İyileştirilmiş görüntüleme süreçleri kullanılarak genç yıldızlar HD 141943 ve HD 191089'un HUT arşiv görüntülerinde enkaz diskleri tespit edildi (24 Nisan 2014).
486958 Arrokoth, bir uzay aracı tarafından ziyaret edilen ilk mükemmel durumdaki gezegenimsidir.
**Gezegenimsi** veya **Gezegencikler** (İngilizce: *Planetesimal*), ön gezegen diski ve enkaz diski içinde var olduğu düşünülen katı cisimlerdir. Chamberlin-Moulton gezegenimsi hipotezine göre kozmik toz taneciklerinden oluştuğuna inanılır. Güneş Sistemi'nde yaklaşık 4,6 milyar yıl önce oluştuğuna inanılan bu cisimler, sistem oluşumunun incelenmesine yardımcı olurlar.

Oluşum
------

Gezegen oluşumunun geniş kabul gören teorilerinden olan Chamberlin-Moulton ile Viktor Safronov'un gezegenimsi hipotezleri, gezegenlerin çarpışıp giderek daha büyük cisimler oluşturacak şekilde birbirine yapışan kozmik toz taneciklerinden oluştuğunu ifade etmektedir. Bir cisim yaklaşık bir kilometre büyüklüğe ulaştığında, onu oluşturan tanecikler birbirini doğrudan karşılıklı kütle çekimi yoluyla çekebilir ve bu da Ay büyüklüğündeki öngezegenlere dönüşmesine yardımcı olur. Daha küçük cisimler ise yapışmayı sağlayan çarpışmaları tetiklemek için Brown hareketine veya türbülansa güvenmek zorundadır. Çarpışma mekaniği ve yapışma mekanizmaları oldukça karmaşıktır. Alternatif olarak gezegenimsiler, ön-gezegen diskinin orta düzlemi boyunca topluca bir kütleçekim kararsızlığına maruz kalan çok yoğun bir toz tanecikleri katmanında veya akış kararsızlıklarında daha büyük parçacık yığınlarının konsantrasyonu ve kütleçekimsel çökme yoluyla oluşabilir. Birçok gezegenimsi tıpkı 4 Vesta ve 90 Antiope gibi nihayetinde şiddetli çarpışmalar sırasında parçalanır, fakat en büyük olanlardan bazıları böyle karşılaşmalardan sağ kurtulabilir ve ön-gezegenlere, daha sonrasında da gezegenlere dönüşerek büyüyebilir.

Güneş Sistemi'ndeki gezegenimsiler
----------------------------------

Yaklaşık 3,8 milyar yıl önce Geç Dönem Ağır Bombardıman olarak bilinen bir dönemden sonra, Güneş Sistemi içindeki çoğu gezegenimsi ya Güneş Sistemi'nden tamamen atılmış, Oort bulutu gibi uzak eksantrik (dışmerkezli) yörüngelere fırlatılmış ya da dev gezegenlerin (özellikle Jüpiter ve Neptün) düzenli kütleçekim itişleri nedeniyle daha büyük cisimlerle çarpışmıştı. Mars'ın uyduları Phobos, Deimos ve dev gezegenlerin yüksek eğiklikteki küçük uydularının pek çoğu gibi bazı gezegenimsiler uydu olarak yakalanmış olabilir.

Günümüze kadar varlığını sürdüren gezegenimsiler, Güneş Sistemi'nin oluşumu hakkında bilgi içerdikleri için bilim açısından değerlidir. Dış yüzeyleri güneş radyasyonuna maruz kaldığından kimyaları değişebilir, fakat iç kısımları gezegenimsinin oluştuğu zamandan beri neredeyse dokunulmamış saf malzemeler içerir. Bu durum her gezegenimsiyi bir 'zaman kapsülü' haline getirir ve bileşimleri, gezegen sistemimizin oluştuğu Güneş Bulutsusu'ndaki koşulları ortaya çıkarabilir. Uzay aracı tarafından ziyaret edilen en ilkel gezegenimsilerden biri kontak ikili olan Arrokoth'tur.

Gezegenimsi tanımı
------------------

İngilizce *planetesimal* kelimesi matematiksel bir kavram olan infinitesimal'dan (sonsuz küçük) gelir ve kelimenin tam anlamıyla bir gezegenin son derece küçük bir parçasını ifade eder.

Bu isim her zaman gezegen oluşumu sürecindeki küçük cisimlere uygulansa da, bazı bilim insanları gezegenimsi terimini oluşum sürecinden arta kalan birçok küçük Güneş Sistemi cismine atıfta bulunmak için (asteroitler ve kuyruklu yıldızlar gibi) genel bir terim olarak kullanır. Dünyanın önde gelen gezegen oluşumu uzmanlarından oluşan bir grup, 2006'daki bir konferansta aşağıdaki gezegenimsi tanımını kabul etmiştir:

> Bir gezegenimsi, iç mukavemeti kendi kütleçekimi tarafından baskın olan ve yörünge dinamikleri gaz sürüklenmesinden önemli ölçüde etkilenmeyen yörüngedeki cisimlerin birikmesi sırasında ortaya çıkan katı bir nesnedir. Bu, güneş bulutsusundaki yaklaşık 1 km'den daha büyük nesneleri ifade eder.
> 
> 

Yalnızca kütleçekimiyle bir arada kalmayıp, birkaç yarıçap mesafesinde yaklaşan kayaların yolunu değiştirecek kadar yeterince büyük cisimler daha hızlı büyümeye başlar. 100 km ile 1000 km arasındaki bu cisimlere embriyo veya ön-gezegen denir.

Günümüzdeki Güneş Sistemi'nde bu küçük cisimler genellikle dinamikleri ve bileşimlerine göre sınıflandırılırlar ve daha sonra örneğin kuyruklu yıldızlar, Kuiper kuşağı cisimleri veya truva asteroitleri gibi farklı tiplere dönüşebilirler. Başka bir deyişle bazı gezegenimsiler, gezegen oluşumu tamamlandıktan sonra farklı türlerde cisimlere dönüşebilir ve her iki isimle de anılabilir.

Ayrıca bakınız
--------------

* Yığılma (astrofizik)
* Gezegen halkası

Kaynakça
--------

1. ↑  Harrington, J.D.; Villard, Ray (24 Nisan 2014). "RELEASE 14-114 Astronomical Forensics Uncover Planetary Disks in NASA's Hubble Archive". *NASA*. 25 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2014.
2. ↑  Blum, Juergen; Wurm, Gerhard (2008). "The Growth Mechanisms of Macroscopic Bodies in Protoplanetary Disks". *Annual Review of Astronomy and Astrophysics*. Annual Reviews. **46**: 21-56. Bibcode:2008ARA&A..46...21B. doi:10.1146/annurev.astro.46.060407.145152.
3. ↑  Singh, Chamkor; Mazza, Marco (2018). "Early-stage aggregation in three-dimensional charged granular gas". *Physical Review E*. **97** (2): 022904. arXiv:1710.11496 $2. Bibcode:2018PhRvE..97b2904S. doi:10.1103/PhysRevE.97.022904. PMID 29548210.
4. ↑  Savage, Don; Jones, Tammy; Villard, Ray (1995). "Asteroid or Mini-Planet? Hubble Maps the Ancient Surface of Vesta". Hubble Site News Release STScI-1995-20. 3 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2006.
5. ↑  Marchis, Franck; Enriquez, J. E.; Emery, J. P.; Berthier, J.; Descamps, P. (2009). *The Origin of the Double Main Belt Asteroid (90) Antiope by Component-Resolved Spectroscopy*. DPS meeting #41. American Astronomical Society. Bibcode:2009DPS....41.5610M.
6. ↑  Jeff Moore, New Horizons press release, NASA TV, 2 Ocak 2019
7. ↑  Workshop From Dust to Planetesimals 7 Eylül 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
8. ↑  Michael Perryman: *The Exoplanet Handbook*. Cambridge University Press, 2011, 978-0-521-76559-6, Google Kitaplar'da , s. 226,.
9. ↑  Morbidelli, A. "Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". *arXiv*.
10. ↑  Gomes, R. Levison, H. F. Tsiganis, K. Morbidelli, A. 2005, "Origin of the cataclysmic Late Heavy Bombardment period of the terrestrial planets 8 Temmuz 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". *Nature*, **435**, 466–469.
11. ↑  Morbidelli, A. Levison, H. F. Tsiganis, K. Gomes, R. 2005, "Chaotic capture of Jupiter's Trojan asteroids in the early Solar System 26 Mart 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". *Nature*, **435**, 462–465.

| * g
* t
* d
Ötegezegenler |
| --- |
| 
* Gezegen
	+ Tanım
* Gezegen bilimi

 |
| Ana konular | 
* Gezegen sistemi
* Ötegezegen
* Ötegezegenleri tespit etme yöntemleri

 |  |
| Boyutlarve türler | 

|  |  |
| --- | --- |
| Karasal | 
* Buz gezegeni
* Cüce gezegen
* Çekirdeksiz gezegen
* Çöl gezegeni
* Demir gezegeni
* Dev Dünya
* Hiyanus gezegeni
* Karbon gezegeni
* Lav gezegeni
* Okyanus gezegeni

 |
| Gaz | 
* Buz devi
* Dev Neptün
* Dev Jüpiter
* Dış merkezli Jüpiter
* Helyum gezegeni
* Mini-Neptün
* Sıcak Jüpiter
* Sıcak Neptün
* Süper-puf

 |
| Diğer türler | 
* Alt-Neptün
* Blanet
* Çift gezegen
* Dev gezegen
* Gezegenimsi
* Kahverengi cüce
* Proto-gezegen

 |

 |
| Oluşumu ve evrimi | 
* Asteroit kuşağı
* Atılım\_diski
* Ayrık cisim
* Çöküntü çemberi
* Çöküntü örtüsü
* Dağınık disk
* Dış uzay
* Dünya dışı malzemeler
* Enkaz diski
* Gezegen halkası
* Gezegen oluşumu
* Gezegen sistemi
* Gezegenimsi
* Gezegenler arası ortam
* Gezegenler arası toz bulutu
* Gezegenler arası uzay
* Hills bulutu
* Kozmik toz
* Kuiper Kuşağı
* Kütleçekimsel çökme
* Moleküler bulut
* Moloz yığını
* Nebula hipotezi
* Oort bulutu
* Ön gezegen diski
* Yığılma
* Yığılma diski
* Yıldız oluşumu
* Yıldızlararası bulut
* Yıldızlararası ortam
* Yıldızlararası toz
* Yıldızlararası uzay

 |
| Sistemler | 
* Öte komet
	+ Yıldızlararası
* Öte uydu
* Yetim gezegen
* Yörüngeler
	+ Ortalama hareket rezonansları
	+ Ters yön
	+ Titius-Bode yasası

 |
| Ev sahibi yıldızlar | 
* A
* Altdev
* Atarca
* B
* Beyaz cüceler
* F (Sarı-beyaz) cüceler
* G (Sarı) cüceler
* Herbig Ae/Be
* İkili yıldız
* K (Turuncu) cüceler
* Kahverengi cüceler
* Kırmızı\_dev
* M (Kırmızı) cüceler
* Sarı devler
* T Tauri

 |
| Tespit | 
* Astrometri
* Dikey hız
* Doğrudan görüntüleme
* Geçiş yöntemi
* Mikromercekleme
* Polarimetri
* Zamanlama

 |
| Yaşanılabilirlik | 
* Astrobiyoloji
* Doğal uyduların yaşanabilirliği
* Dünya dışı sıvı su
* İkiz dünya
* Süper yaşanabilir gezegen
* Yaşanabilir bölge

 |
| Diğer | 
* Carl Sagan Enstitüsü
* Ekstragalaktik gezegen
* Küresel kümelerdeki gezegenler

 |