**Veli Kalesi** (Gürcüce: ველისციხე; *okunuşu*: "velistsih’e"), tarihsel Gürcistan’ın güneybatı kesiminde yer alan eski bir kaledir. Tao-Klarceti bir parçası olan Artaani bölgesinde, Veli köyünde bulunan kale, günümüzde Ardahan iline bağlı Hanak ilçesindeki Sevimli köyü sınırları içindedir. Kalenin Gürcüce Velistsihe adı, Gürcücede "düzlük" anlamına Veli köyünden gelir. Veli köyünün adının Sevimli olarak değiştirilmesinden sonra kaleye Sevimli Kalesi de denmiştir.

Tarihçe
-------

Veli Kalesi, Mgeltsihe ile Kacistsihe’yle birlikte ortaçağda Samtshe-Saatabago ülkesinde önemli bir işleve sahipti. Kale 1578’de, Samtshe-Saatabago devletini yenilgiye uğratan Osmanlıların eline geçti. Uzun süre Osmanlı egemenliğinde kalan kaleyi 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Ruslar ele geçirdi. Ancak Osmanlı döneminde bir işlevi kalmadığı için kale belli oranda tahrip olmuştu. Rusya yönetimi altındayken I. Dünya Savaşı sırasında Ardahan’ı gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli Veli Kalesi ile Rabat’taki Kacistsihe'yi kıyaslamış ve Veli Kalesi’nin bu kaleden daha büyük olduğunu yazmıştır. Bugün büyük oranda yıkık olan kale muhtemelen daha geç dönende tahrip olmuştur.

Mimari
------

Veli Kalesi, köyün merkezinin 600 metre güneybatısında, Kura Nehri vadisinde, ırmağın sol kıyısında bir tepede yer alır. Kalenin üzerinde bulunduğu tepe yarım ada şeklindedir ve Kura Nehri tepenin üç tarafını dolanarak akar. Bu durum kaleyi daha korunaklı hale getirmiştir. Büyükçe bir kale (170 × 150 m) olan Veli Kalesi’nin eski çağlarda var olan bir kentin kalesi olduğu kalıntılardan anlaşılmaktadır. Bu kentten geriye megalit yapı kalıntıları ve duvar parçaları kalmıştır. Ortaçağda aynı yerde yeni bir kale inşa edilmiş ve eski kalenin taşları yeni kalede kullanmışlardır.

Veli Kalesi’nde üç adet kilise bulunuyordu. Bunlardan 954 yılında inşa edilmiş olan kilise tek nefli bir yapıdır ve günümüze sadece yıkıntıları kalmıştır. Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili’nin sözünü ettiği yazıta göre kilise Vaftizci Yahya adanmıştır. İkinci kilise de tek nefli. Kalenin altında, Kura Nehrinin sağ kıyısında yer alır. Yıkıntıları kalmış kiliseye bitişik bir yapı daha olduğu bilinmektedir. Kalenin üçüncü kilisesi kalenin doğusunda, surların dışında bulunmaktadır. Tek nefli kiliseden geriye sadece yıkıntıları kalmıştır. Kilisenin duvar resimlerine sahip olduğu bu kalıntılardan anlaşılmaktadır.

Kaynakça
--------

1. ↑  *Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan* (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; 3. Cilt, s. 531.
2. ↑  Konstantine Martvileli, "Ardahan Bölgesinde" (Gürcüce), *Sakartvelo* gazetesi, 3 Ekim 1917, sayı. 216.
3. ↑  *Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu* (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 371, ISBN 9789941478178.
4. ↑  *Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu* (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 193, ISBN 9789941478178.

| * g
* t
* d
Türkiye Türkiye'deki kaleler |
| --- |
| 
* Afyonkarahisar Kalesi
* Akçakoca Kalesi
* Alanya Kalesi
* Alara Kalesi
* Amasra Kalesi
* Amasya Kalesi
* Anadolu Hisarı
* Ankara Kalesi
* Anavarza Kalesi
* Ayas Kalesi
* Babakale Kalesi
* Bakras Kalesi
* Bayburt Kalesi
* Beçin Kalesi
* Beydağ Kalesi
* Birecik Kalesi
* Bodrum Kalesi
* Boyabat Kalesi
* Bozcaada Kalesi
* Bursa Kalesi
* Çandarlı Kalesi
* Çandır Kalesi
* Çeşme Kalesi
* Dağlı Kalesi
* Darb-ı Sak Kalesi
* Diyarbakır Kalesi
* Eğirdir Kalesi
* Evciler Kalesi
* Foça Kalesi
* Gaziantep Kalesi
* Gevale Kalesi
* Gözne Kalesi
* Gülek Kalesi
* Güvercinada Kalesi
* Harput Kalesi
* Hebilli Kalesi
* Hemite Kalesi
* Hisarin Kale
* Hoşap Kalesi
* İbrahim Paşa Tabyaları
* İzmir Liman Kalesi
* İznik Kalesi
* Kadifekale
* Kaleköy Kalesi
* Kalepark
* Karaman Kalesi
* Kars Kalesi
* Kayseri Kalesi
* Kevgürk Kalesi
* Kız Kalesi
* Kol Kalesi
* Konya Kalesi
* Kuzucubelen Kalesi
* Kütahya Kalesi
* Mamure Kalesi
* Mancınık Kalesi
* Manisa Kalesi
* Mardin Kalesi
* Marmaris Kalesi
* Meydankale
* Meydancık Kalesi
* Mut Kalesi
* Namrun Kalesi
* Nif Kalesi
* Pertek Kalesi
* Riva Kalesi
* Rize Kalesi
* Rumeli Hisarı
* Rumkale
* Samsun Kalesi
* Sancakburnu Kalesi
* Savranda Kalesi
* Seddülbahir Kalesi
* Sığacık Kalesi
* Silifke Kalesi
* Sinop Kalesi
* Şanlıurfa Kalesi
* Şeytan Kalesi
* Şebinkarahisar Kalesi
* Şile Kalesi
* Softa Kalesi
* Tece Kalesi
* Tokat Kalesi
* Tokmar Kalesi
* Toprakkale Kalesi
* Trabzon Kalesi
* Ünye Kalesi
* Van Kalesi
* Yeniyurt Kalesi
* Yılankale
* Yoğurtçu Kalesi
* Yoros Kalesi
* Zerzevan Kalesi
* Zilkale

 |