**Abdurrahman Cebertî** (1753–1825) (Arapça: عبد الرحمن الجبرتي), tam adı: **Abdurrahman bin Hasan bin Burhan Dîn Cebertî** (Arapça: عبد الرحمن بن حسن بن برهان الدين الجبرتي), genellikle basitçe **Cebertî** olarak bilinen, hayatının çoğunu Kahire'de geçiren Somalili-Mısırlı bir bilgin ve tarihçiydi.

Cebertî'nin "Süleyman el-Halaby Davası ve Sari Askar Klieber'in öldürülmesi" kitabı

Hayatı
------

Cebertî'nin hayatı hakkında çok az şey biliniyor. Franz Steiner'e göre, Mısır'ın kuzeyindeki Delta eyaleti Buheyre'daki Tell al-Gabarti köyünde doğdu. Abdulkader Saleh, Cebertî'nin bunun yerine Kahire'de doğduğunu iddia eder.

Cebertî, Mısırlı bilim adamları ve siyasi seçkinlerle bağları olan önde gelen bir ulema ailesinde doğdu. Abdurrahman'ın babası, Kahire'de bilgili ve çok saygı duyulan bir adam olan Hasan Cebertî idi. Hasan Cebertî'nin 18. yüzyılın ortalarında Zeila'dan Kahire'ye seyahat ettiğine inanılıyor. Cebertî'nin ailesi etnik olarak Somali kökenliydi. Yazılarına göre adı, ailesinin tanıdığı en eski üyesi olan "yedinci derece dedesi" Abdurrahman'dan geliyor. Yaşlı Abdurrahman, Afrika Boynuzu'nda bulunan Jabarah'tandı.

Abdurrahman, orada *Rivak* Şeyhi olduğu Mısır'a geri dönmeden önce Mekke ve Medine'deki Jabarti topluluklarının *Riwaq'larını* ziyaret etti. Cebertî'nin babası bir Hanefi din alimiydi ve el-Ezher Üniversitesi'ndeki öğrenciler için, Cebertî öğrenci yurdunun müdürü olarak görev yaptı; bu unvan, babasının 1744'te ölümünün ardından Cebertî'ye miras kaldı. Sonuç olarak, Cebertî, Kahire'deki El-Ezher Üniversitesi'nde Şeyh olarak eğitildi. Cebertî, aile bağları sayesinde, her ikisi de Mısır tarihi hakkında yazma kararını etkileyen önde gelen bilim adamları el-Muradi ve el-Murtada'ya erişim sağladı.

En ünlü üç eserini derlediği yerel olayların aylık bir kaydını tutmaya başladı. Bu belgelerin sonuncusu ve en uzunu, İngilizcede genellikle *Cebertî'nin Mısır Tarihi* olarak bilinen Arapça *Aja'ib al-athar fi al-tarajim wal-akhbar* (عجائب الاَثار في التراجم والاخبار) çalışmasıdır. Biyografiler ve Olayların Muhteşem Kompozisyonları, *Napolyon'un işgaline ve Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın iktidarı ele geçirmesine tanık olan dünyaca ünlü bir tarih metni haline geldi. Fransız seferi ve işgaliyle ilgili tarihçesinden alıntılar yapılmış ve* Mısır'da Napolyon *adlı ayrı bir cilt olarak İngilizce olarak derlenmiştir. Fransız işgaline eşlik eden modernite dalgasının önemini fark eden ilk Müslümanlardan biriydi ve Batı ile İslami bilgi arasında var olan uçurum onu "derinden şok etti".*

Fikirleri
---------

Cebertî, Fransız işgalcilerin gelişmiş askeri teknolojisine, malzeme bilimlerine ve kültürel değerlerine karşı katı, bağnaz bir tonu sürdürdü. Eşitlikçilik, özgürlük ve eşitlik gibi Fransız Devrimi'nin Cumhuriyetçi fikirlerinden nefret ediyordu; İslami *Vahiy* Avrupa rasyonalizmi üzerindeki üstünlüğünde ısrar etti. Cebertî, Avrupalıların belirli alanlarda kaydettiği ilerlemeleri kabul etmesine rağmen, İslam'ın Batı üzerindeki nihai zaferine kesin olarak inandı ve eserleri aracılığıyla İslami hünerin yeniden kurulmasını savundu. Yazılarında Fransız işgalcilere karşı güçlü bir tiksinti ifade eden Cebertî'nin ünlü bir duası şöyledir:

> "onların dillerine dilsizlikle vur … zekalarını karıştır ve nefeslerinin kesilmesine neden ol"
> 
>

Çalışmaları
-----------

 Al-Jabarti'nin *'Aja'ib al-athar fi't-tarajim wa'l-akhbar* (Biyografilerin ve Olayların Muhteşem Kompozisyonları), MS 1688–1821 / MS 1099–1236 yılları arasında Mısır tarihini anlatan 27 ciltlik bir kitap
Cebertî üç eserle tanınır: *1798'in sonlarında tamamlanan Tarikh muddat al-faransis bi-misr (Mısır'daki Fransız İşgali Döneminin Tarihi*); Aralık 1801'de tamamlanan *Mazhar al-taqdis bi-zawal dawlat al-faransis (Fransız Toplumunun Çöküşünde Dindarlığın Gösterisi)* ; ve çok daha uzun olan ve ilk iki çalışmasından öğeler içeren *'Aja'ib al-athar fi't-tarajim wa'l-akhbar (The Marvelous Compositions of Biographies and Events)*. *Mısır'daki Fransız İşgalinin Tarihi, Mısır'ın* Fransızlar tarafından üç yıllık işgalinin ilk yedi ayını anlatıyor. Bu eserde Cebertî, olgusal olayları kaydetmenin yanı sıra, Fransızların sosyal ve ahlaki yozlaşmasını eleştiriyor, Fransız Beyannamesi'ndeki dilbilgisinde kapsamlı bir düzeltmeye girişiyor ve işgale karşı genel öfke duygularını dile getiriyor. İkinci çalışması, *Fransız Toplumunun Ölümünde Dindarlığın Gösterimi,* diğer ikisinden çok daha az bilinir. *Biyografilerin ve Olayların Muhteşem Kompozisyonları,* Cebertî'nin açık ara en ünlü ve aynı zamanda en uzun eseridir. 1688'den 1821'e kadar Mısır tarihini kapsayan bu çalışma, diğer tartışmalı eleştirilerin yanı sıra Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın reformları hakkındaki eleştirel görüşleri nedeniyle 1870'te Mısır'da yasaklandı. 1870'lerin sonlarına doğru kitabı üzerindeki yasak kaldırılarak 1878'de İskenderiye gazetesi *Misr* matbaasında kısmen, 1880'de ise tamamı Bulak matbaasında basıldı.

Ayrıca bakınız
--------------

* Müslüman tarihçilerin listesi

Kaynakça
--------

1. 1 2  Wilfrid Scawen Blunt (1923). *My diaries; Being a Personal Narrative of Events*. s. 81.
2. ↑  Beattie, Andrew (2005). *Cairo: A Cultural and Literary History*. s. 144. ISBN 9781902669779.
3. ↑  al-Jabarti, 'Abd al-Rahman. History of Egypt: 'Aja'ib al-Athar fi 'l-Tarajim wa'l-Akhbar. vol.1. Franz Steiner Verlag Stuttgart. 1994.
4. ↑  Abdulkader Saleh, "Ǧäbärti," in Uhlig, Siegbert, ed. *Encyclopaedia Aethiopica: D-Ha*. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2005, p. 597.
5. ↑  *Guardians of Faith in Modern Times: ʻUlamaʼ in the Middle East*. Hatina, Meir. Leiden: Brill. 2009. ISBN 9789047442936. OCLC 567763241.
6. 1 2  Huart, Clément (1903). "A History of Arabic Literature". New York, Appleton. s. 423. 18 Mart 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi.
7. ↑  Hassan al-Jabarti
8. ↑  Molefi K. Asante (2002). *Culture and Customs of Egypt*. s. 21. ISBN 9780313317408.
9. ↑  Stewart, Desmond (1981). *Great Cairo, mother of the world*. s. 173. ISBN 9780313317408.
10. ↑  Mohamed Haji Mukhtar (1987). "Arabic Sources on Somalia" (PDF). s. 149. 26 Nisan 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ocak 2023.
11. ↑  David Ayalon, "The Historian al-Jabartī and His Background," *Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London*, 1960, p.238
12. 1 2 3  *The Encyclopaedia of Islam*. Gibb, H. A. R. (Hamilton Alexander Rosskeen), 1895–1971. Bearman, P. J. (Peri J.) (New bas.). Leiden: Brill. 1960-2009. ISBN 9789004161214. OCLC 399624.
13. ↑  Ayalon, David (1960). "The Historian al-Jabartī and His Background". *Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London*. **23** (2): 217-249. doi:10.1017/s0041977x00149912. JSTOR 609695.
14. ↑  Christopher de Bellaige, *The Islamic Enlightenment. The Struggle between Faith and Reason: 1798 to Modern Time*, (New York, Liveright, 2017), 9780871403735, 6 and 33.
15. ↑  De Bellaigue, Christopher (2017). "1: Cairo". *The Islamic Enlightenment: The Struggle Between Faith and Reason- 1798 to Modern Times*. New York: Liveright Publishing Corporation. ss. 1-20. ISBN 978-0-87140-373-5.
16. ↑  De Bellaigue, Christopher (2017). "Introduction". *The Islamic Enlightenment: The Struggle Between Faith and Reason- 1798 to Modern Times*. New York: Liveright Publishing Corporation. ss. xxi. ISBN 978-0-87140-373-5.
17. ↑  Dammen, McAuliffe, Jane (26 Eylül 2017). *Islam*. Miles, Jack. New York. ISBN 978-0393355024. OCLC 1004556269.

Konuyla ilgili yayınlar
-----------------------

* Karabell, Zachary (2003). *Parting the desert: the creation of the Suez Canal*. Alfred A. Knopf. ISBN 0-375-40883-5.
* Jabartī, ʻabd al-Raḥmān; Al-Jabarti, Sheik (1798). *Napoleon in Egypt: Al-Jabarti's Chronicle of the French Occupation*. Shmuel Moreh tarafından çevrildi. ISBN 1-55876-070-9.

Dış bağlantılar
---------------

* *Napoleon in Egypt : Al-Jabartī's chronicle of the French occupation, 1798*, Markus Wiener Publishers, 2006
* Aja'ib al-athar fi'l-tarajim wa'l-akhbar 28 Mart 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (in Arabic)
* "Jabarti, Abd al-Rahman al-" in Oxford Dictionary of Islam 30 Ocak 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNE: XX897717
* BNF: cb13524264m (data)
* CiNii: DA0376921X
* GND: 119175320
* ISNI: 0000 0001 4030 1527
* LCCN: n79135427
* NDL: 00468833
* NLI: 987007263263405171
* NTA: 067562531
* SELIBR: 192314
* SUDOC: 08403856X
* TDVİA: ceberti-abdurrahman-b-hasan
* VIAF: 100256393
* WorldCat: lccn-n79135427

 |