***Draç***, Osmanlı donanmasına ait 1907'de hizmete giren bir torpido botudur. Balkan Savaşları ile I. Dünya Savaşı'nda görev yapmıştır.

1901'de sipariş edilen torpido botunun yapımına Ansaldo, Armstrong & Cie tarafından Nisan 1904'te Cenova'da başlandı. 1904 yılında denize indirildi ve 1905'te deniz denemeleri yapıldı. 29 Kasım 1906'daki teslimatının ardından 8 Ocak 1907'de Osmanlı donanmasına katıldı. I. Dünya Savaşı esnasında mayın tarama, mayın dökme, devriye gibi çeşitli görevlerde bulundu. 27 Haziran 1915'te Şarköy'de karaya oturdu. Ekim 1918'de hizmetten çıkartıldı. Nisan 1919'da kaçakçılığa karşı bir süreliğine yeniden göreve alındı. 1920'de yeniden hizmetten çıkartıldı. 1924'te bir süreliğine yeniden hizmete alındı. 1926'da teknesi, Gölcük'te bir iş mavnası olarak kullanılmaya başlandı. 1936'da söküldü.

Tasarım
-------

Ansaldo, Armstrong & Cie tarafından Sestri Ponente'de 138 yarda numarasıyla inşa edilen *Draç* 51,0 metre tam boyunda, 5,7 metre genişliğinde ve 1,4 metre su çekimindeydi. Gövdesi çelikten yapılmıştı. Geminin deplasmanı 165 tondu. İnşa edildiği haliyle 4 subay ve 26 bahriyeliden oluşan mürettebatı, I. Dünya Savaşı esnasında 1915 itibarıyla 39 Türk ve 4 Almandan oluşuyordu.

Gemi gücünü Ansaldo yapımı iki su borulu kazanın buharla beslediği iki adet 3 silindirli üçlü genleşmeli buhar motorundan alıyordu. Motorlar 2.700 indike beygir gücüne sahipti ve gemiyi deniz denemelerinde saatte 26 deniz mili hıza ulaştırabilmişti. Gemi toplam 60 ton kömür taşıyabiliyordu.

Gemi inşa edildiği haliyle 2 adet 37 mm Hotchkiss seri ateşli top ve 250 mermi, 2 adet 450 mm Schwartzkopf torpido tüpü ve 4 torpido taşıyordu. 1915'te *Draç* ve *Kütahya*'ya birer adet 57 mm Krupp seri ateşli top ve 100 mermi eklendi. 1919'da ise *Draç*'ın diğer silahları söküldü, geriye sadece 37 mm'lik toplar bırakıldı.

Hizmet geçmişi
--------------

8 Ocak 1907'de Osmanlı donanmasına katılan *Draç*, Mayıs 1909'da İstanbul'daki Birleşik Krallık donanma görevinin komutanı Amiral Douglas Gamble'ın reform programının bir parçası olan eğitimlerde yer aldı. Bu eğitimde amiral gemisi *Mesudiye*, *Asar-ı Tevfik* ve *Mecidiye* Büyükada ile Maltepe arasında konumlanmış, *Peyk-i Şevket*, *Berk-i Satvet*, *Samsun* ve *Yarhisar* ise Prens Adaları arasındaki geçişleri korumaktaydı. *Draç*, *Musul*, *Kütahya*, *Alpagot*, *Hamidiye*, *Demirhisar* ve *Sivrihisar* torpido botları Sivriada'dan yola çıkarak filoya katıldı ve daha büyük gemilere karşı torpido saldırısı eğitimi yaptı. Birleşik Krallık temsilcileri, tatbikatı *Tirimüjgan*'dan gözlemledi. Tatbikat her ne kadar gerçekçi görünmese de Osmanlı donanmasının yirmi yıldan beri yaptığı ilk donanma tatbikatıydı.

Balkan Savaşları'nda Marmara Denizi'nde görev aldı. Savaş sonunda Marmara Denizi'ndeki donanma aktivitesi sadece *Draç* ve *Musul*'un Tekirdağ ile Silivri arasında birlikte gerçekleştirdiği devriye görevleriyle sınırlanmıştı ve torpido botları herhangi bir çatışmaya girmedi.

### I. Dünya Savaşı

*Draç*, 28 Temmuz 1914'te Çanakkale Boğazı için verilen kısmi seferberliğin ardından 1. Torpidobot Tümeni'yle birlikte Çanakkale Boğazı'na atandı. Burada Temmuz-Ağustos aylarında *Musul*, *Kütahya* ve *Akhisar* ile zaman zaman İmroz'a dek uzandıkları devriye görevleri yaptı. *Musul* ve *Draç* 1 Ağustos sabahı göreve başladı. 3 Ağustos'ta *Musul* ve *Draç* ile bunlara katılan *Durak Reis* gambotu keşif görevinde Yunan *Yeoryos Averof* kruvazörünü ve *Spetsai* zırhlısını gözlemledi. 10 Eylül'de keşif uçuşu yapan bir uçak yakıtı bittiği için mecburi iniş yaptı ve mürettebatı *Draç* tarafından alındı. 19 Eylül'de *Draç* ve *Kütahya* torpido botları ile *İsa Reis* ve *Peleng-i Derya* gambotları boğazın iki mil açığında, Boğaz boyunca seyrederek tabyalara hedef takip eğitimi yapma fırsatı sağladı.

25 Nisan 1915'te Avustralya bayrağı taşıyan bir AE-2 sınıfı denizaltı Çanakkale Boğazı'ndan içeri girdi ve *Aydın Reis*'e iki torpido attı. *Draç* denizaltıyı takip edince denizaltı kaçmaya başladı ve Anadolu Mecidiyesi ile Rumeli tarafında karaya oturup hasar aldı. Daha sonra *Sultanhisar* tarafından batırıldı. 13 Mayıs 1915'te Birleşik Krallık'ın Morto Koyu'nda demirli olan HMS *Goliath* zırhlısının batırılması görevinin ilk başta *Draç* sınıfındaki üç torpido bota verilmesi düşünüldü; ancak üç gemiyle dar alanda operasyon yapmanın zorluğu ve gemilerin birer torpido tüpünün aktif olması sebebiyle bu görev *Muâvenet-i Milliye*'ye verildi. 27 Mayıs 1915'te, saat 02.00'de *Barbaros Hayreddin*, *Yarhisar* ve *Draç*, Birleşik Krallık denizaltısı HMS *E11*'in periskopu önünden geçtiler. Ay ışığı ve açık hava sebebiyle denizaltı gemilere saldıramadı.

Temmuz ve Ağustos aylarında Ruslar tarafından İstanbul Boğazı'nın girişine birçok mayın dökülmüştü ve Ağustos sonunda bölgede 1.000'den fazla mayın yer almaktaydı. Rus mayın tarlalarının deniz ticaretini olumsuz etkilemesi üzerine *Draç*, *Samsun*, *Kütahya* ve *Yunus* ile gambot *Malatya* mayın temizleme görevine verildi; ancak bu görevde çok başarılı olamadı. 11 Temmuz 1915'te Rus denizaltısı *Krab* tarafından dökülen 60 mayın *Draç*, *Yunus* ve *Kütahya* tarafından toplandı, daha sonra Çanakkale Boğazı'na döküldü. Eylül ayında yalnızca birkaç küçük gemi mayın tarlasını geçebildi. *Draç*, Ekim ayında Marmara'da devriye görevi yaptı.

Haziran 1918'de *Draç*, Bahriye Nezareti emrine girdi. 14 Temmuz 1918'de *Yavuz*'un İstinye'de kızağa alınmasının ardından donanma filosu yeniden organize edilirken *Draç* aktif hizmette kaldı.

### Savaş sonrası

1918'in sonunda tüm Osmanlı savaş gemileri silahsızlandırıldı; ancak *Draç* da dahil olmak üzere torpido botların mayınlar ve torpidolar dışındaki silahları sökülmedi. 26 Şubat 1919'da Birleşik Krallık gücünün komutanı Koramiral Somerset Arthur Gough-Calthorpe Osmanlıların kaçakçılığa karşı devriye çıkartılması önerisini kabul etti. Osmanlılar İzmit'te *Hızır Reis*, Karadeniz'de *Aydın Reis* ve *Preveze*, Marmara Denizi'nde ise *Draç*, *Akhisar* ve *Yunus* torpido botlarını devriye görevine aldılar. Marmara Denizi'nde görev yapacak torpido botlar Heybeliada'yı üs almıştı. Kaçakçılığı önlemekle sınırlı olan görevleri Mudanya, Bandırma, Prens Adaları, Gelibolu ve Tekirdağ kıyılarında karakol göreviyle sınırlıydı. Tüm devriye unsurları müttefiklerin teftişi altındaydı. Bu gemilerden *Draç*, *Akhisar* ve *Yunus*; arızaları ve yakıt ihtiyaçları yüzünden 10 Eylül 1920'de görevden çekildi ve Haliç'e alındı.

29 Ekim 1923'te cumhuriyetin ilanının ardından Bahriye Nezareti, elde kalan tüm gemilerin bir listesini çıkartmıştı. Bu listede *Draç*, tamire uygun olmadığı için hizmet dışı olarak belirtildi. 1926'da geminin teknesi, Gölcük'te iş mavnası olarak kullanılmaya başlandı. 1936'da ise söküldü.

Kaynakça
--------

Özel

1. 1 2 3 4  Langensiepen & Güleryüz 1995, s. 156.
2. ↑  Langensiepen & Güleryüz 1995, s. 14.
3. ↑  Langensiepen & Güleryüz 1995, s. 25.
4. ↑  Langensiepen & Güleryüz 1995, ss. 29-30.
5. ↑  Büyüktuğrul 1976, ss. 47-48.
6. ↑  Büyüktuğrul 1976, s. 48.
7. ↑  Büyüktuğrul 1976, s. 95.
8. ↑  Büyüktuğrul 1976, s. 103.
9. ↑  Büyüktuğrul 1976, s. 104.
10. ↑  Karadoğan, Umut Cafer (2007). *Türk Donanması ve Faaliyetleri (1914-1925)* (Yüksek lisans). Gazi Üniversitesi. s. 104, 119.
11. ↑  Büyüktuğrul 1976, s. 224.
12. ↑  Langensiepen & Güleryüz 1995, s. 37.
13. ↑  Yüksel, s. 235.
14. ↑  Langensiepen & Güleryüz 1995, s. 51.
15. ↑  Büyüktuğrul 1976, s. 287.
16. ↑  Büyüktuğrul 1976, s. 389-390.
17. ↑  Langensiepen & Güleryüz 1995, s. 54.
18. ↑  Langensiepen & Güleryüz 1995, s. 57.
19. ↑  Akbaş, Rahmi (2011). *Osmanlı'nın Son Döneminden Cumhuriyet'e Türk Donanması ve Refah Faciası* (Yüksek lisans). Dumlupınar Üniversitesi. s. 20.
20. ↑  Yüksel, s. 250.
21. ↑  Langensiepen & Güleryüz 1995, s. 59.

Genel
* Büyüktuğrul, Afif (1974). *Osmanlı Deniz Harp Tarihi* (PDF). **4**. Genelkurmay Başkanlığı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı. 8 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 5 Ekim 2020.
* Langensiepen, Bernd; Güleryüz, Ahmet (1995). *The Ottoman Steam Navy 1828–1923* (İngilizce). Londra: Conway Maritime Press. ISBN 978-0-85177-610-1.
* Yüksel, Mehmet (2015). *Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Donanma Politikası* (Doktora). İstanbul Üniversitesi.

| * g
* t
* d
*Antalya* sınıfı torpido botu |
| --- |
| 
* *Antalya*
* *Urfa*
* *Ankara*
* *Tokad*
* *Draç*
* *Kütahya*
* *Musul*

 |
| Önce gelen: *Akhisar* sınıfı  • Sonra gelen: *Demirhisar* sınıfı |
| Dağılma dönemi Osmanlı donanması |