recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yahya Berki Karagözoğlu**, Türk futbolcu ve spor kulübü yöneticisi. Fenerbahçe’de 1908-1915 yılları arasında hem futbolcu hem de yönetici olarak görev almıştır.

Karagözzade Mehmed Efendi’nin oğlu olan Yahya Berki Bey, Fenerbahçe’nin ilk yıllarından itibaren futbol takımında görev aldığı gibi, 1910’lu yıllardan itibaren denizcilik branşı başta olmak üzere kulübün diğer birçok branşının kurulması ve ilerlemesi konusunda hizmet vermiştir. Yahya Berki Bey ayrıca, Fenerbahçe Kulübü’nün kapanma aşamasına geldiği 1909-1911 yılları arasında kulüpte hizmet vermeye devam eden ve ayrılmayan birkaç üye arasındaydı. Buhranlı yıllarda kulübün dağılmasını önlemiş ve takımın maçlara çıkabilmesi için yoğun emek sarf etmiştir. Bu çalışmalarının sonucu olarak Fenerbahçe, ilk 2 sezonunu başarısız olarak tamamladığı İstanbul Futbol Ligi’nde; 1911-12 sezonunu şampiyon olarak tamamlamıştır.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Yahya Berki Karagözoğlu". playmakerstats.com. 17 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Kasım 2023.
2. ↑  "Yahya Berki Karagözoğlu". 3 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2013.
3. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 3 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2013.
**BLAST** (Basic Local Alignment Search Tool) biyoinformatik çalışmalarda kullanılan GenBank veri tabanına ait, nükleik asit ve protein sekanslarının analizini yapmaya yarayan bir hizalama arama motorudur.

Nükleik asit ve protein veri tabanında yüklü olan tüm sekanslarla, dizisi bilinen ama tanımlı olmayan gen dizilerini karşılaştırır ve benzerlik oranlarına göre gen bölgelerini yüksekten başlayarak listeler. Bu genler listelenirken *GenBank erişim numaraları* ile gösterilir. Bunlara ait protein ve nükleik asit sekansları ise *FASTA* formatında gösterilir ve analizler bu format kullanılarak yapılır.

Değişik BLAST uygulamalarıyla değişik organizmalarda gen hizalama çalışmaları yapılabilir. Bunun sonucunda önce analizi yapılan proteine ait sekansın protein ailesi, daha sonra ise hizalama skorlarına göre değişiklik gösteren bir renk skalası görülür. Benzeme oranı kırmızı renkte maksimum olacak şekilde (200 baz çiftinin üzerinde), kırmızıdan siyaha doğru gösterilir ve bu sayede benzerlik oranları aranılan gende incelenebilir. Sayfanın altında ise benzerlik oranlarına göre erişim numaraları ile listelenmiş olan sekanslar en yüksek benzerlik oranından düşüğe doğru listelenir ve listelenmiş olan her bir sekansın aynı zamanda açıklaması, *E değeri* ve benzeme yüzdesi de gösterilir.

Kaynakça
--------

1. ↑  Biyoinformatik, M. C. Baloğlu, A.T. Bayraç, G. Sadi, C. Bayraç, Moleküler Biyoloji, Editörler: M. Karataş, Basım: Nobel Akademik Yayıncılık, 2012, ISBN 978-605-88012-7-1, sayfalar: 721 - 748

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* LCCN: no2004036006
* NLI: 987009631483005171
* WorldCat (LCCN): no2004-036006

 |
Doğrusal cebirde ve reel sayılarda, **skaler** kullanılarak, vektör uzayındaki ilgili vektörler, skaler çarpma işlemi ile başka bir vektöre dönüştürülür. Daha genel bir ifade ile, bir vektör uzayı, karmaşık sayılar gibi reel sayılar yerine, alan kullanılarak tanımlanabilir. Böylece bu vektör uzayının skalerleri ilgili alanın ögeleri olur.

Nokta çarpım (skaler çarpım), (skaler çarpma ile karıştırmayın) vektör uzayında tanımlanan ve iki vektörün çarpılmasıyla bir skaler elde edilme işlemidir. Bir nokta çarpımın olduğu vektör uzayına iç çarpım uzayı denir.

Bu terim bazen bir vektör, matris veya tensör ile birlikte de kullanılır. Örneğin, 1×*n* matrisi ile *n*×1 matrisinin çarpımı, 1×1 matrisidir ve genellikle bir **skaler** olarak adlandırılır.

Köşegen matris terimi, *kI* formundaki bir matrisi ifade etmek için kullanılır. Burada, *k* bir **skaler** ve *I* birim matrisdir.

| * g
* t
* d
Lineer cebir |
| --- |
| Temel kavramlar | 
* Skaler
* Vektör
* Vektör uzayı
* Skaler çarpım
* Vektörel izdüşüm
* Doğrusal germe
* Doğrusal dönüşüm
* İzdüşüm
* Doğrusal bağımsızlık
* Doğrusal birleşim
* Taban
* Taban değişimi
* Satır vektör
* Sütun vektör
* Satır ve sütun uzayları
* Boşuzay
* Özdeğer, özvektör, özuzay
* Tersçapraz
* Doğrusal denklemler

 | Three dimensional Euclidean space |
| Matrisler | 
* Blok
* Ayrışım
* Tersinir
* Minor
* Çarpım
* Rank
* Dönüşüm
* Cramer kuralı
* Gauss eleme yöntemi

 |
| Çifte doğrusallık | 
* Ortogonalite
* Nokta çarpım
* İç çarpım uzayı
* Dış çarpım
* Kronecker çarpımı
* Gram–Schmidt işlemi

 |
| Çokludoğrusal cebir | 
* Determinant
* Çapraz çarpım
* Üçlü çarpım
* Geometrik cebir
* Dışsal cebir
* Bivector
* Multivector
* Tensör
* Outermorphism

 |
| Vektör uzayı yapıları | 
* Fonksiyon
* Dual
* Bölüm
* Altuzay
* Tensör çarpımı

 |
| Nümerik | 
* Kayan nokta
* Nümerik stabilite
* Seyrek matris

 |
|  Kategori Kategori |
**Fırat**, Uğur Gürsoy tarafından yaratılmış ve hâlâ Uykusuz adlı mizah dergisinde yayımlanmaya devam edilen bir karikatür kahramanıdır. Karakter gerçek hayattan örneklerle sentezlenmiştir. Genel karakter özellikle de günümüz çocuklarını andırır. Karikatürlerde yetişkinlerin sadece bacakları görünür.

Fırat; yaramaz, televizyon kurdu bir çocuktur. Yaklaşık 4-5 yaşlarındadır. Yaşına rağmen fiziksel olarak yaşıtlarından çok küçüktür, kumandayı iki eliyle tutmaktadır, telefon ahizesiyle hemen hemen aynı boydadır. Annesi *Gülsüm* ile sürekli çatışır. Şabaniye en sevdiği filmdir. Genellikle izlediği filmlere "Komedi Şakası Filmi" der. "Yek yeaa", "eneee", "yaaaa", "allam yareppim", "sıçbok", "süpaneke dinimiz amin", "bana 100 puan, herkese 0 puan", "komedi şakası filmi", "hayaletli adam", "herkesi ben yendim", "en birinci ben oldum", "uzay işemesi", "burası benim evimmiş" gibi sözleri en bilinen sözleridir.

Aralık 2021'de Türkiye'de bir ilk olarak Fırat'ın NFT serisi yayınlandı.

Karakterler
-----------

**Fırat:** Ana karakterdir. Çok küçük olduğundan annesi ona "nohuttan oğlan" der. Her alanda kendini birinci görür. Televizyon filmlerine, özellikle Kemal Sunal'ın ünlü Şabaniye ve Tosun Paşa filmlerine bayılır. Kendince yarattığı tuhaf oyunlarda "birincilik teli" birinciliği almışlığı vardır. Canı sıkıldığında "Hayaletli Adam" dediği hayali arkadaşıyla konuşur. Çok çabuk sinirlenir. İnatçı bir çocuktur. Banyo yapmayı hiç sevmez. Çoğu bölümde annesinden tokat yer.

**Gülsüm:** Fırat'ın annesidir. Fırat gibi çok çabuk sinirlenir. Bir kez bile yüzü görünmemiştir, sadece bacakları görünür. Fırat'a sinirlendiği zaman tokat atar.

**Tahsin:** Fıratlar'ın alt komşusudur. Fırat'ın oyun arkadaşıdır ve yine Fırat gibi kendini birinci görmektedir.

**Bahattin:** Fırat'ın üst mahalleden arkadaşıdır. Serseri bir tipi vardır. Kulak arkasında sigarayla dolaşır. Yetişkin erkek ayakkabısı giyer. Fırat'ı sigaraya alıştırma girişimleri olmuştur. Bazı bölümlerde çalıştığı görülmektedir. Mahallesinde lakabı "Sümüklü Bahattin"dir. Abisinin askerden taramalı tüfek getirmesi ve âşık olduğu kızı kaçırmak en büyük hayallerindendir.

**Köksal:** Fırat'ın sadece bir bölümde çizilmiş olan kuzenidir. Çok iridir ve güreşmeyi sever.

**Hakan:** Fırat'ın arkadaşıdır.

**Güngör:** Fırat'ın oturduğu apartmanın altındaki berberdir.

**Hayaletli Adam:** Fırat'ın kafasında yarattığı hayali arkadaşıdır. Fırat, hayaletli adamla konuşur ama çoğu zaman pek ciddiye almaz.

**Melis:** Fırat'ın komşusudur. Annesi ile Fırat'ın annesi pek yakındır. Çok bilmiştir. Fırat'la sevgili oldukları söz konusudur.

**Ilgın:** Fırat'ın komşusu Bahattin'in sevdiği kızdır. Genel olarak camdan bakar.
*Bu liste eksiktir, maddeyi geliştirerek yardımcı olabilirsiniz*.
**Kanarya Adaları'ndaki Sürüngenler Listesi**, Kanarya Adaları'nda bulunan sürüngenlerin tamamlanmamış bir listesidir. Hem endemik hem de tanınmış türleri içerir.

Kertenkeleler
-------------

### Gekkonidae ailesi

*Tarentola angustimentalis*

*Tarentola boettgeri*

*Tarentola delalandii*

*Tarentola gomerensis*

### Lacertidae ailesi

*Gallotia atlantica*

*Gallotia caesaris*

*Gallotia galloti*

*Gallotia simonyi*

*Gallotia bravoana*

*Gallotia stehlini*

*Gallotia auaritae*

*Gallotia goliath*

*Gallotia intermedia*

### Scincidae ailesi

*Chalcides simonyi*

*Chalcides sexlineatus*

*Chalcides viridanus*

Kaplumbağalar
-------------

### Centrochelys ailesi

*Centrochelys burchardi*

*Centrochelys vulcanica*

### Cheloniidae ailesi

*Caretta caretta*

*Chelonia mydas*

*Eretmochelys imbricata*

*Lepidochelys kempii*

### Dermochelyidae ailesi

*Dermochelys coriacea*

Kaynakça
--------

* Pleguezuelos, J.M.; Márquez, R.; Lizana, M. (2002). *Atlas y Libro Rojo de los anfibios y reptiles de España. Madrid: Dirección General de Conservación de la naturaleza; Asociación Herpetológica Española; Organismo Autónomo Parques Nacionales*.
* Amphibians and Reptiles in the Canary Islands 4 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Focus on Nature

Kaynakça
--------

* Pleguezuelos, J.M.; Márquez, R.; Lizana, M. (2002). *Atlas y Libro Rojo de los anfibios y reptiles de España. Madrid: Dirección General de Conservación de la naturaleza; Asociación Herpetológica Española; Organismo Autónomo Parques Nacionales*.
* Amphibians and Reptiles in the Canary Islands 4 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Focus on Nature
**One Liberty Place** Binası ABD’nin Pensilvanya eyaletinin ve bu eyalette yer alan Philadelphia şehrinin 1990 yılına kadar en yüksek gökdeleni, 1990 tarihinden itibaren Comcast Center binasının tamamlanmasından beri de en yüksek ikinci gökdelenidir.Günümüzde 61 kat ile 288 metreye çıkan One Liberty Place, ABD’nin en yüksek 19. gökdelenidir.

Murphy/Jahn Architects mimarlık firmasından Helmut Jahn tarafından tasarlanan binanın tepe noktası New York'ta yer alan Chrysler Binası’nı andırmaktadır. Binanın inşaatının tamamlanmasından üç yıl sonra, 1990 yılında hemen yanında daha ufak olan Two Liberty Place adlı ikinci bir gökdelen de inşa edilmiştir.

12 Ekim 1999 tarihinde One Liberty Place Binası 185 milyon dolara Philadelphia Liberty Property, L.P’ye satılmıştır. Ek olarak 28.2 milyon dolar da arsa bedeli için verilmiştir.

Binanın yüksekliği
------------------

One Liberty Place gökdeleni 1901 yılında inşa edilmiş Philadelphia Belediye Binası’nın tepesinde ve 167 metre yükseklikte yer alan William Penn heykelini geçilmemesini şart koşan centilmenlik anlaşmasını şehirde bozan ilk yapıdır. Bunun bir uğursuzluğa yol açtığı iddia edilmiş ve o tarihten 2008 yılına kadar Philadelphia’nın bütün önemli spor takımları hiçbir şampiyona kazanamamıştır. 2008 yılında şehrin en yüksek binası olan Comcast Center gökdelenin tepesine bir William Penn heykeli konmasıyla, heykelin şehirdeki en yüksek noktada bulunması sağlanmıştır.

Kaynakça
--------

1. ↑  "One Liberty Place". Emporis.com. 11 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2010.
2. ↑  "Does the Curse of Billy Penn Continue to Haunt Philadelphia?". Wall Street Journal, 12 Haziran 2007. 5 Mart 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2010.
**Jean-Baptiste Isabey**, Fransız kökenli bir ressamdır. Fransa Birinci İmparatorluk'u ve Viyana Kongresi döneminde eserler vermiştir.

Hayatı ve kariyeri
------------------

Jean-Baptiste Isabey, 11 Nisan 1767'de Nancy'de doğdu. 19 yaşında Marie Antoinette'nin minyatür ressamı olan Fransız kökenli Dumont'tan bazı dersler aldıktan sonra, Jacques-Louis David'in öğrencisi oldu.

Josephine ve Napolyon Bonapart'ın himayesinde taç giyme törenleri düzenledi ve resmi anma töreni olarak tasarlanan yayın için çizimler yaptı. Elba'dan döndükten sonra Napolyon'a biat etti (sanatının devamlılığı için) ve 10. Charles'ın taç giyme törenine ilişkin düzenlemelerde yer aldı.

Temmuz Monarşisi (The July Monarchy), ona kraliyet koleksiyonlarıyla bağlantılı olarak bir görevlendirmede bulundu. 3. Napolyon, Isabey'e emekli maaşı bağladı ve onur lejyonu komutan hacını hediye etti.

Eugène Louis Gabriel Isabey isminde bir oğlu oldu ve kendisi gibi kraliyet için ressamlık yaptı. Jean-Baptiste Isabey, 8 Nisan 1855'te öldü.

Kaynak
------

1. 1 2 3 4  "Jean-Baptiste Isabey | French painter | Britannica". *www.britannica.com* (İngilizce). 4 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNE: XX865534
* BNF: cb146448551 (data)
* GND: 115866655
* ISNI: 0000 0000 8393 1070
* KulturNav: 56144a0b-447a-4309-878c-c2b2cfe9ff36
* LCCN: n84087775
* Léonore tanımlayıcısı LH//1336/8 geçerli değil.
* NGV: 5578
* NKC: jo2005273732
* NLA: 35517692
* NLI: 987007369060505171
* NTA: 166241032
* RKD: 41145
* SELIBR: 212480
* SNAC: w6dn542j
* SUDOC: 093860803
* Trove: 981784
* ULAN: 500031174
* VIAF: 71652351
* WorldCat: lccn-n84087775

 |
**Bib Dod Paşa** (1820 - 1868), 19. yüzyılın ortalarında Merdita (bugünkü Arnavutluk - o zamanlar İşkodra Sancağı) bölgesinin reisi idi. Katolik bir Hristiyan olarak, Osmanlı Türkler tarafından *kapedan* (kaptan) ve onursal paşa rütbelerle ödüllendirildi.

Bib Doda, Merdita'yı uzun süre yöneten Conmarkay klanına aitti. Lura bölgesinin Armalle köyünden Hide Ayazi ile evlendi.

Bib Doda, Kosova ve Manastır Vilayetler'deki 1843-44 Arnavut İsyanı sırasında Derviş Tsara'nın Arnavut isyancılara karşı Osmanlı baskınlara yardım etti. Seferde önemli bir rol oynadı ve Türkler tarafından onursal bir kılıç ve tabanca ile ödüllendirildi. Doda, 1849'da "Paşa" unvanını aldı ve 10.000 kişilik bir orduya sahip olmasına izin verdi.

Osmanlılardan iyi maaş alan Bib Doda Paşa, 1861 Karadağ-Osmanlı Savaşı döneminde çıkan ayaklanmanın faydalarına ikna olmamış ve dışarıda kalmıştır. 1862 baharında, Osmanlılara yardım etmek için bazı gönüllüleri toplamaya bile çalıştı. Bu ona karşı genel bir güvensizliğe ve öfkeye yol açtı. Merdita isyancıları Kallmet'teki tarihi mülklere baskın düzenledi ve yaktı. Bu arada diğer isyancılar İşkodra'yı Prizren'e bağlayan yolları kestiler. Osmanlılar müdahale etti ve isyancı Gaspar Krasnici'yi tutuklandı. Arnavut ayaklanması olmadı. Arnavutlar Bibë Doda'yı "kendi halkının katili" olarak adlandırdılar. Bütün bunların arkasında Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkanlar'da hala güçlü olmasını isteyen İngiliz ve Avusturya-Macaristan'ın olduğu iddiaları vardı.

1868'de Bib Doda'nın ölümüyle Osmanlılar, Bib Doda'nın kendi ailesinden bir kaymakam atadılar, ancak küçük oğlu Uruşlu Prenk'i alıp Türkiye'ye sürgün ettiler.

Kaynaklar
---------

1. ↑  Ramiz Lushaj (28 Mayıs 2014), *KURORA E DYTË E LURËS* (Arnavutça), Dielli, 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 14 Şubat 2016, Kapedani i shquar i Mirditës, Bibë Dodë Pasha, i krishterë, u martue në Lurë me çikën mulimane, Hiden e Hasan Ajazit nga Arrmalla.
2. ↑  Theodor Ippen (1916), Robert Elsie (Ed.), *Nineteenth-Century Albanian History*, Translated by Robert Elsie, 8 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 9 Aralık 2021, In his fight against the rebels, the Kapedan of Mirdita, Bib Doda, fulfilled his obligations to the Sultan by providing a contingent of men who played an important role in putting down the uprising. He was decorated on several occasions by the Serasker and awarded an honorary sabre and pistols.
3. ↑  Stefanaq Pollo, Kristo Frasheri (1983), *Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912* (Arnavutça), Tirana, Albania: Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë, s. 146, OCLC 255273594, 23 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 14 Aralık 2013
4. ↑  "LËVIZJA KOMBËTARE SHQIPTARE NË VITET 30-70 TË SHEK. XIX (in Albanian)". 1 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Aralık 2021.
**Userkhaure-setepenre Setnakhte** (**Setnakht** veya **Sethnakht** olarak da bilinir) Yeni Mısır Krallığı'nın Yirminci Hanedanı'nın ilk firavunu ve III. Ramses'in babasıydı.

Setnakhte'nin aslında Elephantine stelaine dayanarak sadece iki yıllık bir saltanat sürdüğüne inanılıyordu, ancak üçüncü saltanat yılı şimdi Sina Dağı'ndaki 271 No'lu Yazıt ile tasdik ediliyor.

Genetik
-------

Aralık 2012'de, Kral Tutankhamun'un DNA'sını da çözen araştırmacılar tarafından yürütülen bir genetik çalışma, Setnakhte'nin oğlu ve Mısır'ın Yirminci Hanedanlığının ikinci firavunu olan III. Ramses'in, alternatif olarak haplogrup E1b1a1 olarak bilinen Y-DNA E-M2'ye ait olduğunu buldu.

Kaynakça
--------

1. ↑  Von Beckerath, Chronologie des Pharaonischen Ägypten, 1997, p. 201-202
2. ↑  Hawass (17 Aralık 2012). "Revisiting the harem conspiracy and death of Ramesses III: anthropological, forensic, radiological, and genetic study". *BMJ*. **345** (dec14 14): e8268-e8268. doi:10.1136/bmj.e8268. PMID 23247979. 23 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Temmuz 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 118613464
* VIAF: 67258397

 |
**María Asunción Calcaño Ruiz**, bilinen ismiyle **Mary Calcaño** veya evlendikten sonraki ismiyle **Mary Keeler** (d. 1906 - ö. 1992), pilot lisansı verilen ilk Venezuelalı kadın. Long Island'da bulunan Roosevelt Field'da eğitim aldıktan sonra Birleşik Devletler Sivil Havacılık Otoritesi tarafından 13 Kasım 1939 tarihinde 73.550 numaralı lisansı aldı. 6 Aralık 1940 tarihinde ise Venezuela pilot lisansını aldı.

Hayatı
------

15 Ağustos 1906 tarihinde Ciudad Bolivar'da doğdu. Küçük yaşlardan itibaren uçmaya ve uçaklara hevesli olduğundan dolayı Karakas'taki Piper uçaklarının temsilcileri olan John Stubbins Co.'da çevirmen, satış elemanı ve reklam direktörü olarak çalışmaya başladı. Kasım 1939 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri Sivil Havacılık Kurumu'ndan 73.550 numaralı lisansı aldıktan sonra, kurum tarafından pilot olarak eğitilmek üzere Amerika Birleşik Devletleri'ne gönderildi. 6 Aralık 1940 tarihinde, dönemin Venezuela Başkanı olan Isaías Medina Angarita tarafından Venezuela Özel Pilot Yetenek Sertifikası'nı aldı.

II. Dünya Savaşı sırasında ABD Hava Kuvvetleri'nde, Seattle'daki bir uçak fabrikasında bulunan uçak parçalarını İngiltere'ye taşımak için çalıştı.

Savaşın hemen ardından kendi uçağını satın aldı ve Karakas'a döndü. 1946 yılında Venezuela'da bulunacak ilk sivil pilot kulübü olan *Ala Venezolana*'yı *(Venezuela Kanadı)* kurdu*.* 1959 tarihinde beş erkek pilotla birlikte Venezuela'nın ilk özel sivil havacılık okulunu kurdu.

Daha sonra Amerikalı Frank Keeler ile evlendi ve bir oğlu oldu. Evlilikten sonra Mary Keeler olarak anılmaya başlandı ve 17 Kasım 1992 tarihinde Karakas'ta öldü.

Ayrıca bakınız
--------------

* Luisa Elena Contreras Mattera
* Ana Branger

Kaynakça
--------

1. 1 2 3  "Guayanesa primera aviadora venezolana" (İspanyolca). Angostura Digital Venezuela. 10 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ağustos 2017.
2. 1 2  "Siglo XX - Mary Calcaño Keeler: Breve Biografía de Mary Calcaño Keeler" (İspanyolca). Mujeres que hacen la historia - Breves biografías. 12 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ağustos 2017.
3. ↑  "Mary Calcaño, la primera mujer venezolana en obtener una licencia de piloto". *EL NACIONAL* (İspanyolca). 17 Eylül 2020. 18 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mayıs 2021.
4. ↑  "Mujeres y medios de transporte" (İspanyolca). Museu del transporte. 11 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ağustos 2017.
5. 1 2  "Mary Calcaño, la primera mujer venezolana en obtener una licencia de piloto". *EL NACIONAL* (İspanyolca). 17 Eylül 2020. 18 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mayıs 2021.
6. ↑  "María Asunción Calcaño Ruiz, Mary". Geni. 12 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ağustos 2017.

Dış bağlantılar
---------------

* Mary Calcaño'nun anıları 3 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
***Mentha pulegium*** (**Yarpuz**, **Filiskin**) ballıbabagillerden, çiçekleri birbirinden ayrı halka durumunda, nane türünden, kısa saplı, az veya çok tüylü, güzel kokulu bir bitkidir.

Etimolojisi
-----------

Yarpuz, Eski Türkçe kökenli bir kelime olup Divânu Lügati't-Türk'te; yarpuz (يربز) *güzel kokulu bir ot, kır nanesi, Majoran*. şeklinde tanımlanmıştır.

Filiskin adı ise Yunanca φλισκούνι (*fliskoúni*) kelimesinden gelmektedir.

Özellikleri
-----------

Yarpuz, Ballıbabagiller (*Labiatae*) familyasından, 10 ile 50 santim yükseklikte, taç yaprakları leylak renginde, keskin kokulu, meyveleri fındıksı tipte, çok yıllık, otsu, sürünücü ya da dik gövdeli bitkidir. Çiçek ve yaprakları bitkinin gövdesinde belli aralıklarla sıralanır.

### Yaprakları

Yaprakları kısa saplı 0,8 ile 3 santim uzun ve 0,3 ile 1 santim eninde, leylak renginde oval ve hafif eliptikdir.

### Çiçekleri

Leylak rengi-pembe taçyapraklı çiçekler Temmuz ile Eylül aylarında toplu halde yaprakların koltuklarından çıkar. 10-30 çiçekli, çiçek sapı 2–3 mm ve çanakyaprağı borumsu 2,5 ile 3 mm uzunluğundadır.

Yaşam alanı
-----------

Yarpuz, nemli çayırlarda, nehir, dere ve göl kıyılarında yetişir. Besin değeri yüksek, kireçi az, humus, daha çok kumlu balçık toprakları sever.

Mutfakta ve tıpta kullanımı
---------------------------

Yarpuz, Yunanlar ve Romalılar tarafından yaygın bir bitki olarak yemeklerinde kullanılmıştır. Ayrıca eski Yunanlar şaraplarını sık sık yarpuz ile tatlandırmışlardır. Yöresel mutfakta, taze ya da kurutulmuş olarak çorbalara, yemeklere ve salatalara eklenir.

Tarih boyunca, bayılma, gaz, safra, gut ve hepatit (muhtemelen, hepatit A) hastalıkları tedavisi için ve temizleyici ilaç olarak kullanılmıştır. Yarpuz, çayı infüzyon yapılan bitki olarak da kullanılır.

Kaynakça
--------

1. ↑  Yarpuz 30 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - Nişanyan Sözlük
2. ↑  TDK *Divanü Lugati't-Türk Veri Tabanı*[*ölü/kırık bağlantı*]
3. ↑  "TDK *Büyük Türkçe Sözlük*". 31 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2010.

Dış bağlantılar
---------------

* Vikitür'de ***Mentha pulegium*** ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.
* Wikimedia Commons'ta **Mentha pulegium** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur

|  |  |
| --- | --- |
| Takson belirleyicileri | 
* Vikiveri: Q161235
* APDB: 117477
* APNI: 76996
* ARKive: mentha-pulegium
* Calflora: 5414
* Cal-IPC: mentha-pulegium
* Ecocrop: 7707
* eFloraSA: Mentha\_pulegium
* EoL: 579696
* EPPO: MENPU
* EUNIS: 174284
* FloraBase: 6883
* FoC: 200019818
* FoIO: MENPUL
* GBIF: 2927189
* GRIN: 24079
* iNaturalist: 57116
* IPA: 6011
* IPNI: 451022-1
* IRMNG: 10663981
* ISC: 115572
* ITIS: 32270
* IUCN: 164256
* NBN: NBNSYS0000004194
* NCBI: 294739
* NSWFlora: Mentha~pulegium
* NZOR: a8982fac-40a8-4028-bce9-1e627392a3ce
* NZPCN: 3173
* Plantarium: 24284
* Plant List: kew-125243
* PLANTS: MEPU
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:451022-1
* RHS: 59137
* Tropicos: 17601507
* VASCAN: 6404
* VicFlora: d68a6c49-9295-426e-a4a7-a98fb560a2b1
* WCSP: 125243
* WoI: 388
* WFO: wfo-0000241235
* Plantarium: 24284

 |
**Divje Babe flütü** ya da Neandertal flütü, Slovenya Bilimler ve Sanatlar Akademisi Arkeoloji Enstitüsü tarafından yürütülen sistematik arkeolojik kazılar sırasında 1995 yılında Slovenya'nın kuzeybatısındaki Cerkno yakınlarındaki Divje Babe I'de ortaya çıkarılan, aralıklı deliklerle delinmiş bir mağara ayısı uyluk kemiğidir. Neandertaller tarafından bir tür müzik aleti olarak yapıldığı öne sürülmüş ve **Neandertal flütü** olarak tanınmıştır. Eser, Ljubljana'daki Slovenya Ulusal Müzesi'nde **Neandertal flütü** olarak halka açık bir şekilde sergilenmektedir. Bu haliyle, dünyanın bilinen en eski müzik aletidir.Neandertaller arasında sembolik davranışları ve gelişmiş bilişsel yetenekleri yansıtabilecek diğer birçok Orta Paleolitik (Musteryen) buluntu gibi, bu buluntu da bilim camiasının bir kısmı tarafından şiddetli eleştiri ile karşılanmıştır. Eserin bir flüt olarak yorumlanması tartışmalıdır; bazı araştırmalar deliklerin hayvan kaynaklı olduğunu, muhtemelen bir sırtlana ait diş izleri olduğunu öne sürmektedir.

Divje Babe I Mağarası Kazısı
 Potočka zijalka, bir kemik flütü de dahil olmak üzere Aurignacian'a (40.000 ila 30.000 MÖ ) tarihlenen bir insan konutunun kalıntılarının 1920'lerde ve 1930'larda Srečko Brodar tarafından bulunduğu Doğu Karawanks'ta bir mağara. Bu, Slovenya'daki Paleolitik araştırmanın başlangıcını işaret ediyor.
Divje Babe flüt - delikler
Divje Babe flüt
 Ljuben Dimkaroski tarafından yapılan Divje Babe flütünün ahşap kopyaları olan Tidldibab enstrümanlarının koleksiyonu.

Ayrıca bakınız
--------------

* Neandertal
* Divje Babe

Kaynakça
--------

1. ↑  Turk, I. Dirjec, J. Kavur, B. 1995, *The oldest musical instrument in Europe discovered in Slovenia?* Razprave 4. Razreda Sazu 36, 287–293.
2. ↑  "Neanderthal Flute – the Flute from Divje Babe". Natural History Museum of Slovenia. 3 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2017.
3. ↑  Omerzel-Terlep, Mira. "Koščene piščali: pričetek slovenske, evropske in svetovne instrumentalne glasbene zgodovine" [Bone flutes: Beginning of the history of the instrumental music in Slovenia, Europe, and world] (PDF). *Etnolog* (Slovence): 292. ISSN 0354-0316. 4 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF).
4. ↑  D'Errico, Francesco; Villa, Paola; Llona, Ana C. Pinto; Idarraga, Rosa Ruiz (Mart 1998). "A Middle Palaeolithic origin of music? Using cave-bear bone accumulations to assess the Divje Babe I bone 'flute'". *Antiquity*. **72** (275): 65-79. doi:10.1017/s0003598x00086282. ISSN 0003-598X.
5. ↑  "Was "Earliest Musical Instrument" Just a Chewed-Up Bone?". *web.archive.org*. 2 Nisan 2015. 2 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Aralık 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* NKC: ge752789

 |
**Çanlı Köprü**, Uşak şehri içinden kuzey-güney istikametinde akan ve güneyde Banaz Çayı'na dökülen Dokuzsele Deresi'nin üzerindeki tarihi köprü.

Çanlı Köprü Uşak-Denizli yoluna geçit vermektedir. Tek gözlüdür ve ampir üslupta kemerlidir. Selçuklu Devleti zamanına aittir. 1255 yılında Sipahsalar Şecauddin adında bir kişi tarafından yaptırıldığı belirtilen bir kitabesi vardır. Çok büyük taşlarla yapılmış bulunan bu köprünün eni 3 metre, uzunluğu 8 metre, yüksekliği 5 metredir. Etrafındaki korkuluk duvarları yılların tahribatıyla harap olmuştur. Bu yüzden üzerinden geçen araçlar dikkatli davranmaktadır. Çanlı Köprü Uşak'a 5 km uzaklıktadır.

Ayrıca bakınız
--------------

* Türkiye'deki köprüler listesi
* Türkiye'deki tarihi köprüler

Kaynakça
--------

1. ↑  Dengiz, Orhan (1981). "Uşak´ta Bir Köprü Kitâbesi Çanlı Köprü (H. 653-M. 1255)" (PDF). *Vakıflar Dergisi*, *13*. Core. ss. 525-530. 25 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2020.
**Ağal** - Yakut ve Altay mitolojisinde "Ruh çağırma".

Tanım
-----

Özellikle ataların ruhlarının yardım etmesi için bazı ritüellerle çağrılmasıdır. Yaygın olarak kullanılan iki anlamı vardır.

1. Bir saygı sözcüğüdür. *"Aal"* biçimiyle Yakutça’dan geçer. Ruhların, kutsal mitolojik varlıkların, Tanrıların ve Tanrıçaların adlarının önünde bir saygı ifadesi olarak yer alır. Tıpkı "Hazreti (Hz.)" kelimesinin taşıdığı gibi bir anlamı bulunur. Ör: Aal Luuk Mas (Ağal Ulu Ağaç).
2. Ayrıca ruh çağırma anlamına da gelir. Yakut geleneğinde yaygın bir uygulama olarak görülür. Öteki alemle bağlantı kurma anlayışı, insanoğlunun daima ilgisini çekmiştir, çünkü bilinmezlik daima merak uyandırır. Bunun yanı sıra modern toplumlarda, hatta kendilerini elit olarak gören sınıflarda dahi ruh çağırma uygulamalarının zaman zaman moda olması dikkat çekicidir. Fakat ilkel topluluklarda dini bir ayin olarak görülen Ağal ile bu tip modaların birbirinden farklı yönleri olduğu kesindir.

Pekarski'nin Yakut dilinde "ruhlan çağırmak" anlamında kaydettiği "Agal" sözcüğü "Dede Korkut Kitabında bazı araştırmacılar tarafından "gözyaşı dökmek" anlamında olan "Ağlamak" fiiliyle bağlantılı gösterilmiştir. Aslında ise buradaki "Ağlamak" fiili, "dua etmek, çağırmak" anlamındadır ve "Ağal" ile aynı kökten türemiştir.

Dede Korkut Kitabında şöyle Kazan Han şöyle seslenir:

*Han Kazan aydır; "Oğul, oğul, ay oğul! Sen gideli ağlamağım gökteyken, yere indi"... Ağ alnını yere koydu. Namaz kıldı. Ağladı, Kadir Tanrı'dan hacet diledi."*

Ruh Çağırma
-----------

**Ruh Çağırma** – herhangi özel bir törenle ve bazen de çeşitli araçlar kullanılarak doğaüstü varlıkları dâvet etmektir. Târih boyunca insanoğlu, savaşlarda ve giriştiği toplumsal mücâdelelerde kazanan taraf olmak, düşmanlarını cezalandırmak, en çok da geleceği hakkında bilgi sahibi olmak, ölmüş yakınlarını yeniden görmek gibi gerekçelerle doğaüstü varlıkları çağırmaya teşebbüs etmiştir.

Etimoloji
---------

(Ağ/Ak) kökünden türemiştir. Ağmak, akmak, beyazlamak, ışımak, yükselmek, yukarı çıkmak veya aşağı inmek gibi anlamlar taşır. Ağalbay sözcüğü, saygıdeğer demektir.

Dipnotlar
---------

1. 1 2  Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 30)
2. ↑  Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011 (OTRS: CC BY-SA 3.0) 27 Aralık 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Pfingstberg'deki Belvedere'de yer alan kolonat
Kolonatlı cadde, Perge
**Kolonat**, bağımsız bir şekilde dikili ya da bir yapının parçası olan, düz bir saçaklık yahut arşitrav ile birleştirilmiş bir kolon dizisidir. İlk kolonat örneklerine Antik Çağ'daki tapınaklarda rastlanmış olup günümüzde varlıklarını sürdüren en eski örnekleri Antik Roma ve Antik Yunan dönemlerine aittir.

Düz bir saçak yerine kemerlerden oluşan sütun dizilerine ise arkat denilmektedir.

### Antik Şehirlerde Kolonat

Antik şehirlerde genellikle ana caddeler kolonatlardan oluşurlar ve kolonatlar aracılığıyla oluşan yolun dış kesiminde çeşitli dükkanlar bulunurdu. Antik şehirlerde oldukça popüler olan kolonatlar, kamu alanlarını düzenlemekteydiler. Bu nedenle tamamen düz bir şekilde devam etmektense çeşitli ticari yahut eğlence alanları ile kesilirlerdi. Kolonatlar her zaman anıtsal kapılar veya zafer takları gibi unsurlar ile biterken, diğer alanlarla kesintiye uğradığı yerlerde tetrapyla veya onur sütunlarıyla süslenirlerdi.

İşlevi
------

Kolonatlar sadece geçiş alanları değil, aynı zamanda örneğin ciddi sağanak yağış zamanlarında yağmur suyunu aktarmak için de tasarlanmışlardır. İnsanların kolonatlar arasındaki yoldan ilerlemesinden ötürü, kolonatlara ticari bir önem de atfedilebilir.

Tarihi ve Yaygınlığı
--------------------

Kolonatlar Anadolu'da MS 1. yüzyıldan itibaren yaygınlaşmaya başlamış, 2. ve 3. yüzyıl boyunca inşa edilmeye devam edilmiştir. Kuzey Afrika'da da bir hayli yaygın olan kolonatlar, Balkanlar ve Yunanistan'da daha nadir olarak bulunurlar. Buradaki tek örnekler Atina, Stobi, Korint ve Rodos'ta karşımıza çıkmaktadır. 3. yüzyıl sonrası Konstantinopolis yanı sıra, günümüz Suriye topraklarında Resafa ve Zenobia'da ya da Sırbistan'da Justiniana Prima'da kolonatlar bulunmaktadır. Afrika'da günümüz Cezayir topraklarında 4. yüzyılların sonuna doğru Tebessa'da bir kolonat inşa edilirken, Mısır'daki Abu Mina hac merkezine MS 5. yüzyılın sonlarına doğru bir kolonat eklenmiştir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Colonnade". *Encyclopædia Britannica* (İngilizce). 1 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.
2. ↑  W. Ball, Rome in the East. The Transformation of an Empire (London 2000) 266.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb11996035t (data)
* GND: 4164727-0

 |
**Motor arıza lambası**, araçlarda motorda bir aksaklık olması durumunda yanan lamba.

Araçlarda 1990 yıllarında başlayan elektronik kontrol ünitesi kullanımından sonra, araç sistemlerine entegre edilen sensörlerden alınan veriler, söz konusu kontrol ünitesi tarafından işlenerek, tüm sistemlerin bağlantılı çalışmasını sağlar. Aynı zamanda alınan bu veriler, motor kontrol ünitesi referans değerleri ile karşılaştırılarak arıza kontrolünü sistem otomatik olarak yapar.

Sensörlerden alınan veriler, referans değer aralıklarından düşük ya da yüksek olma durumunda ise motor arıza lambası ile araç sürücüsüne bildirilir. Bu lamba, sayısız sensör ve sistemden çekilen veriler söz konusu olduğundan çok farklı sebepler ile kendini gösterebilir.

### Tespit

Araçta var olan referans değerlerinden farklı değerlerin tespiti için, araç OBD-2 Cihazına bağlanarak motor kontrol ünitesindeki verilere erişilebilir. Bu veriler ışığında aracın hangi sistemindeki hangi sensörden hatalı veri alındığı kolayca tespit edilebilir. Tespit aşamasında arızalar kısaltmalar şeklinde görüntülenir (bknz. Otomotiv Kıslatmaları) Bu nedenle 90'ların sonu ve 2000'lerin başından itibaren üretilen araçlarda hata tespiti nispeten kolaylaşmıştır. Ayrıca araçta var olan sistem sorunları erken bildirim ile araç sürücüsüne bildirilebilir olmuştur.

#### Süre Aşımı

Çoğu araç üreticisi, alınan hatalı sensör verileri düzeldiğinde belli bir kilometre süresinde var olan kayıtları motor kontrol ünitesinde saklar,. Bu süre zarfında hatalı kayıt tekrarlanmaz ise bir müdahaleye gerek kalmadan hatalı veri silinir ve söz konusu motor arıza lambası söner.

Kaynakça
--------
**Japon kestane meşesi** (*Quercus acutissima*), kayıngiller (Fagaceae) familyasından bir meşe türüdür.

Doğal ortamında 20 m yüksekliğe, Avrupa'da ise sadece 6–12 m yüksekliğe ulaşır. İnce kalan bir gövdede çok yoğun dallar büyür. Taç kapalıdır ve geniş bir oval şekle dönüşür. Genç dallar köşeli ve çok tüylüdür, daha sonra çıplaktır ve lentiselleri vardır. Kırmızımsı kahverengi tomurcuklar grimsi kahverengi dallarda büyür. Yapraklar kestaneye benzer ve mat, parlak ve koyu yeşildir. Şekilleri değişkendir, genellikle mızrak şeklinde uzamıştır. 10 ila 20 yanal damar, yaprak kenarı boyunca iğneye benzer tırtıllarla son bulur. Yapraklar 10–20 cm uzunluğunda ve 2,5 – 6 cm genişliğindedir. Dişi çiçekler dikkat çekicidir; erkek çiçekler 10 – 15 cm uzunluğunda kediciklerde büyür. Meşe palamudu, dar pullarla kaplı yarım daire şeklinde bir çanak içinde kapalı yarım ila üçte ikisi kaplar.

Japon kestane meşesi, Asya/Çinhindi bölgesinde geniş yapraklı, yaprak döken bir ağaçtır. Dağılımı batıdaki Himalayalar'dan doğuda Japonya'ya kadar uzanır. Diğer meşeler gibi odun, mobilya, yakıt ve aletler için kullanılır. Ek olarak, Japon kestane meşesinin meşe palamudu, pirinç şarabı için bir koruma ve yaşa bağlı bunamanın etkilerini azaltmak için bir ilaç gibi diğer potansiyel faydalar için araştırılmıştır. Dünya çapında birçok ex situ koleksiyonunda bulunur. Japon kestane meşesinin popülasyon eğilimi ve tehditleri iyi bilinmemekle birlikte, dağılımı, oluşum kapsamı (EOO) ve yerleşim alanı (AOO) türleri Asgari Endişe olarak nitelendirmektedir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "*Quercus acutissima*". *Van Den Berk*. Erişim tarihi: 3 Mart 2021. [*ölü/kırık bağlantı*]
2. ↑  Carrero, C. (2009). "*Quercus acutissima*". *he IUCN Red List of Threatened Species*. doi:10.2305/IUCN.UK.2019-1.RLTS.T194048A2295121.en. 8 Ağustos 2018 tarihinde `|arşiv-url=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım) arşivlendi.  Eksik ya da boş `|url=` (yardım); `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* LCCN: sh99000696
* NDL: 00576181
* NLI: 987007559029405171

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Takson belirleyicileri | 
* Vikiveri: Q1034859
* APA: 2149
* EoL: 1151810
* EPPO: QUEAS
* FNA: 200006284
* FoC: 200006284
* GBIF: 2877959
* GRIN: 70535
* iNaturalist: 167634
* IPA: 10086
* IPNI: 295743-1
* IRMNG: 11440977
* ITIS: 195162
* IUCN: 194048
* MoBotPF: 280732
* NCBI: 58330
* NZOR: f887f5f9-a5d8-4272-ac45-ef842deadef7
* NZPCN: 7684
* PfaF: acutissima Quercus acutissima
* Plant List: kew-171430
* PLANTS: QUAC80
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:295743-1
* Tropicos: 13100182
* WCSP: 171430
* WFO: wfo-0000289386

 |
AIDS Kurdelesi
**AIDS kurdelesi** (kırmızı kurdele) ceket yakalarında veya diğer giysilerde AIDS ile savaşımın ve dayanışmanın bir simgesi olarak görülmektedir.

Kurdele Projesi 1991 yılında New York temelli bir grup olan Visual AIDS tarafından gündeme getirildi. Visual AIDS, AIDS yüzünden ölen veya AIDS ile yaşayan arkadaş ve meslektaşlarını onurlandırmak ve anmak için bir araya gelen sanatçılardan oluşan bir yardım kuruluşudur. Bu kuruluş, sanat kurumlarını, müzeleri, galerileri ve AIDS destek örgütlerini, AIDS'e kurban verdiklerimizi anmak, AIDS/HIV bilincini artırmak, AIDS ile yaşayan kişilerin gereksinimlerini duyurmak ve AIDS araştırmalarına mali destek sağlamaları için harekete geçirmeyi amaçlamaktadır.

Kurdele imgesi, Körfez Savaşı'nda bulunan ABD askerlerini onurlandırmak için verilen sarı kurdelelerden esinlenilmiştir. Kırmızı renk ise, Visual AIDS yetkililerine göre ;'öfkeyle değil, kendini feda eden bir aşık gibi kanla ve tutkuyla olan bağlantısından'; dolayı seçilmiştir.

Kırmızı kurdelenin halkla ilk tanışması 1991 Tony Ödülleri'nin galasında oldu. Galada, sunucu Jeremy Irons yakasına kırmızı bir kurdele taktı. Bunun hemen ardından kırmızı kurdele, sanatçıların ve ünlülerin ;'politik doğru'; giyim tarzlarının vazgeçilmez bir aksesuarı oldu. Bu aşırı popülerliğinden dolayı bazıları, kırmızı kurdeleyi kullananların içten olmadıklarını düşünmektedir. Bunun bir örneği, eski ABD başkanının eşi Barbara Bush'un otururken kırmızı kurdeleyi takması, konuşma sırasında ise çıkarmasıdır.

Kurdele Projesi AIDS bilincinin yaygınlaşması ve bu hastalık için araştırmanın ve savaşımın sürmesinde ciddi bir güç olduğu söylenebilir. Kurdele Projesinin en içten amacı, bu projeye gerek duyulmayacağı günlerin gelmesidir.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Visual AIDS | Red Ribbon Launched". *Visual AIDS* (İngilizce). 8 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ekim 2023.
2. ↑  "The Red Ribbon Project". *Visual AIDS* (İngilizce). 28 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ekim 2023.
**Şili arması**, Güney Amerika kıtasında bulunan Şili devletinin resmî armasıdır. 24 Haziran 1834'ten bu yana kullanımdadır.

Ortada, içinde ülke sancağının görüldüğü, kenarları altın olan bir kalkan bulunur. Üstünde yine aynı renklerde, mavi-kırmızı ve beyazdan oluşan tüyden bir tuğ vardır. Solda Huemul olarak da bilinen And geyiği ve sağ tarafta ise And kondoru, kalkanı tutarak hizmet ederler. Her ikisi de taç giymiştir. Bunların hepsi, altın bir nakış üzerinde durur. Bunun üzerinde de ülke sloganı İspanyolca *Por la Razón o la Fuerza* (Türkçe: Mantıkla ya da güçle) yazılı bir kurdele vardır.

Tarihi armalar
--------------

* Şili arması (1812-1814)Şili arması (1812-1814)
* Şili arması (1819-1834)Şili arması (1819-1834)
* Şili arması (1834-1920)Şili arması (1834-1920)

Ayrıca bakınız
--------------

* Şili bayrağı

Kaynakça
--------



| * g
* t
* d
Güney Amerika armaları |
| --- |
| Egemen devletler | 
* Arjantin
* Bolivya
* Brezilya
* Ekvador
* Guyana
* Kolombiya
* Paraguay
* Peru
* Surinam
* Şili
* Trinidad ve Tobago
* Uruguay
* Venezuela

 |
| Bağımlı vediğer bölgeler | 
* Aruba
* Bonaire
* Falkland Adaları
* Fransız Guyanası
* Güney Georgia ve Güney Sandwich Adaları

 |
***Coelurus*** (/sɪˈljʊərəs/ *si-LURE-əs* ) , Geç Jura döneminden (orta-geç Kimmeridgian fauna aşaması, 155–152) gelen bir coelurosaurian dinozor cinsidir . milyon yıl önce). Adı, içi boş kuyruk omurlarına atıfta bulunarak "içi boş kuyruk" anlamına gelir (Yunanca κοῖλος, *koilos* = içi boş + οὐρά, *oura* = kuyruk). Adı theropodların (Coelurosauria ) ana bölümlerinden biriyle bağlantılı olmasına rağmen, tarihsel olarak yeterince anlaşılmamıştır ve bazen daha iyi bilinen çağdaşı *Ornitholestes* ile karıştırılmıştır. Paleontolojinin ilk yıllarında incelenen birçok dinozor gibi, birkaç türün adlandırıldığı ve daha sonra başka cinslere aktarıldığı veya terk edildiği kafa karıştırıcı bir taksonomik geçmişe sahiptir. Şu anda yalnızca bir türün geçerli olduğu kabul edilmektedir: Othniel Charles Marsh tarafından 1879'da tanımlanan tür türü, *C. fragilis*. Amerika Birleşik Devletleri, Wyoming'deki Morrison Formasyonunda bulunan bir kısmi iskeletten bilinmektedir. Uzun bacakları olan küçük, iki ayaklı bir etoburdu .

Kaynakça
--------
**Kale Bolu Fındığı** bölgesi, Türkiye’de bulunan tabiat koruma alanlarından biridir. Kale Bolu Fındığı tabiat koruma alanı, Bolu’ya 35 kilometre uzaklıkta yer alır.

Kale Bolu Fındığı, 5 Ekim 1988 yılında tabiat koruma alanı olarak ilan edilmiştir. Kale Bolu Fındığı tabiat koruma alanı, yaklaşık olarak 470 hektar büyüklüğünde bir bölgeyi kapsamaktadır.

Bölgede yer alan ve varlığı giderek azalan başlıca ağaç türü Bolu Fındığıdır. Bu ağaç türü ile beraber ıhlamur, karaçam, sarıçam ve kayın gibi de birçok ağaç çeşidi yer alır. Kale Bolu Fındığı bölgesinde yer alan hayvanlar ise karaca, domuz, tilki ve geyik gibi yabani hayvanlardır.

Kaynakça
--------

1. ↑  "Tabiatı Koruma Alanları". *www.bolu.gov.tr*. 11 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2023.
2. 1 2  "Bolu Tabiat Koruma Alanları". T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. 8 Mayıs 2023. 5 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2023.
3. 1 2  "▼ Tabiatı Koruma Alanları". *bolu.ktb.gov.tr*. 13 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2023.
**Menekşeli Vadi**, Türk yazar Sait Faik Abasıyanık'ın 1948 yılında yayımlanan dördüncü kitabı Lüzumsuz Adam'da yer alan on dört öyküden biridir.

Konusu
------

Yazar, arkadaşı Bayram'la bir meyhanededir. Bayram, arkadaşından kendisini yedi yıldır gitmediği evine götürmesini ister. Bayram, eşini ve iki çocuğunu geride bırakarak Asmalımescit'te tanıştığı Seher'le yaşamaya başlamıştır. Seher yüzünden pek çok kez kavga eden ve sonunda hapis yatan Bayram, bütün birikimini de Seher için harcamıştır. Bu aşamada arkadaşı Bayram'ı evine götürür. Çocukları Bayram'ı tanımaz, karısı ise hiçbir şey demeden konuklara yatak hazırlar. Ertesi sabah evin menekşe kokan bahçesine çıkarlar; Bayram annesi ve babasını görür, hiçbir şey olmamış gibi bostan hasadını at arabasıyla pazara götürür. Yazar bir sene kadar sonra menekşeli evin yakınından geçer, Bayram arkadaşını tanıyamaz, o da kendini tanıtmaz.

Uyarlama
--------

Lütfi Ömer Akad'ın 1968 yılı yapımı filmi Vesikalı Yarim'in senaryosu, Safa Önal tarafından bu öyküden uyarlanmıştır.

Ayrıca bakınız
--------------

* Lüzumsuz Adam

Kaynakça
--------

1. ↑  "Sait Faik'in Menekşeli Vadisi, Ömer Lütfü Akad'ın Vesikalı Yarim'i". 10 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Nükleotit ve nükleik asit ile karıştırılmamalıdır.
Nükleozit ve nükleotit farkını gösteren şema
**Nükleozit** veya **nükleosit**, azot içeren halka yapılı bir bileşiğin, bir şeker molekülüne glikosidik bağla bağlanarak oluşturduğu yapı. En yaygın nükleozitlerde şeker genellikle riboz veya deoksiriboz, azot bileşiği ise pirimidin (sitozin, timin, urasil) veya pürin (adenin, guanin) bazlarıdır. Fosforilasyona uğramaları halinde bir nükleotit oluşturan nükleozitler, nükleik asitlerin temel yapıtaşlarından biridir.

Türleri
-------

| Azotlu baz | Ribonükleosit | Deoksiribonükleosit |
| --- | --- | --- |
| Chemical structure of adenineAdenin
A | Chemical structure of adenosineAdenozin | Chemical structure of deoxyadenosineDeoksiadenozindA |
| Chemical structure of guanineGuanin
G | Chemical structure of guanosineGuanozin | Chemical structure of deoxyguanosineDeoksiguanozindG |
| Chemical structure of thymineTiminT | Chemical structure of 5-methyluridine5-Metiluridinm5U | Chemical structure of thymidineTimidindT |
| Chemical structure of uracilUrasilU | Chemical structure of uridineUridin | Chemical structure of deoxyuridineDeoksiuridindU |
| Chemical structure of cytosineSitozinC | Chemical structure of cytidineSitidin | Chemical structure of deoxycytidineDeoksisitidindC |
|

Kaynakça
--------

1. ↑  "Nucleoside | biochemistry". *Encyclopedia Britannica* (İngilizce). 6 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNE: XX534597
* BNF: cb12144469g (data)
* GND: 4133402-4
* LCCN: sh85093157
* NDL: 00568740
* NKC: ph123362
* NLI: 987007538643705171

 |
Alpaka yünü
Alpaka yününden yapılmış iplikler
Alpaka yününden yapılma bir atkı.
**Alpaka lifi,** alpakalardan elde edilen doğal bir lif türüdür. İki farklı alpaka lifi türü vardır. En yaygın lif türü bir Alpaka çeşiti olan Huacaya'dan gelir. Huacaya lifi "kabarık" görünmesi nedeniyle koyun yününe benzer. İkinci alpaka türü ise Suri'dir. Suriler, Güney Amerika'da bulunan Alpaka popülasyonunun %10'undan azını oluşturur. Suri lifi doğal ipeğe daha çok benzemekle birlikte yünleri kıvrımlar şeklinde vücuttan sarkar. Her iki lif de hafif iplik veya iplik kullanılır, Huacaya lifi aynı zamanda yün kullanılması gereken işlemlerde ve iplikler halinde eğrilerek kullanılabilir. Huacaya lifleri yumuşak, dayanıklı, lüks  ve doğal bir lif çeşididir.

Alpakalar
---------

### Türleri

Suri alpakaları
İki tür alpaka vardır: Huacayalar (yoğun, yumuşak, kıvrımlı koyun yünü benzeri bir lif üretir) ve Suriler (kıvrımlı ve vücuttan sarkan lifler üretir). Daha uzun ve ipeksi lifleri nedeniyle ödüllendirilen Suriler Kuzey Amerika alpaka popülasyonunun %19-20'sini oluştururken Güney Amerika'da bu oranın %10'a yakın seviyelerde olduğu tahmin edilmektedir. Amerika Birleşik Devletleri'nce ithal edilmesinden bu yana Suri alpakalarının sayısı ve renk çeşitliliği önemli ölçüde artmıştır. Suri alpaka türünün Huacaya'ya göre daha nadir olduğu düşünülmektedir, bunun nedeninin Suri türün İnkalar zamanında kraliyet ailesine ayrılmasıydı. Surilerin genellikle Huacaya'ya göre soğuğa daha az dayanıklı olduğu söylenmektedir, ancak her iki cins de daha zorlu kış iklimlerde başarılı bir şekilde yetiştirilmektedir.

Kullanım Alanları
-----------------

Alpaka lifleri, yatak takımları, şapkalar, eldivenler, çoraplar, atkılar, eldivenler ve kazaklar gibi kıyafetlerin yapımı da dahil olmak üzere tekstil sektörünün birçok bölümünde kullanılmaktadır. Alpaka lifinden üretilen oyuncaklar ve kilimler de mevcuttur. Kazaklar alpaka lifinin en yaygın olarak kullanıldığı kıyafet türüdür.

Kaynakça
--------

1. ↑   [*ölü/kırık bağlantı*]
2. ↑  Quiggle, Charlotte. "Alpaca: An Ancient Luxury." *Interweave Knits* Fall 2000: 74-76.
3. ↑  "Alpaca Registry". Alpaca Registry. 1 Mayıs 2007. 11 Kasım 1998 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2024.
4. ↑  Fowler, Murray (1998). *Medicine and Surgery of South American Camelids*. Wiley-Blackwell. s. 3. ISBN 978-0-8138-0397-5.
5. ↑  "Alpaca Who". Intialpaca. 12 Haziran 2019. 8 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2024.
**Köpek gribi**, köpekgillerde meydana gelen griptir. Köpek gribine, 2004 yılında köpeklerde hastalığa neden olduğu keşfedilen at gribi virüsü H3N8 gibi influenzavirüs A'nın çeşitleri neden olur. Bu virüse daha önce maruz kalmadıkları için köpeklerin ona karşı doğal bir bağışıklığı yoktur. Bu nedenle hastalık bireysel köpekler arasında hızla bulaşır. Köpek gribi Amerika Birleşik Devletleri'nin bazı bölgesel köpek popülasyonlarında endemik olabilir. Morbiditesi yüksek (semptom görülme sıklığı) fakat ölüm oranı düşük bir hastalıktır.

2000'li yıllarda Asya'da daha yeni bir form tanımlandı ve o zamandan beri ABD'de de salgınlara neden oldu. H3N2'nin kuş gribi kökenlerinden uyarlanmış bir mutasyonudur. Her iki suş için de aşılar geliştirilmiştir.

Aşı
---

Haziran 2009'da Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı (USDA) Hayvan ve Bitki Sağlığı Denetim Servisi (APHIS) ilk köpek gribi aşısını onayladı. Bu aşının başlangıçta iki hafta arayla iki kez, daha sonra yılda bir kez yapılması gerekir.

Ayrıca bakınız
--------------

* Kuş gribi
* At gribi
* İnsan gribi
* Domuz gribi

Kaynakça
--------

1. ↑  
"Aphis Issues Conditional License For Canine Influenza Virus Vaccine" (PDF) (Basın açıklaması). Animal and Plant Health Inspection Service (APHIS). 23 Haziran 2009. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2009.
2. ↑  
"New Vaccine from Intervet/Schering-Plough Animal Health". Schering-Plough. 23 Haziran 2009. 4 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2009.
3. ↑  
"Canine Influenza Virus (CIV) Backgrounder" (PDF). Schering-Plough. 2009. 29 Haziran 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2009.
4. ↑  "New Flu Vaccine Approved -- for Dogs". *The New York Times*. 29 Haziran 2009. 1 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2009.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım)
5. ↑  "Dog Flu Vaccination Products". Canine Influenza Vaccines. DogInfluenza.com. 30 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2016.