Baykonur Uzay Üssü'nün haritadaki yeri
Baykonur'daki Soyuz fırlatma rampası
Baykonur Üssü logosu
**Baykonur Uzay Üssü** (Kazakça: Байқоңыр ғарыш айлағы, romanize: Bayqoñır ğarış aylağı, Rusça: Космодро́м Байкону́р, romanize: Kosmodrom Baykonur), **Tyuratam** olarak da adlandırılır, Sovyetler Birliği tarafından kurulmuş, bugünkü Kazakistan'da yer alan dünyanın en eski ve bölgedeki en büyük uzay üssüdür. Mevcut Rus uzay programı Roskosmos sebebiyle halen aktif olarak kullanılan uzay üssünde her yıl çok sayıda ticari, askeri ve bilimsel operasyonun gerçekleştirilmektedir.

Üs, 2 Haziran 1955'te Seyhun (Siri Derya) nehrinin kıvrımındaki Kazak bozkırlarında kurulmuş olup, Tyuratam tren istasyonunun yakınında yer almaktadır. Sovyet yönetimi, 1961'de üsse güvenlik nedeniyle yanıltıcı olarak 320 km kadar kuzeydoğusudaki Baykonur kasabasının adını vermiştir.

Baykonur Uzay Üssü, Baykonur Uzay Üssü Site 31 gibi birçok fırlatma rampası, 5 adet kontrol kulesi, 9 adet kontrol merkezi ve 1.500 km uzunlukta bir füze deneme alanını barındırır. 2 Haziran 1955'te hizmete giren üssün genişliği kuzeyden güneye 80 km, doğudan batıya 130 km kadardır. Askerlerin çalıştırıldığı yapım işleri yaklaşık iki buçuk yılda tamamlanmıştır.

Üs yakınlarına çalışanların ve ailelerinin kalmaları için Tyuratam kenti (o zamanki adı ile Leninsk) şehri kurulmuştur. Tüm Sovyet insanlı uzay araçları, ay ve gezegen sondaları bu üsten fırlatılmıştır.

Uzay çalışmaları tarihinin birçok önemli uçuşu Baykonur Uzay Üssü'nden yapılmıştır: ilk insan yapımı uydu Sputnik 1'in fırlatılması (4 Ekim 1957), Ay yakınlarından uçan ilk uzay aracı Luna 1 (4 Ocak 1959), ilk insanlı yörünge uçuşunu gerçekleştiren Yuri Gagarin'in aracı *Vostok 3KA-2* ya da bilinen adıyla Vostok 1'in fırlatılması (12 Nisan 1961), uzaya çıkan ilk kadın Valentina Tereşkova'yı taşıyan uzay aracının (Vostok 6) fırlatılması (1963), başka bir gezegenden Dünya'ya veri gönderen ilk uzay sondası Venera 7 (1970).

Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Kazakistan Сumhuriyeti sınırları içinde kalan Baykonur Uzay Üssü, Rusya tarafından yıllık 115 milyon dolar kira ile 2050 yılına kadar kiralanmıştır.

Baykonur'dan, yapımından günümüze kadar yaklaşık 1100 kadar fırlatma yapılmıştır. Ayrıca, ilk operasyonel kıtalararası balistik füze de Baykonur'da konuşlandırılmıştır.

1980-1990 yılları arasında Mir uzay programını destekleyen üs, Columbia felaketinden sonra Amerika Birleşik Devletleri'nin uzay mekiği programına ara vermesi ile Uluslararası Uzay İstasyonu'nun tek destekleyici üssü haline gelmiştir.

Baykonur, 14 Şubat 2014'te Türkiye'nin 6. haberleşme uydusu Türksat 4A'nın fırlatılmasına ev sahipliği yapmıştır. Türkiye saatiyle 23:09'da gerçekleşen fırlatmanın ardından uydu, ertesi sabah 08:09'da 50 derece doğu boylamına yerleştirilerek üç ay sürecek test süreci başlamıştır.

Notlar
------

1. ↑  Anlamı: *Töre ata*, *Töre baba*

Kaynakça
--------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. 1 2 3 4 5 6 7  "Baikonur". Encyclopedia Astronautica, astronautix.com. 2012. 11 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ekim 2012.
4. ↑  Wilson, Jim (5 Ağustos 2000). "Safe Launch For Critical Space Station Module". *Popular Mechanics*. Erişim tarihi: 12 Ağustos 2009.
5. ↑  "Baikonur Cosmodrome". International Launch Services. 31 Ocak 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2020.
6. ↑  Suvorov, Vladimir (1997). *The first manned spaceflight: Russia's quest for space*. Nova Publishers. ss. 16-17. ISBN 978-1-56072-402-5. 17 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2020.
7. ↑  "The Partnership: A History of the Apollo-Soyuz Test Project". NASA. 1 Aralık 1998 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2020.
8. ↑  Wade, Mark. "Sputnik 1". Encyclopedia Astronautica. 27 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2017.

Dış bağlantılar
---------------

* Encyclopedia Astronautica - Baikonur11 Mayıs 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Russian Space Web - Baikonur8 Şubat 2003 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Üssün güney bölümünün uzaydan çekilmiş fotoğrafı (~2 MB)8 Aralık 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Baykonur Uzay Üssü*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

| * g
* t
* d
Dünya'daki uzay üsleri |
| --- |
|  ABD (NASA, DOD) | Kennedy Uzay Merkezi · Wallops Uçuş Tesisi · Cape Canaveral Hava Kuvvetleri İstasyonu · Vandenberg Hava Kuvvetleri Üssü · Ronald Reagan Balistik Füze Savunma Test Alanı |  |
|  Avrupa Birliği (ESA)  Fransa (CNES) | Guyana Uzay Merkezi |
|  Avustralya (ASRI) | Woomera uzay üssü |
|  Brezilya (FAB, AEB) | Alcântara Fırlatma Merkezi · Barreira do Inferno Fırlatma Merkezi |
|  Çin (CNSA) | Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi · Taiyuan Uydu Fırlatma Merkezi · Wenchang Uydu Fırlatma Merkezi · Xichang Uydu Fırlatma Merkezi |
|  Güney Kore (KARI) | Naro Uzay Merkezi |
|  Hindistan (ISRO) | Satish Dhawan Uzay Merkezi |
|  İran (ISA) | Semnan Uydu Fırlatma Merkezi |
|  İsrail (ISA) | Palmahim Hava Üssü |
|  İsveç (SSC) | Esrange |
|  İtalya (ASI) | San Marco platformu (Kenya Kenya'da) |
|  Japonya (JAXA) | Tanegashima Uzay Merkezi · Uchinoura Uzay Merkezi |
|  Kanada (LFC, CSA) | Fort Churchill roket fırlatma istasyonu |
|  Kuzey Kore | Tonghae Uydu Fırlatma Yeri · Tongch'ang-dong Uzay Fırlatma Merkezi |
|  Norveç (NSC) | Andøya Roket Merkezi |
|  Rusya (ROSKOSMOS) | Baykonur Uzay Üssü (Kazakistan Kazakistan'da) · Dombarovskiy Hava Üssü · Kapustin Yar Uzay Üssü · Plesetsk Uzay Üssü · Svobodniy · Vostoçnıy Uzay Üssü |
| Dünya Uluslararası | Ocean Odyssey |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* GND: 4496621-0
* VIAF: 247823404

 |