**Tamamlayıcı havalandırma**, hava yolları kısıtlandığında veya tıkandığında normal hava akış yolunu atlayabilen yedek alveolar havalandırma sistemidir. Bitişik alveoller arasındaki yollar (Kohn gözenekleri), bronşiyoller ile alveoller arasındakiler (Lambert kanalları) ve bronşiyoller arasındaki yollar (Martin kanalları) tamamlayıcı tip hava yollardır. Tamamlayıcı havalandırma aynı zamanda birçok hastalığın özelliği olan havalandırma ve perfüzyondaki dengesizlikleri değiştirmeye de hizmet eder. Hava akış yolları akciğer hastalıklarında özellikle astım ve amfizem’de değişir. Kalbin dolaşım sistemi'nde de benzer bir işlevsel tamamlayıcı model vardır.

İnterlober tamamlayıcı havalandırmanın da akciğer hacim küçültme ameliyatı ve bazı akciğer hacim küçültme işlemleri’nin dikkate alınmasında önemli istenmeyen bir faktör olduğu belirtilmiştir.

Yollar
------

Normal solunumda hava akışı, bronş ağacının sunduğu en az dirençli yoldan alveollere ve oradan da bronşlara ve trakeaya doğrudur. Bu normal durumda yan solunum yolları, hava akışına karşı büyük direnç gösterir ve bu nedenle önemsizdir. Ancak, yaşlılık veya amfizem gibi bir hastalık nedeniyle normal hava akışı riske girdiğinde, normal hava yolu giderek daha dirençli olur ve tamamlayıcı havalandırma yollarının direnci iyice azalır. Solunum yolları Kohn gözenekleri denilen bitişik alveoller arasındaki açıklıklar tarafından sağlanır. Martin kanalları denilen bronşiyoller arasındaki kanallardan bir yol sağlanır. Bazı bronşiyolleri komşu alveollere bağlayan açıklıklara Lambert kanalları denir. Loblar arasındaki açıklıklar interlobüler kanallar ve segmentler arasındaki açıklıklar ise segmentler arası olarak tanımlanmıştır.

### Anatomi

Kohn'un alveoller arası gözenekleri, komşu alveoller arasındaki epitelle kaplı açıklıklardır ve çapları üç ila on üç mikrometre (μm) arasındadır. Kohn gözenekleri ilk kez 1893 yılında gözeneklerin yalnızca hastalık zamanlarında açıldığına inanan Hans Kohn tarafından tanımlanmıştır. Kohn gözenekleri genellikle sıvıyla doludur ve yalnızca aralarındaki yüksek basınç farkına tepki olarak açılır. Sıvı, alveol astar sıvısı, yüzey aktif madde bileşenleri ve makrofajlar içerebilir. Her alveolde 13 ila 21 arasında gözenek vardır ve bunların yaklaşık yarısı alt duvarlardadır. Ortalama uzunlukları 7 ila 19 μm arasındadır. Kohn gözeneklerinin direncin azalmasına yönelik bir yol sağlayamayacak kadar küçük olduğu ve Martin'in daha büyük interbronşiyolar kanallarının tamamlayıcı havalandırmanın birincil bölgesi olduğu ileri sürülmüştür.

Bronkoalveolar **Lambert kanalları** Lambert tarafından solunum bronşiyollerinden sağladıkları alveoler kanallara ve keselere ulaşan iletişimler olarak tanımlandı. Bu kanallar olası bölgesel hava akış kontrollü kaslı duvara sahiptir. Boyutları kısmen kapalıdan 30 μm'ye kadar değişir.

Bronşlar arası **Martin kanalları** 30 μm çapındadır ve solunum bronşiyolleri ile komşu segmentlerin terminal bronşiyolleri arasındadır. Diğer kaynaklarda bu kanalların çapı 80 ile 150 µm arasında verilir.

İnterlobüler kanallar kısa ve 200 μm çapında boru şekilli olarak tanımlanmıştır.

Klinik önemi
------------

İnterlober yan havalandırmanın varlığı, ciddi amfizem vakalarında önerilebilecek akciğer hacim azaltma yöntem seçimini etkiler. Amfizem genellikle daha sonraki yıllarda alveol duvarlarının parçalanması sonucu gelişir ve bunun sonucunda çok daha geniş hava boşlukları ve tercihli bir yan havalandırma yolu için çok daha geniş yollar ortaya çıkar. Yaşlanma Kohn gözeneklerinin boyutunu değiştirebilir ve yan havalandırma yollarının normal direncini daha da azaltabilir. Akciğer hacim azaltma yöntemlerinde interlobüler yan havalandırma başarılı sonucu etkileyebilecek önemli bir faktördür. Bir çalışma, amfizemli kişilerin sağlıklı kontrollere göre tamamlayıcı havalandırmasının on kat arttığını göstermiştir.

Akciğer hacmi azaltmanın amacı, göğüsteki hacmi azaltmak, elastik geri tepmeyi yeniden sağlamak ve nefes almayı iyileştirmek için akciğerin tüm lobunun tamamen çökmesini (atelektazi) sağlamaktır. İnterlobar tamamlayıcı havalandırma bunu önleyebilir. Akciğer loblarını ayıran eksik akciğer çatlakları oldukça yaygındır ve genellikle sonuç vermez. Bu çatlaklar genellikle lobun hava boşluklarını diğer lobun hava boşluklarına bağlayan parankim ile kapatılır ve bu nedenle yan havalandırma için yol sağlar. Bu tür parankimal köprüleme, hedeflenen lobun amaçlanan çökmesini önler. İnterlober yan havalandırma, endobronşiyal kapakçıkların kullanıldığı bronkoskopik yöntemi engeller.

Tarihçe
-------

Kohn gözenekleri yüz yıldan fazla bir süre önce 1893'te tanımlanmıştı ancak bunların işlevsel önemi tartışmalıydı. Tamamlayıcı olarak çalıştıkları ancak 1931 yılında kabul edildi ve "tâli solunum" terimi ilk kez kullanıldı. 1955 yılında Lambert, solunum bronşiyolleri ile alveoller arasında Lambert kanalları olarak bilinen yardımcı iletişim kanallarını tanımladı.
Amfizemli kişilere pembe yanaklarından dolayı pembe kirpi denilmesinin nedeninin tamamlayıcı havalandırmanın varlığı olduğu ileri sürüldü; Amfizemde, hiperventilasyon kana önemli düzeyde oksijen sağlayan yardımcı havalandırmayı artırır. Solunum yollarının akciğer parankiminden daha fazla etkilendiği kronik bronşitte, tamamlayıcı havalandırma devreye girmez ve kan daha az oksijenlenir, bu da mavi şişkinlik’lerin mavimsi rengini verir.

Hayvanlar
---------

Hava yolu tıkanıklığına karşı toleransı zayıf olan at’larda tamamlayıcı havalandırma yoktur ama tıkanmaya karşı daha iyi toleranslı köpek’lerde vardır.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Terry PB, Traystman RJ (December 2016). "The Clinical Significance of Collateral Ventilation". *Annals of the American Thoracic Society*. **13** (12): 2251-2257. doi:10.1513/AnnalsATS.201606-448FR. PMC 5466185 $2. PMID 27739872.
2. 1 2 3 4  Eberlein M, Baldes N, Bölükbas S (May 2019). "A novel air leak test using surfactant: a step forward or a bubble that will burst?". *Journal of Thoracic Disease*. **11** (Suppl 9): S1119-S1122. doi:10.21037/jtd.2019.05.06. PMC 6560585 $2. PMID 31245059.  Geçersiz `|doi-access=free` (yardım)
3. 1 2 3  Mitzner, W. (1 Ocak 2006). "Ventilation | Collateral". *Ventilation | Collateral* (İngilizce). ss. 434-438. doi:10.1016/B0-12-370879-6/00425-7. ISBN 9780123708793. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2021.
4. ↑  Meier P, Schirmer SH, Lansky AJ, Timmis A, Pitt B, Seiler C (June 2013). "The collateral circulation of the heart". *BMC Med*. **11**: 143. doi:10.1186/1741-7015-11-143. PMC 3689049 $2. PMID 23735225.  Geçersiz `|doi-access=free` (yardım)
5. 1 2  Gompelmann, D.; Eberhardt, R.; Herth, F.J.F. (2013). "Collateral Ventilation". *Respiration* (İngilizce). **85** (6): 515-520. doi:10.1159/000348269. ISSN 0025-7931. PMID 23485627. 11 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2024.  Geçersiz `|doi-access=free` (yardım)
6. 1 2 3 4  {{Kitap kaynağı |başlık=Spencer's pathology of the lung |url= |tarih=1996 |yayıncı=McGraw-Hill |yer=New York |isbn=0071054480 |sayfalar=33-34|basım=5.5
7. ↑  Higuchi, T.; Reed, A.; Oto, T. (1 Mayıs 2006). "Relation of interlobar collaterals to radiological heterogeneity in severe emphysema". *Thorax* (İngilizce). **61** (5): 409-413. doi:10.1136/thx.2005.051219. PMC 2111177 $2. PMID 16467071. 30 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
8. ↑  Poggi C, Mantovani S, Pecoraro Y, Carillo C, Bassi M, D'Andrilli A, Anile M, Rendina EA, Venuta F, Diso D (November 2018). "Bronchoscopic treatment of emphysema: an update". *Journal of Thoracic Disease*. **10** (11): 6274-6284. doi:10.21037/jtd.2018.10.43. PMC 6297441 $2. PMID 30622803.  Geçersiz `|doi-access=free` (yardım)
9. ↑  Gordon M, Duffy S, Criner GJ (August 2018). "Lung volume reduction surgery or bronchoscopic lung volume reduction: is there an algorithm for allocation?". *Journal of Thoracic Disease*. **10** (Suppl 23): S2816-S2823. doi:10.21037/jtd.2018.05.118. PMC 6129811 $2. PMID 30210836.  Geçersiz `|doi-access=free` (yardım)
10. 1 2 3  Delaunois, L. (1 Ekim 1989). "Anatomy and physiology of collateral respiratory pathways". *European Respiratory Journal* (İngilizce). **2** (9): 893-904. doi:10.1183/09031936.93.02090893. PMID 2680588. 30 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.  Geçersiz `|doi-access=free` (yardım)
11. ↑  Cetti, E. J.; Moore, A. J.; Geddes, D. M. (1 Mayıs 2006). "Collateral ventilation". *Thorax* (İngilizce). **61** (5): 371-373. doi:10.1136/thx.2006.060509. PMC 2111181 $2. PMID 16648350. 2 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2021.