**Ayasuluk Tepesi**, İzmir il merkezinin güney-güneydoğusunda, Selçuk ilçesinde yer alan bir höyüktür. Bölgedeki geniş araştırmalar öncesinde Efes antik kentinin MÖ 1050 yıllarında Yunanistan'dan gelen göçmenler tarafından kurulduğu düşünülmekteydi. Ancak özellikle Ayasuluk Tepesi'nde ve Çukuriçi Höyüğü'nde yapılan kazılar, yakın civarda günümüzden 8 bin yıl öncesinden itibaren Neolitik yerleşmeler olduğunu ortaya çıkarmıştır. Yine aynı kazılar, Efes'in Erken Tunç Çağı'nda kurulduğu ve Ayasuluk Tepesi'nin daha da eskiye dayanan ilk Efes yerleşmelerinden biri olduğunu ortaya koymuştur. Diğer yandan Hitit Dönemi'nde Batı Anadolu'da İmparatorluk'a bağlı Arzava - Mira Krallıklarının başkenti olan Apasas'ın da Ayasuluk Tepesi olduğu kesinleşmiş gibidir. Helenistik ve Roma Dönemleri'nde Efes'te gelişen kentin Bizans Dönemi'nde yeniden Ayasuluk Tepesi'ne geldiği, 1330 yılında Türkler tarafından alındığı ve Aydınoğulları Beyliği'nin başkentliğini yaptığı bilinmektedir. Yerleşim 16. yüzyıldan itibaren daralmaya başlamıştır.

Kazılar
-------

Kalede kazı çalışmaları 1960 yılında Efes Müzesi tarafından yapılmıştır. İkinci dönem kazıları 1990 yılında başlatılarak 2003 yılına kadar Müze tarafından sürdürülmüştür. Daha sonra Ayasuluk Tepesi, St. Jean Bazilikası ya da ile birlikte Bakanlar Kurulu kararıyla 2007 yılında *Ayasuluk Tepesi ve St. Jean Anıtı Kazı ve Onarım Çalışmaları* olarak Pamukkale Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nden Yrd. Doç. Dr. Mustafa Büyükkolancı'nın başkanlık ettiği bir bilim ekibinin sorumluluğuna verilmiştir. Bu kazı çalışmalarında iç kalede güney yamaç evleri, yollar, kale köşkü ve hamamı kazılarak gün yüzüne çıkarılmıştır. Selçuk Belediyesi'nin desteğinde 2010 yılında batı suru duvarlarında geniş çaplı olarak onarım çalışmaları başlatılmıştır. 2020 Yılından itibaren *Ayasuluk Tepesi ve St. Jean Anıtı Kazı ve Onarım Çalışmaları* Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi bölümünden Dr. Öğrt. Üyesi Sinan Mimaroğlu tarafından yürütülmektedir.

Kazıların ana amacı, Anadolu ve Dünya arkeolojisi açısından son derece önemli görülen Efes'in tarihini aydınlatma ve bölgenin tarihöncesi dönemlerine ışık tutmaktır.

Tabakalanma
-----------

İç Kale'nin güneydoğu köşesinde açılan açmada 6 tabaka saptanmıştır. Buna göre Höyük, Erken Tunç Çağı'ndan Helenistik Dönem'e kadar kesintisiz iskan görmüştür.

Buluntular
----------

Bizans Dönemi'nin MS 5. ve 6. yüzyıllarda kullanılan, *Piskoposluk Sarayı* olarak tanımlanan ana yapı evresidir. Ayrıca *Büyük Sarnıç* ya da AN yapısı olarak tanımlanan, dış surların güneydoğu köşesinde bir sarnıç vardır. Bina dıştan dışa 32,66 x 30,07 metre, içten içe 27,20 x 25,80 metredir. Sarnıca suyun su kemerleri ile getirildiği anlaşılmaktadır. Su kemerleri, Belevi ile Selçuk arasındaki Pranga Mevkii doğusundaki su kaynaklarındaki suyu, Ayasuluk Tepesi yerleşimine getirmektedir. Günümüzde yer yer 15 metre yüksekliğe kadar sağlam kalabilmişlerdir.

Günümüzde görülen Ayasuluk Kalesi, Selçuklu - Osmanlı kalesidir. Dış surlar gibi İç Kale de moloz taşlar ve devşirme malzeme kullanılarak inşa edilmiş ve 15 kuleyle güçlendirilmiştir. İç Kale'nin batıda ve doğuda olmak üzere iki girişi vardır. Batı kapısı, dışa taşan duvarlarla korunmalıdır. İç Kale içinde beş sarnıç bulunmaktadır. Bunlardan biri aslında Bizans Dönemi'nde yapılmış bazilikanın doğu (apsis) bölümüdür. St. Jean Bazilikası adıyla bilinen yapı Bizans İmparatorlu I. Justinianus tarafından 527 – 565 yılları arasında yaptırılmıştır. Bazilika, kale Türk kontrolüne geçtiğinde sarnıç haline dönüştürülmüştür. Yanına bir de hamam yapılmıştır.

Kale içinde konum olarak hakim bir durumda önemli bir yapıya 2009 yılı kazılarında ulaşılmıştır. Dıştan dışa 11,0 x 10,2 metre, içten içe 9 x 8 metre boyutlarındaki yapıda taş, tuğla ve kireç harç kullanılmıştır. Doğu ve güney kapılarının yapımında mermer kullanılmıştır. Kapılarda süsleme unsuru olarak kullanılan bağ motiflerinin benzerleri yine kale içindeki İsa Bey Camii süslemelerinde vardır. Bu nedenle kale köşkü olarak tanımlanan bu yapıyla caminin aynı dönemde ve aynı taş ustalarınca yapıldığı düşünülmektedir. Söz konusu yapının 1670 yılında Ayasuluk'a gelen İngiliz gezgin J. Covel'in gravüründeki iki katlı bina olduğu anlaşılmaktadır. Ancak 1690 yılı tarihli bir gravürde görünmemesi nedeniyle bu iki tarih arasında yıkıldığı düşünülmektedir. Kale köşkünün, Ayasuluk'un Aydınoğulları Beyliği'ne başkentlik yaptığı 1350 – 1390 yılları içinde, İsa Bey Camii'nin yaptıran Fahreddin İsa Bey tarafından 1375 yılında inşa ettirildiği ileri sürülmektedir.

Değerlendirme ve tarihlendirme
------------------------------

Efes'teki en eski yerleşme konusunda ilk araştırmaları yapan O. Benndorf'tur. Benndorf, Efes'in lokalizasyonu için Ayasuluk Tepesi'ni önermiştir.

Altıncı tabakadan elde edilen üç ayaklı depolama kapları, çivi bezemeli parçalar ve silindirik kapaklar gibi Erken Tunç Çağı Troya I evresi, Emporio VII, Liman Tepe, Bakla Tepe Erken Tunç Çağı tabakalarına tarihlenen buluntular vermektedir.

Kaynakça
--------

1. 1 2 3 4  "TAY – Yerleşme Dönem Ayrıntıları". 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2012.
2. 1 2  *Ayasuluk Tepesi ve St. Jean Anıtı Kazısı – Tarihçe* 11 Temmuz 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Pamukkale Üniversitesi
3. ↑  "TAY Haberler 30 Eylül – 6 Ekim 2007". 4 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2012.
4. ↑  "Kültür ve Turizm Bakanlığı". 21 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2012.
5. 1 2  *Ayasuluk Tepesi ve St. Jean Anıtı Kazısı – Ayasuluk İç Kalesi* 11 Temmuz 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Pamukkale Üniversitesi
6. ↑  *Ayasuluk Tepesi ve St. Jean Anıtı Kazısı –* 1 Kasım 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Pamukkale Üniversitesi
7. ↑  *Ayasuluk Tepesi ve St. Jean Anıtı Kazısı – IV. Evre* 11 Temmuz 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Pamukkale Üniversitesi
8. ↑  "Selçuk Belediyesi". 1 Haziran 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2012.
9. ↑  "Ayasuluk Kalesi". *İzmir Kültür ve Turizm Dergisi*. 6 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2018.
10. ↑  *Ayasuluk Tepesi ve St. Jean Anıtı Kazısı – St. Jean Anıtı (Bazilikası)* 11 Temmuz 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Pamukkale Üniversitesi
11. ↑  "TAY – Yerleşme Dönem Ayrıntıları, Ephesos". 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2012.

Dış bağlantılar
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons'ta ***Ayasuluk Tepesi*** ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |

* Ayasuluk Tepesi kazıları resmi web sitesi 25 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* İzmir Kültür ve Turizm Md.[*ölü/kırık bağlantı*] Ayasuluk Tepesi mimarisi, fotoğraflar

| * g
* t
* d
İzmir |
| --- |
| Tarih | 
* Smirni
* İzmir Haçlı Seferi
* İzmir Kuşatması
* İzmir bayrağı
* İzmir'in İşgali
* İzmir'in Kurtuluşu
* 1922 İzmir Yangını

 |
| Coğrafya | 
* İlçeler
* Yerleşim yerleri
* İzmir Körfezi
* Yamanlar Dağı
* Gediz Nehri
* Bakırçay
* Adalar
	+ Garip Adası
	+ Hekim Adası
	+ Uzunada
	+ Büyükada
	+ Karantina Adası
	+ Metelik Adası
	+ Pırnarlı Ada
	+ Yassıca Ada
* Urla Yarımadası

 |
| Ekonomi | 
* Alışveriş merkezleri
* Aliağa Limanı
* Batı Anadolu Serbest Bölgesi
* Çamaltı Tuzlası
* Çeşme Limanı
* Ege Serbest Bölgesi
* Fuar İzmir
* İzdemir Termik Santrali
* İzmir Limanı
* İzmir Serbest Bölgesi
* İzmir Ticaret Borsası
* İzmir Ticaret Odası
* Menemen Serbest Bölgesi
* STAR Rafineri
* TÜPRAŞ İzmir Rafinerisi

 |
| Kültür | 
* Halk Oyunları

|  |  |
| --- | --- |
| Müzeler | 
* Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi
* Arkas Sanat Merkezi
* Avrasya Anı Evi
* Bergama Müzesi
* Çakırağa Konağı
* Çandarlı Kalesi
* Çeşme Kalesi
* Efes Müzesi
* Ege Üniversitesi Etnografya Müzesi
* İzmir Arkeoloji Müzesi
* İzmir Atatürk Müzesi
* İzmir Etnografya Müzesi
* İzmir Kadın Müzesi
* İzmir Müze Gemiler
* İzmir Resim Heykel Müzesi ve Galerisi
* İzmir Tarih ve Sanat Müzesi
* Key Museum
* Latife Hanım Köşkü Anı Evi
* Ödemiş Yıldız Kent Arşivi ve Müzesi
* Uşakizade Köşkü
* Ümran Baradan Oyun ve Oyuncak Müzesi
* Zübeyde Hanım Eğitim ve Müze Gemisi

 |
| Arkeoloji | 
* Allianoi
* Altın Tepe Höyüğü
* Araptepe Höyüğü
* Arvalya Höyük
* Atarneus
* Ayasuluk Tepesi
* Bakla Tepe Höyüğü
* Belevi Anıt Mezarı
* Celsus Kütüphanesi
* Çukuriçi Höyüğü
* Dedecik-Heybelitepe Höyüğü
* Efes
* Erithrai
* Foça Kalesi
* Helvacı Höyücek Höyüğü
* İzmir Agorası
* Kadifekale
* Klazomenai
* Kordoleon
* Kyme
* Larissa
* Leukai
* Limantepe
* Meryem Ana Evi
* Meryem Kilisesi
* Metropolis
* Myrina
* Nemrut Höyük
* Panaztepe
* Sığacık Kalesi
* Ulucak Höyüğü
* Yeşilova Höyüğü

 |
| Turistik yerler | 
* Parklar
* Kemeraltı
* Konak Pier
* Kordon
* Kültürpark
* Tarihî Asansör
* İnciraltı
* Mimar Kemalettin Moda Merkezi

 |
| Anıtlar | 
* Atatürk, Annesi ve Kadın Hakları Anıtı
* Atatürk Maskı
* Cumhuriyet Ağacı
* İlk Kurşun Anıtı
* İnsan Hakları Anıtı
* İzmir Atatürk Anıtı
* Şehit Kubilay Anıtı

 |

 |
| Spor | 
* Alsancak Mustafa Denizli Stadyumu
* Buz Sporları Salonu
* Gürsel Aksel Stadyumu
* İzmir Atatürk Stadyumu
* İzmir Atatürk Spor Salonu
* İzmir Halkapınar Spor Salonu
* Mustafa Kemal Atatürk Karşıyaka Spor Salonu
* Şirinyer Hipodromu
* Tire Gazi Mustafa Kemal Atatürk Stadyumu
* Ülkü Park

 |
| Yönetim | 
* Valiler
* Belediye başkanları
* İzmir Büyükşehir Belediyesi

 |
| Eğitim | 
* Üniversiteler

 |
| Altyapı | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ulaşım | 
* Toplu taşımacılık
* Adnan Menderes Havalimanı
* İZair
* İskeleler
* ESHOT
* İZBAN
* İzmir metrosu
* İzmir tramvayı
* İZDENİZ
* Alsancak Garı
* Basmane Garı
* Halkapınar Aktarma Merkezi
* Gaziemir Tren İstasyonu
* Menemen Tren İstasyonu
* Torbalı Tren İstasyonu
* İzmir Şehirlerarası Otobüs Terminali
* Balçova Teleferiği
* Akropolis Teleferik
* İl yolları
* Bisim
* İzmirim Kart
* İZTAŞIT

 |
| Meydanlar | 
* 15 Temmuz Demokrasi Şehitleri Meydanı
* Anayasa Meydanı
* Cumhuriyet Meydanı
* Gündoğdu Meydanı
* Konak Meydanı

 |

 |
| Askeriye | 
* Alaybey Tersanesi
* Çiğli Hava Üssü
* Ege Ordusu
* Foça Deniz Üssü
* Gaziemir Hava Üssü
* Kaklıç Hava Üssü
* Müttefik Kara Komutanlığı

 |
|  **Commons** **·**  Kategori **Kategori** **·**  **VikiProje Vikiproje** |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* kulturenvanteri.com: 178019
* TDVİA: ayasuluk

 |