**Damat** (< Farsça **داماد** *dāmād* ), ana ve babaya göre kızlarının kocası, güvey.

Osmanlı'da damat kavramı
------------------------

Osmanlı İmparatorluğunda, padişahların kızları, kızkardeşleri veya kardeş kızlarıyla evlenerek osmanlı hanedanıyla yakınlık kuran erkekler *damat paşa* adıyla anılırdı. Damat paşalara önceleri *güvey* 16. yüzyıl'da *damat*, daha sonra *damad-ı hazreti şehriyarî* (veya *padişahî*) dendi. Padişah ablasıyla evlenen damatlara da *enişte* denirdi. Saraya damat seçilirken yaş, rütbe veya soyluluğa bakılmaz, daha çok adayın gelecekteki mevkii dikkate alınırdı. İmparatorluğun kuruluş döneminde damat olarak, Anadolu Selçuklu ailelerinden beyler seçilirdi, daha sonra padişahlar kendilerine bağlı sancak beylerini tercih ettiler. İlk damatlar arasında I. Murat'ın kızı Nefise Hatun ile 1381 yılında evlenen Karamanoğlu Alâeddin Bey, I. Mehmed'in kızlarıyla evlenen Candaroğulları'ndan İbrahim ve Kasım, Karamanoğulları'ndan İbrahim, Ali ve İsa Beyler vardır. İlmiye sınıfından damat seçilmedi, yalnız Yıldırım Bayezit kızını Emîr Sultan'a verdi. Eski Türk ailelerinden seçilen damatlardan biri de Fatih'in kızıyla evlenen, Uzun Hasan'ın oğlu Uğurlu Mehmed Mirza'dır.

16. yüzyıl'dan başlayarak damatlar, osmanlı memurları arasından seçildi. Doğrudan doğruya padişah kararıyla seçilen kimseye seçim haber verilir ve hazırlanması istenirdi. Damat paşalar, hanedana duydukları saygı yüzünden sultan hanımların bütün isteklerine boyun eğerlerdi, bunun yanında birbirini seven çiftlere de rastlanırdı. IV. Murat'ın kızı Kaya Sultan ile Melek Ahmed Paşa arasındaki aşk tarihlerin konu edindiği bir ilişkidir. Padişahlar bazen sevdikleri vezirlerine henüz küçük yaşta bulunan kızlarını nişanlar veya nikâhlarlardı. Bu yüzden kocalarının ölümüyle küçük yaşta dul kalan sultanlar vardır.

Padişah yakınıyla evlenenler eski karılarını boşamak zorundaydılar. Buna karşılık sultan olan olan eşlerini boşayamazlardı. Sultanlar ise isterlerse, hükümdardan izin alarak boşanabilirler, bu evliliklere bazen bizzat padişah son verirdi. Örneğin, veziriazam Lütfü Paşa, eşi olan Kanunî'nin kız kardeşi Şah Sultan'a hakaret ettiğinden damatlığı ile birlikte veziriazamlığına da son verilmiştir. IV. Murat, kız kardeşi Fatma Sultan'ın kocası kaptanıderya Çatalcalı Hasan Paşa'ya kızmış ve onu damatlıktan azletmiştir. II. Abdülhamit, kızı Naime Sultan'ın kocası Kemaleddin Paşa'yı, V. Murat'ın kızıyla buluştuğunu haber alınca damatlıktan çıkarmakla kalmayarak, Bursa'ya sürmüştür.

Taşrada görevli bulunan damat adayları, eşleri sultan hanımların İstanbul'dan çıkmalarına izin olmadığı için merkeze alınırlardı. Damatların memurluk maaşları yanında, günde 1.000 ile 1.500 akçe arasında değişen ödenekleri ve sultan paşmaklıkları vardı. Damatların İstanbul'da devlet işlerine karışmalarını önlemek için Fatih zamanında konan usuller Kanuni devrine kadar sürdü.

Osmanlı tarihinde pek çok damat yer alır; bunlar arasında değerli devlet adamları olan Hersekzade Ahmed Paşa, Makbul İbrahim Paşa, Çorlulu Ali Paşa, Sokullu Mehmed Paşa, Kanijeli İbrahim Paşa, Silâhtar Ali Paşa, Nevşehirli İbrahim Paşa, Koca Ragıp Paşa, Muhsinzade Mehmed Paşa vb. sayılabilir.

Ayrıca bakınız
--------------

* Gelin

Kaynakça
--------

1. ↑  Prof. Dr. Hasan Eren (1999) Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü : *damat* (sayfa: 105)

| * g
* t
* d
Düğün |
| --- |
|  Evlilik **·**  Nikâh **·** Toplu düğün **·**  Elopement **·**  Handfasting **·**  Eşcinsel evlilik **·**  Beyaz düğün **·**  Kır düğünü **·**   |
| Evlilik öncesi | 
* Evlilik teklifi planlayıcısı
* Evlilik teklifi
* Nişan
* Evlilik yasakları
* Düğün planlayıcı
* Düğün kaydı
* Gelin duşu
* Nişan merasimi
* Düğün davetiyesi
* Bekarlığa veda partisi
* Kadın bekarlığa veda partisi
* Stag and doe
* Evlilik ruhsatı
* Prova yemeği

 |
| Konumlar | 
* Düğün şapeli
* Gretna Green
* Las Vegas

 |
| Giyim | 
* Resmi
	+ Frak
	+ Sabah elbisesi
* Yarı resmi
	+ Smokin
	+ Stresemann
* Gayri resmi
	+ Takım elbise
* *Gündelik*
* Düğün elbisesi
* Elbise
	+ Gece elbisesi
		- Balo elbisesi
		- Debutante
		- Opera eldivenleri
	+ Kokteyl elbisesi
	+ Jartiyer

 |
| Nesneler | 
* Çupa
* Las arras
* Lebes Gamikos
* Düğün kordonu
* Evlilik hediyeleri
* Düğün mandapı
* Alyans yastığı
* İyi dilekler

 |
| Katılımcılar | 
* Gelin
	+ çocuk gelin
* Güvey
	+ çocuk damat
* Nedime
* Çiçekçi Kız
* Sağdıç
* Page boy
* Memur

 |
| Gelenekler | 
* Ahesta Bero
* Yatak töreni
* Gelin Korosu
* İlk dans
* Tereddüt adımı
* "Hint" Düğün Kutsaması
* Süpürgeyi atlamak
* Lychgate
* Para dansı
* Müzik
* Polterabend
* Dövülmüş pirinç ritüeli
* Pyebaek
* Trash the dress
* Birlik mumu
* Walima
* Düğün Martı
* Düğün fotoğrafçılığı
* Düğün resepsiyonu
* Düğün videografisi

 |
| Yiyecek ve içecek | 
* Düğün kahvaltısı
* Düğün pastası
* Düğün pastası kabı
* Çerez tablosu
* Damat pastası
* Hochzeitssuppe
* Icingtonlar
* Draje
* Korovay
* Sevgi kupası
* Yer kartı

 |
| Bölgeler | 
* Anand Karaj (Sih)
* Arap
* Ayie
* Ayyavazhi
* Bengalce Hindu
* Bengalli Müslüman
* Brunei Malay
* Çince
	+ Düğün öncesi adetleri
* Katolik
* Hajong
* Hindu
* İslami
* İyer
* Yahudi
* Mandaean
* Mormon
* Odia
* Farsça
* Poruwa töreni
* Pencap
* Quaker
* Saint Thomas Christian
* Şinto
* Vőfély (Macaristan)
* Zerdüşt

 |
| Ülkeye göre | 
* Türkiye
* Vőfély (Macaristan)
* İzlanda
* Hindistan
* Myanmar (Burma)
* Pakistan
* Filipinler
* Rusya
* Sri Lanka
* Ukrayna
* Amerika Birleşik Devletleri
* Birleşik Krallık
	+ İngiltere ve Galler
	+ İskoçya
	+ tarih
* Vietnam

 |
| Balayı | 
* Balayı kaydı
* Evlilik tamamlanması

 |
| Diğer | 
* Kara düğün
* Kaçma
* Kızlık ve evli isimler
* Evlilik yemini
* Yeni evli
* Kraliyet düğünleri
* Av tüfeği düğünü
* Knobstick düğün
* Evlilik yıldönümü
* Düğün kazası
* Düğün yemini yenileme töreni
* Kadınsız düğün

 |
| Doğum günü | 
* Doğum günü kartı
* Doğum günü pastası
* Doğum günü problemi
* Hediye ambalajı
* Mevlid Kandili
* Doğum günü efekti
* Yarı doğum günü
* İbranice doğum günü
* Kore doğum günü kutlamaları
* Happy Birthday to You
* Unbirthday
* Doğum günü akını

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Damat*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |