**อาการเพ้อ** (อังกฤษ: delirium) หรือ**ภาวะสับสนเฉียบพลัน** (อังกฤษ: acute confusional state) เป็นการเสื่อมจากระดับเส้นฐานการทำหน้าที่รู้เดิมที่เคยมีอันมีสาเหตุจากพยาธิสภาพทางกาย ตรงแบบเป็นขึ้น ๆ ลง ๆ ขาดความใส่ใจและความไม่สมประกอบของพฤติกรรมอย่างรุนแรงทั่วไป ตรงแบบเกี่ยวข้องกับการขาดการรู้อย่างอื่น สภาวะตื่นตัวเปลี่ยนแปลง (ตื่นตัวมาก ตื่นตัวน้อยหรือผสม) การขาดการรับรู้ วงจรหลับ-ตื่นเปลี่ยนแปลงและลักษณะโรคจิตอย่างประสาทหลอนและอาการหลงผิด

อาการเพ้อเองมิใช่โรค แต่เป็นกลุ่มอาการทางคลินิก ซึ่งมีสาเหตุจากโรคพื้นเดิม จากยารักษาโรคที่ให้ระหว่างการรักษาโรคนั้นในระยะวิกฤต จากปัญหาใหม่ทีมีการคิดหรือจากปัจจัยเหล่านี้ตั้งแต่สองอย่างขึ้นไปผสมกัน เกณฑ์การวินิจฉัยอาการเพ้อไม่สามารถทำได้หากไม่มีการประเมินหรือความรู้มาก่อนซึ่งระดับเส้นฐานการทำหน้าที่รู้ของบุคคลที่เป็นนั้น กล่าวอีกอย่างหนึ่งว่า ผู้พิการทางจิตหรือผู้ป่วยโรคสมองเสื่อมซึ่งกำลังทำงานที่ระดับความสามารถทางจิตเส้นฐานจะถูกคาดว่าดูมีอาการเพ้อหากไม่มีสถานะการทำหน้าที่ของจิตเส้นฐานให้เปรียบเทียบ

อาการเพ้ออาจแสดงตื่นตัวมาก ตื่นตัวน้อยหรือผสม ในรูปตื่นตัวมาก อาการแสดงเป็นความสับสนและความงุนงงสับสนรุนแรง ดำเนินโดยมีการเริ่มต้นค่อนข้างเร็วและมีความรุนแรงขึ้น ๆ ลง ๆ ในรูปตื่นตัวน้อย อาการแสดงโดยการถอนตัวจากอันตรกิริยากับโลกภายนอกเฉียบพลันเท่ากัน อาการเพ้ออาจเกิดในรูปผสม ซึ่งบางคนอาจขึ้น ๆ ลง ๆ ระหว่างทั้งระยะตื่นตัวมากและตื่นตัวน้อย อาการเพ้อเป็นกลุ่มอาการซึ่งเกิดในผู้สูงอายุมากกว่า ทว่า พบว่าเกิดในผู้ป่วยอายุน้อยและสูงอายุได้ในอัตราพอ ๆ กันเมื่อเกิดในระหว่างการเจ็บป่วยวิกฤต

อาการเพ้ออาจเกิดจากกระบวนการของโรคนอกสมองแต่มีผลต่อสมอง เช่น การติดเชื้อ (การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ปอดบวม) หรือผลของยา โดยเฉพาะอย่างยิ่ง แอนติโคลิเนอร์จิกหรือยากดระบบประสาทส่วนกลางอื่น (เบนโซไดอาซีพีนและโอปิออยด์) แม้ประสาทหลอนและอาการหลงผิดปรากฏในอาการเพ้อบ้าง แต่ไม่จำเป็นสำหรับการวินิจฉัย และอาการของอาการเพ้อทางคลินิกต่างจากอาการที่เกิดจากการชักนำโดยโรคจิตหรือสารก่อประสาทหลอน (ยกเว้นสารก่ออาการเพ้อ) ตามบทนิยาม อาการเพ้อต้องเกิดจากกระบวนการทางกาย เช่น ปัญหาทางโครงสร้าง การทำหน้าที่หรือเคมีที่สามารถระบุได้เชิงกายภาพในสมอง ฉะนั้น การคิดขึ้น ๆ ลง ๆ เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงในกระบวนการหรือโรคจิตเวช เช่น โรคจิตเฉียบพลันจากจิตเภทหรือโรคอารมณ์สองขั้วจึงไม่เรียกอาการเพ้อ

เช่นเดียวกับองค์ประกอบของมัน (การไม่สามารถมุ่งความใส่ใจ ความสับสนทางจิตและการบกพร่องของความตระหนักหลายอย่างและการรับรู้กาลเทศะ) อาการเพ้อเป็นการปรากฏอาการทั่วไปของการทำหน้าที่ผิดปรกติของสมองจากพยาธิสภาพทางกายใหม่ (ไม่ว่าด้วยเหตุใด) อาการเพ้อต้องมีทั้งการเปลี่ยนแปลงการคิดเฉียบพลันและสาเหตุทางกาย ฉะนั้น หากไม่มีการประเมินโดยระวังและประวัติ อาการเพ้อสามารถสับสนกับความผิดปกติจิตเวชจำนวนหนึ่งหรือกลุ่มอาการของสมองจากพยาธิสภาพทางกายระยะยาวได้ง่าย เพราะอาการและอาการแสดงหลายอย่างของอาการเพ้อเป็นภาวะที่ยังพบในโรคสมองเสื่อม ภาวะซึมเศร้าและโรคจิต อาการเพ้ออาจปรากฏใหม่บนพื้นหลังความเจ็บป่วยทางจิต ความพิการทางเชาวน์ปัญญาเส้นฐานหรือโรคสมองเสื่อม โดยไม่จำเป็นต้องเกิดจากปัญหาดังกล่าว

การรักษาอาการเพ้อต้องรักษาเหตุทางกายพื้นเดิม ในผู้ป่วยบางคน ใช้การรักษาชั่วคราวหรือประทังหรือตามอาการเพื่อประโลมผู้ป่วยหรือให้จัดการผู้ป่วยได้ดีขึ้น (ตัวอย่างเช่น ผู้ป่วยที่ไม่เข้าใจพยายามดึงท่อช่วยหายใจซึ่งจำเป็นต่อการรอดชีวิต) อาการเพ้ออาจเป็นความผิดปกติเฉียบพลันที่พบมากที่สุดในผู้ใหญ่ในโรงพยาบาลทั่วไป โดยพบใน 10-20% ของผู้ใหญ่นอนโรงพยาบาลทั้งหมด และ 30-40% ของผู้ป่วยสูงอายุที่นอนโรงพยาบาลและมากถึง 80% ของผู้ป่วยหน่วยอภิบาล ในผู้ป่วยหน่วยอภิบาลหรือในผู้ป่วยอื่นที่ต้องดูแลวิกฤต อาากรเพ้อมิใช่เพียงความผิดปกติของสมองเฉียบพลันแต่ที่จริงเป็นการเพิ่มโอกาสเสียชีวิตเพิ่มขึ้นมากใน 12 เดือนให้หลังการจำหน่ายผู้ป่วยหน่วยอภิบาลออกจากโรงพยาบาล

อ้างอิง
-------

1. ↑  Clegg, A; Young, JB (January 2011). "Which medications to avoid in people at risk of delirium: a systematic review". *Age and ageing*. **40** (1): 23–9. doi:10.1093/ageing/afq140. PMID 21068014.
2. ↑  Gleason OC (March 2003). "Delirium". *Am Fam Physician*. **67** (5): 1027–34. PMID 12643363.
3. ↑  Ely EW, Shintani A, Truman B, Speroff T, Gordon SM, Harrell FE, และคณะ (April 2004). "Delirium as a predictor of mortality in mechanically ventilated patients in the intensive care unit". *JAMA*. **291** (14): 1753–62. doi:10.1001/jama.291.14.1753. PMID 15082703.

| * ด
* ค
* ก
อาการและอาการแสดง: การรับรู้ ความรู้สึกสัมผัส ภาวะทางอารมณ์ และพฤติกรรม (R40–R46) |
| --- |
| ประชาน | 

|  |  |
| --- | --- |
| การเปลี่ยนแปลงของระดับความรู้สึกตัว | Confusion (อาการเพ้อ) **·**  อาการง่วงซึม **·**  Obtundation **·**  อาการเงียบงัน **·**  ความไม่รู้สึกตัว (หมดสติชั่วคราว, โคม่า, สภาพผักเรื้อรัง) |
| เป็นลม/หมดสติชั่วคราว | Carotid sinus syncope • Heat syncope • Vasovagal episode |
| อื่น ๆ | ภาวะเสียความจำ (Anterograde amnesia, Retrograde amnesia) **·**  อาการเวียนศีรษะ (อาการรู้สึกหมุน, Presyncope/Lightheadedness, Disequilibrium) **·**  การชัก |

 |
| Emotional state | ความวิตกกังวล **·**  ความหงุดหงิด **·**  Hostility **·**  Suicidal ideation |
| พฤติกรรม | Verbosity |
| การรับรู้/sensationdisorder | การดมกลิ่น : ภาวะเสียการรู้กลิ่น **·**  Hyposmia **·**  Dysosmia **·**  การรู้กลิ่นผิดธรรมดา **·**  Hyperosmia
รส: ภาวะเสียการรู้รส **·**  Hypogeusia **·**  Dysgeusia **·**  ความรู้รสผิดธรรมดา **·**  Hypergeusia
ประสาทหลอน: อาการหูแว่ว |
| 

---

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| กล่องท้ายเรื่องที่เกี่ยวกับ:จิตวิทยา/จิตเวชศาสตร์ | 

|  |
| --- |
| กระบวนการทางจิต |
| โรค (ย้ำคิดย้ำทำ, ความผิดปกติของพัฒนาการทุกด้าน, อารมณ์, การใช้สารออกฤทธิ์ต่อจิตประสาท, สมาธิสั้น, ทักษะการเรียน, การหลับ), อาการ/ชื่อบุคคล, อาการของศีรษะ/คอ |
| หัตถการ (การตรวจประเมิน/จิตบำบัด), ยา (N5A/5B/5C/6A/6B/6D) |

 |

---

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| กล่องท้ายเรื่องที่เกี่ยวกับ:การดมกลิ่น | 

|  |
| --- |
| กายวิภาค, ตัวรับกลิ่น |
| อาการ |

 |

---

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| กล่องท้ายเรื่องที่เกี่ยวกับ:การรับรส | 

|  |
| --- |
| กายวิภาค/สรีรวิทยา |
| อาการ |

 |

 |