| * g
* t
* d
Arap-Bizans savaşları |
| --- |
| **Erken Dönem İhtilaflar**
* Mute
* Belka
* Dasin
* Firaz

**Levant**
* Mercirahit
* Karyeteyn
* Busra
* Ecnadeyn
* Yaqusa
* Şakhab
* Şam
* Maraj-al-Debaj
* Fahl
* Emesa
* Yermük
* Lazkiye
* Kudüs
* Hazir
* Halep
* Demirköprü
* Maraş

**Mısır**
* Heliopolis
* Babil
* İskenderiye
* Nikiû

**Kuzey Afrika**
* Sufetula
* Vescera
* Mamma
* Kartaca

**Anadolu & Konstantinopolis**
* 1. Kostantiniyye
* Sebastopolis
* Tuvana
* 2. Kostantiniyye
* İznik
* Akroinon

**Sınır mücadeleleri**
* Kemah
* Küçük Asya 782
* Kopidnadon
* Krasos
* Küçük Asya 806
* Dazimon
* Amorion
* Mauropotamos
* Faruriyyah
* Lalakaon
* Bathys Ryax

**Sicilya ve Güney İtalya**
* 1. Siraküza
* 2. Siraküza
* 1. Malta
* 3. Siraküza
* Caltavuturo
* Leon Apostippis & Nikiforos Fokas seferleri
* 1. Milazzo
* 2. Milazzo
* 1. Taormina
* Garigliano
* Marianos Argyros seferleri
* 2. Taormina
* Rometta
* Messina Boğazı
* Georgios Maniakes Sicilya'da
* 2. Malta

**Deniz muharebeleri**
* Finike
* Keramaia
* Girit
* Taşoz
* Dimyat
* Dubrovnik
* Kardiya
* Korint Körfezi
* Kefalonya
* Euripos
* Selanik

**Bizans yeniden fetihleri**
* İoannis Kurkuas'ın seferleri

* Seyfü'd Devle'nin seferleri
	+ Maraş
	+ Raban
	+ Andrassos

* Nikiforos Fokas'ın seferleri
	+ Girit
	+ Halep
	+ Kilikya
	+ Antakya

* İoannis Çimiskes'in seferleri
	+ İskenderun
	+ Suriye
* II. Basileios'un seferleri
	+ Orontes
	+ 2. Halep
	+ Epemiye

* Azez
 |

**Mamma Muharebesi,** 688 yılında Emevi Halifeliğinin Arap Müslüman güçleri ile Altava Krallığı'ndan Caecilius liderliğindeki Berberiler arasında gerçekleşti.

Arka plan
---------

Arap general Ukbe bin Nafi, adamlarına Kuzey Afrika'da bir seferde öncülük ederek Atlantik Okyanusu'na ulaştı ve Draa ve Sous nehirlerine kadar güneye doğru ilerledi. Doğuya döndüğünde Caecilius liderliğindeki Berberi-Bizans koalisyonu tarafından 682'de mağlup edildiği ve öldürüldüğü Vescera Muharebesi'nde pusuya düşürüldü. O sırada Caecilius, Kuzey Afrika üzerinde tartışmasız hakimiyet kurdu ve zaferle Kayrevan'a yürüdü.

Abdülmelik ibn Mervan halife olduğunda imparatorluğunu büyütmede etkili oldu. Bu nedenle, Barca'da konuşlanmış olan Zuheyr ibn Kays'ı Ifriqiya ve başkenti Kayrevan'ı geri alması için görevlendirdi.

Daha güçlü bir direniş sağlamak için Caecilius, mağlubiyet durumunda geri çekilebileceği Aurès Dağları'nda pozisyon alırken, Müslüman lider Zuhayr, Kayrevan'ın dışında su kaynaklarının yakınında kamp yapma kararı aldı.

Mamma vadisindeki ağır bir savaştan sonra, Araplar sonunda savunan birlikleri yenmeyi ve efsanevi kralları Caecilius'u öldürmeyi başardılar.

Sonrası
-------

Arap lider Zuhayr ve birlikleri, işgalci Bizanslılara karşı savaşmak için Barca'ya geri döndü. Bizanslıların gemileri, Arapları yenen ve Zuhayr'ı öldüren çok sayıda askerle geldi.

Dihya, Berberi aşiretlerinin savaş lideri olarak Caecilius'un yerini aldı ve Emevi Hanedanlığı'nın Arap İslami ordularına karşı çıktı. Başka bir Arap general Hasan ibn el-Nu'man Mısır'dan hareket etti ve Kartaca Savaşı'ndan sonra büyük Bizans şehri Kartaca'yı ve diğer şehirleri ele geçirdi. Yenmek için başka bir düşman ararken, Kuzey Afrika'daki en güçlü hükümdarın Dihyā olduğu söylendi ve bu yüzden Numidya'ya ilerledi. Ordular bugün Cezayir'in Oum el-Bouaghi eyaletinde Meskiana yakınlarında karşılaştı. Yenilen Hasan Ifriqiya'dan kaçtı ve 4-5 yıl boyunca Sirenayka'da saklandı.

Kaynakça
--------

1. ↑  *Staying Roman : conquest and identity in Africa and the Mediterranean, 439-700*. Cambridge New York: Cambridge University Press. 2012. ss. 280-281. ISBN 0521196973.
2. ↑  *The Spread of Islam Throughout the World, Series: Different aspects of Islamic culture, 3*. Paris, France: UNESCO Publishing. 2011. s. 309. ISBN 978-92-3-104153-2.