|  |
| --- |
| ส่วนหนึ่งของ |
| ศาสนาพุทธ |
|  |
| ประวัติ
* เส้นเวลา
* พระโคตมพุทธเจ้า
* พุทธศาสนาก่อนแบ่งนิกาย
* การสังคายนา
* การเผยแผ่ศาสนาพุทธผ่านเส้นทางสายไหม
* การเสื่อมถอยในอนุทวีปอินเดีย
* ชาวพุทธยุคหลัง
* พุทธศาสนาสมัยใหม่
 |
| * ธรรม
* แนวคิด

* อริยสัจ 4
* มรรคมีองค์แปด
	+ ธรรมจักร
* ขันธ์ 5
* อนิจจัง
* ทุกข์
* อนัตตา
* ปฏิจจสมุปบาท
* มัชฌิมาปฏิปทา
* สุญตา
* ศีลธรรม
* กรรม
* การเกิดใหม่
* สังสารวัฏ
* จักรวาลวิทยา
 |
| คัมภีร์
* พุทธพจน์
* ตำราพุทธศาสนาช่วงต้น
* พระไตรปิฎก
* พระสูตรมหายาน
* ภาษาบาลี
* ภาษาทิเบต
* ภาษาจีน
 |
| การปฏิบัติ
* ไตรสรณคมน์
* เส้นทางสู่การปลดปล่อยในศาสนาพุทธ
* เบญจศีล
* บารมี
* การทำสมาธิ
* เหตุผลทางปรัชญา
* การบูชา
* การทำบุญ
* อนุสสติ 10
* การมีสติ
* ปัญญา
* พรหมวิหาร 4
* โพธิปักขิยธรรม 37
* อรัญวาสี
* คฤหัสถ์
* บทสวดมนต์
* การแสวงบุญ
* ลัทธิมังสวิรัติ
 |
| นิพพาน
* การตรัสรู้
* อริยบุคคล
* พระอรหันต์
* พระปัจเจกพุทธเจ้า
* พระโพธิสัตว์
* พระพุทธเจ้า
 |
| ธรรมเนียม
* เถรวาท
* พระบาลี
* มหายาน
* หีนยาน
* แบบจีน
* วัชรยาน
* แบบทิเบต
* นวยาน
* แบบเนวาร
 |
| ศาสนาพุทธในแต่ละประเทศ
* ภูฏาน
* กัมพูชา
* จีน
* อินเดีย
* ญี่ปุ่น
* เกาหลี
* ลาว
* มองโกเลีย
* พม่า
* รัสเซีย
* ศรีลังกา
* ไต้หวัน
* ไทย
* ทิเบต
* เวียดนาม
 |
| * โครงเรื่อง
* icon สถานีย่อยศาสนา
 |
| * ด
* ค
* ก
 |

**ตัณหา** เป็นหลักธรรมข้อหนึ่งในพุทธศาสนา หมายถึง ความติดใจอยาก ความยินดี ยินร้าย หรือติดในรสอร่อยของโลก ประกอบด้วย ความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจ เพลิดเพลินยิ่งนักในอารมณ์นั้นๆ และ ตัณหาย่อมเจริญแก่ผู้ประพฤติประมาท ซ่านไปในอารมณ์ต่างๆ ครอบงำบุคคลใด ความโศกทั้งหลายย่อมเจริญแก่บุคคลนั้น ดังนั้น ความทุกข์ย่อมเกิดขึ้นบ่อยๆ เมื่อบุคคลยังถอนเชื้อตัณหาไม่ได้

ในหลักปฏิจจสมุปบาท ตัณหาเกิดจากเวทนาเป็นปัจจัย โดยมี อวิชชาเป็นมูลราก ควรเห็นตัณหา เป็นดังเครือเถาที่เกิดขึ้น แล้ว จงตัดรากเสียด้วยปัญญา

ประเภทของตัณหา
--------------

### ตัณหาแบ่งออกเป็น 3 อย่าง

1. **กามตัณหา** คือ **ความทะยานอยากในกาม** ความอยากหรือไม่อยาก ใน สัมผัสทั้ง 5 เพราะความยินดีพอใจในกามคุณ5 ที่ตนปรารถนา
2. **ภวตัณหา** คือ **ความทะยานอยากในความอยากมีอยากเป็น** คือความอยากเป็นเป็นนั่นเป็นนี่ หรืออยากได้สิ่งนั้นสิ่งนี้ เมื่อได้เป็นแล้วหรือได้สิ่งนั้นมาแล้ว ไม่ต้องการให้มันเปลี่ยนแปลงไป
3. **วิภวตัณหา** คือ **ความทะยานอยากในความไม่อยากมีไม่อยากเป็น** ไม่อยากเป็นนั่นไม่อยากเป็นนี่ หรือไม่อยากได้สิ่งนั้นสิ่งนี้ ตลอดจนความอยากดับสูญ

ควรเจริญอริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ 8 เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละตัณหา 3 อย่างนี้

ตัณหาได้ชื่อว่าเป็นเหตุแห่งทุกข์ ดังอรรถว่าตัณหาเพียงดังเนิน คือความทะยานอยากนั้นไม่มีที่สิ้นสุด ความอยากเสพความสุขทุกอย่างทุกชนิดที่มีอยู่บนโลก ที่แปลกใหม่อยู่เสมอ แล้วเชื่อว่าจะพอใจ หรือปรารถนาความสุขที่ไม่รู้จัก แต่คิดเอาเองว่ามีอยู่ เชื่อว่าถ้าได้เสพทุกอย่างครบถ้วน แล้วเชื่อว่าจะพอใจ หรืออาจเพียงแค่ติดใจยินดีพอใจในบางสิ่งบางอย่างเพียงแค่นั้น พอใจแค่นั้น แต่ต้องได้เสพสิ่งนั้นตลอด ไม่งั้นจะเกิดความทุกข์ได้ บางครั้งเสพนานๆไปก็เกิดความเบื่อหน่าย นำไปสู่ความทุกข์เช่นกัน 

ถ้าได้ทุกสิ่งที่ปรารถนา จะเอาสิ่งเหล่านั้นไปวางกองไว้ที่ไหน โลกย่อมไม่เพียงพอต่อความต้องการที่ไม่มีที่สิ้นสุด ทรัพยากรโลกก็มีให้ใช้ ไม่เพียงต่อความต้องการที่ไม่มีที่สิ้นสุด และอายุขัยก็ไม่ยืนยาวพอที่จะเสพทุกความปรารถนาที่ไม่สิ้นสุดได้

### ตัณหา

ตัณหา 6 หมวด ได้แก่

1. **รูปตัณหา** คือ อยากได้รูป (ที่มองเห็นด้วยตา)
2. **สัททตัณหา** คือ อยากได้เสียง
3. **คันธตัณหา** คือ อยากได้กลิ่น
4. **รสตัณหา** คือ อยากได้รส
5. **โผฏฐัพพตัณหา** คือ อยากได้โผฏฐัพพะ (ความรู้สึกทางกายสัมผัส)
6. **ธัมมตัณหา** คือ อยากในธรรมารมณ์ (สิ่งที่ใจนึกคิด)

ความเกิดขึ้น ความตั้งอยู่ ความบังเกิด ความปรากฏแห่งตัณหาทั้ง6นี้ เป็นความเกิดขึ้นแห่งทุกข์ ความดับโดยไม่เหลือ ความสงบระงับ ความสูญแห่งตัณหาทั้ง6นี้ เป็นความดับโดยไม่เหลือแห่งทุกข์ ตัณหาทั้ง 6 นี้ ไม่เที่ยง มีอันแปรปรวนเป็นอย่างอื่นเป็นธรรมดา ผู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด

ธรรมะที่เกี่ยวข้อง
------------------

> ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจใน รูปตัณหา นี้เป็นอุปกิเลสแห่งจิต ความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจในสัททตัณหา ฯลฯ ใน คันธตัณหา ฯลฯ ในรสตัณหา ฯลฯ ในโผฏฐัพพตัณหา ฯลฯ ในธรรมตัณหา ฯลฯ นี้เป็นอุปกิเลสแห่งจิต. ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุละอุปกิเลสแห่งจิตในฐานะ 6 นี้ได้ เมื่อนั้น จิตของเธอย่อมเป็นจิตน้อมไปในเนกขัมมะ อันเนกขัมมะอบรมแล้ว ควรแก่การงาน ปรากฏในธรรมที่พึงทำให้แจ้งด้วยอภิญญา
> 
> — ตัณหาสูตร พระไตรปิฎก เล่มที่ 17

> ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมอันมีตัณหาเป็นมูล 9 ประการ เธอทั้งหลายจงฟัง ฯลฯ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันมีตัณหาเป็นมูล 9 ประการเป็นไฉน การแสวงหาเพราะอาศัยตัณหา 1 การได้เพราะอาศัยการแสวงหา 1 การวินิจฉัยเพราะอาศัยการได้ 1 ฉันทราคะเพราะอาศัยการวินิจฉัย 1 ความหมกมุ่นเพราะอาศัยฉันทราคะ 1 ความหวงแหนเพราะอาศัยความหมกมุ่น 1 ความตระหนี่เพราะอาศัยความหวงแหน 1 การจัดการอารักขาเพราะอาศัยความตระหนี่ 1 ธรรมอันเป็นบาปอกุศลหลายประการ คือ การจับท่อนไม้ จับศาตราการทะเลาะ การแก่งแย่ง การวิวาท กล่าววาจาส่อเสียดว่ามึงๆ และพูดเท็จย่อมเกิดขึ้น 1 ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมมีตัณหาเป็นมูล 9 ประการนี้แล ฯ
> 
> — ตัณหาสูตร พระไตรปิฎก เล่มที่ 23

อ้างอิง
-------


* พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). "พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์".
* พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). "พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลธรรม".
* ธรรมโฆษณ์ของพุทธทาส. "อริยสัจจากพระโอษฐ์ ภาคต้น".
* วิภังคสูตร พระไตรปิฎก เล่มที่ 16
* ตัณหาสูตร พระไตรปิฎก เล่มที่ 16
* ตัณหาสูตร พระไตรปิฎก เล่มที่ 17
* ขันธสูตร พระไตรปิฎก เล่มที่ 19
* ตัณหาสูตร พระไตรปิฎก เล่มที่ 19
* คาถาธรรมบท ตัณหาวรรคที่ 24 พระไตรปิฎก เล่มที่ 25



วิกิซอร์ซ มีงานต้นฉบับเกี่ยวกับ:
**เหตุเกิดตัณหาซึ่งเกิดขึ้นแก่ภิกษุ**