Doktorlar davası ile karıştırılmamalıdır.
**Sabotajcı Doktorlar** veya **Katil Doktorlar** olarak da bilinen **Doktorlar Komplosu** (Rusça: дело врачей, врачи-вредители, врачи-убийцы), Sovyetler Birliği'nde dönemin bazı tanınmış Sovyet doktorlarının bir dizi Sovyet liderlerine komplo düzenlemek ve öldürmekle suçlandığı ceza davalarıdır. SSCB Devlet Güvenlik Bakanlığı'nın Siyonist komplo olarak tanımladığı bu olaylar bütünü kimi kaynaklarca antisemitizm dalgası olarak geçer. 1951–1953'te, Moskova'dan ağırlıklı olarak Yahudi bir grup doktor Sovyet liderlerine suikast düzenlemek için bir komplo kurmakla suçlandı. Buna daha sonra Siyonizm'in tehditlerinden bahseden ve medyada antisemitik karakter yayınları eşlik etti. Yahudiler ve Yahudi olmayanlar gibi birçok doktor, memur ve diğerleri işlerinden derhal görevden alındı ve tutuklandı. Stalin'in ölümünden birkaç hafta sonra, yeni Sovyet liderliği kanıt eksikliği olduğunu ve davanın düştüğünü söyledi. Kısa süre sonra olayın yalan olduğu ve aslında üretildiği açıklandı.

Başlangıçta
-----------

Yahudi karşıtı kampanya Komünist Parti'de Sovyet liderlerinin tasfiyesini başlatmak için ve mevkilerini değiştirmek adına bir bahane olarak muhtemelen Stalin tarafından harekete geçirildi. Edvard Radzinsky'ye göre ülkeyi gelecekteki bir Dünya Savaşı için birleştirmek adına gerçekleştirilmişti.

1951'de Devlet Güvenlik Bakanlığı (MGB) müfettişi Mikhail Ryumin, MGB Bakanı Viktor Abakumov'a Yahudi Anti-Faşist Komite'ye bağlantıları olan bir "burjuva milliyetçisi" olarak tutuklanan Profesör Yakov Etinger, iddiaya göre Andrey Jdanov (1948'de öldü) ve Aleksandr Shcherbakov (1945'te öldü) öldürmek amacıyla tedavisinde kötü muamele yapmıştı. Ancak Abakumov bu iddiayı reddetti. Etinger, sorgulamalar ve zorlu koşullar nedeniyle hapishanede (2 Mart 1951) öldü. Ryumin daha sonra görevini kötüye kullanmaktan ötürü MGB'deki görevinden atıldı ve Etinger'in ölümünden sorumlu tutuldu. Georgi Malenkov'un yardımıyla Ryumin, Stalin'e, Abakumov'u Sovyet liderlerini öldürmek için bir komployu gizlemek için Etinger'i öldürdüğü hakkında suçlayan ifadelerin yer aldığı bir mektup yazdı. 4 Temmuz 1951'de Politbüro, konuyu araştırmak için (Malenkov ve Beriya da dahil olmak üzere) bir komisyon kurdu. Komisyonun raporuna dayanarak, Politbüro yakında "MGB'deki kötü durum" hakkında bir karar aldı ve Abakumov işten çıkarıldı.

Beriya ve Malenkov, MGB'nin kontrolünü ele geçirerek güçlenmek için bu durumu kullanmaya çalıştılar.

Tutuklamalar
------------

Lidya Timaşuk'a "katil doktorların maskesini düşürdüğü" için Lenin Nişanı'na layık görüldü
Abakumov, MGB başkanı olarak görevden alındıktan kısa süre sonra tutuklandı ve işkence gördü. Gizli Yahudi sempatizanı ve koruyucusu olmakla suçlandı. Bu tutuklamayı, çoğu Yahudi de dahil olmak üzere, MGB'nin merkezi bürosunda onun için çalışan birçok ajanın tutuklanması izledi.

Doktorlar komplosu, 1952'de kardiyolog Lidya Timaşuk'un arşivinden çıkarıldığı zaman yeniden canlandı. 1948'de Timaşuk, Stalin'in güvenlik başkanı General Nikolay Vlasik'e, Jdanov'un kalp krizi geçirdiğini açıklayan bir mektup yazdı, ancak onu tedavi eden Kremlin doktorlarının yanlış tedavi ettiklerini belirtti. Jdanov çok geçmeden öldü ve doktorlar hatalarını gizledi. Ancak mektup başlangıçta göz ardı edildi. 1953'te Timaşuk, "Katil doktorların maskesini indirmede yardımcı olduğundan" Lenin Nişanı (daha sonra iptal edildi) ile ödüllendirildi. Olaya katılan Kremlin doktorları tutuklanacaktı, ama hepsi Rus'tu. Tutuklamalar Eylül 1952'de başladı. Vlasik, Stalin'in güvenlik şefliğinden kovuldu ve sonrasında Timaşuk mektubunu inkâr ettiği için tutuklandı. Önce 37 kişi tutuklandı ancak rakam kısa sürede 100’leri aştı ve iddia edilen komplonun soruşturmasında işkence altında tutuklanan mahkumlar, kendilerinin ile işbirlikçilerinin aleyhinde tanıklık etmeye zorlandılar. Stalin, Ignatyev'i kınadı ve MGB'yi yetersizlikle suçladı. Halihazırda tutuklu bulunan doktorların soruşturmalarının hızlandırılmasını talep etti. Stalin, Siyonist komplonun net bir resmi olmadığından ve özellikle Yahudi doktorların suçlu olduğuna dair sağlam bir kanıt bulunamamasından şikayetçiydi. Sonradan açığa çıkan KGB arşivleri, Stalin'in toplu soruşturma materyallerini Malenkov, Kruşçev ve diğer "doktorlar komplosu kurbanları" na ilettiğine dair kanıtlar sunuyor.

Medya kampanyası
----------------

Stalin, haber ajansı TASS ve *SBKP'nin* resmi gazetesi Pravda'ya, Stalin de dahil olmak üzere Sovyet liderlerine suikast düzenleyecek bir doktor komplosunun ortaya çıkarılmasıyla ilgili raporlar yayınlama emri verdi. Bu kampanyanın hedefinin göstermelik duruşmalar için zemin hazırlamak olabileceğine dair kaynaklar var. Diğer kaynaklar, bu girişimin Beriya'nın ve Malenkov'un kendi çıkarları adına kullanma amacıyla yürütüldüğünü ifade etmektedir. Beriya, Politbüro'yu 9 Ocak 1953'te komployu duyurmaya itti. Sovyet muhalifi tarihçi Jores Medvedev, Beriya'nın kendisini kişisel olarak etkileyen Mingrelya Olayından ziyade Doktorlar Komplosu'nun daha fazla dikkat çekmesini amaçladığını söylüyor. 13 Ocak 1953'te, Moskova'daki dokuz seçkin doktor üst düzey Sovyet siyasi ve askeri liderlerinin zehirlenmesi sebebiyle büyük bir komploda yer almakla suçlandı. *Pravda*, "Ahlaksız katiller ve Akademik Hekimlerin Maskeleri altındaki Katiller." başlığı altında suçlamaları bildirdi;

> 
> Bugün TASS haber ajansı bir grup sabotajcı doktorun tutuklandığını bildirdi. Bir süre önce devlet güvenlik organları tarafından ortaya çıkarılan bu terörist grup, hedefleri tıbbi sabotaj yoluyla Sovyetler Birliği liderlerinin hayatlarına kast etmekti. Soruşturmada, terörist gruptaki katılımcıların doktor olarak konumlarını kullanarak ve hastalarının güvenini kötüye kullandıklarını, yanlış teşhisler yaparak hastalarının sağlığını kasıtlı ve kötü bir şekilde zayıflattığını ve daha sonra kötü ve yanlış tedavilerle öldürdüğünü tespit edildi. Kendilerini merhametli ve asil bilim adamları olarak çağıran bu adamlar, bu saldırgan ve katiller bilimin bayrağına leke getirdiler. Bu korkunç ve vahşice yola başvurmakla bilim adamların onurunu lekelediler.Bu insanlık dışı vahşi grubunun kurbanları arasında Yoldaş Andrey Jdanov ve AS Shcherbakov vardı. Suçlular Jdanov Yoldaşın hastalığından faydalanarak kasıtlı olarak bir miyokard enfarktüsü gizlediklerini, bu ciddi hastalık için tavsiye edilmeyen tedaviler önerdiklerini ve böylece Yoldaş Jdanov'u öldürdüklerini itiraf ettiler. Katil doktorlar, çok güçlü ilaçların yanlış kullanımı ve zararlı rejimlerin reçetesi ile Shcherbakov Yoldaşının ömrünü kısaltarak ölümüne yol açtı. Terörist grubun katılımcılarının çoğunluğu Amerikan istihbaratı tarafından satın alınmıştı. Onlar Amerikan istihbarat şubesi olan "Ortak" adlı uluslararası Yahudi burjuva-milliyetçi örgütü tarafından işe alınmışlardı. Bu Siyonist casus örgütünün, hayır adı altında taşıdıkları maskelerin altında pis yüzü tamamen ortaya çıkmıştır.. Zehirli doktor çetesinin maskesini kaldırmak, uluslararası Yahudi Siyonist örgütüne bir darbe vurmuştu. Artık herkes, "Ortak" markasının altına ne tür hayırseverler ve "barış dostları" gizlediğini görebilir.Katil doktor çetesinin maskesini kaldırmak, uluslararası Yahudi Siyonist örgütüne bir darbe vurdu.. .. Artık herkes, "Ortak" tabelalarının altına ne tür hayırseverler ve "barış dostları" gizlediğini görebilir. Terörist gruptaki diğer katılımcıların (Vinogradov, M. Kogan, Egorov), halihazırda belirlendiği üzere, İngiliz istihbaratının uzun yıllar boyunca görev yaptığı, uzun süredir hizmet ettiği, çıkarcılıkla suçlarını gerçekleştirdiği keşfedildi. ABD'nin önde gelenleri ve İngiliz genç ortakları, diğer uluslar üzerinde barışçıl yollarla hakimiyet elde etmenin imkansız olduğunu biliyorlar. Yeni bir dünya savaşı için ateşli bir şekilde hazırlanıyorlar, kendi yıkıcı "beşinci sütunlarını" yaratmak için enerjik olarak SSCB ve halkın demokratik ülkeleri içinde casuslar gönderiyorlar: Hitler'lerin yapamayacaklarını başarmaya çalışıyorlar. Sovyet halkı, her dakika boyunca uyanıklığını mümkün olan her şekilde artırmanın, askerlerinin ve ajanlarının tüm planlarına karşı uyanık olmak, Silahlı Kuvvetler'i ve hükümetimizin istihbarat organlarını sürekli olarak güçlendirmek gerektiğini unutmamalıdır.
> 
> 

Bahsedilen diğer bireyler arasında "tanınmış bir Yahudi burjuva milliyetçisi" olarak adlandırılan Solomon Mikhoels'in (bir aktör-yönetmen Moskova Devlet Musevi Tiyatrosu ve 1948 Ocak ayında suikasta uğrayan Musevi Anti-Faşist Komitesi Başkanı) yer aldı. Miron Vovsi (terapist, Stalin'in kişisel doktoru ve Mikhoels'in kuzeni), V. Vinogradov (terapist), Mikhail Kogan (terapist), Boris Kogan (terapist), P. Yegorov (terapist), A. Feldman (kulak burun boğaz uzmanı), Yakov Etinger (terapist), A. Grinshtein (nöropatolog) ve G. Mayorov (terapist). Söz konusu dokuz doktordan altısı Yahudi idi. İddia edilen kurbanlar arasında üst düzey yetkililer Andrey Jdanov, Aleksandr Shcherbakov, Aleksandr Vasilevskiy, Leonid Govorov ve Ivan Konev, General Sergei Shtemenko, Amiral Gordey Levchenko ve diğerleri vardı.

Stalin, *Pravda'da*, komploda yer alan Yahudilerin kınanacağı ve SSCB'ye ve sosyalizme sadık olan diğer Sovyet Yahudileri arasındaki farklılıkların açıklanacağı birçok önde gelen Sovyet Yahudi tarafından imzalanan bir mektup yayınlamayı amaçladı. Mektubun iki versiyonu oluşturuldu, ama asla yayınlanmadı. Stalin'in mektubu yayınlamamaya karar verdiği veya ölümünde mektubun üzerinde çalışılmaya devam edildiği tahmin ediliyor.

Stalin'in ölümü ve sonuçları
----------------------------

Stalin'in 5 Mart 1953'te ölümünden sonra, yeni hükûmet komplo ile ilgili tüm suçlamaları hızla reddetti; doktorlar 31 Mart tarihli bir kararla yeni atanan İçişleri Bakanı Lavrenti Beriya tarafından suçlandı ve 6 Nisan'da bu durum *Pravda* ile halka duyuruldu. Baş MGB soruşturmacısı ve Devlet Güvenlik Bakan Yardımcısı Mikhail Ryumin olay örgüsünü üretmekle suçlandı, tutuklandı ve daha sonra idam edildi. Bir Komsomol yetkilisi Nikolai Mesyatsev, Malenkov tarafından Doktorlar Komplosu olayını gözden geçirmek için atandı ve olayın üretildiğini hızlı bir şekilde tespit etti.

Kruşçev'in açıklamaları
-----------------------

1956'daki "Gizli söylev"de, Birinci Sekreter Nikita Kruşçev Doktorların komplosunun "Stalin tarafından hazırlanan bir kurmaca olduğunu, ancak Stalin'in planını tamamlayacak zamanı olmadığını" iddia etti. Bu söylev ile doktorların idamından vazgeçildi. Kruşçev, oturumda Stalin'in davadaki yargıcı aradığını ve kullanılacak yöntemlerle ilgili olarak "onlara saldır, saldır ve saldır" dediğini söyledi. Yine Kruşçev'in dediğine göre Stalin, Devlet Güvenlik Bakanı'na yaptığı açıklamada, "Doktorlardan itiraf almazsanız size başka bir başkan atayacağız." dedi. Kruşçev ayrıca Stalin'in Ukrayna'daki antisemitizmi kışkırtmasını istediğini iddia ederek, "Fabrikada çalışan işçilere iyi eğitimler verilmeli ve bu şekilde Yahudilerin haklarından gelebilirler." dediğini belirtmiştir. Kruşçev'e göre Stalin Politbüro üyelerine, "Genç kedi yavruları gibi körsünüz. Bensiz ne olacak? Ülke yok olacak çünkü düşmanları nasıl tanıyacağınızı bilmiyorsunuz. "ifadelerini kullanmıştır. Kruşçev, Stalin'in Komünist Parti içerisinde muazzam bir tasfiye başlatmak için Doktorlar Komplosunu kullanmayı amaçladığını ileri sürmüştür.

Yahudilerin planlı olarak sınır dışı edilmesi
---------------------------------------------

Çeşitli hatıralara ve ikincil kanıtlara dayanan, doktorların olay örgütünün Sovyetler Birliği'ndeki diğer birçok etnik azınlığın sürgün edilmesine benzer şekilde Yahudilerin kitlesel baskılarını ve sürgünlerini tetiklemeye yönelik olduğu görüşü mevcuttur, ancak plan Stalin'in ani ölümü yüzünden tamamlanamadı. Jores Medvedev sınır dışı etme planını destekleyen hiçbir belge bulunmadığını yazıyor ve Gennady Kostyrchenko da aynı şeyi ifade etmektedir. Louis Rapoport'a göre, Yahudilere yönelik soykırımın hapsedilen doktorların idamıyla başlaması planlandı ve daha sonra aşağıdaki olaylar gerçekleşecekti:

"Gizli polis tarafından düzenlenen Yahudilere saldırılar, bu saldırıların önde gelen Yahudiler tarafından yayınlanması ve bu işlemin yapılmasını talep eden diğer insanlardan oluşan bir mektup seli gerçekleşecekti. Üç aşamalı bir soykırım programı izlenecekti. Birincisi, neredeyse tüm Sovyet Yahudileri, Uralların doğusundaki kamplara gönderilecekti. İkincisi, yetkililer her düzeyde Yahudi liderlerini birbirlerine karşı bırakacaktı. Ayrıca MGB (Gizli Polis), tıpkı bir önceki yıl Yidiş yazarlarını öldürdüğü gibi kamplardaki seçkinleri öldürmeye başlayacaktı. Son aşamada ise geri kalan Yahudilerden kurtulmak olacaktır."

Stalin'in 1953'teki ölümünden kısa bir süre önce güney ve batı Sibirya'da dört büyük kamp inşa edildi ve Yahudilere yönelik oldukları söylentileri mevcuttu. Yahudilerin bu kamplara sınır dışı edilmesi için özel bir "Sürgün Komisyonu" oluşturulduğu iddia ediliyor. "Komisyon" sekreteri Nikolay Poliakov yıllar sonra Stalin'in ilk planına göre sürgünün Şubat 1953'ün ortasında başlayacağını, ancak Yahudi listelerini derlemesinin henüz tamamlanmadığını ifade etmiştir. Önce "safkan" Yahudiler sürgün edildikten ardından "melezler" (*polukrovki*) *sürülecekti*. Ölümünden önce Stalin'in, Mart 1953'te Kızıl Meydan'da yargılanan Doktorların komplo sanıklarının infazını planladığı iddia ediliyor. Ve sonra öfkeli Rus halkından onları kurtararak uzak kamplara gönderdiği için Stalin, Yahudilerin kurtarıcısı olarak kendini lanse edecekti. Bu tarz planlı sürgünleri açıklayan çeşitli ifadeler var. Yakov Etinger, eski SBKP Politbüro üyesi Nikolai Bulganin'in Stalin'in ondan Şubat 1953'ün sonunda Yahudilerin Sibirya'ya toplu olarak sınır dışı edilmesi için demiryolu araçları hazırlamasını istediğini açıkladı. Bir diğer Sovyet Politbüro üyesi olan Alexander Yakovlev'in kitabına göre Stalin, Şubat 1953'te Yahudilerin sınır dışı edilmesi için hazırlıklara başlamıştı, ve önde gelen Sovyet Yahudilerinden "Sovyet halkının haklı öfkesinden" kurtulmak için sürgün talebi içeren bir mektup yazmalarını istedi. Mektup, Pravda gazetesinde yayınlanarak temelleri sabitlenmeli idi. Tarihçi Samson Madiyevsky'ye göre sürgün kesinlikle dikkate alınmıştı ve söz konusu tek şey zaman dilimi idi.

Ayrıca bakınız
--------------

* Sovyetler Birliği'nde antisemitizm
* Josef Stalin

Kaynakça
--------

1. ↑  ""Soviet Union": The Doctors' plot 1953 – Stalin's last purge plan". 24 Haziran 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Encyclopaedia Judaica*. 1971.
2. ↑  Edvard Radzinsky, *Stalin: The First In-depth Biography Based on Explosive New Documents from Russia's Secret Archives*, Anchor, (1997) ISBN 978-0-385-47954-7
3. ↑  Encyclopedia Britannica, *The Doctors' Plot 3 Nisan 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.*, 2008.
4. 1 2  Medvedev, Zhores (2003). *Сталин и еврейская проблема: новый анализ 22 Mart 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.* [*Stalin ve Yahudi Sorunu: Yeni Analiz*]. Moskova: Prava Cheloveka. ISBN 978-5-7712-0251-8 s.148
5. ↑  Sebag-Montefiore, Simon (2005). *Stalin: The Court of the Red Tsar*. New York: Vintage Books. ISBN 978-1-4000-7678-9 ss.611–613.
6. ↑  Medvedev, Zhores (2003). *Сталин и еврейская проблема: новый анализ* [*Stalin ve Yahudi Sorunu: Yeni Analiz*]. Moskova: Prava Cheloveka. ISBN 978-5-7712-0251-8 ss.150-156
7. ↑  Zhukov, Yuri (2005). *Сталин: Тайны власти* [*Stalin: Secrets of State Power*]. Moscow: Vagrius. ISBN 978-5-475-00078-6 s.562
8. ↑  Sebag-Montefiore, Simon (2005). *Stalin: The Court of the Red Tsar*. New York: Vintage Books. ISBN 978-1-4000-7678-9 ss.613-614
9. ↑  Sebag-Montefiore, Simon (2005). *Stalin: The Court of the Red Tsar*. New York: Vintage Books. ISBN 978-1-4000-7678-9 s.612
10. ↑  Medvedev, Zhores (2003). *Сталин и еврейская проблема: новый анализ 22 Mart 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.* [*Stalin ve Yahudi Sorunu: Yeni Analiz*]. Moskova: Prava Cheloveka. ISBN 978-5-7712-0251-8 s.157
11. ↑  Sebag-Montefiore, Simon (2005). *Stalin: The Court of the Red Tsar*. New York: Vintage Books. ISBN 978-1-4000-7678-9 s. 579.
12. ↑  Zhukov, Yuri (2005). *Сталин: Тайны власти* [*Stalin: Secrets of State Power*]. Moscow: Vagrius. ISBN 978-5-475-00078-6 ss.579-580
13. ↑  "Lidya Timaşuk". 14 Kasım 2003 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2003.
14. ↑  Как был создан миф о Л.Ф. Тимашук? 30 Temmuz 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (L.F. Timasuk hakkındaki efsane nasıl yaratıldı?); from: Бобров, О. Е. "Медицина (нравы, судьбы, бесправие)", Донецк : Регина, 2004, ss. 93–102
15. ↑  Medvedev, Zhores (2003). *Сталин и еврейская проблема: новый анализ 22 Mart 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.* [*Stalin ve Yahudi Sorunu: Yeni Analiz*]. Moskova: Prava Cheloveka. ISBN 978-5-7712-0251-8 ss.168-170
16. ↑  Sebag-Montefiore, Simon (2005). *Stalin: The Court of the Red Tsar*. New York: Vintage Books. ISBN 978-1-4000-7678-9 s.630
17. ↑  Zhukov, Yuri (2005). *Сталин: Тайны власти* [*Stalin: Secrets of State Power*]. Moscow: Vagrius. ISBN 978-5-475-00078-6 ss.580-581
18. ↑  Sebag-Montefiore, Simon (2005). *Stalin: The Court of the Red Tsar*. New York: Vintage Books. ISBN 978-1-4000-7678-9 s.636
19. 1 2  Medvedev, Zhores (2003). *Сталин и еврейская проблема: новый анализ 22 Mart 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.* [*Stalin ve Yahudi Sorunu: Yeni Analiz*]. Moskova: Prava Cheloveka. ISBN 978-5-7712-0251-8 s.181
20. ↑  Sebag-Montefiore, Simon (2005). *Stalin: The Court of the Red Tsar*. New York: Vintage Books. ISBN 978-1-4000-7678-9 s.620
21. ↑  Reported by *Izvestia*, 1989, s.155; also *Istochnik*, 1997, s.140–141.
22. ↑  Brent, Jonathan; Vladimir P. Naumov (2003). *Stalin's Last Crime: The Plot Against the Jewish Doctors, 1948–1953*. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-06-019524-3 s. 288.
23. ↑  Gorlizki, Yoram and Oleg Khlevniuk, *Cold Peace: Stalin and the Soviet Ruling Circle 1945–1953*, Sourcebooks, Inc. 2005 ISBN:978-0-19-530420-6, s.158.
24. ↑  Zuehlke, Jeffrey, *Joseph Stalin*, Twenty-First Century Books, 2005, ISBN:978-0-8225-3421-1, ss. 99–101.
25. ↑  Zhukov, Yuri (2005). *Сталин: Тайны власти* [*Stalin: Secrets of State Power*]. Moscow: Vagrius. ISBN 978-5-475-00078-6 ss. 591–592.
26. ↑  Medvedev, Zhores (2003). *Сталин и еврейская проблема: новый анализ 22 Mart 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.* [*Stalin ve Yahudi Sorunu: Yeni Analiz*]. Moskova: Prava Cheloveka. ISBN 978-5-7712-0251-8. ss 180- 199.
27. ↑  ""Soviet Union": The Doctors' plot 1953 – Stalin's last purge plan". *Encyclopaedia Judaica*. 1971. 24 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2020.
28. ↑  "Vicious Spies and Killers under the Mask of Academic Physicians". *Pravda*. 13 Ocak 1953. ss. one. 30 Eylül 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2020.
29. 1 2  Medvedev, Zhores (2003). *Сталин и еврейская проблема: новый анализ 22 Mart 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.* [*Stalin ve Yahudi Sorunu: Yeni Analiz*]. Moskova: Prava Cheloveka. ISBN 978-5-7712-0251-8. s.186
30. ↑  Zhukov, Yuri (2005). *Сталин: Тайны власти* [*Stalin: Secrets of State Power*]. Moscow: Vagrius. ISBN 978-5-475-00078-6, s. 592.
31. ↑  Medvedev, Zhores (2003). *Сталин и еврейская проблема: новый анализ 22 Mart 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.* [*Stalin ve Yahudi Sorunu: Yeni Analiz*]. Moskova: Prava Cheloveka. ISBN 978-5-7712-0251-8 ss. 204–209.
32. ↑  Brent, Jonathan; Vladimir P. Naumov (2003). *Stalin's Last Crime: The Plot Against the Jewish Doctors, 1948–1953*. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-06-019524-3 s. 324–325.
33. ↑  Sebag-Montefiore, Simon (2005). *Stalin: The Court of the Red Tsar*. New York: Vintage Books. ISBN 978-1-4000-7678-9 s. 644.
34. ↑  Mesyatev, Nikolai (June 1, 2010). "Беседа с легендарным "комсомольцем" Н.Н.Месяцевым накануне его 90-лети 1 Mayıs 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi." [90. Doğum Günü Arifesinde Efsanevi "Komsomol" Resmi N. N. Mesyatsev ile Söyleşi]. *Sovetskaya Rossiya* (Interview). Interviewed by Valentin Chikin. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2018.
35. 1 2 3 4  Kruschev, Nikita, *SPECIAL REPORT TO THE 20TH CONGRESS OF THE COMMUNIST PARTY OF THE SOVIET UNION*, Closed session, February 24–25, 1956.
36. ↑  Pinkus, Benjamin, *The Soviet Government and the Jews 1948–1967: A Documented Study*, Cambridge University Press, 1984, 978-0-521-24713-9, pp. 107–8.
37. ↑  Brackman, Roman (2001). *The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life*. Frank Cass Publishers. ISBN 978-0-7146-5050-0 s.390
38. ↑  Encyclopedia Britannica, *The Doctors' Plot* 3 Nisan 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 2008.
39. ↑  Medvedev, pp. 238–239
40. ↑  Samson Madiyevsky,"1953 год: ПредстоЯла ли советским евреЯм депортациЯ?" 28 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
41. ↑  A Mark Clarfield (2002). "The Soviet "Doctors' Plot"—50 years on". *British Medical Journal*. **325** (7378). ss. 1487-1489.
42. ↑  Brent, Jonathan; Vladimir P. Naumov (2003). *Stalin's Last Crime: The Plot Against the Jewish Doctors, 1948–1953*. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-06-019524-3 s. 295.
43. 1 2 3 4  Brackman, Roman (2001). *The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life*. Frank Cass Publishers. ISBN 978-0-7146-5050-0 s.388
44. ↑  Brent, Jonathan; Vladimir P. Naumov (2003). *Stalin's Last Crime: The Plot Against the Jewish Doctors, 1948–1953*. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-06-019524-3 ss. 47–48, 295.
45. 1 2 3  Eisenstadt, Yaakov, *Stalin's Planned Genocide*, 22 Adar 5762, March 6, 2002.
46. ↑  Brent, Jonathan; Vladimir P. Naumov (2003). *Stalin's Last Crime: The Plot Against the Jewish Doctors, 1948–1953*. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-06-019524-3 ss. 298–300.
47. ↑  Solzhenitzin, Alexander, *The Gulag Archipelago*, 1973.
48. 1 2  Y. Y. Etinger, "This is impossible to forget: Memoirs" (Russian) 1 Mayıs 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. – Этингер Я. Я. Это невозожно забыть : Воспоминания / ред. О. А. Зимарин. – М. : Весь мир, 2001. – 272 с, pp. 104–106.
49. ↑  Александр Яковлев, *По мощам и елей* (Russian), 978-5-88268-015-1, 1995, link 9 Nisan 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
50. ↑  "ПИСЬМО И.Г.ЭРЕНБУРГА К И.В.СТАЛИНУ [KOI-8]". *vestnik.com*. 14 Mart 2000. 1 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2018.
51. ↑  "Radio Liberty – Programs – Round Table". Archive.svoboda.org. 28 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2018.
52. ↑  Madievski, Samson (2000). "1953: la déportation des juifs soviétiques était-elle programmée". **41** (4). ss. 561-568. 1 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2020.
53. ↑  *Project MUSE – Stalin's Last Crime? Recent Scholarship on Postwar Soviet Antisemitism and the Doctor's Plot*. **6**. Johns Hopkins University. 2005. ss. 187-204. 12 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2020.

| * g
* t
* d
Antisemitizm |
| --- |
| Temel konular | 
* Kinaye
* Ekonomik
* Coğrafya
* Tarih
* Dini antisemitizm
* Yahudilere yönelik zulüm
* Nasyonal sosyalizm
	+ Adolf Hitler
	+ Amerika
	+ Propaganda
* Yeni antisemitizm
	+ 3D
	+ Çalışma Tanımı
* Irksal antisemitizm
* Köksüz kozmopolitan
* İkincil antisemitizm
* Yahudilere yönelik stereotipler
* Zaman çizelgesi
	+ 19. yy
	+ 20.
	+ 21.

 |
| Antisemitizm ve | 
* Hristiyanlık
	+ Yeni Ahit
* İslam
* Orta Çağ
* İslam Milleti
* Olimpiyat Oyunları
* Sovyet matematiği
* Üniversiteler

 |
| İlgili konular | 
* Antisiyonizm
* Hristiyan Kimliği
* Kültürel Marksizm
* Çifte soykırım teorisi
* Uluslararası Yahudi komplosu
* *Uluslararası Yahudi*
* Yahudi Bolşevizmi
	+ Żydokomuna
* Hazar teorisi
* Ku Klux Klan
* *Kavgam*
	+ Arapçası
	+ İngilizcesi
* Kara Ölüm sırasında Yahudilere yapılan zulüm
* *Yahudiler ve Yalanları Üzerine*
* Filosemitizm
* *Siyon Liderlerinin Protokolleri*
	+ Çağdaş baskıları
* *Siyahlar ve Yahudiler Arasındaki Gizli İlişki*
* Kendinden nefret eden Yahudi
* Zenofobi
* Beyaz soykırımı komplo teorisi
* Siyonist antisemitizm

 |
| Dini antisemitizm | 
* Anti-Yahudilik
* Yahudi tanrı öldürmesi
* Katolik Engizisyonu
	+ Portekiz Engizisyonu
	+ Roma Engizisyonu
	+ İspanyol Engizisyonu
* Rhineland Katliamları
* Martin Luther
* Kan laneti
* Kan iftirası
* Ev sahibine saygısızlık
* *Judensau*
* Pogrom

 |
| Antisemitik yasalar, politikalarve hükûmet eylemleri | 
* Getto bankları
* Hep-Hep Ayaklanması
* Rus İmparatorluğu'nda pogromlar
* Mayıs Yasaları
* 1968 Polonya siyasi krizi
* Siyonizm Karşıtı Yahudi Birliği
* Leo Frank davası (ABD)
* Dreyfus Olayı (Fransa)
* Beilis davası (Rus İmparatorluğu)
* Farhud (Irak)
	+ Antisiyonist Birlik (Irak)
* Genel Emir No. 11 (ABD, 1862)
* Nazi Almanyası'nın ırk politikası
	+ Nihai Çözüm
	+ Holokost
* Antikozmopolit kampanya
* Öldürülen Şairler Gecesi
* Slansky davası
* Doktorlar Komplosu
* Holokost inkârı
* Sarı rozet
* SİH komplo teorisi

 |
| Antisemitik internet siteleri | 
* Bible Believers
* *The Daily Stormer*
* Tarihsel İnceleme Enstitüsü
* Jew Watch
* Metapedia
* Podblanc
* Radio Islam
* Redwatch
* *The Right Stuff* (blog)
* Stormfront

 |
| Zulüm | 
* Rhineland Katliamları
* Kara Ölüm zulümleri
* Boykotlar
* Sürgünler
* Yahudi mahallesi
	+ Avrupa'daki gettolar
	+ Mellah
* Holokost
* Yahudi şapkası
* Yahudi kotası
* *Judensau*
* Yahudilikte şehitlik
* Nürnberg Yasaları
* Yerleşimin Soluk Yüzü
* Pogromlar
* Refusenikler
* Ayrımcılık
* İspanyol Engizisyonu
	+ Sürgün
* Sarı rozet

 |
| Antisemitizme karşıçalışan kuruluşlar | 
* İftira ve İnkârla Mücadele Birliği (ADL)
* Bay Area Holokost Sözlü Tarih Projesi (BAHOHP)
* Toplum Güvenliği Vakfı
* Orta Doğu Medya Araştırma Enstitüsü (MEMRI)
* Simon Wiesenthal Center (SWC)
* Güney Yoksullukla Mücadele Merkezi (SPLC)
* Stephen Roth Enstitüsü
* Yad Vaşem

 |
| Bölgelere göre | 
* Arap dünyası
	+ Suudi Arabistan
* Arjantin
* Kanada
* Çin
* Şili
* Kosta Rika
* Avrupa
	+ Avusturya
	+ Belçika
	+ Fransa
		- 21. yüzyıl
	+ Almanya
	+ Yunanistan
	+ Macaristan
	+ İtalya
	+ Norveç
	+ Romanya
	+ Rusya
		- İmparatorluk
		- SSCB
	+ İspanya
	+ İsveç
	+ Ukrayna
	+ Birleşik Krallık
		- Muhafazakâr Parti
		- İşçi Partisi
* Japonya
* Filistin Toprakları
* Pakistan
* Güney Afrika
* Türkiye
* Amerika Birleşik Devletleri
	+ Tarih
	+ 21. yüzyıl
* Venezuela

 |