| * g
* t
* d
Haçlı Seferleri |
| --- |
| **Kutsal topraklarda (1095–1291)**
* Birinci
* 1101 Haçlı Seferi
* Edessa Kuşatması (1146)
* Norveçli
* Venedik
* İkinci
* Üçüncü
* 1197
* Dördüncü
* Beşinci
* Altıncı
* Baronlar
* Yedinci
* Sekizinci
* Dokuzuncu

**1291 sonrası**
* İzmir 1343-1351
* İskenderiye 1365
* Savoyard 1366
* Berberi 1390
* Niğbolu 1396
* Varna 1443
* Portekiz 1481

**Kuzey Haçlı Seferleri (1147–1410)**
* Wendish 1147
* İsveç
	+ 1150
	+ 1249
	+ 1293
* Livonya 1198-1290
* Prusya 1217-1274
* Litvanya 1283-1410

**Halkın Haçlı Seferleri**
* Halk 1096
* Çocuklar 1212
* Shepherdler 1251
* Yoksullar 1309
* Shepherdler 1320

**Ortodokslara karşı**
* Bosna 1235-1241
* Albigeois 1209-1229
* Aragon 1284/5
* Despenser 1382/3
* Hussit 1419-1434

**Reconquista (718-1492)**

---

* **Kronoloji**
 |

**Litvanya Haçlı Seferi**, Töton Şövalyeleri ve Livonya Tarikatı'nın, pagan Litvanya Büyük Dükalığı'nı zorla Hıristiyanlaştırma bahanesi altında gerçekleştirdiği bir dizi seferdir. Livonya Tarikatı 1202'de Riga'yı işgal etti ve 1230'larda Polonya'nın bir yurtluk olan Chełmno Arazisi'ne yerleştiler. İlk olarak Livonya Haçlı Seferi ve Prusya Haçlı Seferi'nde diğer komşu Baltık kabilelerini (Kuronyalılar, Semigalyalılar, Latgalyalılar, Selonyalılar ve Eski Prusyalılar) fethettiler.

Litvanlara ve Samogitlere karşı ilk baskın 1208'de gerçekleşti. O andan itibaren tarikatlar Litvanya siyasetinde önemli bir rol oynadılar, ancak 1280'lere kadar doğrudan bir tehdit değildiler. O zamana kadar Litvanya Büyük Dükalığı zaten merkezi bir devletti ve savunma kurabiliyordu. Sonraki yüzyıl boyunca tarikat, Samogit ve Litvanya topraklarına yıllık sömürgeci Litvanca: reise (baskınlar) örgütledi ancak büyük bir başarı sağlanamamasına rağmen büyük insani maliyete mal oldu. Samogitya ve Suvalkija'daki sınır bölgeleri etnik temizlik nedeniyle seyrek yerleşimli vahşi doğaya dönüştü, ancak tarikat çok az toprak kazandı. Töton Tarikatı ile Litvanya arasında ortaya çıkan savaşlar, Avrupa tarihindeki en uzun çatışmalardan birisidir.

Büyük Dükalık nihayet 1386 yılında, Büyük Dük Jogaila'nın Kraliçe Jadwiga ile evlenmesinden ve Polonya kralı olarak taç giyme töreninden önce Polonya'dan vaftizi kabul etmesiyle Hıristiyanlığa geçti. Ancak vaftiz, haçlı seferini durdurmadı çünkü tarikat, papalık sarayında din değiştirmenin samimiyetine açıkça meydan okuyordu. Litvanya ve yeni müttefiki Polonya, genellikle Litvanya Haçlı Seferi ve Leh-Litvan-Töton Savaşı'nın sonu olarak anılan, 1410'daki belirleyici Grunwald Muharebesi'nde tarikatı bozguna uğrattı. Nihai barışa, 225 yıllık savaşa son veren Melno Antlaşması (1422) ile ulaşıldı.

Arka planı
----------

13. yüzyıldan 15. yüzyıla kadar Litvanya topraklarındaki değişiklikler. Litvanya zirvede Avrupa'nın en büyük devletiydi.
Haçlılar, Hıristiyan olmayan "kafirleri" zorla Hıristiyanlaştırmak için savaş açtıklarını iddia etmişlerdir. 12. yüzyılda Clairvauxlu Bernard, paganların öldürülmesinin de haklı olduğunu "Hıristiyanlar paganın ölümüyle övünür, çünkü Mesih yüceltilir." şeklinde yazmıştır. Ancak 15. yüzyılda Konstanz Konsili ile bu görüşe itiraz edilmiş ve paganların hakları konusunda bir tartışma başlamıştır. Litvanya'nın kendisi de çeşitli dinleri kabul ediyordu; krallar Mindaugas ve Gediminas'ın hükümdarlığı sırasında, Litvanya'da Litvanyalı rahiplerle birlikte Fransisken ve Dominik manastırları kurulmuştu. Gediminas, papaya yazdığı mektuplarda haçlıların savaş bahanesi yaratmak için Hıristiyan kiliselerini tahrip ettiğinden şikayet etmiştir.

Kuzey Haçlı Seferleri 1197'de başlamıştır. Militan Hıristiyan misyonerlerin Litvanlar ile ilk karşılaşmaları 1185'te Saint Meinhard'ın Litvanlar tarafından saldırıya uğramasıyla gerçekleşmiştir.  Litvanya birlikleri aynı zamanda Semigalyalıların ve Latgalyalıların yerel direnişini de destekliyordu. 1220'lerde Masovyalı Konrad I, Töton Şövalyeleri'ne Toruń yakınlarında toprak verilmiş ve bu da haçlıları Litvanya topraklarına yaklaştırmıştır.  Hermann Balk liderliğindeki ilk Cermen haçlılarının 1230 yılında Chełmno Arazisi'ne gelişiyle birlikte, günümüz Estonya ve Letonya'nın dini gelenekleri yavaş yavaş Katolikliğe yönelmeye başlamıştır. Tanrı Perkūnas'a duyulan saygı gibi, Germen ve Litvanya halkları arasında zaten ortak dini inançlar vardı.

1230'larda, o zamanlar Livonya'nın bir parçası olan bölgenin kuzey sınırlarında Hıristiyanlar ve Litvanlar arasında askeri çatışmalar yaşanmıştır. 1202 yılında kurulan Livonyalı Kılıç Kardeşleri, bölgeye yayılmak için seferler başlatmıştır. Livonya Haçlı Seferi aracılığıyla Litvanya Samogitya sınırındaki Terra Mariana'yı fethetmişler ve bu da çatışmaları artırmıştır. Bu çatışmalar 1236'da Šiauliai yakınlarındaki Saule Muharebesi ile doruğa ulaşmıştır; Livonyalı Kılıç Kardeşleri ağır bir yenilgiye uğramıştır. Ordunun yalnızca %10'u hayatta kalmış ve 48'den fazla şövalyesi öldürülmüştür. Yenilgileri ve ödenmemiş borçları nedeniyle tarikat, Livonya Tarikatı adı verilen Töton Tarikatı'nın bir kolu olmaya zorlanmıştır.

Reform yapılmasına rağmen Livonya Tarikatı'nın Litvanlara karşı askeri seferleri hâlâ başarısız olmuştur. Hıristiyan Livonyalılar, Töton Tarikatı'nın desteğine rağmen Durbe (1260), Karuse (1270) ve Aizkraukle (1279) muharebelerinde büyük yenilgilere uğramışlardır. Bu kayıplar Töton Tarikatı'nı zayıflattı ve Büyük Prusya Ayaklanmasına izin vermiştir. Litvanya'nın Hristiyan olan kralı Mindaugas'ın 1263'te suikasta kurban gitmesiyle bölge bir istikrarsızlık dönemine girmiştir. Litvanlar, Prusya ayaklanmalarını desteklediler ve Prusyalılar ve Yotvingianlarla birlikte askeri baskınlar düzenlediler. Bunlar arasında Treniota hükümdarlığı sırasında Sambia'daki Vėluva (Wehlau) kalesinin 1264 kuşatması ve Vaišvilkas ve Švarnas liderliğindeki Yotvingianlar adına Polonya'dan alınan intikam da vardır.

Ancak 1283'te, Prusyalıların yeniden fethinden sonra Töton Tarikatı, seferlerini kırılgan, yeni kurulan Litvanya Krallığı'na odaklamıştır.

Hedefler
--------

1226 ve 1260'taki Cermen Devleti sınırları, Samogitya'nın tarikatın topraklarını nasıl böldüğünü gösteriyor
Töton Tarikatı başlangıçta Prusya'da olduğu gibi tüm Litvanya'yı Töton Devleti'ne dahil etmeyi planlamış, ancak bu planlar Litvanya'nın güçlü direnişiyle karşılaşmıştır. Töton Tarikatı'nın temel hedefi Litvanya'nın ova bölgesi Samogitya'yı fethetmek ve kontrollerini sağlamlaştırmak için orada kaleler inşa etmekti. Samogitya, Töton Tarikatı'nın fethettiği topraklarla Livonya Tarikatı'nın fethettiği bölgeleri bir kama gibi ayırmaktaydı. Tarikat, Samogitya'yı ele geçirerek her iki bölgenin yönetimini birleştirebilecekti. Litvanya da Gediminas'ın saltanatından başlayarak hızla doğuya doğru genişlemeye, Ruthen topraklarını fethetmeye ve uzun süren savaşları için daha fazla kaynak kazanmaya başladı.

Tarikat için Hıristiyanlığın desteklenmesinin güçlü bir ideolojik itici gücü vardı. 1291'deki Akka Kuşatması'ndan sonra Kudüs çevresindeki savaşlar sona erdiğinde, Hıristiyan dini gruplar, fetih veya yeniden fetih amacıyla askeri çabalarını Doğu Avrupa ve İber Yarımadası'na yöneltmişlerdi. Litvanyalı yöneticiler vaftiz kavramına şiddetle karşı çıktılar ve Cermen topraklarına düzenli olarak baskınlar ve fetihler düzenlediler. Sonuç olarak tarikat, onları güçlü, pagan bir düşman olarak bastırmaya odaklandı. Bununla birlikte, Litvanyalı paganların din değiştirmesine ilişkin Cermen argümanı, sonunda çoğunlukla genişleme için bir bahane haline gelmiştir.

Çabalarını Belarus ve Ukrayna'nın istikrarsız prensliklerine yöneltmiş olmalarına rağmen Litvanlar, Hıristiyan haçlıların saldırganlığını görmezden gelemediler. Barışın koşulu olarak toplu vaftiz talep eden Töton Tarikatı ile de barışçıl bir anlaşmaya varamadılar. O andan itibaren Samogitya'nın ve diğer savunmasız bölgelerin savunması Litvanlar için bir öncelik haline gelmiştir. Litvanya Büyük Dükalığı ve Töton Tarikatı Devleti'nden yağma ihtimali çatışmayı daha da şiddetlendirdi ve her iki tarafın fetihleri genellikle kısa ömürlü veya gelişigüzel olmuştur.

Çatışmanın aşamaları
--------------------

### Başlangıçlar ve Vytenis'in hükümdarlığı (1283-1315)

 13. yüzyıla tarihlenen Litvanya kılıçları
1283'te tarihçi Peter von Dusburg, Töton Tarikatı'nın Prusya'yı ve Yotvingianları fethetmeyi tamamladığını kaydetmiştir. Bazı Yotvingianlar Litvanya'ya çekilmiş ve bazı haçlılar da Sambia'ya sürülmüştür. Litvanya Haçlı Seferi 1283 kışında başlamıştır.

Bisenė tepe kalesinin konumu, 2010
Tötonların ilk hedefi batı Litvanya sınırındaki Bisenė idi. Prusyalı Landmeister Konrad von Thierberg komutasındaki Cermen askerleri, sabah saatlerinde donmuş Neman Nehri'ni geçerek Litvanya kalesine saldırmıştır. Kale, öğleden sonra düşmüş ve yakılarak kül olmuştur. 1291'de Kolainiai'nin ve 1316'da Bisenė'nin yanmasından sonra Junigeda (şimdi Veliuona olarak anılıyor), nehir boyunca Litvanya'nın en batıdaki kalesi haline gelmiştir. 1298'de Litvanyalı lider Vytenis, Riga Başpiskoposluğunun bir parçası olan Kurlandiya'da Livonyalı haçlılara saldırmıştır. Haçlıların ilk başarılarından sonra iki taraf, Vytenis'in görünüşte Livonya Tarikatı'nın kontrolü altında olan Riga vatandaşlarıyla ittifak kurmasının ardından Turaida Muharebesi'nde çatıştılar.

Çatışmalar 1303'te Litvanya Büyük Dükü Vytenis'in taç giyme töreniyle yeniden başlamıştır. Vytenis, Litvanya'nın kuzey ve doğu komşularıyla yüzleşmek istiyordu. İzole edilmiş Litvanyalı birlikler Prusya'ya baskın düzenlerken, sınırlarına 2.000 silahlı şövalye göndermiştir. 1283'teki Prusya isyanlarını bastırdıktan sonra daha istikrarlı olan Töton Tarikatı, o zamanlar Litvanya kontrolü altında olan Semigallia ve Skalvia'ya askeri birimler göndermiştir. Töton Tarikatı Samogitya'ya saldırmaya karar verene kadar birkaç yıl süren göreceli sakinlik yaşanmıştır.

Töton Şövalyeleri bölgeye 20 civarında baskın düzenlemişlerdir. Vytenis, artan sayıda hain ve mültecinin de gösterdiği gibi, yerel Samogit soylularının etkisini zayıflatmak için önlemler almıştır. Livonya Tarikatı, Aizkraukle Muharebesi'nden bu yana Litvanların garnizonlarının bulunduğu Semigalya üzerindeki kontrolünü pekiştirdiler. 1313 yılında Livonya Tarikatı, Litvanların 1281'den beri kontrol ettiği Dynaburg Kalesi'ni ele geçirmiştir.

Neman'da bir Töton tahkimatı yıkıntıları
Litvanya'nın ilerlemelerine karşı doğu sınırını daha iyi çizmek ve savunmak için Töton Tarikatı küçük kaleler ve müstahkem evler inşa etmeye başlamıştır. Garnizonlarda genellikle birkaç şövalye ve daha fazla asker ve yaver bulunmaktaydı. Savunmacılar yalnızca Litvanya topraklarına baskın yapmak için ayrılıyorlardı. Kaleler stratejik konumları nedeniyle tehditkardılar. En etkileyici olanlardan bazıları Neman, Sovetsk ve Mayovka'daydı.

Vytenis, 1311'de tarikatın hareketlerine, en iyi süvarilerini Masuria'ya ve Prusya sınırının takviye edilmemiş bölgelerine yönlendirerek tepki göstermiştir. 4.000 Litvanyalı süvariye rağmen, Landmarschall Heinrich von Plötzke liderliğindeki kuvvetler tarafından şaşırtıldılar ve sınır dışı edildiler. Ancak Hıristiyan halkın, özellikle de tarikatın kırsal bölgelerindeki Alman sömürgeciler arasında "vahşi paganlara" karşı genel korkusu zaferle değişmedi. Vytenis'in son büyük saldırısı Ekim 1315'te, ölümünden kısa bir süre önce gerçekleşmiştir.

### Gediminas'ın Hükümdarlığı (1316–1345)

Gediminas'ın Litvanya büyük dükü olarak yönetimi sırasında savaş, Töton Tarikatı ile kuzey ve batı sınırlarında yoğunlaşmıştır. Gediminas, 1325-1328'de bir dizi evlilik yoluyla Polonya kralı I. Władysław ile ittifak kurmuştur. Polonya, Pomeranya'nın hakimiyeti konusundaki anlaşmazlık nedeniyle Töton Tarikatı'na karşı daha düşmanca davranmıştır. Sonuç olarak I. Władysław, 1330-1331'de Gediminas ile Töton karşıtı bir askeri savunma anlaşması imzalamıştır.

1329 kışında Bohemya Kralı Johann von Böhmen, haçlı seferine katılmak için bir ordu kurmuştur. Bu destekle güçlenen tarikatın şövalyeleri, Samogitya'daki birçok önemli kaleyi ele geçirmeyi başarmışlardır. Polonya kralıyla yaşanan çatışmalar ve Bohemyalı John'un sınırlı katkıları, daha fazla bölgenin fethini geciktirmiştir.

*Dük Margiris, Pilėnai'yi Cermen Şövalyelerine karşı savunuyor*, Władysław Majeranowski, 19. yüzyıl
Töton Devleti ile Polonya arasındaki çatışma 1330'da yeniden başladığından, Litvanya Büyük Dükalığı bir soluklanma yaşamıştır. Haçlılar 1331 yılında Kuyavia'da Polonyalılara karşı galip geldiler. 1336'da Bohemyalı John ve damadı XIV. Henry tarafından desteklenen büyük bir ordu, Samogitya'daki Neman Nehri'ni geçti ve Pilėnai kalesine saldırmıştır. Yenilgiyi gören savunucular, kalenin mallarını yakıp kendilerini öldürmüşlerdir. Kale fethedildikten sonra, Töton Şövalyeleri onu Bayernburg (Litvanca: Raudonpilis) olarak adlandırdıkları yeni bir tahkimatla değiştirdiler. XIV. Henry'nin onuruna. Kalenin bölgeye yapılacak daha sonraki seferler için bir dayanak görevi göreceğini umuyorlardı. Tarikat ordusunun çoğunun geri çekilmesinin ardından Bayernburg, Gediminas'ın bizzat liderliğindeki Litvanya birlikleri tarafından saldırıya uğramış ve yok edilmiştir. Yerel geleneğe göre, surların dışında hala mevcut olan bir meşe ağacının altında okla vurulmuştur. Büyük olasılıkla, çatışmaların geçici olarak yatıştığı bir yıl olan 1341'de ölmüştür.

### Algirdas ve Kestutis kardeşler (1345–1382)

Çatışma, 1345 yılında Gediminas'ın iki oğlu Algirdas ve Kęstutis'in, Gediminas'ın varisi olan kardeşleri Jaunutis'i devirerek iktidara gelmesiyle yeniden şiddetlenmiştir. İkisi bir duumvirlik olarak bölgenin kontrolünü paylaşıyorlardı; Güneydoğudaki arazi Algirdas tarafından kontrol ediliyordu ve batıdaki arazi (Samogitya dahil) Kęstutis tarafından idare ediliyordu.  Sonuç olarak Kestutis, Töton Tarikatı'na karşı mücadelenin çoğunu farklı sonuçlarla yönetmiştir. 1349'da Töton komutanı Winrich von Kniprode, açık alanda yapılan Strėva Muharebesi'nde Litvanlara karşı zafer kazanmıştır.

 Cermen komutanı Winrich von Kniprode'un heykeli
1352'de, şu anda Töton Tarikatı'nın büyük ustası olan von Kniprode liderliğindeki Töton Devleti, sessiz bir büyüme dönemine başlamış ve Polonya Krallığı ile anlaşmazlıklardan kaçınmıştır. 1358'de Kutsal Roma İmparatoru IV. Karl, Litvanya hükümdarının Hıristiyanlığı kabul etmesi durumunda barış arzusunu dile getirmiştir. Algirdas, Töton Tarikatı'nın Baltık bölgesinden tamamen çekilmesini öngörmüş, ancak IV. Karl, tarikatın desteğine ihtiyaç duyduğu için bunu reddetmiştir. Savaş ancak 1361'de tarikatın mareşali Henning Schindekopf ve Macaristan Kralı I. Lajos'un Kęstutis'i ele geçirmeyi başardığında sona ermiştir. Şair ve müjdeci Peter Suchenwirt, Kęstutis'in Hıristiyanlığa geçmek için yemin ettiği sırada şehrin ele geçirilmesini anmak için bir şiir yazmıştır. Kęstutis, 1362 yılında Malbork Kalesi'ndeki esaretinden başarıyla kurtulmuştur.

O yılın Nisan ayında bir Töton ordusu, Litvanya Büyük Dükalığı sınırları içerisinde yer alan Kaunas Kalesi'ni yok etmiştir. Bu başarı, ancak her iki düşmanın da önemli ölçüde zayıflamasıyla sona eren, karşılıklı yıkım döneminin başlangıcına işaret etmekteydi. 1362 ile 1370 yılları arasında haçlılar Litvanya'ya 20 "cezalandırıcı sefer" düzenlemişlerdir. (1382'de 52'yi tamamlayacaklardı.) Buna yanıt olarak Kęstutis ve Algirdas, tüm Litvanya'dan, büyük dükalığa sadık Rus feodal beylerden ve Königsberg yakınlarındaki Töton Devleti ile sınırı paylaştıkları için yardım etmeye istekli Tatarlardan askeri birlikler toplamışlardır.

Şubat 1370'e gelindiğinde, büyük Rudau Muharebesi için koşullar uygundu. Töton ordusu, sayıca az olmasına rağmen zaferi elde etti çünkü açık alan savaşında daha iyiydiler. Bu ilerlemeler sayesinde, Töton Tarikatı, Litvanya'nın başkenti Vilnius'a ve kalabalık Trakai'ye baskın düzenledi. Litvanlar ara sıra baskınlarla misilleme yaptılar.

### Litvanya ve Polonya'daki güç mücadeleleri (1386-1409)

1377'de Algirdas'ın ölümüyle yeni bir dönem başlamıştır. Litvanya'da Algirdas'ın oğulları ile Kęstutis ve Kęstutis'in oğlu Vytautas arasında bir güç mücadelesi ortaya çıkmıştır. Önceki yüzyılda Hıristiyanlığa geçiş meselesinin gücünü kaybetmesinden bu yana, kuzeydeki ve batıdaki eski muhaliflerle alternatif ittifaklar kurulmuştu.

1380'de gizli Dovydiškės Antlaşması ile Töton Tarikatı, çeşitli tavizler karşılığında Algirdas'ın varisi Jogaila'yı Kęstutis'e karşı desteklemiştir. Kęstutis 1382 yılına kadar Jogaila'nın tutsağı olarak kalırken, Vytautas kurtulmuş ve Jogaila ve müttefiklerinin tahttan indirilmesi için onların yardımına güvenerek Töton Devleti'ndeki kuzeninin yanına kaçmıştır.  Orada Hıristiyanlığa geçmiştir.

Bu güç mücadelesi 1384 yazında sona ermiş ve Litvanya'nın Hristiyanlaşması ilerledikçe bir duraklamaya yol açmıştır.  Jogaila, Polonya Kraliçesi Jadwiga ile evlenmek için Polonya soylusu *Szlachta*'ya gitmiştir. Evlilik ve Jogaila'nın Hıristiyanlığa geçmesiyle ilgili konuşmaları, Polonya ile Litvanya Büyük Dükalığı arasında daha istikrarlı bir ilişki yaratmıştır. Krewo Birliği mutabakatı Anlaşması iki ülkeyi artan yakınlık yoluna sokmuş ve sonunda Polonya-Litvanya Birliği'ne yol açmıştır. Jogaila ayrıca kuzeni Vytautas ile Vytautas'ın iddialarını kabul etmesi ve mülklerini iade etmesi konusunda anlaşmaya varmak zorunda kalmıştır. Jogaila (II. Władysław Jagiełło adını almıştır) vaftiz edildikten ve 1386'da Jadwiga ile evlendikten sonra Polonya kralı seçilmiştir. Avrupa'nın son pagan devleti olan Litvanya, Hıristiyanlığı kabul etmiştir.

Litvanyalı soylular Polonya kültürüne asimile olma konusunda şüpheciydiler, bu yüzden Jagiełło, doğuya Moskova Knezliği'ne doğru genişlemek isteyen ve askeri harekat için daha fazla özgürlüğe ihtiyaç duyan Vytautas'a daha fazla hak vermek zorunda kalmıştır. Vytautas, 1398 Salynas Antlaşması ile Samogitya'daki haklarını Töton Tarikatı'na devretti. Antlaşma aynı zamanda 1404'te Polonya kralı Jagiełło tarafından da onaylandı.

* Ulrich von Jungingen, 1407'den 1410'a kadar Töton Şövalyeleri büyük üstatı, 17. yüzyıl  ağaç baskıUlrich von Jungingen, 1407'den 1410'a kadar Töton Şövalyeleri büyük üstatı, 17. yüzyıl ağaç baskı
* Litnaya dükü Vytautas, 17. yüzyıl  ağaç baskıLitnaya dükü Vytautas, 17. yüzyıl ağaç baskı
* Polonya kralı II. Władysław Jagiełło, 1475–1480 yağlı boyaPolonya kralı II. Władysław Jagiełło, 1475–1480 yağlı boya

### Töton Tarikatı'nın artan istikrarsızlığı (1409–1410)

Töton Tarikatı'nın 1410'a kadar genişlemesi
Jogaila'nın Litvanya ile yakın bağlarını korurken Polonya tahtını ve Hıristiyanlığı kabul etmesinden sonra Töton Tarikatı'nın liderlerinin bölgedeki gelecekleri konusunda şüpheci ve belirsizdi. Bu şüpheler tarikat için ideolojik ve askeri sorunlar yaratmıştır. Litvanya'nın din değiştirmesi, tarikatın daha önceki yıllarda müjdelediği paganizme karşı mücadele statüsüne meydan okumuştur. Tarikat, Litvanya vaftizlerinin yalnızca siyasi amaçlara yönelik olduğunu ve Litvanların çoğunluğunun geleneksel inançlarına bağlı kaldığını savunmuştur. Toplu vaftiz olasılığını reddeden Vytautas ve Jagiełlo, Papa IX. Bonifacius'un müdahale etmesini istemiştir. Papa'nın yanıtı 1403'te geldi; bu, Töton Şövalyelerinin Litvanya'ya savaş ilan etmesini yasaklayan bir papalık fermanıydı.

Töton Tarikatı bu yanıttan endişelenmiştir. Güneyde yer alan Polonya Krallığı, manastır devletini korudu ve istikrarsız 15. yüzyıl boyunca büyümesine izin vermiştir  Tarikatın 1309'da Pomeranya'yı ilhak etmesinden ve 1326-1332 Leh-Töton Savaşı'ndan sonra, Polonya soyluları tarikata düşman olmaya başlamıştır. Reddedilmeleri Litvanların süregelen düşmanlığıyla birleşerek tarikatın güney ve doğu sınırlarında gerilim yaratmıştır.

Altın Orda Devleti'nin 1399'daki Vorskla Nehri Muharebesi'nde Vytautas'ı yenilgiye uğratması Litvanya'nın dış politikasını tamamen değiştirmiştir. Bundan önce Litvanlar doğuya doğru genişlemeye odaklamışlardı. Artık hedeflerini değiştirdiler ve tekrar Samogitya'ya odaklandılar. Töton Tarikatı'na karşı yerel hoşnutsuzluk göz önüne alındığında Vytautas, düşmanlıkları yeniden başlatmayı düşünmüştür.

1403'teki papalık fermanı Litvanya bölgelerinin feodal beylerine tavizler verilmesini emretmesine rağmen, bu tarikat bu kadar hayırsever değildi. Tarikatın kontrol ettiği bölgelerde, dini vergiler ve Töton Devleti tüccarlarının dayattığı kısıtlayıcı rejim nedeniyle Litvanya'nın hoşnutsuzluğu artmıştır. Halka yeni bir haraç turu dayatıldığında, halk ayaklanması tehdidi somutlaşmıştır.

### Grunwald Muharebesi ve barış anlaşmaları (1410-1422)

Samogitya halkının dikkatlice zamanlanmış protesto mektupları, Roma Curia'sına, çok sayıda Avrupa sarayı ve Doğu Avrupa'daki şehirlerdeki loncaların mektuplarıyla aynı anda ulaşmıştır. Büyük Dük Vytautas'ın kışkırttığı ilk Samogit ayaklanması, bölgeyi 1401'den 1404'e kadar ele geçirmiş ve haçlıların bölge üzerindeki otoritesini tanıyan bir barış anlaşmasının imzalanmasıyla sona ermiştir. 1409'da Vytautas ikinci bir ayaklanmanın yapılmasını savunmuştur. Töton Tarikatı topraklarında isyana açık destek verilmesi üzerine Büyük Üstat Ulrich von Jungingen, savaş çağrısında bulunmuştur. 6 Ağustos 1409'da von Jungingen'in habercisi, tarikattan Polonya kralına resmi bir meydan okuma getirmiştir. Bu Töton Şövalyelerinin Leh-Litvan-Töton Savaşı'na verdiği ad olan Büyük Kavga (Almanca: Grossen Streythe) başlangıcıydı. 

Merkezde Ulrich von Jungingen ve Vytautas'ı tasvir eden 1878 *Grunwald Muharebesi*
Tarikat, Büyük Polonya'yı işgal ederek ve birçok kaleyi ele geçirerek başlamıştır. 1409 sonbaharında Bohemyalı IV. Wenceslaus'un arabuluculuğuyla kısa bir ateşkes müzakere edilmiştir. 15 Temmuz 1410'da savaşçılar tarihi Grunwald Muharebesi'nde karşılaşmıştır. Töton Tarikatı büyük bir yenilgiye uğramış ve bir kriz dönemine girmiştir. Zaferinden sonraki avantajına rağmen Polonya kralı Jagiełło, Töton Tarikatı'na karşı kararlı ve hızlı bir darbe gerçekleştirmemesi tarikatın kalan mevzilerini savunmaları için zaman tanımıştır.

1411 Toruń Barışı ile Töton Tarikatı, Samogitya'yı serbest bırakmayı ve yerle bir edilen tahkimatlar için tazminat ödemeyi kabul etmiştir. Tarikat, Polonya etkisi nedeniyle o zamana kadar çoğunlukla Hıristiyanlığa geçmiş olan Litvanlara yönelik saldırıları durdurmuştur. Ancak tarikat, Kutsal Roma İmparatoru Sigismund'un müdahalesi sayesinde genel olarak daha hafif yaptırımlar için pazarlık yapmayı başarmıştır. Bazı yazarlar Toruń Barışı'nı Litvanya Haçlı Seferlerinin sonucu olarak düşünürler.

1413 yılında, yeni Töton büyük ustası Heinrich von Plauen, Neman'ın doğu nehir kıyısını Litvanlara tahsis eden imparatorluk elçisi Benedikt Makrai'nin hakemliğine karşı çıkmıştır. Muhalefeti nedeniyle Michael Küchmeister von Sternberg tarafından görevden indirilmiştir. O anda tarikatın kırılganlığını anlayan von Sternberg, Polonya ile barış arayışına girmiştir. Ancak Makrai'nin kararını da reddedince Polonyalılar 1414'teki Kıtlık Savaşı'nı başlatmak için Varmia'yı işgal etmişlerdir. Yenilen tarikat, iddialarından vazgeçmiştir. Zaten savaşlar ve tazminatlar nedeniyle zayıflamış bir Töton Tarikatı için son derece maliyetli olan, uzun bir ateşkes ve müzakere dönemi başladı.

Konstanz Konsili'nde, tarikatın askeri eylemlerini meşrulaştırması gerekiyordu. Durum, tarikat açısından mali açıdan o kadar istikrarsız hale geldi ki, askeri harcamaları kesmek zorunda kaldı; bu, önceki yüzyıllara kıyasla ciddi bir değişiklikti. Litvanya sınırları ancak 1422'deki kısa Gollub Savaşı'ndan sonra Melno Antlaşması ile istikrara kavuşturulmuştur. Anlaşmanın sınırları yaklaşık 500 yıl boyunca değişmeden kalacak ve Litvanya'nın 1923'te Klaipėda bölgesini işgal etmesiyle sona erecekti.

Askeri strateji
---------------

Töton Tarikatı Samogitya'ya yerleşmeye hevesliydi ve Litvanlar onları caydırmaya çalıştı ancak ikisi de başarısız oldular. Her ikisinin de uzun vadeli planlamadan yoksun olmasının yanı sıra Litvanlar, Doğu Avrupa'nın diğer feodal beyleri arasında da destekten yoksundular. Yalnızca 1311 civarında Vytenis gibi enerjik büyük prensler, bölgesel olarak parçalanmış Litvanya güçlerini saldırı için tek bir bayrak altında birleştirmeyi başardılar. Bununla birlikte, bölgesel alt birimlerden oluşan birleşik bir ordu yalnızca nominal olarak birleşmiş durumda kalmış ve bu da güçlü bir karşı saldırı durumunda birleşik bir saldırı eylemini zorlaştırmıştır. Tarikata göre sahaya çıkan ortalama asker sayısı 3.000 ila 8.000 arasında değişiyordu. Bayernburg'un inşasıyla sona eren 1336 Töton seferi hariç, her iki taraf da kesin hedeflere yönelik seferler planlamadı. Litvanlar 1370'te kesin bir sefer düzenlemeye çalıştılar, ancak bu, Rudau'daki kesin yenilginin ardından başarısız olmuştur.

Savaşlara küçük çatışmalar, baskınlar, kuşatmalar ve çiftçileri katletmeyi amaçlayan şiddetli misillemeler damgasını vurmuştur. Hem Litvanya hafif süvarileri hem de tarikatın orduları, büyük ölçekli savaşlara girmeden önce korumasız yerleşim yerlerine baskın yapmayı tercih ediyordular. Litvanyalı akıncılar bazen tutsaklarına işkence yapıyorlardı ve Tötonların Litvanlara yönelik küçümsemesinin bir örneği, Grunwald Muharebesi'ndeki feci kayıplarından önce Grunwald Kılıçları "armağanları"ydı. Büyük muharebeler çatışmadaki istisnalar olmuştur. Töton Tarikatı 1305 ile 1409 yılları arasında yaklaşık 300 askeri sefer gerçekleştirmiştir. Litvanlar, Töton Devleti'ne yalnızca 45 saldırı düzenlemiştir.

Tarih yazımı
------------

*Chronicon terrae Prussiae'nin* başlık sayfası ve ön kısmı
Litvanya Haçlı Seferleri hakkındaki en eski tarih yazımı Alman, Litvanyalı ve Polonyalı kaynaklar arasında bölünmüştür ve genellikle siyasi olayların kaydedilmesine adanmıştır. Her iki tarafın da dış destek için dilekçe verirken kullandığı önyargılı açıklamalar nedeniyle birincil kaynak materyalin yorumlanması oldukça zordur. Bu propagandacı açıklamalar, yüzyıllar boyunca haçlı seferleri üzerine tarihsel araştırmaları karıştıran *Chronicon terrae Prussiae* gibi Peter von Dusburg'ın 14. yüzyıl yazılarında görülebilir. Benzer sebeplerden ötürü, aynı dönemdeki birçok Haçlı seferi anlatımında yanlışlıkla Litvanlardan "Sarazenler" olarak bahsedilmektedir. Tarikatın kendisi Litvanları "kafir" olarak tanımlıyordu, ancak Fransızca veya İngilizce konuşan haçlılar, Litvanlar çoğunlukla Hıristiyanlığa geçtikten sonra bile bu terimi sıklıkla kullanmışlardır. Bu muhtemelen haçlıların kafa karışıklığına katkıda bulunmuş ve haçlı seferlerine devam etmek için bir gerekçe olarak hizmet etmiştir.

Almanya'da çatışmalar büyük ölçüde unutulmuş veya Töton Tarikatı ile Polonya Krallığı arasında Toruń Barışı ile sonuçlanan anlaşmazlık ile sınırlı kalmıştır. Wigand von Marburg gibi tarihçiler sıklıkla gerçekleri ve sözlü anlatımları folklor ve mitler ile birleştirmişlerdir. 18. yüzyılda Prusyalı bilim adamları Gediminas'ın diplomatik çabalarının samimiyetini sorgulamışlar ve din değiştirme vaatlerini ima etmişlerdir. 1800'lerden itibaren basılan tarih kitaplarında, Litvanya Haçlı Seferi en aza indirilmiş veya Rudau Muharebesi veya Alman sömürgecilerin yerleşim yerleri inşa etmesi gibi tek olumlu olaylarla anlatılmıştır.

Çatışma bugün Litvanya'da tam tersi şekilde temsil edilmektedir. Orta Çağ boyunca Jan Długosz gibi Litvanyalı tarihçiler, çalışmalarını *Lietuvos metraščiai* (Litvanya Kronikleri) dayandırdılar. Kronikler, Litvanya tarihine ilişkin resmi devlet yorumlarını yansıtan belge kombinasyonlarından (redaksiyon olarak bilinir) oluşur. Kronikler, Litvanya Palemonid hanedanını Antik Roma yönetimine bağlayarak Litvanya milliyetçiliği lehinde argümanlar sunmaktadır. Tarihsel kayıtlar aynı zamanda Litvanyalı hükümdarlar Gediminas, Algirdas ve Vytautas'ın genellikle Eski Kilise Slavcası, Almanca veya Yunanca yazılmış kişisel mektuplarını da içermektedir. Bu siyasi açıklamalar, Michalo Lituanus ve Simonas Daukantas'ınkiler gibi kültürel kayıtlarla desteklenmektedir. Samogitli yazarlar yerel kahramanlık eylemlerini yüceltmişlerdir çünkü bölge, Haçlı seferlerinde Tötonların merkezi hedefi olmuştur. Stanisław Sarnicki'nin tarihçesinde haçlı seferlerine ilişkin tartışmalar yer almasına rağmen, çatışma boyunca mevcut olan Polonya'dan pek bahsedilmemektedir.

Litvanyalı tarihçi Alvydas Nikžentaitis
Modern Litvanya tarihi araştırması, yakın zamana kadar Sovyet kültüründen ve kısıtlamalarından büyük ölçüde etkilenmiştir. Edvardas Gudavičius'un Litvanya'da yaptığı saygın bir çalışma olan "Kryžiaus karai Pabaltijyje", Sovyet sansüründen kaçınmak için yazılmıştır ve Gudavičius'un Litvanya'nın bağımsızlığını küçümsemesine ve ortaçağ papalarının Litvanya haçlı seferlerini yönetmedeki rolünü abartmasına yol açmıştır. Benzer şekilde, Sovyet tarihçileri sıklıkla Litvanya arması ve hükümet yapısının tamamen Rus kültüründen ödünç alındığını savunmuşlardır. Gudavičius daha sonra Algirdas ve Kęstutis'in ortak yönetiminin, iki kardeşin eşit olarak hüküm sürdüğüne dair tarihsel inançtan ziyade, Algirdas'ın liderliğinde Litvanya'nın "alt hükümdarlar" geleneğinin bir parçası olarak görülmesi gerektiğini öne sürmüştür. Sovyet araştırmacılar Algirdas hakkında yazmaktan kaçınmışlardır. Gudavičius'un öğrencisi Alvydas Nikžentaitis'in Gediminas'ın zehirlendiğine dair 1986 teorisi, Sovyetlerin Litvanya tarihine ilişkin kabul edilen görüşüne meydan okumaktadır. Tarihçiler Litvanların Grunwald Muharebesi'nde olduğu gibi ara sıra süvarileri kullandıklarını ve düşmanlarının kafasını karıştırmak için kasıtlı taktiksel geri çekilmeler yaptıklarını keşfettikçe Litvanya'nın askeri stratejisine ilişkin algı da değişmiştir.

Litvanya Haçlı Seferleri ile ilgili Orta Çağ çalışmaları İngilizce dilinde oldukça sınırlıydı ancak Demir Perde'nin yıkılmasıyla artmıştır. S. C. Rowell'in 1993 yılında *Litvanya Ascending*'de yaptığı araştırma, diğer tarihçilerin Litvanya Haçlı Seferleri'nin siyasi ve kültürel bağlamını incelemesini kolaylaştırmıştır. Rowell, bozuk olmasına rağmen Litvanya Haçlı Seferleri hakkında bilgi içeren 16. yüzyıl Rus kaynaklarının benimsenmesini savunmuştur. Bu yeni kaynaklar, Gediminas gibi Litvanyalı yöneticilerin din değiştirmeyi siyasi nüfuz kazanma ve diplomasi yürütme stratejisi olarak kullandığını görmekte; dönüşümleri aldatıcı olarak tanımlamaktadır.

Zaman çizelgesi
---------------

### Arka plan

* 1230 - Yedi Cermen şövalyesi ve yaklaşık 750 yandaşları, Prusyalı Hermann Balk'ın komutası altında Chełmno Arazisi'nin güneyindeki Vistula ağzına varır.
* 1236 - 22 Eylül'de Saule Savaşı, Livonyalı Kılıç Kardeşleri'nin ezici yenilgisiyle
* 1237 - Borç içindeki Livonya Kardeşliği'nin Töton Şövalyeleri'ne asimilasyonu
* 1242 - Peipus Gölü'ndeki Töton birliğinin Aleksandr Nevski tarafından yenilgiye uğratılması; Batu Han'ın saldırılarından sonra bölgedeki ilk Prusya ayaklanmaları
* 1244 - Emūte Muharebesi
* 1251 - Litvanya dükü Mindaugas, 1260 civarında Litvanya inançlarını yeniden benimsemesine rağmen Hıristiyanlığa geçti.
* 1259 - 5 Ağustos'ta Burchard von Hornhausen yönetimindeki Livonya Tarikatı'nın zaferiyle Skuodas Savaşı
* 1260 - 13 Temmuz'da Durbe Muharebesi ; Prusya ayaklanmalarının ikinci dalgası
* 1270 - Karuse Muharebesi
* 1275–1299 - Kısmen Semigalya'daki Riga Başpiskoposluğu adına düzensiz Litvanya askeri kampanyaları
* 1279 - 5 Mart'ta Livonyalı şövalyeler ile Samogitliler arasında Aizkraukle Muharebesi, zafer ikincisinin oldu.
* 1287 - Garoza Muharebesi
* 1298 - Turaida Savaşı

### Haçlı seferleri

* 1303 - Skalvia'ya ilk Litvanya akınları
* 1311 - Voplaukis Muharebesi
* 1315 - Christmemel Kuşatması
* 1320 - Medininkai Savaşı
* 1323 - Memel Muharebesi
* 1324 - Litvanya dükü Gediminas ile Polonya kralı Władysław I Łokietek arasındaki ittifak
* 1326 - Brandenburg'a Baskın
* 1329 - Johann von Böhmen, Litvanya'ya karşı yapılan haçlı seferlerine katıldı.
* 1329 - Medvėgalis Kuşatması'ndan sonra tepe kaleleri ve Bohemyalı John emriyle ele geçirildi
* 1336 - Tarikatın Pilėnai Kuşatmasına yol açan büyük seferi
* 1344 - Algirdas ve Kęstutis arasındaki ikili hükümdarlık oluştu.
* 1348 - 2 Şubat'ta Litvanya'nın yenilgisiyle Strėva Savaşı
* 1361 — Kęstutis emir gereği ilk kez yakalanır, ancak ertesi yıl kaçar.
* 1362 - Kaunas Kuşatması, ardından kalenin emirle yerle bir edilmesi
* 1365 - Kernavė Kuşatması
* 1370 - 17 Şubat'ta Rūdava Savaşı, tarikatın zaferiyle
* 1372 - Litvanya-Muskovit Savaşının Sonu
* 1377 - Algirdas'ın 24 Mayıs'ta ölümü
* 1382 — Kęstutis Ağustos ayında hapsedilerek öldü.
* 1384 - Marienwerder Kuşatması (Kaunas)
* 1386 - Algirdas'ın oğlu Jogaila Polonya tahtına çıktı. Kuzeni Vytautas, Litvanya'nın büyük dükü ilan edildi.
* 1387 — Jogaila'nın dayattığı Litvanya'nın Hıristiyanlaştırılması başladı.
* 1398 - 12 Ekim'deki Salynas Antlaşması ile Vytautas, Samogitya'yı tarikata devretti.
* 1399 - Vorskla Nehri Muharebesi 12 Ağustos'ta yapıldı. Litvanlar Altın Orda'ya yenildikten sonra zayıfladılar.
* 1390 - Vilnius Kuşatması
* 1401–1404 ve 1409 - Samogit ayaklanmaları
* 1402 - Vilnius Kuşatması

### Sonrası

* 1410 - 15 Temmuz'da Grunwald Muharebesi, Polonya-Litvanya'nın tarikata karşı kazandığı büyük zaferle
* 1410 - 26 Temmuz'dan 19 Eylül'e kadar Başarısız Polonya-Litvanya Marienburg Kuşatması
* 1411 - Tarikatın fethedilen Litvanya topraklarından vazgeçtiği Thorn Barışı
* 1422 - Tarikatın Samogitya üzerindeki iddialarından sonsuza kadar vazgeçtiği Melno Antlaşması

Ayrıca bakınız
--------------

* Kuzey Haçlı Seferleri
* Prusya haçlı seferi
* Litvanya uygun
* Baltık mitolojisi

Kaynakça
--------

1. ↑  "The death of the pagan | InContext". *Christian History Institute* (İngilizce). 24 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Nisan 2021.
2. ↑  Christiansen, Eric (1997). *The northern Crusades* (2. new bas.). Londra, İngiltere: Penguin. s. 231. ISBN 0-14-026653-4.
3. 1 2  Turnbull, Stephen (20 Aralık 2011). *Crusader Castles of the Teutonic Knights*. Bloomsbury. ISBN 9781780962177. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2019.
4. 1 2 3 4  Murray, Alan V. (Aralık 2010). "The Saracens of the Baltic: Pagan and Christian Lithuanians in the Perception of English and French Crusaders to Late Medieval Prussia". *Journal of Baltic Studies*. **41** (4): 413-429. doi:10.1080/01629778.2010.527124.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  Christiansen, Eric (2016). *Le crociate del Nord : il Baltico e la frontiera cattolica : 1100-1525* (İtalyanca). Bologna: Il mulino. ISBN 978-88-15-26604-0.
6. ↑  Jaskievicz, Walter C. (1952). *A Study in Lithuanian Mythology: Jan XX Lasicki's Samogitian Gods*. University of Indiana. s. 92. OCLC 903668447.
7. ↑  Pennick, Nigel (2015). *Pagan magic of the northern tradition : customs, rites, and ceremonies*. Rochester. s. 15. ISBN 978-16-20-55390-9.
8. ↑  Heath, Ian (2016). *Armies of Feudal Europe 1066-1300*. Lulu.com. s. 128. ISBN 9781326256524.
9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Carpini, Claudio (2007). *Storia della Lituania : identità europea e cristiana di un popolo* (İtalyanca). Roma: Città Nuova. ISBN 978-88-31-10341-1.
10. ↑  Bain, Carolyn (2009). *Estonia Lettonia e Lituania* (İtalyanca) (3 bas.). Torino: EDT. s. 24. ISBN 978-88-6040-463-3.
11. 1 2  Jurgėla, Constantine Rudyard (1948). *History of the Lithuanian Nation*. Institute of Lithuanian Culture. s. 158.
12. ↑  Paliepa, Janis (2011). *Origin Of The Baltic And Vedic Languages : Baltic Mythology*. Authorhouse. ISBN 978-14-56-72901-1.
13. ↑  Norkus, Zenonas (2017). *An unproclaimed empire : the Grand Duchy of Lithuania : from the viewpoint of comparative historical sociology of empires*. Milton Park, Abingdon, Oxon. s. 284. ISBN 978-13-51-66905-4.
14. ↑  Mänd, Anu; Tamm, Marek (2020). *Making Livonia : actors and networks in the medieval and early modern Baltic Sea Region*. Abingdon, Oxon: Routledge. s. 117. ISBN 978-10-00-07693-6.
15. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Cardini, Franco (2010). *Come l'orco della fiaba : studi per Franco Cardini* (İtalyanca). Firenze: SISMEL edizioni del Galluzzo. ISBN 978-88-84-50375-6.
16. 1 2  Murray, Alan V. (2017). *Crusade and conversion on the Baltic frontier, 1150-1500*. Londra: Taylor & Francis. s. 21. ISBN 978-13-51-94715-2.
17. 1 2  Kirby, D. G. (1990). *Northern Europe in the early modern period : the Baltic world, 1492-1772*. Londra: Routledge. s. 26. ISBN 978-13-17-90214-0.
18. 1 2 3 4 5 6 7  Urban, William L. (1989). *The Samogitian Crusade*. Chicago: Lithuanian Research and Studies Center. ISBN 978-09-29-70003-8.
19. ↑  Baranauskas, Tomas. "Vėlyvieji viduramžiai I dalis (1283–1386 m.)" (Litvanca). 28 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2020.
20. ↑  "Bisenė". *Gynybiniai įtvirtinimai (XIII-XVIII a.)* (Litvanca). Society of the Lithuanian Archaeology. 10 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Temmuz 2016.
21. ↑  Baranauskas, Tomas (2003). "Lietuvos medinės pilys rašytinių šaltinių duomenimis" (PDF). *Lietuvos archeologija* (Litvanca). **24**: 65. ISSN 0207-8694. 29 Kasım 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2016.
22. 1 2 3 4 5 6  Rowell, S. C. (2014). *Lithuania ascending : a pagan empire within east-central Europe, 1295-1345*. Cambridge. ISBN 978-1107658769.
23. ↑  Simas Sužiedėlis, (Ed.) (1970–1978). "Vytenis". *Encyclopedia Lituanica*. **VI**. Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius. ss. 221-222. LCCN 74-114275.
24. ↑  Kiaupa, Zigmantas; Jūratė Kiaupienė; Albinas Kuncevičius (2000) [1995]. *The History of Lithuania Before 1795* (English bas.). Vilnius: Lithuanian Institute of History. ss. 112-114. ISBN 9986-810-13-2.
25. ↑  Gudavičius, Edvardas; Rokas Varakauskas (2004). "Vytenis". Vytautas Spečiūnas (Ed.). *Lietuvos valdovai (XIII-XVIII a.): enciklopedinis žinynas* (Litvanca). Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas. ss. 32-33. ISBN 5-420-01535-8.
26. 1 2 3 4 5 6  Turnbull, Stephen (2013). *Tannenberg 1410 : Disaster for the Teutonic Knights*. Bloomsbury Publishing. ss. 30-32. ISBN 978-14-72-80009-1.
27. ↑  Baltrušienė, Doloresa (1999). *Acquaintance with Lithuania : book of the millennium*. Kaunas: Kraštotvarka. s. 20. ISBN 978-99-86-89228-1.
28. 1 2  Hinson, E. Glenn (1995). *The church triumphant : a history of Christianity up to 1300*. Macon, GA, USA: Mercer University Press. s. 438. ISBN 978-08-65-54436-9.
29. 1 2 3  Kiaupa, Zigmantas (2000). *The history of Lithuania before 1795*. Vilnius: Lithuanian Institute of History. s. 102. ISBN 978-99-86-81013-1.
30. ↑  Bazan, Lubov (2014). *A history of Belarus : a non-literary essay that explains the ethnogenesis of the Belarusians*. Londra: Glagoslav Publications. s. 74. ISBN 978-19-09-15661-6.
31. 1 2  Milliman, Paul (2013). *"The slippery memory of men" : the place of Pomerania in the medieval Kingdom of Poland*. Leiden: Brill. s. 255. ISBN 978-90-04-18274-5.
32. ↑  Algirdas başka taleplerde de bulundu. Tarikat tarafından yakın zamanda fethedilen tüm toprakların geri verilmesini ve Litvanyalıların Ruthenia fethedilmesine yardımcı olmak için saldırılarını Tatarlara yönlendirme emrini istedi. Norkis, p. 340
33. ↑  Alssen, Liuda (1978). "Peter Suchenwirt and the "Drang nach Osten" - Liuda Alssen". *Lituanus: Lithuanian Quarterly Journal of Arts and Sciences*. **24** (4). ISSN 0024-5089. 26 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2023.
34. ↑  Arnaszus, Helmut (1990). *Reiseführer durch Litauen und ehemaliges Ostpreussen*. *Mokslas* (Almanca). Vilnius. s. 161. ISBN 978-54-20-01025-9.
35. ↑  Jučas, M. (2009). *The battle of Grünwald*. Vilnius: National Museum. s. 27. ISBN 978-60-99-50745-3.
36. ↑  Koncius, Joseph B. (1964). *Vytautas the Great: Grand Duke of Lithuania*. Franklin Press. s. 22.
37. ↑  Frost, Robert I. (2018). *The Oxford History of Poland-Lithuania: Volume I: The Making of the Polish-Lithuanian Union, 1385-1569*. Oxford University Press. s. 30. ISBN 978-01-92-56814-4.
38. ↑  Mistrini, Vincenzo (2016). *Le guerre polacco-ottomane (1593-1699), vol. 1: Le forze in campo* (İtalyanca). Soldiershop Publishing. s. 60. ISBN 978-88-93-27175-2. 24 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2023.
39. ↑  Vardys, Vytas Stanley (2018). *Lithuania : the rebel nation*. New York: Routledge. s. 12. ISBN 978-04-29-96771-9.
40. ↑  Belch, Stanislaus F. (2018). *Paulus Vladimiri and his doctrine concerning international law and politics. Volume 1 Paulus Vladimiri and his doctrine concerning international law and politics* (Reprint 2018 bas.). Berlin: Walter de Gruyter GmbH & Co KG. s. 124. ISBN 978-31-11-69646-1.
41. ↑  Mallia-Milanes, Victor (2017). *The Military Orders Volume III : History and Heritage* (1. bas.). Routledge. s. 34. ISBN 978-13-51-54252-4.
42. ↑  Urban, William L. (2019). *The last years of the Teutonic Knights Lithuania, Poland and the Teutonic Order*. Barnsley, S. Yorkshire: Greenhill Books. s. 82. ISBN 978-17-84-38360-2.
43. 1 2 3  Cristini, Luca Stefano (2016). *La battaglia di Tannenberg 1410* (İtalyanca). Soldiershop Publishing. ISBN 978-88-93-27027-4.
44. ↑  Rawson, Andrew (2015). *A clash of thrones : the power-crazed medieval kings, Popes and emperors of Europe*. Stroud, Gloucestershire. s. 132. ISBN 978-07-50-96678-8.
45. ↑  D'Amato, Giuseppe (2004). *Viaggio nell'hansa baltica : l'Unione europea e l'allargamento ad Est* (İtalyanca). Milano: Greco & Greco. s. 120. ISBN 978-88-79-80355-7.
46. ↑  Jučas, M. (2009). *The battle of Grünwald*. Vilnius: National Museum. s. 89. ISBN 978-60-99-50745-3.
47. ↑  Nørgaard, Ole (1999). *The Baltic States After Independence*. Edward Elgar Publishing. s. 47. ISBN 978-17-82-54344-2.
48. ↑  "Blätter für deutsche Landesgeschichte" (Almanca). **111**. 1975: 181.
49. ↑  Kubon, Sebastian (2 Ekim 2016). "Wielki mistrz Michael Küchmeister a konfl ikty państwa zakonu krzyżackiego z Polską i Litwą w latach 1414–1422. Kryzysy bez końca czy okres konsolidacji? Rozważania nad średniowieczną polityką zewnętrzną". *Biuletyn Polskiej Misji Historycznej*. **11**: 359-380. doi:10.12775/BPMH.2016.011. ISSN 2083-7755.
50. ↑  Taylor, Neil (2008). *Baltic cities*. Chalfont St. Peter: Bradt Travel Guides. s. 231. ISBN 978-18-41-62247-7.
51. ↑  Seward, Desmond (1995). *The monks of war : the military religious orders*. Londra: Penguin Books. s. 100. ISBN 0140195017.
52. ↑  Turnbull, Stephen R. (2011). *Crusader castles of the Teutonic Knights. Red-brick castles of Prussia 1230-1466*. Oxford: Bloomsbury Publishing. s. 14. ISBN 978-18-49-08010-1.
53. 1 2 3 4 5 6  Bonda, Moreno (2013). *History of Lithuanian Historiography* (PDF). Kaunas: Vytautas Magnus University. ISBN 978-9955-21-363-5. 27 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 31 Mart 2021.
54. 1 2  Rowell, S. C. (1993). "Of Men and Monsters: Sources for the History of Lithuania in the time of Gediminas (ca. 1315-1342)". *Journal of Baltic Studies*. **24** (1): 73-112. doi:10.1080/01629779200000261. ISSN 0162-9778. JSTOR 43211787. 26 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2021.
55. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Mažeika, Rasa (Ocak 1995). "The Grand Duchy rejoins Europe: Post-Soviet developments in the historiography of pagan Lithuania". *Journal of Medieval History*. **21** (3): 289-303. doi:10.1016/0304-4181(95)00766-9.
56. ↑  Vaišvilaite, Irena (2013). *Chiese Lignee in Samogizia* (İtalyanca). Gangemi Editore spa. s. 4. ISBN 978-88-49-29761-4.

Konuyla ilgili yayınlar
-----------------------

* Baranauskas, Tomas (Ocak 2007). "Veliuona and the Lithuanian crusade" (İngilizce). Lietuvai pagražinti draugija. 26 Nisan 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
* Batūra, Romas (2010) [2010]. *Places of Fighting for Lithuania's Freedom In the Expanse of Nemunas, Vistula and Dauguva rivers* (PDF) (İngilizce). Vilnius: The General Jonas Žemaitis Military Academy of Lithuania. ISBN 978-9955-423-91-1.
* Brennan, Timothy M. (2005). *Just war, sovereignty, and canon law: Legal arguments over the Lithuanian Crusade and the rights of unbelievers at the Council of Constance (1414–1418)* (PhD tez) (İngilizce). University of Kansas. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2021.
* Chollet, Loïc (10 Mayıs 2016). "Crusade or Christianization? The polemic against the Teutonic Knights in light of French travelers' accounts of the late Middle Ages". *Ordines Militares. Colloquia Torunensia Historica*. **20**: 175. doi:10.12775/OM.2015.008.
* Markman, Kristina (2015). *Between Two Worlds: A Comparative Study of the Representations of Pagan Lithuania in the Chronicles of the Teutonic Order and Rus'* (PhD tez) (İngilizce). UCLA. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2021.
* Murray, Alan V. (Ed.) (5 Aralık 2016). *The Clash of Cultures on the Medieval Baltic Frontier*. Routledge. ISBN 978-0754664833.
* Norkus, Zenonas (2017). *An unproclaimed empire : the Grand Duchy of Lithuania : from the viewpoint of comparative historical sociology of empires*. Milton Park, Abingdon, Oxon. ISBN 978-1138281547.