Whitehead torpido mekanizması
**Whitehead torpido**, tarihte geliştirilen ilk kendinden tahrikli torpido idi. Rijeka'daki Avusturya-Macaristan Donanması'nda görev alan Giovanni Luppis tarafından tasarlanan kaba bir tasarım, Robert Whitehead tarafından 1866'da mükemmelleştirildi. Peter Brotherhood tarafından icat edilen, tasarlanan ve yapılan üç silindirli basınçlı hava motoruyla çalıştırıldı. 1870'lerde, ABD Donanması da dahil olmak üzere birçok deniz kuvvetleri, Whitehead torpidosunu tedarik etti. Bu ilk torpido, 16 Ocak 1878'de 93 Harbi'nde Rus İmparatorluk Donanması'na ait Veliki knyaz Konstantin gemisinin İntibah adlı Osmanlı gemisini batırmasıyla savaşta kendisini kanıtladı. "Torpido" terimi, avını sersemletmek için elektrik şoku veren bir ışın türü olan Torpido balığından gelir.

Geçmişi
-------

Robert Whitehead ve test torpidosu, Rijeka, 1875
19. yüzyılda Avusturya Deniz Topçuları'ndan bir subay, patlayıcı yüklü, buhar veya hava motoru ile hareket ettirilen ve düşman gemilerine karşı kullanılacak, kablolarla yönlendirilen küçük bir bot kullanma fikrini tasarladı; kağıtları, ölümü üzerine Yüzbaşı Giovanni Luppis'in eline geçti. Luppis, cihazın bir modelini yaptırdı; yayla çalışan bir saat mekanizmasıyla çalıştırılıyordu ve karadan gelen kablolarla uzaktan yönlendiriliyordu. Luppis, "sahil koruyucusu" olarak adlandırdığı cihazdan memnun kalmayarak, daha sonra bugün Hırvatistan'ın Fiume (Rijeka) kentindeki Stabilimento Tecnico Fiumano fabrikasında çalışan Robert Whitehead'e gitti. Yaklaşık 1850'de Avusturya Donanması, Whitehead'dan bu tasarımı kendinden tahrikli bir su altı torpidosu haline getirmesini istedi.

Whitehead, Minenschiff (maden gemisi) adını verdiği şeyi geliştirdi: Basınçlı hava ile hareket ettirilen ve 7 deniz mili hızında patlayıcı bir savaş başlığı taşıyan 11 fit uzunluğunda (3,3 m), 14 inç çapında (35,5 cm) bir torpido ( 13 km / s) ve 700 yarda (640 m) mesafeye kadar bir hedefi vurma yeteneği. 1868'de Whitehead, torpidosu için denge sorununa bir çözüm getirdi: Daldırma Odasında bulunan Sarkaç ve hidrostat kontrolü. Avusturya Donanması 1869'da Whitehead torpidosunun üretim haklarını satın aldı. 1870'e gelindiğinde Whitehead'in torpidoları 17 knot (31.5 km / s) hızla gidiyordu. Yine de, rota düzeltme problemi vardı: rüzgar veya dalga hareketi nedeniyle saptıktan sonra torpidoyu doğru rotasına döndürmek. Çözüm, hakları 1896'da Whitehead tarafından satın alınan Ludwig Obry tarafından patenti alınan jiroskop donanımındaydı.

Tasarımı
--------

Whitehead torpido ve Arjantinli denizciler, 1888
1868'de Whitehead torpidosunun dünya donanmalarında iki türü mevcuttu: biri 11 fit, yedi inç (3,5 m) uzunluğunda, 14 inç (35,5 cm) çapında, 346 pound (157 kg) ağırlığında ve 40 pound (18.1 kg) savaş başlığı taşıyordu. İkincisi, 16 inç (40.6 cm) çapında, 14 fit (4.3 m) uzunluğundaydı. 650 pound (295 kg) ağırlığında ve 60 pound (27,2 kg) savaş başlığı taşıyordu. Her iki model de 183 m'lik (200 yarda) bir menzil ile 8-10 knot (17 km / s) yapabiliyordu.

Amerika Birleşik Devletleri Donanması 1892 yılında Whitehead torpidosunu kullanmaya başladı. ABD Donanması için üretilen Whitehead torpidosu dört bölümden oluşuyordu: baş kısmı, hava haznesi, gövde ve kuyruk. Torpidonun başında patlayıcı yük vardı; hava haznesinde inç kare başına 1350 pound sıkıştırılmış hava içeriyordu; gövdesinde motor ve kontrol mekanizması mevcuttu ve pervaneler ve dümen kuyruktaydı. Hava haznesi, ağır dövme çelikten yapılmıştır. Torpidonun diğer parçaları ince çelikten yapılmıştır. İç kısımlar genellikle bronzdan yapılmıştır.

Kullanımı
---------

1871'de Kraliyet Donanması üretim haklarını satın aldı ve torpidoyu İngiltere, Woolwich'te üretmeye başladı. Fransız, Alman, İtalyan ve Rus donanmaları kısa süre sonra bu süreci takip ettiler ve Whitehead torpidosunu almaya başladılar. Kraliyet Donanması, HMS Holland 1'e Whitehead torpidosunu yerleştirmesiyle denizaltıya torpido entegre eden ilk donanma oldu. 1877'ye gelindiğinde, Whitehead torpidosu 830 yarda (760 m) menzillerde 18 mil / sa (29 km / sa) hıza ulaşıyordu.

Whitehead torpidosunun bilinen son operasyonel kullanımı 9 Nisan 1940'taki Drøbak Sound Muharebesi'dir. Oscarsborg Kalesi'nden bir torpido bataryasından iki torpido, Oslo Fiyordu'nda bulunan Alman kruvazörü Blücher'e ateşlendi ve gemi battı.

Kaynakça
--------

1. ↑  Delgado, James P. (2011). *Silent Killers: Submarines and Underwater Warfare*. Osprey Publishing. ss. 74. ISBN 978-1-84908-365-2.