**Belgrad**, MÖ 7000'e kadar giden bir tarihe sahiptir. MÖ 6. binyıldaki Vinča kültürünün izlerine ilk olarak Belgrad'da rastlanmıştır. Traklar ve Daçyalılar Roma'nın bölgeyi fethine kadar bölgeyi yönetmiş, adı 1. yüzyılda Romalılarca *Singidunum* yapılmış, 2. yüzyılın ortalarında kent Roma otoritelerince municipium ilan edilmiş ve yüzyılın sonunda tam teşekküllü bir koloniye (en yüksek düzeyde Roma şehri) evrilmiştir. Kent daha sonraki dönemlerde Habsburgların Macarların ve Osmanlı İmparatorluğu'nun ellerine geçmiş, 1830'dan itibaren bağımsız Sırp devletleri tarafından yönetilmiştir. Kent günümüzde Sırbistan'ın başkentidir.

Tarihöncesi
-----------

Ayrıca bakınız: Balkanlar prehistoryası
Zemun'da bulunan yontma taş aletler Belgrad civarının eski taş ve orta taş çağlarında avcı ve toplayıcı topluluklara ev sahipliği yaptığını göstermiştir. Bu aletlerin bir bölümü modern insanlardansa Neandertallerle özdeşleşen *Mousterien*lerdir. Bölgede ayrıca 50.000 ile 20.000 yıl öncesine tarihlenen *Aurignacien* ve *Gravettien* aletler bulunmuştur.

Tarımla uğraşan toplulukların bölgeye ilk yerleşimi MÖ 6200 ile 5200 yılları arasında Neolitik Starčevo kültürü ile olmuştur. Belgrad ve civarında kültüre ait birçok kazı alanı vardır, bunlar arasında kültürün adını taşıyan Starčevo da vardır. Starčevo kültürü MÖ 5500-4500 yılları arasında yerini adını yine bölgedeki Vinča-Belo Brdo'dan alan daha gelişmiş bir tarım kültürü olan ve Starčevo kültürünün etkisiyle ortaya çıkan Vinča kültürüne bırakmıştır. Vinča kültürü birçoğu tarihöncesi Avrupa'nın en büyüklerinden olan kurdukları büyük yerleşimlerle tanınır. Vinča Leydisi adlı insan biçimli buluntu, Avrupa'nın ilk işlenmiş bakır objesi olarak bilinir. Bazı bilginlere göre tarihöncesi Vinča işaretleri alfabenin bilinen ilk formudur.

Antik tarih
-----------

Tarihöncesi Balkanlardaki Traklar ve Daçyalılar Roma'nın bölgeyi fethine kadar bölgeyi yönetmişlerdir. Trako-Daçyalı *Singi* kabilesinin ikamet ettiği bölge, 279 yılındaki Kelt istilasında Scordisci tarafından ele geçirilmiş ve "Singidūn" (*dūn*, kale) olarak adlandırılmıştır. 34-33 yılları arasında Silanus tarafından yönetilen Roma ordusu kente gelmiştir. Kentin adı 1. yüzyılda Romalılarca *Singidunum* yapılmış, 2. yüzyılın ortalarında kent Roma otoritelerince municipium ilan edilmiş ve yüzyılın sonunda tam teşekküllü bir koloniye (en yüksek düzeyde Roma şehri) evrilmiştir. İlk hristiyan Roma İmparatoru olan *Büyük Konstantin* olarak da bilinen I. Konstantin'in modern Sırbistan'da bir bölgede doğmuş olmasıyla birlikte Hristiyanlığı dirilten Roma İmparatoru Flavius Iovianus da Singidunum'da doğmuştur. Jovian selefi Julianus dönemindeki geleneksel Roma dininin yükselişine son vererek Hristiyanlığı Roma İmparatorluğunun resmi dini olarak tekrar ilan etmiştir. 395 yılında bölge Doğu Roma İmparatorluğu hakimiyetine geçmiştir. Singidunum'dan sonra Sava kıyısında bir Kelt şehri olan Taurunum (Zemun) bulunuyordu ve Roma ve Bizans zamanından beri "ikiz kardeş" olarak anılan kentler bir köprüyle birbirine bağlandı.

Orta Çağ
--------

1456'daki Kuşatması
442 yılında Hun İmparatoru Atilla tarafından tahrip edilen kent,. 471 yılında Yunanistan'a doğru ilerleyen Büyük Teoderik tarafından alınır. Ostrogotlar'ın İtalya'ya gitmek için bölgeden ayrılmasıyla kent Gepidler tarafından alınır ve 539 yılında tekrar Bizans hakimiyetine geçer. 577 yılında 100.000 kadar Slav Trakya, ve İlirya'ya akın etmiş, kentleri yağmalamış ve kentlerin bir bölümüne yerleşmiştir. Kent 582 yılında Avar hükümdarı I. Bayan tarafından ele geçirilmiştir. Bizans kaynağı *De Administrando Imperio*ya göre Beyaz Sırplar ana yurtlarına dönerken Belgrad'da durmuş, *strategos*tan toprak talep etmiş, Adriyatik'e uzanan batıda toprak edinmiş ve İmparator Herakleios'a (610-641) bağımlı olmak kaydıyla bölgeyi yönetmişlerdir. Avarlar 9. yüzyılda Franklar tarafından yıkılınca, Taurunum Frank ülkesine katılıp *Malevilla* adını alırken, Singidunum Bizans egemenliğine geri dönmüştür. 878 yılında şehir ilk kez Birinci Bulgar Krallığı tarafından *Beligrad* olarak anılmıştır. 4 yüzyıl boyunca şehir Bizans İmparatorluğu, Macaristan Krallığı ve Birinci Bulgar Krallığı arasında savaşlara sahne olmuştur. II. Basileios (976-1025) şehirde bir garnizon kurmuştur. Birinci ve İkinci Haçlı seferinde orduların konakladığı kent; Üçüncü Haçlı seferinde Frederick Barbarossa ve 190.000 haçlı askeri Belgrad'ı harap olmuş gördüler.

Kalemegdan.
Stephen Dragutin (1276-1282), kayınpederi Macar Kralı V. István aracılığıyla kenti 1284'te boyundurluğu altına almış ve Syrmia Krallığı'nın başkenti yapmıştır. Dragutin tarihte Belgrad'ı yöneten ilk Sırp kralı olarak bilinir. 1371'deki Çirmen Muharebesi'ni takiben 1389'da yapılan I. Kosova Muharebesi'yle birlikte Sırp İmparatorluğu, güney topraklarını fetheden Osmanlı İmparatorluğu karşısında parçalanmaya başlamıştır. Buna karşın başkenti Belgrad olan Sırp Despotluğu yönetimindeki kuzey toprakları direnmeye devam etmiş, kent ünlü Sırp prensi Lazar Hrebeljanović'in oğlu despot Stefan Lazarević zamanında bir gelişme kaydetmiştir. Lazarević, surları ve sadece despota ait kulesi olan bir kale inşa ettirmiş ve şehrin antik surlarını onartarak Osmanlılara neredeyse 70 yıl boyunca karşı koyabilmiştir. Onun zamanında şehir Osmanlı hakimiyetinden kaçan sayıları 40-50.000 olduğu düşünülen birçok Balkan kökenli insana sığınak olmuştur.

1427'de Stefan'ın halefi Đurađ Branković Belgrad'ı Macarlar'a vermek zorunda kaldı ve Smederevo yeni başkent yapıldı. Hükmü süresince Osmanlı İmparatorluğu, Sırp Despotluğunun çoğu bölgesine hakim oldu ve Belgrad başarısızlıkla sonuçlanan ilk Osmanlı kuşatmasına 1440'ta ve ikincisine 1456'da sahne oldu. Osmanlı'nın Orta Avrupa'ya ilerlemesine engel teşkil eden Belgrad 1456'da 100.000 Osmanlı askeri tarafından kuşatılmış Hristiyan komutan János Hunyadi komutasındaki ordular, şehri II. Mehmet'ten başarıyla savunmuştur. Bu savaş birçokları tarafından "Hristiyanlığın kaderinin kararı"nı vermiş; Papa III. Callixtus tarafından zafer anısına Hristiyan dünyası boyunca öğle çanı çalınmasını emredilmiştir.

Türk hâkimiyeti ve Avusturya istilaları
---------------------------------------

Kent, Savoy Prensi Eugen önderliğinde 1716-1718 Osmanlı-Avusturya savaşı sırasında 1717'de Avusturya tarafından fethedildi
Kentin Osmanlı Sultanı Kanuni Sultan Süleyman ve 250.000 askeri tarafından fethedilmesi 28 Ağustos 1521'den önce olmadı (son kuşatmadan 7 onyıl sonra), şehir bu vesileyle yerle bir oldu ve neredeyse bütün Ortodoks Hristiyan nüfus İstanbul'a bugün *Belgrad ormanları* olarak bilinen bölgeye gönderildi. Belgrad bu dönemde Osmanlı Avrupası'nda İstanbul ile birlikte 100.000 nüfusu aşan 2 şehirden biriydi ve bir sancak haline getirildi. Türk hakimiyetiyle birlikte Osmanlı mimarisi bölgede ilk eserlerini vermeye başladı, birçok cami inşa edildi ve şehirdeki oryantal etki güçlendi. 1594'te Banat İsyanı Türkler tarafından bastırıldı. Sadrazam Koca Sinan Paşa Vračar Yaylasındaki Aziz Sava'nın kalıntılarının ateşe verilmesini emretti ve 20. yüzyılda Aziz Sava Katedrali bunu anmak için inşa edildi.

Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu prensleri II. Maximilian, Savoy Prensi Eugen ve mareşal Baron Ernst Gideon von Laudon önderliğinde Habsburg Monarşisi tarafından 1688-1690, 1717-1739, 1789-1791 yılları arasında 3 kez işgal edilen Belgrad her seferinde yerle bir edilerek Osmanlılar tarafından hızlıca geri alındı. Bu dönem boyunca kent 2 büyük göç dalgasından etkilendi. Patrik önderliğindeki yüz binlerce Sırp, Avusturyalılar ile birlikte Habsburg İmparatorluğu sınırları içine çekilerek bugünkü Vojvodina ve Slavonya topraklarına göçtüler.

Bağımsız Sırbistan'ın başkenti
------------------------------

Birinci Sırp Ayaklanması boyunca Sırp devrimciler kenti 8 Ocak 1807'den 1813'te Osmanlı İmparatorluğu'nun geri almasına kadar ellerinde tuttu. 1815'teki İkinci Sırp Ayaklanması'ndan sonra Sırbistan 1830'da Bâb-ı Âli tarafından yarı bağımsız olarak tanındı. 1841'de Prens III. Mihailo Obrenović, başkenti Kragujevac'tan Belgrad'a taşıdı.

10 Haziran 1868'de Prens Mihailo, Belgrad'ın dışındaki Košutnjak parkında eşi Katarina ve annesi Prenses Anka ile yürürken suikastçılar tarafından vuruldu. Mihailo ve Anka ölürken Katarina yaralandı.

1878'de Sırbistan Prensliğinin tam bağımsızlığına kavuşması ile birlikte ülke 1882'de Sırbistan Krallığı adını aldı ve Belgrad bir kez daha Balkanların anahtar kenti konumuna yükselerek hızla büyüdü. Bununla birlikte Sırbistan koşulları bir tarım ülkesi konumunu korudu ve ülkenin ikici büyük kenti Niş'e bir demiryolu hattı döşenmesine rağmen 1900'da başkentin nüfusu sadece 70.000 kadardı (aynı yıl ülke nüfusu yaklaşık 1.5 milyondu). 1915'e kadar kent nüfusu 80.000'e ulaştı ve I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesi ile Avusturya-Macaristan İmparatorluğu yönetimindeki Zemun hariç 100.000'i aştı.

Balkanların ve Orta Avrupa'nın ilk hareketli görüntüleri Haziran 1896'da Lumiere kardeşlerden Andre Carr tarafından çekildi; ancak bu film korunamamıştır.

I. Dünya Savaşı ve kentin birleşmesi
------------------------------------

19. yüzyılın sonlarında Knez Mihailova Caddesi
Gavrilo Princip tarafından 28 Haziran 1914'te Saraybosna'da gerçekleştirilen Saraybosna Suikastı sonucu Avusturya Arşidükü Franz Ferdinand'ın ölmesiyle Avusturya-Macaristan Sırbistan'a savaş ilan etmiş, bu da I. Dünya Savaşı'nın çıkmasına neden olmuştur. Savaşın çıkması sonucu Balkanlarda gerçekleşen saldırıların çoğu Belgrad çevresinde gerçekleşmiştir. 29 Haziran 1914'te Avusturya-Macaristan monitorları tarafından bombalanan Belgrad, 30 Kasım tarihinde Oskar Potiorek önderliğindeki Avusturya-Macaristan Ordusu tarafından alınmıştır. 15 Aralıkta mareşal Radomir Putnik önderliğindeki Sırbistan kuvvetleri tarafından geri alınan kent, uzun savaşlar sonucu yerle bir edilmiş ve 6-9 Ekim 1915 tarihleri arasında feldmareşal August von Mackensen önderliğinde Alman ve Avusturya-Macaristan kuvvetlerine geçmiştir. Kent özgürlüğüne ancak Fransız Louis Franchet d'Espérey ve Sırp I. Aleksandar önderliğindeki kuvvetler tarafından 5 Kasım 1918'de kavuşmuştur. Savaştan sonra Belgrad, 1929 yılında Yugoslavya Krallığı adını alacak yeni *Sırp, Hırvat ve Slovenlerin Krallığı*'nın başkenti oldu. Yeni krallık alt birim olarak banovinalara bölünmüşken Belgrad, Zemun ve Pančevo ile birlikte ayrı bir idari birim oluşturdu.

Bu dönemde kent hızla gelişen kayda değer bir modernizasyona sahne oldu. Kentin nüfusu Avusturya-Macaristan'dan kazanılan Zemun'un eklenmesiyle 1931 yılında 239.000'e, 1940'ta 320.000'e yükseldi. Kent nüfusu 1921-1948 yılları arasında yıllık ortalama %4.08 artış gösterdi. 1927 yılında ilk havaalanına kavuşan kent, 1929'da ilk radyo istasyonu ile tanıştı. Tuna'nın iki yakasını birleştiren Pančevo Köprüsü 1935 yılında açıldı.

II. Dünya Savaşı
----------------

Kente Nazi bombalarının verdiği zarar, 1941
25 Mart 1941'de hükümet naibi Prens Pavle Yugoslavya'yı II. Dünya Savaşı'nda tarafsız tutmaya çalışırken Tripartite Paktı'nı imzalayarak Mihver Devletleri'nin yanında saf tutmuştur. Bu durum kentte protestolara neden olmuş, Hava Kuvvetleri Komutanı General Dušan Simović, II. Petar'ın yönetimi devralacak yaşa eriştiğini beyan ederek bir askerî darbe düzenlemiştir. Olaydan kısa süre sonra kent, 6 Nisan 1941'de Luftwaffe tarafından ağır bir şekilde bombalanmış, 24.000 kadar kişi ölmüştür. Bunun ardından Yugoslavya, Nazi Almanyası, İtalya Krallığı, Macaristan ve Bulgaristan kuvvetleri tarafından işgal edilmiş, kent Zemun'a kadar olan doğusu dahil Nazi devleti Hırvatistan Bağımsız Devleti'ne katılmıştır. Belgrad böylelikle General Milan Nedić tarafından yönetilen "Nedić rejimi"nin merkezi olmuştur.

1941'in yazı ve sonbaharında gerilla kuvvetlerinin saldırılarına misilleme olarak Sırbistan Alman Askeri Valiliği Generali Franz Böhme komutasındaki Almanlar kent sakinlerine, özellikle Yahudi topluluğuna yönelik birçok katliam yapmıştır. Böhme, yönetimi öldürülen her Alman'a karşılık 100 Sırp ya da Yahudi öldürülmesi konusunda zorladı. Belgrad'daki direniş 1941 ile tutuklandığı 1943 arası Žarko Todorović önderliğinde yönetilmiştir.

Kent, Alman ve Mihver Devletleri'nce iki kez bombalanan Rotterdam'daki gibi 16 Nisan 1944'te bu kez de Mihver Devletleri tarafından bombalandı ve yaklaşık 1000 kişi öldü. Bombalama Ortodoks Paskalyasına denk getirilmiştir. Kentin büyük bölümü 20 Ekim 1944'te Kızıl Ordu ve Yugoslav Partizanları'nca kurtarılana dek Alman işgalinde kalmıştır. 29 Kasım 1945'te Mareşal Josip Broz Tito *Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti*nin kuruluşunu Belgrad'da ilan etmiş, ülkenin adı 7 Nisan 1963'te Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti olarak değiştirilmiştir. Eski gizli polise göre Belgrad'da politik nedenlerle işkenceye uğrayan kişi sayısı 10.000'dir.

Savaş sonrası
-------------

Savaş sonrası dönemde Belgrad önemli bir endüstri merkezi olarak gelişen yeni Yugoslavya'nın başkenti olarak hızla büyüdü. 1958'de Belgrad'ın ilk televizyon istasyonu yayın yapmaya başladı. 1961'deki Bağlantısızlar Hareketi konferansı Tito önderliğinde Belgrad'da yapılmıştır. 1968'de Tito'ya karşı yapılan büyük öğrenci protestoları polis ve öğrenciler arasında birçok sokak çatışmasına neden olmuştur. Mart 1972'de Belgrad Avrupa'daki sonuncu büyük çiçek salgınının merkezi olmuş ve zorunlu Mayıs ayının sonlarına doğru zorunlu karantina ve aşılama uygulamalarına gidilmiştir.

Yugoslavya'nın dağılması
------------------------

9 Mart 1991'de Slobodan Milošević'in yönetimine karşı insanlar Vuk Drašković önderliğinde ayaklanmıştır. Bazı medya kuruluşlarına göre 100.000 ile 150.000 arası kişi sokaklara dökülmüştür. Protestolar boyunca iki kişi ölmüş, 203 kişi yaralanmış ve 108 kişi tutuklanmış, ertesi gün sokaklardaki asayişi sağlamak üzere tanklar görevlendirilmiştir. Kasım 1996 ile Şubat 1997 arasında yerel seçimlere hile karıştırıldığı gerekçesiyle aynı hükümete karşı protestolar düzenlenmiştir. Bu protestolar Yugoslavya Komünistler Ligi ya da ligden sonraki oluşum Sırbistan Sosyalist Partisi'ne hiçbir zaman üye olmamış eski Belgrad Valisi Zoran Đinđić'i başa getirdi.

1999'da Kosova Savaşı'nı takiben ülkenin NATO kuvvetlerince bombalanması kentte büyük yıkıma neden olmuştur. Bombalanan binalar arasında birçok bakanlık, 16 teknisyenin öldüğü Sırbistan Radyo Televizyonu binası, Hotel Jugoslavija, birçok hastane, Ušće Kulesi, Avala Kulesi ve Çin Halk Cumhuriyeti Büyükelçiliği de vardır.

2000 başkanlık seçimlerini takiben kent yarım milyonun üzerinde insanın katıldığı büyük çaplı protestolara neden olmuştur. Bu protestolar Milošević'in görevinden alınmasıyla sonuçlanmıştır.

Tarih boyunca adları
--------------------

Belgrad tarih boyunca birçok ada sahip olmuştur. Belgrad adı Sırpçada *beo* ("beyaz, ışık") ve *grad* ("kent, kasaba") sözcüklerinin birleşmesinden oluşmuştur.


| Ad | Notlar |
| --- | --- |
| Singidūn(o)- | Keltik bir kabile olan Scordisciler tarafından adlandırılmıştır. *dūn(o)-* 'arzetme, muhafaza, kale' anlamına gelirken 'singi' sözcüğünün üzerine iki teori vardır. Birincisi sözcüğün Keltçe yuvarlak anlamına gelmesinden dolayı kentin anlamının "yuvarlak kale" olmasıyken ikinci teori Scodorscilerin gelmesinden önce bölgeyi işgal eden Trakyalı bir kabile olan Paleo-Balkan kökenli 'singi'lerdir. Başka bir teoriye göre de Keltik ad kentin adının bugünkü anlamı olan Beyaz Kale (kasaba)dır. |
| Singidūnum | Romalıların kente gelmesiyle Keltik sözcüğü Romanlaştırması sonucu oluşan ad. |
| Beograd, Београд | İlk kez 878 yılında Papa VIII. John tarafından Bulgar kralı Boris'e yazılan bir mektupta sözü geçirilen "beyaz kent/kale" anlamına gelen Slavik sözcük. |
| Alba Graeca | "Alba" Latince "Beyaz" demekken "Graeca" "Yunan" anlamında iyeliktir. |
| Alba Bulgarica | Kent Bulgar hakimiyeti altındayken Latince adı. |
| Griechisch-Weißenburg | Almanca "Beyaz Yunan kenti" anlamına gelen çeviri. Günümüz Almancasında *Belgrad* olarak kullanılır. |
| Castelbianco | İtalyanca "Beyaz şato" anlamına gelen çeviri. Günümüz İtalyancasında Belgrado olarak kullanılır. |
| Nandoralba, Nándorfehérvár, Lándorfejérvár | Orta Çağ Macaristanında kent için kullanılan sözcükler. "Fehérvár" beyaz şato anlamına gelir. Günümüz Macarcasında Belgrád olarak kullanılır. |
| Veligradh(i)on ya da Velegradha/Βελέγραδα | Kentin Bizantik adı. Günümüz Yunancasında Veligradi (Βελιγράδι) olarak kullanılır. |
| Dar-ül-Cihad | Osmanlı İmparatorluğu döneminde kentin Arapça adı. |
| Prinz-Eugenstadt | Kentin II. Dünya Savaşı sonrası için Nazi Almanyasınca planlanan adı. Yeni ad kenti 1717'de Türklerden alan Avusturyalı ordu komutanı Savoy Prensi Eugen'in adına ithafen belirlenmiştir. |

Kaynakça
--------

1. ↑  DOI:10.2298/STA0858009S
2. ↑  Chapman, John (2000). *Fragmentation in Archaeology: People, Places, and Broken Objects*. Londra: Routledge. s. 236. ISBN 978-0-415-15803-9.
3. ↑  Chapman, John (1981). *Güneydoğu Avrupa'nın Vinča kültürü: kronoloji, ekonomi ve toplum üzerine çalışmalar (2 cilt)*. BAR International Series. **117**. Oxford: BAR. ISBN 0-86054-139-8.
4. ↑  DOI:10.1016/j.jas.2010.06.012
5. ↑  Tasić, Nikola; Srejović, Dragoslav; Stojanović, Bratislav (1990). "Vinča and its Culture". Vladislav Popović (Ed.). *Vinča: Centre of the Neolithic culture of the Danubian region*. Smiljka Kjurin (translator). Belgrad. 16 Ocak 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2006.
6. 1 2  "History (Ancient Period)". Resmi websitesi. 14 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
7. ↑  Kitson, Peter (1999). *Year's Work in English Studies Volume 77*. Wiley-Blackwell. s. 5. ISBN 978-0-631-21293-5. 8 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009.
8. ↑  "Belgrad kalesi tarihi". Public Enterprise "Belgrade Fortress". 30 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ocak 2011.
9. ↑  "Discover Belgrade". City of Belgrade. 8 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009.
10. ↑  Rich, John (1992). *Geç Antik Dönemde Kent*. CRC Press. s. 113. ISBN 978-0-203-13016-2. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009.
11. ↑  "Constantine I - Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. 18 Haziran 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009.
12. ↑  "Philologic Results-". Artfl.uchicago.edu. 13 Ağustos 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009.
13. ↑  "City of Belgrade - Ancient Period". Beograd.rs. 5 Ekim 2000. 14 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009.
14. ↑  *The Rome that did not fall: the survival of the East in the fifth century*, p.67 21 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.'
15. ↑  Roy E. H. Mellor, *Eastern Europe: a geography of the Comecon countries*, p. 43. Google Book 21 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
16. ↑  Procopius, De Bello Gothico, III:34, quoted in Pohl 1997, pp. 89–90
17. ↑  J. B. Bury (2009) [1889]. *History of the Later Roman Empire from Arcadius to Irene Vol. II*. New York: Cosimo Classics. s. 117. ISBN 978-1-60520-405-5. Erişim tarihi: 15 Eylül 2011.
18. ↑  *Warriors of the Steppe: a military history of Central Asia, 500 B.C. to 1700*, p. 76 21 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
19. ↑  Bohlau, 1964, *Slavistische Forschungen, Volume 6*, p. 103. University of California.
20. ↑  "History of Zemun". Geocities.com. 28 Temmuz 1914. 24 Ekim 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009.
21. ↑  "The History of Belgrade". Belgradenet.com. 19 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2010.
22. ↑  "Byzantium in the year 1000". 7 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2013.
23. 1 2 3 4  "How to Conquer Belgrade - History". Beligrad.com. 16 Aralık 1934. 21 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009.
24. ↑  "The History of Belgrade". Belgradenet.com. 29 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009.
25. 1 2  "History (Medieval Serbian Belgrade)". Official website. 24 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
26. ↑  "Battle of Maritsa". Encyclopaedia Britannica. 16 Haziran 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
27. ↑  "Battle of Kosovo". Encyclopaedia Britannica. 14 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
28. ↑  Ćorović, Vladimir (1997). "V. Despot Đurađ Branković". *Istorija srpskog naroda* (Sırpça). Banja Luka / Belgrade: Project Rastko. ISBN 86-7119-101-X. 19 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2007.
29. 1 2  "The History of Belgrade". Belgradenet.com. 24 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009.
30. ↑  Tom R. Kovach. "Ottoman-Hungarian Wars: Siege of Belgrade in 1456". Military History magazine. 7 Eylül 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
31. ↑  "Romanian Heritage | Heritage / JohnHunyadi". Wiki.viitorulroman.com. 15 Ekim 2006. 6 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009.
32. ↑  "Hungary: A Brief History". Mek.oszk.hu. 24 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2010.
33. ↑  "The Rough Guide to Turkey: Belgrade Forest". Rough Guides. 9 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009.
34. 1 2  "History (Turkish and Austrian Rule)". Official website. 24 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
35. ↑  Aleksov, Bojan (Aralık 2003). "Nationalism In Construction: The Memorial Church of St. Sava on Vračar Hill In Belgrade". *Balkanologie*. **VII** (47). s. 52–53. 23 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2010.
36. ↑  "Belgrade Fortress: History". Razgledanje.tripod.com. 23 Ağustos 2004. 10 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009.
37. ↑  Medaković, Dejan (1990). *Tajne poruke svetog Save" Svetosavska crkva i velika seoba Srba 1690. godine*. Belgrad: BIGZ (online reprint by Serbian Unity Congress library). ISBN 978-86-13-00903-0. 30 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2007.
38. 1 2  "History (Liberation of Belgrade)". Official website. 24 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
39. ↑  Pavkovic, Aleksandar (19 Ekim 2001). "Nations into States: National Liberations in Former Yugoslavia". The Australian National University.  `|erişim-tarihi=` kullanmak için `|url=` gerekiyor (yardım)
40. ↑  "History". City of Kragujevac official website. 8 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2010.
41. ↑  "History (Important Years Through City History)". Official website. 24 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
42. ↑  Celia Hawkesworth, *Voices in the Shadows: Women and Verbal Art in Serbia and Bosnia*, Google Books, 2000. Retrieved 16 June 2010.
43. 1 2  "History (The Capital of Serbia and Yugoslavia)". Official website. 24 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
44. ↑  Jan Lahmeyer (3 Şubat 2003). "The Yugoslav Federation: Historical demographical data of the urban centers". www.populstat.info. 26 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2007.
45. ↑   "Belgrade and Smederevo" in the 1913 *Catholic Encyclopedia* - Retrieved on 2007-10-16.
46. ↑  Kosanovic, Dejan (1995). "Serbian Film and Cinematography (1896-1993)". *The history of Serbian Culture*. Porthill Publishers. ISBN 1-870732-31-6. 19 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
47. ↑  ISBN 86-17-09287-4: Kosta Nikolić, Nikola Žutić, Momčilo Pavlović, Zorica Špadijer: Историја за трећи разред гимназије, Belgrade, 2002, pg. 144
48. ↑  Arold, R; Petrović, Dragan (2001). "Industrija i urbani razvoj Beograda". *Industrija*. **1–4** (21). ss. 87-94. ISSN 0350-0373. 17 Aralık 2008 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
49. ↑  "Twentieth Century - Innovations in Belgrade". Serbia-info.com (Government of Serbia website). 18 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2007.
50. ↑  Stevenson, William (1976). *A Man Called Intrepid, The Secret War*. New York: Ballantine Books. s. 230. ISBN 0-345-27254-4.
51. ↑  "Part Two the Yugoslav Campaign". *The German campaign in the Balkans (Spring 1941)*. United States Army Center of Military History. 1986 [1953]. CMH Pub 104-4. 19 Haziran 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009.
52. ↑  Rubenstein, Richard L (2003). *Approaches to Auschwitz: The Holocaust and Its Legacy*. Westminster John Knox Press. s. 170. ISBN 0-664-22353-2. 28 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2013.
53. ↑  *Zbornik dokumenata vojnoistorijskog instituta: TOM XIV*, Knjiga 1 5 Ekim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
54. ↑  "Anniversary of the Allied Bomb Attacks Against Belgrade". Radio-Television of Serbia. 17 Nisan 2008. 6 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009.
55. ↑  "Tekstovi (Texts)". Napredniklub.org. 2 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2010.
56. ↑  "Izmedju Srpa i Cekica (Between the hammer and sickle)". Scribd.com. 20 Nisan 2009. 6 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2010.
57. ↑  "Bioterrorism: Civil Liberties Under Quarantine". NPR. 23 Ekim 2001. 15 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2007.
58. ↑  "Prvi udarac Miloševićevom režimu" (Sırpça). Danas. 9 Mart 2006. 26 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
59. ↑  James L. Graff (25 Mart 1991). "Yugoslavia: Mass bedlam in Belgrade". TIME. 29 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
60. ↑  "Srbija na mitinzima (1990–1999)" (Sırpça). Vreme. 21 Ağustos 1999. 19 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
61. ↑  "History (Disintegration Years 1988–2000)". Resmi site. 24 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007.
62. ↑  Jane Perlez (23 Şubat 1997). "New Mayor of Belgrade: A Serbian Chameleon". The New York Times. 7 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2007.
63. ↑  "NATO bombing". Resmi websitesi. 16 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2007.
64. ↑  "Parties, citizens mark October 5". B92. 5 Ekim 2007. 18 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2009.
65. ↑  "October 5, 2000". Belgrad Kenti. 24 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2009.
66. ↑  "Ancient Period". Official website. 14 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2009.
67. 1 2 3 4 5  "History (Byzantine Empire)". Official website. 24 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2007.
68. ↑  "Opasno neznanje ili nešto više". Danas. 31 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2008.

| * g
* t
* d
 Belgrad |
| --- |
| Belediyeler | 
* Barajevo
* Čukarica
* Groçka
* Lazarevac
* Mladenovac
* Novi Beograd
* Obrenovac
* Palilula
* Rakovica
* Savski Venac
* Sopot
* Stari Grad
* Surčin
* Voždovac
* Vračar
* Zemun
* Zvezdara

 |
| Landmarklar | 
* Avala Kulesi
* Cumhuriyet Meydanı
* Pobednik
* Knez Mihailova Caddesi
* Kalemegdan
* Nikola Pašić Meydanı
* Çiçekler evi
* Belgrad'ın kapıları
* Slavija Meydanı
* Öğrenciler Meydanı
* İsimsiz Kahraman Anıtı
* Beograđanka
* Topčider
* Belgrad Sinagogu
* Bayraklı Camii
* Novo groblje
* Tašmajdan

 |
| Saraylar ve kaleler | 
* Kraliyet Kompleksi
	+ Beyaz Saray
	+ Kraliyet Sarayı
* Eski Saray
* Prenses Ljubica'nın Konağı
* Prens Miloš'un Konağı
* Despot Stefan Kulesi
* Kaptan Miša'nın Konağı

 |
| Kiliseler | 
* Aziz Sava
* Aziz Mihail Katedrali
* Aziz Mark Kilisesi
* Fenek manastırı
* Zemun manastırı
* Ostrog Aziz Basil

 |
| Kültür | 
* Belgrad Ulusal Tiyatrosu
* Sava Centar
* Belgrad Filarmoni Orkestrası
* Belgrad Drama Tiyatrosu
* Yugoslav Drama Tiyatrosu
* Madlenianum Opera ve Tiyatrosu
* Atelje 212
* Boško Buha Tiyatrosu
* Belgrad Kitap Fuarı
* Sırbistan Millî Kütüphanesi

 |
| Müzeler | 
* Belgrad Şehir Müzesi
* Etnografya Müzesi
* Vuk ve Dositej Müzesi
* Afrika Sanatı Müzesi
* Ivo Andrić Müzesi
* Uygulamalı Sanatlar Müzesi
* Çağdaş Sanat Müzesi
* Askerî Müze
* Sırbistan Tiyatro Sanatları Müzesi
* Havacılık Müzesi
* Doğal Tarih Müzesi
* Yugoslav Tarihi Müzesi
* Sırbistan Ulusal Müzesi
* Tarihi Yahudi Müzesi
* Nikola Tesla Müzesi
* Demiryolu Müzesi

 |
| Eğitim | 
* Sırp Bilim ve Sanat Akademisi
* Belgrad Üniversitesi
* Belgrad Sanat Üniversitesi
* Megatrend Üniversitesi
* Singidunum Üniversitesi
* Birlik Üniversitesi
* Kolarac Üniversitesi

 |
| Spor merkezleri | 
* Hala Pinki
* Hala sportova
* Štark Arena
* Obilić Stadyum
* Omladinski Stadyumu
* Partizan Stadyumu
* Pionir Salonu
* Rajko Mitić Stadyumu
* Kral I. Petar Stadyumu
* Tašmajdan Spor Merkezi
* Zemun Stadyumu

 |
| Ulaşım | 
* Belgrad Nikola Tesla Havalimanı
* Belgrad bypass
* Beovoz
* Belgrad metrosu
* Belgrad tramvay hattı

 |
| İnsanlar | 
* Belgradlı insanlar listesi

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Otorite kontrolü Bunu Vikiveri'de düzenleyin | 
* BNE: XX483923
* LCCN: sh95001913
* NLI: 987007539543305171

 |