**วิหารโปกลองการาย** หรือ **วิหารโปกลองก่าหร่าย** (อังกฤษ: Po Klong Garai Temple) เป็นหมู่วิหารในศาสนาฮินดูยุคจามปา ตั้งอยู่ในราชรัฐปาณฑุรังคะ (Panduranga) ของชาวจามปา ที่ซึ่งปัจจุบันคือเมืองฟานซาง จังหวัดนิญถ่วน ทางตอนใต้ของประเทศเวียดนาม วิหารนี้สร้างขึ้นโดยกษัตริย์ชัยสิงหาวรมันที่ 3 เพื่อบูชากษัตริย์ในตำนาน โปกลองก่าหร่าย ผู้ครองนครปาณฑุรงค์ระหว่างปี 1151 ถึง 1205:217

ตำนาน
-----

ตามตำนาน กษัตริย์โปกลองการาย หรือ โปกลองก่าหร่าย (Po Klong Garai, ในภาษาจาม แปลว่า "กษัตริย์มังกรแห่งชาวก่าหร่าย") เริ่มต้นชีวิตโดยการเป็นคนเลี้ยงวัวที่เป็นที่รัก ต่อมาด้วยชะตาฟ้าลิขิตจึงได้กลายมาเป็นกษัตริย์แห่งจามปา ปกครองชาวจามปาด้วยความเฉลียวฉลาดและเพื่อประโยชน์สุขของปวงชน เมื่อครั้นชาวเขมรเข้ารุกรานดินแดน เขาได้ท้าทายให้พวกเขมรประลองสร้างหอคอย (พระปรางค์) แข่งกันเพื่อยุติการรุกรานนี้ โปกลองก่าหร่ายสามารถเอาชนะชาวเขมรและบังคับให้พวกเขมรต้องถอยทัพกลับไป หลังสิ้นชีวิต โปกลองก่าหร่ายกลายมาเป็นเทพเจ้าและเทพารักษ์แก่ผู้คนที่ยังอาศัยอยู่ ว่ากันว่าหอคอยที่สร้างแข่งกับเขมรในเวลานั้นคือหอคอยโปกลองการาย

ประวัติศาสตร์
-------------

กษัตริย์ชัยสิงหวรมันที่สาม (เวียต: Chê Mân) ได้รับการขึ้นชื่อเป็นผู้ก่อสร้างหอคอยโปกลองการายชึ้นเพื่อเป็นเกียรติแด่กษัตริย์โปกลองก่าหร่าย โดยหอคอยนี้สร้างขึ้นในปลายศตวรรษที่ 13 อย่างไรก็ตาม จารึกจำนวนมากจากสมัยก่อนหน้าเสนอว่ากษัตริย์ชัยสิงหวรมันที่สามน่าจะเพียงแค่ทำนุบำรุงวิหารและก่อสร้างเพิ่มเติมจากโครงสร้างที่มีอยู่แต่เดิม

จารึกหนึ่งจากปี 1050 ที่วิหารโปกลองการายระบุการเฉลิมฉลองชัยชนะในการศึกของเจ้าชายแห่งจามสองคน ซึ่งสันนิษฐานว่าหมายถึงราชวงศ์อินทรปุระ (Indrapura) จากทางเหนือ ซึ่งมีราชธานีใกล้กับหมีเซิน เหนือพวกปาณฑุรงค์แห่งจามปาใต้ เจ้าชายทั้งสองที่มีชัยในการศึกนี้ได้สร้างลึงค์และวิชยสตมภ์ (เสาชัยชนะ) ขึ้น

ลักษณะ
------

วิหารโปกลองก่าหร่ายจัดเป็นศิลปกรรมแบบ Thap Mam ของศิลปกรรมจาม หมู่วิหารประกอบไปด้วยหอคอยอิฐสามหอ ได้แก่หอหลักสูงสามชั้น และหอซุ้มทางเข้าออก (โคปุระ) ที่มีขนาดเล็กลงมา และหอทรงยาวที่มีหลังคาทรงอานม้า หมู่อาคารทั้งหมดได้รับการอนุรักษ์อย่างดี เหนือประตูทางเข้าหลักของหอคอยหลักมีประติมากรรมรูปพระศิวะในปางศิวนาฏราช ที่ได้รับการยกย่องให้เป็นชิ้นงานที่สำคัญชิ้นหนึ่งของศิลปกรรมแบบ Thap Mam กระนั้น งานศิลปกรรมที่หลงเหลือภายในวิหารนั้นไม่เป็นที่น่าประทับใจนัก มีลักษณะที่บ่งบอกถึง "ศิลปะในยุคเสื่อมถอย อันเนื่องมาจากงานช่างที่ดูแข็งทื่อและจืดชืด" หอคอยที่มีหลังคารูปอานม้านั้นเข้าใจว่ามีไว้บูชาเทพเจ้าแห่งเปลวเพลิงนามว่า Thang Chuh Yang Pui

รูปเคารพหลักของวิหารคือมุขลึงค์ อายุศตวรรษที่ 16 หรือ 17 แม้ปกติลึงค์เช่นนี้จะเป็นสัญลักษณ์แทนพระศิวะ แต่มุขลึงค์นี้ชาวจามเชื่อว่าเป็นรูปแทนของกษัตริย์โปกลองก่าหร่ายมากกว่า จนถึงปัจจุบันยังคงมีการจัดเทศกางเฉลิมฉลองของชาวจามขึ้นที่นี่

อ้างอิง
-------

1. 1 2  ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล (2022-07-21). "จามปาทาวเวอร์ : ปราสาทโปกลองการาย".
2. 1 2  ทวี สว่างปัญญางกูร. "ชนชาติจามในปัจจุบัน" (PDF). วารสารดำรงวิชาการ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
3. ↑  Coedès, George (1968). Walter F. Vella (บ.ก.). *The Indianized States of Southeast Asia*. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-0368-1.
4. ↑  Ngô Vǎn Doanh, *Champa: Ancient Towers*, p.228.
5. ↑  Ngô Vǎn Doanh, *Champa: Ancient Towers*, p.232.
6. ↑  Ngô Vǎn Doanh, *Champa: Ancient Towers*, p.233.
7. ↑  Ngô Vǎn Doanh, *Champa: Ancient Towers*, p.235.
8. ↑  Jean Boisselier, *La Statuaire du Champa*, p.245-246.
9. ↑  Emmanuel Guillon, *Hindu Buddhist Art of Vietnam*, p.60.
10. ↑  Ngô Vǎn Doanh, *Champa: Ancient Towers*, 235-236.
11. ↑  Emmanuel Guillon, *Hindu Buddhist Art of Vietnam*, p.61.
12. ↑  Ngô Vǎn Doanh, *Champa: Ancient Towers*, p.239, 242.
13. ↑  Ngô Vǎn Doanh, *Champa: Ancient Towers*, p.241.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* Jean Boisselier, *La statuaire du Champa*, Paris: École Française d'Extrême-Orient, 1963.
* Emmanuel Guillon, *Hindu-Buddhist Art of Vietnam: Treasures from Champa* Translated from the French by Tom White. Trumbull, Connecticut: Weatherhill, 1997.
* Ngô Vǎn Doanh, *Champa: Ancient Towers*. Hanoi: Thế Giới Publishers, 2006. Chapter 16: "Po Klaung Garai and the Legend of Mount Trâu", pp. 228 ff.