"Erbakan" buraya yönlendirilmektedir. Diğer kullanımlar için Erbakan (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

**Necmettin Erbakan,** (29 Ekim 1926, Sinop – 27 Şubat 2011, Ankara), Türk yüksek makine mühendisi, akademisyen, siyasetçi ve 23. Türkiye Başbakanıdır. Millî Görüş ideolojisinin kurucusudur. Başbakan yardımcılığı ve başbakanlık görevlerinde bulunmuştur. 1974 yılında Bülent Ecevit liderliğindeki Cumhuriyet Halk Partisi ile kurulan koalisyon hükûmetinde başbakan yardımcısı ve devlet bakanı olmuştur. 1974 Genel Affı ve Kıbrıs Harekâtı'na destek vermiştir. 1996'da başbakan olmuş, başbakanlık görevini 28 Haziran 1996 ile 30 Haziran 1997 tarihleri arasında sürdürmüştür. 28 Şubat sürecinde istifa etmeye zorlanmış, partisi kapatılmış ve kendisine 5 yıl süreliğine siyaset yasağı getirilmiştir. Kayıp Trilyon Davası'nda 2 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırılmıştır.

Ailesi ve eğitimi
-----------------

Sinop'ta kadı vekili olarak görev yapan Mehmet Sabri Bey ile Kamer Hanım'ın dört çocuğunun en büyüğü olarak dünyaya geldi. Anne tarafı Çerkes, baba tarafı ise 19. yüzyılın sonlarında Adana'nın Kozan, Saimbeyli ve Tufanbeyli bölgelerinde hüküm sürmüş Kozanoğlu Beyliği'ne dayanır. İlköğrenimine Kayseri'de başlamasına karşın babasının tayin olması dolayısıyla Trabzon'da tamamladı. 1937'de orta tahsile başladığı İstanbul Erkek Lisesi'nden 1943'te birincilikle mezun oldu. Üniversiteye sınavsız giriş hak kazanmış olmasına rağmen sınava girmeyi tercih etti. Erbakan'ın öğrenime başladığı yıl olan 1943'te, öğretim süresi altı yıl olan Yüksek Mühendis Mektebi üniversiteye dönüştürülerek adı İstanbul Teknik Üniversitesi olarak değiştirildi ve öğretim süresi beş yıla indirildi. Bu nedenle Erbakan kendisinden önce okula başlayan öğrencilerle birlikte tahsiline 2. sınıftan başladı. Teknik üniversitede aynı dönemdeki öğrenciler arasında inşaat fakültesinden Süleyman Demirel ve elektrik fakültesinden Turgut Özal da vardı. İstanbul Teknik Üniversitesi Makine Fakültesinden 1948 yılında mezun oldu. 1948'den 1951 yılına kadar motor kürsüsünde asistan olarak görev yaptı. Bu süreçte öğretim üyesi olarak Prof. Dr. Selim Palavan'la beraber motor dersi verdi.

Üniversite tarafından 1951'de gönderildiği Almanya'da RWTH Aachen'de (Aachen Teknik Üniversitesi) doktorasını yaptı. Deutz AG motor fabrikasına davet edildi. Alman ordusu için araştırma yapan *DVL Araştırma Merkezi'*nde Prof. Dr. Schmidt ile çalışmalar yaptı. Leopard tankının motor tasarımında görev yaptı.

1953'te doçentlik sınavını vermek üzere Türkiye'ye döndü. 1954'te, 27 yaşındayken, İTÜ'de doçent oldu. Araştırmalar yapmak üzere altı aylığına tekrar Almanya'ya Deutz fabrikasına gitti. Mayıs 1954-Ekim 1955 arasında askerlik hizmetini yerine getirdi. Tekrar üniversiteye döndü. 1956-1963 arasında ilk yerli motoru üretecek olan 200 ortaklı *Gümüş Motor*'u kurdu ve motor üretimini gerçekleştirdi. 1965'te profesör unvanını aldı. 1967'de Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'nin genel sekreterliğine seçildi. Aynı yıl, TOBB'da sekreteri olarak görev yapan Nermin Erbakan'la evlendi. Bu evliliğinden üç çocuğu (Zeynep, d. 1968; Elif, d. 1974 ve Fatih, d. 1978) oldu.

Bu dönemde büyük sanayici ve tüccarlara karşı Anadolu'nun tüccar ve küçük sanayicilerini savunmasıyla dikkati çekti. 25 Mayıs 1969'da TOBB genel başkanlığına seçildi. Ama Adalet Partisi hükûmetinin seçimleri iptal etmesiyle 8 Ağustos 1969'da başkanlıktan ayrılmak zorunda kaldı.

Siyasî hayatı
-------------

### 12 Eylül öncesi

1969 genel seçimleri'nde Adalet Partisi'nden milletvekili aday adaylığı Süleyman Demirel tarafından veto edildiği için Konya'dan bağımsız aday oldu ve iki milletvekili seçtirecek oy alarak milletvekili seçildi. 17 Ocak 1970'te 17 arkadaşıyla Millî Nizam Partisi'ni kurdu. Ancak parti 12 Mart 1971 Askeri Müdahalesi'nden kısa süre sonra, "laikliğe aykırı çalışmalar yürüttüğü" iddiasıyla açılan dava sonunda 20 Mayıs 1971'de Anayasa Mahkemesi tarafından kapatıldı, yöneticileri hakkında ise ceza davası açılmadı. Erbakan, MNP'nin kapatılmasından sonra İsviçre'ye gitti ve bir süre orada kaldı. 1973 genel seçimlerinden önce Türkiye'ye döndü. Türkiye'ye dönüşüyle ilgili olarak Süleyman Demirel'in liderliğindeki Adalet Partisi'nin oylarını bölmek amacıyla Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Muhsin Batur ile Orgeneral Turgut Sunalp tarafından ikna edilerek Türkiye'ye döndüğü iddia edildi.

11 Ekim 1972'de MNP kadrolarıyla Millî Selamet Partisi'ni kurdu. 14 Ekim 1973 seçimlerinde Millî Selamet Partisi yüzde 12 oy oranıyla 48 milletvekilliği kazandı. Seçimlerden hemen sonra 1974'te Bülent Ecevit'in liderliğindeki Cumhuriyet Halk Partisi ile MSP arasında kurulan koalisyon hükûmetinde devlet bakanı ve başbakan yardımcısı oldu.

Erbakan'ın, koalisyonun kurulmasından hemen sonra İstanbul'un Karaköydeki Güzel İstanbul Heykeli'ni "ahlaksızlık" olduğu iddiasıyla kaldırtıp çöpe attırması ve yayımlattığı genelge ile bira satışlarını yasaklaması büyük tepki çekti. Çıkarılması planlanan genel affın solcuları da kapsamasına karşı çıktı. Genel af çıktı, ileride Erbakan'ın yanında siyaset yapacak olan Kadir Mısıroğlu gibi isimler de aftan yararlandı. Her geçen gün koalisyonun iki ortağının dünyaya çok farklı baktıkları ortaya çıktı. Kıbrıs'tan gelen darbe haberi bir anda gündemi değiştirdi ve her şeyi unutturdu. Bu dönemde Kıbrıs Harekâtı'nın yapılmasını savundu. Harekâttan sonra adanın tamamının ele geçirilmesi konusunda Ecevit ile görüş ayrılığına düştü. Ecevit'e göre Erbakan ve MSP, "harekâta bir cihat havası, fetih havası vermeye kalkıyordu ve bu tutum; dünyada ciddi kuşkular uyandırabilecek, Türkiye'nin elini kolunu bağlayabilecek sorunlar yaratabilirdi." 17 Eylül 1974'te hükûmet dağıldı.

Mart 1975'te Adalet Partisi, Millî Selamet Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) ve Cumhuriyetçi Güven Partisi (CGP) arasında kurulan I. Milliyetçi Cephe Hükümeti'nde devlet bakanı ve başbakan yardımcısı oldu. 1977 genel seçimlerinde MSP'nin milletvekili sayısı yarı yarıya düşerek 24'e geriledi. Temmuz 1977'de AP, MSP ve MHP koalisyonuyla kurulan II. Milliyetçi Cephe Hükümeti'nde yine devlet bakanı ve başbakan yardımcısı oldu. Adalet Partisi'nin Kasım 1979'da kurduğu azınlık hükûmetini dışarıdan destekledi. 6 Eylül 1980'de partisinin Konya'da düzenlediği Kudüs Mitingi'nde İstiklal Marşı protesto edildi, şeriat sloganları atıldı. Erbakan'ın ve diğer MSP'lilerin kol kola girdiği kortej, Arapça pankartlarla yürüyüş yaptı. Bu mitingin 12 Eylül Darbesi'nin sebeplerinden birisi olduğu söylenmiştir.

### 12 Eylül sonrası

12 Eylül'de bir süre İzmir Uzunada'da gözaltında tutuldu. 15 Ekim 1980'de 21 MSP yöneticisiyle birlikte "MSP'yi illegal bir cemiyete dönüştürmek ve laikliğe aykırı davranmak" suçlamasıyla tutuklandı. 24 Temmuz 1981'de serbest bırakıldı. 1983'te hakkında verilen hüküm Askerî Yargıtay'ca bozulduktan sonra 14 Şubat 1985'te beraat etti.

1982 Anayasası gereğince 10 yıl siyaset yapma yasağı aldı. 6 Eylül 1987 halk oylaması sonrası siyasete döndü.

### Refah Partisi dönemi ve başbakanlığı

11 Ekim 1987'de Refah Partisi genel başkanı seçildi. Refah Partisi'nin Milliyetçi Çalışma Partisi (MÇP) ve Islahatçı Demokrasi Partisi ile (IDP) ittifak kurduğu 1991 seçimlerinde Konya'dan milletvekili seçildi. 27 Mart 1994'te yapılan yerel seçimlerde partisi yüzde 19 oranında oy alarak büyük bir başarı kazandı. İki önemli büyükşehir olan İstanbul ve Ankara'yı genç adayları Recep Tayyip Erdoğan ve Melih Gökçek ile kazandı.

1994 yılında *"Refah Partisinin Libya ve Suudi Arabistan'dan yardım aldığı"* iddiaları ortaya atıldı. Ardından da *"partinin Bosna Müslümanlarına yardım için topladığı milyarlarca liranın parti kasasına aktarıldığı"* gündeme geldi. Konuyu gündeme getiren Başbakan Tansu Çiller oldu. Erbakan ise iddialara,

> *"Yardımı toplamışlar. Bu insana inanmışlar, buna parasını vermişler, sen ne karışıyorsun? Sen ne karışıyorsun!"* şeklinde cevap verdi.
> 
> 

Erbakan daha sonra, *"toplanan paralarla Bosna'ya füze fabrikası kurduklarını"* söyledi. Başbakan Çiller bunu yalanladı. Toplanan yardım paralarının "partinin kasası" olarak bilinen Süleyman Mercümek'e verildiği, Mercümek'in milyon dolarları ekonomik krizde bankalarda batırdığı ortaya çıktı. Erbakan ve partisi sert şekilde eleştirildi. Mercümek yargılandı ve hapis cezasıyla birlikte cumhuriyet tarihinin o güne kadarki en ağır para cezasına çarptırıldı. Daha sonra Erbakan'ın mal varlığında ortaya çıkan 148 kilo altın gündeme geldi. TRT'den canlı yayımlanan Meclis oturumunda konuyu gündeme taşıyan SHP'li Mustafa Kul'un Refah Partili milletvekilleri tarafından dövülmesi tepki çekti. Bosna'da yaşanan olaylara tepki için Taksim'de düzenlenen mitingde Arapça pankartlarla yürüyüş yapılması, *"Laik devlet, yıkılacak elbet."* gibi sloganların atılması şeriat tartışmalarını doğurdu. 13 Nisan 1994 tarihinde partisinin grup toplantısında söylediği,

> *"Refah Partisi iktidara gelecek, adil düzen kurulacak. Sorun ne? Geçiş dönemi sert mi olacak, yumuşak mı olacak? Tatlı mı olacak, kanlı mı olacak?"* sözleri tepkileri daha da artırdı.
> 
> 

Millî Görüş Hareketi'nin tarihindeki en büyük başarıyı elde ettiği 1995 seçimlerinde Refah Partisi, aldığı yüzde 21,37 oy oranı ve kazandığı 158 milletvekili ile birinci parti oldu. Doğru Yol Partisi (DYP) ile Anavatan Partisi (ANAP) arasında kurulan kısa ömürlü koalisyon hükûmetinin istifasından sonra son genel seçimde birinci parti olan Refah Partisi'nin, Tansu Çiller'in DYP'si ile kurduğu Refah-Yol Hükûmeti'nde 28 Haziran 1996'da başbakan olarak göreve başladı. Koalisyon hükûmeti başbakanı olarak görevde olduğu 1996-1997 arası 1 yıllık dönemde Türkiye ekonomisi %7,5 oranında büyümüş ve Türkiye'nin GSMH'si dünya toplamının binde 11,96'sınden binde 12,37'sine yükselmiştir. Yapılan reformlar arasında, kamu kuruluşları arasında havuz sisteminin kurulması ve gelişmekte olan ve halkının çoğunluğu Müslüman ülkelerden 8 tanesini bir araya getiren D8 oluşumu gösterilebilir.

Erbakan'ın başbakanlığından sonra Mustafa Kemal Atatürk'e, laikliğe ve cumhuriyete karşı Refah Partisi'nin bazı milletvekilleri, il ve ilçe teşkilatları ve üyeleri tarafından edilen hakaretler ve sokaklardaki şeriat eylemleri kamuoyunun bir kesiminde endişe ve tepki ile karşılandı. Erbakan ilk yurt dışı ziyaretini İran'a yaptı. 2-7 Ekim 1996 tarihleri arasında sırasıyla Mısır, Libya, Nijerya'yı ziyaret etti. Libya'da bir çadırda Muammer Kaddafi'nin Türkiye Cumhuriyeti'ni suçlayıcı konuşması karşısında sessiz kalması basın ve muhalefet tarafından büyük tepki çekti. 3 Kasım 1996'da Susurluk'ta meydana gelen trafik kazasından sonra tartışılan mafya-siyasetçi-polis ilişkileri için *"Bunlar faso fiso."* dedi. Aydınlık için Bir Dakika Karanlık eylemine katılanlar için *"Gulu gulu dansı yapıyorlar."* dedi. Erbakan'ın Adalet Bakanı Refah Partili Şevket Kazan ise bu eyleme katılanlar hakkında, *"Bunlar mumsöndü oynuyorlar."* diyordu. Bu sözler büyük tepki çekti. Erbakan, 11 Ocak 1997 günü resmî başbakanlık konutunda tarikat liderleri ve şeyhlere iftar yemeği verdi. Davetliler arasında Fethullah Gülen de vardı. 30 Ocak 1997'de Sincan Belediyesi, "Kudüs Gecesi" düzenledi. Salona Hamas ve Hizbullah liderlerinin fotoğraflarının asılması, İran Büyükelçisinin yaptığı konuşma, sergilenen cihat oyunu kamuoyunda büyük tepki yarattı. Birkaç gün sonra Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından Sincan sokaklarında tanklar yürütüldü. Dönemin Genelkurmay İkinci Başkanı Çevik Bir, tankların yürütülmesi için *"Sincan'da demokrasiye balans ayarı yaptık."* dedi. 3 Şubat 1997 günü Ankara'da Star TV muhabiri Işın Gürel'in muhafazakar biri tarafından dövülmesi toplumda büyük bir tepkiye neden oldu.

28 Şubat'ta yapılan MGK toplantısı 9 saat sürdü. MGK, *"laikliğin Türkiye'de demokrasi ve hukukun teminatı olduğunu"* vurguladı. Toplantıdan "irticayla mücadele" kararları çıktı, hükûmete bildirildi.

İrtica, cumhuriyet, laiklik ve Atatürkçülük tartışmaları sonucunda *postmodern darbe* olarak nitelendirilen 28 Şubat süreci ile Erbakan istifa etmeye zorlansa da bu teşebbüs ilk etapta başarıya ulaşamadı. Koalisyon 30 Haziran 1997'ye kadar devam etti. 21 Mayıs 1997 tarihinde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, "yasa dışı bazı eylemlerin odağı olmaya başladığı ve bazı üyelerinin laik rejimi hedef alan girişimleri" iddiasıyla Refah Partisi'nin kapatılması için Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. Başsavcı Vural Savaş, dava ile ilgili yaptığı açıklamada partinin *"laikliğe aykırı eylemlerin odağı hâline geldiğini ve ülkeyi giderek bir iç savaş ortamına sürüklediğini"* belirtti. Dava devam ederken Erbakan, başbakanlık görevini Tansu Çiller'e devretmek amacıyla 18 Haziran 1997'de Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'e istifasını sundu. Cumhurbaşkanı Demirel ise yeni hükûmeti kurma görevini Doğru Yol Partisi Genel Başkanı Tansu Çiller'e değil, Mesut Yılmaz'a verdi. 55. Hükûmet (Ana-Sol-D), Mesut Yılmaz'ın liderliğinde Anavatan Partisi, Demokratik Sol Parti, Demokrat Türkiye Partisi koalisyonu ile kuruldu.

### Fazilet Partisi ve Saadet Partisi dönemi

Açılan kapatma davası sonunda Anayasa Mahkemesi, 16 Ocak 1998'de Refah Partisinin kapatılmasına ve aralarında Erbakan'ın da olduğu 6 kişiye 5 yıl süreyle siyaset yasağı getirilmesine karar verdi. Refah Partisinin kapatılma kararından bir ay önce Millî Görüş çizgisindeki Fazilet Partisi kurulmuştu; partinin başına önce İsmail Alptekin, ardından da Recai Kutan getirildi. Bu dönemde tarafların aksi yöndeki demeçlerine karşın Fazilet Partisinde Erbakan'a yakın olan ve "Ak Saçlılar" ya da "Gelenekçiler" olarak tanımlanan kanat ile Recep Tayyip Erdoğan'ın temsil ettiği kanat olan "Yenilikçiler" arasındaki gerilim tırmanmaya başladı. Kanatlar arasındaki çekişmenin artık görünür hâle geldiği 14 Mayıs 2000'de yapılan FP 1. Kongresi'nde "Yenilikçi" kanadın adayı Abdullah Gül 521, Recai Kutan 633 oy aldı. Haziran 2001'de Anayasa Mahkemesinin Fazilet Partisinin kapatılmasına karar vermesinden sonra kurucusu olduğu Millî Görüş Hareketi bölündü. Erbakan'ın desteklediği Millî Görüşçü (Gelenekçi) kanat Recai Kutan başkanlığında Saadet Partisi'ni kurarken "Yenilikçiler" ise Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde Adalet ve Kalkınma Partisi'nde örgütlendiler.

25 Şubat 1994'te Bingöl'de yaptığı konuşma nedeniyle Diyarbakır 1 No.'lu DGM tarafından "halkı din, ırk farklılığı gözeterek kin ve düşmanlığa açıkça tahrik etmek’" suçundan 1 yıl hapis cezasına çarptırılan ve 14 Ocak 2001'de cezaevine girmesi beklenen Erbakan, 22 Aralık 2000'de çıkarılan Rahşan Affı ile kurtuldu. Affın çıktığı gün umreye gitti.

### Kayıp Trilyon Davası

Ana madde: Kayıp Trilyon Davası
Erbakan, Kayıp Trilyon Davası olarak bilinen -Refah Partisine 1998 yılı için yapılan yaklaşık 1 trilyon TL'lik hazine yardımının harcanmış gibi gösterilerek devlete iade edilmemesi- davada, Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 6 Mart 2002'de "özel evrakta sahtecilik" suçundan 2 yıl 4 ay hapis cezasına mahkûm edildi. 2002 genel seçimlerinde Konya'dan bağımsız milletvekilliği adaylığı başvurusu Yüksek Seçim Kurulu tarafından reddedildi. 5 yıllık siyasi yasağı Şubat 2003'te sona eren Erbakan, 11 Mayıs 2003'te Saadet Partisi'nin genel başkanlığına seçildi. 3 Aralık 2003'te hakkındaki mahkûmiyet kararı Yargıtay tarafından onandı. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Kayıp Trilyon Davası'nda mahkûm olan ve mahkûmiyet kararları kesinleşen Erbakan dâhil 6 kişinin parti üyeliğinden çıkarılması ve parti organlarındaki görevlerine son verilmesini isteyince Erbakan, 30 Ocak 2004'te Saadet Partisi genel başkanlığından ve parti üyeliğinden ayrıldı.

Aldığı sağlık raporu doğrultusunda infazı ertelen Erbakan’ın "Kayıp Trilyon Davası" nedeniyle aldığı hapis cezası Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) yapılan değişiklik uyarınca Nisan 2008'de ev hapsine çevrildi. Erbakan ev hapsini çekerken Adli Tıp Kurumunun *sürekli hastalık raporu* doğrultusunda Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından 19 Ağustos 2008’de affedildi.

17 Ekim 2010'da tekrar Saadet Partisi'nin genel başkanlığına seçildi. Bu sırada ise sağlık durumu giderek kötüleşiyordu.

Eski Adalet Bakanı Şevket Kazan, Kayıp Trilyon Davası'nın 28 Şubat Süreci'nin ürünü olan bir kumpas davası olduğunu iddia etmiştir.

### Bingöl konuşması

Necmettin Erbakan için, 24 Şubat 1994'te Bingöl'de yaptığı 

> *"Allah'ın iziniyle çile devri bitti. Zülum bitti, Türkiye'de Rusya'dan büyük devrim oldu. Nasıl Rusya'da komünizm çöktüyse, Türkiye'de de batı taklitçiliği gavur uşaklığı çöktü.*
> 
> 
> *Artık bu ülkede 12 parti yok. 2 tane parti var. Hak ve batıl. RP'nin dışındaki hepsi batıldır. Hepsi tek parti sayılır. Bunlar gavur uşağı. Bu ülkenin evlatlarına ne dediler? Dinini bir tarafa bırakacaksınız, arkamıza düşeceksiniz, ne din ne de dünya bıraktılar.*
> 
> 
> *Bu ülkenin evlatları asırlar boyu mektebe başlarken, besmeleyle başlar. Siz geldiniz, bu besmeleyi kaldırdınız. Ne koydunuz yerine, 'Türküm, doğruyum, çalışkanım.' Sen bunu söyleyince, öbür taraftan da Kürt kökenli bir Müslüman evladı, 'Ya öyle mi, ben de Kürdüm, daha doğruyum, daha çalışkanım' deme hakkını kazandı. O Meclis yarın inananların eline geçecek. Bütün bu haklar kan dökülmeden verilecek."*.
> 
> 

konuşma nedeniyle, 1998 yılında "halkı din, ırk ve bölge farklılığı gözeterek kin ve düşmanlığa tahrik ettiği" iddiasıyla Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesinde dava açıldı. 10 Mart 2000'de Diyarbakır 1 No.'lu Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM), Erbakan'ı "halkı kin ve düşmanlığa tahrik ettiği" gerekçesiyle 1 yıl hapis cezasına mahkûm etti. Aynı yıl içinde Yargıtay 8. Ceza Dairesi, Diyarbakır 1 No.'lu DGM’nin Erbakan’ın 1 yıl hapis cezasına çarptırılmasına ilişkin kararını onadı. Yargıtay'ın yerel mahkemenin kararını onamasıyla birlikte 312. maddeden dolayı hapis cezası alan Erbakan, ömür boyu siyasi yasaklı hale geldi. 2000 yılının sonlarında yasalaşan Şartla Salıverilme Yasası uyarınca Erbakan hakkındaki hapis cezası ertelendi.

Necmettin Erbakan'ın avukatları, 4454 sayılı Basın ve Yayın Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Yasa uyarınca Diyarbakır 1 No.'lu DGM'ye iadeyi muhakeme talebinde bulundu. Yerel mahkeme, bu yasa uyarınca, Erbakan'ın geçmiş hükümlülüğünün "vaki olmamış sayılmasına" dair talebi reddetti. Bu karar temyiz edilince dosya Yargıtay'da görüşüldü, 8. Ceza Dairesi 2004'te yerel mahkemenin kararını bozdu.

DGM'lerin kaldırılması (2004) sonrasında davaya bakan Diyarbakır 4. Ağır Ceza Mahkemesi, Erbakan hakkındaki "mahkûmiyet hükmünün vaki olmamış sayılmasına, mahkûmiyet hükmünün tüm sonuçları ile birlikte ortadan kaldırılmasına" ve "beraat isteminin reddine" karar verdi. Karar Erbakan'ın avukatları tarafından "müvekkilinin beraat etmesi gerektiği" ileri sürülerek temyiz edilince dosya Yargıtay 8. Ceza Dairesi'nce ele alındı. 2006 yılında Yargıtay 8. Ceza Dairesi, oy birliğiyle yerel mahkeme kararını onadı.

Erbakan'ın 2000 yılında yaptığı başvuruyu değerlendiren Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 2006'da açıkladığı kararda Türkiye'nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ifade özgürlüğüyle ilgili 10. maddesi ve adil yargılanma hakkıyla ilgili 6. maddesinin 1. fıkrasını ihlal ettiğine hükmetti. Mahkeme, tanınan süre içinde Erbakan'ın maddi tazminat talebinde bulunmadığı gerekçesiyle para cezasına gerek görmedi.

Ölümü
-----

19 Ocak 2011'de ayağında nükseden vaskülit rahatsızlığı sebebiyle hastanede yoğun bakım altına alınarak, bir süre tedavi görerek taburcu edilmesinin ardından kısa süre sonra solunum ve kalp yetmezliği rahatsızlığı sebebiyle kaldırıldığı Ankara'daki Güven Hastanesinde yoğun bakım altında uygulanan tüm tedavilere rağmen solunum yetmezliğine bağlı kalp ve çoklu organ yetmezliği sebebiyle 27 Şubat 2011 sabahı saat 08.50'de doktorlarının muayenesi esnasında koroner arter rahatsızlığı sonucu şuurunu yitirerek komaya girdi, saatler aynı sabahın 11.40'ını gösterirken doktorların tüm müdahaleleri ile yaşamsal işlevlerinin desteklenmesine rağmen 85 yaşında öldü.

Necmettin Erbakan'ın Merkezefendi Mezarlığı'nda bulunan kabriVasiyetine uygun olarak resmî devlet töreni tertip edilmedi ve 1 Mart 2011 Salı günü önce Ankara'da Hacı Bayram Camisi'nde sabah namazını müteakip cenaze namazı kılındıktan sonra cenazesi İstanbul'a getirilerek öğlen namazını müteakip Fatih Camisi'nde kılınan cenaze namazı sonrasında İstanbul Merkezefendi Mezarlığı'ndaki aile kabristanlığında daha önce vefat eden eşi Nermin Erbakan'nın yanına defnedildi. Mezarına, sevenleri tarafından Türkiye'nin çeşitli bölgelerinden getirilen topraklarla birlikte Kudüs, KKTC ve Boşnak lider Aliya İzzetbegoviç'in mezarından getirilen topraklar serpilmiştir.

Cenaze merasimine cumhurbaşkanı, meclis başkanı, başbakan, parti başkanları, bakanlar, milletvekilleri, Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları, büyükelçiler, belediye başkanları ve partililerin yanı sıra 60 ülkeden cemaat ve hareket liderleri ile temsilcileri katılmış, cenaze namazı iki milyonu aşkın kişi tarafından kılınarak naaşı aile kabristanın da bulunduğu Merkezefendi Mezarlığı'na defnedilmiştir.

Recep Tayyip Erdoğan ve AKP hakkındaki görüşleri
------------------------------------------------

Necmettin Erbakan'ın, Recep Tayyip Erdoğan ve AKP hakkında görüşleri tartışma konusu olmuştur. Erbakan'ın görüşleri özellikle seçim dönemleri daha AK Parti'yi eleştiren çizgideyken, ölmeden önce 2011 yılında seçimlere hazırlanırken katıldığı TRT programında Erdoğan hakkındaki son konuşmasında Erdoğan'ı övmüştür.

Erdoğan hakkındaki son konuşmasında Necmettin Erbakan; "*Tayyip Bey gençlik kolu başkanımızdı... Yıllarca beraber çalıştığımız evlatlarımız. Bunlar iyi niyetli insanlar, hiçbir zaman bilerek Türkiye'ye kötülük yapmazlar, kendilerine her zamanki sevgim bakidir.*" demiştir.

Erbakan daha önce Erdoğan ve AK Parti'ye karşı sert eleştiriler dile getirdi. Erbakan, Erdoğan'ın siyonizmin kasiyeri olduğunu iddia etti ve bir röportajında; *"Erdoğan siyonizmin kasiyeri oldu. O benim öğrencimdi. Ona yapması gerekenleri söyledim, ama dediklerimi yapmadı."* dedi.

2007 Türkiye genel seçimleri döneminde Erbakan, AK Parti'yi ve Erdoğan'ı İsrailci, Amerikancı ve IMF'ci olmakla suçladı. Yaptığı konuşmada; *"AKP'ye oy vermek demek İsrail'e oy vermek demek, Amerika'ya oy vermek demek, IMF'ye oy vermek demek."* ifadelerini kullandı.

İthaflar
--------

İstanbul'un Ümraniye ilçesinde Prof. Dr. Necmettin Erbakan Kültür Eğitim ve Sosyal Hizmet Merkezi bulunmaktadır. Tokat'ın Turhal ilçesinde Prof. Dr. Necmettin Erbakan Kültür Merkezi bulunmaktadır. Ankara'nın Mamak ilçesinde Prof. Dr. Necmettin Erbakan Kültür ve Kongre Merkezi bulunmaktadır. Sivas'ta Prof. Dr Necmettin Erbakan Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi bulunmaktadır. Selçuk Üniversitesi'nin bölünmesi ile Konya'daki ikinci devlet üniversitesi olarak kurulan Necmettin Erbakan Üniversitesi'ne de ismi verilmiştir.

Yazdığı kitaplar
----------------

| Kitap | Alt Başlık | Tür | Derleyen | Yayınevi | Yıl |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Adil Ekonomik Düzen | Faizsiz Bir Dünya | Siyaset | Tacettin Çetinkaya | MGV Yayınları | 1991 |
| Yeni Bir Dünya ve Adil Düzen |  | Siyaset | 2010 |
| Davam | Ne Yaptıysam Allah Rızası İçin Yaptım | Siyaset, Anı |  | Millî Gazete Yayınları | 2013 |
| İslam ve İlim |  | Din, İslam |  | MGV Yayınları | 2013 |
| Darbe | Arkasındakilerle ve Türkiye'nin Kayıplarıyla Darbe | Siyaset, Tarih, Araştırma ve İnceleme | Tacettin Çetinkaya | 2016 |
| Millî Görüş İktidarı Niçin Ve Nasıl |  | Siyaset |  | 2016 |
| İslam Birliği |  | Siyaset, Araştırma ve İnceleme |  | 2017 |

Kaynakça
--------

1. ↑  "13 Aralık 2010 - Aksiyon dergisi röportajı: "Bir yanımız anne tarafından Çerkes"". 8 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2014.
2. 1 2  Soner Yalçın, *Erbakan*, Kırmızı Kedi Yayınevi, Şubat 2013. ISBN 978-605-5340-86-5.
3. ↑  Paşadan Necmettin Erbakan'a ağır itham 8 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. gazete5.com
4. ↑  "28 Şubat Belgeseli 8. Bölüm". 19 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
5. ↑  "Prof. Dr. Necmettin Erbakan (1926-2011):Akademisyen, Siyasetçi ve Devlet Adamı". 1 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Haziran 2013.
6. ↑  Erbakan'ı Nasıl Bilirdiniz? 21 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. bianet.org/
7. ↑  "Saadet Partisi Resmi Web Sitesi". 18 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2011.
8. 1 2  "Millî Görüş Partileri Tarihi". 6 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2011.
9. ↑  "3 darbe 1 cenaze". 20 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2011.
10. ↑  "12 Eylül Belgeseli 1. Bölüm: Renklerin Çatışması". 19 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
11. ↑  "12 Eylül Belgeseli 2. Bölüm: Kıbrıs'tan Cepheleşmeye". 20 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
12. ↑  "Ünlü Kudüs Mitingi hakkında en çarpıcı açıklama!". 9 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2014.
13. ↑  Hoca’yı askeri ihtilalin geldiğine inandıramadım[*ölü/kırık bağlantı*]
14. ↑  Suavi Aydın, Yüksel Taşkın (2014). *1960'tan Günümüze Türkiye Tarihi* (2014 bas.). İstanbul: İletişim Yayınları. s. 358. ISBN 978-975-05-1462-3.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
15. ↑  "28 Şubat Belgeseli 3. Bölüm". 25 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
16. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 24 Ocak 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2008.
17. ↑  "Son Darbe: 28 Şubat". 8 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
18. ↑  Kasımpaşalı Tayyip, nasıl Tayyip Erdoğan oldu 18 Haziran 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. hurriyet.com.tr.
19. ↑  "Necmettin Erbakan hapisten kurtuldu". 23 Şubat 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi.
20. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 22 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Temmuz 2011.
21. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 13 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Temmuz 2011.
22. ↑  "Yeni Şafak Gazetesi Haberi". 25 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2011.
23. ↑  "Kayıp Trilyon Davası". 6 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2011.
24. ↑  "Şevket Kazan'dan Gül'e: Erbakan'ın affı değil hakkını istiyoruz - Timeturk Haber". *www.timeturk.com*. 31 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2022.
25. ↑  "TAKVIM - Kazan'ın 'Kayıp Trilyon' çağrısı". *arsiv.takvim.com.tr*. 21 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2022.
26. ↑  "28 Şubat süreci ve kayıp trilyon davası". *www.milligazete.com.tr*. Erişim tarihi: 5 Haziran 2022.
27. ↑  Asan, Yasemin. "Hoca'ya yasak koyan Yassıada zihniyeti". *yenisafak.com*. Yeni Şafak. 3 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2023.
28. ↑  "Hoca'yı yakan sözler". Hürriyet.com.tr. 11 Mart 2000. 21 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2020.
29. ↑  "Erbakan'a 'Kürdüm daha doğruyum' şoku". Birgun.net. 27 Temmuz 2006. 20 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2020.
30. ↑  "AİHM Erbakan'ı haklı buldu". Hürriyet.com.tr. 6 Temmuz 2006. 21 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2020.
31. ↑  "Yeni Şafak Gazetesi Haberi". 25 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2011.
32. 1 2  Necmettin Erbakan (2011). *Necmeddin Erbakan'ın ölmeden önce, Recep Tayyip Erdoğan Hakkındaki en son görüşü*. 28 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2023.
33. ↑  "Erbakan'dan Erdoğan'a ağır sözler". *ntv.com.tr*. 7 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2023.
34. ↑  "Erbakan AKP'yi bakın nasıl anlatmıştı". *odatv4.com*. 7 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2023.
35. ↑  "Prof.Dr. Necmettin Erbakan Kültür ve Kongre Merkezi | T.C. Mamak Belediye Başkanlığı". *web.archive.org*. 24 Temmuz 2013. 24 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ekim 2023.
36. ↑  "Necmettin Erbakan Üniversitesi". *erbakan.edu.tr*. 22 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ekim 2023.

Dış bağlantılar
---------------

|  |
| --- |
| Vikipedi'nin kardeş projelerinden**Necmettin Erbakan**hakkında daha fazla bilgi edinin  |
|
| Commons'ta ara | Commons'ta dosyalar |
|
| Vikisöz'de ara | Vikisöz'de alıntılar |
| Vikikaynak'ta ara | Vikikaynak'ta belgeler |
|
|
|
|
|
|
|
|

|
|  |
| Siyasi görevi |
|
| Önce gelen:**Mesut Yılmaz** | **TBMM Ana Muhalefet Partisi Lideri**30 Haziran 1997 - 16 Ocak 1998 | Sonra gelen:**Tansu Çiller** |
|
|
| Önce gelen:**Mesut Yılmaz** | **23. Türkiye Başbakanı**28 Haziran 1996 - 30 Haziran 1997 | Sonra gelen:**Mesut Yılmaz** |
|
|
| Önce gelen:**Mesut Yılmaz** | **TBMM Ana Muhalefet Partisi Lideri**6 Mart 1996 - 28 Haziran 1996 | Sonra gelen:**Mesut Yılmaz** |
|
|
| Önce gelen:**Turan GüneşOrhan Eyüboğlu** | **Türkiye Başbakan Yardımcısı**21 Temmuz 1977 - 5 Ocak 1978 | Sonra gelen:**Orhan EyüboğluHikmet ÇetinTurhan FeyzioğluFaruk Sükan** |
|
|
| Önce gelen:**Zeyyat Baykara** | **Türkiye Başbakan Yardımcısı**31 Mart 1975 - 21 Haziran 1977 | Sonra gelen:**Turan GüneşOrhan Eyüboğlu** |
|
|
| Önce gelen:**Kemal SatırNizamettin Erkmen** | **Türkiye Başbakan Yardımcısı**26 Ocak 1974 - 17 Kasım 1974 | Sonra gelen:**Zeyyat Baykara** |
|
| Parti siyasi görevi |
|
| Önce gelen:**Numan Kurtulmuş** | **Saadet Partisi Genel Başkanı**17 Ekim 2010 - 27 Şubat 2011 | Sonra gelen:**Mustafa Kamalak** |
|
|
| Önce gelen:**Recai Kutan** | **Saadet Partisi Genel Başkanı**11 Mayıs 2003 - 30 Ocak 2004 | Sonra gelen:**Recai Kutan** |
|
|
| Önce gelen:**Ahmet Tekdal** | **Refah Partisi Genel Başkanı**11 Ekim 1987 - 16 Ocak 1998 | Sonra gelen:***Parti kapatıldı*** |
|
|
| Önce gelen:**Süleyman Arif Emre** | **Millî Selamet Partisi Genel Başkanı**20 Ekim 1973 - 16 Ekim 1981 | Sonra gelen:***Parti kapatıldı*** |
|
|
| Önce gelen:***Makam oluşturuldu*** | **Millî Nizam Partisi Genel Başkanı**26 Ocak 1970 - 20 Mayıs 1971 | Sonra gelen:***Parti kapatıldı*** |
|

| * g
* t
* d
Necmettin Erbakan |
| --- |
| MNP, MSP, RP ve SAADET lideri | 
* 1969 genel seçimleri
* 1973 genel seçimleri
* 1973 yerel seçimleri
* 1977 genel seçimleri
* 1977 yerel seçimleri
* 1987 anayasa değişikliği referandumu
* 1987 genel seçimleri
* 1989 yerel seçimleri
* 1991 genel seçimleri
* Haziran 1992 Türkiye ara yerel seçimleri
* Kasım 1992 Türkiye ara yerel seçimleri
* 1994 yerel seçimleri
* 1995 genel seçimleri

 | Necmettin ErbakanNecmettin Erbakan |
| Başbakanlık | 
* 54. Türkiye Hükûmeti
* Dış ziyaretler

 |
| Ailesi | 
* Nermin Erbakan (eşi)
* Zeynep Erbakan (kızı)
* Elif Erbakan (kızı)
* Fatih Erbakan (oğlu)

 |
| Ayrıca bakınız | 
* Millî Görüş
* 12 Eylül Darbesi
* 28 Şubat Süreci
* Necmettin Erbakan Vakfı

 |
| 
* **Kategori Kategori **·**  Commons**

 |

| * g
* t
* d
Türkiye başbakanları (liste) |
| --- |
| Kurtuluş Savaşı dönemi(1920–1923) | 
* Mustafa Kemal Atatürk
* Fevzi Çakmak
* Rauf Orbay
* Fethi Okyar

 |  |
| Cumhuriyet dönemi(1923–2018) | 
* İsmet İnönü
* Fethi Okyar
* İsmet İnönü
* Celâl Bayar
* Refik Saydam
* Ahmet Fikri Tüzer (vekil)
* Şükrü Saracoğlu
* Recep Peker
* Hasan Saka
* Şemsettin Günaltay
* Adnan Menderes
* Cemal Gürsel
* Fahri Özdilek (vekil)
* İsmet İnönü
* Suat Hayri Ürgüplü
* Süleyman Demirel
* Nihat Erim
* Ferit Melen
* Naim Talu
* Bülent Ecevit
* Sadi Irmak
* Süleyman Demirel
* Bülent Ecevit
* Süleyman Demirel
* Bülent Ecevit
* Süleyman Demirel
* Bülend Ulusu
* Turgut Özal
* Ali Bozer (vekil)
* Yıldırım Akbulut
* Mesut Yılmaz
* Süleyman Demirel
* Erdal İnönü (vekil)
* Tansu Çiller
* Mesut Yılmaz
* Necmettin Erbakan
* Mesut Yılmaz
* Bülent Ecevit
* Abdullah Gül
* Recep Tayyip Erdoğan
* Ahmet Davutoğlu
* Binali Yıldırım

 |

| * g
* t
* d
37. Türkiye Hükûmeti |
| --- |
| 1. Ecevit, CHP-MSP Hükûmeti (26 Ocak 1974 - 17 Kasım 1974) |
| Başbakan | Bülent Ecevit |
| Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı | Necmettin Erbakan |
| Devlet Bakanı | İsmail Hakkı Birler **·**  Süleyman Arif Emre **·**  Orhan Eyüpoğlu |
| Gençlik ve Spor Bakanı | Muslihittin Yılmaz Mete |
| Gümrük ve Tekel Bakanı | Mahmut Türkmenoğlu |
| Adalet Bakanı | Şevket Kazan |
| Millî Savunma Bakanı | Hasan Esat Işık |
| İçişleri Bakanı | Oğuzhan Asiltürk |
| Dışişleri Bakanı | Turan Güneş |
| Maliye Bakanı | Deniz Baykal |
| Millî Eğitim Bakanı | Mustafa Üstündağ |
| Bayındırlık Bakanı | Erol Çevikçe |
| İmar ve İskan Bakanı | Ali Topuz |
| Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı | Selahattin Cizrelioğlu |
| Ulaştırma Bakanı | Hasan Ferda Güley |
| Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı | Korkut Özal |
| Çalışma Bakanı | Önder Sav |
| Köyişleri ve Kooperatifler Bakanı | Mustafa Ok |
| Sanayi ve Teknoloji Bakanı | Abdülkerim Doğru |
| Ticaret Bakanı | Fehim Adak |
| Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı | Cahit Kayra |
| Turizm ve Tanıtma Bakanı | Orhan Birgit |
| Orman Bakanı | Ahmet Şener |

| * g
* t
* d
39. Türkiye Hükûmeti |
| --- |
| 4. Demirel, 1. Milliyetçi Cephe (AP, MSP, CGP, MHP) Hükûmeti (31 Mart 1975 - 21 Haziran 1977) |
| Başbakan | Süleyman Demirel |
| Başbakan Yardımcıları | Alparslan Türkeş **·**  Turhan Feyzioğlu **·**  Necmettin Erbakan |
| Devlet Bakanları | Gıyasettin Karaca **·**  Hasan Aksay **·**  Mustafa Kemal Erkovan **·**  Osman Albayrak **·**  Seyfi Öztürk |
| Gençlik ve Spor Bakanı | Ali Şevki Erek |
| Gümrük ve Tekel Bakanı | Orhan Öztrak |
| Adalet Bakanı | İsmail Müftüoğlu → Zeyyat Baykara |
| Milli Savunma Bakanı | Ferit Melen |
| İçişleri Bakanı | Oğuzhan Asiltürk → Sabahattin Özbek |
| Dışişleri Bakanı | İhsan Sabri Çağlayangil |
| Maliye Bakanı | Yılmaz Ergenekon |
| Milli Eğitim Bakanı | Ali Naili Erdem |
| Bayındırlık Bakanı | Fehim Adak |
| İmar ve İskan Bakanı | Nurettin Ok |
| Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı | Kemal Demir → Vefa Tanır |
| Ulaştırma Bakanı | Nahit Menteşe → İbrahim Aysoy |
| Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı | Korkut Özal |
| Çalışma Bakanı | Ahmet Tevfik Paksu → Şevket Kazan |
| Sosyal Güvenlik Bakanı | Ahmet Mahir Ablum |
| Köyişleri ve Kooperatifler Bakanı | Vefa Poyraz |
| Sanayi ve Teknoloji Bakanı | Abdülkerim Doğru |
| Ticaret Bakanı | Halil Başol |
| Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı | Mehmet Selahattin Kılıç |
| Kültür Bakanı | Rıfkı Danışman |
| Turizm ve Tanıtma Bakanı | Nahit Menteşe → Lütfi Tokoğlu |
| Orman Bakanı | Turhan Kapanlı |


| * g
* t
* d
41. Türkiye Hükûmeti |
| --- |
| 5. Demirel, 2. Milliyetçi Cephe Hükûmeti (21 Temmuz 1977 - 5 Ocak 1978) |
| Başbakan | Süleyman Demirel |
| Başbakan Yardımcıları | Necmettin Erbakan **·**  Alparslan Türkeş |
| Devlet Bakanları | Sadi Somuncuoğlu **·**  Süleyman Arif Emre **·**  Ali Şevki Erek **·**  Seyfi Öztürk **·**  Ekrem Ceyhun |
| Gençlik ve Spor Bakanı | Önol Şakar → Mehmet Selahattin Kılıç → Ali Şevki Erek |
| Gümrük ve Tekel Bakanı | Gün Sazak |
| Adalet Bakanı | Necmettin Cevheri |
| Millî Savunma Bakanı | Nevzat Cihat Bilgehan → Sadettin Bilgiç → Turhan Kapanlı |
| İçişleri Bakanı | Korkut Özal |
| Dışişleri Bakanı | İhsan Sabri Çağlayangil |
| Maliye Bakanı | Nevzat Cihat Bilgehan |
| Millî Eğitim Bakanı | Nahit Menteşe |
| Bayındırlık Bakanı | Mehmet Selahattin Kılıç |
| İmar ve İskan Bakanı | Recai Kutan |
| Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı | Cengiz Gökçek |
| Ulaştırma Bakanı | Yılmaz Ergenekon |
| Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı | Fehim Adak |
| Çalışma Bakanı | Fehmi Cumalıoğlu |
| Sosyal Güvenlik Bakanı | Mehmet İlhami Ertem → Turhan Kapanlı → Mehmet Selahattin Kılıç |
| Köyişleri ve Kooperatifler Bakanı | Turgut Yücel |
| Sanayi ve Teknoloji Bakanı | Oğuzhan Asiltürk |
| Ticaret Bakanı | Agah Oktay Güner |
| Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı | Kamran İnan |
| Kültür Bakanı | Avni Akyol |
| Turizm ve Tanıtma Bakanı | İskender Cenap Ege |
| Orman Bakanı | Sabahattin Savcı |

| * g
* t
* d
54. Türkiye Hükûmeti |
| --- |
| Necmettin Erbakan Hükûmeti (28 Haziran 1996 - 30 Haziran 1997) |
| Başbakan | Necmettin Erbakan |
| Dışişleri Bakanı ve Başbakan Yardımcısı | Tansu Çiller |
| Devlet Bakanları | Namık Kemal Zeybek **·**  Nevzat Ercan **·**  Fehim Adak **·**  Gürcan Dağdaş **·**  Salim Ensarioğlu **·**  Ahmet Demircan **·**  Teoman Rıza Güneri **·**  Sacit Günbey **·**  Ufuk Söylemez **·**  Ayfer Yılmaz **·**  İsmail Karakuyu **·**  Ahmet Cemil Tunç **·**  Sabri Tekir **·**  Bekir Aksoy **·**  Abdullah Gül **·**  Lütfü Esengün **·**  Mehmet Altınsoy **·**  Işılay Saygın **·**  Nafiz Kurt **·**  Bahattin Şeker |
| Adalet Bakanı | Şevket Kazan |
| Millî Savunma Bakanı | Turhan Tayan |
| İçişleri Bakanı | Mehmet Ağar → Meral Akşener |
| Maliye Bakanı | Abdüllatif Şener |
| Millî Eğitim Bakanı | Mehmet Sağlam |
| Bayındırlık ve İskan Bakanı | Cevat Ayhan |
| Sağlık Bakanı | İsmail Karakuyu → Yıldırım Aktuna → Nafiz Kurt |
| Ulaştırma Bakanı | Ömer Barutçu |
| Tarım ve Köy İşleri Bakanı | Musa Demirci |
| Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı | Necati Çelik |
| Sanayi ve Ticaret Bakanı | Ali Rıza Gönül → Enis Yalım Erez |
| Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı | Recai Kutan |
| Kültür Bakanı | İsmail Kahraman |
| Turizm Bakanı | Bahattin Şeker → Bahattin Yücel |
| Çevre Bakanı | Ziyaettin Tokar |
| Orman Bakanı | Halit Dağlı |

| * g
* t
* d
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği başkanları |
| --- |
| 
* Üzeyir Avunduk
* Hayri Terzioğlu
* Ahmet Dallı
* Hilmi Gürgan
* Vehbi Koç
* Bülent Yazıcı
* Behçet Osmanağaoğlu
* Nuri Ciritoğlu
* Sırrı Enver Batur
* Necmettin Erbakan
* Sırrı Enver Batur
* Medeni Berk
* Raif Onger
* Sezai Dıblan
* Mehmet Yazar
* Ersin Faralyalı
* Ali Coşkun
* Yalım Erez
* Rona Yırcalı
* Yalım Erez
* Fuat Miras
* M. Rifat Hisarcıklıoğlu

 |

| * g
* t
* d
Millî Görüş |
| --- |
| Partiler | 
* Millî Nizam Partisi (1970-1971)
* Millî Selamet Partisi (1972-1981)
* Refah Partisi (1983-1998)
* Fazilet Partisi (1997-2001)
* Saadet Partisi (2001-günümüz)
* Yeniden Refah Partisi (2018-günümüz)

 |
| Kişiler | 
* Necmettin Erbakan
* Süleyman Arif Emre
* Şevket Kazan
* Oğuzhan Asiltürk
* Temel Karamollaoğlu
* Recai Kutan
* Fehim Adak
* Yasin Hatipoğlu
* Mehmet Karaman
* Ahmet Tekdal
* Mustafa Kamalak
* Hasan Bitmez
* Şerafettin Kılıç
* Necmettin Çalışkan
* Mehmet Atmaca
* Mustafa Kaya
* Mehmet Aşıla
* Şevki Yılmaz
* Hasan Hüseyin Ceylan
* Suat Pamukçu
* Sacit Günbey
* Yakup Budak
* Mesut Doğan
* Birol Aydın
* Mahmut Arıkan
* Fatih Erbakan
* Bülent Kaya
* Abdulkadir Karaduman

 |
| İlişkili Kişiler | 
* Bülent Arınç
* Recep Tayyip Erdoğan
* Kadir Mısıroğlu
* İsmail Kahraman
* Abdullah Gül
* Abdüllatif Şener
* İsmail Alptekin
* Melih Gökçek
* Numan Kurtulmuş
* Mehmet Bekaroğlu
* İdris Naim Şahin
* Sabahattin Cevheri
* Cihangir İslam

 |
| Basın | 
* *Millî Gazete*
* TV5
* *Anadolu Gençlik Dergisi*

 |
| Millî Görüşçü Kuruluşlar | 
* Anadolu Gençlik Derneği
* Millî Gençlik Vakfı
* Millî Görüş Vakfı

 |
| Olaylar | 
* 28 Şubat Süreci
* Kayıp Trilyon Davası

 |
| Organizasyonlar | 
* 37. Türkiye Hükûmeti (1974)
* 39. Türkiye Hükûmeti (1975-1977)
* 41. Türkiye Hükûmeti (1977-1978)
* 54. Türkiye Hükûmeti (1996-1997)
* Millî İttifak (2015)
* Millet İttifakı (2018-2023)
* Cumhur İttifakı (2023-günümüz)
* Saadet ve Gelecek İttifakı (2023-günümüz)

 |
| Kitaplar | *Davam* (Necmettin Erbakan) |
| Ayrılan hareketler | 
* Adalet ve Kalkınma Partisi (2001-günümüz)
* Halkın Sesi Partisi (2010-2012)

 |



| * g
* t
* d
Saadet Partisi Genel Başkanları |
| --- |
| 
* Recai Kutan (2001-2003, 2004-2008)
* Necmettin Erbakan (2003-2004, 2010-2011)
* Numan Kurtulmuş (2008-2010)
* Mustafa Kamalak (2011-2016)
* Temel Karamollaoğlu (2016-günümüz)

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb148904122 (data)
* GND: 119274523
* ISNI: 0000 0001 1748 0651
* LCCN: n88644037
* NLI: 987007346663905171
* NTA: 238071219
* SUDOC: 174949650
* TDVİA: erbakan-necmettin
* VIAF: 18027960
* WorldCat: lccn-n88644037

 |