บทความนี้อ้างอิงคริสต์ศักราช/คริสต์ทศวรรษ/คริสต์ศตวรรษ ซึ่งเป็นสาระสำคัญของเนื้อหา

**โปรแกรมจัดการรหัสผ่าน** หรือ **โปรแกรมเก็บรหัสผ่าน** (อังกฤษ: password manager) เป็นโปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่ให้ผู้ใช้เก็บและจัดการข้อมูลบัญชีและรหัสผ่านของตนได้
เพื่อใช้กับแอปคอมพิวเตอร์ หรือกับบริการออนไลน์ เช่น โปรแกรมประยุกต์บนเว็บ การซื้อของออนไลน์ หรือสื่อสังคม
แม้เว็บเบราว์เซอร์ปกติจะมีตัวจัดการรหัสผ่านในตัว 
แต่ก็มักถูกตำหนิเพราะเก็บรหัสผ่านโดยไม่เข้ารหัสลับ ทำให้ถูกแฮ็กได้ 

โปรแกรมเช่นนี้ปกติจะสามารถใช้สร้างรหัสผ่าน
และกรอกแบบฟอร์มบนเว็บ
อาจมีรูปแบบเป็นทั้งแอปคอมพิวเตอร์ แอปอุปกรณ์เคลื่อนที่ และส่วนขยายเว็บบราวเซอร์

โปรแกรมเช่นนี้สามารถช่วยสร้างรหัสผ่านที่มั่นคง
แล้วเก็บไว้ในฐานข้อมูลที่ปกติเข้ารหัสลับ
นอกจากรหัสผ่าน โปรแกรมอาจช่วยเก็บข้อมูลอื่น ๆ เช่น บัตรเครดิต ที่อยู่ และข้อมูลสมาชิกต่าง ๆ

ประโยชน์หลักของโปรแกรมนี้ก็เพื่อแก้ปัญหาความมั่นคงคอมพิวเตอร์ที่ผู้ใช้เบื่อการจำรหัสผ่านที่ต่าง ๆ กันเพื่อเข้าใช้บริการต่าง ๆ ที่เรียกว่า password fatigue
โปรแกรมจัดการรหัสผ่านปกติจะมีรหัสผ่านหลักที่เรียกว่า master password เพื่อปลดล็อกและเข้าถึงข้อมูลที่เก็บไว้ในแอป
โปรแกรมอาจจะมีลูกเล่นให้ใช้การพิสูจน์ตัวจริงด้วยปัจจัยหลายอย่าง (multi-factor authentication)
เช่น ด้วยลายนิ้วมือหรือด้วยใบหน้า
แม้จะไม่ใช่ข้อบังคับ

ประวัติ
-------

โปรแกรมแรกที่ออกแบบเพื่อเก็บรหัสผ่านอย่างปลอดภัย ก็คือ Password Safe ซึ่งเขียนโดยนักวิทยาการเข้ารหัสลับชาวอเมริกัน บรูซ ชไนเออร์ (Bruce Schneier) เป็นโปรแกรมฟรีที่ออกตัวในวันที่ 5 กันยายน 1997
ออกแบบเพื่อให้ใช้บนวินโดวส์ 95 ของไมโครซอฟท์ เป็นโปรแกรมที่ใช้ขั้นตอนวิธี"โบลว์ฟิช" ของบรูซ ชไนเออร์เองเพื่อเข้ารหัสลับเพื่อรักษารหัสผ่านและข้อมูลสำคัญอื่น ๆ 
แม้จะเป็นโปรแกรมฟรี แต่เพราะในเวลานั้นสหรัฐได้จำกัดการนำออกเครื่องมือการเข้ารหัสลับ ดังนั้น จึงมีแต่คนสหรัฐและแคนาดาเท่านั้นที่ดาวน์โหลดโปรแกรมได้
ปัจจุบันเพราะกูเกิล โครมได้กลายเป็นเว็บบราวเซอร์ยอดนิยม ตัวจัดการรหัสผ่านของกูเกิลเองจึงได้ใช้เพื่อเก็บรหัสผ่านมากที่สุดเมื่อเดือนธันวาคม 2023

ความอ่อนแอ
----------

### การเก็บข้อมูลไม่ดี

โปรแกรมบางตัวเก็บข้อมูลในไฟล์ที่ไม่เข้ารหัสลับ ทำให้มัลแวร์หรือคนอื่นขโมยข้อมูลได้ง่าย 

### รหัสผ่านหลักอาจเป็นจุดความล้มเหลว

โปรแกรมบางตัวกำหนดให้ผู้ใช้เลือกรหัสผ่านหลักเพื่อสร้างกุญแจในการเข้ารหัสลับ
ความมั่นคงของวิธีนี้จึงอาศัยความเข้มแข็งของรหัสผ่านที่เลือก (ซึ่งคนอื่นหรือมัลแวร์อาจจะเดาได้) โดยจะต้องไม่เก็บไว้ในที่ ๆ เดียวกันซึ่งมัลแวร์หรือบุคคลอื่น ๆ เปิดดูได้ 
เพราะถ้ารหัสผ่านหลักหลุด ก็จะทำรหัสผ่านอื่นทั้งหมดที่เก็บไว้ให้หลุดออกไปด้วย ซึ่งหมายความว่า ความล้มเหลวที่จุด ๆ เดียว ก็จะทำให้ข้อมูลสำคัญอื่น ๆ หลุดออกไปทั้งหมด 
การใช้ตัวจัดการรหัสผ่านจึงก่อภาวะความล้มเหลวที่จุด ๆ เดียว

### อุปกรณ์ที่ใช้ต้องปลอดภัย

แม้โปรแกรมเช่นนี้ปกติจะช่วยรักษาความปลอดภัยของข้อมูลส่วนบุคคลได้ดี แต่จะดีแค่ไหนก็ขึ้นอยู่กับความปลอดภัยของอุปกรณ์ผู้ใช้ด้วย 
เพราะถ้าอุปกรณ์ติดมัลแวร์เช่นแบบที่เรียกว่า แรคคูน ซึ่งขโมยข้อมูลได้เก่งมาก วิธีการป้องกันความปลอดภัยของโปรแกรมเดี่ยว ๆ ก็อาจไม่ได้ผล 
เพราะมัลแวร์เช่นตัวบันทึกคีย์ (keylogger) จะสามารถขโมยรหัสผ่านหลักที่ใช้เข้าโปรแกรมจัดการรหัสผ่าน จึงทำให้เข้าถึงข้อมูลส่วนบุคคลที่เหลือที่เก็บไว้ทั้งหมด 
ส่วนตัวดักก๊อปคลิปบอร์ดอาจใช้ก๊อปข้อมูลสำคัญที่ก๊อปออกมาจากตัวจัดการรหัสผ่าน 
อนึ่ง มัลแวร์บางอย่างอาจจะขโมยไฟล์ที่เข้ารหัสลับของตัวจัดการรหัสผ่านเอง
ดังนั้น อุปกรณ์ที่ถูกแฮ็กหรือมีมัลแวร์ขโมยรหัสผ่าน ก็อาจทำการป้องกันความปลอดภัยของโปรแกรมเช่นนี้ให้ไม่ได้ผล และทำให้ข้อมูลสำคัญในที่สุดก็ถูกขโมยได้

เหมือนกับวิธีการพิสูจน์ตัวผู้ใช้ด้วยรหัสผ่านอื่น ๆ ผู้ร้ายอาจใช้วิธีการบันทึกคีย์ (key logging) หรือวิธีการวิเคราะห์เสียงกดคีย์ (acoustic cryptanalysis) เพื่อ ให้ได้หรือใช้เดารหัสผ่านหลัก 
โปรแกรมเก็บรหัสผ่านบางตัวอาจพยายามแก้ปัญหานี้โดยใช้คีย์บอร์ดเสมือน (virtual keyboard) 
แต่นี่ก็อาจยังอ่อนแอต่อโปรแกรมบันทึกคีย์ (key logger) ที่เก็บการกดคีย์ไว้แล้วส่งไปให้ผู้ร้าย

### การเก็บข้อมูลในกลุ่มเมฆ

โปรแกรมเก็บรหัสผ่านในกลุ่มเมฆ (Cloud-based) ช่วยให้สามารถเก็บข้อมูลบัญชีต่าง ๆ ไว้กับศูนย์กลาง
แต่ก็อาจมีปัญหาทางความปลอดภัยเพิ่ม 
เช่น บริษัทที่เก็บไฟล์รหัสผ่านอาจจะถูกแฮ็กเอง 
ซึ่งถ้าเหตุการณ์เช่นนี้เกิดขึ้น ผู้ร้ายจะก็มีโอกาสได้ข้อมูลบัญชีผู้ใช้เป็นจำนวนมาก 
ปัญหาข้อมูลลับรั่วไหลในปี 2022 ที่เกิดกับโปรแกรมเก็บรหัสผ่าน Lasspass เป็นตัวอย่างหนึ่ง

### ความมั่นคงของตัวสร้างรหัสผ่าน

โปรแกรมบางตัวอาจมีตัวช่วยสร้างรหัสผ่าน (password generator)
รหัสผ่านที่สร้างขึ้นอาจจะเดาได้ถ้าตัวสร้างรหัสผ่านใช้วิธีการสร้างซีด (seed) แบบสุ่มที่อ่อนแอ 
มีตัวอย่างที่เพบ เช่น โปรแกรมจัดการรหัสผ่านของแคสเปอร์สกีในปี 2021 พบว่าใช้วิธีที่ทำให้พยากรณ์รหัสผ่านที่สร้างขึ้นได้

### ความอ่อนแออื่น ๆ

งานศึกษาปี 2014 ของนักวิจัยที่มหาวิทยาลัยคาร์เนกีเมลลอนพบว่า 
แม้ตัวจัดการรหัสผ่านของ*เว็บบราวเซอร์*เองจะไม่ยอมใส่รหัสผ่านในหน้าล็อกอินที่เข้ารหัสลับต่างกับเมื่อจัดเก็บรหัสผ่าน (เอชทีทีพี เทียบกับเอชทีทีพีเอส) 
แต่โปรแกรมจัดการรหัสผ่านอื่นบางอย่างก็ยังใส่รหัสลับอย่างไม่ปลอดภัยในหน้าล็อกอินที่ไม่เข้ารหัสลับ (เอชทีทีพี) แม้เบื้องต้นจะได้เก็บรหัสผ่านจากหน้าเว็บที่เข้ารหัสลับ (เอชทีทีพีเอส)
อนึ่ง โปรแกรมจัดการรหัสผ่านโดยมากก็ไม่ป้องกันการถูกโจมตีเนื่องกับ iframe และ URL redirection ด้วยซึ่งอาจทำให้รหัสผ่านมีโอกาสหลุดออกไปได้มากขึ้นเมื่อซิงค์ข้อมูลไปยังอุปกรณ์ต่าง ๆ

การบล็อกไม่ให้ใช้ตัวจัดการรหัสผ่าน
----------------------------------

มีเว็บไซต์ที่มีชื่อเสียงหลายแห่งซึ่งพยายามบล็อกไม่ให้ใช้ตัวจัดการรหัสผ่านเพื่อใส่รหัสผ่าน แต่ก็มักจะยอมเมื่อถูกเปิดเผยให้เป็นข่าว
เหตุผลที่มักอ้างรวมทั้งเพื่อป้องกันการถูกโจมตีด้วยระบบอัตโนมัติ เพื่อป้องกันฟิชชิง เพื่อป้องกันมัลแวร์ หรือไม่ก็อ้างอย่างโต้ง ๆ ว่าเข้ากันไม่ได้ 
ซอฟต์แวร์ความมั่นคง Trusteer ของบริษัทไอบีเอ็มมีลูกเล่นให้บล็อกโปรแกรมจัดการรหัสผ่านโดยเฉพาะ

ส่วนคนมืออาชีพทางด้านการรักษาความปลอดภัยทางข้อมูลได้วิจารณ์ว่าการบล็อกเช่นนี้ทำให้ผู้ใช้ปลอดภัยน้อยลง
วิธีทำให้การบล็อกเกิดผลก็คือ การใช้โค๊ดว่า `autocomplete='off'` ในหน้าเว็บที่ให้ใส่รหัสผ่าน
ดังนั้นต่อมา โปรแกรมต่าง ๆ จึงต่างไม่สนใจคำสั่งนี้ในหน้าเว็บที่เข้ารหัสลับ
รวมทั้งไฟร์ฟอกซ์ตั้งแต่รุ่น 38
โครมตั้งแต่รุ่น 34
และ ซาฟารีตั้งแต่รุ่น 7.0.2

ดูเพิ่ม
-------

* การจัดการรหัสผ่าน
* สมาร์ตการ์ด
* วิทยาการรหัสลับ

เชิงอรรถและอ้างอิง
------------------

1. 1 2  Waschke, Marvin (2017). *Personal cybersecurity : how to avoid and recover from cybercrime* (ภาษาอังกฤษ). Bellingham, Washington: Apress. p. 198. doi:10.1007/978-1-4842-2430-4. ISBN 978-1-4842-2430-4. OCLC 968706017.
2. 1 2  "What is a Password Manager? - Definition from Techopedia". *Techopedia.com* (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2022-12-14.
3. 1 2 3  "What is a Password Manager? 2022 Explainer Guide". *Tech.co* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). สืบค้นเมื่อ 2022-12-14.
4. ↑  "Definition of password manager". *PCMAG* (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2022-12-14.
5. ↑  
Seitz, Tobias (2018). *Supporting users in password authentication with persuasive design* (PDF) (วิทยานิพนธ์) (ภาษาอังกฤษ). Ludwig-Maximilians-Universität München. doi:10.5282/edoc.22619.
6. ↑  
University, Carnegie Mellon. "Password Managers - Information Security Office - Computing Services - Carnegie Mellon University". *www.cmu.edu* (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2022-12-14.
7. ↑  
Price, Rob (2017-02-22). "Password managers are an essential way to protect yourself from hackers - here's how they work". *Business Insider* (ภาษาอังกฤษ). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-02-27. สืบค้นเมื่อ 2017-04-29.
8. ↑  
Mohammadinodoushan, Mohammad; Cambou, Bertrand; Philabaum, Christopher Robert; Duan, Nan (2021). "Resilient Password Manager Using Physical Unclonable Functions". *IEEE Access*. **9**: 17060–17070. doi:10.1109/ACCESS.2021.3053307. ISSN 2169-3536.
9. 1 2  "Best Password Managers for Mac - Security". *Tech.co* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). สืบค้นเมื่อ 2022-12-14.
10. ↑  "Best Password Manager for iPhone 2022". *Tech.co* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). สืบค้นเมื่อ 2022-12-14.
11. 1 2  "Counterpane Systems Brings the Security of Blowfish to a Password Database". *Counterpane Systems*. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 1998-01-19. สืบค้นเมื่อ 2023-06-24.
12. ↑  "Are Password Managers Safe to Use in 2024?". *Cybernews*. 2022-07-13. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2024-03-24. สืบค้นเมื่อ 2024-03-31.
13. ↑  "Are Password Managers Safe to Use in 2024?". *Cybernews*. 2022-07-13. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2024-03-24. สืบค้นเมื่อ 2024-03-31.
14. ↑  
Claburn, Thomas (2021-07-06). "Kaspersky Password Manager's random password generator was about as random as your wall clock". *The Register*. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2024-03-07. สืบค้นเมื่อ 2024-03-31.
15. ↑  
Arghire, Ionut (2021-07-07). "Kaspersky Password Manager Generated Passwords That Could Quickly Be Brute-Forced". *SecurityWeek*. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-06-02. สืบค้นเมื่อ 2024-03-31.
16. 1 2  "Password Managers: Attacks and Defenses" (PDF). สืบค้นเมื่อ 2015-07-26.
17. ↑  
Mic, Wright (2015-07-16). "British Gas deliberately breaks password managers and security experts are appalled". สืบค้นเมื่อ 2015-07-26.
18. ↑  
Reeve, Tom (2015-07-15). "British Gas bows to criticism over blocking password managers". สืบค้นเมื่อ 2015-07-26.
19. 1 2  
Cox, Joseph (2015-07-26). "Websites, Please Stop Blocking Password Managers. It's 2015". สืบค้นเมื่อ 2015-07-26.
20. ↑  
"Password Manager". สืบค้นเมื่อ 2015-07-26.
21. 1 2  
Hunt, Troy (2014-05-15). "The "Cobra Effect" that is disabling paste on password fields". สืบค้นเมื่อ 2015-07-26.
22. ↑  "Firefox on windows 8.1 is autofilling a password field when autocomplete is off". สืบค้นเมื่อ 2015-07-26.
23. ↑  Sharwood, Simon (2014-04-09). "Chrome makes new password grab in version 34". สืบค้นเมื่อ 2015-07-26.
24. ↑  "Re: 7.0.2: Autocomplete="off" still busted". สืบค้นเมื่อ 2015-07-26.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* Password manager ที่เว็บไซต์ Curlie