**Mikrobiyoloji**, mikroorganizmaları inceleyen biyolojinin alt dallarından biridir. Mikro; gözle görülemeyecek kadar küçük, -biyo; canlı ve -loji; bilim anlamına gelmektedir. Mikrobiyoloji; mikroorganizmaların yapısı, çeşitliliği ve bunların toprak, su, bitki, gıda, hayvan ve insan vücudundaki faaliyetleriyle ilgilenmektedir.

**Gıda mikrobiyolojisi** ise, gıdayı inhibe eden (gelişimini engelleyen), oluşturan veya kontamine (bulaşma) eden mikroorganizmaların incelenmesini esas almaktadır. Gıdaların doğal yapısında bulunan ve bir süre sonra bozulmaya neden olan mikroorganizmalar; uygun pişirme ve saklama sağlanamayan gıdalardaki hastalık yapıcı patojenler; peynir, yoğurt, ekmek, bira ve şarap gibi fermente gıdalar üretmek için kullanılan mikroplar ve probiyotik üretmek gibi diğer yararlı rollere sahip mikroplar gıda mikrobiyolojisi çatısı altında incelenmektedir.

Tarihçe
-------

Mikroskobun bulunmadan önceki döneminde mikroorganizmalar ile ilgili bir bilgi mevcut değildir. Ancak farklı uygarlıkların yaşam koşulları nedeniyle elde etikleri ürünler olduğu bilinmektedir. Örneğin; bira yapımının ilk kez M.Ö. 5000 - 7000 yıllarında Babil' de uygulandığına dair farklı bulgular mevcuttur.

Sümerlilerin ise tereyağını elde eden ilk kavim oldukları saptanmıştır. Ayrıca Sümerlilerin etleri ve balıkları tuzladıkları da bilinmektedir. M.Ö. 3000 yılında ise Mısırlıların süt, tereyağı ve peyniri kullanmış oldukları bulunmuştur. M.Ö. 1000 civarında ise Romalılar deniz ürünlerinin muhafazasında kardan yararlandıkları bilinmektedir.

M.S. 943 yılında ise Fransa'da ilk gıda zehirlenmesi görülmüştür. Çavdar veya diğer hububatların tüketilmesi sonucu "Claviceps purpurea" ile bulaşmış ve 40.000 kişinin öldüğü belirlenmiştir. Ergotizm diye adlandırılan bu zehirlenmeye daha önceki dönemlerde de rastlanmaktadır. İsviçre'de ise ilk kez etlerin satılabilir veya satılamaz olarak nitelendirilmesi yapılmıştır. 13.yüzyılda etlerin kalitesi artmış olmakla beraber, bu kalite ile mikroorganizmalar arsındaki ilişkisi bilinmemektedir.

Mikroorganizmaları tanımaya yardımcı "*mikroskop*" kavramı ise ilk olarak 1625 yılında kullanılmıştır.

1632-1723 yıllarında *Antony van Leeuwenhoek* mikroskobik canlıları mikroskop altında gören ve çizen ilk kişidir.

1822- 1895 yıllarında *Louis Pasteur* şarap ve biranın bozulma nedenlerinin mikroorganizmalar olduğunu bunun da engellenmesi için ortamların mutlaka Pastörize edilmesi gerekliliğini ortaya koymuştur. Kuduz hastalığının mikrobunu izole etmiş ve kuduz aşısını bulmuştur.

1830 yılında *Lister* modern mikrobun prensiplerini ortaya koymuştur.

1843- 1910 yıllarında *Robert Koch* mikroorganizmaları saf halde üretebilmek için katı besiyeri geliştirmiş ve bunları katı besiyerinden izole etmiştir. Bakterileri boyama tekniklerini ve verem hastalığının nedeni olan mikrobun (Mycobacterium tuberculosis) özelliklerini bulmuştur.

1889 yılında *Cohn* tarafından süt teknolojisinde bugünkü anlamda starter olarak bakterilerin kullanımı gerçekleşmiş ve yararlı etkileri ortaya konmuştur.

1933 yılında ise ilk elektron mikroskobu yapılmıştır. Bu sayede bakteriyofajlar görüntülenmiş ve çalışmalar yapılmıştır.

Besinleri etkileyen bakteri alt grupları
----------------------------------------

Gıdalardaki bakterilerin incelenmesinde önemli gruplar belirli özelliklere göre alt gruplara ayrılmışlardır. Bu gruplandırmalar taksonomik (canlı sınıflandırmasındaki ) öneme sahip değildir:

Laktik asit bakterileriyle sütün yoğurda dönüştürülmesi. (bakteriler şekilleri temsilidir)
◆ Laktik asit bakterileri, laktik asit üretmek için karbonhidratları kullanan bakterilerdir. Ana cinsler Lactococcus (laktakok), Leuconostoc (Lökonostok), Pediococcus (Pediokok), Lactobacillus (Laktobasil) ve Streptococcus thermophilus bakterileridir.

◆ Acetobacter aceti (Asetobakter) gibi asetik asit bakterileri alkolü, asetik asite çeviren bakteri türleridir.

◆ Propiyonik asit üreten Propionibacterium freudenreichii gibi bakteriler, süt ürünlerini fermente etmek için kullanılmaktadır.

◆Clostridium butyricum gibi bazı Clostridium türleri bütirik asit üretmektedir.

◆Proteolitik bakteriler (mikroorganizmalar), ekstraselüler proteinazları (proteazları) üreterek proteinleri hidrolize etmektedir. Bu grup, Micrococcus, Staphylococcus (Stafilokok), Bacillus, Clostridium, Pseudomonas, Alteromonas, Flavobacterium (Flavo bakterisi) ve Alcaligenes cinslerini içermektedir. Daha sınırlı olarak da Entereobacteriaceae ve Brevibacterium bakteri türlerini içermektedir.

◆Lipolitik bakteriler (yağ parçalıyıcı bakteriler), hücre dışı lipazlar üreterek trigliseritleri hidrolize etmektedir. Bu grup, Micrococcus, Staphylococcus, Pseudomonas, Alteromonas ve Flavobacterium cinslerinden bakteri türlerini içermektedir.

◆Sakkarolitik bakteriler kompleks karbonhidratları hidrolize eder. Bu grup, Bacillus, Clostridium, Aeromonas, Pseudomonas ve Enterobacter cinslerinden bakteri türlerini içermektedir.

◆Termofilik bakteriler (yüksek sıcaklıklarda gelişen bakteriler ), Bacillus, Clostridium, Pediococcus, Streptococcus ve Lactobacillus cinsleri de dahil olmak üzere 50 santigrat derecenin üzerindeki yüksek sıcaklıklarda gelişebilmektedir.

Sporlar da dahil olmak üzere termodurik bakteriler pastörizasyonda hayatta kalabilmektedir.

◆5 santigrat derecenin altındaki soğuk havalarda üreyen bakteriler psikotropik olarak adlandırılmaktadır. Alcaligenes, Serratia, Leuconostoc, Carnobacterium, Brochothrix, Listeria ve Yersinia dahil olmak üzere birçok türden bakteri türlerini içermektedir.

◆Halotolerant bakteriler (Halofiller), %10'dan fazla yüksek tuz konsantrasyonlarında hayatta kalabilmektedir. Vibrio ve Corynebacterium'dan bazı türleri içermektedir. Asidürik bakteriler düşük pH'da hayatta kalmaktadır.

◆Ozmofilik bakteriler, maya ve küflerden daha az ozmofilik olmakla birlikte, nispeten daha yüksek ozmotik ortamı tolere edebilmektedirler.

◆Aeroblar oksijene ihtiyaç duyarken, anaeroblar oksijen tarafından inhibe edilmektedir (engellenmektedir). Fakültatif (seçmeli) anaeroblar oksijenli ve oksijensiz olarak 2 şekilde büyüyebilmektedir.

◆Bazı bakteriler besinlerin metabolizması sırasında gaz üretebilir, bazıları ise polisakkaritleri sentezleyerek balçık üretmektedir.

◆Spor üreten bakteriler ayrıca aerobik, anaerobik, yassı ekşi, termofilik ve sülfür üreten alt gruplara ayrılmaktadır.

◆ Fekal koliformlar dahil olmak üzere koliformlar, sanitasyon (hijyen) ölçüsü olarak kullanılmaktadır. Enterik patojenler gastrointestinal enfeksiyona neden olabilir ve bu gruba dahil edilebilmektedir.

Gıdalarda mikroorganizma üremesini etkileyen faktörler
------------------------------------------------------

Gıdaları etkileyen farklı değişkenler, faktörler mikroorganizma üremesini etkilemektedir. Bu faktörler:

▶ Gıdaların yapısında doğal olarak bulunan ve bu nedenle üremeyi arttırıp azaltan maddeler

▶Gıdalarda, gıda koruyucusu olarak eklenen maddeler

▶Gıdanın oksidasyon (yükseltgeme) - redüksiyon (indirgeme) potansiyeli

▶Gıdada bulunan su aktivitesi

▶Gıdada bulunan "hidrojen iyonu aktivitesi" (pH)

▶Ortam sıcaklığı

▶Ortamda bulunan gazların bileşimi ve yoğunluğu olarak sıralanabilmektedir.

Gıda güvenliği
--------------

Biyogüvenlik laboratuvarında çalışan bir mikrobiyolog, gıdalardaki yüksek riskli patojenleri test ediyor.
Gıda güvenliği, gıda mikrobiyolojisinin ana odak noktasıdır. Çok sayıda hastalık ve patojenler, bakteri ve virüsleri içeren gıdalar yoluyla kolayca bulaşabilmektedir.

**Mikrobiyal toksinler** bakteriler ve mantarlar dahil olmak üzere mikroorganizmalar tarafından üretilmektedir. Mikrobiyal toksinler, doğrudan konak dokulara zarar vererek ve bağışıklık sistemini devre dışı bırakarak enfeksiyonu ve hastalığı teşvik etmektedir.

Mikrobiyal toksinler ayrıca gıdaların olası kirleticileridir. Ancak mikroorganizmalar ve ürünleri de bu patojenik mikroplarla savaşmak için kullanılabilmektedir.

 Bakteriyosin üretenler de dahil olmak üzere probiyotik bakteriler patojenleri öldürebilir ve inhibe edebilmektedir. Alternatif olarak, nisin (E234) gibi saflaştırılmış bakteriyosinler doğrudan gıda ürünlerine eklenebilmektedir. Son olarak bakteriyofajlar, sadece bakterileri bulaştıran virüsler, bakteriyel patojenleri öldürmek için kullanılabilmektedir.

Doğru pişirme de dahil olmak üzere, yiyeceklerin kapsamlı bir şekilde hazırlanması çoğu bakteri ve virüsü ortadan kaldırmaktadır. Bununla birlikte, kontaminantlar tarafından üretilen toksinler, diğer güvenlik koşulları nedeniyle kontamine gıdanın ısıtılması veya pişirilmesiyle toksik olmayan formlara dönüşmeye meyilli olmayabilmektedir.

Fermantasyon
------------

Fermantasyon, gıdaları koruma ve kalitesini değiştirme yöntemlerinden biri olma özelliğini taşımaktadır. Maya, özellikle Saccharomyces cerevisiae, ekmek mayalamak, bira yapmak ve şarap yapmak için kullanılmaktadır. Laktik asit bakterileri de dahil olmak üzere belirli bakteriler, yoğurt, peynir, acı sos, turşu, fermente sosis ve kimchi (kimçi) gibi yemekler yapmak için kullanılmaktadır. Bu fermantasyonların ortak bir etkisi, gıda ürününün patojenler ve bozulmaya neden olan mikroorganizmalar dahil olmak üzere diğer mikroorganizmalara karşı daha az konuksever olması ve böylece gıdanın raf ömrünün uzamasıdır.  Bazı peynir çeşitlerinin olgunlaşması ve karakteristik lezzetlerini geliştirmesi için küflere ihtiyaç duymaktadır.

Mikrobiyal polimerler
---------------------

Gıda endüstrisinde mikrobiyal olarak üretilen birkaç biyopolimer kullanılmaktadır.

**Aljinat**

Aljinatlar koyulaştırıcı ajanlar olarak kullanılabilir. Burada 'Mikrobiyal polisakkaritler' kategorisi altında listelenmesine rağmen, ticari alginatlar şu anda sadece Laminaria hyperborea veya L. japonica gibi kahverengi deniz yosunlarından ekstraksiyon yoluyla üretilmektedir.

**Poliglutamik asit**

Bacillus'un çeşitli suşları tarafından üretilen poliglutamik asit, gıda endüstrisinde koyulaştırıcı olarak potansiyel uygulamalara sahiptir.

Gıda testi
----------

Gıda Teknolojisi Fakültesi, Letonya Yaşam Bilimleri ve Teknolojileri Üniversitesi Gıda mikrobiyoloji laboratuvarı
Gıda ürünlerinin güvenliğini sağlamak için patojenler ve bozulma organizmaları gibi mikroorganizmalar için mikrobiyolojik testler gereklidir. Bu sayede normal kullanım koşullarında kontaminasyon riski incelenebilir ve gıda zehirlenmesi salgınları önlenebilmektedir. Ürünlerin olası kusurları üretimin her aşamasında meydana gelebileceğinden, gıda ürünlerinin ve bileşenlerinin test edilmesi tüm tedarik zinciri boyunca önemlidir. Bu ihtiyacı karşılamak için, çoğu büyük ticari gıda üreticisi, ürünlerinin patojenler için düzenli olarak test edilmesi için kendi gıda test laboratuvarlarına sahiptir. Bozulmayı tespit etmenin yanı sıra, mikrobiyolojik testler ayrıca mikrop içeriğini belirleyebilir, maya ve küfleri ve salmonellayı tanımlayabilir. Bilim adamları ayrıca Salmonella için benzersiz Salmonella varyantlarını tanımlayabilen hızlı ve taşınabilir teknolojiler geliştirmektedirler..

Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR), DNA'nın belirli bir parçasının tüp içinde çoğaltılması işlemidir. Ayrıca hızlı ve ucuz bir yöntemdir. Bu nedenle bilim adamları, benzersiz DNA modellerine dayalı olarak HIV ve şarbon gibi hastalıklara neden olan farklı virüs veya bakteri türlerini tespit etmek için PCR kullanılmaktadır. Gıda patojeni nükleik asitlerin ekstraksiyonu, PCR tespiti ve farklılaşmasına yardımcı olmak için ticari olarak çeşitli kitler mevcuttur. Gıda ürünlerindeki bakteri zincirlerinin tespiti, gıda kaynaklı hastalıkların oluşmasını önlemeye yardımcı olduğu için dünyadaki herkes için çok önemlidir. Bu nedenle, PCR, farklı işlenmiş gıdalardaki patojenik bakterilerin varlığını yükseltmek ve izlemek için bir DNA dedektörü olarak tanınmaktadır.

Kaynakça
--------

1. ↑  "GIDA TEKNOLOJİSİ TEMEL MİKROBİYOLOJİ" (PDF). 19 Şubat 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
2. ↑  Fratamico PM (2005). Bayles DO (ed.). *Foodborne Pathogens: Microbiology and Molecular Biology*. Caister Academic Press.
3. ↑  Tannock GW, ed. (2005). *Probiotics and Prebiotics: Scientific Aspects*. Caister Academic Press
4. ↑  Ljungh A, Wadstrom T, eds. (2009). *Lactobacillus Molecular Biology: From Genomics to Probiotics*. Caister Academic Press.
5. ↑  "Mayo, B (2010). van Sinderen, D (ed.). Bifidobacteria: Genomics and Molecular Aspects. Caister Academic Press". 15 Aralık 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi.
6. ↑  "Gıda mikrobiyolojisi- Ankara.edu.tr" (PDF). 24 Kasım 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
7. ↑  "Mikrobiyolojinin tarihçesi ve gelişimi" (PDF). 22 Aralık 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
8. ↑  Ray, B. Fundamental Food Microbiology, 3rd Ed. (2005), pp 29-32
9. ↑  "Besin mikrobiyolojisine giriş- Necmettin Erbakan Üniversitesi" (PDF). 10 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
10. ↑  "Sillankorva, Sanna M.; Oliveira, Hugo; Azeredo, Joana (2012). "Bacteriophages and Their Role in Food Safety". International Journal of Microbiology. 2012: 863945. doi:10.1155/2012/863945. PMC 3536431. PMID 23316235". 20 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.
11. ↑  Rehm BHA, ed. (2009). *Microbial Production of Biopolymers and Polymer Precursors: Applications and Perspectives*. Caister Academic Press.
12. ↑  Remminghorst & Rehm (2009). "Microbial Production of Alginate: Biosynthesis and Applications". *Microbial Production of Biopolymers and Polymer Precursors*. Caister Academic Press
13. ↑  Shih & Wu (2009). "Biosynthesis and Application of Poly(gamma-glutamic acid)". *Microbial Production of Biopolymers and Polymer Precursors*. Caister Academic Press.
14. ↑  "Global Food Safety Resource". 17 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
15. ↑  "food science technology network". 20 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi.
16. ↑  "FDATrack/track-proj?program=cfsan&id=CFSAN-ORS-Rapid-Testing-and-Identification-of-Salmonella-in-Foods". 15 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2021.
17. ↑  "Süt endüstrisi- Yalova.edu.tr" (PDF). 11 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
18. ↑  "Wikipedia- Food microbiology". 13 Eylül 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi.

| * g
* t
* d
Gıda bilimi |
| --- |
| Genel | 
* Alerji
* Mühendislik
* Mikrobiyoloji
* Beslenme
	+ Diyet
	+ Klinik beslenme
* İşleme
* İşlenmiş gıda
* Kalite
* Duyusal analiz
	+ Ayrımcılık testi
* Reoloji
* Depolama
* Teknoloji

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| * g
* t
* d
Gıda kimyası |
| --- |
| 
* Gıda katkısı
* Karbonhidratlar
* Gıda boyası
* Enzimler
* Esansiyel yağ asidi
* Tatlandırıcılar
* Fortification
* Lipit
* Mineral
* Protein
* Vitamin
* Su

 |

 |
| 

| * g
* t
* d
Gıda Koruyucuları |
| --- |
| 
* Biopreservation
* Konserve
* Cold chain
* Curing
* Drying
* Fermentasyon
* Liyofilizasyon
* Dondurulmuş gıda
* Hurdle technology
* Gıda ışınlama
* Meyve konservesi
* Aspic
* Jugging
* Modified atmosphere
* Pascalization
* Turşulama
* Potting
	+ Confit
	+ Potjevleesch
* Tuzlama
* Tütsüleme
* Tatlandırıcı
* Tyndallization
* Vakumlama

 |
| 
* Kategori Kategori

 |

 |

 |
| Gıda endüstrisi | 
* İşleme
* Ambalajlama
* Piyasa
* Yemek servisi
* Takviye

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * g
* t
* d
Gıda güvenliği |
| --- |
| Gıda Takviyesi | 
* 3-MCPD
* Aldicarb
* Antibiyotik kullanımı
* Siyanür
* Formaldehit
* HGH controversies
* Kurşun zehirlenmesi
* Melamin
* Mercury in fish
* Sudan I

 |
| Tatlandırma | 
* Monosodyum glutamat
* Tuz
* Şeker
	+ Mısır şurubu

 |
| Bakteriyel, viral ve parazitik etkenler | 
* Amoebiasis
* Anisakiasis
* Cryptosporidiosis
* Cyclosporiasis
* Diphyllobothriasis
* Enterobiasis
* Fasciolopsiasis
* Fasciolosis
* Giardiasis
* Gnathostomiasis
* Paragonimiasis
* Toxoplasmosis
* Trişinoz
* Trikuriyaz

 |
| Mikroorganizmalar | 
* Botulizm
* *Campylobacter jejuni*
* *Clostridium perfringens*
* *Cronobacter*
* *Enterovirus*
* *Escherichia coli* O104:H4
* *Escherichia coli* O157:H7
* Hepatit A
* Hepatit E
* *Listeria*
* Norovirus
* Rotavirüs
* *Salmonella*
* *Vibrio cholerae*

 |
| Pestisit | 
* Chlorpyrifos
* DDT
* Lindane
* Malathion
* Methamidophos

 |
| Koruyucular | 
* Benzoik asit
* Ethylenediaminetetraacetic acid (EDTA)
* Sodyum benzoat

 |
| Tatlandırıcılar | 
* Acesulfame potassium
* Aspartame
* Sakarin
* Siklamat
* Sorbitol
* Sucralose

 |
| Toksinler, zehirler, çevre kirliliği | 
* Aflatoksin
* Arsenic contamination of groundwater
* Benzene in soft drinks
* Bisfenol A
* Dieldrin
* Diethylstilbestrol
* Dioxin
* Mycotoxins
* Nonylphenol
* Shellfish poisoning

 |
| Gıda zehirlenmeleri, kazaları ve olayları listesi | 
* Devon colic
* Swill milk scandal
* Esing Bakery incident
* 1858 Bradford sweets poisoning
* 1900 English beer poisoning
* Morinaga Milk arsenic poisoning incident
* Minamata hastalığı
* 1971 Iraq poison grain disaster
* Toxic oil syndrome
* 1985 diethylene glycol wine scandal
* UK mad cow disease outbreak
* 1993 Jack in the Box *E. coli* outbreak
* 1996 Odwalla *E. coli* outbreak
* 2006 North American *E. coli* outbreaks
* ICA meat repackaging controversy
* 2008 Canada listeriosis outbreak
* 2008 Chinese milk scandal
* 2008 Irish pork crisis
* 2008 United States salmonellosis outbreak
* 2011 Germany *E. coli* outbreak
* 2011 United States listeriosis outbreak
* 2013 Bihar school meal poisoning
* 2013 horse meat scandal
* 2015 Mozambique beer poisoning
* 2017 Brazil weak meat scandal
* 2017–18 South African listeriosis outbreak
* 2018 Australian rockmelon listeriosis outbreak
* 2018 Australian strawberry contamination
* Food safety incidents in China
* Food safety incidents in Taiwan
* Food safety in Australia
* Gıda zehirlenmesi
* Bhopal felaketi
* Aleksandr Litvinenko'nun zehirlenmesi
* Zehirlenmeler listesi
	+ outbreaks
	+ death toll
	+ United States

 |
| Sertifikalandırma, standartlar ve kontrol | 
* Günlük kabul edilebilir alım miktarı
* E number
* Food labeling regulations
* Food libel laws
* International Food Safety Network
* ISO 22000
* Nutrition facts label
* Organic certification
* The Non-GMO Project
* Quality Assurance International
* Food Standards Agency
* FDA

 |
| Gıda işleme | 
* 4-Hydroxynonenal
* Acid-hydrolyzed vegetable protein
* Akrilamid
* Creutzfeldt-Jakob hastalığı
* Gıda katkı maddeleri
* Gıda ışınlama
* Heterocyclic amines
* Modified starch
* Nitrosamines
* Polisiklik aromatik hidrokarbon
* Shortening
* Trans yağ
* Water fluoridation controversy

 |
| Kuruluşlar ve organizasyonlar | 
* Türkiye Cumhuriyeti Tarım ve Orman Bakanlığı (Türkiye)
* Institute for Food Safety and Health
* European Food Safety Authority
* FDA
* International Food Safety Network
* Spanish Agency for Food Safety and Nutrition
* Food Information and Control Agency (İspanya)
* Centre for Food Safety (Hong Kong)
* Ministry of Food and Drug Safety (Güney Kore)

 |
| 
* Kategori Gıda güvenliği
* Commons sayfası Gıda güvenliği
* Vikikitap sayfası Wikibooks:Gıda güvenliği

 |

 |
| 

| * g
* t
* d
Yapay gıdalar |
| --- |
| Yapay yağ ikamesi | 
* Olestra
* Trans yağ

 |
| Yapay protein ikamesi | 
* Acid-hydrolyzed vegetable protein

 |
| Yapay şeker ikamesi | 
* Acesulfame potassium
* Alitame
* Aspartam
* Aspartame-acesulfame salt
* Dulcin
* Glucin
* Hydrogenated starch hydrolysates
* Neohesperidin dihydrochalcone
* Neotame
* NutraSweet
* Nutrinova
* Sakarin
* Siklamat
* Sucralose

 |
| Doğal yiyecek ikamesi | 
* Peynir ikamesi
* Kahve ikamesi
* Yumurta ikamesi
* Et ikamesi
* Süt ikamesi
* Phyllodulcin
* Tuz ikamesi

 |
| Ürünler | 
* Tang

 |
| Ayrıca bakınız | 
* Gıda güvenliği
* Gıda katkı maddeleri listesi

 |

 |

 |
| Gıda politikası | 
* Gıda gücü
* Gıda güvenliği
* Kıtlık
* Malnütrisyon
* Aşırı beslenme

 |
| Kuruluşlar ve organizasyonlar | 
* Uluslararası Gıda Koruma Derneği
* FDA
* Gıda ve Tarım Örgütü
* Ulusal Tarım ve Gıda Araştırma Kurumu
* Ulusal Gıda ve İlaç Kurumu

 |


| * g
* t
* d
Halk sağlığı |
| --- |
| Genel | Oksoloji  • Biyolojik tehlike  • Baş Tıp Görevlisi  • Kültürel yetkinlik  • Sapkınlık  • Çevre sağlığı  • Ötenik  • Genomik  • Küreselleşme ve hastalık  • Sağlık ekonomisi  • Sağlık okuryazarlığı  • Sağlık politikaları  • (Sağlık sistemi  • Sağlık reformu •Kamu sağlığı yasası) •
Anne sağlığı •Tıbbi antropoloji •Tıp sosyolojisi •Ruh sağlığı •İlaç politikası • Halk sağlığı laboratuvarı •Üreme sağlığı  • Sosyal psikoloji  • Sağlık ve hastalık sosyolojisi  • Tropik hastalık |
| Koruyucu sağlık hizmetleri | Tek sağlık  • Davranış değişikliği  • Aile ücretleri  • Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi  • İnsan beslenmesi  • Hijyen  • (El yıkama  • Enfeksiyon kontrolü  • Ağız hijyeni)  • İş güvenliği ve sağlığı  • (Ergonomi  • Yaralanmayı önleme  • Tıp  • Hemşirelik)  • Hasta güvenliği  • (Kurumu)  • Farmakovijilans  • Güvenli seks  • (Cinsel yolla bulaşan hastalık)  • Temizlik  • (Fekal-oral bulaşma  • Açık dışkılama  • Vektör kontrolü  • Su kaynaklı hastalıklar)  • Sigarayı bırakma  • Aşılama  • Veteriner Halk Sağlığı |
| Toplum sağlığı | Biyoistatistik  • Çocuk ölümleri  • Toplum sağlığı  • Epidemiyoloji  • Küresel sağlık  • Sağlık etki değerlendirmesi  • Sağlık sistemi  • Bebek ölümü  • Açık kaynaklı sağlık yazılımı  • Kamu sağlığı bilişimi  • Sağlığın sosyal belirleyicileri  • (Sağlık eşitliği  • Irk ve sağlık)  • Sosyal tıp |
| Biyolojik veepidemiyolojik istatistikler | Hipotez testi  • Vaka kontrol çalışması  • Randomize kontrollü çalışma  • Klinik epidemiyoloji  • ROC eğrisi  • Öğrencilere t-testi  •  Z-test   • Varyans analizi  • Regresyon  • Göreceli risk  • İstatistik yazılımı  • (SAS  • SPSS  • Stata) |
| Bulaşıcı ve epidemikhastalıkların önlenmesi | Cinsel yolla bulaşan hastalık  • Aşı çalışmaları  • tropikal hastalıklar  • Enfeksiyon hastalıkları  • Salgın (Epidemi)  • Pandemi  • Surveyans  • Karantina  • sağlık ekonomisi |
| Gıda hijyeni vesertifikasyon sistemleri | Gıda güvenliği  • Gıda katkısı  • Gıda işleme  • Certified Agricultural  • GMP  •  GSP  •  GAP  •  CSP  • ISO  • HACCP  • CCP  • FSSC  • IFS  • BRCGS  • Helal (İslam)  • Gıda mühendisliği  • Food microbiology  • food Chemistry  • food technology  • Genetik mühendisliği  • Veteriner hekim  • Ziraat mühendisliği |
| Sağlık davranışlarıbilimleri | Sağlık inanç modeli  • rasyonel davranış modeli  • planlı davranış teorisi  • Transteorik model  • Sosyal bilişsel kuram  •  Sosyal Destek teorisi  • sağlık İletişimi  • önceki model  • Toplum sağlığı  • Ekosistem modeli |
| Sağlık vepolitika analizi | Politika analizi  • sigorta ekonomisi  • İstatistik  • Küresel sağlık  • sosyal güvenlik sistemi  • Muhasebe  • Sosyal psikoloji  • İletişim |
| OrganizasyonlarEğitimve Geçmiş | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kuruluş ve Örgütler | Europe (Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi  • Committee on the Environment, Public Health and Food Safety) India (Ministry of Health and Family Welfare)
U.S. (Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri  • Center for Minority Health  • Council on Education for Public Health  • Public Health – Seattle & King County  • Public Health Service)  • *Globalization and Health*  • Dünya Sağlık Örgütü  • World Toilet Organization
East Asia (Health and Welfare Ministry  • Gıda ve İlaç Dairesi  • Çevre Koruma Ajansı) |
| Eğitim | Bachelor of Science in Public Health  • Master of Public Health  • Doctor of Public Health  • European Programme for Intervention Epidemiology Training (EPIET)  • Health education  • Professional Further Education in Clinical Pharmacy and Public Health |
| Geçmiş | Sara Josephine Baker  • Samuel Jay Crumbine  • Carl Rogers Darnall  • Joseph Lister  • Margaret Sanger  • John Snow  • Mary Mallon  • Hastalık yapıcı mikrop teorisi  • Social hygiene movement |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* NKC: ph115835
* NLI: 987007543338505171

 |