**İspanyol Sahrası** (İspanyolca: *Sahara Español* ; Arapça: الصحراء الإسبانية), İspanya tarafından işgal edilip yönetilen ve resmî olarak 1884'ten 1958'e kadar **Sahra'daki İspanyol Mülkiyeti**, ardından 1958 ile 1976 arasında **Sahra Eyaleti** adını alan günümüzdeki Batı Sahra toprakları için kullanılan addı. Bir zamanlar Amerika'dan İspanyol Doğu Hint Adaları'na kadar uzanan İspanyol İmparatorluğu'nun en son satın almalarından biri ve kalan son mülklerinden biri olmuştu .

1946 ile 1958 arasında, İspanyol Sahrası, İspanyol Batı Afrikası adında yeni bir koloni oluşturmak için yakınlardaki İspanya koruması altındaki Juby Burnu ve İspanyol Ifni ile birleştirildi. İfni Savaşı sırasında İfni ve Sahra iki gün arayla ayrı ayrı İspanya'nın eyaletleri hâline gelirken, barış antlaşması kapsamında Juby Burnu Fas'a bırakıldı.

İspanya, Fas'ın talepleri ve özellikle Birleşmiş Milletler'in dekolonizasyona ilişkin kararlarından kaynaklanan uluslararası baskının ardından Sahra topraklarından vazgeçti. Polisario Cephesi aracılığıyla yerli Sahravi nüfusunun iç baskısının yanı sıra Fas ve Moritanya'nın hak iddiaları bulunuyordu. 1956'da bağımsızlığını kazandıktan sonra Fas, sömürge öncesi tarihî topraklarının bir parçası olarak bölgede hak iddia etti. Moritanya, bölgeyi birkaç yıl boyunca tarihsel olarak talep etti, ancak 1979'da tüm iddialarını geri çekti.

1975'te Fas, şimdi Batı Sahra olarak bilinen bölgenin çoğunu işgal etti, ancak bağımsız bir Sahra Demokratik Arap Cumhuriyeti'nin (SADR) egemenliğini destekleyen Polisario Cephesi, Fas'a karşı 16 yıl boyunca bir gerilla savaşı verdi. 1991'de BM bir ateşkes müzakeresi yaptı ve halkın geleceği hakkında oy kullanmasına izin vermek için müzakereler ve bir referandum düzenlemeye çalıştı. Fas, Atlantik kıyılarının çoğunu ve Batı Sahra'nın kara kütlesinin, nüfusunun ve doğal kaynaklarının çoğunu kontrol ediyor.

İspanyol dönemi
---------------

Fas ve İspanyol Sahra'daki İspanyol ve Fransız himayeleri, 1935.
Villa Cisneros Kalesi ve Uçak Kabini, yıl 1930 veya 1931
1972'de Layun'daki İspanyol kışlası
Berlin Konferansı'nda (1884-1885), Avrupalı güçler Afrika'da etki veya koruma bölgeleri oluşturmak için kurallar koyuyorlardı ve İspanya, 26 Aralık 1884'te Cape Blanc'tan Cape Bojador'a kadar "Afrika kıyılarının koruyucusu "ilan etti. 14 Ocak 1885'te diğer güçlere yazılı olarak resmî olarak bilgi verdi Ticaret karakolları ve askerî mevcudiyet kurmaya başladı. Temmuz 1885'te Kral XII. Alfonso, Emilio Bonelli'yi komiser olarak Vadi'z-Zeheb'e atamıştır. 6 Nisan 1887'de bölge, askerî amaçlarla Kanarya Adaları Komutanlığı'na dâhil edildi. 1886 yazında İspanyol Ticarî Coğrafya Derneği'nin (*İspanyolca: Sociedad Española de Geografía Comercial* sponsorluğunda ), Julio Cervera Baviera, Felipe Rizzo (1823–1908) ve Francisco Quiroga (1853–1894), Vadi'z-Zeheb olarak adlandırılan bölgeyi geçerek topografik ve astronomik gözlemler yaptı. O zamanlar coğrafyacılar bölgenin haritasını çıkarmamıştı ve özellikleri yaygın olarak bilinmiyordu. Yürüyüşleri, Sahra'nın o bölgesindeki ilk bilimsel keşif gezisi olarak kabul ediliyor.

1884'te bölgeye girerken, İspanyol kuvvetlerine hemen birçok vahada ve kıyı köyünde yaşayan yerli Sahravi kabilelerinin, Sahra Berberilerinin sert direnişiyle karşı karşıya kaldılar. Yerli halk ağırlıklı olarak balıkçılık ve devecilik işlerinde çalışıyordu ve bir Bedevi Arapça lehçesi olan Hassaniya dilini konuşuyorlardı. 1904'te güçlü Smara merkezli *marabout* Şeyh Ma al-'Aynayn liderliğindeki bir isyan, 1910'da komşu Cezayir'i yöneten Fransa tarafından bastırıldı. Bunu, Ma al-Aynayn'ın oğulları, torunları ve diğer siyasi liderleri altında bir ayaklanma dalgası izledi.

1886'da İspanya, Adrar Emirliği'nin koloninin topraklarını İspanya'ya devrettiği İdjil Antlaşması]]'nı imzaladı. Bu anlaşmanın yasal bir değeri yoktu, çünkü Emir'in bölge üzerinde hiçbir iddiası yoktu, İspanyollar, Emir'in kendisine zarar vermeden hemen vazgeçebileceği bir iddia "icat etti".

Fas, İspanyolların 1884'te hak iddia ettiği sırada bölgenin Fas kraliyet egemenliği altında olduğunu iddia ediyor. Ülke, iddialarını desteklemek için İspanya ile Portekiz arasında, her iki ülkenin de Fas'ın otoritesinin Cabo Bojador'un ötesine geçtiğini kabul ettiği iki on altıncı yüzyıl antlaşması olan Alcáçovas Antlaşması ve Cintra Antlaşması'nı öne sürmektedir. Şerif saltanatı ile İspanya arasında 1 Mart 1767 veya Mart 1895 tarihli Anglo-Fas Anlaşması gibi yetkiyi daha güneye genişleten diğer anlaşmalar da gündeme geldi. Bununla birlikte, Uluslararası Adalet Divanı, 1975 tarihli Batı Sahra hakkındaki İstişari görüşünde, bu anlaşmaların yalnızca bu bölge ile Fas Krallığı arasındaki bağlılık bağlarını (bay'ah ) kanıtladığını ve bölge üzerinde egemenliğe uzanan yasal bağlar olmadığını tespit etti.

Bölgenin sınırları, 20. yüzyılın başlarında İspanya ile Fransa arasındaki anlaşmalara kadar net bir şekilde tanımlanmamıştı. İspanyol Sahra, 1924'te İspanya'nın Río de Oro ve Sakiyetü'l-Hamra topraklarından oluşturuldu. İspanyol Fası olarak bilinen bölgelerin bir parçası değildi ve ayrı olarak idare ediliyordu.

Modern tarih
------------

1970 ve 1974 yılları arasında İspanyol Sahra'da Sahravi ailesi.
1956'da bağımsızlığını kazandıktan sonra Fas, sömürge öncesi tarihî topraklarının bir parçası olarak İspanyol Sahra üzerinde hak iddia etti. 1957'de Fas Kurtuluş Ordusu, İfni Savaşı sırasında İspanyol Sahra'nın kuzeyindeki küçük Ifni bölgesini neredeyse işgal etti. İspanyollar, yakınlardaki Kanarya Adaları'ndan bir paraşütçü alayı gönderdi ve saldırıları püskürttü. Fransızların yardımıyla İspanya kısa süre sonra *Operaciones Teide-Ecoubillon* (İspanyolca adı) / *Opérations Ecouvillon* (Fransızca adı) aracılığıyla bölgede kontrolü yeniden sağladı.

İspanya direnişi siyasi olarak bastırmaya çalıştı. İspanyol Sahra'nın önceden göçebe olan bazı sakinlerini belirli bölgelere yerleşmeye zorladı ve şehirleşme oranı arttı. 1958'de İspanya, denizaşırı İspanyol Sahra eyaletini oluşturmak için Sakiyetü'l-Hamra ve Vadi'z-Zeheb topraklarını birleştirirken, aynı yıl Juby Burnu Şeridi eyaletini (Villa Bens dâhil) Fas'a bıraktı.

1960'larda Fas, İspanyol Sahra'da hak iddia etmeye devam etti. Birleşmiş Milletler'in bölgeyi dekolonize edilecek bölgeler listesine eklemesi konusunda anlaşma sağladı. 1969'da İspanya, İfni'yi Fas'a bıraktı, ancak İspanyol Sahra'yı elinde tutmaya devam etti.

1967'de, Fas hükûmeti tarafından gizlice örgütlenen bir protesto hareketi olan *Harakat Tahrir*, İspanyol yönetimine meydan okudu. İspanya 1970 Zemla İntifadasını bastırdı.

1973'te, militan Sahravi milliyetçiliğinin yeniden canlanmasıyla Polisario Cephesi kuruldu. Cephenin gerilla ordusu hızla büyüdü ve İspanya, 1975'in başlarında bölgenin çoğu üzerindeki etkin kontrolünü kaybetti. Siyasi bir rakip olan *Partido de Unión Nacional Saharaui'yi* (PUNS) bulma çabası çok az başarılı oldu. İspanya, geleneksel Sahravi kabile liderlerine gevşek bir şekilde dayanan bir siyasi kurum olan *Djema'a'yı* kurarak kabile liderlerini kendi bünyesine katmaya devam etti. *Djema'a* üyeleri yetkililer tarafından özel olarak seçildi, ancak Madrid'in kararlarını onaylamaları karşılığında ayrıcalıklar verildi.[*kaynak belirtilmeli*]

1975 kışında, uzun süredir diktatörü Generalissimo Francisco Franco'nun ölümünden hemen önce İspanya, Fas'tan ve daha az ölçüde Moritanya'dan gelen yoğun bir bölgesel talep kampanyasıyla karşı karşıya kaldı. Bunlar, Fas hükûmeti tarafından koordine edilen 350.000 kişilik kitlesel bir gösterinin, Uluslararası Adalet Divanı'nın *Batı Sahra hakkındaki Danışma Kararını atlayarak Batı Sahra* topraklarına birkaç kilometre ilerlediği *Marcha Verde* ("Yeşil Yürüyüş") ile doruğa ulaştı. üç hafta önce yayınlandı. İspanya, Fas ve Moritanya ile Madrid Anlaşmalarını müzakere ettikten sonra güçlerini ve vatandaşlarını bölgeden geri çekti.

Fas ve Moritanya bölgenin kontrolünü ele geçirdi. Moritanya daha sonra Polisario Cephesi'ne karşı başarısız bir savaş verdikten sonra iddiasından vazgeçti. Bölgeyi ilhak etme sürecinde Fas, Polisario Cephesi ile savaşmaya başladı ve on altı yıl sonra, BM 1991'de ateşkes müzakereleri yaptı. Bugün, bölgenin egemenliği Fas ile Sahra halkı arasında tartışmalı olmaya devam ediyor ve kimin oy kullanacağı konusundaki anlaşmazlık nedeniyle referandum bugüne kadar mümkün olmadı.

Mevcut durum
------------

1924 yılında basılmış posta pulu
Batı Sahra, Birleşmiş Milletler (BM) tarafından dekolonize edilmemiş bir bölge olarak listelenmiştir ve bu nedenle Birleşmiş Milletlerin kendi kendini yönetmeyen bölgeler listesine dâhil edilmiştir. Uluslararası hukuka göre Batı Sahra, Fas'ın yasal bir parçası değildir ve uluslararası askerî işgal yasalarına tabidir.

Faslı yerleşimciler şu anda bölge sakinlerinin üçte ikisinden fazlasını oluşturmaktadır. Uluslararası hukuka göre, Fas'ın kendi sivillerini işgal altındaki topraklara göndermesi, Dördüncü Cenevre Sözleşmesi'nin 49. Maddesini doğrudan ihlâl etmektedir.

BM barış çabaları, Sahravi halkı arasında bağımsızlık için bir referandum düzenlemeye yönelikti, ancak bu henüz gerçekleşmedi. Afrika Birliği (AU) ve 80'den fazla hükûmet, Polisario Cephesi tarafından desteklenen sürgündeki bir hükûmetle, bölgeyi Sahra Arap Demokratik Cumhuriyeti'nin (SADR) egemen (işgal edilmiş olsa da) devleti olarak görüyor.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3  Robert Rézette, *The Western Sahara and the Frontiers of Morocco* (Paris: Nouvelles Éditions Latines, 1975), p. 60.
2. ↑  "Encuentro con Premiados SGE 2007". Sociedad Geográfica Española. 29 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi.
3. ↑  Fouad Ammoun, *Separate Opinion of Vice-President Ammoun*, International Court of Justice, 1975, p. 79.
4. ↑  Fouad Ammoun, *Separate Opinion of Vice-President Ammoun*, International Court of Justice, 1975, p. 81.
5. ↑  Suarez (21 Ekim 2016). "The Western Sahara and the Search for the Roots of Sahrawi National Identity": 16-17. doi:10.25148/etd.FIDC001212.
6. ↑  ""Opération Écouvillon" : Dernière tentative coloniale pour en finir avec l'Armée de libération marocaine ?". *yabiladi.com* (Fransızca). 2 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2021.
7. ↑  "" L'Opération "Ecouvillon "(1957-1958) et la mémoire des officiers sahariens : entre contre-discours colonial et sentiment national en Mauritanie ", in G. Cattanéo (dir.) Guerre, mémoire et identité, Paris, Nuvis, 2014, p. 83-107" (Fransızca). 10 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2023.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
8. ↑  *Self-Determination and Secession in Africa: The Post-Colonial State*. Routledge Studies in African Development. Taylor & Francis. 2014. s. 260. ISBN 978-1-317-64969-4. 14 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2022.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
9. ↑  Erik Jensen, *Western Sahara: Anatomy of a Stalemate*, p. 17.
10. ↑  "Western Sahara". *Self-Determination and Secession in International Law*. OUP Oxford. 2014. s. 262. ISBN 978-0-19-100691-3. Erişim tarihi: 8 Mart 2022. To sum up the legal status: Western Sahara is not a part of Morocco and Morocco has no legal title or claim to the territory. Since the annexation is illegal, it is null and void, and Morocco is therefore, legally speaking, an occupying power. Morocco has an obligation to respect the right of the people of Western Sahara according to the law of occupation and to end its illegal annexation and occupation of Western Sahara.  Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
11. ↑  "Western Sahara's stranded refugees consider renewal of Morocco conflict". *The Guardian*. 6 Ocak 2015. 6 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.
12. ↑  "Mixed Reviews for Morocco as Fourth Committee Hears Petitioners on Western Sahara, Amid Continuing Decolonization Debate". *un.org*. 10 Ekim 2018. 10 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4079248-1
* LCCN: n79100573
* NLI: 987007550225805171
* SUDOC: 027302784
* VIAF: 1146285271115370656
* WorldCat: lccn-n79100573

 |