**Nea Ekklisia** (Yunanca: Grekçe: Νέα Ἐκκλησία, Türkçe: Yeni Kilise), Bizans İmparatoru I. Basileios (h. 867-886) tarafından 876 ile 880 yılları arasında Konstantinopolis'te inşa ettirilmiş bir kilisedir. Bizans başkentinde 6. yüzyılda inşa edilen Aya Sofya'dan sonra inşa edilmiş ilk anıtsal kilisedir. Bizans mimarisinin Orta Çağ'ının başlangıcını işaret eden bu kilise Paleologos Hanedanı dönemine kadar kullanılmıştır. Osmanlılar tarafından barut deposu olarak kullanılan bu yapı, 1490 yılında yıldırım düşmesinden sonra tahrip olmuştur.

Tarih
-----

Basileios, oğlu Konstantinos ve ikinci karısı imparatoriçe Eudokia İngerina
İmparator I. Basileios, Bizans tarihinin en başarılı ailesi olan Makedon Hanedanı'nın kurucusudur. Basileios, kendisini imparatorluğun yeniden kurucusu, yeni Justinianus olarak tanımlamış ve büyük öncülü gibi Konstantinopolis'te büyük bir inşa hamlesi başlatmıştır. Yeni Kilise adının ilk kelimesi *Nea*, Basileios'un Ayasofya'sını ve yeni bir dönemin başlangıcını işaret eder.

Kilise, Basileios'un kişisel idaresi altında Büyük Saray'ın yerleşkesinin güneydoğu köşesine, daha önce *Tzykanisterion* polo sahası olan yerin yanına inşa edilmiştir. Basileios, sarayın en güney ucunda bulunan deniz fenerinin yanına da bir kilise yaptırmıştır. Nea Ekklisia, 1 Mayıs 880 tarihinde Konstantinopolis patriği Fotios tarafından İsa Mesih, başmelek Mikâil (daha sonraki kaynaklara göre Cebrâîl), peygamber İlyas (Basileios'un en sevdiği kutsal kişilerden biridir), Bakire Meryem ve Aziz Nicholas'a adanmıştır. Basileios'un bu kiliseye kendi idaresinden ve emlaklarından gelir bağlaması, Aya Sofya modeli bir niyetin göstergesidir. Onun ve hemen peşi sıra gelen ardıllarının hükümdarlıklarında, Nea Ekklisia saray törenlerinde önemli rol oynamış, bu en azından VII. Konstantinos'a kadar devam etmiş, Konstantinos en önemli hanedan törenleri olan takdis törenlerini burada yaptırmıştır. Geç 11. yüzyılda, manastıra dönüştürülmüş ve "Yeni Manastır" (Yunanca: Νέα Μονή) olarak tanınmıştır. İmparator II. İsaakios, dekorasyon ve mobilyaların çoğunu söktürmüş, Anaplous'ta bulunan St Michael kilisesinin restorasyonunda kullanmıştır. Bina, Latin İmparatorluğu tarafından kullanılmaya devam edilmiş, Paleologos Hanedanı'nda ayakta kalmıştır. İstanbul'un fethinden sonra barut deposu kullanılmıştır. 1490 yılında binaya yıldırım düşmüş ve tamamen tahrip olmuştur. Sonuçta kilise hakkında bilinen bilgiler, özellikle 10. yüzyıl ortalarına ait *Vita Basilii* ile haritalarda görülen birkaç ham tanımlar gibi, yazılı kaynaklardan gelenlerdir.

Tanım
-----

Sağda Büyük Saray Kompleksini gösteren İstanbul'un törensel ve yönetimsel kalbinin haritası. **Nea Ekklisia** yaklaşık olarak güney tarafında işaretlenmiştir.
Binanın yapısı hakkında çok fazla detay yoktur. Kilisenin beş kubbesi vardır: merkezdeki kubbe İsa'ya adanmıştı, kalan dört kubbe ise kilisenin adandığı kalan dört kutsala adanmıştı. Kubbelerin tam düzeni ve kilisenin tipi tartışmalıdır. Birçok araştırmacı dört destekli kapalı haç planında olduğunu düşünür, bu plana sonraki örnekler Mireloin Kilisesi ve Livos Kilisesi'dir. Gerçekten, Balkanlar'dan Rusya'ya, imparatorluk binalarının prestijini tanımlamak için Ortodoks dünyasında bu tip kiliseler yaygın bir şekilde kullanılmıştır.

Kilise ile Basileios'un büyük bir inşa hamlesi taçlanmıştır. İç dekorasyonunda, başkentteki Justinianus Mozelesi gibi kilise ve yapılardan sökülmek de dahil, mümkün olduğunca bol dekorasyondan kaçınılmamıştır, hatta Bizans donanması inşaata mermer taşımakla görevlendirildiği için Sicilya'daki ana noktalardan Siraküza desteksiz kalarak Araplar tarafından ele geçirilmiştir.

Basileios'un torunu, İmparator VII. Konstantinos, bir medhiyede (*ekphrasis*) kilisenin dekorasyonu üzerine aşağıdaki tanımı vermektedir:

> Bu kilise, inci ve altınlarla, ışıldayan gümüşlerle, çok çeşitli renklerde mermerlerle, mozaik *tesserae* düzenlemelerle bir gelin gibi süslenmiş ve ipeklilere giydirilip, Basileios tarafından ölümsüz damat İsa'ya sunulmuştur. Dışı bronz kaplamayla, içi yıldızlar gibi güzel resimlerle göz kamaştıran beş kubbeli çatısı altın gibi parlardı. Duvarların her iki tarafı çok çeşitli renklerde pahalı mermerlerle güzelleştirilirken, mihrap odası altın ve gümüş, değerli taşlar ve incilerle zenginleştirilmiştir. Tümü altın, gümüş, değerli taşlar ve incilerle donanmış sunağı, sandalyeleri, önünde basamağı, üst pervaza bağlanmış kendisine ait kolonları bulunan *Templon* mihrap odasının önünde duruyordu.
> 
> 

Kilisenin avlusu batı girişinin önünde yer alır ve mermer ve porphyry taşlarından iki çeşme ile süslenmiştir. İki revak, kuzey ve güney kenarları boyunca *Tzykanisterion* polo sahasına kadar uzanmaktaydı. Deniz tarafında (güneyde) kutsal şeylerin saklandığı bir oda inşa edilmişti. Kilise kompleksinin doğusunda *mesokēpion* (orta bahçe) olarak bilinen bir bahçe bulunmaktaydı.

Kutsal Emanetler
----------------

Daphne Sarayı'nda bulunan Aziz Stefen Kilisesi, Faros (Fener) Meryemi Kilisesi ile birlikte Nea Ekklisia, İmparatorluk sarayında bulunan kutsal emanetlerin ana ev sahiplerinden biriydi. Bunlar arasında peygamber İlyas'a ait gocuk, üç meleği misafir ettiği İbrahim'in masası, Samuel'in Davud'u kutsal yağ ile yağlarken kullandığı borusu ve Büyük Konstantin'in emanetleri vardı. 10. yüzyıldan sonra sarayda ana taç odası, Hrisotriklinos gibi diğer yerlerde bulunan daha başka emanetlerde Nea Ekklisia'ya taşınmıştır.

Kaynakça
--------

Özel

1. ↑  Stankovic (2008)
2. 1 2  Mango (1986), p. 194
3. ↑  Magdalino (1987), p. 51
4. 1 2 3  Mango (1991), p. 1446
5. ↑  Ousterhout (2007), p. 34
6. ↑  Magdalino (1987), pp. 61–3
7. ↑  Magdalino (1987), p. 55
8. ↑  Mango (1986), p. 237
9. ↑  Ousterhout (2007), p. 140
10. ↑  Ousterhout (2007), p. 36
11. ↑  Mango (1976), p. 196
12. 1 2  Mango (1986), p. 181
13. ↑  Treadgold (1995), p. 33
14. ↑  Ousterhout (2007), pp. 34–35
15. ↑  Mango (1986), pp. 194–196
16. ↑  Klein (2006), p. 93
17. ↑  Klein (2006), pp. 92–93

Genel
* Magdalino, Paul (1987). "Observations on the Nea Ekklesia of Basil I". *Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik*, *37*. ss. 51-64. ISSN 0378-8660.
* Mango, Cyril (1976). *Byzantine architecture*. New York. ISBN 0-8109-1004-7.
* Mango, Cyril (1986). *The Art of the Byzantine Empire 312–1453: Sources and Documents*. University of Toronto Press. ISBN 978-0802066275.
* Mango, Cyril (1991). "Nea Ekklesia". Alexander Kazhdan (Ed.). *Oxford Dictionary of Byzantium*. Oxford University Press. s. 1446. ISBN 978-0-19-504652-6.
* Klein, Holger A. (2006). Bauer, F.A. (Ed.). "Sacred Relics and Imperial Ceremonies at the Great Palace of Constantinople" (PDF). *BYZAS*, *5*. ss. 79-99. 26 Mart 2009 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ocak 2011.
* Ousterhout, Robert (1998). "Reconstructing ninth-century Constantinople". L. Brubaker (Ed.). *Byzantium in the ninth century: dead or alive? Papers from the thirtieth spring symposium of Byzantine studies, Birmingham, March 1996*. Aldershot. s. 115–30.
* Ousterhout, Robert (2007). *Master Builders of Byzantium*. University of Pennsylvania Museum of Archaeology. ISBN 978-1934536032.
* Stankovic, Nebojsa (21 Mart 2008). "Nea Ekklesia". Encyclopedia of the Hellenic World, Constantinople. Erişim tarihi: 25 Eylül 2009. [*ölü/kırık bağlantı*]
* Treadgold, Warren T. (1995). *Byzantium and Its Army, 284–1081*. Stanford University Press. ISBN 0804731632.

Dış bağlantılar
---------------

* 3D reconstruction of the building at the *Byzantium 1200* project 22 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| * g
* t
* d
Bizans dönemi Konstantinopolis'in kilise ve manastırları |
| --- |
| 
* Aziz Andreas Krisei
* Havariyyun Kilisesi
* Aziz Karpus ve Papilus Matirionu
* Kariye Camii
* Hristos Halkitis
* Christ Euergetes
* Christ Pantepoptes
* Christ Pantokrator
* Aziz Dominik
* Gastria Manastırı
* Aya İrini Kilisesi
* Lips Manastırı
* Aziz Yuhanna
* Manuel Manastırı
* Meryem Ana Kilisesi (Vlaherna)
* Azize Meryem
* Hodegon Manastırı
* Azize Meryem Kyriotissa
* Kanlı Kilise
* Azize Meryem Pammakaristos
* Azize Meryem Peribleptos
* Faros (Fener) Meryemi Kilisesi
* Balıklı Meryem Ana Rum Manastırı
* Aziz Şehitler Menodora, Metrodora, ve Nymphodora
* Myrelaion Manastırı
* Nea Ekklisia
* Ayios Polieuktos Kilisesi
* Azize Thekla
* Aziz Theodore
* Azizler Sergius ve Bacchus
* Ayasofya
* Stoudios Manastırı
* Bilinmiyor (Balaban Ağa)
* Bilinmiyor (Bogdan Saray)
* Bilinmiyor (Esekapısı)
* Bilinmiyor (Kasımağa)
* Odalar Camii
* Bilinmiyor (Palace Basilica)
* Bilinmiyor (Şeyh Süleyman)
* Bilinmiyor (Toklu Dede)

 |