**Afet İnan** (d. 30 Ekim 1908, Selanik - ö. 8 Haziran 1985, Ankara), Türk sosyolog, tarihçi ve akademisyen. Mustafa Kemal Atatürk'ün manevi kızıdır.

Cumhuriyetin ilk tarih profesörlerinden olan Afet İnan, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde Türk devrim tarihi kürsüsünü kurmuştur. Türk medeniyeti ve devrim tarihine ait 50 kadar kitabı ile çok sayıda makalesi bulunur. Türk Tarih Tezi'ni ortaya koyan tarihçilerdendir.

Cumhuriyet döneminin yeni tarih anlayışının temellerinin atılması ve kadın kimliğinin kurgulanmasında bir ideolog gibi hizmet etmiş bir cumhuriyet kadınıdır.

Hayatı
------

### Ailesi ve öğrenimi

30 Ekim 1908 günü Makedonya'da Doyran kasabasında doğdu. Babası orman memuru İsmail Hakkı Uzmay, annesi Doyran Müderrisi Emrullah Efendi’nin torunu olan Şehzane Hanım’dır. Ailesi Balkan Savaşları'ndan sonra Anadolu'ya göçtü.

Afet İnan, ilköğrenimine Eskişehir'in Mihalıççık ilçesinde başladı. Annesini 1915 yılında verem hastalığı sonucu yitirdi. Öğrenimini Ankara ve Biga'da sürdürdü, 1920'de altı yıllık ilkokul diplomasını aldı. Âile, 1921'de Alanya'ya taşındı. Afet Hanım, 1922'de Elmalı'da öğretmenlik ehliyeti aldı ve Elmalı Kızokulu'na başöğretmen olarak atandı. Babasının görevi nedeniyle sürekli yer değiştirdi; 1925 yılında Bursa Kız Muallim Mektebi'ni bitirerek İzmir'de Redd-i İlhak İlkokulu'nda göreve başladı. Atatürk ile tanışması sonucu ileriki yıllarda öğrenimine devam etme fırsatı buldu.

### Atatürk ile tanışması ve öğretmenlik yılları

Rukiye, Sabiha, Afet (İnan) ve Zehra.
Afet Hanım, 1925 yılında Redd-i İlhak İlkokulu'nda yeni göreve başladığı sırada bir çay ziyaretinde Cumhurbaşkanı Atatürk ile tanışma fırsatı buldu. Âilesinin Selanik Doyranlı olması nedeniyle cumhurbaşkanının ilgisini çekti ve Atatürk ertesi gün ailesiyle tanıştı. Atatürk'e öğrenimini sürdürmek ve yabancı dil öğrenmek istediğini açıklayan Âfet Hanım, kısa bir süre sonra Ankara'ya tâyin oldu. Bakanlığın izniyle İsviçre'nin Lozan şehrine Fransızca öğrenmek için gönderildi.

1927'de yurda döndüğünde bir süre Notre Dame de Sion Fransız Lisesi'nde öğrenim gördü. Bu arada ortaöğrenim tarih öğretmenliği sınavına girerek öğretmenlik ehliyeti aldı ve Ankara Musiki Muallim Mektebi’ne *tarih ve yurt bilgisi* öğretmeni olarak atandı. (1929-1930) Göreve başladığı zaman, yurt bilgisi için okutacağı kitabı Atatürk yetersiz bulmuştu. Bunun üzerine Fransız lisesinde okuduğu *Instruction Civique* başlıklı kitaptan çeviriler yaptı. Afet Hanım'ın çevirileri, Tevfik Bıyıklıoğlu'nun Almanca eserlerden yaptığı çeviriler ve bizzat Atatürk'ün bazı konularda yazıları birleştirilerek *Vatandaş için medenî bilgiler* kitabı oluşturuldu. Kitap, ortaokullarda ders kitabı olarak okutuldu ve 1935 yılına kadar çeşitli defalar basıldı. 1932'den sonra öğretmenliğe Ankara Kız Lisesi'nde devam etti.

### Kadınlara siyasî hakların tanınması

Kadın hakları üzerinde çalışmaya ilgi duyan Âfet Hanım, Atatürk'ün isteği üzerine 3 Nisan 1930'da Türk Ocağı'nda Türk kadınlarının seçim haklarına ilişkin bir konferans verdi. Bu, Âfet İnan'ın verdiği ilk konferanstı. Bu konferans için zamanın en ünlü hatibi Hamdullah Suphi Bey'den dersler alan Afet Hanım'ın giyeceği elbiseyi bizzat Atatürk çizmiş ve gömleği için kendi pırlanta kol düğmelerini hediye etmişti.

### Türk Tarih Kurumu kuruculuğu

Atatürk, kendisinden Türk Ocakları Yasası'nın 2'inci ve 3'üncü maddelerinin açıklanması konusunda çalışma yapmasını isteyince Afet Hanım, 27 - 28 Nisan 1930 tarihlerinde gerçekleşen Türk Ocakları Kongresi'nde Aksaray delegesi olarak söz aldı. Türk Ocaklarının amacını, işlevini açıklayan bir nutuk okudu ve sonradan Türk Tarih Tezi olarak nitelenecek bir tezi dile getirdi ve Türk tarih ve medeniyetini bilimsel olarak incelemek üzere bir heyet kurulması için önerge verdi. Bu önerge üzerine kongreden sonra oluşturulan Türk Tarih Heyeti'nin 16 kişilik kurucu üyeleri arasında yer aldı.

Türk Ocakları, Atatürk’ün emriyle 10 Nisan 1931'de kapatıldıktan sonra heyet, aynı kurucularla dernek olma kararı alarak ve "Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti" adını almış, 3 Ekim 1935'te ise adı Türk Tarih Kurumu olmuştur. Âfet Hanım, 1935-1952 ve 1957-1958 yılları boyunca kurumun başkanlığını yaptı.

### Tarih alanında çeşitli çalışmaları

#### Türk Tarihinin ana hatları

Afet Hanım, heyetin kurulmasından sonra Türk Tarih Heyeti'nin bilimsel çalışmalarına katıldı. Heyet, Türk Tarih Tezi'nin temelini oluşturacak *Türk Tarihinin Ana Hatları* adlı kitabı kaleme aldı. 1931-1941 yılları arasında liselerde okutulan kitabın yazımında Âfet Hanım da yer aldı.

#### Pîrî Reis haritası

1929'da Topkapı Sarayı'nı müzeye dönüştürme çalışmaları sırasında bulunan Pîrî Reis haritasını inceleyen Türk Tarih Cemiyeti heyetinin içinde yer aldı ve haritanın dünyada tanıtılmasına çalıştı.

#### Mimar Sinan'ın kafatası

1930'lu yılların başlarında "Türk ırkının kafatasını tespit etme" çalışmaları yürüttü. Bu çalışmalar doğrultusunda Türkiye’nin pek çok yerinde mezarlar açıldı ve kafatasları ölçüldü. Tarihçiler arasında Mimar Sinan'ın Türk mü yoksa Ermeni veya Rum asıllı mı olduğu konusunda tartışma çıkınca Afet Hanım, Türk olduğunu iddia etti ve mezarının açılarak kafatasının ölçülmesini, sonucun Atatürk’e sunulmasını önerdi. Tartışmaları izleyen Atatürk ise bir kâğıt üstüne Sinan'ın bir heykelinin yaptırılmasını istediği notunu düşerek Mimar Sinan'a sahip çıkmıştı. (2 Temmuz 1935) (Bakınız: Mimar Sinan Anıtı).

1 Ağustos 1935 günü bu ölçüm yapıldı ve sonuç Mimar Sinan'ın brakisefal kafatasına sahip olduğunu gösterdi.

#### DTCF'de ilk ders

Afet Hanım, 9 Ocak 1936 günü Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nin açılışında Türk Tarih Kurumu asbaşkanı sıfatıyla ilk dersi verdi. Kendisine yeni kurulan Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi'nde öğretim görevliliği teklif edilince bu görevin ancak yüksek lisans ve doktora öğreniminden sonra kabul edebileceğini bildirdi.

### Akademik yaşamı

14 Ekim 1935 tarihinde 40390 sayılı yazı ile Cenevre'de öğrenim görmek üzere görevlendirilen Afet Hanım, Cenevre Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Bilimler Fakültesi'nin yakın çağ ve modern tarih bölümünde İsviçreli antropolog Eugene Pittard’ın öğrencisi oldu; "*Türk Osmanlı devrinin ekonomik tarihi*" başlıklı tezini sunarak Temmuz 1938'de lisans öğrenimini, Temmuz 1939'da ise "*Türk halkının ve Türk tarihinin antropolojik karakteri üzerine*" başlıklı tezi ile doktorasını tamamlayarak sosyoloji doktoru unvanını aldı. Doktora çalışması için Anadolu'da 64 bin iskelet kalıntısı üzerinde inceleme yapan Afet Hanım, öğrenim yılları boyunca Cenevre ve Bükreş'te konferanslar vermiş; Türk Tarih Kurumu kongrelerine bildiriler sunarak katılmıştır.

Yurda döndükten sonra Ankara Kız Lisesi'nde derslerine devam etmesinin yanı sıra Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'ne doçent vekili olarak atandı. 1942'de doçent, 1950'de profesör oldu.

1940 yılında kadın hastalıkları ve doğum uzmanı olan Rıfat İnan ile evlenip İnan soyadını alan Afet Hanım, Arı ve Demir adında iki çocuk sahibi oldu.

Afet İnan, 1950'den sonra Türkiye Cumhuriyeti ve Türk Devrimi konularında Ankara Fen Fakültesi'nde, Hacettepe Üniversitesi'nde, Ege Üniversitesi Eczacılık Fakültesi'nde, Ankara Harp Okulu'nda dersler verdi.

1961-1962 yıllarında Birleşik Krallık'ta incelemeler yaptı. 1955-1979 arasında da UNESCO Türkiye Milli Komisyonu'nda Türk Tarih Kurumu'nu temsil etti. Ankara Üniversitesi Türkiye Cumhuriyeti ve Türk devrim tarihi kürsüsü başkanlığını yaptı, 1977 yılında bu görevde iken kendi isteğiyle emekli oldu. Emekliliğinde anılarını kaleme almaya başladı.

Afet İnan'ın mezarı, Cebeci Asri Mezarlığı.
### Ölümü

Afet İnan 8 Haziran 1985 tarihinde, 76 yaşında Ankara'daki evinde geçirdiği kalp krizi sonucu yaşamını kaybetti Cenazesi Ankara'da defnedildi.

Eserleri
--------

* *Türk Tarihinin Ana Hatları* (1930), *Medeni Bilgiler ve M.Kemal Atatürk'ün El Yazıları* (1968), *Türkiye Halkının Antropolojik Karakterleri ve Türkiye Tarihi* (1947), Eski Mısır Tarih ve Medeniyeti (1956) gibi tarih ve sosyoloji çalışmaları yanında Atatürk’e ilişkin araştırmalar da yapan İnan, bunları *Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler* (1950) gibi yapıtlarla yayımladı.

Kurucusu ve üyesi olduğu dernekler
----------------------------------

* Türk Tarih Kurumu (kurucu ve yönetici)
* Çocuk Haklarını Koruma Derneği (kurucu)
* Türk Kadının Sosyal Hayatı Tetkik Kurumu
* Milli Kütüphane’ye Yardım Derneği

Kaynakça
--------

1. ↑  Duman, Olcay ÖZKAYA; Payasli, Volkan (20 Haziran 2018). "Cumhuriyet Döneminde Modernleşmenin Kadın Simgesi: Afet İnan (1925-1938)". *Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları*. **17** (33): 65-122. ISSN 1304-9720.
2. ↑  Cemal Kutay Kitapları/Tarih Dizisi, Atatürk Bugün Olsaydı, Aksoy Yayıncılık, ISBN 975-312-125-3, Kasım 1999, (Cildin arka kapağı)
3. 1 2 3 4  Özlü, Hüsnü. "Afetinan'ın Cenevre Günleri ve Tarih Çalışmaları" (PDF). *web.deu.edu.tr*. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, Sayı:X/22 , Bahar 2011. 15 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 14 Kasım 2016.
4. ↑  Meşe, İlknur. "İki Kurgusal Metin Olarak Otobiyografi ve Tarih: Afet İnan Örneği". Fe Dergi 4, Sayı 1, Yıl 2012. 26 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2016.
5. ↑  "Prof. Dr. Afet İnan, Yayına Hazırlayan Arı İnan, Remzi Kitabevi, İstanbul 2005, Prof. Dr. Afet İnan adlı kitabı özetleyen Özge Yücel". 11 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2009.
6. 1 2 3  Prof. Dr. Afet İnan, Yayına Hazırlayan Arı İnan, Remzi Kitabevi, İstanbul 2005, Prof. Dr. Afet İnan adlı kitabı özetleyen Özge Yücel,  11 Kasım 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
7. ↑  Prof. Dr. Afet İnan, Yayına Hazırlayan Arı İnan, Remzi Kitabevi, İstanbul 2005, s. 106.
8. ↑  "Afet İnan'ın Bilinmeyen Günlüğü, 22.02.2003 tarihli Hürriyet Pazar Gazetesi". 25 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2009.
9. ↑  "Ulusal Tez Merkezi | Anasayfa". *tez.yok.gov.tr*. 7 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ekim 2022.
10. 1 2  Haşim Söylemez, **64bin kafatası toplandı**, Aksiyon Dergisi, Sayı 341, '216.06.2001[*ölü/kırık bağlantı*]
11. 1 2  "Hakan Aydın, **Sinanın Başına Gelenler**, *Aksiyon Dergisi, Sayı 209, 05.12.1998*". 25 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2010.
12. ↑  "Mimar Sinan'ın Kafatası, Arkitera.com". 28 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2009.
13. ↑  "Türk Tarih Kurumu web sitesi, Afet İnan tanıtım sayfası". 18 Eylül 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2009.
14. 1 2 3 4  "Prof. Afet inan vefat etti" (PDF). *earsiv.sehir.edu.tr*. 9 Haziran 1985 tarihli gazete kupürü, Taha Toros Arşivi, Dosya No: 47-Afet İnan. 14 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 14 Kasım 2016.
15. ↑  "1967 Yılının Kütüphane Dostları". 17 Eylül 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2009.

Dış bağlantılar
---------------

* Afet İnan'ın konuk olduğu Atatürk'ten Anılar programı, 45. bölüm, TRT Arşivi, 1981

| * g
* t
* d
Mustafa Kemal Atatürk |
| --- |
| Hayatı | 
* Askerî hayatı
* İzmir Suikastı
* Ölümü ve devlet cenaze töreni
	+ Anma
* Ödülleri

 |  |
| Ailesi ve yakınları | 
* Ali Rıza Efendi
* Zübeyde Hanım
* Makbule Atadan
* Latife Hanım
* Mecdi Boysan
* Ülkü Adatepe
* Sabiha Gökçen
* Zehra Aylin
* Rukiye Erkin
* Nebile İrdelp
* Abdurrahim Tuncak
* Fikriye
* Afet İnan
* Mustafa Demir
* Dişçibaşı Sami Bey
* Foks (köpek)

 |
| Yaverleri | 
* Salih Bozok
* Cevat Abbas Gürer
* Muzaffer Kılıç
* Şükrü Tezer
* Rüsuhi Savaşçı
* Sami Yanardağ
* Mahmut Celalettin Üner
* Cevdet Tolgay
* Ahmet Naşit Mengü
* Şükrü Özer

 |
| Düşünsel | 
* Atatürkçülük
* Atatürk İlkeleri
* Atatürk Devrimleri
* Atatürk milliyetçiliği
* Atatürk kişi kültü
* *Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir*
* *Ne mutlu Türk'üm diyene*
* *Türkiye Türklerindir*
* *Ya istiklâl ya ölüm*
* *Yurtta sulh, cihanda sulh*

 |
| Söylevleri | 
* Gençliğe Hitabe
* Onuncu Yıl Nutku
* Bursa Nutku

 |
| Yapıtları | 
* *Nutuk*
* *Geometri*
* *Yurttaşlık Bilgileri*
* *Cumalı Ordugâhı*
* *Taktik Tatbikat ve Seyahati*
* *Takımın Muharebe Talimi*
* *Zabit ve Kumandan ile Hasbihal*

 |
| Kurumsal | 
* Vatan ve Hürriyet Cemiyeti
* Cumhuriyet Halk Partisi
* Türk Dil Kurumu
* Türk Tarih Kurumu

 |
| Anıt ve müzeler | 
* Anıtkabir
	+ Tarihi
* Artvin Atatürk Heykeli
* Atlı Atatürk Anıtı
* Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi
* İzmir Atatürk Anıtı
* Konya Atatürk Anıtı
* Mareşal Atatürk Anıtı
* ODTÜ Atatürk Anıtı
* Samsun Onur Anıtı
* Sarayburnu Atatürk Anıtı
* Taksim Cumhuriyet Anıtı
* Canberra'daki anıtı
* Bakü'deki heykeli
* Meksiko'daki heykeli

 |
| Diğer | 
* Popüler kültürdeki yeri
* Adını taşıyan şeyler
* Dinî inancı
* Damal'daki Atatürk silüeti
* Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun
* Atatürk Yılı
* Güneş-Dil Teorisi

 |
| 
* Kategori **Kategori**
* Commons sayfası **Commons**

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BIBSYS: 1077858
* BNF: cb12055409w (data)
* CiNii: DA04383488
* GND: 13180460X
* ISNI: 0000 0001 0855 0224
* LCCN: n79091928
* NKC: mzk2013799282
* NLI: 987007273662505171
* NTA: 06961346X
* RERO: 02-A000085257
* SUDOC: 028791509
* VIAF: 268208762
* WorldCat: lccn-n79091928

 |