**Yaratılış destanı**, Türklerin Altaylara ait kozmogenik (evrenin yaratılışı üzerine) destanıdır. Ayrıca ilk Türk destanlarından olma özelliğine de sahiptir. Asya kıtasının çeşitli bölgelerinde yaşayan Türk boyları ve Altay Türkleri arasında söylenmektedir. Türk destanları arasında en eskisidir. Radloff tarafından saptanıp yazıya geçirilmiştir. Kahramanlarının olağanüstü eylemlerini coşkulu, törensel bir üslupla anlatan ve genellikle birkaç bölümden oluşan manzum yapıtlardır. Bilinen en eski edebiyat türlerinden biridir. Altay Dağları'nda söylenen yaratılış ve türeyiş destanları, değil yalnız Türklerin; bütün Orta Asya ile Sibirya'nın bile, en gelişmiş ve üzerinde ilgi ile durulan Türk mitolojisi verileridir.[*kaynak belirtilmeli*]

Yeryüzünün Yaratılışı
---------------------

Altay yaratılış destanında başlangıçta her yerin sularla kaplı olduğu anlatılmaktadır. Tanrı Ülgen, kuşa dönüşerek suların üzerinde uçar ancak konacak bir yer bulamaz. Bunun üzerine gökten gelen bir ses tanrı Ülgen'e denizin içinden çıkan bir taşa konmasını söyler. Ülgen bu taşa konduğunda yerin ve göğün yaratılması gerektiğini düşünür ancak bunu nasıl yapacağını bilemez. Suların içinde yaşayan dişi ruh Ak Ana, Ülgen'e yaratılışı nasıl gerçekleştireceğini anlatır. Onun yardımıyla işe başlayan tanrı önce yeri, ardından göğü yaratmıştır. Ardından da dünyanın dengesini sağlaması için üç balık yaratmış. Balıklar dünyayı alttan destekleyerek başıboş gezmesine engel olmuşlar.

İnsanın Yaratılışı
------------------

Altay efsanelerinde, büyük bir okyanusun ve suyun esas olmasına rağmen, onlara göre insanoğlu, sudan yaratılmamıştı: *İnsanoğlu aslı yine topraktı.* Tanrı Ülgen deniz üstünde gezerken yüzen bir kara parçası görür. Yaklaştığında toprağın üstünde balçığı fark eder. Düşünür ki bu insan olsun o düşündükçe çamur insan suretine bürünür. Hikâyenin devamında bu ilk insan olan Erlik Ülgen'e ihanet edecektir.

İran mitolojisinde de ilk insan, *kil* dediğimiz yapışkan topraktan yapılmıştı. Onun için İranlılar ilk insana *Kil Şah* adını veriyorlardı. Türkler ise daha çok, *balçık* üzerinde durmuşlardı.

İç bağlantılar
--------------

* Altay Yaradılış Destanı

Dış bağlantılar
---------------

* Altay Yaratılış Destanı, Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, Cilt:1 Sayfa: 432-436, Şiir)

Kaynakça
--------

* Anohin, A. Viktoroviç (2006). Altay Şamanlığına Ait Materyaller (Çeviren: Zekeriya Karadavut, and Jannet Meyermanova). Konya: Kömen Yayınları.
* Çoruhlu, Yaşar (2002). Türk Mitolojisinin Ana Hatları. İstanbul: Kabalcı Yayınları
* Türk Edebiyatının Mitolojik Kaynakları, Prof.Dr. Özkul ÇOBANOĞLU, Prof.Dr. Nimet YILDIRIM, Anadolu Üniversitesi - AÖF, 2013 Yayın No: 2388 (Sayfa: 64-84 arası)

Yaradılış destanı
-----------------

* Kayra Han
* Altay mitolojisi

| * g
* t
* d
Türk Destanları |
| --- |
| İslamiyetten Önce Türk Destanları | 
* Alp Er Tunga Destanı
* Atilla Destanı
* Bozkurt Destanı
* Ergenekon Destanı
* Göç Destanı
* İlce Han Destanı
* Oğuz Kağan Destanı
* Mani Dininin Kabulü Destanı
* Siyenpi Destanı
* Şu Destanı
* Türeyiş Destanı

 |
| İslamiyetten sonra Türk Destanları | 
* Cengizname
* Çanakkale Destanı
* Danişmendname
* Dede Korkut Destanı
* Genç Osman Destanı
* Edigey Destanı
* Köroğlu Destanı
* Kuva-i Milliye Destanı
* Saltuknâme
* Satuk Buğra Han Destanı
* Seyid Battal Gazi Destanı
* Üç Şehitler Destanı
* Timur Destanı

 |
| Diğer Türk Toplulukları Destanları | 
* Adil Sultan Destanı
* Ah Çibek Arığ
* Kaçak Yusuf Destanı
* Gan Kişi Destanı
* Manas Destanı
* Üçügey Üdügüyen ve Kusagan Hocugur Destanı
* Yaratılış Destanı

 |

| * g
* t
* d
İslamiyet öncesi Türk edebiyatı |
| --- |
| Sözlü Edebiyat | 
* Türk mitolojisi
* Destan
	+ Ah Çibek Arığ
	+ Göç Destanı
	+ Şu Destanı
	+ Oğuz Kağan Destanı
	+ Bozkurt (mitoloji)
	+ Ergenekon Destanı
	+ Yaratılış Destanı (Altay)
	+ Türeyiş Destanı
* Koşuk
* Sav
* Sagu
* Halk hikâyesi
* Atasözü
* Âşık
* Türk halk edebiyatı

 |
| Yazılı Edebiyat | 

|  |  |
| --- | --- |
| Göktürk Edebiyatı | 
* Altun Tamgan Tarkan Yazıtı
* Bilge Kağan Yazıtı
* Bömbögör Yazıtı
* Bugut Yazıtı
* Çoyr Yazıtı
* Elegeş Yazıtları
* Hoyt-Tamir yazıtları
* Irk Bitig
* Köl İç Çor Yazıtı
* Kül Tigin Yazıtı
* Orhun Yazıtları
* Öök Tarlag Yazıtı
* Öök Turan Yazıtı
* Ongin Yazıtı
* Sühbaatar Yazıtları
* Tonyukuk Yazıtı
* Yenisey Yazıtları
* Yorçı Yazıtı

 |
| Uygur Edebiyatı | 

|  |  |
| --- | --- |
| Bengü Taşlar | 
* Taryat Yazıtları
* Moyun Çor Yazıtı
* Kara Balsagun Yazıtı
* Karı Çor Tigin Yazıtı

 |
| Budizm Külliyat | 
* Edgü Ögli Tigin ile Ayıg Ögli Tigin
* Maytrisimit
* Altun Yaruk
* Sekiz Yükmek
* Kuanşi im Pusar

 |
| Mani dini Külliyat | 
* Irk Bitig
* Huanstuantif
* İki Yıltız Nom

 |

 |

 |