Lazika krallığının haritası

|  |
| --- |
| Makale serilerinden |
| Lazlar |
|  |
| Diaspora
* Gürcistan
* Türkiye
* Almanya
 |
| Din
* Sünni İslam
* Hristiyanlık
 |
| Kültür
* Lazca
* Lazca dilbilgisi
* Laz alfabesi
* Laz milliyetçiliği
* Horon
* Barçhali
* Mutfak
* Müzik
* Mitoloji
* Kolhoba
* Formulaz
* Atmacacılık
* Ağani Murutsxi
* Oxvame‎
 |
| Tarihi
* Tarihöncesi Gürcistan

* Kolhis kültürü

* Kolhis

* Güney Kolhis Savaşı

* Antik Kolhis halklarının listesi

* Kolhis İsyanı

* Yunan Kolonizasyonu

* Pontus

* Roma yönetimi

* Makron-Heniochi Prensliği

* Lazika Krallığı

* Hristiyanlaştırma

* Lazika Savaşı

* Lazika Halk Meclisi

* Bizans yönetimi

* Büyük Lazia Theması

* Imereti Krallığı

* Osmanlı yönetimi

* Lazların Rumlaştırılması

* Laz Azizler Günü

* Tuzcuoğlu İsyanları
 |
| Alakalı etnik gruplar
* Megreller
* Gürcüler
* Svanlar
 |
| * g
* t
* d
 |

**Nokalakevi** (Gürcüce: ნოქალაქევი) ya da bilenen diğer adıyla **Arhaiopolis**  (Grekçe: Ἀρχαιόπολις, *antik kent* anlamına gelir) ve **Tsihegoci** ("Kuci Kalesi"), Gürcistan'ın Samegrelo-Zemo Svaneti bölgesinin Senaki belediyesinde yer alan bir arkeolojik sit alanıdır. Lazika krallığının başkenti olan Nokalakevi, Kolhis kralı Kuci'nin saltanatı döneminde inşa edilmiştir.

Tarihi
------

Nokalakevi'nin kalıntıları Gürcistan'ın batısındaki Tehuri Nehri'nin çevresinde bulunur. Bölge, Kolhis ovasının kuzey ucundaki Megrelya civarı olarak da adlandırılabilir. Yaklaşık 20ha'lık alanı kaplayan bölge, Bizanslı tarihçilerce **Archæopolis** olarak biliniyordu. Bölgenin içindeki Kuci Kalesi ise Gürcü (Kartli) tarihçiler tarafından **Tsihegoci** olarak adlandırılıyordu. İsmini Kolhisli bir hükümdar veya bir *eristavi*den aldığı düşünülmektedir. Kale, Martvili yolundaki modern Senaki kasabasına 15 km uzaklıkta yer almaktadır. Kale, Tehuri Nehri'ndeki önemli bir geçiş noktasıdır. Konumu itibarıyla, bölgedeki tepeleri Megrelya'nın merkezindeki Çhorotsku şehrine bağlar. Nokalakevi, 6. yüzyılda, Güney Kafkasya'da Bizanslar ve Sasaniler arasında yaşanan savaşlarda önemli bir yere sahiptir. Kale, Lazika'yı, (günümüzde Megrelya) Sasaniler, Persler ve İberyalılardan (Doğu Gürcistanlılar/Kartliler) koruyan stratejik bir kaleydi. 541-562 yıllarındaki savaşlarda, Pers İmparatorluğu'nun Nokalakevi'yi Bizanslar ve Lazlardan alamaması, Lazika'nın üzerindeki Pers kontrolünün kaybedilmesine neden oldu.

Bizans döneminde, Nokalakevi'deki surlar, Tehuri Nehri'nin konumundan yararlanmıştır. Bu sayede kalenin batısına, kireç taşlarıyla bir geçit oyulmuştur. Alanın kuzeyindeki dik ve engebeli arazi, burada kurulmuş olan kaleyi neredeyse saldırılamaz hale getirmektedir. Bir duvar, kalenin bulunduğu "üst şehir" 4. ve 6. yüzyıldan kalma binaların bulunduğu "aşağı şehir" ile bağlamıştır. Roma döneminin sonlarından kaldığı düşünülen bulgulara göre, bölge, milattan önce 8 ve 2. yüzyıllar arasında sırasıyla işgal ve terk edilmiştir.

Bölgedeki arkeolojik çalışmalar
-------------------------------

Kırk Şehit Kilisesi
Sit alanıyla ilgili çalışmalar, Rusların Megrelya'yı işgal etmesinden önce, İsviçreli bir filolog olan Frédéric Dubois de Montpéreux'un 1833-4 yılında bölgeyi incelemeye gelmesiyle başlamıştır. Kalıntılardan buranın Bizanslı tarihçilerin bahsettiği Arhaiopolis olduğu sonucunda vardı. Aynı zamanda buranının Antik Kolhis'in başkenti ve Yunan Argonotlar'ın yaşadığı efsanevi Aia antik kenti olduğunu iddia etti. Bu teşvik edici çalışma, 1920'lerde bir arkeolojik kazı önerisi ile sonuçlandı. 1930-31 kışında, Freiburg Üniversitesi'nden Alfonse-Maria Schneider tarafından yönetilen, Gürcü ve Almanlardan oluşan takım, duvarların çizgilerini izleyerek buldukları 40 siperi ve kulelerden birini kazdılar. Aynı zamanda, 'aşağı' kasabada hatalı bir şekilde agora olduklarına inandıkları bir şey buldular. Buldukları şeyler — Mauricius'un istifinin bulunduğu altın solidi (dönemin altın parası) dahil olmak üzere — bölgenin Arhaiopolis olduğunu kanıtladı, ancak bölgenin Aia olup olmadığı bilinmemektedir. Çoğu akademisyen, Kutaisi'nin Aia olduğuna inanmaya devam etti (ve devam ediyor).

1930'ların politik kargaşası ve savaşın başlaması nedeniyle arkeolojik kazılara ara verildi. Yine de, Gürcistan tarihine ilgi artmaya devam etti. 1930'lardan  1960'lara kadar Nokalakevi ile ilgili çeşitli bilimsel makaleler yayınlanmaya devam etti. Sonunda 1973'te, Parmen Zakaraia tarafından yönetilen büyük bir devlet destekli keşif gezisi yapıldı. Nokalakevi ile ilgili araştırmalar, Sovyetler Birliği'nin çöküşü ve Gürcistan'ın kurulmasının yarattığı ekonomik krize kadar devam etti.

2001 yılında, S. Janashia Devlet Tarih Müzesi (günümüzde Gürcistan Devlet Müzesi) Profesörü David Lomitashvili ve yeni kurulan Anglo-Georgian Keşif Nokalakevi (AGEN) başkanlığındaki ortak bir proje ile büyük ölçekli kazılara yeniden başlandı. Anglo-Gürcü araştırma gezisi, 2010'da onuncu yıl dönümünü kutladı ve ortak çalışmaları devam ediyor.

Galeri
------

* Nokalakevi'nin havadan görünümüNokalakevi'nin havadan görünümü
* Savunma duvarıSavunma duvarı
* Nokalakevi'nin kalıntılarıNokalakevi'nin kalıntıları
* Kalenin kalıntılarıKalenin kalıntıları
* Nokalakevi Arkeoloji MüzesiNokalakevi Arkeoloji Müzesi
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ayrıca bakınız
--------------

* Samegrelo-Zemo Svaneti

Kaynakça
--------

1. ↑  LOMITASHVILI, D. 1993. Stratigrafia nokalakevis nakalakarze (VII ubnis mixedvit), in Zakaraia, P. (ed.) Nokalakevi-Arhaiopolis: arkeologiuri gatxrebi III 1983–1989. Tbilisi
2. ↑  DUBOIS DE MONTPEREUX, F. 1839. Voyage du Caucase, volume 3 (Elibron facsimile 2005): 51-62. Paris
3. ↑  LOMOURI, N. 1981. Nokalakevis shestsavlis istoria, in Zakaraia, P. (ed.) Nokalakevi-Arhaiopolis: arkeologiuri gatxrebi I 1973–1977. Tbilisi
4. ↑  SCHNEIDER, A.-M. 1931. Archaeopolis (Nokalakewi), in Forschungen und Fortschritte 27, 20 Sept. 1931: 354-5
5. ↑  QAUKHCHISHVILI, S. 1936. Georgika: bizantieli mcerlebis cnobebi Sakartvelos šesaxeb; scriptorum byzantinorum excerpta ad Georgiam pertinentia. Tbilisi, Sakartvelos SSR mecnierebata akademiis gamomcemloba
6. ↑  ZAKARAIA, P. (ed.). 1981. Nokalakevi-Arhaiopolis: arkeologiuri gatxrebi I 1973–1977. Tbilisi
7. ↑  ZAKARAIA, P. (ed.) 1987. Nokalakevi-Arhaiopolis: arkeologiuri gatxrebi II 1978–1982. Tbilisi
8. ↑  ZAKARAIA, P. (ed.). 1993. Nokalakevi-Arhaiopolis: arkeologiuri gatxrebi III 1983–1989. Tbilisi
9. ↑  ZAKARAIA, P. & T. KAPANADZE. 1991. Cixegoji-Arhaiopolis-Nokalakevi xurotmozgvreba. Tbilisi
10. ↑  "EVERILL, P. COLVIN, I. NEIL, B. and LOMITASHVILI, D. 2010. Nokalakevi-Archaeopolis: ten years of Anglo-Georgian collaboration. Antiquity 84 (326)". 28 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Temmuz 2018.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Nokalakevi*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Türkçe Nokalekevi belgeseli
* Nokalakevi'ye Anglo-Gürcü gezisi14 Haziran 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Nokalakevi anasayfası
* Nokalakevi Müzesinin web sitesi