**Halfeti**, Şanlıurfa ilinin bir ilçesidir. Şanlıurfa'nın batısında yer almaktadır.

Tarihçe
-------

M.Ö 855 yılında Asur kralı III. Salmanassar tarafından kurulduğu zaman "Şitamrat" adını taşıyordu. Şehir, tarihi boyunca Hitit, Asur, Med, Pers, Makedon, Selevkos ve Partlar'ın idaresinde kalmıştır. Yunanlar buraya "Urima" adını vermişlerdir. Süryaniler ise "Kal'a Rhomeyta" ve "Hesna d'Romaye" adlarını kullanmışlardır. Güneydoğu Anadolu, Roma İmparatorluğu döneminde Orshoene eyaleti içinde yer almış ve kale bu eyaletteki önemli şehirlerden birisi olmuştur. 2. yüzyılda Bizanslıların eline geçince bu kez "Romaion Koyla" adını almıştır. Şanlıurfa ve çevresi Ömer döneminde fethedilmiş ve daha sonra Emevi, Abbasi, Selçuklu, Zengi ve Eyyübiler’in hâkimiyetlerinde bulunmasına rağmen Rumkale olarak bilinen yerleşim Müslüman devletlerin toprakları dışında kalmıştır. Urfa Haçlı Kontluğunu kuran Boudovin de Boulogne 1116 yılında Rumkale’yi Ermeni Prensi Gog-Vasil’in elinden aldı. Urfa kontesi Beatrice 1150 yılında Rumkale' yi, Ermeni Katolikosuna teslim etti. Rumkale, 1260 yılında İlhanlı hükümdarı Hülagu' nun orduları tarafından ele geçirildi.

1280 yılında Beysari komutasındaki Memluk ordusu tarafından kuşatılmış, sonuç alınamayınca şehirdeki Hristiyan mahalleleri beş gün süreyle yağmalanmıştır. 1292 yılında bu kez Memluk Sultanı Eşref tarafından ele geçirilen ve son kez Memlükler tarafından tamir edilen şehre "Kal'at-ül Müslimin" adı verildi. Yavuz Sultan Selim zamanında Osmanlılara geçen şehir, zamanımızda da kullanılan "Urumgala" ve "Rumkale" adlarını alarak Halep Eyaleti'ne bağlandı. Osmanlı döneminde hudut şehri özelliğini kaybeden yerleşim stratejik önemini kaybetmiştir. Şehrin nüfusunun 19. yüzyılda 5-l0 haneye kadar düşmesi ve Rumkale'nin harap olmasıyla yerleşim alanı Fırat’ın karşı sahiline nakledilmiş ve bugünkü Halfeti yerleşimi kurulmuştur. 1926 yılına kadar Birecik’e bağlı bir nahiye olan Halfeti, 1954 yılında ilçe haline getirilmiştir.

Gaziantep’e yakın olan ilçe Birecik ilçesi ile birlikte 2023 yılında, İçişleri Bakanlığı'na referandum ile oylama yapılarak Gaziantep’e bağlanma talebinde bulunmuştur. içişleri bakanlığı tarafından konu incelenmektedir.

Nüfus
-----

| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
| --- | --- | --- | --- |
| 1955 | 20.193 | 2.105 | 18.088 |
| 1960 | 21.742 | 2.196 | 19.546 |
| 1965 | 24.989 | 2.622 | 22.367 |
| 1970 | 27.791 | 3.315 | 24.476 |
| 1975 | 28.608 | 3.689 | 24.919 |
| 1980 | 25.852 | 3.258 | 22.594 |
| 1985 | 30.700 | 2.333 | 28.367 |
| 1990 | 36.058 | 4.128 | 31.930 |
| 2000 | 34.402 | 2.766 | 31.636 |
| 2007 | 40.800 | 10.238 | 30.562 |
| 2008 | 40.747 | 9.609 | 31.138 |
| 2009 | 40.464 | 8.985 | 31.479 |
| 2010 | 39.835 | 8.457 | 31.378 |
| 2011 | 39.893 | 8.522 | 31.371 |
| 2012 | 39.609 | 8.536 | 31.073 |
| 2013 | 38.737 | 38.737 | veri yok |
| 2014 | 38.345 | 38.345 | veri yok |
| 2015 | 37.930 | 37.930 | veri yok |
| 2016 | 38.294 | 38.294 | veri yok |
| 2017 | 38.592 | 38.592 | veri yok |
| 2018 | 41.142 | 41.142 | veri yok |
| 2019 | 40.879 | 40.879 | veri yok |
| 2020 | 41.258 | 41.258 | veri yok |

**Not:** Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.

Demografi
---------

Halfeti 2014 yılında yürürlüğe giren 5216 sayılı Büyükşehir belediyesi kanuna göre 9 merkez mahalle 35 bağlı mahallesi olmak üzere toplam 44 mahalleden oluşur. 2014 yılı Genel Nüfus sayımına göre ilçenin nüfusu 38,345'tir. Halfetililerin dili diğer ilçelerinden ayrılan bir yapı olan batı grubu dil ailesine sahiptir ve Gaziantep şivesiyle aynı sayılır. Çünkü 1920 yıllarında Fransızların işgali karşısında dağıtılan Gaziantepli bazı aileler Yavuzeli, Araban ve Halfeti'ye göç etmiştir.

Ayrıca 35 km uzunluğundaki sahil yolu ile Birecik'e bağlanmıştır. İlçe Merkezinin Şanlıurfa'ya uzaklığı 112 km, Gaziantep'e uzaklığı 105 km'dir. Yurttaşların Şanlıurfa il merkezi ile ilişkileri resmi işlerin görülmesi gibi durumlarda olmaktadır. İlçenin ekonomik bağlantısı ve sosyal/kültürel aktiviteleri Gaziantep'ledir.

İlçe yeni yerleşim yerinde hızlı bir nüfus artışıyla karşılaşırken, eski yerleşim yeri ise turizme açılmış, kent, ciddi bir tarihi ve doğa turizmi payına sahip olmuştur. Güneydoğu Anadolu bölgesinde alternatif turizm alanında cazibe merkezi haline gelmiştir.

Turizm
------

Halfeti ilçesinin yüzde 80"i Birecik Barajı"nın yapımı ve evlerin su altında kalmasıyla birlikte, 15 kilometre uzaklıkta kurulan yeni yerleşim merkezine taşındı. Taş mimarisiyle yapılmış evlerin ve camilerin su altında kaldığı ilçe, aradan geçen süre içerisinde doğal güzelliğiyle dikkat çekiyor.

Fırat Nehri"nin altında kalan taş mimarisiyle "Saklı cennet ve "Kayıp kent" olarak da anılmaya başlanan Halfeti"de, yerli ve yabancı turistlerin yoğun ilgi gösterdiği bir belde haline geldi.

Halfeti ilçesi, Türkiye'den 21 şehrin, dünyada 287 şehrin dâhil olduğu, Uluslararası Koordinasyon Komitesi toplantısında ‘Cittaslow’ (Sakin Şehir) unvanını aldı.

Kültür
------

Halfeti, Atatürk Barajı’nın suları altında kalmasıyla Yeni Halfeti ve Eski Halfeti olarak ikiye ayrılmıştır. Eski Halfeti’nin sular altında kalması ile halk göç etmiş ve Yeni Halfeti denilen Kara Otlak mıntıkasına taşınmıştır. Eski Halfeti’nin bulunduğu zengin yer şekilleri birçok efsanenin doğmasına neden olmuştur.

### Ali Kayası Efsanesi

Bölge halkınca Hz. Ali’nin bir müddet Rumkale’de kaldığı düşünülür. Hikâyeye göre şeytanın köpek kılığında onun bulunduğu yere girmesi üzerine Hz. Ali’nin fırlattığı kaya, Ali Kayası olarak anılır. Göktanrı inanışında da yaygın olan taş ve kayaların bir kült olması, bölge halkının Hz. Ali’ye bağlılığı ile birlikte bu efsaneye yol açmıştır.

### Hıdrellez ve Henislik Efsaneleri

Rumkale civarında bulunan iki mağaradan biri olan Hıdrellez, içinde bulunduğu zor durumu aşmak için dua eden ardından da taş kesilen bir kadın efsanesine ev sahipliği yapmaktadır. Anadolu’nun her yanında rastlanılabileceği gibi Hıdrellez, Halfeti de de kutlanır ve dünyanın yenilenmesini niteler. İsmini aldığı bu mağarada bulunan sarkıtların emildiği takdirde sütü az gelen kadınların sütünü artıracağına inanılır.

Rumkale civarında bulunan ikinci mağara olan Henislik, anlatılan efsanede adını açıklamamaktadır ancak Henislik’in döneminde ateşe verilme sebebine açıklık kavuşturmaktadır. Bu efsane, birbirine kavuşamayan iki aşığı konu alan bir aşk efsanesidir.

### Dişi Ruh Efsanesi

Eski Halfeti’nin içinden geçerek şehri ikiye ayıran Fırat nehri, bölgede birçok efsaneye konu olmuştur. Türk mitolojisinde rahatsızlık yaratan ruhani varlıkları anlatmak için kullanılan Demonoloji alt başlığının bir örneği olarak Dişi Ruh efsanesi bu yörede yer almaktadır. Normalde insanlara zarar verdiği iddia edilen bu ruhani kadının yakasına bir iğne takılırsa, takan kişinin hizmetine gireceği ve yaptığı işlerde bolluk getireceğine inanılmaktadır.

### Ab-ı Hayat Suyu Efsanesi

Bu efsane Fırat’ın kaynağını anlatır ve kırk pınarlı bir yerden doğduğunu iddia eder. Anlatılan efsane, Köroğlu’nun atını yıkadığı ve onu canlandıran suyun ab-ı hayat olduğunu ve Fırat’ın başlangıcı olduğunu söyler. Bölge halkınca bu şifalı suyun senede bir gün aktığı ve aktığı gece suya girenlerin iyileşeceği söylenir. Ayrıca bu gün, Hızır ile İlyas’ın buluştuğu söylenir.

### Siyah Gül Efsanesi

Halfeti’nin öne çıkan güzelliklerinden biri olan Karagül; ilk olarak Lomo Sait tarafından yetiştirilmiş, şimdilerde ise evlerin bahçe ve saksılarında amatör biçimde yetiştirilmeye devam etmektedir. Efsaneye göre Halfeti’de bulunan en güzel kırmızı gülleri yetiştiren Vartuhi, nehrin karşı kıyısında Fırat isimli bir gence aşık olmuştur. Birbirlerine aşık olan gencin ilişkisine Vartuhi’nin babasının karışmasıyla ikili baskılara dayanamamış ve Fırat nehrinde intihar etmişlerdir. İnanışa göre aşıkların ölümünün ardından Halfeti’deki tüm kırmızı güller siyah olmuş ve bu güller artık sadece Halfeti’de yetişirmiş.

Şive
----

Türkçenin Halfeti ilçesinde kullanılan şivesinin Batı Anadolu ağızları içindeki konumu Prof. Dr. Leyla Karahan'ın *Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması* (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:

| * g
* t
* d
Anadolu ağızları batı grubu |
| --- |
| **1. grup ağızlar** | **1.1.** Afyonkarahisar, Eskişehir, Uşak, Nallıhan **1.2.** Çanakkale, Balıkesir, Bursa, Bilecik **1.3.** Aydın, Burdur, Denizli, Isparta, İzmir, Kütahya, Manisa, Muğla **1.4.** Antalya |
| **2. grup ağızlar** | **2.** İzmit, Sakarya ağızları |
| **3. grup ağızlar** | **3.1.** Zonguldak, Devrek, Ereğli **3.2.** Bartın, Çaycuma, Amasra **3.3.** Bolu, Ovacık, Eskipazar, Karabük, Safranbolu, Ulus, Eflani, Kurucaşile **3.4.** Kastamonu |
| **4. grup ağızlar** | **4.1.** Göynük, Mudurnu, Kıbrıscık, Seben **4.2.** Kızılcahamam, Beypazarı, Çamlıdere, Güdül, Ayaş **4.3.** Çankırı (Ovacık, Eskipazar, Kızılırmak hariç), Çorum, İskilip, Kargı, Bayat, Osmancık, Tosya, Boyabat  |
| **5. grup ağızlar** | **5.1.** Sinop, Alaçam **5.2.** Samsun, Kavak, Çarşamba, Terme **5.3.** Ordu, Giresun, Şalpazarı |
| **6. grup ağızlar** | **6.1.** Ladik, Havza, Amasya, Tokat, Erbaa, Niksar, Turhal, Reşadiye, Almus **6.2.** Zile, Artova, Sivas, Yıldızeli, Hafik, Zara, Mesudiye **6.3.** Şebinkarahisar, Alucra, Suşehri **6.4.** Kangal, Divriği, Gürün, Malatya, Hekimhan, Arapgir |
| **7. grup ağızlar** | **7.1.** Akçadağ, Darende, Doğanşehir **7.2.** Afşin, Elbistan, Göksun, Andırın, Adana, Hatay, Tarsus, Ereğli **7.3.** Kahramanmaraş, Gaziantep **7.4.** Adıyaman, Halfeti, Birecik, Kilis |
| **8. grup ağızlar** | Ankara, Haymana, Balâ, Şereflikoçhisar, Çubuk, Kırıkkale, Keskin, Kalecik, Kızılırmak, Çorum (merkez ilçe ile güneyindeki ilçeler), Kırşehir, Nevşehir, Niğde, Kayseri, Şarkışla, Gemerek, Yozgat ağızları |
| **9. grup ağızlar** | Konya (merkez ilçesinin bazı yöreleri ve Ereğli hariç), Mersin (Tarsus hariç) ağızları |

Halfeti ilçesine bağlı mahalleler
---------------------------------

### Mahalleler

* Rüştiye
* Erikli
* Şimaliye
* Fırat
* Siyahgül
* Karaotlak
* Seldek
* Arğaç
* Yeşilözen
* Cumhuriyet
* Dutluca
* Altınova
* Aşağıgöklü
* Balaban
* Beyburcu
* Bozyazı
* Bulaklı
* Çakallı
* Çebekoğlu
* Dergili
* Durak
* Fıstıközü
* Gözeli
* Gülaçan
* Günece
* Gürkuyu
* Hilalli
* Kalkan
* Kavaklıca
* Kayalar
* Kurugöl
* Macunlu
* Ortayol
* Ömerli
* Özmüş
* Salmanlı
* Savaşan
* Kurttepe
* Saylakkaya
* Sırataşlar
* Sütveren
* Tavşanören
* Argıl
* Yukarıgöklü

Ulaşım
------

İlçe merkezi Gaziantep-Şanlıurfa karayoluna (İpekyolu) 40 km uzunluğundaki asfalt bir yol ile bağlanmıştır.

Ayrıca 35 km uzunluğundaki sahil yolu ile Birecik'e bağlanmıştır. İlçe Merkezinin Şanlıurfa'ya uzaklığı 112 km, Gaziantep'e uzaklığı 105 km'dir. Yurttaşların Şanlıurfa il merkezi ile ilişkileri resmi işlerin görülmesi gibi durumlarda olmaktadır. İlçenin ekonomik bağlantısı Gaziantep iledir.

Bu bakımdan gerek ilçe merkezinden gerekse köylerden Gaziantep'e gidip gelen çok sayıda vasıta vardır.

İlçe sınırları içinde yaklaşık 60000 metre asfaltlanmış yol, 28000 metre stabilize yol mevcuttur.

Yaz ve kış mevsimde bütün köylerle ulaşım sağlanmaktadır.

Yerel Mutfak
------------

2016 yılında düzenlenmeye başlanan Meyve Yemekleri festivali, Halfeti yöresinde yetiştirilen meyvelerin çeşitli yemekler içinde sunulmasıyla yörede bir gelenek haline gelmiştir. Turizm açısından da önemi bulunan bu etkinlik, hem bu değerlerin daha büyük kitlelere ulaşmasına hem de gelecek nesillere aktarılmasına katkıda bulunmaktadır.

Kaynakça
--------

1. 1 2  ""MISIR MEMLÛKLARININ HUDUD KALESİ RUMKALE VE ANADOLU'DA MEMLÛK İZLERİ", Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 12, Sayı: 2, Sayfa: 359-366, ELAZIĞ-2002, Muammer Gül" (PDF). 21 Ekim 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2015.
2. ↑  "Halfeti ve Birecik Gaziantep'e bağlanmak istiyor". CNN Türk. 15 Ağustos 2023. 13 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2023.
3. ↑   . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). *23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
4. ↑   . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). *23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı*. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
5. ↑  "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
6. ↑  "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
7. ↑  "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
8. ↑  "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
9. ↑  "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
10. ↑  "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
11. ↑  "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
12. ↑  "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
13. ↑  "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
14. ↑  "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
15. ↑  "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
16. ↑  "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
17. ↑  "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
18. ↑  "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
19. ↑  "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
20. 1 2 3 4 5 6  

	* "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
	* "Halfeti Nüfusu - Şanlıurfa". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
	* "Şanlıurfa Halfeti Nüfusu". nufusune.com. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
21. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 23 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2014.
22. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 21 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2014.
23. 1 2 3 4 5 6  Köksel, Behiye (30 Aralık 2019). "Halfeti ile İlgili Toponomik Efsaneler Üzerine Bir İnceleme". *Gaziantep Üniversitesi Ayıntab Araştırmaları Dergisi*. **2** (2): 50-60. ISSN 2667-6257. 22 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2023.
24. ↑  AKMEŞE, Z. & İKİNCİ, D. KAYIP KENTİN SAKLI BİTKİSİ KARAGÜL.
25. ↑  Atçi, Emine; Akan, Hasan (15 Aralık 2021). "Cittaslow Şehri Halfeti (Şanlıurfa)'nin "Meyve Yemekleri Festivali"nin Etnobotanik Açıdan Değerlendirilmesi". *Journal of the Institute of Science and Technology*. **11** (4): 2537-2548. ISSN 2536-4618. 22 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2023.

Dış bağlantılar
---------------

* YerelNET
* Halfeti Gezi Rehberi11 Haziran 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| * g
* t
* d
Halfeti'nin mahalleleri |
| --- |
| Merkez Mahalleler | 
* Fırat
* Karaotlak
* Siyahgül

 |
| Kırsal Mahalleler | 
* Altınova
* Argaç
* Argıl
* Aşağıgöklü
* Balaban
* Beyburcu
* Bitek
* Bozyazı
* Bulaklı
* Cumhuriyet
* Çakallı
* Çebekoğlu
* Dergili
* Durak
* Dutluca
* Erikli
* Fıstıközü
* Gözeli
* Gülaçan
* Günece
* Gürkuyu
* Gürlüce
* Hilalli
* Kalkan
* Kantarma
* Kavaklıca
* Kayalar
* Kınık
* Kurugöl
* Macunlu
* Narlık
* Ortayol
* Ömerli
* Özmüş
* Rüştiye
* Salmanlı
* Savaşan
* Saylakkaya
* Seldek
* Sırataşlar
* Sütveren
* Şimaliye
* Tavşanören
* Yenimahalle
* Yeşilözen
* Yukarıgöklü

 |

| * g
* t
* d
Şanlıurfa'nın ilçeleri |
| --- |
| 
* Akçakale
* Birecik
* Bozova
* Ceylanpınar
* Eyyübiye
* Halfeti
* Haliliye
* Harran
* Hilvan
* Karaköprü
* Siverek
* Suruç
* Viranşehir

 |