Bu madde Filozof hakkındadır.  Chrysippus adlı diğer kişiler için Hrisippos (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

**Solili Chrysippus** veya **Hrisippos** (/kraɪˈsɪpəs, krɪ-/; Grekçe: Χρύσιππος ὁ Σολεύς, Grekçe: Chrysippos ho Soleus; y. 279 – y. MÖ 206) Yunan Stoacı bir filozoftur. Kilikya'nın Soli kentinin yerlisiydi, ancak genç bir adam olarak Atina'ya taşındı ve burada Stoacı okulda Cleanthes'in öğrencisi oldu. Cleanthes, MÖ 230 civarında öldüğünde, Chrysippus okulun üçüncü başkanı oldu. Üretken bir yazar olan Chrysippus, okulun kurucusu Citium'lu Zeno'nun temel doktrinlerini genişletti ve ona Stoacılığın İkinci Kurucusu unvanını kazandırdı.

Chrysippus, mantık, bilgi teorisi, etik ve fizik konularında mükemmeldi. Evrenin işleyişini ve insanlığın onun içindeki rolünü daha iyi anlamak için özgün bir önermesel mantık sistemi yarattı. Belirleyici bir kader görüşüne bağlı kaldı, ancak yine de düşünce ve eylemde kişisel özgürlük için bir rol arıyordu. Etik, diye düşündü, evrenin doğasını anlamaya bağlıydı ve ruhu bastıran ve ezen asi tutkuları ortadan kaldırmanın bir terapisini öğretti. Yunan ve Roma dünyasında yüzyıllardır en etkili felsefi hareketlerden biri olarak Stoacılığın başarısını başlattı.

Kendisinden sonraki 1500 yıl boyunca mantık tarihine gerçek bir etkide bulunamamıştır. Bu durum yazılarının parçaları dışında kaybolması ve fikirlerinin ikinci ağızdan aktarılması kadar Katolik Kilisesinin Aristotelesçi yaklaşımının da etkisi vardır. Cicero, Lucius Annaeus Seneca, Galen ve Plutarhos eserlerinin bazılarında ondan alıntılar yapmıştır. Bu alıntılar sayesinde eserleri ve görüşleri hakkında biraz bilgi sahibi oluruz. Son yıllarda Herkulaneum şehrinde, eserlerinin bazı bölümleri Herculaneum papirüsü arasında keşfedildi.

Hayatı
------

Fenike (Phoenician) kökenli, Tarsuslu Apollonius'un oğlu Chrysippus, Kilikya'nın Soli kentinde doğdu. Endamı zayıftı ve uzun mesafe koşucusu olarak antrenman yaptığı biliniyor. Hâlâ gençken, kralın hazinesine el konulduğunda miras kalan önemli mülkünü kaybetti. Chrysippus, o zamanlar Stoacı okulun başı (bilgin) olan Cleanthes'in öğrencisi olduğu Atina'ya taşındı. Platon Akademisi'de Arcesilaus ve halefi Lacydes'in kurslarına katıldığına inanılıyor.

Chrysippus hevesle Stoik sistemi incelemeye başladı. Çağdaşları arasında öğrenme konusundaki ünü kayda değerdi. Entelektüel cüreti ve kendine güveni ile dikkat çekiyordu ve kendi yeteneğine güveni, diğer şeylerin yanı sıra, Cleanthes'e yaptığı talepte kendini gösterdi: "Bana ilkeleri verin, kanıtları kendim bulayım." MÖ 230'da Cleanthes öldüğünde Stoacı okulun başı olarak görevini Cleanthes'e devretti.

Chrysippus üretken bir yazardı. Nadiren günde 500 satır yazmadan günü bitirdiği söyleniyor ve 705'ten fazla eser derlemiştir. Kuşatıcı olma arzusu, bir tartışmanın her iki tarafını da ele alacağı anlamına geliyordu ve muhalifleri onu kitaplarını başkalarının alıntılarıyla doldurmakla suçladı. İfadelerinde dağınık, belirsiz ve üslubunda dikkatsiz olarak görülüyordu, ancak yetenekleri büyük saygı görüyordu ve okul için önde gelen bir otorite olarak görülüyordu.

Chrysippus'un hayatındaki son anlar. 1606'dan gravür.
143. Olimpiyatlarda (MÖ 208-204) 73 yaşında öldü. Diogenes Laërtius, ölümünün iki farklı anlatımını verir. İlk anlatımda, Chrysippus bir ziyafette seyreltilmemiş şarap içtiği için baş dönmesine yakalandı ve kısa süre sonra öldü. İkinci anlatımda bir eşeğin incir yemesini izliyordu ve haykırdı: "Şimdi eşeğe incirin üstüne içmesi için saf şarap verin!", bunun üzerine bir kahkaha atarak öldü. Ölümünün kesin nedeni, şimdi Ulusal Roma Müzesi'ndeki 1388 nolu bölümde muhafaza edilen bir el yazması üzerine yazılmıştır. Yeğeni Aristocreon, Kerameikos'ta onuruna bir heykel dikti. Chrysippus yerine öğrencisi Tarsuslu Zeno Stoacı okulun başına geçti.

Yazılı eserlerinden, Cicero, Seneca, Galen, Plutarch ve diğerleri gibi sonraki yazarların eserlerinde alıntılanan parçalar dışında hiçbiri hayatta kalamadı. Son zamanlarda, Herculaneum papirüsü arasında *Mantıksal Sorular* (*Logical Questions)* ve *Sezgi Üzerine (On Providence)* bölümleri keşfedildi. Chrysippus'un üçüncü bir çalışması da bunların arasında olabilir.

Felsefe
-------

Chrysippus, Akademi'nin saldırılarına direnme konusunda uzun ve başarılı bir kariyere sahipti ve sadece Stoacılığı geçmişin saldırılarına karşı değil, aynı zamanda gelecekteki tüm olası saldırılara karşı savunmayı umuyordu. Zeno ve Cleanthes'in öğretilerini aldı ve onları Stoacılığın kesin sistemi haline gelen şeyde kristalleştirdi. Stoacıların fiziksel doktrinlerini ve bilgi teorilerini detaylandırdı ve onların biçimsel mantığının çoğunu yarattı. Kısacası, Chrysippus, Stoik sistemi olduğu hale getirdi. "Chrysippus olmasaydı Stoa olmazdı" deniyordu.

Mantık
------

Ayrıca bakınız: Stoacı mantık
Chrysippus, mantık konusunda çok şey yazdı ve bir önermesel mantık sistemi yarattı. Aristoteles'in mantık terimi, "Sokrates" veya "insan" ("tüm insanlar ölümlüdür, Sokrates bir insandır, bu nedenle Sokrates ölümlüdür") gibi terimlerin karşılıklı ilişkileriyle ilgiliydi. Stoacı mantık ise, "gündüz" ("eğer gündüzse, aydınlıktır: ama gündüz: öyleyse aydınlıktır") gibi önermelerin karşılıklı ilişkileriyle ilgileniyordu. Daha önceki Megaralı diyalektikçiler -Diodorus Cronus ve Philo - bu alanda çalıştı ve Aristoteles'in öğrencileri - Theophrastus ve Eudemus- varsayımsal kıyasları araştırdı, bu ilkeleri tutarlı bir önermesel mantık sistemine dönüştüren Chrysippus'du.

### Önermeler

Chrysippus bir önermeyi "kendi içinde olduğu gibi reddedilebilen veya onaylanabilen" olarak tanımlamış ve "gündüz" ve "Dion yürüyor" gibi önermelere örnekler vermiştir. Modern terminolojide atomik ve moleküler önermeler olarak bilinen basit ve basit olmayan önermeler arasında ayrım yaptı. Basit bir önerme, "gündüzdür" gibi temel bir ifadedir. Basit önermeler, mantıksal bağlantıların kullanımıyla basit olmayan önermeler oluşturmak için birbirine bağlanır. Chrysippus, kullanılan bağlayıcıya göre beş tür moleküler önermeyi sıraladı:

| Mantıksal bağlantılar |
| --- |
| Tür | Örnek |
| eğer *(if)* | **Eğer** gündüzse aydınlıktır |
| ve *(and)* | gündüz **ve** aydınlıktır |
| ya ... ya da *(either ... or)* | **ya** gündüz **ya** **da** gecedir |
| çünkü *(because)* | aydınlıktır, **çünkü** gündüz |
| daha fazla/daha az olasılıkla ... *(more/less likely ... than)* | geceden **daha** büyük olasılıkla **gündüzdür** |

Böylelikle, modern mantığa aşina olan çeşitli moleküler önermeler Chrysippus tarafından, bağlantı, ayrılma ve koşullu ve Chrysippus, kendi doğruluk kriterlerini yakından inceledi.

### Koşullu önermeler

Koşullu ifadeleri tartışan ilk mantıkçılar Diodorus Cronus ve öğrencisi Philo idi. Beş yüz yıl sonra yazan Sextus Empiricus, Diodorus ve Philo arasındaki bir tartışmaya gönderme yapıyor. Philo, doğru öncülü olanların yanlış bir sonucu olması dışında tüm koşulların doğru olduğunu düşünüyordu ve bu, "gündüzse, o zaman ben konuşuyorum" gibi bir önerme anlamına geliyordu, gündüz olmadıkça ve sessiz kalmadıkça doğrudur. Ancak Diodorus, gerçek bir koşulun, önceki cümlenin hiçbir zaman gerçek olmayan bir sonuca varamayacağı bir koşul olduğunu savundu -bu nedenle, "gündüzse, o zaman konuşuyorum" önermesi yanlış olabilir, geçersizdir. Bununla birlikte, "şeylerin atomik elementleri yoksa, atomik elementler var" gibi paradoksal önermeler hala mümkündü. Chrysippus, bu tür paradoksları imkansız kılan koşullu önermelerle ilgili çok daha katı bir görüş benimsedi: Ona göre, eğer sonucun reddi mantıksal olarak öncül ile bağdaşmıyorsa bir koşul doğrudur. Bu, günümüzün katı koşuluna karşılık gelir.

### Tasımsal

Chrysippus, aksiyomların rolünü oynayan, gösterilemez kıyaslama denen beş tür temel argüman veya argüman formunu ve karmaşık kıyaslamaların bu aksiyomlara indirgenebileceği *temata (themata)* adı verilen dört çıkarım kuralını kullandığı bir kıyaslama veya çıkarım sistemi geliştirdi. Beş gösterilemezliğin biçimleri şunlardı:

| İsim | Açıklama | Örnek |
| --- | --- | --- |
| Modus ponens | Eğer A ise, o zaman B. A. Bu nedenle B. | *Gündüz ise aydınlıktır.* *Şimdi gündüz.* *Bu nedenle aydınlıktır.* |
| Modus tollens | Eğer A ise, o zaman B. B. Bu nedenle, A. | *Gündüz ise aydınlıktır.* *Aydınlık değil.* *Bu nedenle gündüz değil.* |
| Modus ponendo tollens  | i. | Hem A hem de B değil. A. Bu nedenle, B.  | *Hem gündüz hem de gece değil.* *Bugün gündüz.* *Bu nedenle gece değil.* |
| ii. | Ya A ya da B. A. Bu nedenle, B. | *Ya gündüz ya da gece.* *Bugün gündüz.* *Bu nedenle gece değil.* |
| Modus tollendo ponens | Ya A ya da B. A. değil. Bu nedenle B. | *Ya gündüz ya da gece.* *Gündüz değil.* *Bu nedenle gece.* |

Dört çıkarım kuralından sadece ikisi hayatta kaldı. Birincisi, sözde ilk *tema*, antilojizm kuralıydı. Diğeri, üçüncü *tema*, zincir kıyaslamalarının basit kıyaslara indirgenebileceği bir kesme kuralıydı. Stoacı tasvirin amacı sadece biçimsel bir sistem yaratmak değildi. İnsanın da bir parçası olduğu evreni yöneten *ilahi aklın (Logos)*, aklın işleyişinin incelenmesi olarak da anlaşılmıştır. Amaç, insanların yaşamlarında yollarını bulmalarına yardımcı olacak geçerli çıkarım kuralları ve kanıt biçimleri bulmaktı.

### Diğer mantıksal çalışmalar

Chrysippus konuşmayı ve isimlerin ve terimlerin ele alınışını analiz etti. Ayrıca yanlışlıkları ve paradoksları çürütmek için çok çaba harcadı. Diogenes Laërtius'a göre, Chrysippus Yalancı paradoksu üzerine 23 kitapta on iki eser; amfiboli üzerine 17 kitapta yedi eser; ve diğer bilmeceler üzerine 26 kitapta dokuz çalışma daha yazdı. Toplamda 28 eser veya 66 kitap bulmacalara veya paradokslara verildi. Chrysippus, dört Stoacı kategorinin üçüncüsünün, yani *bir* *şekilde elden çıkarılan (somehow disposed)* kategorinin onaylandığı ilk Stoacıdır. Hayatta kalan kanıtlarda, Chrysippus sık sık *madde (substance)* ve *nitelik (quality)* kategorilerini kullanır, ancak diğer iki Stoik kategoriden (*bir* *şekilde elden çıkarılan [somehow disposed]* ve *bir* *şekilde bir* *şeyle ilişkilendirilerek elden çıkarılan* *[somehow disposed in relation to something]*) çok az yararlanır. Kategorilerin Chrysippus için özel bir önemi olup olmadığı açık değildir ve net bir kategoriler doktrini daha sonraki Stoacıların eseri olabilir.

### Daha sonraki tepkiler

Chrysippus, antik Yunanistan'ın en önde gelen mantıkçılarından biri olarak ünlendi. İskenderiyeli Clement, mantıkçılar arasında usta olan birinden bahsetmek istediğinde, Homeros'un şairler arasında ustalaşması nedeniyle, Aristoteles değil, Chrysippus'u seçti. Diogenes Laërtius şöyle yazdı: "Tanrılar diyalektiği kullanırlarsa, Chrysippus'unkinden başkasını kullanmazlar." Chrysippus'un mantıksal çalışması ihmal edildi ve unutuldu. Aristoteles'in mantığı, kısmen daha pratik görüldüğü için ve kısmen de Neoplatonistler tarafından ele alındığı için galip geldi. Daha 19. yüzyılda, Stoacı mantık küçümseme ile ele alındı, kısır bir formül sistemi, sadece Aristoteles'in mantığını yeni terminoloji ile donatıyordu. 20. yüzyıla kadar, mantıktaki gelişmeler ve modern önermeler hesabı ile, Stoacı mantığın önemli bir başarı oluşturduğu açıklığa kavuştu.

Epistemoloji
------------

Stoacılar için hakikat, doğru akla sahip olan bilge tarafından hatadan arındırılır. Chrysippus'un bilgi teorisi ampirikti. Duyular, dış dünyadan mesajlar iletir ve raporları, onları doğuştan gelen fikirlere yönlendirerek değil, zihinde depolanan önceki raporlarla karşılaştırarak kontrol edilir. Zeno, duyu izlenimlerini "ruhtaki bir izlenim" olarak tanımlamıştı ve bu, ruhtaki etkiyi bal mumu üzerine bir mühürle yapılan etkiyle karşılaştıran Cleanthes tarafından kelimenin tam anlamıyla yorumlandı. Chrysippus bunu ruhtaki bir başkalaşma veya değişiklik olarak görmeyi tercih etti; yani, ruh aynı anda birçok insan konuşurken havanın sayısız vuru alması gibi, kendisine etki eden her dış nesneden bir değişiklik alır.

Bir etkinin alınmasında, ruh tamamen pasiftir ve etki, yalnızca kendi varoluşunu değil, aynı zamanda nedenini de ortaya çıkarır -tıpkı ışığın kendisini ve içindeki unsurları göstermesi gibi. Nesneyi isimlendirme gücü anlayışta yatar. İlk önce etki gelmelidir ve -ifade gücüne sahip-anlayış nesneden aldığı sevgiyi konuşmada ifade eder. Gerçek sunumlar, bellek kullanımı, sınıflandırma ve karşılaştırma ile yanlış olanlardan ayırt edilir. Duyu organı ve zihin sağlıklıysa -ve bir dış nesnenin gerçekten görülebilmesi ya da duyulabilmesi koşuluyla- açıklığı ve farklılığı nedeniyle sunum, her zaman bizim gücümüzde bulunan rızayı gasp etme, verme ya da alıkoyma gücüne sahiptir. İnsanların rasyonel varlıklar olarak anlaşıldığı bir bağlamda akıl bu kavramlardan geliştirilir.

Fizik
-----

Hellenistik bir orijinalin (Louvre Müzesi) Roma kopyası olan Chrysippus'un kısmi bir mermer büstü.
Chrysippus, evrenin organik birliğinin yanı sıra tüm parçalarının korelasyonu ve karşılıklı bağımlılığı konusunda ısrar etti. Zeno'nun ardından Chrysippus, ateşli nefes veya aetherin evrenin ilkel maddesi olduğunu belirledi. Nesneler hareketsiz, biçimsiz maddeden oluşur ve bilgilendirici bir ruh, "*pneuma*", farklılaşmamış maddeye şekil verir. *Pneuma* tüm maddeyi *kaplar* ve evrenin birliğini korur ve insanın ruhunu oluşturur.

Klasik elementler, bir yoğunlaşma ve seyreltme süreciyle birbirine dönüşür. Ateş önce hava içinde katılaşır; sonra suya hava; ve son olarak, toprağa su. Çözünme süreci ters sırada gerçekleşir: toprak seyreltilerek suya, su havaya ve hava da ateşe dönüşür.

İnsan ruhu, Chrysippus tarafından sekiz duyuya bölündü: beş duyu, üreme gücü, konuşma gücü ve kafadan ziyade göğüste bulunan "yönetici kısım". Bireysel ruhlar bozulabilir; fakat Chrysippus'un ortaya attığı görüşe göre, bilge insanların ruhları ölümlerinden sonra daha uzun süre hayatta kalır. Bununla birlikte, evren yenilendiğinde, hiçbir bireysel ruh periyodik yangının ötesinde hayatta kalamaz.

### Kader

Chrysippus için her şey kadere göre gerçekleşir: tesadüfi gibi görünen şeyin her zaman gizli bir nedeni vardır. Dünyanın birliği, bir nedenin başka bir nedene zincir benzeri bağlılığından oluşur. Yeterli bir sebep olmadan hiçbir şey olamaz. Chrysippus'a göre, her önerme ya doğru ya da yanlıştır ve bu, gelecekteki olaylar için de geçerli olmalıdır:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Sebepsiz herhangi bir hareket varsa, her önerme doğru veya yanlış olmayacaktır. Etkili nedenleri olmayanlar için ne doğru ne de yanlıştır. Ama her önerme ya doğru ya da yanlıştır. Dolayısıyla sebepsiz hareket olmaz. Ve eğer böyleyse, tüm etkiler, varlıklarını önceki nedenlere borçludur. Ve eğer böyleyse, her şey kader tarafından gerçekleşir. Bu nedenle, ne olursa olsun, kader ile olur. | „ |
|  |

Stoacı kader görüşü, tamamen bir bütün olarak evrenin görüşüne dayanmaktadır. Bireysel şeyler ve kişiler ancak bu bütünün bağımlı parçaları olarak ele alınır. Her şey, her açıdan bu ilişki tarafından belirlenir ve sonuç olarak dünyanın genel düzenine tabidir.

Muhalifleri, eğer her şey kader tarafından belirlenirse, bireysel bir sorumluluk olmadığını, çünkü önceden belirlenmiş olanın ne olursa olsun gerçekleşmesi gerektiğine itiraz ettiyse de, Chrysippus basit ve karmaşık kehanet arasında yapılması gereken bir ayrım olduğunu söyledi. Ne olursa olsun hastalanmak kader olabilir, ancak bir kişinin iyileşmesi bir doktora danışmakla bağlantılıysa, o zaman doktora danışmanın o kişinin iyileşmesiyle birlikte gerçekleşmesi kaderdir ve bu karmaşık bir gerçek haline gelir. Tüm insan eylemleri -aslında kaderimiz- şeylerle olan ilişkimiz tarafından belirlenir veya Chrysippus'un dediği gibi, olaylar meydana gelmek için "birlikte kader" olur:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Birinin paltosunun tahrip edilmemesinin basitçe kaderi olmadığını, ancak onun bakımını üstlenmesiyle birlikte kaderinde olduğunu ve birinin düşmanlarından kurtulmasının, onun bu düşmanlarından kaçmasıyla birlikte kader olduğunu söylüyor; ve çocuk sahibi olmak, bir kadınla birlikte olmaya istekli olmakla birlikte kaderdir.. .. Çünkü pek çok şey, bizim istekli olmamız ve gerçekten de bu şeyler için en yorucu bir istek ve şevkle katkıda bulunmadan gerçekleşemez, çünkü, diyor ki, bu şeylerin bu kişisel çabayla birlikte gerçekleşmesi kaderdir.. .. Ama bizim elimizde olanın ancak mevcut gücümüzle kadere dahil olmak olduğunu söylüyor. | „ |
|  |

Bu nedenle eylemlerimiz önceden belirlenir ve nedensel olarak kader ağıyla ilişkilidir, ancak yine de izlenimlere nasıl tepki verdiğimize dair ahlaki sorumluluk bize kalır. Her şeyi belirleyen tek güç her yerde etkindir, ister rasyonel ister irrasyonel yaratıklarda veya inorganik nesnelerde olsun, her bir özel varlığın doğasına göre çalışır. Her eylem, şeylerin doğasına ve failin karakterine bağlı olarak nedenlerin işbirliği ile ortaya çıkar. Eylemlerimiz, yalnızca dış nedenlerle, herhangi bir işbirliği olmaksızın, iradelerimiz adına dış nedenlerle üretilirse istemsiz olur. Fazilet ve ahlaksızlık, gücümüz dahilindeki şeyler olarak belirlenir ve sonuç olarak biz sorumlu oluruz. Ahlaki sorumluluk sadece iradenin özgürlüğüne bağlıdır ve bizim irademizden çıkan şey, bizim için farklı hareket etmemiz mümkün olsun ya da olmasın, bize aittir. Determinizmi insan sorumluluğuyla uzlaştırmaya çalışan bu oldukça ince konum, yumuşak determinizm veya uyumluluk olarak bilinir.

### Kehanet

Antik Yunanistan'da din adamlığı. Chrysippus, kehaneti kaderin nedensel zincirinin bir parçası olarak kabul etti.
Chrysippus ayrıca kehanete dayalı kaderin varlığını savundu ve bunun için iyi kanıtlar olduğunu düşündü. Geleceğin kendisi tesadüfi olsaydı, kahinlerin geleceği tahmin etmeleri mümkün olmazdı. İşaret ve alametlerin, belirli olayların doğal semptomları olduğuna inanıyordu. İnsanlığın sadece birkaç tanesinin bildiği anlamın büyük bir kısmı gözlenmemiş, ihtiyatın gidişatının sayısız göstergesi olmalıdır. Tüm olayların önceden belirlenmiş olması nedeniyle kehanetin gereksiz olduğunu savunanlara, hem kehanet hem de onun verdiği uyarılar altındaki davranışımızın nedensellik zincirine dahil olduğunu söyledi.

### Tanrı

Stoacılar, evrenin Tanrı olduğuna inanıyordu ve Chrysippus, "evrenin kendisinin Tanrı olduğunu ve ruhunun evrensel dışa vurumu" olduğunu onayladı. Bu, "şeylerin ortak doğası ve tüm varoluşu kucaklayan bütünlük ile birlikte akıl ve akılla işleyen." evrenin yol gösterici ilkesidir. Bu inançlara dayanarak, fizikçi ve filozof Max Bernhard Weinstein, Chrysippus'u Pandeist olarak tanımladı.

Chrysippus, bir teleolojik argümandan yararlanarak Tanrı'nın varlığını kanıtlamaya çalıştı:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| İnsanlığın üretemeyeceği bir şey varsa onu üreten varlık insanlıktan daha iyidir. Ancak insanlık, evrendeki şeyleri -gök cisimleri vb.- üretemez. Dolayısıyla onları üreten varlık, insanlıktan üstündür. Tanrı dışında insanlıktan daha üstün olan kim var? Bu nedenle Tanrı vardır. | „ |
|  |

Chrysippus birbirinin yerine Tanrı ve tanrılardan söz etti. Geleneksel Yunan dininin tanrılarını, onları tek bir gerçekliğin farklı yönleri olarak görerek yorumladı. Cicero, "insanların Zeus dedikleri şeyin eter olduğunu, denizlere nüfuz eden havanın Poseidon olduğunu ve yeryüzünün Demeter adıyla bilinen şey olduğunu" ve diğer tanrıların isimlerinin de benzer tarzda işlediğini söylüyor." Ek olarak, evren evrensel tanrının yararına vardır:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Fareler için değil, sahipleri için inşa edilen güzel bir mesken olduğu sonucuna varmalıyız; bu nedenle, evreni aynı şekilde tanrıların ikametgahı olarak görmeliyiz. | „ |
|  |

### Tanrıbilim (Teodise)

Kötülüğün iyi bir evrende nasıl var olabileceği sorusuna yanıt olarak Chrysippus, "ne kötülük ortadan kaldırılamaz ne de kaldırılması gerekir." demiştir. Birincisi, Platon'u izleyerek iyinin kötülük olmadan var olmasının imkansız olduğunu, çünkü adaletin adaletsizlik olmadan, korkaklık olmadan cesaretin, ölçülülük olmadan ölçüsüzlüğün veya aptallık olmadan bilgeliğin bilinemeyeceğini savundu. İkincisi, doğanın iyiliğinin bir sonucu olarak görünen kötülükleri vardır, örneğin insan kafatasının yararlı nedenlerle küçük ve ince kemiklerden yapılması gerekliydi, ancak bu üstün fayda, kafatasının darbelere karşı savunmasız olduğu anlamına geliyordu. Üçüncüsü, kötüler ya kötüleri cezalandırmak için ya da bir bütün olarak dünya düzeni için önemli oldukları için Zeus'un rasyonel iradesine göre dağıtılır. Bu nedenle kötülük, kılık değiştirmiş durumda iyidir ve nihayetinde en iyiye yardımcı olur. Chrysippus, kötülüğü komedideki kaba şakayla karşılaştırdı; çünkü şakanın kendi içinde saldırgan olmasına rağmen parçayı bir bütün olarak geliştirmesi gibi, "bu yüzden de kendi başına kötülüğü eleştirebilir, ancak diğer her şeyle birlikte olmasına izin verebilirsiniz."

Matematik
---------

Demokritos'un bilmecesi. Bir koni yatay olarak dilimlenirse, yüzeyler eşit mi yoksa eşit değil midir?
Chrysippus cisimleri, yüzeyleri, doğruları, yerleri, boşluğu ve zamanı sonsuzca bölünebilir olarak görüyordu. Sonsuz kümenin temel özelliklerinden birini belirledi: Bir insan ve bir parmak, evren ve bir insan gibi sonsuz sayıda parçaya sahip olduğundan, bir insanın parmağından daha fazla parçaya sahip olduğu veya evrenin bir insandan daha fazla parçaya sahip olduğu söylenemez.

Chrysippus, ilk olarak Demokritos tarafından ortaya konan bir soruna da yanıt verdi. Bir koni, tabanına paralel bir düzleme bölünürse, bölümlerin yüzeyleri eşit mi yoksa eşit değil mi? Eşit iseler, koni silindir olur; Eşit değillerse, koninin yüzeyi basamaklanmalıdır. Chrysippus'un cevabı, yüzeylerin hem eşit hem de eşit olmamasıydı. Gerçekte, Chrysippus, eşit ve eşitsizlik açısından dışlanmış orta yasasını geçersiz kılıyordu ve bu nedenle, modern sonsuz küçük hesabın önemli bir ilkesini, yani bir limite doğru yakınsama ve limiti öngörmüş olabilir.

Chrysippus, "bir"in bir sayı olduğunu iddia etmesiyle dikkat çekiyordu. Eski Yunanlar, biri her şeyin ölçüldüğü bir şey olarak gördüklerinden, her zaman bir sayı olarak görülmezlerdi. Aristoteles *Metafizik* adlı kitabında, "... ölçü ölçülen şeyler değildir, ölçü veya Bir sayının başlangıcıdır" diye yazmıştır. Chrysippus birinin "büyüklük bir" olduğunu iddia etti (Grekçe: πλῆθος ἕν), bu genel olarak Yunanlar tarafından kabul edilmese de, Iamblichus "büyüklük bir" in bir çelişki olduğunu yazdı.

Etik
----

Yunan amfora resmeden Euripides'in *Medea*sı. Chrysippus, Medea'yı kötü yargıların mantıksız tutkulara nasıl yol açabileceğinin en önemli örneği olarak görüyordu.
Chrysippus, etiğin fiziğe bağlı olduğunu öğretti. *Fiziki Tezleri (Physical Theses)* adlı eserde, "çünkü iyilik ve kötülük konusuna erdemler veya mutluluk üzerine yaklaşmanın, her şeyin doğasından ve evrenin idaresinden başka veya daha uygun bir yolu yoktur" demiştir. Chrysippus, yaşamın amacının, kişinin doğanın gerçek gidişatına ilişkin deneyimine göre yaşamak olduğunu söyledi. Bir kişinin bireysel doğası, tüm evrenin doğasının bir parçasıdır ve bu nedenle yaşam, kişinin kendi insan doğasına ve evrenin doğasına uygun olarak yaşanmalıdır. İnsan doğası etiktir ve insanlık İlahi olana benzer, ilkel ateşten veya eterden yayılan, maddi de olsa aklın somutlaşmışıdır; ve insanlar buna göre davranmalıdır. İnsanlar özgürlüğe sahiptir ve bu özgürlük irrasyonel arzulardan (şehvet, zenginlik, mevki, tahakküm vb.) Kurtulmayı ve iradeyi akla tabi tutmayı içerir. Chrysippus, bireyin değerine ve haysiyetine ve iradenin gücüne en büyük vurguyu yaptı.

Stoacılar, iyi ve kötü arasında üçüncü bir sınıf şeyi kabul ettiler -kayıtsızlık (*adiaphora*). Ahlaki açıdan kayıtsız olan şeylerden en iyisi sağlığı, zenginliği ve şerefi içerir ve en kötüsü hastalık ve yoksulluğu içerir. Chrysippus, sıradan kullanımda tercih edilen kayıtsız şeylere "iyi" demenin normal olduğunu kabul etti ancak bilge kişi, Chrysippus, bu tür şeyleri onlara gerek duymadan kullandığını söyledi. Bireyde erdemi mükemmel kılmak için pratik ve alışkanlık gereklidir -başka bir deyişle, ahlaki ilerleme diye bir şey vardır ve karakter inşa edilmelidir.

### *On Passions*

Ana madde: On Passions
Stoacılar, doğaya aykırı olarak gördükleri asi duygulardan kurtulmaya çalıştılar. Tutkular veya duygular (*yol, pathe*), doğru yargıda rahatsız edici unsurdur. *Chrysippus, On Passions (*Grekçe: Περὶ παθῶν*, Tutkular Üzerine)* adında duyguların tedavisi ile ilgili bir kitap yazdı. Tutkular, ruhu bastıran ve ezen hastalıklar gibidir, bu yüzden onları yok etmeye (apatheia) çabaladı. Yanlış yargılar, kendi kendilerine bir ivme kazandıklarında tutkulara dönüşür, tıpkı biri koşmaya başladığında durmanın zor olması gibi. Kişi sevgi ya da öfkenin sıcaklığında yani etkisinde olduğunda duyguları ortadan kaldırmayı umut edemez: Bu ancak sakin olduğunda yapılabilir. Bu nedenle kişi önceden hazırlanmalı ve zihnindeki duygularla sanki varmış gibi ilgilenmelidir. Açgözlülük, gurur veya şehvet gibi duygulara sebep arayarak, bunların neden olduğu zararı anlayabilirsiniz.

Ayrıca bakınız
--------------

* Apokatastaz (Tüm ruhların nihayetinde kurtuluşa ulaşarak cennete gittiği inancı)
* Dış-bağlamsal yapı (Deixis)
* Mantık tarihi

Notlar
------

1. ↑  John Sellars, *Stoicism*, Routledge, 2014, pp. 84–85: "[Stoics] have often been presented as the first nominalists, rejecting the existence of universal concepts altogether. ... For Chrysippus there are no universal entities, whether they be conceived as substantial Platonic Forms or in some other manner.".
2. ↑  "Chrysippus – Internet Encyclopedia of Philosophy". 11 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2021.
3. ↑  "Chrysippus" 26 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. *Random House Webster's Unabridged Dictionary*.
4. 1 2  He died according to Apollodorus of Athens (ap. Diogenes Laërtius, vii. 184) at the age of 73 during the 143rd Olympiad (208–204 BC). Thus his date of birth is placed between 281 and 277. The statements in Pseudo-Lucian (*Macr.* 20) that he died aged 81, and Valerius Maximus that he was still writing at the age of 80 (Val. Max. viii. 7) are considered less credible. Cf. Dorandi 1999, s. 40
5. ↑  Dorandi 1999, s. 40
6. 1 2 3  "The first of Chrysippus' partially preserved two or three works is his *Logical Questions*, contained in PHerc. 307 ... The second work is his *On Providence*, preserved in PHerc 1038 and 1421 ... A third work, most likely by Chrysippus is preserved in PHerc. 1020," Fitzgerald 2004, s. 11
7. ↑  Woolmer, Mark (2017). *A Short History of The Phoenicians*. I.B. Tauris (2017). ISBN 9781786722171.
8. ↑  Gould 1970, s. 7, citing Diogenes Laërtius, vii. 179; Galen, *Protreptic*, 7; *de Differentia Pulsuum*, 10
9. ↑  Diogenes Laërtius, vii. 182
10. 1 2 3  Diogenes Laërtius, vii. 179
11. ↑  Diogenes Laërtius, vii. 181. The king is not named, but Cilicia was contested between Ptolemy II Philadelphus and Antiochus I Soter during this period, cf. Green 1993, s. 639
12. ↑  Diogenes Laërtius, vii. 179. The claim that he studied under Zeno is less likely because Zeno died in 262/1. Cf. Dorandi 1999, s. 40
13. 1 2  Diogenes Laërtius, vii. 184
14. ↑  Diogenes Laërtius, vii. 181
15. ↑  Diogenes Laërtius, vii. 180
16. ↑  Diogenes Laërtius, vii. 181, x. 26–7
17. 1 2 3 4  Davidson 1908, s. 614
18. ↑  Diogenes Laërtius, vii. 185
19. ↑  Plutarch, *De Stoicorum Repugnantiis*; Diogenes Laërtius, vii. 183
20. ↑  Eusebius, *Praeparatio Evangelica*, 15. 18; Diogenes Laërtius, vii. 35
21. 1 2  "Chrysippus", J. O. Urmson, Jonathan Rée, *The Concise Encyclopedia of Western Philosophy*, 2005, pages 73–74 of 398 pages.
22. ↑  Barnes 1999, s. 65
23. ↑  Diogenes Laërtius, vii. 183. Grekçe: εἰ μὴ γὰρ ἦν Χρύσιππος, οὐκ ἂν ἦν στοά
24. ↑  Sharples 2014, s. 24
25. 1 2 3 4 5  Johansen & Rosenmeier 1998, s. 466
26. ↑  Sharples 2014, ss. 24–25
27. ↑  Gould 1970, ss. 69–70
28. 1 2  Gould 1970, s. 71
29. 1 2  Johansen & Rosenmeier 1998, s. 467
30. ↑  Sextus Empiricus, *Pyr. Hyp.* ii. 110–112; *Adv. Math.* viii. 112–117
31. ↑  Sextus Empiricus, *Pyr. Hyp.*, ii. 110–112
32. ↑  When Sextus Empiricus reports the different criteria offered by ancient philosophers for the truth of conditional propositions, he does not mention Chrysippus by name, but modern scholars believe that Chrysippus authored, or, at least, held this view. See Gould 1970, ss. 72–82
33. 1 2  Johansen & Rosenmeier 1998, s. 468
34. ↑  Susanne Bobzien, Stoic Syllogistic, *Oxford Studies in Ancient Philosophy* 14, 1996, pp. 133–192
35. ↑  Diogenes Laertius, vii. 79; Sextus Empiricus, *Hyp. Pyr.* ii. 156–9; cf. *Adv. Math.* viii. 223ff.
36. ↑  These Latin names, unknown to Chrysippus, date from the Middle Ages. Sharples 2014, s. 24
37. ↑  Bobzien, Susanne. "Ancient Logic: Stoic Syllogistic". Zalta, Edward N. (Ed.). *Stanford Encyclopedia of Philosophy*.
38. 1 2  Sharples 2014, s. 26
39. ↑  Barnes 1999, s. 71
40. ↑  Stephen Menn, The Stoic Theory of Categories, in *Oxford Studies in Ancient Philosophy: Volume XVII: 1999, 215–47.*
41. 1 2  Gould 1970, s. 107
42. ↑  Clement of Alexandria, *Stromata*, vii. 16
43. ↑  Diogenes Laërtius, vii. 180.
44. ↑  O'Toole & Jennings 2004, s. 403
45. ↑  Hicks 1910, s. 70
46. 1 2 3  Gould 1970, s. 90
47. 1 2 3 4  Stock 1908, s. 22
48. ↑  Zeller 1880, s. 77
49. ↑  Stock 1908, s. 23
50. ↑  Hicks 1911, s. 946
51. ↑  Hicks 1910, s. 66
52. ↑  Cicero, *De Natura Deorum*, ii, 19
53. ↑  Plutarch, De Stoicorum Repugnantiis, s. 41, 5 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 24 Şubat 2021
54. ↑  Hicks 1911, s. 944
55. ↑  O'Toole & Jennings 2004, s. 431
56. 1 2  Stock 1908, s. 79
57. 1 2  Sharples 2014, s. 67
58. ↑  Zeller 1880, s. 178
59. 1 2  Zeller 1880, s. 176
60. 1 2  Zeller 1880, s. 175
61. ↑  Zeller 1880, s. 174
62. ↑  Cicero, *On Fate*, 20–21
63. ↑  Zeller 1880, s. 177
64. ↑  Zeller 1880, s. 181
65. 1 2  Kenny 2006, s. 195 referencing Cicero, *On Fate*, 28–9
66. ↑  Zeller 1880, s. 182
67. ↑  Diogenianus in Caesarealı Eusebius, *Praeparatio evangelica*, vi. 8, quoted in Inwood & Gerson 1997, s. 190
68. ↑  Brunschwig & Sedley 2003, s. 172
69. 1 2  Zeller 1880, s. 179
70. 1 2  Zeller 1880, s. 180
71. ↑  Gould 1970, s. 152, note 3
72. ↑  Gould 1970, ss. 144–145
73. 1 2  Hicks 1911, s. 947
74. 1 2 3  Cicero, *De Natura Deorum*, i. 15
75. ↑  Max Bernhard Weinsten, *Welt- und Lebensanschauungen, Hervorgegangen aus Religion, Philosophie und Naturerkenntnis* ("World and Life Views, Emerging From Religion, Philosophy and Nature") (1910), page 233: "Dieser Pandeismus, der von Chrysippos (aus Soloi 280-208 v. Chr.) herrühren soll, ist schon eine Verbindung mit dem Emanismus; Gott ist die Welt, insofern als diese aus seiner Substanz durch Verdichtung und Abkühlung entstanden ist und entsteht, und er sich strahlengleich mit seiner Substanz durch sie noch verbreitet."
76. ↑  Cicero, *De Natura Deorum*, iii. 10. Cf. ii. 6 for the fuller version of this argument
77. ↑  Cicero, *De Natura Deorum*, iii. 10
78. ↑  Plutarch, *De Stoicorum Repugnantiis*, 1051 B
79. 1 2  Aulus Gellius, vii. 1
80. ↑  Plutarch, *De Stoicorum Repugnantiis*, 1050 E; *De Communibus Notitiis*, 1065 B
81. ↑  Plutarch, *De Communibus Notitiis*, 1065 D
82. ↑  Gould 1970, s. 116
83. 1 2  Gould 1970, s. 117
84. ↑  Plutarch, *De Communibus Notitiis*, 1079F
85. 1 2  Gould 1970, s. 118
86. 1 2  Heath 1921, s. 69
87. ↑  Iamblichus, *in Nicom.*, ii. 8f; Syrianus, *in Arist. Metaph.*, Kroll 140. 9f.
88. ↑  Galen, *On The Doctrines of Hippocrates and Plato*, iii.3.13–22, iv.2.27, iv.6.19–27. See also Epictetus, *Discourses*, i.28.6–10; ii.17.19–23, for an example of this play being discussed in the setting of a Stoic school
89. ↑  Stock 1908, s. 13
90. ↑  Gould 1970, s. 163
91. ↑  Diogenes Laërtius, vii. 87
92. ↑  Diogenes Laërtius, vii. 88
93. 1 2 3 4  Davidson 1908, s. 615
94. 1 2  Kenny 2006, ss. 282–3
95. 1 2  Zeller 1880, s. 284
96. 1 2  Gould 1970, s. 186
97. ↑  Sharples 2014, s. 68
98. ↑  Gould 1970, s. 187
99. 1 2  Gould 1970, s. 188

Kaynakça
--------

* Barnes, Jonathan (1999), "The History of Hellenistic Logic", Algra, Keimpe; Barnes, Jonathan; Mansfeld, Jaap; Schofield, Malcolm (Ed.), *The Cambridge History of Hellenistic Philosophy*, Cambridge University Press, ISBN 0-521-61670-0
* Brunschwig, Jacques; Sedley, David (2003), "Hellenistic philosophy", Sedley, David (Ed.), *The Cambridge Companion to Greek and Roman Philosophy*, Cambridge University Press, ISBN 0-521-77503-5
* Davidson, William Leslie (1908), "Chrysippus", Hastings, James (Ed.), *Encyclopaedia of Religion and Ethics*, **3**, T. & T. Clark
* Dorandi, Tiziano (1999), "Chronology", Algra, Keimpe; Barnes, Jonathan; Mansfeld, Jaap; Schofield, Malcolm (Ed.), *The Cambridge History of Hellenistic Philosophy*, Cambridge University Press, ISBN 0-521-61670-0
* Fitzgerald, John T. (2004), "Philodemus and the Papyri from Herculaneum", Fitzgerald, John T.; Obbink, Dirk; Holland, Glenn Stanfield (Ed.), *Philodemus and the New Testament world Philosophy*, BRILL, ISBN 90-04-11460-2
* Gould, Josiah (1970), *The Philosophy of Chrysippus*, SUNY, ISBN 0-87395-064-X
* Green, Peter (1993), *Alexander to Actium: the historical evolution of the Hellenistic age*, University of California Press, ISBN 0-520-08349-0
* Heath, Thomas Little (1921), *A History of Greek Mathematics, Vol 1: From Thales to Euclid*, Oxford
* Hicks, Robert Drew (1910), *Stoic and Epicurean*, C. Scribner
* Chisholm, Hugh, (Ed.) (1911). "Stoics". *Encyclopædia Britannica*. **25** (11. bas.). Cambridge University Press. ss. 942–951.
* Inwood, Brad; Gerson, Lloyd P. (1997), *Hellenistic Philosophy: Introductory Readings*, Hackett, ISBN 0-87220-378-6
* Johansen, Karsten Friis; Rosenmeier, Henrik (1998), *A History of Ancient Philosophy: From the Beginnings to Augustine*, Routledge, ISBN 0-415-12738-6
* Kenny, Anthony (2006), *Ancient Philosophy*, Oxford University Press, ISBN 0-19-875273-3
* Laërtius, Diogenes (1925). "The Stoics: Zeno" . Lives of the Eminent Philosophers. 2:7. Translated by Hicks, Robert Drew (Two volume ed.). Loeb Classical Library.
* Laërtius, Diogenes (1925b). "The Stoics: Cleanthes" . Lives of the Eminent Philosophers. 2:7. Translated by Hicks, Robert Drew (Two volume ed.). Loeb Classical Library.
* Laërtius, Diogenes (1925c). "The Stoics: Chrysippus" . Lives of the Eminent Philosophers. 2:7. Translated by Hicks, Robert Drew (Two volume ed.). Loeb Classical Library.
* O'Toole, Robert R.; Jennings, Raymond E. (2004), "The Megarians and the Stoics", Gabbay, Dov; Woods, John (Ed.), *Handbook of the History of Logic: Greek, Indian, and Arabic logic*, North Holland, ISBN 0-444-50466-4
* Sharples, R. W. (2014), *Stoics, Epicureans and Sceptics: An Introduction to Hellenistic Philosophy*, Routledge, ss. 67-68, ISBN 978-1134836390, 2 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 24 Şubat 2021
* Stock, St. George William Joseph (1908), *Stoicism*, Constable
* Zeller, Eduard (1880), *The Stoics, Epicureans, and Sceptics*, Longmans

Konuyla ilgili yayınlar
-----------------------

* Bobzien, Susanne (1998), *Determinism and Freedom in Stoic Philosophy*, Oxford University Press, ISBN 0-199-24767-6
* Susanne Bobzien, (1999), *Chrysippus' Theory of Causes*. In K. Ierodiakonou (ed.), *Topics in Stoic Philosophy*, Oxford: OUP, 196-242. 0-19924-880-X
* Émile Bréhier, (1951), *Chrysippe et l'ancien stoicisme*. Paris. 2-903925-06-2
* Richard Dufour, (2004), *Chrysippe. Oeuvre philosophique*. Textes traduits et commentés par Richard Dufour, Paris: Les Belles Lettres, 2 volumes (logic and physics), 2-251-74203-4
* D. E. Hahm, *Chrysippus' solution to the Democritean dilemma of the cone*, Isis 63 (217) (1972), 205–220.
* H. A. Ide, *Chrysippus's response to Diodorus's Master Argument*, History and Philosophy Logic 13 (2) (1992), 133–148.
* Christoph Jedan (2009) *Stoic Virtues: Chrysippus and the Theological Foundations of Stoic Ethics*. Continuum Studies in Ancient Philosophy. 1-4411-1252-9
* Teun L. Tieleman (1996) *Galen and Chrysippus on the Soul: Argument and Refutation in the "De Placitis" Books II–III*. Philosophia Antiqua. Brill. 90-04-10520-4
* Teun L. Tieleman (2003) *Chrysippus' "on Affections": Reconstruction and Interpretation*. Philosophia Antiqua. Brill. 90-04-12998-7

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikisöz'de ***Hrisippos*** ile ilgili sözleri bulabilirsiniz. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Hrisippos*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* "Chrysippus". *İnternet Felsefe Ansiklopedisi*.

* O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F. "Hrisippos", *MacTutor Matematik Tarihi arşivi*
* "Early Stoic Logic: Zeno of Citium, Cleanthes of Assos, Chrysippus of Soli". 27 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. an annotated bibliography on the logic of Chrysippus

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Önce gelenCleanthes | **Stoacı Okulun lideri**MÖ 230–206 | Sonra gelenTarsuslu Zeno |

| * g
* t
* d
Yunan matematiği |
| --- |
| Matematikçiler (Zaman Çizelgesi) | 
* Anaksagoras
* Antemius
* Apollonius
* Arhitas
* Aristeus
* Aristarkus
* Arşimet
* Autolikus
* Bion
* Boethius
* Brison
* Kallippus
* Karpus
* Kleomedes
* Konon
* Ktesibius
* Demokritos
* Dikaearhus
* Diokles
* Diofantos
* Dinostratus
* Dionisodoros
* Domninus
* Elealı Zenon
* Eratosthenes
* Eudemus
* Eudoksus
* Eutokius
* Geminus
* Heliodorus
* İskenderiyeli Heron
* Hrisippos
* Hipparkos
* Hippasus
* Hippias
* Hipokrat
* Hipatia
* Hipsikles
* İsidoros
* Matematikçi Leo
* Leon
* Marinus
* Melissa
* Menaihmos
* Menelaus
* Metrodorus
* Nikomahos
* Nikomedes
* Nikoteles
* Oenopides
* Öklid
* Pappus
* Perseus
* Filolaos
* Filon
* Laodikyalı Filonides
* Porfirios
* Poseidonius
* Proklos
* Batlamyus
* Pisagor
* Serenus
* Simplikios
* Sosigenes
* Sporus
* Thales
* Theaetetus
* Theano
* Teodorus
* Theodosius
* İskenderiyeli Theon
* Smirnalı Theon
* Timaridas
* Ksenokrates
* Sidonlu Zeno
* Zenodorus

 |
| Yapıtlar | 
* Almagest
* Arşimet Parşömeni
* Arithmetika
* Konikler (Apollonius)
* Katoptrik (Yansımalar)
* Data (Öklid)
* Elemanlar (Öklid)
* Bir Çemberin Ölçümü
* Konikler ve Sferoidler Üzerine
* Büyüklükler ve Uzaklıklar Üzerine (Aristarchus)
* Büyüklükler ve Uzaklıklar Üzerine (Hipparchus)
* Hareketli Küre Üzerine (Autolycus)
* Öklid'in Optiği
* Sarmallar Üzerine
* Küre ve Silindir Üzerine
* Ostomachion (Syntomachion)
* Planisphaerium
* Sphaerics
* Parabolün Dörtgenleştirilmesi
* Kum Sayacı
* Sonsuz Küçükler Hesabı

 |
| Merkezler | Platon Akademisi **·**  Kirene **·**  İskenderiye Kütüphanesi |
| Etkilendikleri | Babil matematiği **·**  Eski Mısır matematiği |
| Etkiledikleri | Avrupa matematiği **·**  Hint matematiği **·**  Orta Çağ İslam matematiği |
| Problemler | Apollonius problemi **·**  Daireyi kareyle çevreleme **·**  Küpü iki katına çıkarma **·**  Açıyı üçe bölme |
| Kavramlar/Tanımlar | 
* Apollonius çemberi
* Diyofantus denklemi
* Çevrel çember
* Eşölçülebilirlik
* Orantılılık ilkesi
* Altın oran
* Yunan rakamları
* Bir üçgenin iç ve dış çemberleri
* Tükenme yöntemi
* Paralellik postülatı
* Platonik katılar
* Hipokrat ayı
* Hippias kuadratiksi
* Düzgün çokgen
* Cetvel ve pergelle yapılan çizimler
* Üçgen merkezi

 |
| Bulgular | 
* Açıortay teoremi
* Dış açı teoremi
* Öklid algoritması
* Öklid teoremi
* Geometrik ortalama teoremi
* Yunan geometrik cebiri
* Menteşe teoremi
* Çevre açı teoremi
* Kesişme teoremi
* Pons asinorum
* Pisagor teoremi
* Thales teoremi
* Gnomon teoremi
* Apollonius teoremi
* Aristarkus eşitsizliği
* Crossbar (Pasch) teoremi
* Heron formülü
* İrrasyonel sayılar
* Menelaus teoremi
* Pappus'un alan teoremi
* Batlamyus eşitsizliği
* Batlamyus kirişler tablosu
* Batlamyus teoremi
* Theodorus sarmalı

 |
| Antik Yunan matematikçilerinin zaman çizelgesi |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 90689981
* BNE: XX1316909
* BNF: cb12391120z (data)
* CiNii: DA10939987
* GND: 118520741
* ISNI: 0000 0003 8248 4119
* LCCN: nr94013919
* NLA: 61541130
* NLI: 987007259620405171
* NTA: 069889074
* RERO: 02-A012363288
* SELIBR: 182823
* SUDOC: 032999267
* Trove: 1711228
* VIAF: 265285548
* WorldCat (LCCN): nr94-013919

 |