recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ak-kalpak**, Kırgız erkeklerinin geleneksel olarak giydiği beyaz keçe şapkadır.

Tanım
-----

Ak-kalpak, birbirine dikilmiş dört parça beyaz yün keçeden oluşan uzunca bir kavun şekilli şapkadır. Küçük bir kenar oluşturmak için yuvarlanarak takılır. Ak-kalpaklar genellikle siyah işleme ve uyumlu bir yaka ile süslenir; sade beyaz versiyonu ise bazı törenlere ayrılmıştır. 80'den fazla çeşidi vardır.

Kültürel ve politik yönleri
---------------------------

Kavruk denilen bu başlığın, Kırgızistan'ın karlı zirvelerini çağrıştırdığı söylenir. Sembolik anlamları da olan soyut desenlerle işlenmiş nakışlarla süslüdür. Dört tarafı dört elementi (su, toprak, hava, ateş) temsil eder. Uçları yeniden hayata dönüşü, üzerindeki püsküller ataları, işlenmiş motifler ise soy ağacını sembolize eder.

Başlık 2011'den beri fiili bir ulusal sembol olarak kabul ediliyor. Ülke çapında, atölyeler üretim geleneklerini sürdürüyor ve 2013'ten beri sergiler düzenleniyor.

Diğer eski geleneksel kıyafetlerin aksine, ak-kalpak her yaştan erkek tarafından hem başkent Bişkek'te hem de dağlarda halen düzenli olarak takılıyor. 2017'den beri Kırgızistan, 5 Mart'ı "ulusal Ak-Kalpak Günü" olarak kutluyor.

Aralık 2017'de Bişkek'te düzenlenen bir köpek gösterisinde bir köpeğin geçit töreninde ak-kalpak takması ulusal bir skandala neden oldu. Komünizmin 1991'de çöküşünden bu yana etnik gerginliklerin yaşandığı ülkede milli kimlik ve gelenek konularındaki hassasiyet özellikle önemli olduğundan, iktidardaki Sosyal Demokrat Parti de dahil olmak üzere bazı seçilmiş yetkililer, vatanlarına bir hakaret olarak gördükleri şeyi kınadılar.

2018 başlarında tepki olarak hazırlanan teklifler, Cumhurbaşkanı, bakanlar ve diğer bazı yetkililerin resmi törenler ve uluslararası toplantılarda ak-kalpak takmasını zorunlu hale getirmeyi ve "ak-kalpağa saygısızlık" durumlarında para cezası uygulamayı, ithalatını yasaklamayı ve ona resmi olarak "kültür sembolü" statüsü vermeyi içeriyordu. Devlet Başkanı Sooronbay Ceenbekov, seçim kampanyası sırasında geleneksel şapkayı defalarca kez taktı.

"Ak-kalpak yapımı, geleneksel bilgi ve beceriler ve kullanımına ilişkin bilgi birikimi" 2019 yılı Aralık ayında UNESCO Somut Olmayan Kültür Mirası Temsili Listesine eklendi.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7  "Ak-kalpak craftsmanship, traditional knowledge and skills in making and wearing Kyrgyz men's headwear". UNESCO. 28 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi.
2. 1 2  Ousselin, Edward (2018). "Le philosophe et le président: Ricoeur et Macron par François Dosse". *The French Review*. **92** (1): 274-275. doi:10.1353/tfr.2018.0134. ISSN 2329-7131.
3. 1 2 3  "Government fails to ban UK fur imports". *Veterinary Record*. **182** (24): 676-676. Haziran 2018. doi:10.1136/vr.k2616. ISSN 0042-4900.
4. ↑  Fallowfield, LJ; Matthews, L; Jenkins, VA; May, SF; Francis, A; Rae, D; Wallis, M (15 Şubat 2018). "Abstract OT3-08-01: Interview data from women contemplating LORIS trial entry during the feasibility study". *Cancer Research*. **78** (4\_Supplement): OT3-08-01-OT3-08-01. doi:10.1158/1538-7445.sabcs17-ot3-08-01. ISSN 0008-5472.
**Elektroterapi**, elektrik akımlarının insan vücuduna uygulanması ile çeşitli hastalıkların tedavisine katkıda bulunmayı amaçlayan tedavi yöntemidir.

Tarihsel süreç
--------------

Harici elektrik akımının insan iskelet kas sistemi üzerine etkisini ile ilgili ilk ciddi çalışmalar Luigi Galvani tarafından yapılmıştır.

Galvanik yöntem kimyasal yolla elde edilen doğru akım, ile insan kas ve sinir dokusunun uyarılabileceği ve tedavi amacıyla kullanılabileceğini göstermiştir.

Galvani'den sonra alternatif akım uygulamaları elektroterapi tarihinde önemli bir dönüm noktasını oluşturur. Duchene alternatif akımın klinik kullanımın öncüllerindendir.

Rektifikasyon ve modülasyon tekniklerinin kullanımı, sayısal sinyal işleme teknolojinin gelişmesi ile modern elektroterapinin ortaya çıkmıştır.

TENS, IFC, VMS modern terapötik akımlar arasındadır.

Türler
------

1. Galvanik Akım
2. Faradik Akım
3. IFC
4. TENS
5. VMS

Dış bağlantılar
---------------

* **Tedavi Sinyalleri Teorisine Giriş (Elektroterapi'de temel kavramlar)**
* **Elektroterapi Atlası 1**

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb11977871q (data)
* LCCN: sh85042465
* NDL: 00561354
* NKC: ph440094
* NLI: 987007540857405171

 |
Başlığın diğer anlamları için Güney Afrika (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Başlığın diğer anlamları için Transvaal (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

**Transvaal Cumhuriyeti** veya **Güney Afrika Cumhuriyeti**, Afrika kıtasında kurulan ve varlığını 1857 ile 1902 yılları arasında sürdüren devlet.

Hollandalı sömürgeci halk topluluğu Boerlerin o dönemde oluşturduğu ülkelerden biri olan Transvaal, 1848 yılında iki Boer ülkesini de bünyesine katarak, bölgesini genişletmiştir. 1857 yılında anayasa oluşturularak kurulan cumhuriyet, 1877 yılına kadar tam bağımsız bir ülke olarak bölgedeki hakimiyetini sürdürmüştür. 1877 ile 1881 yılları arasında bağımsızlığını kaybetmese de İngilizlerin Boerlerin kendilerine kurtarıcı gözüyle bakabilecekleri gerekçesiyle bölgeyi ilhak etmesi nedeniyle Büyük Britanya himayesinde varlığını sürdüren ülke, bu dönemde yerli halkın saldırılarının yarattığı ekonomik sıkıntılar ve tek başına mücadele edememe durumu bu ilhakın gerçekleşmesine müdahalede bulunulmamıştır.
İngiliz himayesine karşı yıllar içerisinde gelişen hoşnutsuzluk, I. Boer Savaşı adı verilen savaşın yaşanmasına neden olmuş, ülkeye 1881 yılında Büyük Britanya gözetiminde de olsa yeniden kendini yönetme imkânı verilmiş, 1884 yılında ise tam bağımsızlık tekrar ilan edilmiştir.
1885 yılında bölgede altın bulunması, ülke üzerinde olumsuz bir durum oluşturmuş, değerli madeni bulmak için Boer olmayan birçok Avrupalı (Boerler tarafından uitlander=yabancı olarak adlandırılmışlardır) bölgeye gelerek durumdan yararlanmak istemiştir. Yaşanan göç neticesinde ülkeyi de ele geçirme çabası içerisine giren *Uitlanderler* ülke yönetimine karşı darbe girişiminde bulunmuş, başarısızlıkla sonuçlanan darbe girişimi sonrası, ülkelerinin yeniden İngiliz himayesine girmesinden çekinen Boer ülkeleri komşu İngiliz kolonilerine saldırarak II. Boer Savaşı 'nı başlatmıştır. 
Savaşın sonucunda birlikleri dağılan Transvaal Cumhuriyeti ortadan kaldırılarak bölge Birleşik Krallık'na bağlanmış, 1910 yılında ise kurulan Güney Afrika Birliği devletinin bir ili olarak bu devlete dahil edilmiştir.

Kaynakça
--------

* Justus Scheibert: Der Freiheitskampf der Buren und die Geschichte ihres Landes. A. Schröder, Berlin 1903 (Almanca)
* William Edward Garrett Fisher: The Transvaal and the Boers. A Short History of the South African Republic, with a Chapter On the Orange Free State. Chapman, London 1900 (İngilizce)

Ayrıca bakınız
--------------

* Boer Savaşı

| * g
* t
* d
Boer Cumhuriyetleri |
| --- |
| Boerlerin simgesi (Prinsenvlag) | Goshen Cumhuriyeti |
Graaff-Reinet Cumhuriyeti |
Klein Vrystaat |
Lydenburg Cumhuriyeti |
Natalia Cumhuriyeti |
Nieuve Cumhuriyeti |
Özgür Orange Devleti |
Potchefstroom Cumhuriyeti |
Stellaland |
Stellaland Birleşik Devletleri |
Svellendam Cumhuriyeti |
Transvaal Cumhuriyeti |
Utrecht Cumhuriyeti |
Winburg Cumhuriyeti |
Winburg-Potchefstroom Cumhuriyeti |  |


|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb153091929 (data)
* CiNii: DA12866341
* GND: 1085979075
* LCCN: n80061131
* NLI: 987007548184905171
* RERO: 02-A014234343
* SUDOC: 032090382
* VIAF: 199504624
* WorldCat: lccn-n80061131

 |
**Bedre** (Osmanlıca: بدره ; Gürcüce: პეტრე; *okunuşu*: "p'et're"), Osmanlı idaresi tarafından 1595 tarihli mufassal defterde Gürcistan Vilayeti olarak kaydedilmiş olan Çıldır Eyaleti'nin bir livasıdır. Bedre livası ya da Liva-i Bedre olarak da bilinen Bedre, Gürcülerden ele geçirildiği için Gürcistan Vilayeti olarak kaydedilmiş olan eyaletin sekiz livasından biriydi ve bugünkü Borcomi vadisini kapsıyordu.

Bedre livasında boşalmış köylerden biri olan Likani'deki Meryem Ana Manastırı'nın ana kilisesinin kalıntıları

Tarihçe
-------

Bedre adı Gürcüce Petre'den gelir. Osmanlılar ele geçirdiğinde Borcomi vadisi Petre adını taşıyordu. Eski Likani köyünün karşı tarafında, Kura Nehri'nin sağ kıyısında bulunan Orta Çağ'dan kalma kale de bölgenin adından dolayı Petre Kalesi (პეტრეს ციხე: "petres tsihe") adını taşımaktadır.

Osmanlı Devleti, Petre bölgesini 1578'de Gürcü atabeglerin yönettiği Samtshe-Saatabago'dan ele geçirdi. Bu bölge bu devletin doğu sınırını oluşturuyordu. Bundan dolayı Bedre livası da Çıldır Eyaleti'nin doğu toprakları konumuna sahip oldu. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti adını taşıyan bu eyalet sekiz livadan (sancak) oluşuyordu. Bedre livası dışındaki livalar, Ahasihe (اخسخه ; Gürcüce: Ahaltsihe), Hertvis (خرتوس ; Gürcüce: Hertvisi), Ahalkalak (اخلكلك ; Gürcüce: Ahalkalaki), Çıldır (چلدر ; Gürcüce: Çrdili), Poshov (پوسخو ; Gürcüce: Potshovi), Penek (پنك ; Gürcüce: Panaki) ve Ardahan-i Büzürg (اردهان بزرك ; Gürcüce: Didi Artaani) adlarını taşıyordu.

Bedre livası, Bedre ve Kaşvet nahiyelerinden oluşuyordu. Bedre nahiyesi 38, Kaşvet nahiyesi ise 11 köyü kapsıyordu. 1595 tarihli mufassal deftere göre, Bedre livasının toplam 49 köyünden 41'i boşalmış olarak kaydedilmiştir. Ağırlıklı olarak Ortodoks Gürcü nüfusunu barındıran köylerin ahalisinin bölgenin Müslüman bir devletin eline geçmesinden dolayı göç ettiği tahmin edilebilir. Kalan sekiz köyde ise toplam 37 hane yaşıyordu. Sekiz köyün sadece neredeyse bir köyün nüfusunu oluşturacak kadar az sayıda bir nüfusu barındırması, bu köylerin de büyük ölçüde boşaldığını göstermektedir.

Kaynakça
--------

1. ↑  *Kartlis Tshovreba Yer Adları ve Arkeoloji Sözlüğü* (Gürcüce), Tiflis, 2013, s. 407 21 Ocak 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-15-896-4.
2. ↑  "*Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan*  (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt". 27 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2021.
3. ↑  "*Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan*  (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt; III. cilt, s. 469-495". 27 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2021.
**Kambiyo**, para ya da para yerine geçen belgelerin değiştirilmesi işlemidir. Para alım ve satımı ile ilgili işlemleri kapsar. Kambiyo senedi ise, kıymetli evrakın tüm özelliklerini taşıyan ve kıymetli evrak için yukarıda yapılan açıklamaların tümünü içeren ve uygulamada en yaygın olarak kullanılan kıymetli evrak çeşididir. Kanunen emre yazılı olarak düzenlenen, içerdikleri hak bakımından mutlaka bir para alacağını konu edinen, ekonomik alanda çok işlem ve etki gören önemlerine binaen Türk Ticaret Kanunu’nda özel olarak düzenlenmiştir. 
Bunun yanında Kambiyo İktisat literatüründe "döviz", "efektif" anlamlarında da kullanılmaktadır.

Tarihçe
-------

Ülkeler arasındaki ticari ilişkilerin gelişmesi için, kambiyo hukukunun birleştirilmesi gerekmiştir. Bu amaçla, 7 Haziran 1930'da İsviçre Cenevre'de üç sözleşme kabul edilmiş, bu sözleşmeler 1 Ocak 1934'te yürürlüğe girmiştir. Türkiye de 1957 yılında, Ticaret Kanunu sayesinde bu sözleşmelere taraf olmuştur. Türk Ticaret Kanunu'nda "kambiyo senetleri" terimi altında poliçe, emre muharrer senet ya da bono ve çek örnek olarak verilmektedir. Türkçe jargonda "ticari senet" olarak da geçebilmektedir.

Kambiyo senedi çeşitleri
------------------------

Türk Ticaret Kanunu aşağıdaki senetleri kambiyo senedi olarak düzenlemiştir:

* Poliçe
* Bono (Kanunda bazen emre muharrer senet olarak da geçer.)
* Çek

### Çek

TTK. m. 730, çekle ilgili olarak poliçeye atıfta bulunmuş olup, diğer özel durumlar için ise özel hükümler içermektedir. Çekle ilgili çek kanunu da mevcuttur.

Kambiyo senetlerinin nitelikleri
--------------------------------

* Senetlerde mahfuz olan hak, senet ile beraber doğar, senetten önce yoktur.
* Kanunen emre yazılı senetlerdir. Kamu güvenliğini haiz senetlerdir.
* Şekil şartlarına tâbidirler.
* Devir, ödeme, üzerlerine imza atanların hak ve yükümlülükleri, hak sahiplerinin haklarını kullanmak için yerine getirmeleri gereken şartlar, söz konusu senetlere bağlı alacakların takibi, zaman aşımı bakımından özel kurallara tâbidirler.
* Kanuni veya kazai atıfet mehilleri geçerli değildir.
**Bice Kalesi** (Gürcüce: ბიჯეს ციხე), **Bica Kalesi** olarak da bilinir, tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı ve eski adı Bice olan Tütünlü köyünde Orta Çağ'dan kalma bir kaledir.

Tarihçe
-------

Bice köyünün yer aldığı Klarceti, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu bölge ile Bice Kalesi'nin bulunduğu köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Bice adının Gürcü dilinde "ana kapı / büyük kapı" anlamındaki "Bçe" (ბჭე) kelimesinden değişime uğradığı tahmin edilebilir. Hem bu yer adı hem de geleneksel Gürcü şarabının yapıldığı kvevri kalıntısı, Bice Kalesi'nin Osmanlı döneminden önce yapıldığını göstermektedir. Osmanlılar ele geçirdiğinde Bice bir Hristiyan köyü idi ve 1574 tarihinde köyde 41 hane bulunuyordu.

Mimari
------

Bice Kalesi, Dakogil olarak bilinen mahallenin 300 metre kuzeydoğusunda, kayalık bir tepede, o bölgedeki kaba taşlarla harç kullanılarak inşa edilmiştir. Bugün yıkık durumda olan kale, orta büyüklükte (60 x 15 m) bir yapıdır. Kaleden günümüze kalan duvarın uzunluğu 25 metre, yüksekliği 4 metreyi bulur. Duvarların dışında kaleden geriye su sarnıcı kalmış, başka yapılar iyice yıkıldığı için işlevlerini belirlemek mümkün olmamıştır. Kalede ayrıca toprağa gömülü halde, kvevri denilen ve geleneksel Gürcü şarabının yapımında kullanılan oldukça büyük iki şarap küpü zarar görmüş halde günümüze ulaşmıştır. Deniz seviyesinden 1.470 metre yükseklikte yer alan Bice Kalesi’ni köylüler "Kale Ardı" olarak adlandırmaktadır.

Kaynakça
--------

1. 1 2  *2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları* (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2016, s. 166. 6 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9123-9-9
2. ↑  "ბჭე" - *A Comprehensive Georgian-English Dictionary*, Londra, 2006, 2 cilt ISBN 0-9535878-3-5
3. ↑  *Klarceti* (კლარცეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, 34 9 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-0-8969-5
4. ↑  *Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar* (ტაო-კლარჯეთი ისტორიისა და კულტურის ძეგლები), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 291, ISBN 9789941478178.
**Boga** (Gürcüce: ბოგა; *okunuşu*: "boga"), Gürcistan’ın Ahaltsihe Belediyesi sınırları içinde bir köydür. Tsanistskali Deresi’nin sağ kıyısında, deniz seviyesinden 1.300 metre yükseklikte yer alır.

Boga, Sviri ve Tatanisi köyleriyle birlikte Sviri *temi*ni oluşturmaktadır.

Tarihçe
-------

Köyün Gürcüce adı Boga (ბოგა), "küçük köprü" anlamına gelir.

Erken ve geç Orta Çağ'da Gürcü Krallığı ve Gürcü atabeglerin yönettiği Samtshe-Saatabago sınırları içinde kaldı. 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlıların eline geçti. 1595 tarihli mufassal defterde Osmanlı idaresinin de Boga (بوكە) olarak kaydettiği köyün nüfusu 7 haneden oluşuyordu. Çıldır Eyaleti içinde Ahısha livasına bağlı Güney (Mzvare) nahiyesinin bir köyüydü. Bu tahrir defterinde Şoşia, İvane, Giorgi, Manase gibi vergiden yükümlü Gürcü erkek adları kaydedilmiştir. Her hanenin ispenç vergisi vermesi Boga’nın bir Hristiyan köyü olduğunu göstermektedir.

Uzun süre Osmanlı egemenliğinde kalan köy, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Çarlık Rusyası’nın eline geçti ve bu imparatorluğun sınırları içinde bulunan Gürcistan’ın yeniden parçası haline geldi. Gürcü tarihçi Aleksandre Proneli, 20. yüzyılın başlarında Boga'nın Müslüman Gürcü köyü olduğunu, köylülerin Gürcü dilini koruduğunu yazmıştır.

Köyün yakınlarında 7-8. yüzyıldan kalma bir kilisenin yıkıntıları bulunmaktadır.

Nüfus
-----

2014 yılı verilerine göre köyde 169 kişi yaşıyordu. Nüfusun neredeyse tamamı Ermenilerden oluşuyordu.

| Sayım tarihi | Nüfus | Erkek | Kadın |
| --- | --- | --- | --- |
| 2002 | 229 | 115 | 114 |
| 2014 | 169 | 90 | 79 |

Kaynakça
--------

1. ↑  *Samshe-Cavaheti* (Gürcüce), Yazarlar (Dali Nikolaişvili, Davit Sartania, Avtandil Ucmacuridze, Lamzira Lağidze, Vaja Trapaidze, Tinatin Nanobaşvili), Tiflis, 2016, s. 208 26 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-0-8626-7
2. ↑  "*Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan* (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; I. cilt (1947), s. 24, II. cilt (1941), s. 27". 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ocak 2021.
3. ↑  "Aleksandre Proneli, *Görkemli Mesheti* (Gürcüce), Gori, 1914, s. 47" (PDF). 25 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 25 Mayıs 2021.
4. 1 2  *Samshe-Cavaheti* (Gürcüce), Yazarlar (Dali Nikolaişvili, Davit Sartania, Avtandil Ucmacuridze, Lamzira Lağidze, Vaja Trapaidze, Tinatin Nanobaşvili), Tiflis, 2016, s. 55 26 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-0-8626-7
**Darkveti Yorgi Kilisesi** (Gürcüce: დარკვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია) Batı Gürcistan'ın İmereti bölgesindeki bir 10-11. yüzyıl Gürcü Ortodoks kilisesidir. Birbiriyle uyumlu cepheleri ve dış cephelerinde oyulmuş duvar süslemeleri olan kilise, çevredalızlı, tek nefli bir bazilikadır. Kilise, Gürcistan'ın Ulusal Öneme Sahip Taşınmaz Kültür Anıtları listesine eklenmiştir.

Darkveti kilisesi, Kvirila Nehri'nin bir kolu olan Cruçula'nın sağ kıyısında, İmereti bölgesindeki Çiatura Belediyesine bağlı Darkveti köyünde konumlanmıştır. Mğvimevi Manastırı'nın yukarısında bir dağda konumlanmış olan köy, tarih öncesi mağaralarıyla da bilinmektedir.

Yorgi'ye adanmış olan Darkveti Kilisesi, tek koridorlu bir bazilikadır. Kilisede, güney ve batı yönünde uzanan, sonradan eklenmiş bir çevredalız bulunmaktadır. Kilisenin girişleri de batı ve güneydedir. İç kısım, tonozun iç kemerlerini destekleyen iki çift pilaster ile bölünmüştür. Kilisenin içi badanalıdır ve hiçbir resim izi yoktur. Kilisenin içi, her biri farklı cephede olan dört pencere ile aydınlanmaktadır. Cepheler, özellikle pencere ve kapı çerçevelerinde süslemelere sahiptir. Bu süslemeler, Darkveti'nin yaklaşık 15 km doğusundaki Savane Yorgi Kilisesinde kullanılan süslemelere benzemektedir. Güney duvarında tavus kuşu kabartması olan bir levha bulunmaktadır. Kilisenin batı cephesinde, oyulmuş başkemerli, yarı dairesel bir pencere vardır. Pencerede Orta Çağ'dan kalma bir dizi Gürcüce yazıt vardır. Yazıttaki karakterler, paleografik olarak nadir görülen açıları, ve bazen daha nadir olarak görülen kare şeklinde harfleri temsil etmektedir.

Yazıtlar Goliath'ı ve oğullarını anlatmaktadır: Godalbri, Liparit, ve K–E (Konstantine?). Savane'deki yazıttan anlaşıldığı üzere, Goliath'ın Giorgi'nin oğlu olduğu bilinmektedir. Gulzviad'ın oğlu olan Giorgi *eristavt-eristavi* ("düklerin dükü") ve Savane Kilisesinin kurucusuydu. Bu kişilerin hangi soylu aileye ait olduğu bilinmemektedir: Dimitri Bakradze ve Giorgi Tsereteli onların Kahaberidze hanedanından olduğunu iddia ederken, Ekvtime Takaişvili, onların Kahaberidze'lerden önceki Argveti düklerinin soyundan geldiğini iddia etmektedir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "List of Immovable Cultural Monuments" (PDF) (Gürcüce). National Agency for Cultural Heritage Preservation of Georgia. 12 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 25 Temmuz 2019.
2. 1 2 3  Taqaishvili, Ekvtime (1936). "Four Basilican Churches of the Qvirila valley". *Georgica* (İngilizce). **1** (2-3). ss. 164-168.
3. ↑  Sagona, Antonio (2017). *The Archaeology of the Caucasus: From Earliest Settlements to the Iron Age*. Cambridge University Press. s. 67. ISBN 9781139061254.
**Jacques Le Goff** (1 Ocak 1924, Toulon - 1 Nisan 2014, Paris) Fransız tarihçi. Özellikle 12. ve 13. yüzyıl Orta Çağ tarihi konusunda uzmanlaşmıştır. Pierre Nora ile birlikte 1970'li yıllarda *Yeni tarih* (Nouvelle histoire) akımının önemli isimleri arasında gösterilir.

Uluslararası entelektüel çevrede Orta Çağ tarihinin önemli isimlerinden Le Goff, hocası Marc Bloch tarafından kurulan Annales Okulu üyelerindendir. 1972 yılında Fernand Braudel'in ardından, *Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales*’in başına geçti. Bu görevi 1977 yılında François Furet'in devralması ile birlikte Le Goff kendini, orta çağ döneminde *Batı Avrupa tarihsel antropoloji çalışmaları*na adadı. Orta Çağ döneminde gerçekleştirilen başarılara ve değişime dikkatleri çekerek "Orta Çağ" ismine ve kronolojisine karşı itirazlarda bulunmuştur. Bunu yaparken özellikle 12. yüzyıl Rönesans hareketini örnek göstermiştir.

Le Goff, tarih biliminde Orta Çağ dönemi konusunda oluşan kamplaşmada bu dönemin önemini küçümseyen veya abartan taraflara karşı eşit mesafede oldu. Orta Çağ'ın kendine has bir medeniyet olduğunu ve onun Greko-Romen antikitesi ile modern dünyadan ayrı değerlendirilmesi gerektiğini savundu.

Son çalışmaları arasında içinde bulunduğu ekolün üzerinde fazla durmadığı biyografi alanında yankı getiren iki eseri bulunur: Bu iki eserinde, Aziz kabul edilen tek Fransa kralı, IX. Louis'in hayatı ve bir İtalyan keşiş olan Assisili Francesco'nin hayatı anlatılır.

2004 yılında, Hollanda Güzel Sanatlar ve Bilimler Krallık Akademisi (Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen) tarafından verilen Dr A. H. Heineken ödülüne tarih alanında layık görüldü.

Eserleri
--------

* *Orta Çağ Batı Uygarlığı*, çeviren Hanife Güven& Uğur Güven, DOKUZ EYLÜL YAYINLARI ISBN 975-698-124-5
* *Gençlere Avrupa Tarihi*,çeviren Alp Tümertekin, YAPI KREDİ YAYINLARI,ISBN 975-363-711-X
* *Orta Çağda Entelektüeller*, AYRINTI YAYINLARI, ISBN 9755390413
* *Çocuklar için Orta çağ*, jean-Louis Schlegel ile, çeviren Orçun Türkay,YAPI KREDİ YAYINLARI,ISBN 978-975-08-1446-4

Kaynakça
--------

1. ↑  Strayer, Joseph Reese (1989). *Dictionary of the Middle Ages*. New York: Charles Scribner's Sons. ISBN 978-0684190730.
2. ↑  Bjork, Robert E. (2010). *The Oxford dictionary of the Middle Ages*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0198662624.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNE: XX4578849
* BNF: cb119116317 (data)
* CiNii: DA0035040X
* GND: 118888234
* ISNI: 0000 0001 2098 7736
* LCCN: n79144946
* LNB: 000011228
* NDL: 00447079
* NKC: jn19990004925
* NLA: 36169589
* NLG: 209715
* NLI: 987007307146705171
* NLK: KAC199616115
* NSK: 000027091
* NTA: 068771568
* RERO: 02-A016435577
* SELIBR: 137012
* SUDOC: 026973065
* Trove: 1223406
* VIAF: 4932369
* WorldCat: lccn-n79144946

 |
Edwin Smith Papirüsü
**Edwin Smith Papirüsü** dünyanın en eski cerrahi dokümanı olup MÖ 16. yüzyıla aittir. Hiyeroglif sistemi ile yazılmıştır.

Tarih
-----

Amerikalı mısırbilimci Edwin Smith el yazmasını Luxor'da Mustafa Aga adında bir takasçıdan almış, daha sonra metnin önemini fark edip çeviri üzerinde çalışmıştır. Ancak ölene kadar (1906) yayınlamamış, daha sonra papirüs kızı tarafından New-York Tarih Topluluğuna bağışlanmıştır. 1930 yılında çevirisi tamamlanmış ve Metropolitan Sanat Müzesi’nde (Manhattan – New York) sergilenmeye başlamıştır.

Yazar
-----

Bilim adamları tarafından bir firavunun veziri olan ve sağlık tanrısı olarak kabul edilen Imhotep tarafından yazıldığı kabul görmektedir.

İçerik
------

Papirüs her birinin fizik muayene, tedavi ve prognozunun açıklandığı 48 travmatik yaralanma vakası içermektedir. Metinde gördüğümüz cerrahi prosedürler genelde akılcı olup yalnızca bir vakada antik mısır inancına dayanan büyüler içermektedir (9 nolu vaka: Frontal kemik travması). Metin kafa travmalarıyla başlayıp boyun, kol ve gövde yaralanmalarının tedavileriyle devam etmektedir. Prosedürler incelendiğinde açık yaraların tedavisinde dikişin, enfeksiyonlarda çoğunlukla bal ve küflü ekmeğin içinde bulunduğu karışımların, kanamaları durdurmak için ise çiğ etin kullanıldığı görülmektedir. Günümüz tedavilerine benzer olarak özellikle boyun ve spinal kord travmalarında hareketsizleştirmeye büyük önem verilmiştir.

Bunların dışında papirüs beyin ve iç organların anatomik yapısıyla ilgili ilk bilinen tanımlamaları yapmış ancak bunların fonksiyonları antik mısır tarihi boyunca hep bir gizem olarak kalmıştır.

Ayrıca bakınız
--------------

* Antik Mısır

Dış bağlantılar
---------------

* Papirüsün yüksek çözünürlüklü görüntüsü.
* The Edwin Smith Surgical Papyrus[*ölü/kırık bağlantı*]
Kalyon
Bir İspanyol kalyonu
16. yüzyılda kullanılan bir Venedik kalyonunun maketi
**Kalyon**, İngilizler tarafından 16. yüzyılda geliştirilen rüzgarla giden, üç direkli, yelkenli, büyük savaş gemisi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Galleon*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

Sözcük Kökeni
-------------

Kalyon kelimesi, "büyük gemi", İspanyolca *galeón*, "kalyon", "silahlı ticaret gemisi" veya Eski Fransızca *galion*, "silahlı yük gemisi" Orta Çağ Yunancası *galea*, "kadırga", Fransızca veya İspanyolca -on ekinden gelmektedir. Bir başka olası köken de Eski Fransızca *galie*, "kadırga" kelimesidir; yine Orta Çağ Yunancası *galea*'dan. *Galea* Bizans donanmasının bir savaş gemisiydi ve adı Yunanca *galeos*, "Squalidae" kelimesiyle ilişkili olabilir. Terim ilk olarak Orta Çağ'da belirli savaş kadırgalarına verilmiştir.

Tarihçe
-------

Kalyonlar İspanya'da geliştirilen ve ilk olarak yelken çağında 16. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar Avrupalılar tarafından silahlı yük taşıyıcıları olarak kullanılan büyük, çok güverteli yelkenli gemilerdi ve 1600'lerin ortalarındaki İngiliz-Hollanda Savaşları'na kadar savaş gemisi olarak kullanılmak üzere tasarlanan başlıca gemilerdi. Kalyonlar genellikle arka direklerinde lateen baş ve kıç arma ile üç veya daha fazla direk taşır, belirgin bir kare şeklinde yükseltilmiş kıç ile karel inşa edilir ve baş ve ana direklerinde kare armalı yelken planları kullanırdı.

Bu tür gemiler 19. yüzyılın başlarına kadar deniz ticaretinin ana dayanağı olmuş ve sık sık yardımcı deniz savaş gemileri olarak kullanılmışlardır. Hatta Keşif Çağı'nın 150 yılının büyük bir bölümünde savaşan filoların ana dayanağı olmuşlardır. İngiliz-Hollanda savaşları amaca yönelik inşa edilmiş savaş gemilerini, hat gemilerini getirmeden önce, yelken çağının geri kalanı boyunca denizde savaşa hakim olmuşlardır.

Osmanlı'da ilk kez II. Bayezid döneminde yapılmış olan kalyona "Göke" deniliyordu (Bizans Yunancasında "Galea") ve 2.000 mevcudu vardı. 16. yüzyıldan itibaren dünya denizlerinde kullanılmıştı. Kalyon, Osmanlı'da bu gemilerin devamı olarak buharlı gemiler çağına kadar kullanılmıştır. Kalyonun mutlaka 3 direği ve mükemmel bir yelken donanımı olurdu. Güvertesi kat kat olup sırasıyla açık güverte, palavra, orta kat, top ambarı, tavlon ve kontra tavlon güverte adlarıyla anılır. En altta sintine bulunur ve bir kalyon en az 60-100 topa sahip olurdu. Kalyonlar bu katlara göre isim alırlardı (Üç ambarlı 120 toplu gibi). Ateş kudretleri bir bordadan yapabildikleri atışla ölçülen kalyonlarda, topların namluları atış esnasında lumbarlardan dışarı uzanır ve lumbarlar su girmemesi için kapaklı olurdu.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4195302-2
* KulturNav: 4b6a194c-0ce0-49c9-8cfd-38d10fb8d7be
* LCCN: sh85052830
* NLI: 987007558078405171

 |
**Abdullah Aşçı** (1921, Burdur - 1994, İstanbul), Türk yazar.

Küçük, sıradan insanları anlatan öyküleri ile tanınır. Burdur'da yaşayan sanatçı, Türk edebiyatında taşrayı anlatan edebiyatçılar arasında yer almıştır.

Yaşamı
------

1921 yılında Burdur'da doğdu. Ortaöğrenimini İstanbul Haydarpaşa Lisesi’nde tamamladı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’ne kaydoldu fakat ikinci dünya savaşı sırasındaki ekonomik nedenler dolayısıyla okulundan ayrılmak zorunda kaldı; Burdur’a dönüp otel işletti.

İlk düzyazı şiirleri İstanbul Haber Gazetesinde 1942 yılında yayımlandı. 1944 yılında Ankara Halkevi'nin bir yarışmasından bir düzyazı şiiriyle ikincilik ödülünü aldı. 1953 yılından itibaren *Varlık* başta olmak üzere çeşitli dergilerde yayımlandı. Hikayelerinde sıradan insanların hayatlarını, hayat mücadelelerini tüm çıplaklığıyla ortaya koymasının yanı sıra hayatı ve toplumu eleştiren, sorgulayan konuları ele aldı. Yazıları Yenilik, Türk Dili, Varlık, İstanbul ve Papirüs gibi çeşitli dergilerde yer aldı.

1955 yılında başladığı Eskişehir Şeker Fabrikası'nda memur olarak çalışmaya başladı. 1956’da Burdur Şeker Fabrikasında muhasebe servisine atandı. 1979 yılında emekli oluncaya kadar Burdur Şeker Fabrikası'nda çalıştı. Hayatının geri kalanını Burdur’da geçirdi.

"*Bitirim üsteğmen adlı hikayesi nedeniyle 1960 yılında yargılandı fakat mahkeme tarafından aklandı.* 15 öyküden oluşan *Bekâr Adam* (1960) ve 7 öyküden oluşan *Dayak Dağıtımı* (1982) adlı iki öykü kitabı yayımladı. 1994’te İstanbul’da öldü. Evli ve 3 çocuk babası idi.

Ödülleri
--------

1944 - Ankara Halkevi Edebiyat Müsabakası İkincilik Ödülü

Eserleri
--------

* Bekar Adam (1960, Büyük Kervan Matbaası)
* Dayak Dağıtımı (1982, Dayanışma Yayınları)

Kaynakça
--------

1. ↑  İleri, Selim. "Türk Öykücülüğünün Genel Çizgileri". 10 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2021.
2. ↑  "Abdullah Aşçı". Seyryedebiyet.net. 10 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2021.
3. ↑  "Abdullah Aşçı". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. 28 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2021.
4. ↑  Çıkla, Selçuk. "1940'lı Yıllarda Düzenlenen Sanat Yarışmaları ve İnönü Sanat Armağanlar" (PDF). İlmî Araştırmalar, Sayı 23, Yıl: 2007. 10 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Haziran 2021.
Ingram Mac-10, Gordon Ingram tarafından tasarlanmış bir Makineli tabanca.

Gordon Ingram Thompson M1A1'den esinlenerek Ingram M-6'yı 1940'ta tasarlandı. Daha sonra silahından esinlenerek daha küçük bir makineli tabanca üzerinde çalıştı ve yeni dizayn tabanca gibi şarjörü kabzasından yerleştirilen bir silah oldu. 1964 yılına gelindiğinde ise sonuç, şekli T harfine benzeyen bir makineli tabancaydı.

Bir Amerikan silahı olan bu silahın 9x19mm Parabellum/Luger ve 0.45 ACP olmak üzere iki türlü versiyonu vardır. Tek şarjörünün içine .45'lik ise 30, 9mm'likse 32 mermi alabilir. 9x19mm'lik olanlarının etkili menzili 80 metreye kadar çıkabilir. Sionics türden bir susturucu takılabilir. Silahın ağırlığı (şarjör boşken) 2.84-3.82 kg. arasında değişir. Ayrıca makineli tabancanın çelikten, katlanabilir bir de dipçiği vardır (silahın büyük bölümü çeliktendir). Hafif bir sürgüsü vardır ve ateşleme hızı 850'den 1600 rpm'ye kadar çıkabilir.

Yakın çatışmalarda başarılı bir performansa sahip olan bu makineli tabancanın 45'lik türleri yakın mesafelerde merminin çekirdek ağırlığının fazla olması sebebiyle 9mm liklerden daha zarar vericidir.

Aslında silahın ilk adı M-10 iken 1970 yılında Military Armament Corporation (MAC) firmasının silahın patentini almasıyla birlikte silah bir gelişim sürecine girdi. O yılda M-10'un Mac-10 olmasıyla birlikte "Cobray", "Carbine" gibi versiyonları da ortaya çıktı. MAC firması bundan bir yıl önce (1969)de M-10'a bir sionics susturucusu uydurmayı başarmıştı. Yani 2 yıl içerisinde silah tamamen evrim geçirdi.

Kullanıcılar
------------

* ABD
* Birleşik Krallık
* Bolivya
* Dominik Cumhuriyeti
* Filipinler
* Guatemala
* Honduras
* İspanya
* İsrail
* Kolombiya
* Polonya
* Portekiz
* Suudi Arabistan
* Şili
* Venezuela
* Yunanistan

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5  Brassey's Infantry Weapons of the World, 1950–1975, J.I.H Owen (1975), p. 45
2. ↑  Long, Duncan (1989). *Terrifying Three: Uzi, Ingram And Intratec Weapons Families*. Boulder, Colorado: Paladin Press. ss. 25-31. ISBN 978-0-87364-523-2.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Jones, Richard D.; Ness, Leland S. (Ed.) (27 Ocak 2009). *Jane's Infantry Weapons 2009/2010* (35. bas.). Coulsdon: Jane's Information Group. ISBN 978-0-7106-2869-5.
4. ↑  Diez, Octavio (2000). *Handguns: Armament and Technology*. Lema Publications, S.L. ISBN 84-8463-013-7.
5. ↑  Hogg, Ian (1989). *Jane's Infantry Weapons 1989-90, 15th Edition*. Jane's Information Group. s. 117. ISBN 0-7106-0889-6.
**Dil değişimi** dilin özelliklerinde zaman içerisinde meydana gelen değişimlerdir. Tarihsel dilbilim, toplumdilbilim ve evrimsel dilbilim gibi dilbilimin birçok alt alanında çalışılmaktadır. Tarihsel dilbilimin geleneksel teorileri üç ana tür değişimi saptamaktadır: sesbirimlerin telafuzundaki sistematik değişim veya sessel değişim; Başka bir dil veya lehçenin etkisi sonucu bir dilin özelliklerinin değişmesine neden olan alıntılama, ve bir kelimenin dilbilgisel tutumunun başka bir kelimeninkine benzeyecek şekilde değişmesi olan analojik değişim.

Tüm yaşayan diller sürekli olarak bir değişimden geçmektedir. Bazı yorumcular dil değişiminin dilde kaliteyi düşürdüğünü öne sürerek buna karşıt olarak bu duruma "bozulma" demektedir. Modern dilbilimciler bilimsel bir bakış açısından yola çıkarak böyle yenilikler değerlendirilemeyeceğinden bu kavramı reddetmişlerdir. John Lyons "Dil değişimi üzerine yapılacak herhangi bir değerlendirmenin o dilin kullanıldığı toplumun ihtiyacına göre şekillenen çeşitli işlevlerininin göz ardı edilmeden yapılması gerektiğini" belirtmiştir.

Yeterince uzun bir süre zarfında, bir dildeki değişimler neredeyse o dilin eski karakterini yitirecek kadar çoğalabilir. Örneğin, Modern İngilizcenin eski İngilizceden dilbilgisi, sözcük haznesi ve telaffuz olarak büyük ölçüde farklı olmasına rağmen Modern İngilizce Yüzyıllar boyunca süregelen dil değişiminin Eski İngilizcenin üzerine yığılmasının sonucudur. Bu ikisinin farklı diller olarak düşünülebilmektedir fakat Modern İngilizce Eski İngilizcenin varisidir. 

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4056508-7
* LCCN: sh85077214
* NDL: 01135566
* NLI: 987007529216905171

 |
**Edremit Deniz Muharebesi**, 1334 sonbaharında, Venedik Cumhuriyeti ve Hospitaller Şövalyeleri liderliğindeki Hristiyan ittifakının filoları ile Karasi Türk beyliği arasında meydana gelmiştir. Savaşı Hristiyan birliği kazanmıştır.

Arka plan
---------

Hristiyan devletler tarafından Akdeniz ve Ege'deki Türk deniz akınlarına karşı kurulan Kutsal İttifak 40 kadırgadan oluşan bir filo kurmaya karar verdi. Venedik ve Şovalyeler 10'ar gemi, Bizanslılar ve Kıbrıs 6'şar gemi ve Papa ve Fransa Kralı ise 8 gemi verdi. Filo, Venedik'in kalesi Halkida'da toplanacak ve beş aylık bir süre boyunca faaliyet gösterecekti. Bizanslılar herhangi bir gemi göndermedikleri için 1334'te yola çıkan İttifak filosu 34 kadırgadan meydana geldi.  Venedik filosu 1333/1334 kışında Türk beyleri Umur Bey ve Saruhanlı Süleyman'ın Mora açıklarındaki filolarına karşı operasyonlara başladı.

Muharebe
--------

Fransız-Papa filosu 1334 yazında diğer filolarla birleşti ve ortak filo, Aydınoğulları, Karesi ve Saruhan beyliklerine ait olan batı kıyılarına baskın yapmaya başladı. Sonbaharda İttifak filosu, Karesioğlu beyi Yahşi Bey'in filosuyla karşılaştı. Haçlılar bir dizi çatışmada Karesileri büyük bir yenilgiye uğrattı.  Bir kaynağa göre 150-200 gemi imha edildi ve 5.000 Türk öldürüldü.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5  Carr 2015.
2. ↑  Carr 2013.

Kaynaklar
---------

* Carr, Mike (2013). "The Hospitallers of Rhodes and their Alliances against the Turks". Phillips, Simon (Ed.). *Islands and Military Orders, c.1291–c.1798*. Farnham: Ashgate. ss. 167-176. ISBN 978-1-472-40990-4.  r eksik `|soyadı1=` (yardım)
* Carr, Mike (2015). *Merchant Crusaders in the Aegean, 1291–1352*. Boydell & Brewer. ISBN 978-1-843839903.
* Chrissis, Nikolaos G. (2014). "Crusades and Crusaders in Medieval Greece". Lock, Peter (Ed.). *A Companion to Latin Greece*. Brill's Companions to European History. Leiden and New York: BRILL. ss. 23-72. ISBN 978-90-0-4284104.  r eksik `|soyadı1=` (yardım)
Kotelia Kilisesi'nin güney cephesi
**Kotelia** (Gürcüce: კოთელია; *okunuşu*: "k'otelia"), Gürcistan'ın Samtshe-Cavaheti bölgesinde, Ahalkalaki Belediyesi'nde köy ve aynı adlı *temi*'nin merkezidir. Ahalkalaki Ovası'nda, Bakuriani-Ahalkalaki yolu kıyısında, deniz seviyesinden 1.680 metre yükseklikte yer alır. Ahalkalaki kasabasına 15 km uzaklıktadır.

Tarihçe
-------

Kotelia'da 14-16. yüzyıldan kalma bir kilisenin varlığı ve köyün 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde yer alması, buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Osmanlılar Kotelia'yı 16. yüzyılın son çeyreğinde Gürcü atabeglerin yönetimindeki Samtshe-Saatabago'dan (1268-1625) ele geçirdi. Osmanlı idaresinin Kotelya (كوتلیە) olarak kaydettiği köy, 1595 tarihli tahrir defterinde Hertvis livasına bağlı Meşe-Cavahet nahiyesinde yer alıyordu. Köyde ispenç vergisi vermekle yükümlü 3 hane vardı ve hane resileri Vardzel, Batata ve Zakara adları taşıyordu. Bu kayıttan köyün küçük bir Hristiyan Gürcü köyü olduğu anlaşılmaktadır. Bir kilisesi bulunan Kotelia'nın nüfusunun bu kadar az olması, Müslümanların eline geçen köyden Hristiyan nüfusun göç etmesiyle açıklanabilir. Kotelia'da buğday, arpa, çavdar ve keten tarımı yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.

Yaklaşık 250 yıl Osmanlı egemenliğinde kalan Kotelia, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Çarlık Rusyası'nın eline geçti. Bu dönemde Gürcistan bu imparatorluğunu bir parçasıydı ve köy bu şekilde yeniden Gürcistan'a katılmış oldu.

Kotelia'daki tek nefli köy kilisesi, Orta Çağ'da, 14-16. yüzyılda inşa edilmiştir. Çan kulesi çatının batı kısmındaki bulunmaktadır. Kotelia Kilisesi'nin duvarları kızılımsı kesme taştandır. Kuzey ve güney duvarlarında kabartma haçlar yer alır. Güney cephesinde yer alan gri taşlar üzerinde, Gürcü alfabesinin Mhedruli tarzı Gürcüce yazı bulunmaktadır. Bu yazısa kilisenin banisinin adı geçmektedir.

Nüfus
-----

2014 yılı verilerine göre köyde 441 kişi yaşıyordu. Nüfusun çoğunluğu Gürcülerden oluşuyordu.

| Yılı | Nüfus |
| --- | --- |
| 2002 | 490 |
| 2014 | 441 |

Galeri
------

* Kotelia Kilisesi'nin kuzey duvarıKotelia Kilisesi'nin kuzey duvarı
* Üzerinde Mhedruli tarzı Gürcüce yazılı mezar taşıÜzerinde Mhedruli tarzı Gürcüce yazılı mezar taşı
* Güney duvarında Mhedruli Gürcüce yazıGüney duvarında Mhedruli Gürcüce yazı
* Kotelia Kilisesi'nin kabartmalı penceresiKotelia Kilisesi'nin kabartmalı penceresi
* Kotelia Kilisesi'nin batı cephesinde giriş kapısıKotelia Kilisesi'nin batı cephesinde giriş kapısı
* Güneybatı tarafından kilisenin görünümüGüneybatı tarafından kilisenin görünümü

Kaynakça
--------

1. ↑  "*Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan* (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; I. cilt (1947) s. 194, II. cilt (1941) s. 195, III. cilt (1958) s. 269". 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2021.
2. 1 2  *Samshe-Cavaheti* (Gürcüce), Yazarlar (Dali Nikolaişvili, Davit Sartania, Avtandil Ucmacuridze, Lamzira Lağidze, Vaja Trapaidze, Tinatin Nanobaşvili), Tiflis, 2016, s. 132 26 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-0-8626-7
Başlığın diğer anlamları için Fetişizm (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Cinsel fetişizm ile karıştırılmamalıdır.
Togo Lomé'da bir voodoo fetiş marketi, 2008
**Fetiş**, doğaüstü veya büyüsel gücü olduğuna inanılan tapınma nesnesidir.

Etimoloji
---------

Terim, Portekizce büyü, tılsım ya da muska anlamında *feitiço*dan kaynaklanır.

Özellikleri
-----------

Deniz kabuğu, vb. doğal bir nesne veya tahtadan yontulmuş bir heykelcik gibi yapay, cansız bir nesne fetiş olabilir. En önemli özellikleri, kutsal olanın gücünü içerdiğine inanılması, taşınabilir olması ve taşıyanın her zaman ulaşabileceği yerde bulunmasıdır. Auguste Comte ve Charles de Brosses, fetişi dinin kaynağını açıklayan kuramlarında temel olarak kullanmışlardır.

Tarihi
------

Portekizliler ilk başlarda Batı Afrika yerlilerinin dini uygulamalarında kullanılan nesneleri ifade etmek için feitiço (fetiş) kavramını geliştirdiler. Fetiş, cazibe ve efsun gibi daha nötr terimleri veya juju, büyücülük veya ruh çağırma gibi popüler terimleri ifade edebilir.

Fetiş kavramı Charles de Brosses tarafından Batı Afrika dinini eski Mısır dininin büyülü yönleriyle karşılaştırırken 1757'de Avrupa'da popüler hale geldi. Daha sonra Auguste Comte, dinin evrimi teorisinde kavramı kullandı, burada fetişizmi en erken (en ilkel) aşama olarak gösterdi, ardından ise çoktanrıcılık ve tektanrıcılık. Bununla birlikte, etnografi ve antropoloji, tek tanrılı dinlerin bazı eserlerini fetiş olarak sınıflandırır. Örneğin, Kutsal Haç ve bazı Hristiyanlık formlarında bulunan kutsanmış ev sahibi veya cemaat simgeleri burada fetişizmin örnekleri olarak kabul edilir.

Fetişizm teorisi 18. yüzyılın sonunda Hegel tarafından kutsandı. Hegel'e göre, Afrikalılar soyut düşünceden acizdi, fikirleri ve eylemleri dürtü ile yönetildi ve bu nedenle fetiş bir nesne, o zamanlar keyfi olarak hayali güçlerle dolu olan herhangi bir şey olabilirdi.

19. ve 20. yüzyıllarda din tarihçileri Tylor ve McLennan, fetişizm kavramının, insanlar ve maddi nesneler arasındaki ilişkiye odaklanmak için insanlar ve Tanrı arasındaki ilişkiden uzaklaşmaya ve bunun sırayla, doğal olaylar için yanlış nedensellik modellerinin oluşturulmasına izin verdiğine dikkat çekti. Bunu tarihsel ve sosyolojik olarak merkezi bir sorun olarak gördüler.

Ayrıca bakınız
--------------

* Putperestlik
* Paganizm
* Neopaganizm
* Politeizm

Kaynakça
--------

1. ↑  *Grolier İnternational Americana Encyclopedia*. Medya Holding A.Ş. 1993. ISBN 07172-9646-6.
2. ↑  Pietz, William (1985). "The Problem of the Fetish, I". *RES: Anthropology and Aesthetics*, *9*. The President and Fellows of Harvard College acting through the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology. ss. 5-17. JSTOR 20166719.
3. ↑  MacGaffey, Wyatt (1993). *Astonishment & Power, The Eyes of Understanding: Kongo Minkisi*. National Museum of African Art.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNE: XX527263
* BNF: cb11960119s (data)
* GND: 4154221-6
* LCCN: sh85047960
* NKC: ph280647
* NLI: 987007528994705171

 |
**Emel Hareketi**, (Arapça: حركة أمل, *Ḥarakat Amal*) Lübnan'da Şii Müslüman toplumuna bağlı siyasi parti ve eski milis grubu.

Kuruluşu ve Lübnan İç Savaşı
----------------------------

Hareketin kurucularından Musa es-Sadr Lübnan asıllı bir ailenin çocuğu olarak İran'da dünyaya gelmiş ve orada eğitim almış bir din adamıydı. 1974’te Sadr tarafından tüm dinsel/mezhepsel gruplara açık olan "Mahrumlar Hareketi" (*Harekat El-Mahrumin*) kuruldu.

Lübnan İç Savaşı'nın başlamasıyla ülkedeki gruplar silahlanarak milis güçler oluşturmaya başladı. Emel Hareketi de Mahrumlar Hareketi'nden ortaya çıkarak Şii toplumunun bir milis gücü olarak sahneye çıktı. Arapçada "Umut" anlamına gelen mevcut ismini alan hareketin adı aynı zamanda, "Lübnan Direniş Tugayları" (AMAL: *Afvaj Al-Mukavmat al Lubnaniyya*) tamlamasının ilk harflerinden oluşan Arapça bir kısaltmadır. Emel'in kurulmasıyla Lübnan tarihinde yüzyıllar sonra ilk defa Şii toplumu askeri bir örgütlenmeye sahip oldu.

İç Savaş sonrası
----------------

Emel Hareketi, iç savaşın sona erdiği 1990 yılından sonraki dönemde, Suriye'yi ve Lübnan'daki Suriye varlığını destekledi. 2005 yılında, eski başbakan Refik Hariri'nin öldürülmesinden sonra başlatılan ve Suriye askeri varlığının Lübnan'dan çekilmesini talep eden Sedir Devrimi'ne katılmadı.

1992'den beri Lübnan Temsilciler Meclisi'nde temsil edilen Emel Hareketi'nin başkanı Nebih Berri de bu tarihten beri Temcilsilciler Meclisi'nin başkanlığını yapmaktadır.

Kaynakça
--------

1. ↑  Trendle, Giles. *The Imam and The Colonel*.
2. ↑  Erdem, Gökhan (2018). "Lübnan'da Şii Siyasi Hareketin Evrimi: EMEL'den Hizbullah'a". *The Turkish Yearbook of International Relations*, *49*. s. 45. doi:10.1501/Intrel\_0000000316. 14 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Temmuz 2022.
3. ↑  "Lübnan'ın Emel'i". Yeni Şafak. 6 Temmuz 2022. 18 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2021.

| * g
* t
* d
Lübnan Lübnan'daki siyasi partiler |
| --- |
| Temsilciler Meclisi (128) | 

|  |  |
| --- | --- |
| 8 Mart İttifakı (60) | 
* Hür Yurtsever Hareket (17)
* Ermeni Devrimci Feferasyonu (3)
* Emel Hareketi (14)
* Hizbullah (13)
* Marada Hareketi (2)
* El-Habeş (2)
* Halkçı Nasırcı Örgüt (1)
* Birlik Partisi (1)
* Arap Sosyalist Baas Partisi - Lübnan Bölgesi (1)
* Bağımsız (6)

 |
| 14 Mart İttifakı (45) | 
* Lübnan Kuvvetleri (19)
* İlerici Sosyalist Partisi (9)
* Gelecek Hareketi (8)
* Ketaib Partisi (5)
* Bağımsızlık Hareketi (2)
* İslami Grup (1)
* Ulusal Liberal Parti (1)

 |
| Diğerleri (23) | 
* Bağımsız (23)

 |

 |
| Lübnan'da siyaset |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4206405-3

 |
**Fısırik Kalesi**, tarihsel Speri bölgesinde, bugün Erzurum ilinin İspir ilçesine bağlı Araköy'de Orta Çağ'dan kalma kaledir.

Tarihçe
-------

Araköy'ün eski adı Ermenice kaynaklarda Vsrek (Վսերկ) olarak geçer. Fısırik adı bu kelimeden değişime uğramış olmalıdır. Buradaki kaleden dolayı Araköy Osmanlıca kaynaklarda Kala-i Fısırik olarak geçer. Osmanlılar kaleyi 16. yüzyılın ilk yarısında Gürcülerden ele geçirdi. Nitekim Fısırik veya Kala-i Fısırik erken ve geç Orta Çağ'da Gürcistan’ın bir parçasıydı. Kalenin Osmanlı döneminde onarımdan geçirildiği tahmin edilmektedir. Sarp konumu ve su sarnıcının varlığından dolayı kalenin Urartu yapısı olabileceği öne sürülmüştür. Ancak Tao-Klarceti bölgesindeki pek çok kalenin hem sarp kayalarda inşa edilmiş olduğu hem de sarnıçlara sahip olduğu düşünülünce, bu gerekçelerden doğru bir sonuca ulaşmak mümkün görünmemketedir.

Mimarisi
--------

Yazılı kaynaklardan da bilinen Fısırik Kalesi, orta büyüklükte bir yapıdır. Köyün içinde bulunan bir kaya üzerinde, kaba yontulmuş taşlarla harç kullanılarak inşa edilmiştir. Bugüne kalan duvarlarının yüksekliği 7 metreyi bulur. Kalenin içi köylüler tarafından samanlık ve benzeri amaçlarla kullanılmaktadır. Fısırik Kalesi'nin ortasındaki cami, geç dönemde, 20. yüzyılın başında inşa edilmiştir. Ancak kalede daha eski bir cami ve mescidin olduğu tahmin edilebilir. Nitekim 1642 tarihli Osmanlı avarız defterine göre, Kala-i Fısırik olarak kaydedilen kalede 1 imam, 1 hatip, 1 müezzin ile 1 kale kethüdası, 1 kale kâtibi ve 26 kale muhafızı bulunuyordu. Fısirik Kalesi Osmanlı döneminde İspir kazasını Tortum kazasına bağlayan güzergâh üzerinde olması nedeniyle önemli bir konuma sahipti.

Kaynakça
--------

1. 1 2  "İspir Çevresinden Birkaç Ortaçağ Kalesi" İ.Umut Kukaracı
2. ↑  ""1642 Tarihli Avârız Defterine Göre İspir Sancağı" Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt:2, Sayı:8, Yıl:2009, İbrahim Etem Çakır" (PDF). 31 Ekim 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2016.
3. ↑  2018 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce: ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2018 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2019, s 13. 31 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-978-9941-9639-1-9