II. Dünya Savaşından sonra kaçış yollarını kullanarak Avrupa'dan kaçan kıdemli Naziler ve diğer Faşistlere örnek olarak verilebilecek Ante Pavelić, Adolf Eichmann ve Josef Mengele
**Nazi kaçış yolları**, II. Dünya Savaşı'nın ardından mağlubiyete uğrayan Mihver Devletleri ve özellikle Nazi Almanyasındaki başta Naziler olmak üzere faşistlerin örgütlü bir şekilde Avrupa'dan kaçmalarını anlatır. Kaçış yolları genellikle Latin Amerika ülkelerine doğru olmuş, kaçanlar özellikle Arjantin, Paraguay, Brezilya, Uruguay, Şili ve Bolivya'ya yerleşmişlerdir. Bazı kişilerin ABD, Kanada ve çeşitli Orta Doğu ülkelerine gittiği de bilinmektedir. İlk kaçış güzergâhı Almanya-İspanya-Arjantin, diğer güzergâh ise Roma-Cenova-Latin Amerika idi. Kaçış örgütleyen çeşitli kişi ve kurumlar önceleri bağımsız hareket etse de zamanla ortaklaşa hareket etmeye başlamıştır.

İlk kaçış yolları ve Franco İspanyası
-------------------------------------

Ana madde: Franco diktatörlüğü
Kaçış yollarının temelleri II. Dünya Savaşı henüz sürerken Vatikan-Arjantin hattında başlamıştır. 1942 yılında Monsenyör kardinal Luigi Maglione Arjantin Elçisine Avrupa'daki Katoliklerin gerekmesi durumunda Arjantin'e göç edebilmeleri için gerekli yasal düzenlemelerin yapılma olasılığı hakkında bilgi istediği bilinmektedir. Daha sonraki dönemde Alman rahip Anton Weber önce António de Oliveira Salazar'ın başta olduğu Portekiz'e oradan da Juan Perón'un başta olduğu Arjantin'e gittiği ve ilerideki olası bir Katolik göçü için altyapıyı kurduğu bilinir. Katolik Kilisesi tarafından oluşturulan bu hat daha sonra Naziler tarafından kullanılmıştır.

İlk kaçış yolu merkezi Francisco Franco'nun egemenliğindeki İspanya'da oluşur. Vatikan tarafından planlanan kaçış sayesinde Vichy rejimi destekçisi milliyetçi ve işbirlikçi Action Française örgütü üyeleri olur. 1946 yılına gelindiğinde yüzlerce savaş suçlusu, binlerce Nazi ve faşist İspanya'da bulunmaktadır. ABD Dışişleri Bakanı James F. Byrnes tarafından yapılan değerlendirmeye göre bu dönemde Vatikan yetkililerinden siyasi sığınma talebi isteyen ve reddedilen neredeyse yoktur. Oluşmaya başlayan İspanya kaçış yolları artık İtalya'daki Vatikan kaçış hattından bağımsız işlemeye başlar.

Roma hattı
----------

### Rahip Hudal ve ilk girişimler

Adolf Eichmann için hazırlanan Kızıl Haç pasaportu
Yakalanan Adolf Eichmann İsrail'deki davası sırasında (1962)
Avusturya asıllı Nazi sempatizanı rahip Alois Hudal Roma'daki *Pontificio Istituto Teutonico Santa Maria dell'Anima* adlı Katolik okulunda rektör görevindedir. Okulda aynı zamanda İtalya'daki Almanların teolojik önderi konumundadır. İtalya'nın düşmesinin ardından Hudal ülke çapında esir edilen Alman savaş esirlerinin durumuyla yakından alakadar olmaya başlar. 1944 yılı Aralık ayında Vatikan onayıyla İtalya'da enterne edilen Almanca konuşan sivillerin durumlarını öğrenmek için yetkili kılınır. Hudal bu görevini aranan azılı Nazi savaş suçlularını kaçırmak için kullanır. Hudal'ın kaçırdığı tanınan Naziler arasında şu kişiler yer alır:

* Franz Stangl, Treblinka İmha Kampı komutanı
* Gustav Wagner, Sobibor İmha Kampı komutanı
* Alois Brunner, Nazi toplama kamplarına sevk edilmeden önce tutukluların toplandığı Paris yakınlarındaki Drancy kamp komutanı
* Adolf Eichmann, SS-Obersturmbannführer

Nazi savaş suçluları enterne edildikleri kamplarda yanlış isimlerle kaydedilmiştir. Hudal sayesinde çoğu İtalya'da yeraltına çekilmiş veya kaçış yolları ile Latin Amerika'ya göçmüştür. Hudal anılarında eski Nazi ve faşistlere kaçmaları için yardım ettiğini kabul ederek savaş suçlusu olduklarını reddeder. Hudal tarafından Vatikan onaylı verilen belgeler bilinen anlamda pasaport değildir. Ancak bu belgeler sayesinde Kızıl Haç örgütüne başvuru yapılarak pasaport alınabilmekteydi. bu onaylı pasaport ile de kolaylıkla ilgili ülkeden vize alınabiliyordu. Teoride Kızıl Haç her başvuru yapan kişinin geçmişini kontrol etmekle yükümlü olsa da özellikle Vatikan referansı bu prosedürün kolaylıkla aşılmasını sağlıyordu.
Gizliliği kaldırılmış ABD istihbarat raporlarına göre Hudal bu dönemde Nazilere yardım eden tek din görevlisi değildir. 1984 yılında açıklanan *La Vista Raporu* içinde Rahip Joseph Gallov tarafından iki Nazi savaş suçlusuna Macar mülteci olduklarına dair belge düzenlenmiştir.

### San Girolamo hattı

Nazi kaçış yollarıyla ilgili bir eser kaleme alan yazarlar Mark Aarons ve John Loftus Hudal'ın yaptıklarının daha sonra yapılanlar karşısında çok ufak kaldığını belirtirler. Hırvat Fransiskan rahip Krunoslav Draganović önderliğinde kurulan kaçış yolu çok başarılı şekilde örgütlenmiştir. Roma'daki dini okul olan *San Girolamo degli Illirici* merkezli örgütlenme Avusturya'dan başlayarak Cenova limanında sona eren şebekeye sahiptir. Kaçış yolu öncelikli olarak Ante Pavelić ve ona bağlı Ustaşa örgütünün üyelerini kaçırmayı amaç edinmiştir. Hırvat rahipler tarafından örgütlenen kaçış yolu Roma'daki istihbarat ve diplomatik çevrelerde bilinen bir sırdır. 1945 yılı Ağustos ayında Roma'daki Müttefik Kuvvetler komuta heyeti Ustaşe'nin sığınak olarak kullandığı San Girolmao bölgesi ve bu hatla ilgili soruşturma başlatmıştır. Bir yıl sonra 12 Temmuz 1946 tarihindeki ABD Dışişleri Bakanlığı raporunda Arnavutluk, Karadağ ve Hırvat asıllı dokuz savaş suçlusunun Hırvat rahipler tarafından gizlendiği belirtilmiştir. Papalık Devleti İngiltere Elçisi Francis Osborne, savaş suçlularının gizlendiği istihbaratının alındığı bazı Vatikan temsilciliklerine girme izni istese de Vatikan yetkilisi Domenico Tardini tarafından reddedilecektir. ABD Silahlı Kuvvetleri karşı-istihbarat özel ajanı Clayton Mudd Ustaşa hareketine bağlı önemli savaş suçlularının San Girolamo ve Vatikan bölgesinde bulunduğunu ve saklandıklarını rapor eder. Diplomatik dokunulmazlığı bulunan araçlarla seyahat eden bu kişiler durdurulmaksızın istedikleri yere gidebilmektedir. Raporda içlerinde Pavelić olmak üzere üç kişinin Latin Amerika'ya gönderildiği belirtilir. Bu kişilerin katı anti-komünist fikirleri nedeniyle sahiplenildiği ve Sovyetler Birliği'nin savaş sonrasında artan etkisine karşı kullanılmak üzere gönderildiği ifade edilir.

### ABD gizli servisleri devrede

Paperclip Harekâtıyla ABD'ye kaçırılan Nazi bilim insanları.
İlk başlarda Hırvat kaçış yollarını izleyen ABD gizli servisleri 1947 yılına gelindiğinde tutum değiştirir. Gizliliği kaldırılmış belgelerde ABD Silahlı Kuvvetleri istihbarat birimlerinin 1947-1950 yılları arasında yasadışı yollardan kaçırılan kişilerin ayrıntısını verir. Bu tarihten sonra aynı kaçış yolunu ABD istihbaratı da kendisi için kullanır. Bu kişiler özellikle savaş suçları iddiasıyla Sovyetler Birliği tarafından iadesi istenilen kişilerdir. ABD silahlı denetiminde bulunan bu kişilerin varlığı ABD adına bir utanç kaynağı olarak değerlendirilmiş ve Avrupa'dan uzaklaştırılmalarına karar verilmiştir. Bu kapsamda özellikle toplanan ve bir ekip haline getirilen Nazi bilim insanları Paperclip Harekâtıyla ABD'ye kaçırılmıştır.

### Arjantin

Ana madde: Peronizm

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| O dönemde Nürnberg'de insanlık tarihi için şanssızlık ve yüz karası olarak değerlendirdiğim bir şeyler oluyordu. Mahkeme sürecinin Arjantin halkı tarafından da galip devletlerin yüz karası olarak değerlendirildiğini, Müttefiklerin sorumsuz davrandığının düşünüldüğünü gördüm. Müttefiklerin aslında savaşı kaybetmeleri gerektiğini şimdi görüyoruz. | „ |
| —Juan Peron |

Ömrünün son dönemlerinde anılarını anlatırken kaydedilen Peron'un yukarıdaki bakış açısı dönemin Arjantin dış siyasetine de yön gösterici olmuştur. Arjantinli diplomatlar ve istihbaratçılar Nazi ve faşist kaçakların ülkeye getirilmesi için çaba göstermişlerdir. Arjantinli yetkililer hem Hırvat kaçış yollarını kullanmış, hem de kendi özgün kaçış yolalrını oluşturmuşlardır. Arjantin tarafından gerçekleştirilen ilk Nazi kaçışı 1946 yılı Ocak ayında olur. Arjantinli rahip Antonio Caggiano beraberinde rahip Agustin Barrére olduğu halde Roma'ya gider. buraya gidiş amacı kardinal payesini almak olsa da kimi özel görüşmeler yapılır. Roma'da Fransız kardinal Eugène Tisserant ile bir araya gelir. Bu görüşmede Arjantin hükûmetinin *"savaş sırasındaki siyasi tutumları nedeniyle ülkelerine döndüklerinde kişisel intikam eylemlerine maruz kalabilecek kişiler"* için yardım yapmak istediği belirtilir. Görüşmenin ardından 1946 yılı içinde eski Vichy Fransası görevlilerine Kızıl Haç pasaportu ve sonrasında Arjantin turist vizesi verilir. Bu şekilde Arjantin'e gelen ilk savaş suçlusu gıyabında 20 yıl hapse mahkûm olan Fransız Emile Dewoitine olur. Arjantin tarafından kurulan Nazi kaçış yolu ülkeye geldikten sonra istihbarat şefi olan eski Nazi Ludwig Freude tarafından kurumsallaştırılır. Bundan sonra Arjantin vatandaşlığı verilen çok sayıda Avrupalı savaş suçlusu, eski Nazileri kaçırmaya çalışır.

ODESSA ve Gehlen
----------------

Ünlü Nazi avcısı çift Serge Klarsfeld ve Beate Klarsfeld
Ana maddeler: Odessa (örgüt) ve Reinhard Gehlen
II. Dünya Savaşı'nın ardından Naziler de bizzat kendi silah arkadaşları için kaçış örgütleri kurmuş ve yürütmüşlerdir. Bunlardan en çok bilineni ODESSA adıyla bilinen örgüttür. Ünlü Nazi avcısı Simon Wiesenthal'a göre 1946 yılında SS-Obersturmbannführer Otto Skorzeny ve Sturmbannführer Alfred Naujocks tarafından kurulan örgüt Arjantin'de Rodolfo Freude tarafından da desteklenmiştir. Örgüt Fransa'daki Drancy toplama kampı komutanı Alois Brunner'i kaçırmıştır. Örgüt, Odessa örgütü hakkında araştırma yapan Nazi avcısı Serge ve Beate Klarsfeld'e karşı 9 Temmuz 1979 günü yapılan başarısız bombalama saldırısını sahiplenmiştir. Odessa örgütü lojistik desteğini Franco diktatörlüğünden sağlarken, savaşın ardından CIA için çalışmaya başlayan Reinhard Gehlen ve ekibinden de yardım almıştır. Ayrıca Batı Alman istihbarat teşkilatı Bundesnachrichtendienst tarafından da desteklenmiştir.

Popüler kültüre etkileri
------------------------

* Frederick Forsyth tarafından 1972 yılında yazılan *The Odessa File* adlı kitap kamuoyunun konuyla ilk kez büyük ölçüde ilgilenmesini sağlamıştır
* 1985 yapımı *Kojak: The Belarus File* adlı film ABD'deki eski Nazilerin istihbarat faaliyetlerini işler. Film John Loftus'un eserinden uyarlanmıştır
* Yönetmenliğini Alfred Hitchcock'un yaptığı 1946 yapımı Notorious adlı filmde Rio de Janeiro'da bulunan eski bir Nazi konu edilir

Kaynakça
--------

1. ↑  İlgili eser *Unholy Trinity: The Vatican, The Nazis, and the Swiss Bankers* New York, St. Martin's Press, 1991, gözden geçirilmiş yeniden basım 1998
2. ↑  Sovyetler Birliği tarafından aranılan ve iadesi istenen kişiler genellikle iade edilmemiştir
3. ↑  Bu ekip ve özellikle Wernher von Braun Saturn V projesiyle çok önemli başarılara imza atmıştır
4. ↑  Uki Goni, *The Real Odessa: Smuggling the Nazis to Perón's Argentina*, Granta 2003 ISBN 978-1862075528 s.100
5. ↑  Almanca: *Organisation der ehemaligen SS-Angehörigen*, *Eski SS Üyeleri Örgütü* olarak Türkçeye çevrilebilir
6. ↑  Brunner hayatta olan en yüksek rütbeli Nazi savaş suçlusu olarak kabul edilmiştir İlgili 3 Mart 2001 tarihli 11 Mart 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. The Guardian haberi (İngilizce) 25 Eylül 2012 tarihinde erişilmiştir
7. ↑  Aynı isimle 1974 yılında çekilen filmin imdb sayfası 3 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce) 25 Eylül 2012 tarihinde erişilmiştir
8. ↑  Filmin imdb sayfası 3 Şubat 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce) 25 Eylül 2012 tarihinde erişilmiştir
9. ↑  Filmin imdb sayfası 6 Nisan 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce) 25 Eylül 2012 tarihinde erişilmiştir

Ayrıca bakınız
--------------

* Paperclip Harekâtı
* Amerika'da Nazizm

Dış bağlantılar
---------------

* Paveliç dosyası 17 Ağustos 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce) 24 Eylül 2012 tarihinde erişilmiştir

| * g
* t
* d
Nazi kaçakların savaş sonrası kaçışı |
| --- |
| Kaçaklar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Alman / Avusturyalı | 
* Ludolf von Alvensleben
* Klaus Barbie
* Alois Brunner
* Adolf Eichmann
* Josef Mengele
* Hermann Michel
* Erich Priebke
* Walter Rauff
* Eduard Roschmann
* Walter Schreiber
* Horst Schumann
* Franz Stangl
* Gustav Wagner

 |
| Hırvat | 
* Milivoj Ašner
* Ante Pavelić
* Dinko Šakić
* Vjekoslav Vrančić

 |
| Diğer milletlerden | 
* Herberts Cukurs
* Pierre Daye
* Léon Degrelle
* John Demjanjuk
* Søren Kam
* René Lagrou
* Mykola Lebed
* Jacques de Mahieu
* Carl Værnet

 |

 |
| Yardakçı | 

|  |  |
| --- | --- |
| Organizasyon | 
* Nazi kaçış yolları

 |
| Hükümet destekli | 
* Villa Baviera
* Francisco Franco
* Juan Perón
* Paperclip Harekâtı
* Robert Leiber
* Alfredo Stroessner

 |
| Diğer kişiler | 
* Horst Carlos Fuldner
* Rodolfo Freude
* Alois Hudal
* Charles Lescat
* Hans-Ulrich Rudel
* Otto Skorzeny

 |

 |
| Avcılar | 
* Serge ve Beate Klarsfeld
* Simon Wiesenthal
* Efraim Zuroff

 |
| Şüpheli  / İhtilaflı | 
* Krunoslav Draganović
* Aribert Heim
* ODESSA

 |

| * g
* t
* d
II. Dünya Savaşı |
| --- |
| 
* Batı Avrupa
* Doğu Avrupa
* Kuzey Afrika
* Balkan Cephesi
* Pasifik Cephesi
* İtalya Cephesi
* Atlantik

 |
| Katılımcılar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Müttefik Devletler | 
* Etiyopya
* Çin Cumhuriyeti
* Çekoslovakya
* Polonya
* Birleşik Krallık
* Hindistan
* Fransa
* Avustralya
* Yeni Zelanda
* Güney Afrika Birliği
* Kanada
* Norveç
* Belçika
* Hollanda
* Yunanistan
* Yugoslavya
* Sovyetler Birliği
* Amerika Birleşik Devletleri
* Meksika
* Brezilya

 |
| Mihver Devletleri | 
* Almanya
* Bulgaristan
* Burmanya
* Büyük Arnavutluk
* Etiyopya
* Bağımsız Hırvatistan Devleti
* Hindistan
* Filipinler
* Finlandiya
* Macaristan
* Irak
* İtalya Krallığı
* İtalyan Sosyal Cumhuriyeti
* Japonya
* Mançukuo
* Romanya
* Slovak Cumhuriyeti
* Tayland
* Vichy Fransası

 |
| Direnişçiler | 
* Avusturya
* Baltık devletleri
* Belçika
* Çekoslovakya
* Danimarka
* Estonya
* Etiyopya
* Fransa
* Almanya
* Yunan Direnişi
* Hong Kong
* Hindistan
* İtalya
* Yahudiler
* Kore
* Letonya
* Lüksemburg
* Hollanda
* Norveç
* Filipinler
* Polonya
* Romanya
* Tayland
* Sovyet partizanları
* Slovakya
* Ukrayna
* Vietnam
* Yugoslav partizanlar

 |

 |
| Kronoloji | 

|  |  |
| --- | --- |
|  Başlangıç | 
* Ruhr'un İşgali
* İspanya İç Savaşı
* II. İtalya-Habeşistan Savaşı
* Yatıştırma politikası
* Avusturya'nın ilhakı
* Münih Antlaşması (1938)
* Çekoslovakya'nın İşgali

 |
| 1939 | 
* Polonya
* Tuhaf Savaş
* Kış Savaşı
* Atlantik
* Changsha
* Çin
* Britanya Sefer Kuvveti

 |
| 1940 | 
* Danimarka ve Norveç
* Hollanda
* Belçika
* Fransa
* Dunkerque Tahliyesi
* 22 Haziran 1940 Ateşkesi
* Britanya
* Kuzey Afrika
* İngiliz Somalilandı
* Baltık devletleri
* Besarabya ve Kuzey Bukovina
* Çinhindi
* Yunanistan
* *Pusula*

 |
| 1941 | 
* Doğu Afrika
* Yugoslavya
* Yugoslavya Cephesi
* Yunanistan
* Girit
* Irak
* Sovyetler Birliği (*Barbarossa*)
* Finlandiya
* Haziran Ayaklanması
* Suriye ve Lübnan
* Luga
* Kiev
* İran
* Leningrad
* Moskova
* Moskova Taarruzu
* Sivastopol
* Pearl Harbor
* Hong Kong
* Filipinler
* Changsha
* Malaya
* Borneo

 |
| 1942 | 
* Burma
* Changsha
* Coral Denizi
* Gazala
* Midway
* *Mavi*
* Stalingrad
* Dieppe
* El-Alameyn
* *Torch*
* Guadalcanal
* Anton
* Fransız donanmasının Toulon'da batırılması

 |
| 1943 | 
* Tunus
* Kursk
* Smolensk
* Solomon Adaları
* Sicilya
* Alt Dinyeper Taarruzu
* Gilbert ve Marshall Adaları
* Changde
* Varşova Gettosu Ayaklanması

 |
| 1944 | 
* Cassino/Shingle
* Narva
* Korsun-Şevçenkovski
* *Tempest*
* *Ichi-Go*
* *Overlord*
* Macaristan Ulusal Ayaklanması
* *Neptune*
* Normandiya
* Mariana ve Palau Adaları
* *Bagration*
* Batı Ukrayna
* Tannenberg Hattı
* Varşova Ayaklanması
* Doğu Romanya
* Belgrad
* Paris
* Gotik Hattı
* *Market Garden*
* Estonya
* *Crossbow*
* *Pointblank*
* Lapland
* Macaristan
* Leyte
* Ardenler
* Filipinler
* Burma

 |
| 1945 | 
* *Bodenplatte*
* Vistül-Oder
* Iwo Jima
* Okinawa
* İtalya (Bahar 1945)
* Berlin
* Çekoslovakya
* Budapeşte
* Batı Hunan
* Almanya'nın teslim oluşu
* Hula Projesi
* Mançurya
* Manila
* Borneo
* Nagasaki'ye atom bombası saldırısı
* Hiroşima'ya atom bombası saldırısı
* Kuril Adaları
* Şumşu
* Japonya'nın teslim oluşu

 |

 |
| Yönleri | 

|  |  |
| --- | --- |
| Savaş | 
* II. Dünya Savaşı konferansları
* II. Dünya Savaşı'nın Hava savaşları
* Kuzey Amerika taarruzları
* Blitzkrieg
* Karşılaştırmalı askeri rütbeleri
* Kriptografi
* Vatan cepheleri
* Askeri ödüller
* Askeri teçhizat
* Askeri üretim
* Nazi yağması
* Teknoloji
* Topyekûn savaş
* Stratejik bombardımanlar
* 1943 Bengal kıtlığı

 |
| Sonrası | 
* Etkileri
* Nazilerden arındırma
* Épuration légale
* Nazi kaçış yolları
* Almanların sınır dışı edilmeleri
* *Paperclip*
* *Keelhaul*
* Almanya'nın işgali
* Morgenthau Planı
* Bölgesel değişiklikler
* Sovyet işgalleri (Romanya, Polonya, Macaristan, Baltık devletleri)
* Japonya'nın işgali
* Birinci Çinhindi Savaşı
* Endonezya Ulusal Devrimi
* Soğuk Savaş
* Sömürge kolonilerden çekilme

 |
|   Savaş Suçları | 
* Alman ve *Wehrmacht* savaş suçları
* Holokost
* Porajmos
* OST-Arbeiter
* Sırplara yönelik zulüm
* İtalyan savaş suçları
* Japon savaş suçları
* Müttefik savaş suçları
* Sovyet savaş suçları
* Amerika Birleşik Devletleri savaş suçları
* Alman asıllı Amerikalıların enterne edilmesi
* ABD vatandaşı Japonların enterne edilmesi
* ABD vatandaşı İtalyanların enterne edilmesi

 |
| Savaş tecavüzleri | 
* Rahatlatıcı kadınlar
* Nanking Tecavüzleri
* Manila Tecavüzleri
* Nemmersdorf Tecavüzü
* Almanya'nın işgali sırasında tecavüz
* Sovyetler Birliği'nin Polonya'yı işgali sırasında tecavüz
* Japonya'nın işgali sırasında tecavüz
* Overlord Harekâtı sırasında tecavüz

 |
| Savaş esirleri | 
* Sovyetler Birliği'nde İtalyan savaş esirleri
* Sovyetler Birliği'nde Japon savaş esirleri
* II. Dünya Savaşı'nda Japon savaş esirleri
* Sovyetler Birliği'nde Alman savaş esirleri
* Nazilerin Sovyet savaş esirlerine karşı işledikleri suçlar
	+ Açlık Planı
	+ Barbarossa Kararnamesi
	+ Komiser Emri
* Sovyetlerin Alman savaş esirlerine karşı işledikleri suçlar

 |
| Sonuçları | 
* Birleşmiş Milletler
* Batı ve Doğu Almanya
* Soğuk Savaş

 |

 |
| 
* Kategori

* definition
* textbooks
* quotes
* source texts
* media
* news stories

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 1054443858
* VIAF: 309652931

 |