Üniversitedeki bir sınıfın temsilî resmi, 1350'li yıllar.
Oxford Üniversitesi'nde bir tören.
Tartu Üniversitesi'nin (17. yüzyılda kurulan) mevcut ana binası 19. yüzyılda inşa edilmiştir. Üniversite bugün dünyanın en önemli ve prestijli üniversitelerinden biridir.
Lappeenranta, Finlandiya'nın Lappeenranta Teknoloji Üniversitesi.
São Paulo, Brezilya'daki São Paulo Üniversitesi Kampüsü.
Sydney ÜniversitesiSydney Üniversitesi, Avustralya'nın en eski üniversitesidir.
**Üniversite**, **yükseköğretim kurumu** ya da **bilimtay** en üst seviyede eğitim verilen, araştırma yapılan ve bilgi üretilen kurumlardır. Araştırma alanları çoğunlukla (doğa bilimleri, sosyal bilimleri gibi) çeşitli disiplinlere ayrılan üniversiteler genellikle yüksek okul, lisans ve lisansüstü okullarından oluşurlar. Araştırma görevlileri, ya da akademisyenler, yaptıkları özgün çalışmalar dolayısıyla doçent, profesör gibi çeşitli unvanlarla ödüllendirilirler. Çeşitli akademik disiplinlerde akademik dereceler verir. Üniversiteler genellikle farklı okullarda veya öğrenim fakültelerinde hem lisans eğitimi hem de lisansüstü eğitim sunar.

Üniversiteler akademik yönetim sistemine sahiptir. İdari olarak en üst düzey yetkilileri rektör ve rektör yardımcısı'dır. Fakülte, üniversite içindeki ayrı bölümlerdir. Fakültelerin başındaki en üst düzey görevli dekandır. Bir akademik bölüm (kafedra), belirli bir akademik disipline ayrılmış bir üniversite fakültesinin bir bölümüdür. Bir eğitim yılı genellikle iki sömestr'den (akademik yıl) oluşur. Eğitim genellikle 4 yıllık (bakalavr) ve 2 yıllık (magister) eğitimdir, bölümüne göre 5 ya da 6 yıllık olabilir. Başarılı mezunlara eğitimin tamamında diploma veya diplom verilir. Diploma ve derecesi almanın son adımı olarak tez savunması yapılır. Modern zamanda üniversiteler lisans derecesi, yüksek lisans, önlisans derecesi, magister derecesi, lisansüstü diploması, uzmanlık derecesi, doktoranturo, aspiranturo, bakalorya, lisantiat, doktora dereceleri vermektedir.

Tanım
-----

Orijinal Latince *universitas* kelimesi genel olarak "tek bir vücut, bir toplum, şirket, topluluk, lonca, şirket vb. ile ilişkili bir dizi kişiyi" ifade eder. Kentsel yaşamın ve Orta Çağ loncalarının baş gösterdiği sırada, "prensler, papazlar veya bulundukları kasabalar tarafından verilen tüzüklerle genellikle güvence altına alınan toplu yasal haklara sahip öğrenci ve öğretmen dernekleri "ortaya çıktı. Dolayısıyla kelime anlamı buradan gelmektedir.

Modern kullanımda kelime, "Esas olarak mesleki olmayan konularda ders veren ve tipik olarak derece verme gücüne sahip bir yüksek öğretim kurumu" anlamına gelmektedir ve daha önceki vurgu, tarihsel olarak Orta Çağ'a uygulandığı düşünülen kurumsal organizasyonuna vurgu yapmaktadır.

Üniversite çalışanlarına eğitmen, araştırma profesörü, doçent, öğretim üyesi, doktor öğretim üyesi, yardımcı doçent, ordinaryüs, profesör, öğretim yardımcısı, araştırma görevlisi, çevirmen, okutman, öğretim görevlisi, öğretim planlamacısı, tutor, eksper, uzman'lar dahildir.

Etimoloji
---------

Orta Çağ Latince'sinde *universitas* terimi bir konu etrafında birleşen herhangi topluluk ya da kurum için kullanılırken, üniversite kelimesinin modern anlamı günümüzdeki kurumların temelini oluşturan kurumların oluşmaya başlamasıyla onları tanımlamak için kullanılan *universitas magistrorum et scholarium* yani kabaca "öğrenciler ve öğretmenler topluluğu" anlamına gelen deyişten türemiştir. Osmanlı döneminde üniversite kavramı *dârülfünun* sözcüğü ile ifade edilmekteydi. Öz Türkçeciler tarafından university sözcüğüne yapılan yanlış bir kökenlemeye (*universe* "evren" + *city* "kent") dayalı olarak üniversite anlamında *evrenkent* sözcüğünün kullanıldığı da görülmektedir. Bazı sözlüklerde üniversite anlamında Latince *universitas* gibi *birlik* anlamına gelen *birdem* sözcüğü de kayıtlıdır.

Tarihi
------

Wayne State Üniversitesi'nin ilk binası, 1868
Günümüzdeki üniversitelere temel oluşturan ilk kurum Antik Yunan filozofu Plato'nun MÖ 4. yüzyılda kurduğu Akademi'dir. Bu okulun kuruluş tarihine ve nasıl bir işleyişe sahip olduğuna dair kesin bilgiler yoktur. Antik Atina kentinin dışında bulunan "Akademi" adlı bölgedeki gymnasium'un yakınlarında Plato'nun sahip olduğu bir arazide, o ve onun gibi felsefe, bilim, tarih ve sanatla ilgilenen bir grup insanın düzenli toplantılarıyla tahminen MÖ 387'de başlamıştır. Öğrenci öğretmen ayrımları bulunmayan, belirli bir ders programı ya da konu sınırlaması olmayan, en azından Plato'nun zamanında belirli bir doktrini savunmayan Akademi, büyük ihtimalle ortaya atılan problemlerin birlikte tartışılarak çözülmeye çalışıldığı bir yerdi. Bu okul en az üç yüzyıl aynı yerde faaliyete devam etse de zaman içinde karakteri değişmiş, bu süre zarfında Plato'nun öğrencisi Aristo gibi pek çok filozof burada bulunmuştur.

Alimler bazen 859'da Fatıma el-Fihri tarafından cami olarak kurulan Karaviyyin Üniversitesi'ne (adı 1963'te verilmiştir) dünyanın en eski üniversitesi derler. Bazı akademisyenler, MS 970-972'de kurulan ve Mısır, Kahire'de bulunan El-Ezher Üniversitesi'nin dünyanın en eski derece veren üniversitesi ve dünyanın en eski ikinci üniversitesi olduğunu iddia ediyor. George Makdisi de dahil olmak üzere bazı bilim adamları, erken Orta Çağ üniversitelerinin Haçlı Seferleri sırasında Endülüs, Sicilya Emirliği ve Orta Doğu'daki medreselerden etkilendiğini savundular. Avrupa'da bir tür kurumsal yapısına sahip ilk üniversiteler, Bologna Üniversitesi (1088), Paris Üniversitesi (c.1150, daha sonra Sorbonne ile ilişkilendirildi) ve Oxford Üniversitesi (1167) idi.

"Konstantinopoli Üniversitesi", 425 yılında yükseköğrenim kurumu olarak 425 yılında imparator naibi III. Michael tarafından 849 öğrenci tarafından öğrenci loncası olarak kurulmuştur. Bugünkü anlamda ilk üniversitelere Abbasiler döneminde Bağdat’ta rastlanır. Eski Yunan ve Roma dönemlerinde bazı yüksek eğitim ve öğretim teşkilatları olmasına rağmen bunların bugünkü anlamda üniversite niteliği yoktur. Batıda üniversiteler İslam medeniyetinin Endülüs Emevi Devleti vasıtasıyla Avrupa’ya girmesiyle başlar. Fas, Córdoba ve Gırnata üniversiteleri, ilim ve fennin kilise ve piskoposların tesirindeki ruhban sınıfına mensup öğretim üyeleri olan okullara girmesine vesile olarak, sadece hukuktan ibaret olan öğretim dalına tıp, astronomi, ilahiyat ve benzerlerinin de eklenmesini sağladı. O zamana kadar Avrupa kralları ve devlet adamları tedavi olmak için Córdoba Üniversitesinin Tıp Fakültesine gelirdi. Bağdat’taki Nizâmiye Medresesi (1065), Osmanlılardaki ilk üniversite olan İznik Medresesi (1331) gibi misalleriyle de Selçuklu Hanedanı ve Osmanlılar döneminde hızla gelişen medrese müessesesi Tanzimat'a kadar fen derslerinde de söz sahibiydi (bk. Medrese). Fen dersleri kaldırılınca ilim ve fenni Endülüs Emevileri vasıtasıyla İslam medeniyetinden alan batı, doğuyu geçmeye başladı. Daha sonra (1863) Dârül-Fünun adı altında teşkilatlanan bu yüksek eğitim öğretim müessesesi çeşitli safhalardan sonra 1933’te İstanbul Üniversitesi olarak yeniden düzenlendi.

CIAP yapısı, Meksika'daki Monterrey Teknoloji Enstitüsü ve Yüksek Eğitimi
Batıda Bologna, Pavia, Revenna ve Paris adları altında gelişmeye başlayan ilk üniversiteler uzun süre piskoposların kontrolünde kalmaya devam etti. Hatta Bologna Üniversitesinin rektörleri öğrenciler tarafından seçilmekteydi. Öğrenciler *nation* denen dört gruba ayrılır ve her grubun lideri rektörün yanında yönetime katılırdı. Buna rağmen asıl yönetici ve söz sahibi kimseler piskoposluktan gönderilen ve kançı denen kimselerdi. Paris Üniversitesinde ise öğrencilerle birlikte öğretim üyeleri de o yönetimde rol alırdı. Fakat neticede yine kontrol piskoposluğundu. Sonraları üniversite rektörü piskoposluğa karşı otoritesini sağlayarak özerk hâle geldi. Bunu takiben papalığa bağlı olmayan İngiliz Oxford ve Cambridge üniversitelerinden sonra 14. yüzyıla kadar çeşitli Avrupa şehirlerinde üniversiteler kuruldu.

Dünyada üniversiteler
---------------------

Üniversitelerin finansmanı ve organizasyonu dünyanın farklı ülkelerinde büyük farklılıklar göstermektedir. Bazı ülkelerde üniversiteler ağırlıklı olarak devlet tarafından finanse edilirken, diğerlerinde finansman bağışçılardan veya üniversiteye devam eden öğrencilerin ödemesi gereken ücretlerden gelebilir. Bazı ülkelerde öğrencilerin büyük çoğunluğu yerel şehirlerinde üniversiteye devam ederken diğer ülkelerde üniversiteler dünyanın her yerinden öğrencileri çekmektedir ve öğrencileri için üniversitede konaklama sağlayabilirler.

Üniversite veya kolej türleri
-----------------------------

* Devlet üniversitesi
* Devlet üniversite sistemi
* Özel üniversite
* Dinî üniversite
* Vakıf üniversitesi
* Enstitü
* Özerk üniversite
* Eski yüksek öğrenim kurumları
* Orta Çağ üniversitesi
* İncil koleji
* Kampüs üniversitesi
* Kolej üniversitesi
* Toplum koleji
* Eklesiyastik üniversite
* Uygulamalı Bilimler Üniversitesi
* Hochschule
* İki senelik kolej (junior)
* Dört senelik kolej
* Hukuk okulu
* Liberal sanatlar koleji
* Erkek koleji
* Askerî kolej
* Ulusal üniversite
* Papalık üniversitesi
* Bölgesel üniversite
* Kamu politikası okulu
* Araştırma üniversitesi
* Konut koleji
* Uydu yerleşke
* Eğitim okulu
* Kardeş okul
* Yasal kolej
* Üniversite koleji
* Büyükşehir üniversitesi
* Sanal üniversite
* Meslek üniversitesi
* Vysoká škola
* İş koleji
* Teknik üniversite
* Kadın üniversitesi
* Uluslararası üniversite
* Saygın üniversite
* Öğretmen okulu
* Kamu politikası okulu
* Harp akademisi
* Gazetecilik okulu
* Sanat okulu
* Sirk okulu

Ayrıca bakınız
--------------

* Türkiye'de üniversiteler
* Türkiye'deki üniversiteler listesi
* Türkiye'deki üniversite müzeleri
* Üniversitelerarası Belgeleme Sistemi
* Üniversite ve kolejlere giriş
* Bilimler akademisi
* Alma mater
* Eğitim giriş sınavı
* Kolej giriş sınavı
* Matrikülasyon sınavı
* Bologna Süreci
* Sömestir tatili
* Üniversite Reformu
* Dünya Üniversite Oyunları
* Akademik kıyafet
* Akademik şapka
* Öğrenci aktivizmi
* Öğrenci hakları

Kaynakça
--------

1. ↑  "UT scored higher in QS World University Rankings|University of Tartu". 28 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2020.
2. ↑  "University of Tartu|THE World University Rankings". 22 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2020.
3. ↑  "Dil Derneği Türkçe Sözlük". 26 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ocak 2023.
4. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 15 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2020.
5. ↑  Kubbealtı Lugati
6. ↑  Oktay Sinanoğlu, M. Turgay Tüfekçioğlu (1998), Prof. Dr. Oktay Sinanoğlu ve Türkçe: matematik + bilim + gönül
7. ↑  Yılmaz ÇOLAK (2018), Muhafazakar Düşünce Dergisi Sayı 35: Akademide Sorun Ne?
8. ↑  Sevan Nişanyan (2013), Kelimebaz, s. 76
9. ↑  1965, Publications de la Société d'histoire turque: VII. sér - Türk Tarih Kurumu Basımevi, s. 318
10. ↑  Reşit Rahmeti Arat (1986), Eski Türk şiiri, s. 318
11. ↑  Pamukkale Üniversitesi İngilizce Sözlük
12. ↑  Hani Astolin (2019), Türk'ün Gizlenen Bilgisini Arayan Türk, s. 569: *birdem de denilen evrenkentde*
13. ↑  D. Nails, "The Life of Plato of Athens", in H. Benson (ed.), *A Companion to Plato*, Blackwell Publishing 2006.
14. ↑  J. Barnes, "Academy", E. Craig (Ed.), *Routledge Encyclopedia of Philosophy*, Routledge 1998
15. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 11 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2022.

| * g
* t
* d
Okul (liste) |
| --- |
| Eğitim aşaması | 

|  |  |
| --- | --- |
| Erken çocukluk | 
* Okul öncesi eğitim
* Anaokulu öncesi
* Anaokulu

 |
| İlköğretim | 
* İlkokul
* Üç aşamalı eğitim
* Bebek okulu
* Rüştiye

 |
| Ortaöğretim | 
* Yetişkin lisesi
* Subay koleji
* Üniversite enstitüsü
* Kapsamlı lise
* Kapsamlı okul
* Devam lisesi
* Gramer okulu
* Jimnazyum
* Üst ortaokul
* Lise
* Ortaokul
* Altıncı form koleji
* Stüdyo okulu
* Üniversite hazırlık okulu
* Üniversite teknik koleji
* Yüksek okul
* Öğrenme alanı
* Öğrenme ortamı
* Ek okul
* Okul web sitesi
* Okul organizasyon modelleri
* Okul bağış toplama
* Okul markası
* Okul hemşireliği
* Okulun ilk günü
* Müzayede okulu
* Mavi önlük okulu
* Sözleşmeli okul
* Topluluk okulu
* Laboratuvar okulu
* Dil okulu
* Harp okulu
* Dini okul
* Rosenwald okulu
* Ayrı okul
* Sosyal okul
* Seçici okul
* Spor okulu
* Dönem okulu
* Aşçılık okulu
* Abendgymnasium
* Abendhauptschule
* Abendrealschule
* Onaylı okul
* Bölge okulu
* Merkez okul
* Hayır okulu
* Genel okul
* Dershane
* Özel kız okulu
* Dans stüdyosu
* Dâr ül- Ulum
* Diş okulu
* Çift vardiyalı okul
* Fabrika modeli okul
* İnanç okulu
* Film okulu
* Hālau
* Hastane okulu
* Hedge okulu
* Han okulu
* İmam hatip lisesi
* Yahudi gün okulu
* Mektep
* Latin okulu
* Lutheran okulu
* Tıp okulu
* Ortaçağ üniversitesi
* Harp akademisi
* Çeşitli okul
* Misyon okulu
* Karma eğitim
* Çok mezhepli okul
* Hamilelik okulu
* Hazır okul
* Reform okulu
* Eğitim gemisi
* Mağaza okulu
* Abonelik okulu
* Sudbury okulu
* Yaz okulu
* Öğretim okulu
* Technikon
* Tekhnikum
* Terakoya
* Terapötik yatılı okul
* Eğitim okulu
* İki odalı okul
* Derecelendirilmemiş okul
* Köy koleji
* Vokal okulu
* Profesyonel teknik okul
* Gönüllü destekli okul
* Gönüllü kontrollü okul
* Gönüllü ortaokul
* Yobikō

 |
| Yükseköğretim | 
* Profesyonel okul
* Teknik okul
* Meslek okulu
* Yüksek
* Akademi
* Kolej
* Topluluk koleji
* Lisansüstü eğitim birimi
* Teknik üniversite
* Junior kolej
* Liberal sanatlar koleji
* Araştırma üniversitesi
* Seminer
* Üniversite
* Üst bölüm koleji
* Meslek üniversitesi

 |
| Hepsi | 
* Tam kapsamlı okul
* Orta okul
* Tek odalı okul
* Ranço okulu

 |

 |
| Finansman / uygunluk ile | 
* Akademi (İngiltere)
* Tüzük okulu
* Topluluk günü okulu
* Kapsamlı okul (İngiliz)
* Kar amaçlı eğitim
* Ücretsiz eğitim
* Ücretsiz okul
* Özel okul
* İngiltere Bağımsız okul
	+ hazırlık
	+ genel
* Seçici okul
* Ayrı okul
* okulu batır
* Devlet veya devlet okulu
* Devletle entegre okul (Yeni Zelanda)

 |
| Stile / yönteme göre | 
* Alternatif okul
* Yatılı okul
* Katolik okulu
* Hıristiyan okulu
* Gunduz Okulu
* Demokratik eğitim
* Halk lisesi
* Ücretsiz okul
* Evokulluluk
* Uluslararası Okul
* Medrese
* Mıknatıs okulu
* Müzik okulu
* Parochial okulu
* Progressivizm
	+ Özgür okul hareketi
	+ Laboratuvar okulu
	+ Montessori okulu
	+ Waldorf okulu
* Sudbury okulu
* Sanal okul
* Vokal okulu
* Yeşiva

 |
| Kapsama göre | 
* Üniversiteye hazırlık
* Telafi edici eğitim
* Öğrenim çağı
* Sürekli eğitim
* Meslek yüksekokulu
* Üstün zekalı eğitim
* Telafi eğitimi
* Özel eğitim

 |
| Tarihi | 
* Eski yüksek öğrenim kurumları
	+ Platon Akademisi
	+ Likeion
* Manastır okulu
* Katedral okulu
* Ortaçağ üniversiteleri
* Kanada'da
* Yeni Zelanda'da
* Amerika Birleşik Devletleri'nde
* Güney Afrika'da
* İrlanda'da
* Yunanistan'da
* Güney Tirol'de

 |
| İlgili | 
* K-12
* Eğitim kurumu

 |

| * g
* t
* d
Eğitim |
| --- |
| Genel | 
* Sözlük
* Dizin
* Anahat
* Amaçlar ve hedefler
* Antropoloji
* Değerlendirme
* Ekonomi
* Hesaplama
* Tarihçe
* Liderlik
* Felsefe
* Politika
* Politika
* Psikoloji
* Araştırma
* Haklar
* Sosyoloji
* Teknoloji
* Teori
* Kurum

 |
| Konuya göre | 
* Tarım
* Sanat
* İki dilli
* İşletme
* Kimya
* Bilgisayar bilimi
* Tasarım
* Ekonomi
* Mühendislik
* Çevre
* Ötenik
* Sağlık
* Dil
* Hukuk
* Matematik
* Tıp
* Askeri
* Müzik
* Hemşirelik
* Barış
* Performans sanatları
* Felsefe
* Fiziksel
* Fizik
* Din
* Bilim
* Seks
* Öğretmen
* Teknoloji
* Değerler
* Mesleki
* Devamı...

 |
| Alternatif | 
* Özeğitimcilik
* Eğitim reformu
* Üstün zekalı eğitim
* Evokulluluk
* Dinî eğitim
* Özel eğitim
* Devamı...

 |
| Wikimedia | 
* Kitaplar
* Tanımlar
* Görüntüler
* Öğrenme kaynakları
* Haberler
* Alıntılar
* Metinler

 |

| * g
* t
* d
Eğitim bilimleri dahilindeki alanlar |
| --- |
| Temel disiplinler | Eğitimsel ölçme • Eğitimsel değerlendirme • Eğitim yönetimi • Eğitim psikolojisi • Eğitim teknolojisi • Öğretim teknolojisi • Eğitim tarihi • Eğitim felsefesi • Psikolojik danışmanlık ve rehberlik • Eğitim sosyolojisi • Okul psikolojisi • Uluslararası eğitim • Özel eğitim |
| Öğretmen eğitimi | Okul öncesi eğitim • İlköğretim • Ortaöğretim • Yükseköğretim • Üniversite • Yetişkin eğitimi |
| Öğretim alanları | Okuryazarlık eğitimi • Türkçe eğitimi • Matematik eğitimi • Doğa bilimleri eğitimi • Sosyal bilimler eğitimi • Yabancı diller eğitimi • Sanat eğitimi • Beden eğitimi • Teknoloji eğitimi • Meslekî eğitim • İşletme eğitimi |


| * g
* t
* d
Akademik rütbe |
| --- |
| genel bakış | 
* Akademik personel
* Sıralamalar
* Profesör
* Akademik görev süresi

 |
| Kuzey Amerika sistemi | 
Görev süresi
* Yardımcı doçent
* Üye profesör
* Profesör
* Vakıflı Başkan/Seçkin Profesör

Görev süresi olmayan parça
* Yardımcı profesör
* Eğitmen
* Öğretim görevlisi

 |
| Commonwealth sistemi | 
Araştırma ve öğretim yolu
* Öğretmen yardımcısı
* Öğretim görevlisi
* Kıdemli okutman
* Reader veya üye profesör
* Profesör

Araştırma yolu
* Araştırma asistanı
* Araştırma görevlisi
* Kıdemli araştırma görevlisi
* Profesör veya araştırma profesörü

 |
| Genç pozisyonlar | 
* Araştırma asistanı
* Araştırma görevlisi
* Öğretim üyesi
* Doktora sonrası araştırmacı

 |
| Diğer pozisyonlar | 
* *Agrégasion*
* Doçent
* Habilitasyon
* *Privatdozent*
* Öğretim yardımcısı
* Öğretim üyesi
* Klinik profesör

 |

| * g
* t
* d
Akademik unvanlar |
| --- |
| Öğretim üyesi | 
* Araştırma profesörü
* Doçent
* Doktor öğretim üyesi (Eskiden: Yardımcı doçent)
* Ordinaryüs
* Profesör

 |  |
| Öğretim yardımcısı | 
* Araştırma görevlisi
* Çevirmen
* Okutman
* Öğretim görevlisi
* Öğretim planlamacısı
* Uzman

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNE: XX525738
* BNF: cb11933731d (data)
* GND: 4061778-6
* HDS: 010418
* LCCN: sh85141086
* NDL: 00561194
* NKC: ph126937
* NLI: 987007566088805171

 |