devrimciliğimiz
* Uyarmak İçin Uyanmalı – Uyanmak İçin Uyarmalı
* Üretim Nedir?
* Üç Seminer
* Vatan Partisi Tüzük ve Programı
* Yakın Tarihten


|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikisöz'de ***Hikmet Kıvılcımlı*** ile ilgili sözleri bulabilirsiniz. |

Dipnotlar
---------

1. 1 2  "Brejnev'e Mektup, Hikmet Kıvılcımlı 30.09.1971". 9 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2011.
2. 1 2 3  Canan Özcan (Eylül 2018). "Hayatı ve Eserleriyle "Komple Bir Entelektüel" Olarak Dr. Hikmet Kıvılcımlı". *Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi*. **6** (2). s. 176-202. Erişim tarihi: 27 Mart 2024.

Dış bağlantılar
---------------

* Bu kişinin Marxists Internet Archive'deki mevcut eserleri için: **Hikmet Kıvılcımlı**.
* Hollanda Sosyal Tarih Enstitüsü'nde Bulunan Hikmet Kıvılcımlı Arşivi5 Mart 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Dr. Hikmet Kıvılcımlı (Hayatı ve Eserleri)

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb16109645z (data)
* GND: 119344645
* ISNI: 0000 0000 8152 7429
* LCCN: n88203779
* NLI: 987007383952505171
* SUDOC: 137260369
* VIAF: 72201929
* WorldCat: lccn-n88203779

 |