***Tulerpeton*** ("Tula'nın sürünen hayvanı"), Rusya'nın Tula Bölgesi'nde Andreyevka adlı bir bölgede bulunan bir fosilden bilinen, Devoniyen dört uzuvlu omurgalıların soyu tükenmiş bir cinsidir. Bu cins ve yakından ilişkili *Acanthostega* ile *Ichthyostega*, en eski tetrapodları temsil eder.

Açıklama
--------

*Tulerpeton*, evrimleşen ilk "tetrapodlardan" (kelimenin geniş anlamıyla) biri olarak kabul edilir. Parçalanmış bir kafatasından, göğüs kuşağının sol tarafında ve birkaç göbek puluyla birlikte sağ ön ve sağ arka bacaktan bilinmektedir. Bu tür, daha az gelişmiş "suda yaşayan tetrapodlardan" (*Acanthostega* ve *Ichthyostega gibi*) güçlendirilmiş bir uzuv yapısı ile ayrılır. Bu uzuvlar 6 parmaktan oluşur. Ek olarak, uzuvları yürümek yerine güçlü kürek çekişi için evrimleşmiş gibi görünüyor.

Fosil parçaları, başının göğüs kuşağından ayrıldığını da göstermektedir. Göğüs kuşağının kaba dal sonrası laminasının yokluğundan, Tulerpeton'un solungaçlarının olmadığı ve bu nedenle tamamen solumak için havaya bağlı olduğu belirlendi.

Devir
-----

*Tulerpeton,* yaklaşık 365 milyon yıl önce, iklimin oldukça sıcak olduğu ve buzulların olmadığı Geç Devoniyen döneminde yaşadı. Toprak zaten bitkiler tarafından kolonize edilmişti. Devoniyen döneminde, ilk gerçek karasal tetrapodlar - günümüz sürüngenlerinin, kuşlarının, amfibilerin ve memelilerin ataları - ilk kez ortaya çıkmaya başladı.

Yaşam tarzı
-----------

Tulerpeton hava solumasına rağmen, esas olarak sığ deniz sularında yaşıyordu. Bulunduğu Andreyevka fosil yatağı, bu dönemde en yakın kara kütlesinden en az 200 km uzaktaydı. Bölgedeki bitki fosilleri, yaşadığı suların tuzluluğunun çılgınca dalgalandığını ve suların oldukça sığ olduğunu gösteriyor. Boyun kemikleri ve göğüs kuşağı birbirinden ayrıldığı için Tulerpeton başını kaldırabiliyordu. Bu nedenle, sığ suda, kafaları sadece yan yana hareket eden diğer hayvanlara göre önemli bir avantaja sahipti. Tulerpeton'un akrabalarından türeyen daha sonraki kara hayvanları, karada bu baş bükülmesine ihtiyaç duydular, ancak durum muhtemelen, bunun kara için değil, sığ deniz sularında sağladığı avantaj nedeniyle gelişti. "Omurgalı Yaşamı" kitabında yazarlar Pough, Janis ve Heiser, "Operküler kemiklerin kaybı ve daha sonra kafatası ile vertebral kolon (değil Yine de en eski tetrapodlarda bulunur), havayı solumak için burnu sudan çıkarmak veya av öğelerine çarpmakla ilgili olabilir. Altı parmaklı el ve ayak parmakları, geliştirdikleri yüzgeçlerden daha güçlüydü, bu nedenle Tulerpeton, sığ ve acı sularda ilerlemek konusunda bir avantaja sahipti, ancak uzuvlar henüz karada kapsamlı kullanım için yeterince güçlü görünmüyor.

Bulunmasının önemi
------------------

*Tulerpeton*, karada yaşayabilen bir deniz hayvanı olan erken geçiş tetrapodlarından biridir. Göğüs-omuz kuşağının baştan ayrılması, başın yukarı ve aşağı hareket etmesine izin verdi ve bacakların ve kolların güçlendirilmesi, erken tetrapodların kendilerini karada itmelerine izin verdi.

Tulerpeton dactyly çalışmasında önemlidir. Tulerpeton'un polidaktil (5'ten fazla parmağa sahip olma) durumu, fosil ilk keşfedildiğinde önemli yorumlara neden oldu. Keşiften önce, tüm yaşayan dört ayaklıların atasındaki 5 parmaklı durum olan pentyldaktylliğin, ilk karasal dört ayaklılar ortaya çıkmadan önce geliştiği düşünülüyordu. Ancak Acanthostega ve Ichthyostega'nın keşifleri, pentyldaktil atalarının tetrapodların daha sonraki gelişiminde geldiğini doğrular.

Lebedev ve Coates (1995) ve Coates (1996) tarafından yürütülen filogenetik çalışmalar, *Tulerpeton'un* erken amniyotlarla lissamfibiyenlerden (canlı amfibiler) daha yakından ilişkili olan tüm soyu tükenmiş tetrapodları içeren kladların en eski ve en temel üyesi olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte, daha sonraki filogenetik çalışmalar, Tulerpeton'u amniyotlar ve lissamfibiler içeren en az kapsayıcı dalın dışında buldu ve amniyotlarla lepospondyller, seymouriamorflar, Embolomeri, temnospondiller, bafetidler, kolosteidler ve necheeriidler gibi soyu tükenmiş tetrapodlardan daha uzak bir akraba olduğunu buldu. Michael Benton (2005), Tulerpeton'un 5'ten fazla parmağı olduğu gerçeğinden dolayı, onun tam filogenetik konumunu belirlemenin, tetrapodlardaki dijital indirgemeyi anlamamız için önemli olduğunu belirtti. Eğer gerçekten amniyotlarla lissamfibiyenlerden daha yakından ilgili olsaydı, bu "beş basamağa indirgemenin iki kez, bir kez amfibiyenlere ve bir kez de reptiliomorflara doğru olmak üzere" olması gerektiği anlamına gelirdi; öte yandan, amniyotları ve lissamfibileri içeren en az kapsayıcı klanın dışındaysa, "dijital indirgeme Tulerpeton ve sonraki tetrapodlar arasında bir kez gerçekleşti".

Ayrıca bakınız
--------------

* Sudan karaya geçiş
* Tiktaalik
* Hynerpeton

Notlar
------

1. ↑   Biyolojide dactyly, dört ayaklı bir hayvanın elleri, ayakları veya bazen kanatları üzerindeki parmakların (parmaklar ve ayak parmakları) düzenlenmesidir.

Dipnotlar ve Kaynakça
---------------------

### Dipnotlar

1. ↑  "Tulerpeton". *paleobiodb.org*. 28 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2021.
2. ↑  "Recent Transitionals". 28 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2021.
3. ↑  Oleg A. Lebedev, Michael I. Coates (1995). "The postcranial skeleton of the Devonian tetrapod *Tulerpeton curtum* Lebedev". *Zoological Journal of the Linnean Society*. **114** (3): 307-348. doi:10.1111/j.1096-3642.1995.tb00119.x.
4. ↑  Michael I. Coates (1996). "The Devonian tetrapod *Acanthostega gunnari* Jarvik: postcranial anatomy, basal tetrapod interrelationships and patterns of skeletal evolution". *Transactions of the Royal Society of Edinburgh: Earth Sciences*. **87** (3): 363-421. doi:10.1017/S0263593300006787.
5. ↑  Laurin (1999). "A new study of *Solenodonsaurus janenschi*, and a reconsideration of amniote origins and stegocephalian evolution". *Canadian Journal of Earth Sciences*. **36** (8): 1239-1255. doi:10.1139/e99-036.
6. ↑  Ruta (2003). "Early tetrapod relationships revisited". *Biological Reviews*. **78** (2): 251-345. doi:10.1017/S1464793102006103. PMID 12803423.
7. ↑  Vallin (2004). "Cranial morphology and affinities of *Microbrachis*, and a reappraisal of the phylogeny and lifestyle of the first amphibians". *Journal of Vertebrate Paleontology*. **24** (1): 56-72. doi:10.1671/5.1.
8. ↑  Chapter 6: "Walking with early tetrapods: evolution of the postcranial skeleton and the phylogenetic affinities of the Temnospondyli (Vertebrata: Tetrapoda)." *In*: Kat Pawley (2006). "The postcranial skeleton of temnospondyls (Tetrapoda: temnospondyli)." PhD Thesis. La Trobe University, Melbourne.
9. ↑  Ruta (2007). "Dates, nodes and character conflict: addressing the lissamphibian origin problem". *Journal of Systematic Palaeontology*. **5** (1): 69-122. doi:10.1017/S1477201906002008.
10. ↑  Michael J. Benton (2005), *Vertebrate Paleontology*, 3rd ed. Blackwell Science Ltd 2005, p. 80.

### Kaynakça

* Devonian Times, Tulerpeton'la ilgili haberler 28 Eylül 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Gordon, MS ve Long, JA (2004) Omurgalı Tarihindeki En Büyük Adım: Balık-Tetrapod Geçişinin Paleobiyolojik İncelemesi. Fizyolojik ve Biyokimyasal Zooloji. 77(5):700-719.
* Son Geçişler 28 Eylül 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Sarcopterygii: Elpistostegalia
* Devoniyen tetrapod Tulerpeton curtum Lebedev'in kafatası sonrası iskeleti 15 Kasım 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Stegocephalians: Tetrapodlar ve diğer rakam taşıyan omurgalılar 1 Mart 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Famennian Tetrapodları Dünya Çapında Tulerpeton 24 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |
| --- | --- |
| Takson belirleyicileri | 
* Vikiveri: Q133989
* Fossilworks: 37184
* GBIF: 4816194
* IRMNG: 1304680

 |