**Tyzzer hastalığı** kemirgenlerde, tavşanlarda, köpeklerde, kedilerde, kuşlarda, pandalarda, geyiklerde, taylarda, sığırlarda ve gerbiller dahil diğer memelilerde bulunan akut bir epizootik bakteriyel hastalıktır. *Daha önce Bacillus piliformis* olarak bilinen spor oluşturan bakteri *Clostridium piliforme'den* kaynaklanır. Karaciğerde nekrotik lezyonlarla karakterize bulaşıcı bir hastalıktır, genellikle ölümcüldür ve dünya çapında mevcuttur. Hastalığa sahip hayvanlar, bakteri sporlarının ağız yoluyla alınması yoluyla enfekte olurlar ve genellikle birkaç gün içinde ölürler. En çok etkilenen hayvanlar, olgunlaşmamış kemirgenler ve tavşanlar gibi laboratuvar ortamlarında genç, stresli hayvanlardır. En yaygın olarak etkilenen vahşi hayvanlar arasında misk *sıçanları (Ondatra zibethicus)* ve bazen de pamuk kuyruklu tavşanlar *(Sylvilagus spp.* *) vardır*. Bugün bile, Tyzzer hastalığı hakkında, nasıl ve neden ortaya çıktığı da dahil olmak üzere pek çok şey bilinmiyor.

Dağılımı
--------

Tyzzer hastalığı dünya çapında laboratuvar hayvanlarında yaygın olarak bulunsa da, Kuzey Amerika ve Avustralya'da enfekte vahşi hayvan popülasyonları tespit edilmiştir. Amerika Birleşik Devletleri'nde hastalığın rapor edildiği belirli yerler arasında Connecticut, Idaho, Iowa, Maryland, Michigan, Montana, Ohio, Wisconsin ve Wyoming bulunmaktadır. Kanada'da, British Kolumbiyası, Manitoba, Ontario ve Saskatchewan' dabildirilmiştir. Bu yerlerdeki salgınlar öncelikle misk sıçanı popülasyonlarına atfedilir; ancak Maryland'de enfekte pamukkuyruk tavşanları keşfedilmiştir.

Aktarma
-------

Tyzzer hastalığı fekal-oral yolla yatay olarak bulaşır. Enfekte olmuş dışkı maddesi içindeki bakteri sporları, toprağı veya yemi kirletebilir ve canlı bir konakçı tarafından ağızdan alınabilir. Hastalığın başarısı, bakteri miktarı ve virülansı ve konağın direnci ile belirlenir. Laboratuvar hayvanları bu hastalığa daha duyarlıdır, çünkü enfekte dışkılardan gelen bakteri sporları oda sıcaklığında yatakta bir yıldan fazla yaşayabilir. Hayvanlar bazen taşıyıcı olarak hareket ederek hastalığı asemptomatik olarak aktarırlar. Enfekte hayvanların stresli koşullara maruz kaldıklarında hastalığa yakalanma olasılığı daha yüksektir.

Klinik işaretler
----------------

Tyzzer Hastalığının yaygın klinik belirtileri sulu ishal, depresyon, zayıflama ve kabarık tüyleri içerir. Gözlenen diğer klinik belirtiler arasında melena, depresyon, uyuşukluk ve düşük sıcaklık bulunur. Misk sıçanlarında bu hastalık, alt bağırsak ve karında yoğun kanama ile karakterizedir. Bu hastalığın hızlı etki eden doğası nedeniyle, bulaşmış bireyler genellikle belirtileri gösterecek kadar uzun yaşamazlar. Enfekte bir hayvanın hastalık kasılmasından sonraki 1-10 gün içinde ölmesi nadir değildir.

Otopsi sırasında ince bağırsağı alr kısmı(ileum), körbağırsak(çekum) ve kolon iltihabı yaygın olarak vardır. Bununla birlikte, bu hastalığın belki de en belirgin özelliği, hastalıklı hayvanların karaciğerinde bulunan grimsi sarı nekrotik lezyonlardır. Mevcut bu lekelerin sayısı birden sayısız kadar çok olabilir. Bazen, alt bağırsak yolunda ve kalpte de lezyonlar keşfedilir. Fiziksel belirti ve belirtiler mevcut olsa bile, kesin bir teşhis, enfekte hayvanın karaciğerinde *C. piliforme varlığına bağlıdır.*

Önleme
------

Laboratuvar hayvanlarında önleme, düşük stresli bir ortam, yeterli miktarda besleyici yem ve uygun sanitasyon ölçümlerini içerir. Hayvanlar muhtemelen kontamine yataklardan ve yemlerden bakteri sporlarını aldıkları için, düzenli temizlik yararlı bir önleme yöntemidir. Şu anda vahşi hayvan popülasyonları için herhangi bir önleme yöntemi mevcut değildir.

Tedavi ve Kontrol
-----------------

Şu anda, penisilin veya tetrasiklin gibi antibiyotik ilaçlar, hastalık tedavisi için tek etkili yöntemlerdir. Yabani popülasyonlarda hastalık kontrolü, çevrede bulunan bakteri sporlarının miktarını azaltmaktan oluşur. Bu, kirlenmiş kasları ve pisliği çıkarılarak yapılabilir.

Tarih
-----

Tyzzer hastalığı ilk olarak 1917'de parazitolog Ernest Tyzzer tarafından tüm Japon vals fareleri kolonisi aniden öldüğünde keşfedildi. Daha yakından gözlem üzerine, Tyzzer ölen farelerin karaciğerlerinde nekrotik lezyonlar ve spor oluşturan basiller keşfetti. Bu, Tyzzer'ın *Bacillus piliformis* bakterisini adlandırmasına ve onu bu yeni hastalığın nedeni olarak görmesine yol açtı. Daha sonra *B. piliformis* *, C. piliforme* olarak yeniden adlandırıldı.

1940'larda Paul Errington adında bir biyolog, Iowa misk sıçanı popülasyonlarında yeni bir hastalık olduğuna inandığı ölümcül bir durum buldu. Anüslerinin etrafında kan ve iç kanama ile ölü misk sıçanları bulundu, bu nedenle Errington bu yeni duruma "hemorajik hastalık" adını verdi. Otopside, ölen misk sıçanlarının karaciğerinde lezyonlar bulundu. Kuzey Amerika'daki ölü misk sıçanlarında hemorajik hastalık tespit edilirken, etken madde belirsiz kaldı. Errington'ın ölümünden sonra "hemorajik hastalık" adı "Errington hastalığı" olarak değiştirildi.

1971 yılına kadar iki hastalığın aynı olduğu keşfedildi ve bunun üzerine adı "Tyzzer hastalığı" olarak değiştirildi.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3  Pritt, S. K. S. Henderson, and W. R. Shek. 2010. Evaluation of available diagnostic methods for Clostridium piliforme in laboratory rabbits (Oryctolagus cuniculus). Laboratory Animals 44:14-19.
2. ↑  Hansen, A. K. Andersen H. V. and S. O. 1994. Studies on the diagnosis of Tyzzer’s disease in laboratory rat colonies with antibodies against Bacillus piliformis (Clostridium piliforme). Laboratory Animal Science 44:424-429.
3. ↑  Furukawa, T. K. Furumoto, M. Fujieda, and E. Okada. 2002. Detection by PCR of the Tyzzer’s Disease Organism (Clostridium piliforme) in Feces. Experimental Animals 51:513-516.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Michigan. Department of Natural Resources. Tyzzer's Disease. < 17 Şubat 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.>.
5. 1 2 3 4 5 6  Wobeser, G. A. 2006. Essentials of disease in wild animals. University of Saskatchewan, Saskatoon, Canada.
6. ↑  Barnes, K. H. S. A. Piripi, and C. V. Lohr. 2013. Pathology in Practice. Journal of the American Veterinary Medical Association 242:765-767.
7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Ganaway, J. R. A. M. Allen, and T. D. Moore. 1971.Tyzzer’s Disease. American Journal of Pathology 64:717-730.
8. 1 2  Loew, Franklin, Fred Quimby, Lynn Anderson, and James Fox. Laboratory Animal Medicine. 1st ed. San Diego: An Imprint of Elsevier, 2002. Print.
9. ↑  Weller, T. H. 1978. Ernest Edward Tyzzer. National Academy of Sciences, Washington D. C. USA.