**Şeyyad Hamza**, 13. yüzyılda Akşehir ve Sivrihisar'da yaşayan sufi şairlerden biridir. Şeyyad Hamza, önceleri bir **şeyyad** (duvar ustası) iken *Ahi zümrelerine* intisabı sebebiyle tarikat çevrelerine de girmiş, bu arada halk için şiirler söylemiştir.

Sanatı
------

Şeyyad Hamza hece ve aruzla şiirler söyleyebilen, İslam kültürünü kavramış gezgin bir mutasavvıftır.

Hece ile yazdığı parçalar nazım tekniği itibarı ile güzeldir. Aruzla yazdığı parçalarda pek başarılı olamamıştır. Ayrıca şiirlerinde Türk şiirinin kuruluşundan çizgiler vardır.

Klasik şiirlerinde özellikle naatları önemlidir. Bu manzumelerinde kuvvetli bir Arapça, Farsça bilgisi ve İslam kültürü hakimdir.

Daha çok sufi çehresiyle tanınan Şeyyad Hamza, dörtlük, mesnevi, kaside, gazel gibi nazım şekilleriyle manzum eserler vermiştir.özellikle dini-tasavuufi Türk edebiyatı sahasında önemli bir yeri vardır.

Eserleri
--------

Şeyyad Hamza’nın bilinen beş mesnevisi ve diğer şiirleri mevcuttur.

1. Destân-ı Yûsuf  
 
1529 beyitten oluşur. Kullanılan aruz kalıbı "fâilâtün fâilâtün fâilün" kalıbıdır. Bu mesnevi eser Şeyyad Hamza'nin en meşhur mesnevisi olup Yûsuf ve Züleyhâ hikâyesinin anlatır. Bu konu Kur’an’daki Yûsuf kıssasına bulunmaktadır. Bu eser Sula Fakih’in aynı adlı eserinden özetlenerek kaleme alındiğı kabul edilmektedir. Kaynağı Kur’an tefsirleri olmakla beraber Şeyyad Hamza bu manzum eserinde bu konuyu kendi düşünceleri ve duyguları ile geliştirmiş ve gayet sade bir uslûp ile kaleme almıştır. Modern Divan edebiyati kritiklerine göre bu eser Eski Anadolu Türkçesinin kuruluş dönemi özelliklerini yansıtmaktır. Yine bu kritikler bu mesnevideki ağız özellikleri, arkaik kelimeler ve deyimler bakımından bu eserin dönemin en karakteristik mesnevisi olduğunu kabul etmektedirler.

Bu eser üzerinde şu modern akademik kritik incelemeler yapılmıştır: Talat Tekin (1951) *Șeyyad Hamza’nın Destân-i Yusuf Mesnevisi Üzerinde Dil Tetkikleri*, mezuniyet tezi. Türkiyat Araştırma Merkezi; Osman Yıldız (2008) *Seyyad Hamza, Yusuf u Züleyha [Destân-i Yûsuf] Giriş-İnceleme-Metin-Dizinler*, Ankara; İbrahim Taş, (2008) *Yusuf ve Zeliha*, İstanbul; Emin Eminoğlu, (2008) *Destân-i Yûsuf*. s. 184-186). Stephanie Bowie Thomas (1992) *The Story of Joseph in İslamic Literatüre With on Annotated Translation of the Pre-Ottoman Destân-i Yusuf by Seyyad Hamza*, New York, Colombia University adi ile basılmış kitap hazırlanan bir yüksek lisans tezinin İngilizce çevirisidir. Ayrıca bu mesnevinin tam metni kritik eklerle birlikte bastırılıp yayımlanmıştır: Ümit Özgür Demirci ve Şenol Korkmaz *Giriş-Metin-Günümüz Türkçesine Aktarma-Dizin ve Sözlük-Tıpkıbasım*.

2. Dâsitân-ı Sultân Mahmûd.   
 
79 beyitlik bir mesnevi. Konu Sultan Gazneli Mahmud ile bir derviş arasında yapılan edebi ve felsefi diyalogu ele alınmakta ve değişik iki kişisel felsefi görüşe göre madde ile anlam karşılaştırılması yapılmaktadır. Ana teması nefsini kontrol etmesini bilen dervişin saltanat süren hükümdardan daha üstün bir insan olduğu iddiasıdır. Şeyyad Hamza’nın şiirlerinin çoğunda olduğu gibi de dönem devlet idarecilerinin zulmü kritik olarak ele alınmakta ve şikayet konusu edilmektedir.

3. Ahvâl-i Kıyâmet.   
 
Bu mesnevi eserin büyük bir kısmı olan 289 beyitlik metin Şeyyad Hamza tarafından yazılmıştır. Tek yazma nüsha Millî Kütüphane, Ankara'da bulunmaktadır. (nr. 3772, vr. 69b-80b). Bu yazma nüsha asıl Şeyyad Hamza metni değildir. Bu nüshadan, sonradan görüşleri değişik olan Seyyad Îsâ tarafından Şeyyad Hamza metinin bazı kısımlarının değiştirildiği ve metine yeniden 55 beyit daha eklendiği anlaşılmaktadır. Bu eserde ele alınan başlica konular kıyamet kopmasınıKur’an-ı Kerim’deki Yûsuf kıssasına n nasıl ortaya çıkacağ; evrenin, varlıkların ve meleklerin nasıl öldürülüp nasıl diriltileceği, paygamber Muhammed'in İslam ümmetine nasıl şefaat edeceğidir.

Bu eser üzerinde yüksek lisans tezi: Esra Durmaz (1994) *Seyyad Hamza’nın Ahvâl-i Kıyameti*, MU Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.

4. Mi‘racnâme   

545 beyitlik metin. Sade dille didaktik konulu.

Bu eser üzerinde yüksek lisans tezi: Gülten Fesel Güzelışık (1996) *Şeyyad Hamza: Mi‘racnâme*, MÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.

5. Vefât-ı Hazret-i Muhammed aleyhi’s-selâm.   
 
453 beyitliktir. Ancak bunlardan 356 tanesi Şeyyad Hamza’ya aittir. Geri kalan 127 beyti müstensihe aittir
Bu eser üzerinde yuksek lisans tezi: Fatma Turhal Güler (1996) *Vefât-ı Hazret-i Muhammed aleyhi’s-selam* MÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü).

6. Diğer şiirleri:

Şeyyad Hamza’nın mesnevileri dışında 16 parça şiiri daha tespit edilmiştir. İkisi beşerî bir aşkın dinsel olmayan karakterde ifadesi olarak görülmüştür,

Seçilmiş bir şiir
-----------------

Şeyyad Hamza'nın şiirlerine bir örnek olarak "değil mi" redifli gazelinden seçilmiş şu beyitler verilmektedir:

*Begüm hûblar sana müştak değil mi*  

*Ya hüsnün bahçası Uçmak değil mi*  

  

*Dudağın şerbeti sayru sağıldır*  

*Sözün hastelere tiryak değil mi*  

  

*Kamu tertiblerün yirlü yirinde*  

*Seni koçmak Sekiz uçmak değil mi*  

  

*Eğer ben hastenün elin alursan*   

*Sirât köprüsün geçmek değil mi*

Kaynakça
--------

1. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 13 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2016.
2. 1 2 3 4 5 6  Tavukçu, Orhan Kemal (2010) "Şayyad Hamza"  *Turkiye Diyanet Vakfi İslâm Ansiklopedisi. c.39 say. 104-105* Online:  18 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
3. ↑  Kaynak: Cengiz, Halil Erdoğan (2. bas. 1983) *Divan Şiiri Antolojisi*, Ankara:Bilgi Yayınevi ISBN 2789754941026 say.108

| * g
* t
* d
Divan edebiyatında önemli müellifler |
| --- |
| 13. Yüzyıl | Şeyyad Hamza · Hoca Dehhâni · Ahmed Fakih · Mevlana· Sultan Veled |
| 14. Yüzyıl | Gülşehrî · Âşık Paşa · Ahmedî · Kadı Burhâneddin · Kul Mesud · Nesimi · Ahmed-i Dâ'i |
| 15. Yüzyıl | Şeyhî · Süleyman Çelebi · Ali Şîr Nevaî · Hoca Sinan Paşa · Ahmed Paşa · Babür · Mercimek Ahmet · Necâtî · Hamdullah Hamdi · Mihrî Hatun · Âşıkpaşazâde · Hayâlî |
| 16. Yüzyıl | Fuzûlî · Babür. Sehi Bey · Latîfî · Baki · Bağdatlı Ruhi · Seydi Ali Reis · Zâtî · Pîrî Reis · Kara Fazlî · Lâmiî Çelebi · Hoca Sâdeddin Efendi · Gelibolulu Mustafa Âlî · Ahdî |
| 17. Yüzyıl | Nef'i · Zekeriyazade Yahya Efendi · Nâ'ilî · Neşati · Nâbi · Kâtip Çelebi · Evliya Çelebi · Azmizade Haleti · Naîmâ · Koçi Bey · Veysî · Nergisi · İbrahim Peçevî |
| 18. Yüzyıl | Nedim · Şeyh Galip · Yirmisekiz Mehmed Çelebi · Enderûnlu Fâzıl · Esrâr Dede · Mütercim Âsım |
| 19. Yüzyıl | Enderunlu Vasıf · Yenişehirli Avni · Koca Mehmed Ragıp Paşa · Sünbülzade Vehbî · Keçecizade İzzet Molla · Akif Paşa · Leskofçalı Galip · Leyla Saz · Âdile Sultan |
| Önemli Kavramlar | Divan· Divan edebiyatı · Divan şairi · Aruz ölçüsü · Nazım biçimleri · Münşeat · Kaside · Gazel · Tasavvuf edebiyatı · Türk edebiyatı |