**ไอรีนแห่งเอเธนส์ จักรพรรดินีแห่งไบแซนไทน์** หรือ **ไอรีน เดอะเอเธนส์เนียน** (กรีก:Εἰρήνη ἡ Ἀθηναία; ราวค.ศ. 712 - 9 สิงหาคม ค.ศ. 803) พระนามเดิมคือ **ไอรีน ซารันตาเปชาอีนา** (กรีก:Εἰρήνη Σαρανταπήχαινα) ทรงเป็นจักรพรรดินีนาถ พระประมุขแห่งจักรวรรดิไบแซนไทน์ตั้งแต่ค.ศ. 797 ถึงค.ศ. 802 ก่อนนี้ที่จะทรงเป็นจักรพรรดินีพระประมุข พระนางไอรีนทรงดำรงเป็นจักรพรรดินีพระมเหสีตั้งแต่ค.ศ. 775 ถึงค.ศ. 780 และทรงเป็นสมเด็จพระพันปีหลวง และผู้สำเร็จราชการแผ่นดินตั้งแต่ค.ศ. 780 ถึงค.ศ. 797

ช่วงต้นพระชนม์ชีพและการก้าวขึ้นสู่อำนาจ
---------------------------------------

พระนางไอรีนเดิมประสูติในตระกูลขุนนางชาวกรีก ซารันตาเปชาอีนาแห่งเอเธนส์ เมื่อว่าพระนางจะทรงเป็นเด็กกำพร้าแต่พระปิตุลาของพระนาง คือ คอนสแตนติน ซารันตาเปชาอีนาเป็นแพทริเซียนและอาจจะเป็นสเตรทกอสจากธีมแห่งเฮลลาสในช่วงปลายศตวรรษที่แปด พระนางทรงถูกนำมาที่คอนสแตนติโนเปิลโดยพระบัญชาของจักรพรรดิคอนสแตนตินที่ 5 ในวันที่ 1 พฤศจิกายน ค.ศ. 768 และพระนางทรงเสกสมรสกับพระโอรสของพระองค์คือ จักรพรรดิเลโอที่ 4 เดอะคาซาร์ ในวันที่ 17 ธันวาคม แม้ว่าพระนางจะมีเชื้อสายขุนนาง แต่ก็ไม่มีเหตุผลที่ชัดเจนว่าทำไมพระนางถึงถูกเลือกให้เป็นพระมเหสีของจักรพรรดิเลโอที่ 4 นักวิชาการหลายคนคาดเดาว่า พระนางอาจจะถูกเลือกจากพิธีแสดงตัวเจ้าสาว ที่ซึ่งหญิงสาวผู้มีสิทธิจะเดินเรียงออกมาต่อหน้าเจ้าบ่าว จนกระทั่งพระนางทรงได้รับการเลือกในที่สุด

ในวันที่ 14 กรกฎาคม ค.ศ. 771 พระนางไอรีนทรงมีพระประสูติกาลพระโอรส ซึ่งต่อมาคือ จักรพรรดิคอนสแตนตินที่ 6 เมื่อจักรพรรดิคอนสแตนตินที่ 5 สวรรคตในเดือนกันยายน ค.ศ. 775 จักรพรรดิเลโอทรฃขึ้นสืบราชบัลลังก์ด้วยพระชนมายุ 25 พรรษา จักรพรรดิเลโอทรงเป็นนักทำลายรูปเคารพ (Iconoclasts) แต่นโยบายในช่วงแรกของพระองค์เป็นต่อต้านผู้สนับสนุนรูปเคารพแบบค่อยเป็นค่อยไป แต่นโยบายของพระองค์ได้รุนแรงมากยิ่งขึ้นในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 780 ข้าราชบริพารจำนวนหนึ่งถูกลงโทษเนื่องจากยังคงเลื่อมใสในรูปเคารพ ตามโบราณราชประเพณี พระองค์ทรงพบว่ารูปเคารพได้ถูกเก็บซ่อนในทรัพย์สินของจักรพรรดินีไอรีน และพระองค์จึงปฏิเสธที่จะร่วมบรรทมกับพระนางตั้งแต่ตอนนั้น อย่างไรก็ตาม จักรพรรดิเลโอสวรรคตในวันที่ 8 กันยายน ค.ศ. 780 พระนางไอรีนทรงกลายเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในจักรพรรดิคอนสแตนติน พระโอรสวัย 9 ชันษา 

เกือบทันทีที่ทรงรับตำแหน่ง สมเด็จพระพันปีหลวงไอรีนทรงต้องเผชิญกับการสมคบคิดก่อการกบฏซึ่งพระนางทรงได้ยินว่า จะมีการยึดพระราชบัลลังก์ให้แก่ ซีซาร์ เจ้าชายนิเคโฟรอส พระอนุชาต่างบิดาของจักรพรรดิเลโอที่ 4 เพื่อให้ทรงชนะความท้าทายนี้ พระนางทรงให้เจ้าชายนิเคโฟรอสและผู้ร่วมแผนการของพระองค์ถือเพศบรรพชิต ซึ่งเป็นสถานะซึ่งต้องสละสิทธิในการปกครอง

เหรียญทองโซลิดัสในรัชสมัยของจักรพรรดินีไอรีนซึ่งบันทึกถึงคำว่า BASILISSH, Basilisse
ในช่วงต้นค.ศ. 781 สมเด็จพระพันปีหลวงไอรีนทรงพยายามมีสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดขึ้นกับราชวงศ์การอแล็งเฌียงและพระสันตะปาปาแห่งโรม พระนางทรงเจรจาแผนการอภิเษกสมรสระหว่างจักรพรรดิคอนสแตนติน พระโอรสของพระนางกับเจ้าหญิงโรทรูด พระราชธิดาในพระเจ้าชาร์เลอมาญแห่งอาณาจักรแฟรงค์ ซึ่งประสูติแต่พระมเหสีองค์ที่สาม สมเด็จพระราชินีฮิลเดการ์ด ในช่วงนี้พระเจ้าชาร์เลอมาญทรงทำสงครามกับชาวแซกซัน และจากนั้นจะทรงกลายเป็นพระมหากษัตริย์ของชาวแฟรงค์พระองค์ใหม่ สมเด็จพระพันปีหลวงไอรีนทรงส่งข้าราชการของพระนางไปเพื่อถวายการศึกษาแก่เจ้าหญิงชาวแฟรงก์ให้ทราบเกี่ยวกับภาษาและวัฒนธรรมกรีก แต่พระนางไอรีนก็ทรงยกเลิกสัญญาในปีค.ศ. 787 เนื่องจากขัดความประสงค์ของพระโอรส

พระนางไอรีนทรงสามารถปราบปรามกบฏที่นำโดยเอลพิดิอุส สเตรตกอสแห่งซิชิลี ซึ่งครอบครัวของเขาได้ถูกทรมานและถูกคุมขังเมื่อกองทัพเรือมาถึง ซึ่งตามมาด้วยความสำเร็จในการปราบปรามชาวซิชิลี เอลพิดิอุสได้หลบหนีไปยังแอฟริกา ซึ่งเขาได้สวามิภักดิ์ต่อราชวงศ์อับบาซียะฮ์ หลังจากความสำเร็จของมิคาเอล ลาชาโนดรากอน นายพลในจักรพรรดิคอนสแตนตินที่ 5 ผู้ซึ่งสามารถสกัดกั้นการโจมตีของอับบาซียะฮ์ในแนวรบด้านตะวันออก กองทัพใหญ่ของราชวงศ์อับบาซียะห์นำโดยฮะรูน อัล-ราชิด ได้รุกรานอะนาโตเลีย ในฤดูร้อนปีค.ศ. 782 สเตรตกอสแห่งบูเซลลาเรียนธีม คือ ทัทซาเทส ได้แปรพักตร์ไปเข้ากับราชวงศ์อับบาซียะห์ และพระนางไอรีนทรงยินยอมที่จะจ่ายบรรณาการประจำปีจำนวน 70,000 ถึง 90,000 ดินาร์แก่ราชวงศ์อับบาซียะห์เป็นสัญญาสงบศึกเวลาสามปี ต้องมอบผ้าไหม 10,000 ผืน และต้องจัดหาคนนำทาง เสบียงอาหารและการเข้าถึงตลาดแก่หองทัพอับบาซียะห์ในระหว่างที่ถอนทัพด้วย

กฎเกณฑ์และข้อยุติกรณีพิพาทลัทธิทำลายรูปเคารพ
--------------------------------------------

สมเด็จพระพันปีหลวงไอรีนและจักรพรรดิคอนสแตนตินที่ 6 พระโอรส ระหว่างการสังคายนาไนเซียครั้งที่สอง
พระกรณียกิจสำคัญของสมเด็จพระพันปีหลวงไอรีนคือการฟื้นฟูการเคารพในรูปเคารพ (ภาพของพระคริสต์หรือนักบุญ) ได้มีการเลือกตั้งให้ทาราซิออส ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้สนับสนุนพระนางและเป็นอดีตเลขานุการของพระนาง ดำรงเป็นอัครบิดรแห่งคอนสแตนติโนเปิลในปีค.ศ. 784 พระนางทรงเรียกประชุมสภาศาสนจักรสองครั้ง ครั้งแรกจัดประชุมขึ้นในปีค.ศ. 786 ที่คอนสแตนติโนเปิล การประชุมครั้งนี้ได้สร้างความคับข้องใจแก่ฝ่ายต่อต้านอย่างฝ่ายทหารที่มีความศรัทธาและจงรักภักดีต่อจักรพรรดิผู้นับถือลัทธิทำลายรูปเคารพหลายพระองค์ตั้งแต่ในอดีต การประชุมครั้งที่สองจัดขึ้นที่ไนเซีย ในปีค.ศ. 787 ได้มีการรื้อฟื้นการเคารพในรูปเคารพและพยายามรวมศาสนจักรอีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์กับโรมกลับมาอีกครั้ง (ดูบทความ สังคายนาไนเซียครั้งที่สอง)

ในขณะที่ความสัมพันธ์กับรัฐพระสันตะปาปาดีขึ้น แต่ก็ไม่สามารถหยุดยั้งการเกิดขึ้นของสงครามกับอาณาจักรแฟรงค์ได้ ซึ่งได้ทำการยึดครองอิสเตรียและเบเนเวนโตในปีค.ศ. 788 ในทางกลับกัน ความพยายามทางทหารของสมเด็จพระพันปีหลวงไอรีนได้ประสบความสำเร็จบ้าง ในปีค.ศ. 782 สตอราคิออส มหาดเล็กคนโปรดของพระนางสามารถปราบปรามชาวสลาฟแห่งบอลข่าน และทรงวางรากฐานการขายอำนาจของไบแซนไทน์และพยายามรื้อฟื้นการทำให้เป็นกรีกในดินแดนขึ้นมาใหม่ อย่างไรก็ตาม พระนางไอรีนทรงถูกคุกคามอย่างต่อเนื่องจากกองทัพอับบาซียะห์ ในปีค.ศ. 782 และค.ศ. 798 ทรงต้องยอมรับเงื่อนไขของเคาะลีฟะฮ์ อัล-มะห์ดีและฮะรุน อัล-ราชิด

เมื่อจักรพรรดิคอนสแตนตินทรงบรรลุนิติภาวะ พระองค์รู้สึกร้อนพระทัยภายใต้การปกครองของพระมารดา ทรงพยายามปลดปล่อยพระองค์เองให้ทรงเป็นอิสระด้วยการใช้กำลังทหารแต่ก็ถูกกวาดล้างโดยสมเด็จพระพันปีหลวง พระนางทรงประณามว่าคำสาบานว่าจงรักภักดีควรจะต้องมอบให้แก่พระนางเพียงพระองค์เดียว ความไม่พอใจที่เพิ่มขึ้นนี้ได้ก่อให้เกิดการต่อต้านในค.ศ. 790 และทหารนำโดยกองกำลังจากอาร์เมนิแอคธีมได้ประกาศอย่างเป็นทางการให้จักรพรรดิคอนสแตนตินที่ 6 เป็นจักรพรรดิแต่เพียงผู้เดียว

เหรียญทองโซลิดัสของจักรพรรดินีไอรีน ในปีค.ศ. 797–802 ที่กรุงคอนสแตนติโนเปิล
ความเป็นพันธมิตรที่ดูไม่มีความหมายระหว่างจักรพรรดิคอนสแนตินกับสมเด็จพระพันปีหลวงไอรีนยังคงดำเนินอยู่ ซึ่งตำแหน่งจักรพรรดินีของพระนางได้รับการยอมรับในปีค.ศ. 792 แต่ความเป็นศัตรูกันระหว่างฝ่ายก็ยังคงอยู่ และในปีค.ศ. 797 พระนางไอรีนทรงก่อการสมรู้ร่วมคิดด้วยพระนางเองด้วยกลอุบายที่เล่ห์เหลี่ยม ร่วมกับเหล่าบาทหลวงและข้าราชบริพาร จักรพรรดิคอนสแตนตินทรงลี้ภัยไปขอความช่วยเหลือจากแคว้นต่างๆ แต่ผู้ก่อการได้ล้อมจับกุมพระองค์ ทรงถูกจู่โจมโดยคนรับใช้ของพระองค์ที่ชายฝั่งเอเชียของช่องแคบบอสฟอรัส จักรพรรดิคอนสแตนตินทรงถูกนำพระองค์กลับมายังคอนสแตนติโนเปิล ดวงพระเนตรของพระองค์ถูกควักออกมา และพระองค์สวรรคตด้วยพระอาการบาดเจ็บในหลายวันถัดมา เกิดสุริยุปราคาและความมืดกินเวลา 17 วัน ทำให้มีการเชื่อว่าเป็นความน่าสะพรึงกลัวของสวรรค์

แม้ว่าจะทรงอ้างพระองค์เองเป็นพระประมุข พระนางไอรีนทรงเรียกพระนางเองว่า "บาซิลิอุส" (Basileus) (βασιλεύς) หรือ "จักรพรรดิ" มากกว่าจะทรงใช้คำว่า "บาซิลิสซา" (basilissa) (βασίλισσα) หรือ "จักรพรรดินี" ในความเป็นจริงมีเพียงสามกรณีที่รู้จกพระนางในตำแหน่ง "บาซิลิอุส" สองกรณีมาจากเอกสารทางการซึ่งพระนางทรงลงพระปรมาภิไธยว่า "จักรพรรดิแห่งชาวโรมัน" และอีกกรณีหนึ่งคือเหรียญตราพระรูปของพระนางที่พบในซิชิลีได้ลงอักษรว่า "บาซิลิอุส" ตามเหรียญ ตัวอักษรบนเหรียญมีสภาพแย่และยังคงเป็นข้อถกเถียงว่าเป็นเหรียญของจักรพรรดินีไอรีนหรือไม่ แต่พระนางทรงใช้คำว่า "บาซิลิสซา" ในเอกสาร เหรียญและตราแผ่นดินทั้งหมด

มรดกสืบทอด
----------

จากการปฏิเสธราชบัลลังก์ของจักรพรรดินีไอรีน สมเด็จพระสันตะปาปาลีโอที่ 3 ทรงสวมมงกุฏให้กับชาร์เลอมาญในฐานะจักรพรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์
จักรพรรดินีไอรีนทรงครองราชย์เป็นเวลา 5 ปี ตั้งแต่ค.ศ. 797 ถึง ค.ศ. 802 สมเด็จพระสันตะปาปาลีโอที่ 3 ทรงต้องการขอความช่วยเหลือในการกำจัดศัตรูในกรุงโรม และทรงเห็นว่าราชบัลลังก์ไบแซนไทน์ว่างลง (ขาดผู้ครองบัลลังก์ที่เป็นบุรุษ) พระองค์ทรงทรงสวมมงกุฏให้กับชาร์เลอมาญในฐานะจักรพรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ในปีค.ศ. 800 การไม่ยอมรับการครองราชย์ของจักรพรรดินีไอรีนของพระสันตะปาปาครั้งนี้ถือเป็นการหยามเกียรติของจักรวรรดิโรมันตะวันออก อย่างไรก็ตามจักรพรรดินีไอรีนทรงพยายามที่จะเจรจาต่อรองการอภิเษกสมรสระหว่างพระนางเองกับจักรพรรดิชาร์เลอมาญ แต่ตามบันทึกของธีโอฟาเนส ผู้สารภาพ ซึ่งเป็นคนเดียวที่กล่าวถึงเรื่องนี้ ระบุว่าแผนการนี้ได้ถูกทำให้ไร้ผลโดยอาเอทิออส หนึ่งในคนโปรดของพระนาง

ในปีค.ศ. 802 กลุ่มขุนนางแพทริเซียนได้สมคบคิดวางแฟนโค่นล้มพระนางและสถาปนานิเคโฟรอส เสนาบดีคลัง (โลโกเททิส ตูร์ เกอนิโค) จักรพรรดินีไอรีนทรงถูกเนรเทศไปยังเลสบอส ทรงถูกบังคับให้ปั่นขนแกะเพื่อเป็นรายได้ยังชีพ พระนางไอรีนสวรรคตในวันที่ 9 สิงหาคม ค.ศ. 803

ความตั้งพระทัยในการฟื้นฟูรูปเคารพและอารามทำให้ธีโอดอร์เดอะสตูดิเตยกย่องพระนางในฐานะนักบุญแห่งคริสตจักรอีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์ แต่พระนางก็ไม่ได้ทรงได้รับการประกาศเป็นนักบุญอย่างเป็นทางการ ได้มีข้อเรียกร้องเกี่ยวกับการตั้งพระนางให้เป็นนักบุญซึ่งส่วนใหญ่มาจากแหล่งอ้างอิงจากตะวันตก แต่ข้อเรียกร้องก็ไม่ได้รับการสนับสนุนจากมีไนออน (เป็นหนังสือทางพิธีกรรมอย่างเป็นทางการซึ่งมีเงื่อนไขในการตั้งนักบุญแห่งอีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์อย่างเหมาะสม) และยังไม่ได้รับการสนับสนุนจากหนังสือ "Lives of Saints" ของนิโคเดมุส เดอะฮากิโอไรท์ หรือหนังสืออื่นๆของศาสนจักรออร์ทอดอกซ์

พระราชวงศ์
----------

จากการอภิเษกสมรสกับจักรพรรดิเลโอที่ 4 เดอะคาซาร์ พระนางทรงมีพระโอรสหนึ่งพระองค์คือ จักรพรรดิคอนสแตนตินที่ 6 ซึ่งพระนางทรงสืบราชบัลลังก์ต่อ พระญาติฝ่ายหญิงของพระนางไอรีนคือ ธีโอฟาโนแห่งเอเธนส์ได้ถูกเลือกโดยจักรพรรดินิเคโฟรอสที่ 1 ในปีค.ศ. 807 ให้เป็นพระชายาในพระโอรสของพระองค์คือ จักรพรรดิสตอราคิออส และพระญาติฝ่ายหญิงของพระนางคนหนึ่งที่ไม่ทราบชื่อได้เสกสมรสกับเทเลริกแห่งบัลแกเรีย พระประมุขชาวบุลการ์ ในปีค.ศ. 776 จักรพรรดินีไอรีนยังทรงมีพระนัดดาชายเพียงหนึ่งพระองค์

เชิงอรรถ
--------

1. ↑  See Alexander, *et al.*, p. 423.
2. ↑  Liz James, "Men, Women, Eunuchs: Gender, Sex, and Power" in "A Social History of Byzantium" (J. Haldon, ed.) pp. 45,46; published 2009; ISBN 978-1-4051-3241-1
3. ↑  See Garland, p. 89, who explains that Aetios was attempting to usurp power on behalf of his brother Leo.
4. ↑  *Theodori Studitae Epistulae*, Volume 2 (Berlin, 1992).
5. ↑  *Vita Irenes*, 'La vie de l'impératrice Sainte Irène', ed. F. Halkin, Analecta Bollandiana, 106 (1988) 5–27; see also W.T. Treadgold, 'The Unpublished Saint's Life of the Empress Irene', *Byzantinische Forschungen*, 7 (1982) 237–51.
6. ↑  Herrin, p. 56, 70, 134.

อ้างอิง
-------

* De Imperatoribus Romanis – Constantine VI (780–797 A.D.) and Irene (797–802 A.D.) เก็บถาวร 2015-03-17 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน

**แหล่งข้อมูลปฐมภูมิ**

* อนาสตาซีอุส บีบิโอทีคารีอุส *Chronographia tripartita*
* ธีโอฟาเนส *Chronographia*

**แหล่งข้อมูลทุติยภูมิ**

* *The Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, 1991.
* Alexander, Archibald, and André Lagarde, Joseph Turmel. *The Latin Church in the Middle Ages*, C. Scribner's Sons, 1915.
* Barbe, Dominique. *Irène de Byzance: La femme empereur*, Paris, 1990.
* Sir Steven Runciman. "The Empress Irene." *Conspectus of History* 1.1 (1974): 1–11.
* Herrin, Judith (2001). *Women in Purple:Rulers of Medieval Byzantium*. London: Phoenix Press. ISBN 1-84212-529-X.
* Garland, Lynda (1999). *Byzantine Empresses: Women and Power in Byzantium, AD 527–1204*. London: Routledge. ISBN 0-415-14688-7.
* Wace, Henry and William Smith, *A Dictionary of Christian Biography, Literature, Sects and Doctrines,* J. Murray, 1882.


| ก่อนหน้า |  | ไอรีนแห่งเอเธนส์ |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **จักรพรรดิคอนสแตนตินที่ 6** |  |  **จักรพรรดินีพระประมุขแห่งจักรวรรดิไบแซนไทน์** (สิงหาคม ค.ศ. 797 – 31 ตุลาคม ค.ศ. 802) |  | **จักรพรรดินิเคโฟรอสที่ 1** |
| **ยูโดเกีย** |  |  **จักรพรรดินีพระมเหสีแห่งจักรวรรดิไบแซนไทน์** (22 มีนาคม ค.ศ. 775 - 18 มิถุนายน ค.ศ. 880) |  | **มาเรียแห่งอัมเนีย** |

| * ด
* ค
* ก
จักรพรรดิแห่งโรมัน กับ จักรพรรดิไบแซนไทน์ |
| --- |
| ปฐมกาล27 ก่อน ค.ศ.–ค.ศ. 235 | 
* เอากุสตุส
* ติแบริอุส
* กาลิกุลา
* เกลาดิอุส
* แนโร
* กัลบา
* ออโท
* วิแต็ลลิอุส
* แว็สปาซิอานุส
* ติตุส
* ดอมิติอานุส
* แนร์วา
* ไตรยานุส
* ฮาดริอานุส
* อันโตนีนุส ปิอุส
* มาร์กุส เอาเรลิอุส
* ลูกิอุส เวรุส
* ก็อมมอดุส
* แปร์ตินักส์
* ดิอุส ยูลิอานุส
* แซ็ปติมิอุส แซเวรุส
* การากัลลา
* แกตา
* มากรีนุส (w. *ดิอาดูแมนิอานุส*)
* เอลากาบาลุส
* แซเวรุส อาแล็กซันแดร์

 |
| วิกฤตการณ์ค.ศ. 235–285 | 
* มักซิมินุสที่ 1
* กอร์ดิอานุสที่ 1
* กอร์ดิอานุสที่ 2
* พูพิเอนัส
* บาลบินัส
* กอร์ดิอานุสที่ 3
* ฟิลิปที่ 1 (w. *ฟิลิปที่ 2*)
* เดซิอัส (w. *เฮแร็นนิอุส แอตรุสกุส*)
* แตรโบนิอานุส กัลลุส (w. *โฮสติเลียน* กับ *โวลุซิอานุส*)
* ไอมิลิอานุส
* Silbannacus (?)
* วาแลริอานุส
* กัลลิเอนุส (w. *ซาโลนีนุส*)
* เกลาดิอุส กอทิกุส
* กวีนติลลุส
* ออเรเลียน
* ตากิตุส
* ฟลอริอานุส
* ปรอบุส
* คารุส
* คารินุส
* นุเมริอานุส

 |
| เรืองอำนาจค.ศ. 284–610 | 
* ดิออเกลติอานุส
* มักซิมิอานุส
* กาเลริอุส
* คอนสแตนติอุสที่ 1
* แซเวรุสที่ 2
* คอนสแตนตินที่ 1
* มักแซ็นติอุส
* ลิกินิอุส
* มักซิมินุสที่ 2
* วาเลริอุส วาเลนส์
* มาร์ตินิอานุส
* คอนสแตนตินที่ 2
* คอนสแตนติอุสที่ 2
* คอนสแตนที่ 1
* มักเนนติอุส
* Nepotianus
* เวทรานิโอ
* จูเลียน
* โจเวียน
* วาเลนติอานุสที่ 1
* วาเลนส์
* Procopius
* กราติอานุส
* เทออดอซิอุสที่ 1
* วาเลนติอานุสที่ 2
* มักนุส มักซิมุส (w. *วิคโตร*)
* ยูจีนิอุส

|  |  |
| --- | --- |
| โรมันตะวันตกค.ศ. 395–480 | 
* ฮอโนริอุส
* คอนสแตนตินที่ 3  (w. *คอนสแตนที่ 2*)
* Priscus Attalus
* คอนสแตนติอุสที่ 3
* โจอันเนส
* วาเลนติอานุสที่ 3
* เปโตรนิอุส มักซิมุส
* อาวิตุส
* มาโจริอานุส
* แซเวรุสที่ 3
* อันเทมิอุส
* ออลีบรีอุส
* กรีเซริอุส
* ยูลิอุส แนโปส
* โรมุลุส เอากุสตุส

 |
| โรมันตะวันออกค.ศ. 395–610 | 
* อาร์กาดิอุส
* เทออดอซิอุสที่ 2
* มาร์ซิอานุส
* เลโอที่ 1
* เลโอที่ 2
* เซโน
* บาซิลิสคัส (w. *มาร์กุส*)
* อนาสตาซิอุสที่ 1
* ยุสตีนุสที่ 1
* ยุสตินิอานุสที่ 1
* ยุสตีนุสที่ 2
* ติแบริอุสที่ 2
* เมาริกิอุส (w. *เทออดอซิอุส*)
* โพกัส

 |

 |
| โรมันตะวันออก/ไบแซนไทน์ค.ศ. 610–1453 | 
* เฮราคลิอุส
* คอนสแตนตินที่ 3
* เฮราโคลนาส (w. *ติแบริอุส*)
* คอนสแตนที่ 2
* คอนสแตนตินที่ 4 (w. *เฮราคลิอุส* กับ *ติแบริอุส*)
* ยุสตินิอานุสที่ 2
* ลีออนติออส
* ติแบริอุสที่ 3
* ยุสตินิอานุสที่ 2 (w. *ติแบริอุส*)
* Philippicus
* อนาสตาซิอุสที่ 2
* เทออดอซิอุสที่ 3
* เลโอที่ 3
* คอนสแตนตินที่ 5
* Artabasdos (w. *นิเกโพรอส*)
* เลโอที่ 4
* คอนสแตนตินที่ 6
* ไอรีน
* นิเกโพรอสที่ 1
* สตอรากิออส
* มิคาเอลที่ 1 (w. *Theophylact* กับ *Staurakios*)
* เลโอที่ 5 (w. *คอนสแตนติน*)
* มิคาเอลที่ 2
* เทออฟิลอส (w. *คอนสแตนติน*)
* ธีโอโดราที่ 2 (w. *Thekla*)
* มิคาเอลที่ 3
* บาซิลที่ 1 (w. *คอนสแตนติน*)
* เลโอที่ 6
* อาแล็กซันแดร์
* คอนสแตนตินที่ 7
* โรมานอสที่ 1 (w. *คริสโตเฟอร์*, *สตีเฟน* กับ *Constantine Lekapenos*)
* โรมานอสที่ 2
* นิเกโพรอสที่ 2
* จอห์นที่ 1
* บาซิลที่ 2
* คอนสแตนตินที่ 8
* โซอี
* โรมานอสที่ 3
* มิคาเอลที่ 4
* มิคาเอลที่ 5
* คอนสแตนตินที่ 9
* ธีโอโดราที่ 3
* มิคาเอลที่ 6
* ไอแซ็คที่ 1
* คอนสแตนตินที่ 10
* Eudokia Makrembolitissa
* โรมานอสที่ 4 (w. *เลโอ* กับ *นิเกโพรอส*)
* มิคาเอลที่ 7 (w. *อันโดรนิคอส*, *Konstantios* กับ *Constantine Doukas*)
* นิเกโพรอสที่ 3
* อเล็กซิออสที่ 1 (w. *Constantine Doukas*)
* จอห์นที่ 2 *กับ อเล็กซิออส*
* มานูเอลที่ 1
* อเล็กซิออสที่ 2
* อันโดรนิคอสที่ 1 (w. *จอห์น*)
* ไอแซ็คที่ 2
* อเล็กซิออสที่ 3
* อเล็กซิออสที่ 4
* อเล็กซิออสที่ 5
* เทออดอที่ 1 (w. *นิโคลัส*)
* จอห์นที่ 3
* เทออดอที่ 2
* จอห์นที่ 4
* มิคาเอลที่ 8
* อันโดรนิคอสที่ 2
* มิคาเอลที่ 9
* อันโดรนิคอสที่ 3
* จอห์นที่ 5
* จอห์นที่ 6 (w. *แมทธิว*)
* อันโดรนิคอสที่ 4
* จอห์นที่ 7 (w. *อันโดรนิคอสที่ 5*)
* มานูเอลที่ 2
* จอห์นที่ 8
* คอนสแตนตินที่ 11

 |
| ดูเพิ่ม | 
* จักรวรรดิกอลลิก (ค.ศ. 260–274)
* จักรวรรดิพาลไมรีน (ค.ศ. 267–273)
* Britannic emperors (ค.ศ. 286–296)
* จักรวรรดิเทรบิซอนด์ (ค.ศ. 1204–1461)
* จักรวรรดิเทสซาโลเนียน (ค.ศ. 1224–1242)
* จักรพรรดินี
* ออกัสตา
* ผู้ชิงอำนาจ
	+ โบราณ
	+ ภาคตะวันออก

 |
| ตัวเอียง หมายถึงจักรพรรดิร่วม, ขีดเส้นใต้ หมายถึงการแย่งชิง, w. หมายถึงภาคตะวันตก |