**Nadir Şah Afşar'ın Hindistan'ı Fethi**, Safevi hanedanını devirip kendi hanedanını kuran Nadir Şah Afşar, birkaç yıl sonra günümüz Hindistan'da bulunan Babür İmparatorluğu'na seferi. Günümüzün kuzey Hindistan'ı ve Pakistan'ını fetheden Nadir Şah, Mart 1739'da Karnal Savaşı'nı kazandıktan sonra Delhi'ye girdi. Böylece tüm savaşlardan galip çıkan Nadir, Babürlülerin başkenti olan şehre girdi.

Nadir Şah'ın doğudaki bu parlak zaferi, geri dönüp batıdaki baş rakip Osmanlı İmparatorluğu ile savaş başlatmanın koşullarının oluşması anlamına geliyordu. Nadir Şah da batıya doğru yürüyüşü sırasında Kuzey Kafkasya ve Orta Asya seferlerini bekliyordu.

Başlangıç
---------

Safavi İmparatorluğu'nun şahının veziri olarak görev yapmış olan Nadir, ülkesinden Afganları, Rusları ve Osmanlıları püskürtmeyi başarmıştı. 1738 yılında Nadir Şah, bir zamanlar Safavi İmparatorluğu'nun başkenti olan İsfahan'ı ele geçiren Hotakiler'in son direnişi olan Kandehar'ı da ele geçirdi. Bu seferin ardından ordularını Hindukuş Dağları aracılığıyla Kuzey Hindistan'a yönlendirdi. Bu topraklar o dönemde Babürlüler'in egemenliği altındaydı.

Babür İmparatorluğu , I. Evrengzib'in ölümünden sonra iç çekişmeler nedeniyle zayıflamıştı. İmparatorluğun topraklarının bir kısmı Maratha Devleti tarafından ele geçirilmiş, geriye kalan bölgelerde ise birçok Moğol feodali bağımsızlık iddia ediyordu. Babür hükümdarı Muhammed Şah, devletin bütünlüğünü koruyamıyordu. İmparatorluğun kuzey topraklarındaki savunma sistemi özellikle Peştunlar'ın isyanından sonra zayıflamış durumdaydı. İmparatorluk yönetimi yolsuzluğa batmış ve işlevsiz hale gelmişti. Ülkenin zenginliklerini ele geçirmek isteyen Nadir Şah, burayı ele geçirmeyi planlıyordu. Delhi bu dönemlerde dünyanın en zengin başkentlerinden biri olarak kabul ediliyordu. Dönemin üç büyük Müslüman imparatorluğu olan Safevi (Afşar), Osmanlı ve Babür imparatorlukları arasında Babür toprakları en zengini olarak kabul ediliyordu.

Nadir Şah, Muhammed Şah'tan Kabil çevresindeki sınırları kapatmasını talep etmişti, çünkü bu sınır bölgesinden isyancı Afganlar geçmekteydi. Muhammed Şah, bu talebi kabul etti, ancak pratikte sorunu çözmek için hiçbir şey yapmadı. Babür sarayı, hiçbir şey yapmamasını Dekkan'daki kâfirlerin isyanıyla ilişkilendirdi ve sözünde duracağına dair teminat verdi. Nadir, bu meseleyi bahane olarak kullanarak savaşa başlamak için fırsat kullandı. 10 Mayıs 1738'de Moğol topraklarına girdi. Hindistan'a girmeden önce, hedefinin işgal değil, Babür İmparatorluğu'nu Maratha Devleti'nden korumak olduğunu ilan etti. Mektubunda şunları yazdı:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Benim Kabil'e gelmem ve onu ele geçirmem tamamen İslam şevkinden ve sana olan dostluğumdandır...Attokk'un bu kıyısında kalmamın nedeni, bu kafirler (Marathalar kastediliyor) Hindustan'ı işgal ettiğinde muzaffer Kızılbaş ordumu gönderip onları cehennemin uçurumlarına yuvarlayabilmemdir.* | "|

İstilalar
---------

Nadir Şah, Muhur pınarı yakınlarında Babür sınırını geçerek Gazne'nin güneyindeki Karabağ bölgesinde durdu. Buradan, Nadir'in oğlu Nesrullah Mirze'nin komutasındaki birliklere, Ghorbend ve Bamian Afganlarına saldırma emri verildi. Nadir'in gelişi haberini duyan Gazne şehrinin ileri gelenleri, kâhyaları ve alimleri ile birlikte ona değerli hediyeler sunarak ona itaat ettiklerini bildirdiler ve 31 Mayıs'ta Nadir şehre girdi. Bu sırada başka bir ordu birimi Afganları mağlup ederek teslim olanları affederken direnenlere sert cezalar verdi.

Kanatların güvenliğini sağladıktan sonra Nadir, Kabil'e girmekte herhangi bir sorun görmedi. Şehrin ileri gelenleri direnmeden şehri Nadir'e teslim etmek istiyorlardı, ancak Şirza Han direnmeye karar verdi. 10 Haziran'da Nadir'in ordusu şehre ulaştı, şehir garnizonu geri çekilerek kuşatmayı düşünen Afşar ordusuna saldırarak geri çekildi. 11 Haziran'da Nadir şehre vardı ve şehirdeki garnizon güvenli bir mesafeye çekilerek şehri kuşatmak isteyen Afşar ordusuna saldırdı ve geri çekilmelerine neden oldu. Şehir bir hafta direndi ve 19 Haziran'da Ağa-bin kulelerinin yıkılmasının ardından şehir teslim oldu.

Nadir, vilayetin yönetimini Kabile yerleşerek devraldı. Bu sırada ona Babür İmparatoru'nun ne onun mektubunu kabul ettiği ne de elçisini serbest bıraktığı bildirildi. Başka bir elçi gönderen Nadir Şah, Muhammed Şah'a, isteğinin sadece Afganları temizlemek ve Babür İmparatoru'na iyilik yapmak olduğunu belirtir ve şehirdeki çatışmayı ise garnizonun saldırısıyla açıklardı. Mektubu teslim etmek için gönderilen haberci Celilabad'da geri gönderildi ve burada yerel reislerden biri tarafından öldürüldü.

Bu olaylar yaşanırken Nadir, lojistik destek sağlamanın zorluğu nedeniyle Kabil'den ayrıldı ve 25 Ağustos'ta Kandam'a doğru yola çıktı. 7 Eylül'de Celilabad'a gelen Afşar'ın ordusu, elçinin intikamını almak için şehri ele geçirip yağmaladı. Nadir buradan oğullarından Rzagulu'yu imparatorluğunun merkezine gönderdi.

### Hayber Geçidi Savaşı ve Pencap'ın Ele Geçirilmesi

Hayber Geçidi'nin bugünkü görünümü.
Hayber Geçidi Muharebesi sırasında Nadir Şah'ın 80 kilometrelik inanılmaz kanat yürüyüşünü gösteren bir resim.
L. Lokkart'ın hesablamalarına göre, Cəlalabad'dan 18 Kasım 1738'de Nadir şah ordusuyla hareket etti. Günde beş farsah mesafesi kateden kolonlar, Barikab adı verilen bölgeye ciddi bir olayla karşılaşmadan ilerledi. Birkaç gün sonra tüm ordu, ciddi bir olay yaşamadan Barikab'a ulaştı. Ancak Dakka'ya varmadan önce Nadir şah, Hayber Geçidi etrafında düşman güçlerinin biriktiği hakkında bilgi aldı. Deccen'e vardıktan sonra, Hayber Geçidi ve bu geçide ulaşan yolların daha ayrıntılı keşfi için Nadir şah ilgili talimatlar verdi. Bu geçit yüksek dağ yüksekliklerinden geçiyordu. Dar olması, birçok düşman gücünün hareketi için tehlike oluşturduğu gibi aynı zamanda yüksek bir yerde silahlı birliklerin yerleştirilmesine de elverişliydi. İyi bir şekilde organize edilen bir savaşta Hayber Geçidi, Nadir Şah'ın ordusunun hareketini durdurmak için çok uygun bir yerdi.

Nadir Şah, karşısında ilk yenilgisini yaşamış olan Kabil-Peşaver hakimi Nasir Han'ın da Hayber Geçidi'nin bu avantajlarından yararlanma kararı aldığını öğrendi. Nadir Şah'ın keşfinden gelen bilgilerden açıkça anlaşıldı ki, Nasir Han Hayber Geçidi ve bu geçide giden yol boyunca birçok ordu birliği yerleştirmiştir. Nasir Han, intikam alma kararı alarak çevresindeki beyliklere mektuplar gönderdi ve onları orduyla birlikte yardıma çağırdı. Nadir Şah'ın yaklaşmasına yakın, 20.000 kişilik bir savaşçı birliği toplayabildi ve bu birliği Hayber Geçidi üzerine yerleştirdi. Birçok kişi, Nasir Han'ın direnç gösterme fikrini terk etmesini tavsiye etti, özellikle Hindistan şahının bile boyun eğemediği Katur kabilesinin Nadir Şah tarafından darmadağın edilmesi birçok kişide korku ve dehşet yaratmıştı. Ancak Nasir Han, verilen tavsiyeleri kabul etmedi.

Nadir şah için geçiş yolunun Hayber Geçidi'nden yapılmasının zor olacağı keşfiyatın sonucu olarak daha da netleşti. Yol, Hayber'e yaklaştıkça daraldı ve tehlikeli hale geldi. Bu durumda Nadir şah, yerel halktan birkaçını yakalayarak yanına getirmeleri emrini verdi. Yerel halkın susturulması, dağlardan geçen başka yolların varlığını öğrenme aracıydı. Nadir şah, bu emri yerine getirildiğinde, Nasir Han'ın gözetiminden uzakta olan bir yol olduğunu öğrendi. Sadece Serçub adı verilen bu yol, Nadir Şah'ın ilerlemesi ve Nasir Han'ın ordusunun arkasından geçmesi için elverişliydi. Bu yol, doğuda ve güneydoğuda yer almaktaydı ve oradan bir ordu birliğinin geçmesi oldukça basit bir iş değildi. Bununla birlikte, Nasir Han, bu yol için çok fazla endişelenmiyordu. Buna rağmen Nadir şah, bu rota ile hareket etmeyi ve Nasir Han'ı beklenmedik bir şekilde yakalamayı kararlaştırdı.

Hareket etmeden önce Nadir şah, oğlu Naserullah Mirza'ya, her gün Hayber Geçidi'ne doğru ilerlemeyi ve hatta Nasir Han'ın askeriyle küçük çatışmalardan kaçınmaksızın çekinmemesi niyetini göstermesini emretti. Bu, Nasir Han'ın Nadir şah'ın diğer geçidi kullanma planından haberdar olmamasını sağlamak ve tüm dikkatinin Hayber istikametine toplanmasını sağlamak içindi. Naserullah Mirza, ek talimatlar almadan önce Nasir Han'ın dikkatini kendine çekmekle meşgul olmalıydı. "Alam Ara-ye Naderi"ye göre, Nadir şah 14.000 kişilik bir süvari birliğiyle bir günde Serçub Keçidi'ni adlandırabildi.

Nadir Şah'ın ordularının tamamen Hayber'de toplandığını duyduğunda Nasir Han endişeliydi. Bu nedenle Nasır Han, Nadir Şah'ın Sar Çuba geçidini geçdiyi gece huzur içinde dinlendi. Gece Nadir Şah'ın ordusu Hayber geçidinin arkasından yaklaşıyormuş gibi haber geldiğinde, Nasir Han inanamadı. Hemen bir savaş durumu ilan etmeleri için ordusuna emir verdi. Ama Hacıhan Bey Afşar'ın ordusu çok yakındı ve Nasir Han kendi ordusuyla savunma yapmaya bile fırsat bulamadı. Nadir Şah, ordusunu dört birliğe böldü ve kendisi de onlardan biriyle savaşa girdi. Nasir Han'ın kuvvetleri gözlerini açmaya fırsat bulamadılar, sadece kaçmayı düşündüler. Nasir Han'ın birliği kaçıp dağıldığında, Hayber geçidinde konuşlanmış Hint kuvvetlerini zor bir durumda bıraktı. Bu birlik uzun süre Nasir Han'ın ordusunun dağıldığından habersizdi. Bu nedenle kendilerini güvende hissettiler ve savunma tedbirleri almaya başlamadılar. Ancak onlara Hayber geçidinin arkasından yolun kapatıldığını bildiren bir haber geldiğinde işler değişti. "Alam Ara-ye Naderi"nin verdiği bilgiye göre, Nasir Han'ın yenilgisini duyduktan sonra Hayber geçidinde konuşlanmış 20.000 Hint askeri de kaçmaktan başka çare bulamadı. Nadir Şah'ın beklenmedik manevrası, onların durumunu oldukça zorlaştırmıştı. Bu durumda onlar da sadece hayatta kalmayı düşünmeye başladılar.

Savaştan 3 gün sonra Nadir, Peşaver şehrini hiçbir direnişle karşılaşmadan ele geçirdi. 12 Aralık'ta yürüyüşlerine devam eden Afşar'ın ordusu, Attokk istasyonu yakınlarında İndus Nehri'ni geçerek 8 Ocak 1739'da Vezirabad yakınlarındaki Chenab'a ulaştı. Önünde Babür ordusuyla belirleyici Karnal savaşı olacaktı.

### Lahor'un ele geçirilmesi

Sind nehrinden Pencap'a giren Nadir buradan da Lahor'a ilerledi. Lahor hükümdarı, Nadir'e karşı direnmek için surları güçlendirdi. Ancak, Nadir beklenmeyen bir noktadan saldırdı ve hükümdar teslim oldu. Nadir, Lahor valisinden 2 milyon rupi tutarında bir "hediye" aldıktan sonra hayatını bağışladı ve onu Lahor'un hükümdarı olarak atadı. Nadir Şah, zorlu bir yolculuğun ve iki zorlu savaşın yorgunluğundan sonra bir süre Lahor'da kaldı ve birlikleri dinlendirdi.

Lahor'da geçirdiği süre zarfında Nadir Şah, kontrolü altındaki bölgelerde yönetimsel düzenlemelerin yapılması, ordunun teçhizatının iyileştirilmesi ve aynı zamanda Hindistan orduları hakkında bilgi toplama işleriyle meşgul oldu. Çünkü Lahor çevresindeki çatışmalardan sonra Muhammed Şah, Nadir şah ile savaşın kaçınılmaz olduğunu anladı. O, vilayet hakimlerine bir mektup gönderdi ve ordu toplanmasını talep etti. 1739 yılının 6 Şubat'ında Nadir şah, ordusuyla Lahor'dan Şahcahanabad'a doğru harekete geçti. Aynı zamanda, Moğol ordularının hazırlığıyla ilgili bilgileri toplamak için keşifçiler gönderdi. "Alam Ara-ye Naderi"ye göre, Nadir şah Lahor'dan hareket ettiğinde sınır Zadhan'a keşif görevi verdi. Bu kaynağa göre, Zadhan ve diğer iki derviş, Hint kıyafetleri giyip dünya dervişleri gibi görünerek Muhammed şah'ın kampına gittiler. Babür askerleri, tanınmadıkları için gizlice bilgi toplamaya başladılar. Zadhan, çalışmasına rağmen ordu sayısını belirleyemedi. Çünkü Cahana'dan Karnal'a kadar olan bölgeler Babür ordusu tarafından ele geçirilmişti. Zadhan birkaç gün kampta kaldıktan sonra gece ayrılarak geri döndü ve Karnal civarında gördüklerini Nadir şaha iletti.

### Karnal Savaşı ve Delhi'nin ele geçirilmesi

Saadet Han'ın dinlenmeye vakti kalmadan Nadir'in adamlarının saldırdığı kendisine bildirildi. Ordusu son derece yorgun olmasına rağmen, Saadat Han kampından ayrıldı. Çöldeyken beklenmedik bir şekilde Afşar ordusuyla karşılaştı. Nadir şah'ın taktiği işe yaramıştı. Nadir, bu bölgede önceden keşif birliklerini yerleştirerek alanı tamamen kontrol altına almıştı. Bu şekilde, Saadet Han Babürlüler ana ordusundan tecrit edildi. Saadet Han bu durumu kampta rapor etti ve yardım istedi. Vezir Nizamülmülk ve komutan Dövran Han buna karşı çıktılar. Bu duruma sinirlenen Muhammed Şah, Dövran Han'ın askeri karakterini aşağılayan ifadeler kullandı ve onu korkaklıkla suçladı. Bu olaya karşılık olarak Dövran Han, kendi savaş filini hazırlatarak orduyla Saadet Han'a yardım etmek üzere kampı terk etti. Onun birliği 8-9 bin kişiden oluşmaktaydı.

Nadir'in ordusu ileri doğru harekete başladı. Nadir ordunun önündü 1000 kişilik Kürt, Kaçar ve Bahtiyari birliklerini konumlandırmıştı. Onların ana hedefi, Dövran Han'ı Kuncpura'ya sıkıştırmaktan ibaretti. Diğer kuvvetlere karşı ise manevra yaparak, Saadet Han'ın Nadir'in ordusunun merkez kuvvetleriyle savaşa çekme görevi verilmişti. Saadet Han, Dövran Han'ın yardımına gelmesi için yavaşça hareket etme kararına varmıştı. Bu, tamamen Nadir'in planına uygun bir karar gibi görünüyordu. Arama hareket eden Babür ordusu, Nadir'in güçlü ve hızlı saldırılarına maruz kalıyordu. Saadet Han'ın adamlarının çoğu yaralanarak atlarından düştü. Meydanda büyük bir çarpışma başladı. Afgan ordusu, Saadet Han'ın küçük ordusunu kuşatmaya almaya başladı.

Dövran Han, Kuncpura'ya vardığında develer üzerindeki zemburaklar ve topçular tarafından kuşatıldı. Ateşlenen ateşli silahlar Babürlülerin fillerini korkuya sürükledi ve onları kargaşaya düşürdü. Muhammed Şah, kendi alanından topçu ateşini izliyordu ve Dovran Han'ın yardımına gitme girişimi Nizamülmülk tarafından durduruldu. Dövran Han'ın oğulları savaşta öldürüldü, kendisi ise filden düşerek yaralandı. Saadet Han ise savaşa devam etti. Ancak, onun birliği de parçalandı. Horasan adlı bir savaşçı, onun filini devirdi ve kendisini esir aldı. Ağır yaralanan Dövran Han kampa getirildi ve kısa bir süre sonra hayatını kaybetti. Seadet Han'ın esir alınması ve Dövran Han'ın öldürülmesi, Babürlüler arasında büyük bir moral bozukluğuna neden oldu.

Seadet Han'ın ele geçirilmesi büyük bir başarı olsa da Nadir Şah'ın önünde hâlâ ciddi çatışmalar vardı. Her iki ordu da iyi bir şekilde tedarik edilmişti, ancak Babür ordusu fena halde dağınıktı. Özellikle ordunun tek merkezden yönetilmesi konusunda ciddi sıkıntılar yaşadılar. Babür askerleri silah satın almanın yanı sıra atlarına saman da sağlamak zorundaydı. Bu ek sorunlara neden oldu. Nadir'in ordusunun güvenliği mükemmel bir seviyedeydi.

Nadir Şah, Seadet Han'ın Afşar ordusunun merkezine yapılan saldırıyı gördükten sonra, zemberekleri maksimum ateşle ileri sürmeleri için emir verdi. Afşar boyundan gelen seçkin bin kişilik bir savaşçı grubuna bizzat liderlik eden Nadir, Kancpura köyü yakınlarında üç cezayirci tüfekle donatılmış süvari birliğini konumlandırdı. Her biri bin kişiden oluşan bu birimler, Nadir'in zemberekleri tarafından destekleniyordu. Nadir, kendi elit zemberek birimlerinden ikisini tepeye gönderdi. Onların görevi, Babürlülerin Afşar ordusunun merkezine saldırmasını engellemekti. Nadir daha sonra başka bir birliği ayrı bir rota ile Dövran Han'a gönderdi ve onları Kancpura etrafında bekleyen ordunun sol kanadını yem olarak kullandı.

Bu sırada Saadet Han saldırısını geçici olarak durdurdu ve Dovran Han'ın takviye kuvvetlerinin gelmesini bekledi. Ancak Nadir'in mükemmel taktikleri sayesinde Dovran Han, Saadat Han'dan uzaklaşmıştı. Bir süre bekledikten sonra takviye beklemeden saldırısını sürdürmeye başladı. Nizamülmülk, ordunun ana unsurlarını desteklemek için Alimerdan Nehri gerisindeki savaşçılarını yeniden düzenlemeye başladı.

Kancpura pusuda Seadet Han'ın savaş filiyle yakalanıp Nadir Şah'a götürülüşünü gösteren illüstrasyon.
Afşar ordusunun merkezi tümeni Babür saldırısını bekliyordu. Babürler ateş hattına girer girmez cezayirçi hatlardan ağır tüfek ateşine maruz kaldılar. Saadat Han'ın savaşçıları Afşar ordusunun merkez hattına yaklaşmayı bile başardılar. Sonuç olarak, merkez üzerinde büyük baskı oluşturan göğüs göğüse çarpışmalar başladı.

Afşar ordusunun güney kanadı Kancpura köyü çevresinde konumlandı. Nadir'in planladığı gibi hareket eden Dovran Han, bir anda kendisi için hazırlanan pusuya doğru ilerlemeye başladı. Bu sırada Afşar ordusunun Kancpura eteklerinden görünmesi Babürler arasında büyük alarma neden oldu. Bundan sonra Nadir'in emriyle Babür ordusuna ateşli silahlarla ateş açıldı.

Nadir, ön cephede cezayircilerin yanında durarak savaşı izledi. Cezayircilerin ağır kurşunları savaş fillerinin hafif zırhlarını kolaylıkla deldi. Bu süre zarfında savaş filleriyle savaşan birçok Babür soylusu öldürüldü veya esir alındı. Dovran Han'ın kendisi vuruldu ve vurulurken savaş filinden düştü. Ağır yaralanan Dovran Han, hemen hizmetçilerini yardıma çağırdı.

Afşar ordusunun sağ kanadının komutanı Tahmasb Han Celair henüz savaşa katılmamıştı. Çatışma diğer mevzilerde ilerledikçe Tahmasib Han, birliklerini kuzeye, Saadat Han'ın sol kanattaki birliklerine doğru yönlendirdi. Merkezde Saadat Han'ın güçleriyle amansız çatışmalar iki saat sürdü. Afşar ordusunun savaşçıları Saadat Han'ın savaş filine tırmandı ve onu teslim olmaya zorladı. Babür ordusunun seçkin birimlerinin savaşçılarının çoğu öldürüldü ve geri kalanı Alimardan Nehri'ne doğru kaçmaya başladı. Nehir kıyısında Nadir'in pusuya düşürdüğü askerler tarafından takip edildiler ve ağır kayıplar verdiler. Babürlüleri avantajlı bir konuma çekmek isteyen Nadir, doğudaki savaş hatlarını yeniden kurdu. Nizamülmülk'ün komutasındaki ve nehir çevresinde konumlanan Babür savaşçıları, Nadir'in ordusuyla çok az dirençle karşılaşarak kaçmaya başladı.

Bu savaşları kazanarak Babür ordusunun büyük bir bölümünü pusuya düşürüp yok ettikten sonra Nadir'in bir sonraki saldırısı, Babürlerin ana kampı olan Muhammed Şah'ın bulunduğu bölgeyi kuşatmak oldu. Bu kampın ikmal yolları kapatıldı. Saadat Han'ın yakalanması, Dovran Han'ın ölümü ve diğer yüksek rütbeli Babür generallerinin yok edilmesi hakkındaki söylentiler, Babür ordusunun moralinin düşmesine neden oldu. Zafer umudunu kaybeden bazı Babür askerleri isyan etti ve kampı yağmalamaya başladı.

Babürlerin teslim olması
------------------------

Nizâmülmülk Âsafcâh
24 Şubat'ta Nadir Şah Seadet Han'ı yanına çağırarak ondan Muhammed Şah ile görüşmeler yapmanın en kolay yolunu sordu. Seadet Han ise ona Nizamülmülk ile iletişim kurmayı önerdi. Nizamülmülk, görüşmeler için Nadir'in kampına gitmeyi kabul etti ve barışın bir işareti olarak Kur'an'ın bir kopyasını gönderdi. Nadir, Nizamülmülk ile konuşmaya başladı ve kendi Hindistan'a doğru ilerleme kararı aldığını bildirdi. Hindistan'ın onun taleplerini yerine getirmemesinin onu bu sefere yönlendirdiğini açıkladı. Nizamülmülk, Afgan göçmenlerini tutacak güçlere sahip olmamalarını belirtti. Nadir, Babürlülerin ona çok şey borçlu olduğunu ve Timur'un zamanında gönderdiği tahtı talep etti. Daha sonra, Babürlülerin onun ülkesinden yardım aldığını ancak karşılığında hiçbir ödeme yapmadığını hatırlattı. Ayrıca, Nadir, Babürlülerle ülkeleri arasında karşılıklı yardımı öngören bir anlaşma olduğunu, ancak yaptığı savaşlarda Babürlülerin kendisine hiç yardım etmediğini belirtti. Nadir, Nizamülmülk'e, imparatorlarını kendi kampına getirmek için iki adam göndereceğini söyledi.

Nadir Şah ve Muhammed Şah'ın buluşması. Bu görüşmede her iki şah da Türkçe konuşmuştur.
26 Şubat'ta Muhammed Şah planlandığı gibi kampa geldi. Nadir onunla çadırının önünde buluştu. Değerli bir halının üzerine oturdular. Yemek masası açıldı. Nadir, misafirlerine bu nadir yiyeceğin zehirli olmadığına dair güvence vermek için önce onu kendisi yedi. Yemeğin ardından Babürlülerin Nadir'e ödeyeceği tazminat miktarı konusunda anlaştılar. Seadet Han, Babür kampına giderse ve Nizamülmülk'ü ortadan kaldırmasına yardım ederse, üzerinde anlaşmaya varılandan daha fazla haraç toplamanın mümkün olacağına dair Nadir'e güvence vermek istedi. Zaman geçtikçe Babür askerleri arasında kıtlık başladı.

Mart ayının başında Nadir, Nizamülmülk'le tekrar görüşerek önceki görüşmelerin sonuçlarını tek taraflı olarak iptal ettiğini duyurdu. Nizamülmülk itiraz etmesine rağmen Muhammed Şah'a mektup yazmak zorunda kaldı. Mektupta vezir, şahından Nadir'in kampına gelmesini istiyordu. Muhammed Şah bunu kabul etti ve Nadir'in kampına gitti. Bir süre çadırın önünde yanına gelen Muhammed Şah'ı bekletdi ve kendisine esir olduğunu uygun bir dille anlattı. Muhammed Şah Nadir'e teslim oldu ve bundan sonra kampında onun kontrolü altında kaldı. Nadir görülen bir merhamet eylemi olarak, Babür askerlerinin silahları ve erzaklarıyla birlikte kamplarından ayrılmalarına izin verdiğini duyurdu. Ancak ordu mensuplarının çoğu yollarda köylüler ve soyguncular tarafından öldürüldü. Moğol ordusu dağıtıldı. Askerlerine 3 aylık maaş tutarında ek ödeme yaptı. En güvendiği generallerden biri olan Tahmasib Han Celair'i Seadet Han ile birlikte Delhi'ye girmesi için gönderdi.

Delhi'nin Fethi
---------------

Çehel Sütun Sarayı'nın tavanı. Sağdaki sanat eseri Karnal Savaşı'na ithaf edilmiştir.
Nadir Şah'ın, Büyük Babür İmparatorluğu'nun imparatorlarının oturduğu Tavus Kuşu Tahtı'nda oturduğunu gösteren illüstrasyon. Bu taht daha sonra Nadir'in imparatorluğunun merkezine taşındı ve imparatorluk gücünün sembolü haline geldi.
12 Mart'ta Nadir Muhammed Şah ile birlikte Delhi'ye doğru yola çıktılar.18 Mart'ta Şalimar Bahçeleri denilen bölgeye ulaştılar. Tahmasb Han Celair ve Seadet Han, Delhi'nin kapılarının Nadir'e açılmasına öncülük ediyorlardı. 19 Mart'ta Muhammed Şah, şehri Nadir'in törenle girişine hazırlamak üzere gönderildi. Seadet Han, Nadir'e şehre girerken eşlik etmek için Şalimar Bahçeleri'nde durdu. 20 Mart 1739'da Nadir, tebaası Muhammed Şah ile birlikte Delhi'ye girdi.

Şehre girerken Nadir Şah'a savaran-e diyarından (imparatorluk muhafızları) 20.000 asker ve 100 savaş fili eşlik ediyordu. Savaş filleri cezayircilerle silahlandırıldı. Şehre yaklaşırken şehrin savunma silahlarından selam atışı yapıldı. Nadir ve yardımcılarını karşılamak için Delhi kraliyet sarayında büyük bir tören düzenlendi. Saadat Han, Nadir tarafından halktan vergi toplamakla görevlendirildi. Bu vergileri aşırı toplayarak Nadir'in gözüne girmeye çalışan Saadat Han, halka karşı şiddet uyguladı. Saadat Han, Nadir ile görüşme ayarlamak istediğinde Nadir tarafından vergilerin tahsilatını geciktirmekle suçlandı ve ağır bir şekilde eleştirildi. Karnal'da küçük düşürücü bir yenilgiye uğrayan, yenilgiden sonra imparatoruna sadakatsizlik gösteren, halkının servetini bir yabancı için toplayan Saadat Han çok acı çekti ve şehre vardıktan birkaç gün sonra öldü. Nadir Şah, Hindistan'ı yeni vassalı aracılığıyla yönetmeyi amaçlıyordu ve bunu açıkça Muhammed Şah'a iletti. Güçlü bir askeri disiplin oluşturuldu ve sivillere zarar vermenin sakatlamayla cezalandırılacağı açıklandı. Nadir, Babür aristokrasisinin çok yumuşak ve zayıf olduğunu düşünüyordu. Bir keresinde Babürlü bir papazla yaptığı konuşmada Nadir ona hareminde kaç kadın olduğunu sordu ve bakan 850 kadına sahip olduğunu söyledi. Nadir şaka yollu 150 kadını ekledi ve binbaşı olabileceğini söyledi. Nadir, 21 Mart'ta imparatorluk takviminin yeni yılı olan Nevruz'u Delhi'de kutlayarak asker ve generallerine hediyeler verdi.

Delhi şehrinde söylentiler yayılmaya başladı. Kasaba halkı arasında yakında yeni ek vergilerin toplanacağı ve Muhammed Şah'ın Nadir'i tutukladığı veya öldürdüğü yönünde söylentiler vardı. Nadir'in bir komplo sonucunda öldürüldüğü de söylendi. Suikast söylentisi yayıldığında Delhi'deki Takhin deposunun önünde Delhi halkının temsilcileri, tahıl fiyatı konusunda Afşar ordusunun temsilcileriyle pazarlık yapıyordu. Şehir halkının temsilcileri 5 savaşçıya saldırıp öldürdü. Bu olay kasaba halkını Nadir'in askerlerine karşı ayaklanmaya teşvik etti. Kasaba halkı şehrin her yerinde Nadir'in askerlerini hedef almaya başladı. Bu haber Nadir'e getirildiğinde inanmamış ve bunu şehri yağmalamak için bahane arayan askerlerin işi olarak değerlendirmişti. Ancak bu tür haberlerin üst üste gelmesi üzerine Nadir, olayı araştırmak için yakın çevresinden kişileri gönderdi. Bu kişilerden ikisi öfkeli kalabalık tarafından öldürüldü. Nadir, yalnızca şiddete başvuran nüfusu cezalandırmakla görevli 1000 kişilik bir cezalandırma kuvveti göndererek karşılık verdi.

Delhi isyanı
------------

Nadir Şah'ın öldürülen askerlerinin cesetleri üzerinden Rovshan ud-Dovla camisine doğru yürüdüğünü gösteren bir tablo.
Nadir Şah'ın kılıcını kaldırarak isyancıların öldürülmesini emrettiği Rovşan ud-Dovla camisi.
Kuh-i-Nur elmasının farklı açılardan görünümü.
Dehli'deki isyan, Nadir'in gönderdiği destelerin oklardan ve diğer silahlardan gelen saldırıya daha fazla maruz kalmasıyla daha da şiddetlendi. Gece boyunca çeşitli izole edilmiş bölgelere Nadir'in ordusunun birlikleri konuşlandırıldı. 22 Mart sabahı Nadir, gecede konakladığı yerden çıkarak kuvvetleri yerleştirdiği Rovşan ud-Dovla camisine doğru yola çıktı. Yolda ilerlerken binaların üstünden Nadir'e doğru tüfekten ateş açıldı. Ancak mermi Nadir'in yanından hafifçe geçti ve bir generalini öldürdü. Nadir Rovşan ud-Dovla camisinin çatısına çıkarak, Afşar ordusunun askerlerinin öldüğü tüm mahallelere girilmesini ve o mahallelerde yaşayan tek bir kişinin bile hayatta bırakılmamasını emretti. Bunu emrederken, katliama işaret olarak kılıcını çekti.

Üç binlik birlik şehre yönlendirildi ve isyan bastırılmaya başlandı. Nadir Şah, "elinde kılıcı, ciddi bir ifadeyle derin düşüncelere dalmıştı. Hiç kimse derin sakinliğini bozmaya cesaret etmiyordu." Bütün şehir duman altındaydı ve öldürülenlerin sesleri her taraftan duyuluyordu. Alt seviyede olsa da, şehirde direniş vardı. Çoğunluğunun ise savaşma şansı yoktu. Birçok kişi tutuklandı ve Yamuna nehri kenarına götürüldü. Nehre götürülenler öldürüldü ve nehre atıldı. Askerler, Nadir'in ordusundan savaşçıların öldürüldüğü mahallelere girer, herkesi öldürür, aldıkları zenginlikleri yağmalar ve yerde kalanları yakarlardı. Bazı Delhi sakinleri, Nadir'in ordusunun ellerine geçmemek için kendilerini öldürür ve evlerini yakarlardı.

İsyanı destekleyenler arasında Babür soylu ailelerinden Seyyid Niyaz Han ve Şehnavaz Han da vardı. Niyaz Han, kendi destekçilerinden oluşan küçük bir birlik göndererek bir grup savaşçıyı öldürttü. Daha sonra, Şahnavaz Han ile birleşerek, Nadir'in Hindistan'da savaş filleri topladığı alana saldırdılar. Alan ele geçirildi ve bu iki kişi, savaş filleri kullanarak şehirden kaçmayı başardılar. Kaçanlar, şehirden uzak bir kaleye sığındılar. Kale, Nadir'in ordusu tarafından dağıtıldı ve kaledeki kişiler esir alındı. Esirler, caminin yanında bekleyen Nadir'in huzuruna çıkarıldı ve onun emriyle tüm esirlerin başları kesildi. Nadir, yalnızca esir kadınları serbest bıraktı.

Yaklaşık bir gün süren isyanın bastırılma süreci, Nadir'in kendi temsilcilerini göndermesi ve katliamları durdurma emri vermesi ile sona erdi. Afşar ordusunun hemen katliamlara son vermesi, birçok modern tarihçiyi bu olaya şaşırtmıştır. Bu, Nadir'in ordusunun ne kadar disiplinli olduğunun bir göstergesidir. İsyanın bastırılma süreci kısa sürmesine rağmen, ölenlerin sayısı oldukça yüksekti. Olayların sonunda Delhi şehrinde yaklaşık 30.000 kişi öldürüldü. Vergi toplama emri verilerek olayların ardından çevre bölgelere vergi tahsisi başlatıldı ve vergi toplamak için temsilciler gönderildi. Muhammed Şah'ın bakanları güven içinde değildi. Olaylar sırasında bir bakan işkence görmüş ve mal varlığına el konulmuştu.

Nadir, vergi toplama işini garanti altına almak için şehrin her mahallesine 1.000 süvari gönderdi. Ancak en büyük zenginliğini Babür hanedanının başkentindeki hazinelerden elde etti. Tavus Kuşu Tahtı Afşar'ın ordusu tarafından ele geçirildi ve daha sonra imparatorluk gücünün sembolü haline geldi. Nadir, bu altın tahtla birlikte Babür hazinesinden Kuh-i-Nur (Azerbaycanca: Işık Dağı) ve Darya-i-Nur (Azerbaycanca: Işık Denizi) elmaslarını ele geçirdi.

Nadir'in Hindistan'dan elde ettiği servetin tam miktarını belirlemek oldukça zordur. Nadir'in altın, gümüş ve değerli taşlardan oluşan 700 milyon rupi değerinde ganimet topladığı tahmin ediliyor. Karşılaştırma yapmak gerekirse, Yedi Yıl Savaşları'nın (1756-1763) Fransız hükümetine maliyeti 1,8 milyar Türk lirasıdır. Buna tüm askeri harcamalar (karada ve denizde yapılan askeri operasyonlar) ve Avusturya hükümeti tarafından ödenen tazminatlar da dahildir. Bu miktar o zamanın parasıyla yaklaşık 90 milyon liraya denk geliyordu. Bu, bugünün parasıyla 8,2 milyar £ ediyor. Nadir o zaman Delhi'den tahminen 87,5 milyon £ değerinde ganimet toplamıştı. O dönemde İngiltere'de sıradan bir işçinin yıllık maaşının 20 pound olduğunu da belirtelim. Karnal zaferi ve Delhi'nin fethi Nadir'i uluslararası bir güç haline getirdi.

Bütün bunlara ek olarak Büyük Babür imparatoru bir takım anlaşmalar imzalamak zorunda kaldı. Sonuç olarak durumu daha da zayıfladı. Nadir lehine batıdaki tüm toprakları üzerindeki haklarından feragat etti. Nadir ayrıca iki hanedan arasında akrabalık kurulması için de çalıştı. Oğulları ve generalleri için bir dizi evlilik ayarladı. İstediği her şeyi elde eden Nadir, dönüş hazırlıklarına başladı.

Sonuç
-----

Delhi'nin yağmalanmasından sonra Nadir'in oğlu Murtaza Mirza bir Babür prensesiyle evlendi. Nadir yürüyüşünü tamamlayıp imparatorluğunun merkezine dönmeye hazırlanırken ordusunun bir kısmı Sihler tarafından saldırıya uğradı. Saldıran Sihler, orduya zarar vermenin yanı sıra, ganimetlerin bir kısmını da ele geçirerek köleleri serbest bıraktılar. Mayıs ayının korkunç sıcağı hakim olduğundan ve ordu ganimetlerle dolu olduğundan Afşar ordusu onları takip edemedi. Ancak tüm bunlara rağmen Hindistan'dan alınan ganimet o kadar fazlaydı ki Nadir Afşar imparatorluğundan 3 yıl boyunca vergi toplamayı bıraktı. Doğuda Babür İmparatorluğu'na karşı kazanılan muhteşem zaferin ardından Batı'daki ana rakip Osmanlı İmparatorluğu ile savaşa girmek mümkün oldu. Osmanlı padişahı I. Mahmud, Afşar imparatorluğuyla yeni bir savaş başlattı ve bu sırada Babür imparatoru Muhammed Şah da onunla işbirliği yaptı. İşbirliği 1748'deki ölümüne kadar devam etti. Tarihçi Axworthy, Nadir'in Hindistan seferi ve zaferinin İngiliz Doğu Hindistan Şirketi'ne buradaki gerçek durumu, imparatorluğun büyük zayıflığını gösterdiğini ve onları bu iktidar boşluğunu doldurmaya sevk ettiğini belirtiyor. Ayrıca Axworthy, Nadir'in Hindistan'daki seferi olmasaydı, oradaki İngiliz yönetiminin bu kadar erken başlamayacağını, bu kadar güçlü olmayacağını ve hatta bu kadar küresel bir etkiye sahip olmayacağını da ekliyor.

Ayrıca bakınız
--------------

* Karnal Muharebesi

Kaynakça
--------

1. ↑  Mikaberidze, Alexander, (Ed.) (2011). *Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia*. ABC-CLIO. ss. 271-272.
2. ↑  R. Ernest Dupuy və Trevor N. Dupuy (1993). *The Harper Encyclopedia of Military History*. Harpe Collins Publishers. ISBN 978-0062700568. 21 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2023.
3. ↑  Zeidan 2022.
4. 1 2  Axworthy 2006.
5. ↑  Lang 1957, s. 142.
6. ↑  Ank Haksar (8 Mart 2012). "When the dead speak". www.hindustantimes.com. 11 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2022.
7. ↑  Lang 142, s. 1957.
8. ↑  Chandra 1959.
9. 1 2 3 4 5  Sarkar 1925.
10. ↑  Chandra 1957.
11. 1 2  Mehman Süleymanov 2010.
12. ↑  Lockhart 1938, s. 88.
13. ↑  Ghafouri 2008, s. 383.
14. ↑  Bellamy 1990, s. 214.
15. ↑  Samuel Burder (1822). *Oriental Literatur Applied To The Illustration Of The Sacred*. Londra: Oriental Literature. 22 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
16. ↑  Mehman Süleymanov 2010, s. 351
17. ↑  Mehman Süleymanov 2010, s. 352
18. ↑  Məhəmməd Hüseyn Qüdsi (1999). *Nadir şah*. Bakı: Gənclik. ISBN 5802011785.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
19. ↑  Moghtader 2008, s. 206
20. ↑  Lockhart 2004, s. 259
21. ↑  Moghtader 2008, s. 207
22. ↑  Moghtader 2008, s. 209
23. ↑  Kaushik Roy (2011). *War, Culture and Society in Early Modern South Asia, 1740-1849*. Routledge. 21 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
24. ↑  Lockhart 2004, s. 260
25. ↑  Moghtader 2008, s. 210
26. ↑  *Students' Britannica India: I to M (Iblis to Mira Bai*. 21 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
27. ↑  Lockhart 2004, s. 261
28. ↑  William Irvine (1991). *Later Mugals*. Yeni Dehli: Atlantic Publishers. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
29. ↑  Lockhart 2004, s. 262
30. ↑  James Fraser. *The History of Nadir Shah, Formerly Called Thamas Kuli Khan*. 21 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
31. ↑  Sailendra Nath Sen. *An Advanced History of Modern India*. India: Macmillan India. 21 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
32. ↑  Edward G. Browne. *"AN OUTLINE OF THE HISTORY OF PERSIA DURING THE LAST TWO CENTURIES (A.D. 1722–1922)*. Londra: Packard Humanities Institute.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
33. ↑  Jaswant Lal Mehta (2005). *Advanced Study in the History of Modern India 1707-1813*. New Dawn Press. ISBN 1 932705 54 6.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
34. ↑  Vedpal S. Malik və Don E. Mathre (1997). *Bunts and Smuts of Wheat: An International Symposium : Raleigh, North Carolina*. North American Plant Protection Organization. 21 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
35. ↑  Lockhart 2004, s. 265
36. ↑  John Malcolm. *The History of Persia, from the Most Early Period to the Present Time*. Londra: John Murray.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
37. ↑  Lockhart 2004, s. 267
38. ↑  Axworthy 2009, s. 260
39. ↑  John Clark Marshman. Serampore Press.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
40. ↑  Deccan Heritage, H. K. Gupta, A. Parasher and D. Balasubramanian, Indian National Science Academy, 2000, p. 144, Orient Blackswan, 81-7371-285-9
41. ↑  Asher, Catherine B.; Talbot, Cynthia (2006). *India Before Europe* (İngilizce). Cambridge University Press. s. 40. ISBN 978-0-52180-904-7. 27 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Şubat 2019.
42. ↑  Leela Kohli (30 Mayıs 1953). "Fascinating history of world's best diamonds". *The Northern Star*. Lismore, New South Wales: National Library of Australia. s. 6. 24 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2013.
43. ↑  William Dalrymple və Anita Anand (2017). *Koh-i-Noor*. Bloomsbury Publishing. ISBN 1408888858.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
44. ↑  Michael Axworthy (2007). *Iran: Empire of the Mind*. Penguin Books.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
45. ↑  Hari Ram Gupta (1999). *History of the Sikhs: Evolution of Sikh confederacies, 1708-69*. Munshiram Manoharlal. s. 54. ISBN 9788121502481. 4 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2022.
46. ↑  Vidya Dhar Mahajan (2020). *Modern Indian History*. S. Chand Limited. s. 57. ISBN 9789352836192.
47. ↑  Paul Joseph (2016). *The SAGE Encyclopedia of War: Social Science Perspectives*. SAGE Publications. ISBN 9781483359908. 4 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2022.
48. 1 2  Axworthy 2009
49. ↑  "Nadir Shah". Britannica.com. 24 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2022.
50. ↑  This section: Axworthy pp.1–16, 175–210
51. ↑  Naimur Rahman Farooqi (1989). *Mughal-Ottoman relations: a study of political & diplomatic relations between Mughal India and the Ottoman Empire, 1556–1748*. Idarah-i Adabiyat-i Delli. 4 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Nisan 2012.

Kaynak
------

* Michael Axworthy (2006). *The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant*. I.B.Tauris.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
* Adam Zeidan (2022). *Nādir Shāh*. www.britannica.com. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
* Jadunath Sarkar (1925). *Nadir Shah in India*. New Delhi: Central Archaeological Library. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
* David Marshall Lang (1957). *Russia and the Armenians of Transcaucasia, 1797–1889: a documentary record*. Columbia University Press. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
* Satish Chandra (1959). *Parties And Politics At The Mughal Court*. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
* Christopher Bellamy (1990). *The Evolution of Modern Land Warfare: Theory and Practice*.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
* Mehman Süleymanov (2010). *Nadir şah*. Tahran.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
* Laurence Lockhart (1938). *Nadir Shah: A Critical Study Based Mainly Upon Contemporary Sources*. Londra: Luzac & Co. Erişim tarihi: 21 Kasım 2023.
* Ali Ghafouri (2008). *History of Iran's wars: from the Medes to now*. Etela'at Publishing.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)