| * g
* t
* d
Halid bin Velid'in  seferleri |
| --- |
| **Muhammed Peygamber dönemi**
* Hudeybiye
* Mute
* Demolition of al-Uzza
* Banu Jadhimah
* Taif
* Huneyn
* Mekke
* Banu Jadhimah
* Tebük
* Dumatul Jandal
* 2nd Dumatul Jandal
* Najran

**Ridde Savaşları**
* Buzakha
* Ghamra
* Yemame
* Zafar
* Daumat-ul-Jandal
* Naqra

**Pers İmparatorluğu'nun fethi**
* Zincirler
* River
* Walaja
* Ullais
* Hîre
* Enbâr
* Ein-ul-tamr
* Muzayyah
* Saniyy
* Zumail
* Firaz

**Roma Suriye'nin fethi**
* Firaz
* Karyeteyn
* Al-Uqab Pass
* Mercirahit
* Busra
* Ecnadeyn
* Yaqusa
* Şakhab
* Şam
* Fahl
* Maraj-al-Debaj
* Emesa
* Yermük
* Kudüs
* Hazir
* Halep

**Ermenistan ve Anadolu seferleri**
* Demirköprü
* Ermenistan
* Maraş (Germanicia)
 |

**Hâlid bin el-Velîd** (Arapça: **خالد بن الوليد**, d. ? - ö. 642) *Seyfullah* (Allah'ın kılıcı) olarak da bilinen Arap komutan. Hudeybiye Antlaşması sonrasında Müslümanlığı seçene kadar Kureyşlilerin saflarında, İslam dinine geçtikten sonra ise İslam devletinin emrinde savaşmıştır. Kureyşlilerin Uhud Savaşında yenilmemelerinde kilit rol oynamış, emrindeki süvarilere yaptırdığı manevra ile Müslümanların yenilmesini sağlamıştır. Müslüman olduktan sonra Bizans ve Sasanilere karşı zaferler kazanmıştır. Bunların en dikkat çekeni Yermük nehri kıyısında Bizans ordusunu bozguna uğrattığı savaştır. İslami kaynaklara göre katıldığı yüzü aşkın savaşta hiçbir yenilgiye uğramamış nadir komutanlardan biridir.

Irak ve İran'ı üç yıl gibi kısa bir süre içerisinde İslam devletine bağlamıştır. Fetihleri Anadolu'da Kahramanmaraş'a kadar uzanmış ve şehri kuşatmıştır. 638 yılında Ömer bin Hattab tarafından ordu komutanlığından alınıp idari bir göreve verilmiştir. Bir yıl sonra bu görevden istifa etmiştir. 642 yılında ölmüştür.

Gençliği ve Kökeni
------------------

Halid bin Velid'in 583-587 yılları arasında dünyaya geldiği düşünülmektedir. Annesi Lübabe ve babası ise Mahzum ailesinden Velîd bin Mugīre'dir. Ailesi (Mahzum kabilesi) askeri konularda uzmanlaşmış ve imtiyazlı bir Kureyş kabilesidir. Gençliğinde mızrak, yay ve kılıç kullanmayı ve süvariliği öğrendi.

Müslümanlık Öncesi
------------------

Bedir Savaşı'na katılmayan Halid, Uhud Savaşı'nda ilk defa Müslümanlara karşı savaşmıştır. Bu savaşta emrindeki atlıları Müslümanların arkasına sarkabilecek bir biçimde konuşlandırmıştır. Buna karşılık Muhammed bu atlıların yolunu savunmaları için elli okçuyu görevlendirmiştir. Savaşın başında Müslümanların üstün gelmeleri ile okçular konumlarını terkedince, Halid bin Velid fırsatı değerlendirip Müslüman ordularını emrindeki süvariler ile arkadan sıkıştırmıştır. Bu hareketi ile Halid bin Velid savaşın seyrini değiştirmiş ve Mekkelileri yenilgiden kurtarmıştır fakat savaşta bir galip taraf yoktur. Bu savaştan sonra Hendek Savaşı'nda son kez Müslümanlara karşı savaşmıştır. Hudeybiye Antlaşması'ndan sonra daha önceden Müslüman olan kardeşi Velid aracılığı ile Müslüman saflarına katılmıştır.

Hz.Muhammed zamanı
------------------

Halid bin Velid, üç ay sonra Medine'ye ulaştı, Muhammed Gassani yönetimindeki Suriye'ye bir elçi göndermişti, elçi Bizans imparatoruna İslamiyet çağrısı yapan bir mektup gönderdi. Ancak Mute yakınlarında elçinin yolu kesildi ve elçi öldürüldü. Haber Medine'ye ulaştığında Halid'in öfkelenmesine sebep oldu. Gassaniler'in bu acımasız hareketine karşı bir sefer düzenlemek istedi. Muhammed, Zeyd bin Harise'yi ordunun başına atamıştı. Zeyd ölürse, komuta Cafer bin Ebu Talip'e ve eğer o da ölürse, komuta Abdullah bin Ebu Revaha'ya geçecekti. Eğer üç komutanda ölürse aralarından seçecekleri kişi komutan olacaktı.

Bir yıl sonra 630'da, Müslümanlar Medineden ilerleyerek Mekke'yi fethetti. Mekke fatihi Halid bin Velid, dört farklı orduyla dört ayrı yerden Mekke'ye girerek fethi tamamladı. Sonraki yıllarda Huneyn ve Taif kuşatmalarına katıldı.

İslam peygamberi Muhammed, onun hakkında "Hâlid Allah'ın Kılıcıdır" buyurmuştur. Yine Hâlid hakkında: "Hâlid bin Velid'e gelince, o her şeyini sizin için vermiştir, nesi var nesi yok harplerde Allah yolunda sarf etmiştir." demiştir.

Ebu Bekir zamanı
----------------

Muhammed'in ölümünün ardından İslam aleminin başına geçen ilk halife Ebu Bekir, yeni doğan dinde başlayan dönme ve isyan hareketlerinin önüne geçebilmek adına Halid Bin Velid'i çeşitli baskın ve seferlere göndermiştir. Ridde Savaşları olarak geçen bu seferde aldığı başarı ve galibiyetlerin ardından Ebu Bekir, "Analar Halid gibisini doğurmakta acizdir." sözü ile Halid Bin Velid'in ne kadar kahraman olduğunu açıklamaktadır.

Arabistan yarımadasında sükunetin sağlanmasının ardından Ebu Bekir, Muhammed'in İslamiyet'i yaymak için gösterdiği gayreti devam ettirerek Halid Bin Velid'i oluşturacağı 18.000 kişilik bir ordunun başında, Sasanilerin denetimi altındaki Mezopotamyaya sefere gönderir. Halid 633 yılı Nisan ve Mayıs aylarında bu bölgede Sasani ve Hristiyan Araplarla yaptığı Zincirler Muharebesi, Walaja Muharebesi ve Ullais Muharebesinden galibiyetle ayrılmış, Hîre'deki (şimdiki Necef) kaleyi fethetmiş, bölgeyi İslamiyetle tanıştırmış ve kabul etmeyenlerin ise cizye ödemesini sağlamıştır. Ordusunu Haziran ayında dinlendirdikten sonra Anbar Kalesini kuşatmış, şiddetli direnişle karşılaşmışsa da Temmuz ayında kaleyi teslim almıştır. Daha sonra Sasanilerin vasalı olan göçebe Arap kabileleriyle yapmış olduğu Ayn el-Tamr Muharebesiyle onları geri püskürtmüştür.

Halid Bin Velid göstermiş olduğu başarılarla Mezopotamya'nın büyük bir bölümünü hakimiyeti altına almıştır. Fakat bu başarılardan rahatsız olan Sasani hükümdarı III. Yezdigirt, bölgeye birleşik Fars-Arap kuvvetleri takviye ederek istilayı durdurmayı hedefliyordu. Halid Bin Velid'in sağlamış olduğu istihbarat'a göre; Sasani ordusunun Fırat nehri kıyısındaki Hanafiz, Zumail, Saniyy ve Muzayyah bölgelerinde kamp kurduğunu öğrenmiştir. Böylesine büyük bir orduyla tek seferde başedemeyeceğini anlayan Halid, mevcut ordusuyla kamp kurmuş olan düşman birliklerine karşı gece baskını yapmaya karar vermiştir. Koordineli saldırılarla yapmış olduğu Muzayyah Muharebesi, Saniyy Muharebesi ve son olarak Zumail Muharebesiyle Sasani ordusuna imha etmiştir.

Elindeki az kuvvetle büyük başarılar elde eden Halid Bin Velid, Sasani İmparatorluğu'nun güney ve batısındaki ordu bakiyelerinin neredeyse tamamını yok ederek başkent Tizponu savunmasız bırakmıştır. Sasani başkentine doğru sefer düzenleyerek bu işe son noktayı koymak istiyordu fakat Sasani hükümdarı Bizans İmparatoruyla anlaraşak büyük bir orduyla üzerine geldiğini öğrenince bu kararından vazgeçti. III. Yezdigirt, Herakleios'a gönderdiği mesajda; başedemediği Halid Bin Velid'e karşı birlikte hareket etmeyi önermiş, sıranın kendi İmparatorluğuna da geleceğini bildirmiş ve aralarında asırlardır devam eden düşmanlığa son vermeyi teklif etmiştir. Herakleios bu teklifi kabul ederek Sasanilerle birleşmek üzere Suriye'den destek birlikler göndermiştir. Oluşturulan ordu Halid'in üzerine gönderilmiş fakat Firaz Muharebesinde Müslüman ordusu tarafından büyük bir hezimete uğratılmıştır. Bu son savaşla birlikte Mezopotamya'nın kontrolünü tamamen eline alan Halid Bin Velid, ordusunu dinlendirdikten sonra Tizpon yolu üzerinde bir kaleyi kuşatmaya gideceği sırada Ebu Bekir'den aldığı mektupla, Bizans orduları üzerine yürümek için Suriye cephesine gönderilmiştir.

Ömer zamanı
-----------

Ömer, Halid'i başkomutanlıktan azlettiği mektubu Yermuk'ta savaşta bulunan orduya gönderir. Mektupta Halid başkomutanlıktan azledilir, yerine Ebu Ubeyde bin Cerrah başkomutan tayin edilir. Savaş esnasında mektup Ebu Ubeyde'ye ulaşır. Savaş sırasında bu haber askerlerin moralini bozabilir endişesiyle Ebu Ubeyde mektubu saklar. Savaş bittikten sonra Ebu Ubeyde mektubu Halid'e gösterir. Halid hiç kırgınlık yaşamadan emre itaat edip Ebu Ubeyde'nin emrine girer.

Notlar
------

* Mustafa Akkad'ın 1976 yılında çektiği Çağrı filminde Halid bin Velid'i Michael Forest canlandırmıştır.

Kaynakça
--------

1. 1 2  Fayda, Mustafa (1997). "Hâlid b. Velîd". *Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi*. Cilt 15. Türkiye Diyanet Vakfı. ss. 289-292. 11 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2022.
2. ↑  Ebû Dâvûd, Sünen, I, 163
3. 1 2  Ahmet Cevdet Paşa Kısas-ı Enbiya
4. 1 2 3 4 5  Morony, Michael G. (2005), *Iraq After the Muslim Conquest*, Gorgias Press LLC, ISBN 1-59333-315-3
5. ↑  Jaques, Tony (2007), *Dictionary of Battles and Sieges:F-O*, Greenwood Publishing Group, ISBN 0-313-33538-9
6. ↑  Akram, Agha Ibrahim (2004), *The Sword of Allah: Khalid bin al-Waleed – His Life and Campaigns*, Oxford University Press, ISBN 0-19-597714-9
7. ↑  "Michael Forest imdb profili". 1 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Kasım 2007.

Dış bağlantılar
---------------

* 
* 

| * g
* t
* d
Sahabe |
| --- |
| **A** | Abbad bin Bişr • Abbas bin Abdulmuttalib • Abbas bin Ubâde • Abdullah bin Abbas • Abdullah bin Amr • Abdullah bin Atîk • Abdullah bin Cafer • Abdullah bin Cahş • Abdullah bin Cübeyr • Abdullah bin Ebû Bekir • Abdullah bin Ebû Evfâ • Abdullah bin Huzeyfe • Abdullah bin Mahreme • Abdullah bin Mes'ûd • Abdullah bin Ömer • Abdullah bin Revaha • Abdullah bin Selâm • Abdullah bin Süheyl • Abdullah bin Übey • Abdullah bin Ümmü Mektum • Abdullah bin Üneys • Abdullah bin Zeyd • Abdullah bin Zübeyr • Abdullah bin Zülbicâdeyn • Abdurrahman bin Avf • Abdullah bin Amr bin Harâm • Abdullah bin Selâm • Abdurrahmân bin Ebû Bekir • Affan bin Ebi'l-Âs • Aişe • Akib bin Useyd • Âkil bin Ebû Tâlib • Ali bin Ebû Tâlib • Ammar bin Yasir • Amr bin Cemuh • Amr bin el-Âs • Amr bin İyas • Amr bin Sâbit • Amr bin Kays • Amr bin Mutarrif • Azib bin Haris |
| **B** | Bera bin Azib • Berâ bin Mâlik • Berâ bin Ma'rûr • Beşir bin Hasâsiyye • Beşir bin Sa'ad • Bilâl-i Habeşî • Bilal bin Haris • Büreyde bin Husayb • Bişr bin Amr |
| **C** | Câbir bin Abdullah • Caban el-Kurdî • Cafer bin Ebû Tâlib • Cebbar bin Sahr • Cerîr bin Abdullah • Cübeyr bin Mut'im • Cüleybib • Cüveyriye bint Hâris |
| **D** | Dihya't-ul Kelbi • Dimad bin Salebe • Dırâr bin Ezver |
| **E** | Halid bin Zeyd *(Ebu Eyyûb el-Ensarî)* (Zeyd bin Hârise) • Ebu Bekir • Ebû Zerr Gifârî • Ebû Dücâne • Ebû Fükeyhe • Ebu Huzeyfe bin Mugîre • Ebu Hureyre • Ebu Kuhâfe • Ebû Lübâbe • Ebû Seleme bin Abdülesed • Ebu Süfyân bin Harb • Ebû Süfyân bin Hâris • Ebu Talib bin Abdulmuttalib • Ebû Ubeyde bin Cerrâh • Ebû el-Âs bin Râbî' • Ebu'd-Derdâ • Ebu Hüdeyfe bin Utbe • Ebû Musa el-Eş'arî • Ebû Sa'îd el-Hudrî • Ebû Ubeyd es-Sekafî • El Ala bin El Hadramî • Enes bin Mâlik • Erkam bin Ebü'l Erkam • Esma bint Umeys |
| **F** | Fadl bin Abbas • Fatıma • Fatıma bint Esed • Fatıma bint Hizam • Fîrûz ed-Deylemî |
| **G** | Gâlib bin Abdullah |
| **H** | Habîbe binti Ubeydullah • Halime bint Ebi Zueyb • Hamdullah el-Ensari • Hamza bin Abdülmuttalib • Harise bint el-Muammil • Hasan bin Ali • Hatib bin Ebu Beltea • Hatice bint Hüveylid • Hafsa bint Ömer • Habbab bin Eret • Halid bin Said • Halid bin Velid • Hişam bin el-As • Hudeyfe bin el-Yaman • Hucr bin Adiy • Huney bin Huzeyfe • Huzeyme bin Sabit • Hüseyin bin Ali • İkrime bin Ebu Cehil |
| **İ** | İbn Ebu Seleme • İkrime bin Ebu Cehil • İmran bin Husayn • İrbad bin Sâriye • İyas bin Evs • İyas bin Adiyy |
| **K** | Ka'b bin Ucre • Ka'b bin Malik • Ka'b bin Züheyr • Katade • Kaya bin Amr • Kays bin Muhallid • Keyman bin El-maziniyyin • Kumeyl bin Ziyad • Kus bin Saide • Kusem bin Abbas |
| **L** | Lebid bin Rebia • Leyla bint Ebu Esma • Leyla bint el-Minhal • Lübabe bint el-Haris • Lübeyne |
| **M** | Malik el-Dar • Mâlik bin Dînar • Malik bin Eşter • Malik bin İyas • Malik bin Nüveyre • Mâlik bin Nümeyle • Malik bin Sinan • Mâriye el-Kıbtiyye • Meymûne bint Haris • Meymûn el-Kurdi  • Mus'ab bin Umeyr • Mikdâd bin Amr • Muaz bin Cebel • Muaviye bin Ebu Süfyan • Mugire bin Şu'be • Muhammed bin Ebu Bekir • Muhammed bin Mesleme |
| **N** | Nevfel bin Abdullah • Nevfel bin Haris • Nuaym bin Abdullah • Nuaym bin Mesud • Nuayman bin Amr • Numan bin Abdullah • Numan bin Mâlik • Numan bin Mukarrin • Nuseybe bint Ka'b |
| **O-Ö** | Osman bin Affan • Osman bin Ebi'l As • Osman bin Huneyf • Osman bin Ma'zun • Ömer bin Hattab |
| **R** | Rebia bin Ümeyye • Rebia bin el-Haris • Reyhâne binti Zeyd • Rifâa bin Amr |
| **S** | Sa'd bin el-Rabi • Sa'd bin Ebû Vakkās • Safiyye bint Abdulmuttalib • Safiyye bint Huyey • Safvan bin Muattal • Said bin Amir • Said bin Cübeyr • Said bin Zeyd • Salim Mevla Ebu Huzeyfe • Sehl bin Huneyf • Selman-ı Farisî • Sevban bin Bücdüd • Sevde bint Zem'a • Süheyb-i Rumi • Süheyl bin Amr • Sümeyye bint Hubbât |
| **T** | Talha bin Ubeydullah • Temîm ed-Dârî • Tufeyl bin Amr • Tümadır bint Amr |
| **U** | Ubade bin Samit • Ubeyy bin Kâb • Ubeyde bin Haris • Ukbe bin Amir • Urve bin Mesud • Urve bin Zübeyr • Usame bin Zeyd • Umeyr bin Vehb • Umeyr bin Ebi Vakkas • Utbe bin Gazvân • Uveym bin Saide |
| **Ü** | Ümame binti Zeynep • Fatima bint Hizam • Ümmü Gülsüm bin Ali • Ümmü Habibe Remle binti Ebî Süfyan • Hala Sultan • Ümmü Seleme • Ümmü Şerik • Ümmü Ubays • Ümmü'l-Benîn • Üseyd bin Hudayr |
| **V** | Vahşi bin Harb • Vasile bin Eska • Vehb bin Abdimenaf • Vehb el-Hayr • Vehb bin Kabus • Velid bin Ukbe • Velid bin Velid |
| **Y** | Yezid bin Ebu Süfyan |
| **Z** | Zeyd bin Desine • Zeyd bin Erkam • Zeyd bin Harise • Zeyd bin Hattab • Zeyd bin Sa'ne • Zeyd bin Suhan • Zeyd bin Sabit • Zeyneb bint Cahş • Zeyneb bint Huzeyme • Zeyneb bint Ali • Zinnire er-Rumiyye • Zübeyr bin Avvam |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 118896083
* ISNI: 0000 0000 8976 3792
* LCCN: n81039007
* NLI: 987007313421605171
* SELIBR: 239894
* SUDOC: 074538977
* TDVİA: halid-b-velid
* VIAF: 37714684
* WorldCat: lccn-n81039007

 |