Başlığın diğer anlamları için Toprak (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

**Toprak**, bitki örtüsünün beslendiği kaynakların ana deposudur. 1 cm toprak ortalama olarak 1000 yılda oluşur. Toprak üzerindeki ölü bitkileri yakmak toprağa çok büyük zararlar verir ve toprağı verimsizleştirir. Toprak üzerindeki ölü bitkiler ve kuru yapraklar fosilleşerek bir gübre görevi görür ve toprağın zenginleşip nem tutarak verimliliğini artırır.

Toprak bitkilerin ve toprak organizmalarının yaşamını birlikte destekleyen organik madde, mineraller, gazlar, sıvılar ve organizmaların bir karışımıdır. Toprağın üst tabakası insanların ve diğer canlıların beslenmesinde temel kaynak teşkil etmektedir. Bir gram toprağın içerisinde milyonlarca canlı bulunmakta ve ekosistemin devamı için bunların hepsinin ayrı önemi bulunmaktadır. Toprağın verimliliğini sağlayan ve humusça zengin olan toprağın 10 cm'lik üst tabakasıdır. Bilimsel anlamda toprak bir karışımdır.

Toprağın katmanları.

Oluşumu
-------

Genel olarak kabul edilen bir teoriye göre Dünya, Güneş'in etrafında, yine güneşin oluşumundan arda kalan toz ve parçacıkların zamanla ve kütle çekimi ile bir araya gelerek oluşmuş eriyik bir gök cismi idi. Boşlukta dönerken zamanla soğuyan bu kütlenin üzeri sert bir kabuk halini almıştır. Bu sert kabuğu oluşturan kayaların milyonlarca yıl boyunca çeşitli etkilerle ile ayrışması sonradan içerisine organik maddelerin karışmasından toprak olmuştur. Bu parçalanmada fiziksel, kimyasal ve biyolojik faaliyetler bir arada rol oynamıştır. Hâlen de bu kuvvetler etkilerini göstermekte ve toprakların oluşumu devam etmektedir.

Etrafımıza baktığımızda küçük bir arazi parçasında bile çeşitli toprak türleri görürüz. Bu farklılığın değişik sebepleri vardır. Toprakta bulunan maddelerin pek çoğu yeryüzünü kaplayan kayalardan meydana geldiğine göre, toprağın cinsi onu oluşturan kayanın yapısı ile yakından ilgilidir. Fakat iklimin, canlıların, arazinin düz veya engebeli oluşunun yani topoğrafik durumunun ve zamanın etkilerinin de meydana gelen toprağın türünde kaya kadar önemli rolü vardır.

Yapısı
------

Normal bir toprak şu bileşenlerden oluşur:

1. %50 katı kısmı: Organik maddeler (%5), İnorganik maddeler (%45)
2. %50 Boşluklar : Hava (%25) ve su (%25)

Toprağın katı kısmını; Çakıl, kum, kil, mil ve tuz oluşturur. Bu katı maddelerin arasında kalan boşluklara da su ve hava yerleşir. Topraktaki hava miktarı suyun varlığına bağlıdır. Su oranı artıkça hava oranı azalır. Suyun işgal etmediği kısımlar normal atmosferden bileşiminden farklı hava ile doludur. Normalden daha fazla Karbondioksit ve nem, daha az oksijen bulunur.

Toprağın kullanımı
------------------

Dünyadaki toprakların ancak 1/10'inde üretim yapılabilmektedir. Türkiye'nin arazi varlığının ise yaklaşık %36'sı işlenmekte, %28'i çayır ve mera, %30'u orman ve fundalık olup, geriye kalan bölümü diğer araziler içinde yer almaktadır. Ekilebilir arazinin ancak %11'i sulanabilmektedir.

Toprak katmanları
-----------------

Verimli bir toprak, A, B, C, D profilleri olarak adlandırılabilecek, genel olarak dört profilden oluşur.

Toprak, ana materyal, zaman, mikroorganizmalar, organik madde ve topoğrafyadan oluşur.

Bu profillerden 

A: Toprağın işlendiği kısım, yani tarım yapıldığı yerdir. Bu bölümü karaların üstünü örten ince bir deri tabakasına benzetebiliriz. A katmanı aynı zamanda toprağın en verimli kısmıdır. Bütün canlıları ve değişimle ortaya çıkan maddeleri kapsar. A katmanındaki tuz, kireç, kil gibi sularda çözünen maddeler, yağmur sularıyla toprağın alt kısımlarına taşınır. Bu nedenle A katmanının altındaki B katmanı, birikme bölümü, yani tarımın yapılmadığı yerdir.
B katmanında humus, bitki kökü ve canlı yoktur. A katmanının erozyonla yitirildiği yerlerde B katmanı ortaya çıkar. A ve B katmanı binlerce yılda ortaya çıkan esas toprağı oluşturur.
C katmanında henüz tam ayrışmamış ana malzeme bulunur. Bu katmanda kayaca ait iri parçalar bulunur. Ama canlı yoktur. Bu tabaka zamanla ayrışarak B katmanına karışır.
D katmanı da toprağın en altında kayacı oluşturur .

Toprak çeşitleri
----------------

Başlıca toprak çeşitleri:

| Zonal topraklar | Azonal Topraklar | İntrazonal topraklar |
| --- | --- | --- |
| Laterit | Alüvyal topraklar | Halomorfik |
| Podzol | Morenler | Kalsimorfik |
| Terra rossa | Lösler | Hidromorfik |
| Kahverengi orman |  | Vertisol |
| Tundra |  | Rendzina |
| Step topraklar |  |  |
| Çernozyom |  |  |

### 1-Taşlı topraklar

Taşlı topraklar: İçeriği % 80 taş ve az miktarda topraktan oluşur. Kolay havalanırlar. Fakat su tutma kapasiteleri ve besin ihtiyaçları azdır.

### 2-Kumlu topraklar

Kumlu topraklar:toprak çeşitleri arasında en bilinen toprak türlerinden biri kumlu topraktır.  % 80 kum ihtiva ederler. İşlenmeleri kolaydır. Su tutmadıklarından bol sulama gerektirirler. Bu da topraktaki besinin yıkanıp gitmesine neden olur. Besince fakir ve genellikle de asit topraklarıdır. Ayrıca suyla birleşince çamur dediğimiz madde oluşur.

### 3-Tınlı topraklar

Yarıdan fazlası kum ve % 30–50 arası da kilden meydana gelirler. Tava gelmeleri ve işlenmeleri kolay olduğundan tarım için elverişli topraklardır.

### 4-Killi topraklar

Killi topraklar: İçeriğinin yarıdan fazlasını kil oluşturur. Su tutma kapasiteleri yüksektir. Bu nedenle geç tava gelirler. Tava gelmeden işlenmesi halinde toprak tekstürü zarar görür. Ağır topraklar olup işlenmeleri zordur. Kurak zamanlarda toprak katı bir hal alır.

### 5-Marnlı topraklar

Marnlı topraklar. İçinde kum, kil, çakıl ve humus bulunur. Bağcılık bakımından uygun topraklardır.

### 6-Humuslu topraklar

Humuslu topraklar: Toprak sadece oluştuğu kayanın mineralleri değil bitkilerin dal kök yaprak gibi kısımları da içerirse böyle toprağa humuslu toprak denir. Siyah renkte bir topraktır. Koyu renk olduğu için çabuk ısınıp kolay tava gelirler. Su tutma kapasiteleri iyidir. Besin maddelerince zengindirler. Tava gelince kolay işlenirler.

### 7- Kireçli topraklar

Kireçli topraklar: Kil, kum, humus ve kireç ihtiva ederler. Kalın bir kaymak tabakası bağlarlar. Suyu geçirmezler. Zor işlenen bir toprak çeşididir.

Toprak sınıflandırması
----------------------

Kırsal arazilerin sürdürülebilir kullanımı için toprak özelliklerinin ve arazide nasıl dağıldığının bilinmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, kırsal araziler özellikle toprağın fiziksel ve kimyasal durumu, parselin konumu ve tarımsal üretkenliklerine göre sınıflandırılmakta ve haritalanmaktadır. Arazi kullanım planları için çok önemli olan bu sınıflandırma verisi, kırsal arazilerin verimliliklerini tespit etme açısından dikkate alınmaktadır.

Günümüzde kullanılan toprak sınıflandırma sistemlerinin bazıları uluslararası geçerlilik kazanırken, bazıları ise ulusal düzeyde kalmıştır. Bugün, FAO ve USDA sınıflandırma sistemleri, yeryüzünde en yaygın olarak kullanılan sınıflandırma sistemleridir. Sınırları içerisinde kendi sistemlerini kullanan ülkelerin bazıları; Fransa, Avustralya, Rusya, Kanada, Brezilya, Almanya, Norveç, İsveç ve Amerika Birleşik Devletleri'dir.

### Türkiye'de Toprak Sınıflandırması

Türkiye’de 1967-1971 yılları arasında mülga Topraksu Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan ‘Türkiye Toprak Envanteri’ çalışmalarında, ‘Eski Amerikan Sınıflandırması’ olarak adlandırılan sistem kullanılmıştır. Aynı genel müdürlük, 1981-1984 yıllarında bu çalışmasını güncellemiş ve 1:25.000 ölçekli toprak haritaları üretilmiştir. Bu haritalar, Türkiye'nin detaylı tek toprak envanteridir. Türkiye'deki bazı ovalara yönelik büyük projelerin gerçekleştirilmesiyle, bu ovalara özel daha büyük ölçekli toprak haritaları da üretilmiştir. Türkiye’de gerçekleştirilen en son toprak sınıflandırma çalışması, Çukurova Üniversitesi işbirliği ile FAO tarafından 2005 yılında gerçekleştirilmiş olup, FAO’nun kendi sınıflandırma sistemi kullanılmış 1:800.000 ölçekli haritalardır.

Türkiye'de hem FAO’nun hem de USDA’nın sınıflandırma sistemleri bir arada kullanılmaktadır. Özel projeler için hazırlanan ‘planlama toprak etütleri’ ve ‘sulu arazi tasnif sınıfları’ haritaları, arazi toplulaştırma 3 Aralık 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. amacıyla yapılan ‘storie indeks 20 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.’ haritaları, Türkiye toprak varlığı haritaları oldukça yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. 
TBMM’nin 2005 yılında yürürlüğe soktuğu, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu20 Temmuz 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ile arazilerimizin; "Mutlak, Marjinal, Özel Ürün, Dikili Tarım" arazileri şeklinde dört ana grup altında toplanması hedeflenmiştir. Bu yasada bahsedilen sınıflandırma, toprağın doğrudan fiziko-kimyasal özelliklerinin yanı sıra, mevcut kullanım şekillerini de dikkate alan bir yöntemi ele almaktadır. Bu sistemde, dikili ya da özel ürün tarımsal kullanım şekli dışında kalan ve %8’den daha fazla eğimli araziler "Marjinal Tarım Arazileri" olarak sınıflandırılmışlardır. Marjinal Tarım Arazileri, diğer gruplar içerisinde tarım dışı kullanılmasına izin verilebilen tek grubu oluşturmaktadır. Tarımsal kullanım özelliği yüksek olan I ve II. sınıf arazilerin tamamı ve bir kısım III. sınıf araziler mutlak tarım arazileri sınıfında toplanmıştır.

Kırsal arazilerin sınıflandırılması için arazide doğrudan gözlemlere, laboratuvarda kimyasal, fiziksel ve mikromorfolojik analizlere ve kartografik ürünlere (topoğrafik haritalar, uydu görüntüleri vb.) gereksinim vardır. Bu gözlemler ve ürünler sayesinde; toprak özellikleri (derinlik, bünye, erozyon durumu, drenaj koşulları, tuzluluk, alkalilik, taşlılık – kayalılık yüzdesi, pH, horizon yapısı, diğer organik ve inorganik maddeler ve renk) ve arazi özellikleri (eğim, arazi kullanım kabiliyet sınıfı, arazi kullanım kabiliyet alt sınıfı, büyük toprak grubu, parsel şekli ve büyüklüğü, konum, şimdiki arazi kullanımı, sulama durumu) tespit edilir.

Ayrıca bakınız
--------------

* Gübreleme
* Toprak verimliliği
* Toprak bilimi
* Toprak verimliliği
* Toprak oluşumu
* Toprak horizonları
* Alt toprak
* Toprak kirliliği
* Sıkıştırılmış toprak
* Toprak pH
* Bağımlı toprak
* Toprak ıslahı
* Hidromorfik toprak
* Toprak işleme
* Toprak agregatları
* Tarım
* Permakültür

Kaynakça
--------

1. 1 2  BAHTİYAR, Prof.Dr. Metin. "Toprak" (PDF). firat.edu.tr. 27 Mart 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2014.
2. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 12 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2016.
3. 1 2  "Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu". *T.C. Resmi Gazete*. 20 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2020.
4. 1 2  Akça, Erhan; Aydın, Gönül; Bayramin, İlhami; Çullu, Mehmet Ali; Dengiz, Orhan; Dingil, Mahmut; Ekinci, Hüseyin; Gündoğan, Recep; Kapur, Selim; Kılıç, Şeref; Kurucu, Yusuf; Sarı, Mustafa; Şenol, Suat; Özcan, Hasan; Öztekin, Mehmet Eren; Demirel, Çağdaş (2015). *T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlıgı Tarım Reformu Genel Müdürlügü Toprak Etüd Haritalama El Kitabı*.
5. ↑  "National Systems". *FAO Soils Portal*. FAO. 20 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2020.
6. ↑  "Keys to Soil Taxonomy". USDA. 29 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2020.
7. ↑  İban, Muzaffer Can; Aksu, Oktay (2020). "A model for big spatial rural data infrastructure in Turkey: Sensor-driven and integrative approach". *Land Use Policy*. Cilt 91.

| * g
* t
* d
Toprak bilimi |
| --- |
|  Tarih  **·**  Dizin **·**  Toprak türleri |
| Ana alanlar | 
* Pedoloji
* Edafoloji
* Toprak biyolojisi
* Toprak mikrobiyolojisi
* Toprak zoolojisi
* Toprak ekolojisi
* Toprak fiziği
* Zemin mekaniği
* Toprak kimyası
* Çevresel toprak bilimi
* Tarımsal toprak bilimi

 |
| Toprak konuları | 
* Toprak
* Pedosfer
	+ Toprak morfolojisi
	+ Pediçeşitlilik
	+ Toprak oluşumu
* Toprak erozyonu
* Toprak kirliliği
* Toprak gerilemesi ve bozulması
* Toprak sıkışması
	+ Toprak sıkıştırma (tarım)
* Toprak sızdırmazlık
* Toprak tuzluluğu
	+ Alkali toprak
* Toprak pH
	+ Toprak asitlenmesi
* Toprak sağlığı
* Toprak ömrü
* Toprak biyolojik çeşitliliği
* Toprak kalitesi
* Toprak değeri
* Toprak verimliliği
* Toprak esnekliği
* Toprak rengi
* Toprak bünyesi
* Toprak yapısı
	+ Topraktaki gözenek alanı
	+ Boşluk suyu basıncı
* Toprak kabuğu
* Toprak horizonları
* Toprak biyomantosu
* Toprak karbonu
* Toprak gazı
	+ Toprak solunumu
* Organik maddelerden toprak
* Toprak nemi
	+ Toprak suyu (tutma)

 |
| Uygulamalar | 
* Toprak koruma
* Toprak yönetimi
* Toprak kılavuz değeri
* Toprak etüdü
* Toprak testi
* Toprak yönetimi
* Toprak değeri
* Toprak tuzluluğu kontrolü
* Erozyon kontrolü
* Agroekoloji
* Kireçleme (toprak)

 |
| İlgili alanlar | 
* Jeoloji
* Jeokimya
* Petroloji
* Jeomorfoloji
* Jeoteknik
* Hidroloji
* Hidrojeoloji
* Biyocoğrafya
* Toprak malzemeleri
* Arkeoloji
* Tarım bilimi
	+ Agroloji

 |
| Topluluklar, Girişimler | 
* Avustralya Toprak Bilimi Derneği
* Kanada Toprak Bilimi Derneği
* Merkezi Toprak Tuzluluğu Araştırma Enstitüsü (Hindistan)
* Alman Toprak Bilimi Derneği
* Hindistan Toprak Bilimi Enstitüsü
* Uluslararası Toprak Bilimleri Birliği
* Uluslararası Toprak Yılı
* Ulusal Danışman Toprak Bilimcileri Derneği (ABD)
* OPAL Toprak Merkezi (İngiltere)
* Polonya Toprak Bilimi Topluluğu
* Toprak ve Su Koruma Derneği (ABD)
* Amerika Toprak Bilimi Derneği
* Dünya Toprak Bilimi Kongresi

 |
| Bilimsel dergiler | 
* *Acta Agriculturae Scandinavica B*
* *Toprak ve Su Koruma Dergisi*
* *Bitki ve Toprak*
* *Pochvovedenie*
* *Toprak Araştırması*
* *Amerika Toprak Bilimi Derneği Dergisi*

 |
| Ayrıca bkz. | 
* Arazi kullanımı
* Arazi dönüşümü
* Arazi yönetimi
* Bitki örtüsü
* İnfiltrasyon (hidroloji)
* Yer altı suyu
* Kabuk (jeoloji)
* Getirimsiz yüzey/Yüzey akışı
* Petrikor

 |

Şablon:Toprak türleri

| * g
* t
* d
Jeoteknik mühendisliği |
| --- |
| Araştırmavearaçlar | 

|  |  |
| --- | --- |
| Arazi testleri | 
* Karotlu sondaj
* Koni penetrasyon testi
* Jeo-elektrik sondaj
* Kaya geçirgenlik testi
* Yükleme testleri
	+ Statik
	+ Dinamik
	+ Statnamik
* Por basınç ölçümü
	+ Piezometre
	+ Kuyu
* Koçbaşı sondajı
* Kaya kontrol sondajı
* Döner basınç sondajı
* Döner ağırlık sondajı
* Toprak testi
* Vida plaka testi
* Deformasyon izleme
	+ Eğim ölçümü
	+ Toprak konsolidasyonu
* Kanatlı kesici testi
	+ diğer adıyla arazi veyn testi
* Basit sondaj
* Standart penetrasyon testi
* Toplam sondaj
* Deneme çukuru
* Görünür ana kaya
* Nükleer yoğunluk ölçümü testi
* Arama jeofiziği
* Çapraz delik sonik loglama
* Kazık süreklilik testi
* Dalga denklemi analizi
 |
| Laboratuvar testleri | 
* Toprak sınıflama
* Atterberg limitleri
* California bearing ratio
* Direct shear test
* Hidrometre
* Proctor compaction test
* R değeri
* Sieve analysis
* Triaxial shear test
* Oedometer test
* Hidrolik iletkenlik testleri
* Su içerik testleri

 |

 |
| Zemin | 

|  |  |
| --- | --- |
| Türler | 
* Kil
* Silt
* Kum
* Gravel
* Torf
* Loam
* Lösler

 |
| Properties | 
* Hydraulic conductivity
* Water content
* Void ratio
* Bulk density
* Thixotropy
* Reynolds' dilatancy
* Angle of repose
* Friction angle
* Cohesion
* Porosity
* Permeability
* Specific storage
* Shear strength
* Hassasiyet

 |

 |
| Zemin-yapı etkileşimi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Natural features | 
* Topoğrafya
* Bitki örtüsü
* Terrain
* Topsoil
* Yeraltı su düzeyi
* Ana kaya
* Altzemin
* Alt toprak

 |
| Earthworks | 
* Shoring structures
	+ İstinat duvarı
	+ İstihkâm duvarı
	+ Ground freezing
	+ Mechanically stabilized earth
	+ Pressure grouting
	+ Slurry wall
	+ Soil nailing
	+ Tieback
* Land development
* Çöplük
* Excavation
* Siper
* Embankment
* Cut
* Causeway
* Teras (tarım)
* Cut-and-cover
* Cut and fill
* Fill dirt
* Grading
* Toprak ıslahı
* Track bed
* Erozyon kontrolü
* Earth structure
* Expanded clay aggregate
* Crushed stone
* Geosentetik
	+ Geotextile
	+ Jeomembran
	+ Geosynthetic clay liner
	+ Cellular confinement
* İnfiltrasyon (ziraat)

 |
| Temel | 
* Shallow
* Kazık temel

 |

 |
| Zemin mekaniği | 

|  |  |
| --- | --- |
| Forces | 
* Effective stress
* Pore water pressure
* Lateral earth pressure
* Overburden pressure
* Preconsolidation pressure

 |
| Phenomena/problems | 
* Donmuş toprak
* Frost heaving
* Konsolidasyon oturması
* Compaction
* Deprem
	+ Response spectrum
	+ Seismic hazard
	+ S dalgası
	+ Maksimum yer ivmesi
* Heyelan
	+ Şev duraylılığı
	+ Mitigation
	+ Classification
	+ Sliding criterion
	+ Slab stabilisation
* Taşıma kapasitesi

 |

 |
| Sayısal analiz yazılımları | 
* SEEP2D
* STABL
* SVFlux
* SVSlope
* UTEXAS
* PLAXIS

 |
| İlgili alanlar | 
* Arkeoloji
* Biyocoğrafya
* Deprem mühendisliği
* Hidrojeoloji
* Hidroloji
* Jeokimya
* Jeoloji
* Jeomorfoloji
* Petroloji
* Tarım bilimi
* Toprak bilimi
* Yerküre maddeleri

 |

| * g
* t
* d
Doğal kaynaklar |
| --- |
| Hava | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kirlilik / kalite | 
* Ortam standartları (ABD)
* Dizin
* İç mekan
* Kanun
	+ Temiz Hava Yasası (ABD)
* Ozon tabakasının incelmesi

 |
| Emisyonlar | 
* Hava yatağı
* Ticaret
* Ormansızlaşma (REDD)

 |

 |
| Enerji | 
* Kanun
* Kaynaklar
* Fosil yakıt (gaz, Kömür tepe noktası, Gaz tepe noktası, Petrol tepe noktası)
* Jeotermal
* Hidrogüç
* Hidro
* Nükleer
* Güneş
	+ Güneş ışığı
	+ gölge
* Rüzgar

 |
| Kara | 
* Ekilebilir
	+ en yüksek tarım arazisi
* Bozulma
* Peyzaj
	+ şehir manzarası
	+ deniz manzarası
	+ ses
	+ görüntü alanı
* Hukuk
	+ mülk
* Yönetim
	+ habitat koruma
* Minerals
	+ Değerli taş
	+ Endüstriyel
	+ Maden cevheri
		- Metal
	+ madencilik
		- hukuk
		- kum
	+ zirve
		- Bakır
		- Fosfor
	+ haklar
* Toprak
	+ koruma
	+ verimlilik
	+ sağlık
	+ esnekliği
* Kullan
	+ planlama
	+ rezerv

 |
| Yaşam | 
* Biyoçeşitlilik
* Biyoprospeksiyon
* Biyosfer
* Orman yemi
* Bushmeat
* Balıkçılık
	+ iklim değişikliği
	+ yasa
	+ yönetim
* Ormanlar
	+ genetik kaynaklar
	+ hukuk
	+ yönetim
	+ ahşap olmayan ürünler
* Av hayvanı
	+ hukuk
* Deniz koruma
* Çayır
* Mera
* Bitki
	+ FAO Bitki Anlaşması
	+ gıda
	+ genetik kaynaklar
	+ gen bankasılar
	+ bitkisel ilaçlar
	+ UPOV Sözleşmesi
	+ odun
* Mera
* Tohum bankası
* Vahşi yaşam
	+ koruma
	+ yönetim

 |
| Su | 

|  |  |
| --- | --- |
| Türler | 
* Akifer
	+ depolama ve geri kazanım
* İçme
* Tatlı
* Yer altı suyu
	+ kirlilik
	+ besleme
	+ iyileştirme
* Hidrosfer
* Buz
	+ dağlar
	+ buzul
	+ kutup
* Sulama
	+ *huerta*
* Denizcilik
* Yağmur
	+ hasat
* Yağmursuyu
* Yüzey suyu
* Atık su
	+ Islah edilmiş su
* Havza

 |
| Bakış açıları | 
* Desalinasyon
* Seller
* Kanun
* Liçleme
* Sanitasyon
* Çatışma
* Koruma
* Tepe su
* Kirlilik
* Özelleştirme
* Kalite
* Sağ
* Kaynaklar
	+ yönetimi
	+ politikası

 |

 |
| İlgili | 

|  |
| --- |
| 
* Ortak
	+ Çitleme
	+ küresel
	+ arazi
	+ trajedisi
* Ekonomi
	+ ekolojik
	+ arazi
* Ekosistem hizmetleri
* İşletme
	+ Aşırı kullanma
	+ Dünya Aşım Günü
* Yönetim
	+ uyarlanabilir
* Doğal sermaye
	+ muhasebe
	+ iyi
* Doğal niras
* Doğa koruma alanı
* Sistem ekolojisi
* Kent ekolojisi
* Vahşi doğa

 |
| Kaynak | 
* Ortak havuz
* Çatışma (sürdürme)
* Lanet
* Tükenmesi
* Çıkarma
* Milliyetçilik
* Yenilenebilir / Yenilenemez

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Toprak*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb119332927 (data)
* GND: 4007348-8
* LCCN: sh2001008871
* NDL: 00561744
* NKC: ph116001
* NLI: 987007553398805171

 |