**Nef'î**, (Osmanlı Türkçesi: نفعي), (d. 1572, Hasankale, Erzurum – ö. 27 Ocak 1635, İstanbul), 17. yüzyıl Türk şâirlerindendir. Kasidede gerçek bir varlık göstermiş ve gerek kendi zamanında, gerekse sonraki yüzyıllarda kaside yazan bütün şairlere etki eden şâir, edebiyatçı ve hiciv üstadı.

Asıl adı Ömer olan Nef'i 1572 yılında Erzurum'un Hasankale'sinde doğdu. Bundan dolayı devrin kaynakları Nef'i'den Erzenü'r-Rumî diye söz ederler. Babası ülkesinin efradından Sipahi Mehmed Bey diye anılan bir kişidir. Daha küçük yaşlardan itibaren güçlü bir eğitim gören Nef'î, öğrenimine Hasankale'de başlamış, daha sonra Erzurum'a gelerek devam ettirmiştir. Burada Türk edebiyatının ünlü eserlerini okudu, Arapça ve Farsça öğrendi. Nef'i Erzurum'da öğrenimini sürdürürken genç yaşında şiir yazmaya da başlamıştır. İlk mahlası Zarrî "zararlı"dır. 1585 Erzurum defterdarı olan Gelibolulu Müverrih Ali, şiirlerini görmüş, beğenmiş ve bu genç şaire Nef'i "nafi, yararlı" mahlasını vermiştir.

Padişah I. Ahmet zamanında İstanbul'a geldi. Devlet hizmetine girdi ve bir süre farklı memurluklarda çalıştı. Daha sonraları II. Osman ve IV. Murad dönemlerinde yıldızı parladı ve sarayla yakın bir ilişki kurdu. Hicviyeleri ile bilinen Nef'î yazdığı hicivlerle dönemin birçok isminin nefretini ve öfkesini üstüne çekti.

Kendisi de şair olan Şeyhülislam Yahya Efendi Nef'i yi öven ancak içeriğinde Nef'i ye kâfir diyen bir kıt'a söylemiştir.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Şimdi hayli sühanverân içreNef'imanendi var mı bir şairSözleri seba'-i mu'allakadırİmrü'l-Kays kendidür kâfir | „ |
|  |

Nef'i de buna karşılık olarak;

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Müftü efendi bize kâfir demişTutalım ben O'na diyem müselmanLâkin varıldıktan ruz-ı mahşereİkimiz de çıkarız orda yalan | „ |
|  |

diyerek cevap vermiştir.[*kaynak belirtilmeli*] Yine bir başka dörtlüğünde kendisine kelp (köpek) diyen Tahir Efendi'ye karşılık verir;

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| tahir efendi bana kelp demişiltifadı bu sözde zahirdirmaliki mezhebim benim ziraitikadımca kelp tahirdir | „ |
|  |

[*kaynak belirtilmeli*]

Osmanlı Türkçesinde büyük harf kuralı olmadığı için bu şiir iki anlama geliyor. Birinci anlamı şöyledir: Tahir Efendi Maliki mezhebine mensup olduğu için ve Maliki mezhebinde köpeğin güvercin gibi temiz bir hayvan olduğuna inanıldığı için Tahir Efendi'ye teşekkür ediyor ve onun da temiz bir varlık olduğunu söylüyor. İkinci anlamda ise Tahir Efendi'ye köpek diyor. Bu olaydan sonra mahkemeye çağrılıp yargılanıyor ve kendisini savunurken şiirin birinci anlamını kullanıyor ve ceza almıyor.[*kaynak belirtilmeli*]

Yine de uzunca bir süre IV. Murat tarafından korundu, daha sonraları IV. Murat kendisinden hiciv yazmamasını rica etti. Her ne kadar Nef'î padişah IV. Murat'a bu konuda söz verse de, kalemini durduramayıp Vezir Bayram Paşa hakkında bir hicviye kaleme aldı. Bu hicviyesinden ötürü, 1635 yılında, sarayın odunluğunda kementle boğularak öldürüldü. Sonra cesedi İstanbul boğazı'nda denize atılmıştır. Halk arasında Nef'i efendinin ölümü hakkında şöyle bir rivayet geçmektedir:
Nef'i çok iyi bir şair olduğu için infazından vazgeçilmiştir. Padişaha gönderilecek belge yazılırken Nef'i de oradadır. Belgeyi bir siyahi yazmaktadır ve kâğıda mürekkep damlatır. Nef'i de bu olay üzerine "Mübarek teriniz damladı efendim" diyerek yaşama şansını kaybetmiştir.[*kaynak belirtilmeli*]

Çalışmaları
-----------

Nef‘î divanının ilk sayfası (Süleymaniye Ktp. Pertev Paşa, nr. 421)
Onu ölüme sürükleyen hiciv edebiyatında çok başarılı olduğu aşikârdır. Hicvin yanı sıra övgü edebiyatıyla da göz doldurmuştur, bugün dîvân edebiyatının en beğenilen kasidelerinden birçoğu onun eseridir. Yazdığı kasideler güçlü tekniği ve değişik ahengi ile fark yaratır. Zaman zaman kasidelerinde gördüğümüz aşırı süs ve abartılar bile, güzel ahengi ile sunîlikten uzak doğal bir havadadır.[*kaynak belirtilmeli*]

### Başlıca Eserleri

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vikikaynak'ta **Nefi** ile ilgili metin bulabilirsiniz. |

* Sihâm-ı Kazâ (Hiciv şiirleri)
* Türkçe Dîvan
* Farsça Dîvan
* Tuhfetü’l-uşşâk

Ölümü
-----

IV. Murad'ın, Nef'i'den bir daha hicvıye yazmaması istemesinden sonra Nef'i, sözünü tutmamış ve IV. Murad'ın eniştesi Bayram Paşa'yı hicvetmiştir. Bayram Paşa'nın isteği üzerine IV. Murad, Nef'i'yi idam ettirmiştir. Şair Nef'i, sarayın odunluğunda öldürüldükten sonra cesedi Sarayburnu'ndan denize atılmıştır.

Popüler kültürdeki yeri
-----------------------

* Muhteşem Yüzyıl Kösem adlı Türk dizisinde Nef'î karakterini Serkan Keskin canlandırılmıştır.
* IV. Murat (dizi) 1981 yılında TRT 1'de yayınlanan tarihî mini dizi 'de Cüneyt Gökçer canlandırılmıştır.

Kaynakça
--------

1. ↑  *Nef'i*. Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi. ss. 8581-8582.

| * g
* t
* d
Divan edebiyatında önemli müellifler |
| --- |
| 13. Yüzyıl | Şeyyad Hamza · Hoca Dehhâni · Ahmed Fakih · Mevlana· Sultan Veled |
| 14. Yüzyıl | Gülşehrî · Âşık Paşa · Ahmedî · Kadı Burhâneddin · Kul Mesud · Nesimi · Ahmed-i Dâ'i |
| 15. Yüzyıl | Şeyhî · Süleyman Çelebi · Ali Şîr Nevaî · Hoca Sinan Paşa · Ahmed Paşa · Babür · Mercimek Ahmet · Necâtî · Hamdullah Hamdi · Mihrî Hatun · Âşıkpaşazâde · Hayâlî |
| 16. Yüzyıl | Fuzûlî · Babür. Sehi Bey · Latîfî · Baki · Bağdatlı Ruhi · Seydi Ali Reis · Zâtî · Pîrî Reis · Kara Fazlî · Lâmiî Çelebi · Hoca Sâdeddin Efendi · Gelibolulu Mustafa Âlî · Ahdî |
| 17. Yüzyıl | Nef'i · Zekeriyazade Yahya Efendi · Nâ'ilî · Neşati · Nâbi · Kâtip Çelebi · Evliya Çelebi · Azmizade Haleti · Naîmâ · Koçi Bey · Veysî · Nergisi · İbrahim Peçevî |
| 18. Yüzyıl | Nedim · Şeyh Galip · Yirmisekiz Mehmed Çelebi · Enderûnlu Fâzıl · Esrâr Dede · Mütercim Âsım |
| 19. Yüzyıl | Enderunlu Vasıf · Yenişehirli Avni · Koca Mehmed Ragıp Paşa · Sünbülzade Vehbî · Keçecizade İzzet Molla · Akif Paşa · Leskofçalı Galip · Leyla Saz · Âdile Sultan |
| Önemli Kavramlar | Divan· Divan edebiyatı · Divan şairi · Aruz ölçüsü · Nazım biçimleri · Münşeat · Kaside · Gazel · Tasavvuf edebiyatı · Türk edebiyatı |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNF: cb12546070r (data)
* GND: 119476118
* ISNI: 0000 0000 8394 1703
* LCCN: n89616043
* NLI: 987007423836905171
* NTA: 152271988
* SUDOC: 148678890
* TDVİA: nefi
* VIAF: 73965878
* WorldCat: lccn-n89616043

 |