Karbon fiber
**Karbon fiber** veya **karbon elyaf**, teknoloji ürünü ipliksi bir tür maddedir. Ana bileşimleri Karbonlaşmış akrilik elyaftır (Orlon), katran ve naylondur. Karbon fiberin yapısı, çelikten 4,5 kat daha hafif olmasına rağmen 3 kat daha dayanıklıdır. Karbon fiber, naylon gibi esnek ve orlon gibi de orta derecede dayanıklı değildir. Daha sert ve çok daha dayanıklıdır.

Karbon fiberin üretimi
----------------------

Orlon, naylon, katran ile bazı başka yan maddelere türlü fiziksel ve kimyasal uygulamalar ile "Karbon fiber" adı verilen madde oluşturulur. Katran maddesi ve orlon maddesinin kullanımına göre karbon fiber türü ikiye ayrılır; Katran temelliler ve PAN (Orlon'a "PAN" denmektedir) tabanlı karbon fiber. Katran temelli karbon fiber üretimi dünya üretiminde %6 iken, PAN temelli karbon fiber üretimi %94'ü bulmaktadır. Katran temelli üretimi özellikle Japonya PAN temelli üretimi ise ABD tarafından tercih edilmektedir.

PAN temelli üretim
------------------

Karbon fiberin, PAN temelli üretimi dört ana aşamada gerçekleşmektedir: "Oksidasyon", "Karbonizasyon", "Yüzey iyileştirmesi" ve "Kaplama".

### Oksidasyon

Oksidasyon aşamasında Orlon maddesi 300 °C'ye kadar ısıtılmaktadır. Isıtılma aşamasında maddede bulunan Hidrojen maddesi ayrıştırılıp, Oksijen maddesi eklenmektedir. Bu sayede üretilecek olan Karbon Fiber'e yanmazlık özelliği kazandırılır.

### Karbonizasyon

Karbonizasyon aşamasında bobinlerdeki orlon, 3000 °C'ye kadar ısıtılmaktadır. Bu esnada maddede %100 karbonlaşma sağlanmaktadır. Bu işlemde sıcaklığın yüksekliğine göre üretilen karbon fiberin sınıfı belli olmaktadır.

### Yüzey iyileştirmesi

Yüzey iyileştirmesi esnasında bobindeki orlon, reçineye daha iyi yapışması için elektrolitik ortamda iyileştirilir. 

Helikopter parçasında kullanılan karbon fiber yüzey
### Kaplama

Kaplama aşamasında işlenmiş orlon, reçine ile kaplanır. Bu sayede "PAN Tabanlı Karbon Fiber"in üretimi tamamlanır.

Diğer karbon fiber çeşitleri
----------------------------

* **Katran Tabanlı Karbon Fiberler:** Katran tabanlı olan bu karbon fiber çeşididir. Diğer karbon fiber çeşitlerinden çok farkı yoktur. Nemden etkilenmezler, sürtünmeye ve aşınmaya dayanıklıdırlar.
* **Aramid Karbon Fiberler:** Bu karbon fiber çeşidinin adı "Aromatik polyamid"in kısaltılmasından geliyor. Bu karbon fiber çeşidinin molekülünde 6 Karbon atomu, birbirlerine Hidrojen ile bağlanmaktadır. Bu karbon fiberin üretimi 2 Amerikalı şirketi tarafından yapıldığı için farklılık göstermektedir. İki türe ayrılır: "Kevlar" 29 ve "Kevlar 49". Bu karbon fiberin maliyeti düşük, darbeye olan direnci yüksektir.
* **Bor Karbon Fiberler:** Tungstenden oluşan bir çekirdeğin, Bor maddesiyle kaplanması sonucu oluşan karbon fiber çeşididir. Maliyeti yüksek olduğu için henüz proje aşamasındadır. Uçak yapımında bu karbon fiberler kullanılması amaçlanıyor.
* **Silisyum Karbür Karbon Fiberler:** Tungstenden oluşan bir çekirdeğin, Silisyum karbür bileşiğiyle kaplanması sonucu oluşan karbon fiberdir. Jet uçağı motorlarında kullanılmaktadırlar.
* **Alümina Karbon Fiberler:** Alüminyum ve Oksijen tarafından oluşturulan bileşik olan "Alümina" kaplı çekirdeğin, Silisyum ve Oksijen tarafından oluşturulan "Silisyum dioksit" maddesiyle kaplanması sonucu oluşan karbon fiber çeşididir. Alümina Karbon Fiberler, yüksek sıcaklığa dayanabilme özelliğine sahip oldukları için Uçak motorlarında kullanılmaktadırlar.

Karbon fiberlerin kullanımı
---------------------------

Karbon fiber üretimi dünya üzerinde gittikçe artmaktadır. Dünyada sadece 8 ülke, karbon fiber üretebilmektedir. Bu ülkeler; Japonya, ABD, Almanya, İran, Fransa, İngiltere, Macaristan ve Tayvan'dır. Ancak dünyada karbon fiber üretimi yapan iki firma vardır ve bu firmaların biri Japon, diğeri de Amerikalıdır. Dolayısıyla karbon fiber üretim teknolojisine sadece Japonya ve ABD sahiptir. Türkiye, karbon fiber üretimini kendisi yapabilmekte olan 3. ülkedir ve karbon fiber üretim miktarında dünya 8.'si durumundadır. 2009 yılında Türkiye, 40 bin ton kadar karbon fiber üretti ve bundan 1.5 milyar dolar kâr etti.

Karbon fiber üretimi için birçok dünya kuruluşu rekabet içerisindedir. Karbon fiber, geleceğin teknolojisi olarak görülüyor. Şimdilik uzay araçlarında, uçaklarda, gemilerde, motorlarda, çok dayanıklı olması gereken diğer yüzeylerde vs. kullanılıyor ama gelecekte kullanım alanı çok daha genişleyeceği düşünülüyor. Bu nedenle karbon fiber üreten kuruluşlar, karbon fiberin nasıl yapıldığını tam olarak açıklamıyor.

Kaynakça
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Carbon fibres*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* TÜBİTAK, Bilim ve Teknik (dergi), Kasım 2009, sayı 504, s.68-73

| * g
* t
* d
Lifler |
| --- |
| Doğal | 

|  |  |
| --- | --- |
| Hayvansal | Alpaka **·**  Angora **·**  Byssus **·**  Chiengora **·**  Deve **·**  Guanako **·**  İpek **·**  Kaşmir **·**  Kiriş **·**  Lama **·**  Örümcek ipeği **·**  Paşmina **·**  Qiviut **·**  Saç **·**  Tavşan **·**  Tendon **·**  Tibet sığırı **·**  Tiftik **·**  Vikunya **·**  Yün |
| Bitkisel | Abaka **·**  Bagas **·**  Bambu **·**  Kenevir **·**  Jüt **·**  Kapok **·**  Kenaf **·**  Keten (Linen) **·**  Koko **·**  Odun **·**  Pamuk **·**  Piña **·**  Rafya **·**  Rami **·**  Sisal |
| Mineral | Asbest |

 | Kenevir sapı lifi |
| Sentetik | 

|  |  |
| --- | --- |
| Rejenere | Süt lifi **·**  Yapay ipek |
| Yarı sentetik | Asetat **·**  Diasetat **·**  Triasetat **·**  Liyosel **·**  Rayon |
| Mineral | Cam **·**  Karbon (Tenax) **·**  Bazalt **·**  Metalik |
| Polimer | Aramid (Twaron **·**  Kevlar **·**  Teknora **·**  Nomex) **·**  Likra **·**  Mikrofiber **·**  Modakrilik **·**  Naylon **·**  Olefin **·**  Orlon **·**  Polyester **·**  Polietilen (Ultra yüksek moleküler ağırlıklı oolietilen) **·**  Vinalon **·**  Vinyon **·**  Zylon |

 |
| Kategori Kategori **·**  Commons sayfası Commons |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4128150-0
* LCCN: sh85020118
* NDL: 00575787
* NLI: 987007283485805171

 |