**Samora Moisés Machel** (d. 29 Eylül 1933 - ö. 19 Ekim 1986), Mozambikli askeri komutan, devrimci ve siyasetçi. Machel, Afrika ülkesi Mozambik Halk Cumhuriyeti'nin (günümüzde Mozambik Cumhuriyeti) 1975 yılında bağımsızlığını kazanmasında büyük rol oynamış, 1975 yılında üstlendiği devlet başkanlığını 1986 yılındaki ölümüne kadar yürütmüştür. 1986 yılında devlet başkanlığı uçağı Mozambik, Esvatini ve Güney Afrika Cumhuriyeti sınırlarının olduğu dağlık bölgede yere çakılmış ve Machel ölmüştür.

Gençliği
--------

Samora Machel, Portekiz sömürgesi olan Mozambik’deki Gaza eyaleti Madrogoa köyünde dünyaya geldi. Ailesi çiftçilikle geçiniyordu. Machel bu köyde büyüdü ve misyonerlerin kurduğu ilkokulu bitirdi. 1942 yılında Sougene kasabasındaki ortaokula devam etti. 1954 yılıyla beraber Lourenço Marques’de(bugünkü Maputo) hasta bakıcılığı yüksek okuluna başlar.Miguel Bombarda Hastanesindeki eğitimini kayıt parasını ödeyemeyince eğitimini tamamlayamaz. Hastanede işçi olarak çalışır ve gece okuluna devam ederek eğitimini tamamlar. Bağımsızlık savaşaına katılmak üzere ülkeden çıkıncaya kadar hastanedeki işine devam eder.

Bağımsızlık mücadelesi
----------------------

Hastanede siyah hastabakıcıların beyazlara göre daha az maaş almasıyla oluşan muhalefet fikirleriyle beraber marksizme ilgi duyan Machel bu dönemdeki fikirlerini daha sonra gazetecilere şöyle aktaracaktır: *"Zengin adamın köpeği adamın zenginliğinin kaynağı olan işçilerinden daha fazla aşı oluyordu."* Büyükbabaları da 19.yüzyılda Portekiz sömürge yönetimine karşı savaşmış olan Machel 1962 yılında *Mozambik Kurtuluş Cephesi* FRELIMO’ya katılır. 1963 yılında FRELIMO içinde askeri eğitim alacak ve 1964 yılında kuzey Mozambik’de gerçekleştirilen Portekiz Ordusuna karşı ilk saldırıda yer alacaktır. 1969 yılında FRELIMO ordusunun komutanı olacaktır. Özellikle köylüler tarafından desteklenen ordu halka silahlı savaşla devrime ulaşılabileceğini göstermek ister. Şubat 1969’da FRELIMO başkanı Eduardo Mondlane’nin suikast sonucu öldürülmesi üzerine liderlik üç kişiden oluşan kurula geçer; Samora Machel, Marcelino dos Santos ve Uria Simango. Simango partiden 1970 yılında ihraç edilince Machel başkanlık görevine geçer.

Bağımsızlık
-----------

Mozambik'i ziyaret eden Nikolay Çavuşesku ile birlikte (1979)
Portekiz’de 25 Nisan 1974 günü gerçekleşen Karanfil Devriminin sonucunda António de Oliveira Salazar diktatörlüğü alaşağı edilecek ve özellikle Portekiz Komünist Partisi ve sol kamuoyunun etkisiyle yıllar süren savaşların ardından sömürge ülkeleriyle bağımsızlık üzerine görüşmelere başlanır. Bağımsızlıklarını kazanan ve halihazırda Portekiz Ordusuyla savaş halinde bulunan ülkeler Angola, Mozambik, Gine-Bissau’dur. Machel’in devrimci hükûmeti başa gelince 25 Haziran 1975 günü Machel ülkenin ilk devlet başkanı, Marcelino dos Santos ise başkan yardımcısı olacaktır. Machel hemen geleneksel marksist prensipleri yerine getirmeye başlayacak, Portekizlilere ait büyük çiftliklere ve fabrikalar el koyacak, okulları tüm halka açacak ve köylüler için ücretsiz sağlık hizmeti başlatacaktır. Kırda toprak reformu yapılacak ve köyler tarım komünleri olacak şekilde birlikte örgütlenecektir.

Enternasyonalizme alanında da açılım yapan FRELIMO iktidarı, Rodezya ve ırkçı Güney Afrika yönetimlerindeki beyaz azınlığa karşı savaşan devrimci gruplara destek sağlayacak ve ülkesinde barınıp eğitim görmelerine izin verecektir. Rodezya ve Güney Afrika ise buna karşılık Mozambik’deki FRELIMO iktidarına karşı çıkan RENAMO örgütüne destek verecek ve ülkede sabotaj faaliyetleri gerçekleştirmesine yol açacaktır. Sovyetler Birliği ile iyi ilişkilere sahip olan Machel’e 1975 yılında Lenin Barış Ödülü verilecektir.

Mozambik ekonomisinin istenen seviyede gelişememesinin ardında bağımsızlıktan sonra apar topar ülkeden ayrılan Portekizli uzman ve teknik personelin ülkeden ayrılmasını gösterirler. Portekiz ile ateşkes imzalanan Eylül 1974 ile bağımsızlığın ilan edildiği Haziran 1975 arasındaki dönemde ülkedeki baskı reimine dahiledilmemiş beyazlardan kalmaları istense de yoğun bir göç yaşanacaktır. Ülkede özellikle Eylül ve Ekim aylarında FRELIMO iktidarına karşı beyazlar ve muhalif siyahlardan oluşan grupların saldırıları olmuş, bu saldırılar ise beyazlara ve muhaliflere karşı katliamlara varan aşırılıklara yol açmıştır.

Uçak kazası
-----------

19 Ekim 1986 günü Samora Machel, Zambiya’nın başkenti Lusaka’da katıldığı uluslararası bir toplantıdan Tupolev Tu-134 başkanlık uçağıyla dönerken uçağın Lebombo Dağlarına çarpması sonucu ölecektir. Kazadan toplam 10 kişi kurtulacak ancak Machel’in yanı sıra Mozambik hükûmetinde bakanlık görevi yapan yetkililerin de aralarında olduğu 24 kişi hayatını kaybedecektir. Machel’e suikast yapıldığı çeştili kaynaklarca iddia edilse de kurulan araştırma komisyonları bu iddiaları destekleyecek bir bulguya ulaşamamıştır.

Graça Machel
------------

Machel’in dul eşi, uçak kazasının kaza olmadığını sürekli olarak iddia etmiş ve olayın peşini bırakmayarak kocasının katillerini bulacağını belirtmiştir. 1998 yılında Graça Machel zamanın Güney Afrika cumhurbaşkanı Nelson Mandela ile evlenir.

Anısı
-----

1999 yılında uçak kazasının olduğu Mbuzini bölgesinde kazada hayatını kaybedenler için bir anıt yapılır. Güney Afrika hükûmetince finanse edilen anıtta uçakta yer alan 4 kişilik Sovyet uçuş ekibi, 2 Kübalı doktor, Zambiya ve Zaire’nin Mozambik elçileri de anılır.
Ayrıca Moskova’da bir caddeye Samora Machel’in ismi verilmiştir.

Ayrıca bakınız
--------------

* FRELIMO
* Portekiz Sömürge Savaşları

Kaynakça
--------

1. ↑  J.Cabrita, *Mozambique: a tortuous road to democracy*, Macmillan 2001 ISBN 970-0-333-97738-5
2. ↑  António de Almeida Santos, Quase Memórias, s. 110, Casa das Letras, Lizbon, 2006
3. ↑  Bu iddialardan bir tanesine göre Batıya fazla yaklaşan Machel, Sovyetler Birliği gizli servisleri ortadan kaldırmıştır
4. ↑  "19 Ekim 2001 tarihli BBC News haberi". 6 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2009.
5. ↑  Panafrican Haber Ajansı 5 Ocak 1999 "Monument for Machel plane crash site"

| * g
* t
* d
Portekiz Sömürge Savaşları (1961-1974) |
| --- |
| 

| Estado Novo (Portekiz) |
| --- |
| 
* António de Oliveira Salazar
* Marcelo Caetano
* Américo Tomás
* Francisco da Costa Gomes (Angola)
* António de Spínola (Gine)
* António Augusto dos Santos (Mozambik)
* Kaulza de Arriaga (Mozambik)
* Karanfil Devrimi
* Portekiz Komünist Partisi

 |

 |
| 

| Angola Bağımsızlık Savaşı |
| --- |
| 
* MPLA
	+ Agostinho Neto
	+ José Eduardo dos Santos
	+ Lúcio Lara
* FNLA
	+ Holden Roberto
* UNITA
	+ Jonas Savimbi
* Angola İç Savaşı

 |

 |
| 

| Mozambik Bağımsızlık Savaşı |
| --- |
| 
* Mozambik Kurtuluş Cephesi
	+ Eduardo Mondlane
	+ Joaquim Chissano
	+ Filipe Samuel Magaia
	+ Samora Machel

 |

 |
| 

| Gine-Bissau Bağımsızlık Savaşı |
| --- |
| 
* Gine ve Yeşil Burun’un Bağımsızlığı için Afrika Partisi
	+ Amilcar Cabral
	+ Luis Cabral
	+ João Bernardo Vieira
	+ Domingos Ramos

 |

 |

| * g
* t
* d
Lenin Barış Ödülü sahipleri |
| --- |
| 1950'li yıllar | **1950**: Frédéric Joliot-Curie -
Song Qingling -
Hewlett Johnson -
Eugénie Cotton -
Arthur Moulton -
Pak Chong Ae -
Heriberto Jara Corona •
**1951**: Guo Moruo -
Monica Felton -
Oyama Ikuo -
Pietro Nenni -
Anna Seghers -
Jorge Amado •
**1952**: Johannes Becher -
Eliza Branco -
İlya Ehrenburg -
James Gareth Endicott -
Yves Farge -
Saifuddin Kitchlew -
Paul Robeson • **1953**: Andrea Andreen -
John Desmond Bernal -
Isabelle Blume -
Howard Fast -
Andrew Gaggiero -
Leon Kruczkowski -
Pablo Neruda -
Nina Vasilevna Popova -
Sahib-singh Sokhey -
Pierre Cot • **1954**: Alain Le Léap -
Baldomero Sanincano -
Prijono -
Bertolt Brecht -
André Bonnard -
Thakin Kodaw Hmaing -
Felix Iversen -
Nicolás Guillén -
Denis Nowell Pritt • **1955**: Lázaro Cárdenas -
Mohammed Al-Ashmar -
Joseph Wirth -
Tôn Đức Thắng -
Akiko Seki -
Ragnar Forbeck • **1957**: Louis Aragon -
Emmanuel d'Astier -
Heinrich Brandweiner -
Danilo Dolci -
Maria Rosa Oliver -
Venkata Raman -
Udakandawala Saranankara Thero -
Nikolay Semenovich Tikhonov • **1958**: Josef Lukl Hromádka -
Artur Lundkvist -
Louis Saillant -
Kaoru Yasui -
Arnold Zweig • **1959**: Otto Buchwitz -
William Edward Burghardt Du Bois -
Nikita Kruşçev -
Ivor Montagu -
Kostas Varnalis
 |  |
| 1960'lı yıllar | **1960**: Laurent Casanova -
Cyrus Eaton -
Sukarno • **1961**: Fidel Castro -
Ostap Dlussky -
William Morrow -
Rameshvari Neru -
Mihail Sadoveanu -
Antoine Tabet -
Ahmed Sékou Touré • **1962**: István Dobi -
Olga Poblete de Espinosa -
Faiz Ahmed Faiz -
Kwame Nkrumah -
Pablo Picasso -
Georgi Traykov -
Manolis Glezos • **1963**: Oscar Niemeyer • **1964**: Dolores Ibárruri -
Rafael Alberti -
Aruna Asaf Ali -
Kaoru Ota • **1965**: Miguel Angel Asturias -
Mirjam Vire-Tuominen -
Peter Ayodele Curtis Joseph -
Giacomo Manzù -
Jamtsarangiyn Sambuu • **1966**: Herbert Warnke -
Rockwell Kent -
Ivan Málek -
Martin Niemöller -
David Siqueiros -
Bram Fischer • **1967**: Joris Ivens -
Nguyen Thi Dinh -
Jorge Zalamea -
Romes Chandra -
Endre Sík -
Jean Effel • **1968**-**1969**: Akira Iwai -
Jarosław Iwaszkiewicz -
Khaled Mohieddin -
Linus Pauling -
Shafie Ahmed el Sheikh -
Bertil Svahnstrom -
Ludvík Svoboda
 |
| 1970'li yıllar | **1970**-**1971**: Eric Henry Stoneley Burhop -
Ernst Busch -
Tsola Dragoicheva -
Renato Guttuso -
Kemal Canbolat -
Alfredo Varela • **1972**: James Aldridge -
Salvador Allende -
Leonid Brejnev -
Enrique Pastorino • **1973**-**1974**: Luis Corvalán -
Raymond Goor -
Jeanne Martin-Cissé • **1975**-**1976**: Hortensia Bussi de Allende -
János Kádár -
Seán MacBride -
Samora Machel -
Agostinho Neto -
Yannis Riços • **1977**-**1978**: Kurt Bachmann -
Freda Yetta Brown -
Angela Davis -
Vilma Espín Guillois -
Kumara Padma Sivasankara Menon -
Halina Skibniewska • **1979**: Hervé Bazin -
Lê Duẩn -
Urho Kekkonen -
Abd al-Rahman al-Sharqawi -
Miguel Otero Silva
 |
| 1980'li yıllar | **1980**-**1982**: Mahmut Derviş -
John Morgan -
Líber Seregni -
Mikis Theodorakis • **1983**-**1984**: İndira Gandhi -
Jean-Marie Léger -
Eva Palmer -
Nguyễn Hữu Thọ -
Luis Vidales -
Joseph Weber -
Charilaos Florakis • **1985**-**1986**: Miguel d'Escoto -
Dorothy Crowfoot Hodgkin -
Herbert Mies -
Julius Nyerere -
Petr Tanchev • **1986**-**1987**: Evan Litwack
 |
| 1990'lı yıllar | **1990**: Nelson Mandela
 |

| * g
* t
* d
Mozambik devlet başkanları |
| --- |
| Mozambik Halk Cumhuriyeti (1975-1990) | 
* Samora Machel
* (FRELIMO Merkez Komitesi Siyasi Bürosu)
* *Joaquim Chissano*

 | Mozambik bayrağı |
| Mozambik (1990-günümüz) | 
* *Joaquim Chissano*
* Armando Guebuza
* Filipe Nyusi

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90863293
* BNE: XX922330
* BNF: cb11886851w (data)
* CiNii: DA12016325
* GND: 119062321
* ISNI: 0000 0000 8155 9092
* LCCN: n80121224
* NLI: 987007592219905171
* NTA: 069689008
* RERO: 02-A003545171
* SNAC: w6sn4d2w
* SUDOC: 032411332
* VIAF: 76310491
* WorldCat: lccn-n80121224

 |