**Ornithopoda** (/ˌɔːr n **ə** /ˌɔːrnəˈθɒpədə/) kuş kalçalı dinozorların bir kladıdır, ornithopod denir (/ˈɔːrnəθəˌpɒdz, ɔːrˈnɪθ-/), küçük, iki ayaklı koşucu otlayıcılar olarak başladılar ve Kuzey Amerika'yı domine ederek Kretase dünyasındaki en başarılı otçul gruplarından biri haline gelene kadar boyut ve sayı olarak büyüdüler. Başlıca evrimsel avantajları, evcil inek gibi modern memelilerinkine rakip olacak şekilde, kuş olmayan bir dinozor tarafından şimdiye kadar geliştirilen en gelişmiş çiğneme aparatının ilerici gelişimiydi. Diğer tüm kuş olmayan dinozorlarla birlikte Kretase-Paleojen neslinin tükenmesi olayı tarafından silinmeden önce, hadrosauridlerde (halk arasında 'ördek gagaları' olarak bilinir) çeşitlilik ve ekolojik üstünlüklerinin doruğuna ulaştılar. Üyeler, yedi kıtanın hepsinden tanınırlar, ancak genellikle Güney Yarımküre'de nadirdirler.

Araştırma tarihi
----------------

1870'de Thomas Henry Huxley, Iguanodontidae'yi (bir yıl önce Cope tarafından yaratılan), içinde *Cetiosaurus* ve geçici olarak *Stenopelix*'e ek, *Iguanodon*, *Hypsilophodon* ve *Hadrosaurus* cinslerini de içeren üç dinozor ailesinden biri olarak (Megalosauridae ve Scelidosauridae ile birlikte) listeledi. Ornithopoda terimi, Othniel Charles Marsh tarafından 1881'de Dinosauria'nın sınıflandırılmasına ilişkin o sırada halen devam eden araştırmasının bir parçası olarak yaratıldı. Dinozorların dört kesin takımından biri olarak kabul edildi, diğerleri Theropoda, Sauropoda ve Stegosauria idi (Hallopoda olası beşinci olarak kabul edildi). Takımı üç aileye ayırdı: Camptonotidae, Iguanodontidae ve Hadrosauridae; ilki yeni bir isimdi, oysa son ikisi sırasıyla Huxley ve Edward Drinker Cope terminolojilerinden alındı. Camptonotidae'ye Avrupalı *Hypsilophodon'u* ve kendisi *Camptonotus*, *Laosaurus* ve *Nanosaurus* adlarını verdiği üç Amerikan taksonunu kattı. *Camptonotus,* 1885'te, orijinal adı bir cırcır böceği tarafından önceden işgal edildiğinden, *Camptosaurus* olarak yeniden adlandırıldı; ilgili aile de aynı şeyi yaptı ve Camptosauridae oldu. Yalnızca Avrupa'da bulunan Iguanodontidae'de *Iguanodon* ve *Vectisaurus'u* kattı. Hadrosauridae'ye *Hadrosaurus*, *Cionodon* ve geçici olarak *Agathaumas'ı* kattı.

Tanım
-----

 *Iguanodon'un* üç parmaklı ayakları
*Ornithopoda*, Yunanca *ornithos* ("kuş") ve *pous* ("ayaklar") sözcüklerinden oluşup "kuş ayakları" anlamına gelir; bu, üyelerin karakteristik üç parmaklı ayaklarına atıfta bulunur, ancak birçok erken formda dört ayak parmağı bulunur. Ayrıca vücut zırhlarından yoksun, boynuzsu bir gaga geliştirmemiş, uzun bir kasığa sahip (sonunda iliumu geçen) ve alt çenede eksik bir deliğe (bir Mandibular fenestrae) sahip olarak karakterize edildiler. Çeşitli ornithopodlar ve ilgili cerapodlar, kaburgaların dış kısmı boyunca ince kıkırdaklı plakalara sahipti; bazı durumlarda bu plakalar mineralleşmiş ve fosilleşmiştir. Bu interkostal plakaların işlevi bilinmemektedir. Onlar bugüne kadar *Hypsilophodon*, *Othnielosaurus*, *Parksosaurus*, *Talenkauen*, *Thescelosaurus*, ve *Macrogryphosaurus* ile bulundu.

Çok sayıda çeşitli ornithopodun boyutu
Erken ornithopodlar sadece yaklaşık 1 metre uzunlukta, ama muhtemelen çok hızlıydı. Teropodlar gibi arka ayakları üzerinde koşarken dengelerini korumak için sert bir kuyrukları vardı. Daha sonra ornitopodlar, dört ayak üzerinde otlatmaya daha fazla adapte oldular; omur dikenleri kıvrıldı ve bizon gibi modern yerden beslenenlerin dikenlerine benzemeye başladı. Eğilerek yemeye daha fazla adapte olduklarında, isteğe bağlı dört ayaklılar oldular; hala iki ayak üzerinde koştu ve ağaçlara rahatça uzandılar, ancak zamanlarının çoğunu dört ayak üzerinde yürüyerek veya otlayarak geçirdiler. Daha önce *Hypsilophodontidae'ye* atfedilen dinozorların taksonomisi sorunludur. Grup daha önce tüm iguanodontian olmayan iki ayaklı ornithischianlardan oluşuyordu, ancak filogenetik bir yeniden değerlendirme, bu türlerin parafiletik olduğunu göstermiştir. Bu nedenle, hypsilophodon ailesi şu anda yalnızca *Hypsilophodon* tarafından temsil edilmektedir.

Daha sonra ornithopodlar daha büyük hale geldi, ancak bir ölçüde yerini aldıkları uzun boyunlu, uzun kuyruklu sauropodların inanılmaz boyutlarına asla rakip olamadılar. *Shantungosaurus* gibi en büyükleri orta boy sauropodlar kadar ağırdı (23 tona kadar), ancak hiçbir zaman 15 metrenin üzerine çıkmadılar.

Sınıflandırma
-------------

Bazen en ilkel ornithopodlardan biri olarak kabul edilen *Gideonmantellia'nın* bir sanatçı yorumu
 Erken bir iguanodont olan *Muttaburrasaurus'un* restorasyonu
*Dysalotosaurus* İskeleti, Jura'dan bir dryosaurid ornithopod
Erken bir strakosternan olan *Iguanacolossus'un* yaşam restorasyonu
Hadrosauriformes'in ilkel bir üyesi olan *Mantellisaurus'un* yeniden yapılandırması
 Bir saurolophine hadrosaur ve son ornithopodlardan biri olan *Edmontosaurus'un* çatılmış iskeleti
Tarihsel olarak, çoğu belirsiz ornithischian iki ayaklı dinozor, ornithopodlar olarak toptan alındı. Çoğu o zamandan beri yeniden sınıflandırıldı.[*kaynak belirtilmeli*]

### Taksonomi

Ornithopoda'ya genellikle Ornithischia takımı içinde alttakım sıralaması verilir. Dereceli taksonomi, dinozor paleontologları arasında büyük ölçüde gözden düşmüş olsa da, bazı araştırmacılar böyle bir sınıflandırmayı kullanmaya devam etseler de, kaynaklar sıralamasının ne olması gerektiği konusunda farklılık gösteriyor. Benton (2004), onu Cerapoda alt takımı (başlangıçta sıralanmamış bir sınıf olarak adlandırılır) içinde bir infra takım olarak yerleştirirken, Ibiricu *ve ark.* 2010, onu geleneksel alttakım sıralamasında tuttu.

### Soyoluş

2021'de Ornithopoda'ya PhyloCode altında resmi bir tanım verildi: "*Iguanodon bernissartensis* içeren ancak *Pachycephalosaurus wyomingensis* ve *Triceratops horridus* içermeyen en büyük sınıf." Aşağıdaki kladogram, Madzia *ve ark.* tarafından yapılan 2017 analizini takip eder.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Hypsilophodon* |
|   |
| Cerapoda | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Marginocephalia |
|   |
| **Ornithopoda** | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Gideonmantellia* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Elasmaria |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Burianosaurus* |
|   |
| Iguanodontia | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Rhabdodontomorpha | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Muttaburrasaurus* |
|   |
|   | Rhabdodontidae |
|   |

 |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Tenontosaurus* |
|   |
| Dryomorpha | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Dryosauridae |
|   |
| Ankylopollexia | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Camptosaurus* |
|   |
| Styracosterna | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Iguanodon* |
|   |
|   | Hadrosauroidea |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

Kaynakça
--------

1. 1 2  Madzia, D.; Arbour, V.M.; Boyd, C.A.; Farke, A.A.; Cruzado-Caballero, P.; Evans, D.C. (2021). "The phylogenetic nomenclature of ornithischian dinosaurs". *PeerJ*. **9**: e12362. doi:10.7717/peerj.12362. PMC 8667728 $2. PMID 34966571.
2. 1 2  "Ornithopoda". merriam-webster. 21 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
3. ↑  "definition". merriam-webster. 7 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
4. ↑  Cope, Edward D. (1969). "Synopsis of the extinct batrachia, reptilia and aves of North America". *Transactions of the American Philosophical Society*. **14** (1): 91. doi:10.5962/bhl.title.60499. 12 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
5. ↑  Şablon:Cite wikisource
6. 1 2  Marsh (1882). "Classification of the Dinosauria". *American Journal of Science*. **23** (133): 81-86. doi:10.2475/ajs.s3-23.133.81.
7. ↑  Marsh, Othniel C. (1885). "Names of extinct reptiles" (PDF). *American Journal of Science*. **29**: 169. 13 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.
8. ↑  Galton, Peter M. (August 2008). "The 'dermal armour' of the ornithopod dinosaur Hypsilophodon from the Wealden (Early Cretaceous: Barremian) of the Isle of Wight: a reappraisal". *Cretaceous Research*. **29** (4): 636-642. doi:10.1016/j.cretres.2008.02.002.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım); Yazar eksik `|soyadı2=` (yardım)
9. ↑  Porfiri, J. D.; Novas, F. E. (2007). "Discovery of a new ornithopod dinosaur from the Portezuelo Formation (Upper Cretaceous), Neuquén, Patagonia, Argentina". *Arquivos do Museu Nacional*. **65** (4): 471-483.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar `|ad1=` eksik `|soyadı1=` (yardım); Yazar eksik `|soyadı2=` (yardım)
10. ↑  Weishampel, D. B. (1992). "Systematics of Hypsilophodontidae and basal Iguanodontia (Dinosauria: Ornithopoda)" (PDF). *Historical Biology*. **6** (3): 159-184. doi:10.1080/10292389209380426.
11. ↑  Ibiricu (2010). "A Medium-Sized Ornithopod (Dinosauria: Ornithischia) from the Upper Cretaceous Bajo Barreal Formation of Lago Colhué Huapi, Southern Chubut Province, Argentina". *Annals of Carnegie Museum*. **79**: 39-50. doi:10.2992/007.079.0103.
12. ↑  Madzia (2017). "A basal ornithopod dinosaur from the Cenomanian of the Czech Republic". *Journal of Systematic Palaeontology*. **16** (11): 967-979. doi:10.1080/14772019.2017.1371258. 5 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2023.

Dış bağlantılar
---------------

* GEOL 104 dinozorlar: Doğal bir tarih, ornithopoda: gagalar, faturalar ve sorguçlar 2 Mayıs 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. yazan Thomas R. Holtz Jr.