**122-mm obüs M1909/37** (Rusça 122-мм гаубица образца 1909/37 годов) SSCB tarafından I. Dünya Savaşı sırasında üretilen 122-mm obüs M1909 model topun II. Dünya Savaşı sırasında modernize edilen 121.92 mm (4.8 inç) çapında obüs topudur. Bu silah Büyük Vatanseverlik Savaşı sırasında kullanılmıştır.

Geliştirilmesi ve üretim tarihi
-------------------------------

M1909/37 modeli kısa namlulu bir obüs türüydü. Aslında bu silah +20° ila +43° lik açılarla atış yapması düşünülmüştü. Başlıklar altı adet fırlatıcı ile (1den 5e kadar dolu) ateşleniyordu. Top kundağı yatay sürmeliydi. Hidrolik geri tepmesi ve bunu bağlı yaylı geri getirici sistemi bulunuyordu. Taşıma sehpasının tek ayağı vardı ve yaysız ahşap tekerlekleri vardı.

122-mm obüs M1909 topu Krupp firması tarafından geliştirilmişti. Rus İmparatorluğu Ordusu tarafından I. Dünya Savaşında kullanılan M1909 obüsü Ekim Devrimi sonrasında da kullanıldı.

1920 li yılların sonlarına doğru RKKA I. Dünya Savaşı sırasında kullanılan topçu silahlarını geliştirmenin yolunu aradı. 1937 yılında *Perm Fabrikası* bünyesinde M1909 üzerinde yapılan çalışmalar kısaca şöyleydi:

* Namlunun uzatılması
* Yeni nişangah
* Dayanaklı taşıma sehpası

Elde edilen yeni silaha **122-mm obüs M1909/37** adı verildi. Yaklaşık 800 ila 900 adet eski M1909 topu geliştirilerek M1909/37 standartlarına ulaştı.

Organizasyon ve kullanımı
-------------------------

M1909/37 Hämeenlinna topçu müzesi, Finlandiya
M1909/37 Hämeenlinna topçu müzesi Finlandiya
### Kızıl Ordu

M1909/37 tümen seviyesinde kullanılan bir obüstü. 1939 yılındaki ordu organizasyonunda her topçu tümeni iki topçu alayı - hafif topçu alayı (bir 76 mmlik topçu taburu ve iki karışık topçu tabur (biri 76 mmlik diğeri 122 mmlik obüs bölüğü ) ve obüs alayından (122 mmlik tabur ve 152 mmlik tabur) oluşuyordu. Her tümenin 28 adet 122 mmlik obüsü bulunuyordu. Haziran 1940 bir tane daha 122 mm lik obüs taburu alaya eklendi. Toplam sayı 32 ye ulaştı. Haziran 1941 de bu kez obüs alayı çıkartıldı ve sayı 16 ya düştü. Bu organizasyon Rusya Koruyucuları birlikleri harriç diğer tüm birliklerde bütün savaş boyunca sürdü. Aralık 1944 tarihinde birliklere 5 bölük ve 20 adet obüsten oluşan alaylar eklendi. Haziran 1945 topçu tümenleri yeniden düzenlendi.

1939-1940 yılları arasında dağ topçu tümenleri bünyesinde birer adet 122 mmlik obüs taburu bulunuyordu. (Tabur 9 toptan oluşan 3 bölükten oluşuyordu) 1941 yılında bir topçu alayı yerine 24 adet obüs ilave edildi. 1942 yılının ilk aylarında geriye 2 bölük ve 8 obüsten oluşan bir tabur kaldı. 1944 yılında dağ topçu tümenlerindeki tüm obüsler kaldırıldı.

Motorize tümenler bünyesinde iki karışık tabur bulunuyordu. Her tabur bir adet 76 mm lik bölük ve iki adet 122 mmlik obüs bölüğünden ibaretti. Toplamda 12 adet obüs bulunuyordu. Tank tümenleri bünyesinde ise 12 adet obüsten oluşan bir tabur bulunuyordu. Süvari tümenlerinde ise Ağustos 1941 tarihine kadar toplamda 8 obüsten oluşan iki adet 122 mm lik obüs bölüğü vardı. Bu tarihten sonra bunlarda kaldırıldı.

1941 yılına kadar topçu taburları 4 adet 122 mmlik obüs bölüğünden oluşuyordu.

122 mmlik obüsler bunların dışında obüs tugayları içerisinde Genelkurmay Yedek Kuvvetleri bünyesinde kullanıldı (toplamda 72 ila 84 obüs)

M1909/37 ler 1937 yılından itibaren M1909 modelinin yerine servise alınmaya başlandı. 1 Ekim 1936 tarihinde Kızıl Ordu bünyesinde 920 adet M1909 obüs bulunuyordu. Bu obüsler Büyük Vatanseverlik Savaşı başlayana kadar tamamıyla ordu servisinden kaldırıldı. Geliştirilmiş toplar Kış Savaşı ve Büyük Vatanseverlik Savaşı sırasında kullanıldı. 1 Haziran 1941 tarihinde Kızıl Ordu emrinde ortalama **800** adet top bulunuyordu. Çarpışma kayıplarından ötürü savaşın ortasında ordunun elinde az sayıda top kaldı.

### Diğer kullananlar

Nazi Almanyası eline geçen M1909/37ler 1941 ve 1942 yıllarında Wehrmacht tarafından **12,2 cm le.F.H.386(r)** adılya Kızıl Orduya karşı kullanıldı.

Finlandiya Ordusu ise Kış Savaşı ve Uzatma Savaşı sırasında ganimet olarak az da olsa bu obüslerden elde etti. Ele geçirilen toplara **122 H/09-37** adı verildi. Ardından Kızıl Ordu ya karşı kullanılan bu obüslerden bazıları yine Rusların eline geçti. Finler ayrıca ele geçirdikleri M1909leri geliştirerek **122 H/09-40** adını verdi (tahminen 30 adet) ve Uzatma Savaşı sırasında kullandı.

Özet
----

M1909/37 üzerinde yapılan ufak değişiklikler sınırlı kaldığından obüs yeterli etkiyi sağlayamadı

* Yaysız tekerleklerden ötürü çekme hızı sınırlı kalıyordu
* Yükselme ve yanal atış açıları sınırlıydı

Kısa namlusunda ötürü **8.9** km'lik kısa menzile sahip olan obüsün Alman yapımı 10.5 cm leFH 16 rakibi ise **10,7** km menzile sahipti. Düşük namlu çıkış hızı ve yanal açısından dolayı düşman zırhlı araçlarına karşı hiçbir yardımı yoktu. Buna rağmen 1943 tarihinde geliştirilen HEAT mermileri ile ince zırha sahip düşük hızlı düşman araçlarına karşı bir şansı vardı.

Diğer yandan M1909/37 ler sağlam ve güvenilirdi. Ayrıca yeni M-30 ve Alman 10.5 cm le.F.H.16 göre daha hafifti. Bu obüs ile Sovyet yapımı M1910/30 obüs atış hızı haricinde benzer özellikler sergiliyordu.

Belirtmek gerekirse 1937 yılında SSCB nin elinde seri üretebileceği gelişmiş bir 122-mmlik obüs tasarımı bulunmuyordu ve eski modellerin yenilenip kullanılması mantıklıydı.

Mühimmat
--------

Shirokorad göre M1909/37 ler M1910/30 modeline göre az da olda daha uzun namluya ve yükselme açısına sahipti.

|  |
| --- |
| **Muhimmat tablosu** |
| Türü | Modeli | Ağırlığı, kg | YP ağırlığı, g | Namlu çıkış hızı, m/dk | Menzili, m |
| **Zırh delici** |
| HEAT (Mayıs 1943) | BP-460A |  |  |  |  |
| **Yüksek patlayıcılı ve parçalı** |
| YP-Parçalı, çelik(1,000 adet parça 30 metre çapında canlılara karşı etkiliydi) | OF-462 | 21,76 | 3,67 | 364 | 8,910 |
| Parçalı,demir çelik | O-462A | 21,7 |  | 364 | 8,910 |
| Parçalı,demir çelik | О-460А |  |  |  |  |
| YP,eski | F-460 |  |  | 344 | 7,550 |
| YP,eski | F-460N |  |  | 344 | 7,550 |
| YP,eski | F-460U |  |  | 344 | 7,550 |
| YP,eski | F-460K |  |  | 344 | 7,550 |
| **Şarapnel mermileri** |
| Şarapnel 45 sn tüplü | Sh-460 |  |  | 343 | 7,230 |
| Şarapnel T-6 tüplü | Sh-460T |  |  | 342 | 7,240 |
| **Kimyasal mermiler** |
| Parçalı- Kimyasal | OH-462 |  |  | 364 | 8,950 |
| Kimyasal | H-462 | 21,8 | - | 366 | 8,477 |
| Kimyasal | H-460 |  | - | 358 | 7,700 |
| **Diğer mermiler** |
| Aydınlatma | S-462 |  | - | 340 | 6,800 |
| Propaganda | A-462 |  | - | 364 | 7,000 |
| Sis,çelik | D-462 |  |  | 364 | 8,910 |
| Sis, demir çelik | D-462A |  |  |  |  |

Notlar
------

1. ↑  Isaev e göre 778 adet ,  9 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. adresinde 881 adet, Ivanov a göre 800 adet
2. ↑  Shirokorad - Encyclopedia of the Soviet Artillery

Kaynakça
--------

* Shirokorad A. B. - *Encyclopedia of the Soviet Artillery* - Mn. Harvest, 2000 (Широкорад А. Б. Энциклопедия отечественной артиллерии. — Мн.: Харвест, 2000. ISBN 985-433-703-0)
* Shirokorad A. B. - *The God of War of The Third Reich* - M. AST, 2002 (Широкорад А. Б. Бог войны Третьего рейха. — М.ООО Издательство АСТ, 2002. ISBN 5-17-015302-3)
* Ivanov A. - *Artillery of the USSR in Second World War* - SPb Neva, 2003 (Иванов А. Артиллерия СССР во Второй Мировой войне. — СПб. Издательский дом Нева, 2003. ISBN 5-7654-2731-6)
* Shunkov V. N. - *The Weapons of the Red Army* - Mn. Harvest, 1999 (Шунков В. Н. - Оружие Красной Армии. — Мн.: Харвест, 1999. ISBN 985-433-469-4
* Isaev A. - *Antisuvorov* - 2004 (Исаев A. - Антисуворов - 2004)
*

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***122-mm obüs M1909/37*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Light howitzers of the Finnish Army 1918-45 at Jaegerplatoon.net21 Aralık 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

| SSCB ait Büyük Vatanseverlik Savaşı topları |
| --- |
| Tanksavar topları |
| 37-mm top1-K | 45-mm top M1937 | 45-mm top M-42 | 57-mm top ZiS-2 | 100-mm top BS-3 |
| Dağ topları |
| 76-mm dağ topu M1938 |
| Alay topları |
| 76-mm top M1927 | 76-mm top M1943 |
| Tümen topları |
| 76-mm top M1902/30 | 76-mm top F-22 | 76-mm top USV | 76-mm top ZiS-3  122-mm obüs M1909/37 | 122-mm obüs M1910/30 | 122-mm obüs M-30 |
| Kolordu ve Ordu topları |
| 122-mm top A-19 | M-1909 | 152-mm obüs M1910/37  152-mm obüs M-10 | 152-mm obüs D-1 | 152-mm top M1910/30  152-mm topM1910/34 | 152-mm top-obüs ML-20 |
| Ağır toplar |
| 152-mm top M1935 | 203-mm obüs B-4 | 210-mm top M1939  280-mm havan topu M1939 | 305-mm obüs M1939 |
| Hava savunma savaşı topları |
| 25-mm top 72-K | 37-mm top61-K | 76-mm top M1938 | 85-mm top 52-K |