**Roc**,**Rokh,Rukh,Ruh,**Orta Doğu'nun popüler mitolojisinde yer alan dev boyutlarda efsanevi bir yırtıcı kuştur. Arap coğrafyalarında ve doğa tarihinde yer alan Roc kuşu, Arap masallarında ve denizcilerin folklorunda popüler hale gelmiştir.Binbir Gece Masalları'nda sık sık geçer.Denizci Sinbad'ın ikinci ve beşinci seyahatlerinde ortaya çıkar.Alaaddin'in Sihirli Lambası'nın bazı versiyonlarında Roc kuşu'nun yumurtası cinlerin efendisi olarak geçer(Bazen burada yumurtanın güneşi sembolize ettiği önerilir).İbn Battuta, Çin Denizleri üzerinde havada süzülen bir dağdan söz eder.Binbir Gece Masalları'nın çoğu Türkçe çevirisinde Anka ile karıştırılır ve öyle anılır (Bazı çevirilerde orijinal isim korunur.).Oysa Ankadan farklı özelliklere sahiptir.Yeniden doğan Anka güneş ve ateşle bağlantılı olup herhangi bir boyutta olabilir.Rokh'un tek önemli özelliği devasa boyutu olup,bulutlar gibi güneşi gölgeleyebilecek kudur uzun kanatları ve av olarak filleri ve dev yılanları yakalayabilen ve iri kayalar fırlatabilen dev pençeleridir (İngilizce de İsmi bazen Rock (Kaya) olarak anılırken ismini bu kaya fırlatma özelliğinden aldığı esprisi yapılır.).

Etimoloji
---------

İngilizce form *roc,* Antoine Galland'ın Fransızcası Arapça *ruḵḵ* ( Arapça : الرُخّ , latinize edilmiş :  *ar-ruḫḫ* ) ve Farsça *ruḵ* ( Dari telaffuzu:  [/rux/] ) kaynaklıdır. Arapça ve Farsça olmak üzere her iki dilde de kelime Arap harfleriyle **رخ' *olarak yazılır. Yaygın romanizasyonlar, Arapça biçim olan* ruḵ *ve Fars formu için* rokh*,*rukh *veya* ruḵḵ**dur *.*

Doğu Kökenleri
--------------

Sanat tarihçisi Rudolf Wittkower'a göre , roc fikrinin kökenleri, Hintli güneş kuşu Garuda ile kitonik yılan Nāga arasındaki mücadelenin hikâyesine dayanmaktadır. Bir timsahla savaşan bir fili götüren Garuda miti iki Sanskrit destanında, *Mahabharata* (I.1353) ve Ramayana'da *(* III.39) görülür.

Batı'da yayılması
-----------------

Tudela'lı Haham Benjamin, gemi kazası geçiren denizcilerin kendilerini öküz derilerine sarınarak ve grifonların onları sığırmış gibi götürmelerine izin vererek ıssız bir adadan kaçtıkları kayayı anımsatan bir hikâye anlatmıştır.

13. yüzyılda, Marco Polo (Atenborough'da aktarıldığı gibi ( 1961: 32))

> Tüm dünya için şekli bir kartala benziyordu, ama gerçekten de çok büyüktü; tüyleri on iki adım uzunluğunda ve orantılı olarak kalındı. Ve o kadar güçlüdür ki, pençeleriyle bir fili yakalar ve onu havaya kaldırır ve onu paramparça edecek şekilde düşürür; onu bu şekilde öldürdükten sonra, kuş üzerine çullanır ve boş zamanlarında onu yer.
> 
> 

Polo, Roc'un "güney bölgelerinden" Madagaskar'a uçtuğunu ve Büyük Han'ın adaya bir tüyle (muhtemelen bir *Raphia* yaprağı) dönen haberciler gönderdiğini iddia etti.Kuşu grifondan açıkça ayırır.

*Binbir Gece* Masalları'nda Rukh,Sinbad'ın ikinci yolculuğu sırasında tropik bir adada belirir.Polo'nun hesabından dolayı,diğerleri adayı diğer dev kuşlar hakkındaki hikâyelerin yeri haline gelen Madagaskar olarak tanımladı.Kuşkusuz, Ferdinand Magellan'ın arkadaşlarından biri olan ve dünyayı çevreleyen yolculuğun işlemeli bir anlatımını yazan veya yazdıran Antonio Pigafetta'ya ilham veren, Polo'nun tanımıydı : Pigafetta'nın hesabına göre Rukh Kuşu'nun anayurdu Çin denizleri olmalıdır.Bu tür açıklamalar, Stradanus c. 1590  veya 1594'te Theodor de Bry, bir filin Rukh'un pençelerinde taşındığını veya Denizci Sinbad'ın beşinci yolculuğunda anlatıldığı gibi, Rukh'un dev yumurtasının yok edilmesinin intikamını almak için iki gemiyi de yok ettiği anlatımında gösterilmektedir.Ulisse Aldrovandi'nin Ornithologia'sında *(* 1599), pençelerinde biraz domuz benzeri bir fil bulunan bir Rukh Kuşu'nun gravürünü içeriyordu, ancak 17. yüzyılın rasyonel dünyasında, Rukh'a daha eleştirel bir gözle bakılıyordu. *Modern çağda Roc, diğer birçok mitolojik ve folklorik yaratık gibi, Dungeons and Dragons* gibi bazı fantazi rol yapma oyunlarının canavarlarına girmiştir .

Bilimel Kayıtlar
----------------

19. yüzyılın bilimsel kültürü, roc mitinin kökeninin, kartalın yeni doğmuş bir kuzuyu alıp götürebilen, sıklıkla tanık olunan gücünün süslemelerinde yatabileceğini öne sürerek, mitin kökenleri için bazı "bilimsel" rasyonalizasyonlar getirmiştir. 1863'te Bianconi Roc'un bir yırtıcı kuş olduğunu ileri sürdü (Hawkins ve Goodman, 2003: 1031). Son zamanlarda, Madagaskar'da tanımlanan dev bir subfosil kartal olan Madagaskar taçlı kartalı, aslında bir zamanlar megafaunası dev lemurları ve cüce suaygırlarını içeren adanın en iyi kuş yırtıcılarından biri olarak gösterildi .Efsanenin bir başka olası kaynağı, soyu tükenmiş başka bir Madagaskar kuşunun, devasa *Aepyornis* fil kuşunun , 16. yüzyılda nesli tükenmek üzere avlanan, üç metre boyunda ve uçamayan yumurtalarının anlatılmasıdır.  Étienne de Flacourt'un 1658'de yazdığı gibi, en azından folklorik bellekte fil kuşu görüldüğü bildirildi.  Canlı ya da fosilleşmiş yumurtası , 1420 gibi erken bir tarihte, Ümit Burnu'na giden denizcilerin 1456 Fra Mauro dünya haritasındaki bir başlığa göre roc , roc'un "bir fili veya başka herhangi bir büyük hayvanı götürdüğünü" söylüyor. 1830 ile 1840 yılları arasında Madagaskar'daki Avrupalı gezginler dev yumurtalar ve yumurta kabukları gördüler. İngiliz gözlemciler, Yeni Zelanda'daki moa'yı bildikleri için hesaplarına inanmaya daha istekliydiler. 1851'de Fransız Bilimler Akademisi üç yumurta aldı. Onlar ve daha sonraki fosiller, görünüşe göre 19. yüzyıl Avrupalılarına *Aepyornis'in* Roc olduğunu doğrulamıştır, ancak gerçek kuş, roc'un söylendiği gibi bir kartala benzememektedir.

Başka bir rasyonalize edici teori, Roclar'ın varlığının, uçamaması ve alışılmadık görünümü nedeniyle muhtemelen çok daha büyük bir türün civciviyle karıştırılan Afrika devekuşu görünümünden varsayıldığıdır. Öte yandan, bir Orta Çağ Kuzey Avrupalı ya da Hintli gezgin, devekuşlarıyla ilgili hikâyelerle karşılaşsaydı, onları pekala tanımayabilirdi.

*Polo'nun 1298'deki rukh* hesabına ek olarak , Chou Ch'ű-fei (周去非, Zhōu Qùfēi), 1178 tarihli *Lingwai Daida* adlı kitabında , tüylerini su rezervuarı olarak kullanacak kadar büyük kuşların bulunduğu Afrika açıklarında büyük bir adadan bahsedilir.Rafya palmiyesinin yaprakları,Roc'un tüyleri kisvesi altında Kubilay Han'a getirilmiş olabilir .

Bazı yeni akademisyenler efsanevi Roc'u Yeni Zelanda'nın 1,4 metre uzunluğunda ve 3 metre kanat açıklığına sahip olan Haast kartalı ile karşılaştırmıştır.15. yüzyılda nesli tükenmiş, ancak muhtemelen *Te Hokioi* veya *Te Hakawai'nin* Māori efsanesine ilham vermiştir. Bunun,(efsanenin bazı versiyonlarında) insanları yemeye götürmek için ara sıra Dünya'ya inen, ancak genellikle görünmeyen bulutlarda yaşayan renkli, devasa bir kuş olduğu söyleniyordu. Sadece adını aldığı çığlığı duyulabiliyordu. Gerçekten de H*okioi* gerçek hayvanlardan ilham alan bileşik bir efsanevi canavar gibi görünüyor, tıpkı Roc'un göründüğü gibi. 1980'lerde, küçük gece kuşları olan erkek *Coenocorypha* çulluklarının çiftleşme uçuşları sırasında kuyruklarıyla beklenmedik derecede yüksek bir kükreme sesi çıkardıkları bulundu *Hokioi'nin* sözde rengi bilinen herhangi bir kuşla eşleşmez ve genellikle bir yırtıcı kuş için son derece sıra dışı olur. *Bu nedenle, hokioi'nin* keskin nişancıların ürkütücü "davulu" olması muhtemel göründüğü gibi , ataların hala canlı hafızalarından bildikleri dev kartallar hakkındaki hikâyeleriyle açıklanıyor.

Dini Gelenekler
---------------

### Michael Drayton

16. yüzyıl boyunca roc'un varlığı Avrupalılar tarafından kabul edilebilirdi. 1604'te Michael Drayton, Rukhların Nuh'un gemisi 'ne götürüldüğünü tasavvur etti :

> Kocaman Rucke'den küçük çit kuşu'na kadar insanların şimdiye kadar bildiği tüm tüylü şeyler ;
> 
> 
> Ormandan, Tarlalardan, Nehirlerden ve Pons'tan,
> 
> 
> Ağları olan veya çatal ayaklı olanların hepsi;
> 
> 
> Gemiye dost olarak geldi,
> 
> 
> Birkaç türünün adı söylenemeyecek kadar uzundu
> 
> 
> 

### Etiyopya

Rukh ayrıca Etiyopya kutsal kitabı *Kebra Negast'ta,* büyük kralın Süleyman Mabedi'ni tamamlamasını sağlayan kutsanmış tahta parçasını Süleyman'a teslim etmekten sorumlu hizmetkar olarak tanımlanır.Bu tahta parçasının da Saba Kraliçesi'nin ayağını keçi ayağından insan ayağına çevirdiği söyleniyor.Rukh'un getirdiği tahta parçası bu nedenle Tapınakta onurlu bir yer aldı ve gümüş yüzüklerle süslendi. Geleneğe göre, bu gümüş yüzükler Yahuda İskariyot'a İsa'ya ihanet etmesi karşılığında verilmişti ; tahta parçası İsa'nın çarmıhı oldu.

| * g
* t
* d
Binbir Gece Masalları |
| --- |
| Tercümeler | 
* *Les mille et une nuits* (1704–1717)
* *The Book of the Thousand Nights and a Night* (1885–1888)
* *Le livre des mille nuits et une nuit* (1926–1932)

 |
| Hikayeler | 
* Alaaddin'in sihirli lambası
* Ali Baba ve Kırk Haramiler
* The Ebony Horse
* The Fisherman and the Jinni
* Denizci Sinbad
* The Sisters Envious of Their Cadette
* The Three Apples

 |
| Karakterler | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kurgusal | 
* Alaaddin
* Ali Baba
* Badroulbadour
* Old Man of the Sea
* Şehrazad
* Denizci Sinbad

 |
| Efsanevi | 
* Hatim al-Tai
* Hızır
* Ma'n ibn Za'ida al-Shaybani
* Sayf ibn Dhi Yazan
* Shaddad ibn 'Ad
* Süleyman

 |
| Tarihi | 
* Ebu Nuvas
* Abdülmelik
* Haccâc bin Yûsuf es-Sekafî
* Memûn
* Baybars
* Harun Reşid
* Ibrahim ibn al-Mahdi
* Ishaq al-Mawsili
* Ja'far ibn Yahya
* II. Hüsrev
* Şirin
* Zübeyde bint Cafer

 |

 |
| Film | 

|  |
| --- |
| 
* *The Thief of Bagdad* (1924)
* *The Adventures of Prince Achmed* (1926)
* *Bağdat Hırsızı* (1940)
* *Arabian Nights* (1942)
* *Baghdad Ka Chor* (1946)
* *La Rosa di Bagdad* (1949)
* *The Thief of Bagdad* (1952)
* *Baghdad Thirudan* (1960)
* *The Thief of Baghdad* (1961)
* *Baghdad Gaja Donga* (1968)
* *A Thousand and One Nights* (1969)
* *Binbir Gece Masalları* (1974)
* *The Thief of Baghdad* (1978)
* *Ajooba* (1991)
* *Alaaddin* (1992)
* *The Thief and the Cobbler* (1993)
* *Sinbad:Yedi Denizler Efsanesi* (2003)
* *Arap Geceleri* (2015)
* *Alaaddin* (2019)

 |
| Şablonlar | 
* Alaaddin
* Sinbad
* Ali Baba

 |

 |
| Televizyon | 
* *Sinbad* (1975)
* *Alif Laila* (1993–1997)
* *Alaadin* (1994)
* *Scooby-Doo! in Arabian Nights* (1994)
* *Arabian Nights* (2000)
* *Thief of Baghdad* (2000–2001)
* *1001 Nights* (2011)

 |
| Müzik | 

|  |  |
| --- | --- |
| Opera | 
* *Le calife de Bagdad* (1800)
* *Abu Hassan* (1811)
* *Ali Baba* (Cherubini) (1833)
* *Der Barbier von Bagdad* (1858)
* *La statue* (1861)
* *Ali-Baba* (Lecocq) (1887)
* *Mârouf, savetier du Caire* (1914)

 |
| Diğer | 
* *Şehrazad* Op. 35 (1888)
* *Aladdin* (1918–1919)

 |

 |
| Edebiyat | 
* "The Thousand-and-Second Tale of Scheherazade" (1845)
* *New Arabian Nights* (1882)
* *Slaves of Sleep* (1939)
* *The Eighth Voyage of Sindbad* (1964)
* *Dunyazadiad* (1972)
* *Arabian Nights and Days* (1979)
* *The Last Voyage of Somebody the Sailor* (1991)
* *Two Years Eight Months and Twenty-Eight Nights* (2015)

 |
| Listeler | 
* Stories (Burton translation)
* Works influenced by

 |
| İlgili | 
* Kulbastı
* İfrit
* Cin
* Uçan halı
* Açıl susam açıl
* Rokh Kuşu (rukh)
* Shahrokh
* *Aladdin* (franchise)

 |