**พอร์พอยส์** (อังกฤษ: Porpoise; การออกเสียง /ˈpɔːrpəs/) เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในอันดับวาฬและโลมา (Cetacea) ขนาดเล็กวงศ์หนึ่ง ใช้ชื่อวงศ์ว่า Phocoenidae 

พอร์พอยส์ จัดเป็นวาฬมีฟันขนาดเล็ก ลักษณะทั่วไปคล้ายกับโลมาทะเล (Delphinidae) แต่มีความแตกต่างไปจากโลมาทั่วไป คือ มีรูปร่างที่เล็กกว่า และมีรูปทรงที่อ้วนกลมกว่า อีกทั้งสรีระร่างกายของพอร์พอยส์ไม่อาจจะเก็บความอบอุ่นไว้ได้นาน ทำให้สูญเสียพลังงานในร่างกายได้รวดเร็วกว่า จึงต้องกินอาหารบ่อยครั้งและมากกว่าโลมาทะเลเพื่อสร้างพลังงานและความอบอุ่นให้แก่ร่างกาย 

นอกจากนี้แล้ว ครีบหลังของพอร์พอยส์นั้นเป็นรูปสามเหลี่ยมคล้ายกับครีบของปลาฉลาม แต่มีความสั้นทู่ ซึ่งในบางครั้งจะมีปุ่มขนาดเล็กเรียกว่า ทูเบอร์เคิล อยู่ตรงขอบครีบ ลักษณะของจมูกของพอร์พอยส์นั้นสั้นทู่และกลมกว่าโลมาทั่วไป ลักษณะของฟันก็มีลักษณะเล็ก ๆ เป็นตุ่มไม่แหลมคม ส่วนกระดูกคอนั้นติดต่อกับกระดูกสันหลัง ทำให้ไม่อาจจะขยับส่วนคอไปมาได้อย่างอิสระเหมือนโลมา และพฤติกรรมก็แตกต่างไปจากโลมาด้วย ได้แก่ ฝูงของพอร์พอยส์มีขนาดเล็กกว่า คือ มีจำนวนสมาชิกในฝูงเพียง 2–4 ตัวเท่านั้น ไม่ได้มีกันหลายสิบหรือร้อยตัวเหมือนโลมาทะเล และมีพฤติกรรมขี้อาย เกรงกลัวมนุษย์ ผิดกับโลมาทะเล และเป็นโลมาที่มีอายุขัยสั้นเพียงแค่ 20 ปีเท่านั้น

พอร์พอยส์ นับเป็นสัตว์ในอันดับนี้ที่มีขนาดเล็กที่สุด โดยชนิดที่มีขนาดเล็กที่สุด คือ วิกีตา พบกระจายพันธุ์ทางตอนเหนือของอ่าวแคลิฟอร์เนีย มีขนาดโตเต็มที่ไม่ถึง 2 เมตรด้วยซ้ำ ขณะที่ชนิดที่มีขนาดใหญ่ที่สุด ก็มีความยาวเพียง 2.3 เมตรเท่านั้น

ศัพทมูลวิทยา
------------

คำว่า "พอร์พอยส์" (Porpoise) เป็นคำที่ใช้ในภาษาอังกฤษ ส่วนในภาษาในทวีปเอเชียอื่น ๆ พอร์พอยส์มักมีการเปรียบเทียบกับโลมาและหนู เช่น ในภาษาจีน พอร์พอยส์มีความหมายตรงตัวว่า "โลมาหนู" (鼠海豚) และ ในภาษาเวียดนาม พอร์พอยส์มีความหมายตรงตัวว่า "โลมาหนู" (Cá heo chuột) ซึ่งมีความหมายว่า "โลมาขนาดเล็ก" ส่วนคำว่า "โลมา" ในภาษาเอเชียดังกล่าวก็มีความหมายตรงตัวว่า "หมูทะเล"

การจำแนก
--------

แบ่งออกได้เป็น 3 สกุล 6 ชนิด พบในประเทศไทยเพียงชนิดเดียว ขณะที่บางสกุลก็ได้สูญพันธุ์ไปแล้ว ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์

* *Neophocaena*
	+ *Neophocaena phocaenoides* (เป็นชนิดที่พบได้ในประเทศไทย)
* *Phocoena*
	+ *Phocoena dioptrica*
	+ *Phocoena phocoena*
	+ *Phocoena sinus*
	+ *Phocoena spinipinnis*
* *Phocoenoides*
	+ *Phocoenoides dalli*

ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว

* † *Haborophocoena*
	+ *Haborophocoena toyoshimai*
* † *Numataphocoena*
	+ *Numataphocoena yamashitai*
* † *Septemriocetus*
	+ *Septemriocetus bosselaersii*
* † *Piscolithax*
	+ *Piscolithax aenigmaticus*
	+ *Piscolithax longirostris*
	+ *Piscolithax boreios*
	+ *Piscolithax tedfordi*

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3  "Phocoenidae". ระบบข้อมูลการจำแนกพันธุ์แบบบูรณาการ.
2. ↑  *วาฬและโลมา* หน้า 37-42, "สัตว์สวยป่างาม" (ชมรมนิเวศวิทยา มหาวิทยาลัยมหิดล, สิงหาคม 2518)
3. ↑  Gaskin, David E. (1984). Macdonald, D.. ed. *The Encyclopedia of Mammals*. New York: Facts on File. pp. 196–199. ISBN 0-87196-871-1.
4. ↑  Read, Andrew (1999). Porpoises. Stillwater, MN, USA: Voyageur Press. ISBN 0-89658-420-8.
5. ↑  "ชนิดของโลมาและปลาวาฬที่พบได้ในประเทศไทย". *กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง*.
6. ↑  Ichishima, H. & Kimura, M.. 2005. "*Harborophocoena toyoshimai*, a new early Pliocene porpoise (Cetacea, Phocoenidae) from Hokkaido, Japan". Journal of Vertebrate Paleontology 25(3):655-664
7. ↑  Ichishima, H. & Kimura, M.. 2000. "A new fossil porpoise (Cetacea; Delphinoidea; Phocoenidae) from the early Pliocene Horokaoshirarika Formation, Hokkaido, Japan". *Journal of Vertebrate Paleontology* 20(3):561-576
8. ↑  Lambert, O.. 2008. "A new porpoise (Cetacea, Odontoceti, Phocoenidae) from the Pliocene of the North Sea". *Journal of Vertebrate Paleontology* 28(3):863-872

คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
**พอร์พอยส์**

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิสปีชีส์มีข้อมูลภาษาอังกฤษเกี่ยวกับ ***Phocoenidae***