7 Mayıs 1929 tarihli Milliyet gazetesinde Mustafa Kemal Paşa, İsmet Paşa ve Kazım Paşaları Gazi Çiftliği'nde gösteren bir fotoğraf.
Gazi Orman Çiftliği Pastörize Süt Fabrikası, 1939
Gazi Orman Çiftliği'nde Karadeniz Havuzu, 1939
Atatürk Orman Çiftliği markalı yoğurt

|  |
| --- |
|  Makale serilerinden |
| **Atatürk Devrimleri** |
| "Anavatan", 1927 |
| Siyaset
* Saltanatın Kaldırılması
* Cumhuriyetin İlanı
* Halifeliğin Kaldırılması
* Laikliğin Anayasa'ya girmesi
* Kadınlara Siyasal Hakların Tanınması
 |
| Toplumsal
* Şapka Devrimi
* Tekke, Zâviye ve Türbelerin Kapatılması
* Soyadı Kanunu
* Lâkap ve Unvanların Kaldırılması
* Uluslararası Ölçülerin Kabulü
* Kıyafet İnkılâbı
 |
| Eğitim ve kültür
* Öğretimin Birleştirilmesi
* Harf Devrimi
* Millet Mektepleri
* Türk Dil ve Türk Tarih Kurumlarının Kurulması
* Üniversite Reformu
* Güzel Sanatlarda Yenilikler
 |
| Ekonomi
* İzmir İktisat Kongresi
* Aşarın Kaldırılması
* Çiftçinin Özendirilmesi
* Toprak reformu
* Örnek Çiftliklerin Kurulması
* Sanayi Teşvik Kanunu
* Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı
* Tarım Kredi Kooperatifleri'nin kurulması
* Kabotaj Kanunu
* Yüksek Ziraat Enstitüsü'nün kurulması
 |
| Hukuk
* Mecellenin Kaldırılması
* Medeni Kanunun Kabulü
* Türk Ceza Kanunu
 |
| * g
* t
* d
 |

**Atatürk Orman Çiftliği**, 1925 yılında Ankara'nın batısında Yenimahalle'de bulunan, Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından parça parça ve farklı bireylerden satın alınan arazi üstünde onun talimatı ile kurulan ve Türk tarımına öncülük eden çiftliktir (Çiftlik alım kayıtlarına Atatürk'ün Türkiye İş Bankası'ndaki 00000002 no.lu hesap detaylarından ulaşılabilir).

1937'de Atatürk tarafından Hazine'ye bağışlanan çiftlik, günümüzde Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı tüzel kişiliği haiz bir kuruluş olarak faaliyetlerini sürdürür. 1992’de birinci derecede tarihî ve doğal sit alanı olarak tescil edilmiştir.

Ankara'nın en büyük yeşil alanı olan çiftlik arazisi içinde ülkenin en büyük hayvanat bahçesi, Atatürk’ün doğduğu Selanik'teki evin bir benzeri, tarihî Karadeniz Havuzu ve Devlet Mezarlığı gibi ziyaret alanları bulunur.

Tarihçe ve yasal statü
----------------------

Kurtuluş Savaşı öncesi Ankara Belediye Reisliği yapan Hacı Ziya Bey'in mülkiyetinde bulunan Orman Çiftliği arazisi, Cumhuriyet’in kuruluşundan sonra istimlak edilerek Mustafa Kemal Paşa'ya armağan edilmişti. O yıllarda büyük ölçüde bataklık ve sazlıklarla kaplı olan 52.000 dekarlık alanda Mustafa Kemal Paşa'nın talimatı ile gerçekleştirilen başarılı çalışmalar; fidan yetiştirme, bahçecilik, bağcılık ve hayvancılık alanlarında çiftçilere örnek ve yol gösterici oldu. Çiftlikteki tarım ve hayvancılık faaliyetleri doğrultusunda bünyesinde endüstriyel tesisler de kuruldu. Mustafa Kemal'in Ankara'da bir çiftlik kurma arzusunda bozkır ortasına kurulmuş olan yeni başkent Ankara’nın halkı için bir doğa güzelliği ve sosyal yaşam alanı yaratma isteği de önemlidir.

İlk adı "Orman Çiftliği" olan arazi, 1937 yılında Atatürk tarafından Hazine’ye bağışlandı. Çiftliğin yönetilmesi için 13 Ocak 1938’de yürürlüğe giren kanunla "*Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu*" kuruldu. Çiftlik içindeki bira fabrikası bu dönemde Tekel Müdürlüğüne devredildi. Orman Çiftliği, "*Gazi Orman Çiftliği*" adını alarak faaliyetlerini sürdürdü.

1 Nisan 1950’de yürürlüğe giren 5659 sayılı Kanun ile "*Atatürk Orman Çiftliği*" adını almış olan çiftlik, aynı kanunla Tarım ve Köy İşleri Bakanlığına bağlı, tüzel kişiliğe sahip bir kuruluş statüsünü aldı. Çiftliğin faaliyetleri her yıl Türkiye Cumhuriyeti Sayıştay Başkanlığı tarafından incelenmekte ve rapora bağlanmakta; bu raporlar Türkiye Büyük Millet Meclisi KİT Komisyonu tarafından görüşülerek onaylanmaktadır.

Arazi, 1950'li yıllardan başlanarak Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu'na, Çimento Fabrikaları’na, kömür depolarına, trafolara, çeşitli fabrikalara, spor tesislerine, konut kooperatiflerine, hal yeri yapımına, üniversitelere, Ankaray depolama tesislerine, Ankara Şehirlerarası Otobüs Terminali'ne, Ordu Evi'ne, turistik tesislere yerler; tahsis edilerek, satılarak Çiftlik arazisi, amaçları dışında parça parça yok edilmiştir.

Günümüzde de Gazi Banliyö İstasyonu merkez olmak üzere, onun çevresinde yer alan bir alanda Hayvanat Bahçesi, konaklama tesisleri, yüzme havuzu, lokantalar, çocuk bahçeleri ziyaretçilere hizmet verir. Çiftlik bünyesindeki süt fabrikası, şarap ve meyve suyu fabrikasında çeşitli ürünler üretilir.

Çiftlikteki yapılar
-------------------

Çiftliği gezip görmeye gelen halk için "*Gazi İstasyonu*" adlı tren istasyonu yapıldı. Mimar Ahmet Burhanettin Bey’in (Tamcı) tasarladığı yapı, Birinci Ulusal Mimarlık Akımının ilk anıtsal gar yapılarındandır; 1 Şubat 1926'da törenle hizmete giren yapı, günümüzde lokanta olarak hizmet verir.

1936-1937 yılları arasında mimar Ernst Arnold Egli tarafından, Atatürk’ün isteği ile çiftlik arazisinde bazı yapılar inşa edildi. Çiftlik arazisi üzerindeki bira fabrikası, bira fabrikası hamamı, memur ve işçiler için konutlar, Atatürk’ün manevi kızı Ülkü için bir ev ve çiftlik müdürü için yapılan villa, Egli’nin inşa ettiği yapılardandır.

1933 yılında çiftlikte kurt, tilki, çakal, ayı, domuz, süne, kımıl gibi tarıma ve insana zarar veren hayvanların teşhiri amacıyla bir hayvanat bahçesi kurulmuştu. Bu minyatür hayvanat bahçesinin çok ilgi çekmesi üzerine projesini Necdet Pençe’nin çizdiği modern bir hayvanat bahçesi oluşturuldu ve 1940 yılında hizmete girdi. 32 hektarlık bir alanda Türkiye’nin en büyük hayvanat bahçesi olarak kuruldu.

Ankara Ticaret Odası tarafından Atatürk'ün Selanik'te doğduğu evin bire bir kopyası çiftlik arazisi üstüne yaptırılarak 1981’de "*Atatürk Orman Çiftliği Atatürk Evi Müzesi*" adıyla ziyarete açılmıştır.

1988 yılında anıt park niteliğindeki Devlet Mezarlığı, Atatürk Orman Çiftliği içinde hizmete girdi.

### Saat kulesi

Müdüriyet binasının girişinde yer alan kulevari saatin 1926 yılında çalışanların mesaiye uymaları adına yapıldığı düşünülmektedir. Kare planlı saat köşkünün üzerine yerleştirilmiş kare planlı kadrana sahip saat hâlen çalışmaktadır.

Sit alanı
---------

Atatürk Orman Çiftliği, 1992’de birinci derecede sit alanı olarak tescil edildi. Çiftlik içinde "Gazi Tesisleri" olarak bilinen 46 hektarlık alan, 2011 yılında üçüncü derecede doğal sit alanı olarak yeniden düzenlendi.

Ayrıca bakınız
--------------

* Atatürk Orman Çiftliği Hayvanat Bahçesi
* Devlet mezarlığı

Kaynakça
--------

1. 1 2  "Arşivlenmiş kopya". 14 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2015.
2. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2022.
3. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 12 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2015.
4. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 18 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2015.
5. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 29 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2022.
6. ↑  "Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü (AOÇ) 2011 Yılı Raporu - Kuruluşun Tarihçesi" (PDF). *Sayıştay Resmî Sayfası*. Ankara: T.C. Sayıştay Bakanlığı. 3 Aralık 2010. ss. I/157 (6/169). 4 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından (Yıllık Rapor) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2015.
7. ↑  "Arşivlenmiş kopya". 2 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2015.
8. 1 2 3 4  "**Atatürk Orman Çiftliği**, *Ankara'nın Tarihi, Arkeolojisi ve Mimarisi, Ankara Enstitüsü Vakfı, Erişim tarihi:25.05.2012*". 5 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2012.
9. ↑  "Eser Atak, Zafer Şahin, **Atatürk Orman Çiftliği'nin 79 Yılı ve Çiftliğin Korunmasına Yönelik Politika Arayışları**, *Planlama, Sayı 2004/03, Yıl: 2004*" (PDF). 17 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 25 Mayıs 2012.
10. 1 2  "**İdari Yapı**, *Atatürk Orman Çiftliği web sitesi, Erişim tarihi:25.06.2012*". 29 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2022.
11. ↑  "Pınar Koyuncu, **Geçmişin Modern Mimarlığı-9 Ankara-2**, *Arkitera.com sitesi, 01.09.2010*". 21 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Haziran 2012.
12. ↑  "Oya Atalay Franck, **Atatürk Orman Çiftliği**, *Goethe Enstitüsü Bir Başkentin Oluşumu projesi web sitesi, Erişim tarihi:08.06.2012*". 27 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Haziran 2012.
13. ↑  "**Hayvanat Bahçesi**, *Ankara Büyükşehir Belediyesi web sitesi, Erişim tarihi:08.06.2012*". 22 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Haziran 2012.
14. ↑  Acun, Hakkı (2011), *Osmanlı İmparatorluğu Saat Kuleleri*, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, s. 17, ISBN 9789751623706
15. ↑  "Başbakanın sarayı için 6 günde Sit Değişikliği! Solportal sitesi, 01.06.2012". 4 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Haziran 2012.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Atatürk Orman Çiftliği*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Resmî site
* Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü Kuruluş Kanunu
* AOÇ Satış Mağazası