**Grigori Yevseyeviç Zinovyev** (Rusça: Григо́рий Евсе́евич Зино́вьев; asıl adı: Овсей-Гершен Аро́нович Радомысльский/Ovsey-Gerşen Aronoviç Radomıslski; d. Annesinin soyadı Hirsch Apfelbaum adını da kullanmıştır, 11 Eylül (Gregoryen: 23 Eylül) 1883 – 25 Ağustos 1936), Yahudi kökenli Ukraynalı devrimci ve Sovyetler Birliğinin siyasetçisidir.

Yaşamı
------

### 1917 Devrimi'nden önce

1883'te Rus İmparatorluğunda Elizavetgrad (bugünkü Ukrayna’nın Herson ili Kirovograd kenti)’da dünyaya gelmiştir. Babası süt danası yetiştiren bir çiftlik sahibiydi. Gençliğinden itibaren devrimci faaliyetlerine katılmış ve 1901'de Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisine üye olmuştur. 1902’de İsviçre’nin Bern kentine iltica etmiş ve Paris’te de faaliyetlerini sürdürmüştür. Bu dönemde Bern Üniversitesi'nde kimya ve hukuk okumuştur.

1903'te parti bölündüğünde Bolşevik’in kurcular arasında yer almış ve Lenin’in en yakın yoldaşı olarak tanınmıştır.

1906’de Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisinin Sankt-Peterburg komitesi üyesi olup "Вперёд" gazetesinin yönetim kurulu üyesi olmuş ve sandikaları örgütlenmekle meşgul olmuş ve Parti merkez komitesi üyesi seçilmiştir. 1908’de tutuklanmış ve daha sonra hastalığından dolayı tahliye edilince tekrar iltica etmiştir.

### Ekim Devrimi ve Yönetim kademesinde

İsviçre’de Lenin ile aile dostu olmuş ve Nisan 1917’de Lenin ile aynı trenle Rusya’ya dönmüştür. Fakat Temmuz ayında Petrograd’da silahlı ayaklanmasına karşı çıkmıştır. Yine de komployu teşvik ettiği gerekçesiyle dava açıldığı için Lenin ile birlikte yeraltına saklanmıştır. 10 Ekim ve 16 Ekim tarihinde düzenlenen Parti Merkez komitesinde Lev Kamenev ile birlikte hemen silahlı ayaklanmasına başvurmayı savunan Lenin’e karşı çıkarak gazetede ayaklanma planını açıklamıştır. Lenin *Bolşevik Parti Üyelerine Mektup* adlı eserinde, Zinovyev ve Lev Kamenev'in Menşeviklere ait Novaya Şisn gazetesinde yer alan bu makalesinden bahsetmiş ve Bolşeviklere gönderdiği bu mektubunda bu iki ismin yazdığı yazıları eleştirmiştir.

Lenin bu davranışına kızarak *Artık onları yoldaş olarak kabul edemem.* diyerek Kamenev ve Zinovyev'in partiden ihraç edilmelerini istemiştir. Fakat Zinovyev Lenin’e karşı sadakat andını içerek affedilmiş ve Petrograd Sovyeti'nin başkanlığına getirilmiştir.

Brest Litovsk Antlaşması meselesinde Lenin’i destekleyerek "Petrograd" adını "Leningrad" olarak değiştirmesini teklif etmiştir. 1919’de Komintern yönetim kurulu başkanı ve aynı yılda Parti Politbüro üyesi seçilmiştir.

Daha sonra Troçki’ye karşı cephe alıp Stalin ve Kamenev ile ittifakı kurarak "Troika"'yı oluşturmuştur.

Fakat 1924'te Lenin'in ölümünden sonra güçlerin Stalin’e toplandığından endişelenerek 1925'te Leningrad merkezli yeni bir muhalefet oluşturmuştur. 14. Parti Kongresi'nde Stalin’in savunduğu "Tek ülkede sosyalizm" tezine karşı çıkarak Troçki ile "Birleşik Muhalefet"i oluşturmuştur. 1926’de Politbüro üyeliği ve Komintern başkanlığından alınarak partiden ihraç edilmiştir.

### Gözden düşüşü ve İnfazı

1927’de 15. Parti Kongresi'nde öz eleştirisini yaparak tekrar partiye dönmüş ve Kazan Üniversitesi rektörlüğü ve Komünist Partisinin organ yanını olan *Bolşevik'*in genel müdürlüğüne geitirilmiştir. 1932’de tekrar partiden ihraç edilerek Kaluga’ya sürgüne gönderilmiştir. 1933'te affedilerek Moskova’ya dönmüş ve Moskova Tüketici Birliği Merkez Birliği kadrolarına alınmıştır. 1934'te 17. Parti Kongresi'nde yaptığı konuşmasında Stalin’e övgü yağdırmıştır.

Fakat Aralık 1934’te Sergey Mironoviç Kirov’un cinayetine adı karıştığı iddiasıyla partiden ihraç edilerek tutuklanmıştır. 1935'te 10 yıllık hapis cezasına çarptırılmış ve Ural'ya siyasi mahkûm kampuna gönderilmiştir. 1936’de "Moskova Davası"nda 1932’de Stalin’e karşı suikastı planladıklarına dair iddiaya dayanan "Birleşik Merkezi" olayının yanı sıra Ekim Devrimine karşı ettiği "ihanet"iyle de yargılanmıştır. Stalin’in kendilerini öldürmeyeceğine dair sözüne inanarak kerhan suçlarını kabul etmiştir. Ancak 25 Ağustos 1936’da idama mahkûm edilmiş ve cezası aynı günü infaz edilmiştir. Bütün aile fertleri de idam edilmiştir.

Dış bağlantılar
---------------

 Wikimedia Commons'ta **Grigori Zinovyev** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.

Kaynakça
--------

1. ↑  Montefiore, S S. *Young Stalin*, (İngilizce) Vintage Books, 2008, s. 331
2. ↑  Lenin’s Collected Works, Progress Publishers, Moscow, Volume 26, 1972, s. 216-219

| * g
* t
* d
Rus Devrimi / Rus İç Savaşı |
| --- |
| 

| Olaylar |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Devrim | 
* Şubat Devrimi
* Mühürlü Tren
* Nisan tezleri
* Temmuz Günleri
* Lavr Kornilov
* Ekim Devrimi
	+ Barış Kararnamesi
	+ Toprak Kararnamesi
* Kerenski-Krasnov ayaklanması

 |
| İç Savaş | 
* Rus İç Savaşı
* Dirgen ayaklanması
* Kiev Bolşevik Ayaklanması
* Ukrayna Bağımsızlık Savaşı
* Fin İç Savaşı
* Heimosodat
* Polonya-Ukrayna Savaşı
* Sovyet-Polonya Savaşı
* Estonya Bağımsızlık Savaşı
* Letonya Bağımsızlık Savaşı
* Litvanya Bağımsızlık Savaşı
* Gürcistan Olayı
* Gürcistan-Güney Osetya çatışması
* Azerbaycan-Ermenistan Savaşı
* Bolşeviklere karşı sol ayaklanmalar
	+ Sol SR ayaklanması
	+ Tambov Ayaklanması
	+ Kronstadt Ayaklanması
	+ Yakut İsyanı
* Rus İç Savaşı'nda Müttefiklerin müdahalesi
	+ Kutup Ayısı Seferi
	+ Sibirya Müdahalesi
* Basmacı Hareketi
* Savaş komünizmi
* Yeni Ekonomi Politikası
* 10. Kongre
* Beyaz Terör

 |

 |

 |
| 

| Gruplar |
| --- |
| 
* Devlet Duması Geçici Komitesi
* Devrimci Askeri Konsey
* Rus Geçici Hükümeti
* Beyaz Ordu
* Bağımsızlık yanlısı hareketler
* Petrograd Sovyeti
* Halk Komiserleri Konseyi
* Devrimci Askerî Komite
* Rusya Kurucu Meclisi
	+ seçimler
* Kara Muhafızlar
* Kızıl Muhafızlar
* Ukrayna Merkez Konseyi
	+ Ukrayna Halk Cumhuriyeti
* Mahnovşçina
* Karayüzler
* Tüm Rusya Merkezî Yürütme Komitesi
* Komuç
* Çekoslovak Lejyonu
* İtilaf Devletleri

 |

 |
| 

| Partiler |
| --- |
| 
* Anayasal Demokrat Parti
* Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi
	+ Bolşevikler
	+ Menşevikler
		- Mejrayontsi
* Sosyalist Devrimci Parti
	+ Sol SRler
* 17 Ekim Birliği

 |

 |
| 

| Figürler |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Monarşistler | 
* II. Nikolay
* Lavr Kornilov

 |
| Geçici Hükûmet | 
* Georgi Lvov
* Pavel Milyukov
* Aleksandr Guçkov

 |
| Beyaz Ordu | 
* Pyotr Nikolayeviç Vrangel
* Aleksandr Kolçak
* Anton Denikin
* Pyotr Krasnov
* Nikolay Yudeniç
* Roman Ungern von Sternberg
* Grigori Semyonov
* Radola Gajda

 |
| Bolşevikler | 
* Vladimir Lenin
* Lev Kamenev
* Grigori Zinoviyev
* Lev Troçki
* Mihail Frunze
* Josef Stalin
* Semyon Budyonni
* Mihail Tuhaçevski

 |
| SRlar | 
* Aleksandr Kerenski
* Stepan Maksimoviç Petriçenko
* Boris Savinkov
* Viktor Çernov

 |
| Sol SRlar | 
* Maria Spiridonova

 |
| Anarşistler | 
* Nestor Mahno

 |
| Polonya | 
* Józef Piłsudski

 |
| Finlandiya | 
* Carl Gustaf Emil Mannerheim

 |
| Ukrayna | 
* Symon Petlyura

 |

 |

 |
| 

| Uluslararası |
| --- |
| 
* Brest Litovsk Barış Antlaşması
* 1917-23 Devrimleri
* 1918-1919 Alman Devrimi
* Bavyera Sovyet Cumhuriyeti
* Macaristan Sovyet Cumhuriyeti
* Macaristan-Romanya Savaşı
* Polonya-Ukrayna Savaşı
* Sovyet-Polonya Savaşı
* Slovak Sovyet Cumhuriyeti
* Fin İç Savaşı
* Finlandiya Sosyalist İşçi Cumhuriyeti
* Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 97001359
* BNE: XX1341212
* BNF: cb12047506d (data)
* CiNii: DA00524125
* GND: 118904477
* HDS: 028394
* ISNI: 0000 0001 1028 827X
* LCCN: n50069854
* LNB: 000038441
* NDL: 00477743
* NKC: jn19981002444
* NLA: 36333483
* NLI: 987007306687305171
* NTA: 06940867X
* RERO: 02-A000182440
* SELIBR: 103825
* SNAC: w68642ms
* SUDOC: 109301994
* Trove: 1247604
* VIAF: 68947907
* WorldCat: lccn-n50069854

 |