**เอฟ-117 ไนท์ฮอว์ก** (อังกฤษ: *F-117 Nighthawk*) เป็นอากาศยานโจมตีภาคพื้นดินล่องหนที่อดีตเคยถูกใช้งานโดยกองทัพอากาศสหรัฐ มันได้ทำการบินครั้งแรกในปีพ.ศ. 2524 และเข้าปฏิบัติการในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2526 โลกได้รู้จักกับเอฟ-117เอในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2531

ผลงานของชรังค์ เวิร์คส์และการพัฒนาแฮฟบลูทำให้มันกลายเป็นอากาศยานลำแรกที่ใช้เทคโนโลยีการล่องหน เอฟ-117เอมีชื่อเสียงมากในสงครามอ่าวเมื่อปีพ.ศ. 2534

กองทัพอากาศได้ปลดประจำการเอฟ-117 ในวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2551 โดยสาเหตุหลักคือการปรากฏตัวของเอฟ-22 แร็พเตอร์และบี-2 สปิริทที่มีประสิทธิภาพมากกว่าเดิม

การพัฒนา
--------

เอฟ-117 เกิดขึ้นหลังจากการรบในสงครามเวียดนาม เมื่อมีความกังวลต่อขีปนาวุธพื้นสู่อากาศของโซเวียตมากขึ้น เพราะเครื่องบินทิ้งระเบิดหลายลำถูกมันยิงตก

ในพ.ศ. 2507 ปโยทร์ ยา. ยูฟิมท์เซฟ (*Pyotr Ya. Ufimtsev*) นักคณิตศาสตร์ชาวรัสเซีย ได้เขียนเรื่อง *"Method of Edge Waves in the Physical Theory of Diffraction"* ซึ่งเขาได้แสดงให้เห็นว่าการสะท้อนของเรดาร์นั้นขึ้นอยู่กับรูปร่างของวัตถุ ไม่ใช่ขนาด เขายังได้ขยายงานทางทฤษฎีโดยนักฟิสิกส์ชาวเยอรมันชื่ออาร์โนลด์ ซอมเมอร์ฟีลด์ ยูฟิมท์เซฟได้สาธิตว่าเขาสามารถคำนวณส่วนแบ่งของเรดาร์ตามผิวหน้าของปีกตลอดจนขอบปีกได้ ข้อสรุปคือแม้ว่าเครื่องบินที่มีขนาดใหญ่กว่าก็สามารถล่องหนได้ อย่างไรก็ดีการออกแบบของเครื่องบินจะทำให้มันสูญเสียหลักอากาศพลศาสตร์ และคอมพิวเตอร์ในทศวรรษที่ 1960 ก็ยังไม่สามารถควบคุมการบินของเครื่องบินอย่างเอฟ-117 หรือบี-2 สปิริทได้ อย่างไรก็ตามในทศวรรษต่อมา เมื่อล็อกฮีดประเมินเอกสารของยูฟิมท์เซฟ คอมพิวเตอร์และซอฟต์แวร์ก็ได้ก้าวหน้าไปอย่างมาก และเริ่มมีการพัฒนาเครื่องบินล่องหนขึ้น

### *ซีเนียร์เทรนด์*

เอฟ-117เอที่ถูกทำสีเป็นสีเทา
เอฟ-117 เป็นโครงการลับจนถึงทศวรรษที่ 1980 โครงการเริ่มขึ้นในปีพ.ศ. 2518 ด้วยเครื่องต้นแบบที่ถูกเรียกว่า"โฮพเลสไดมอนด์" (*Hopeless Diamond*) ในปีพ.ศ. 2520 ล็อกฮีดได้ผลิตต้นแบบไป 60% ภายใต้สัญญาแฮฟบลู โครงการแฮฟบลูเป็นการสาธิตเทคโนโลยีการล่องหนตั้งแต่ปีพ.ศ. 2519-2522 ความสำเร็จของโครงการแฮฟบลูนำไปสู่การสร้าง"ซีเนียร์เทรนด์" (*Senior Trend*) ของกองทัพอากาศสหรัฐ เป็นโครงการที่สร้างเอฟ-117 

การตัดสินใจที่จะสร้างเอฟ-117เอเกิดขึ้นในวันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2521 และล็อกฮีดก็ได้สัญญาในการพัฒนาโครงการ รู้จักกันในชื่อ"ชรัง เวิร์คส์" (*Skunk Works*) ในเบอร์แบงค์รัฐแคลิฟอร์เนีย โครงการนำโดยเบน ริช เขาได้เรียกบิล ชโรเดอร์ นักคณิตศาสตร์และเดนีส โอเวอร์โฮลเซอร์ นักวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ เพื่อสานต่องานของยูฟิมท์เซฟ พวกเขาได้ออกแบบโครงการคอมพิวเตอร์ที่เรียกว่าเอคโค่ ซึ่งทำให้มันสามารถออกแบบเครื่องบินที่แบนราบได้ ซึ่งถูกทำให้กระจายการสะท้อนของเรดาร์ถึง 99%

เอฟ-117 ทำการบินครั้งแรกในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2524 เพียง 31 เดือนหลังจากที่มีการพัฒนาอย่างเต็มรูปแบบ เอฟ-117เอลำแรกถูกส่งมอบในปี 2525 และได้ไฟเขียวให้ปฏิบัติการได้ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2526 กองทัพอากาศปฏิเสธการมีตัวตนของมันจนถึงปีพ.ศ. 2531 เมื่อมีรูปถ่ายถูกเผยแพร่ต่อสาธารณะ ในเดือนเมษายน พ.ศ. 2533 เครื่องบินสองลำได้บินเข้าฐานทัพอากาศเนลลิสในรัฐเนวาดา ท่ามกลางการมองเห็นของคนหนึ่งหมื่นคน การพัฒนาอย่างเต็มรูปแบบทำให้เกิด"วายเอฟ-117เอ"ขึ้นมา มีการผลิตเอฟ-117 ขึ้นมาทั้งสิ้น 59 ลำซึ่งถูกส่งมอบตลอดเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2533

ตามที่กองทัพอากาศสหรัฐกล่าวเอาไว้ว่า "การจัดการโดยศูนย์ระบบอากาศพลศาสตร์ที่ฐานทัพอากาศไรท์-แพทเตอร์สันในโอไฮโอ ได้ผสมผสานเทคโนโลยีการล่องหนเข้ากับการพัฒนาและการผลิตในปัจจุบันเพื่อให้ใช้เครื่องบินได้อย่างรวดเร็วที่สุด... โครงการเอฟ-117 นั้นได้แสดงให้เห็นว่าอากาศยานล่องหนสามารถถูกออกแบบให้มีความไว้ใจได้และใช้งานได้ง่าย" สถิติการดูแลรักษาเครื่องบินเทียบได้กับเครื่องบินขับไล่ทางยุทธวิธีแบบอื่น เอฟ-117 นั้นอยู่ในแนวหน้าของเทคโนโลยีในโครงการพัฒนาระบบอาวุธซึ่งอยู่ที่แพลนท์ 42 ในปาร์มเดลรัฐแคลิฟอร์เนีย

เอฟ-117 หลายลำถูกทาสีเทาในช่วงทดลองเพื่อทดสอบความมีประสิทธิภาพในการล่องหนของเอฟ-117 ในตอนกลางวัน ในปีพ.ศ. 2547-2548 ได้มีโครงการพัฒนาอายุการใช้งานของเอฟ-117 หลายครั้ง รวมทั้งการพัฒนาระบบอิเลคทรอนิกส์อากาศ 

### การตั้งชื่อ

เอฟ-117เอที่ฐานทัพอากาศแลงลีย์ในเวอร์จิเนีย
เครื่องบินที่ปฏิบัติการได้จะได้รับชื่อว่า"เอฟ-117เอ" เครื่องบินที่ก้าวหน้าส่วนใหญ่ของสหรัฐจะใช้การตั้งชื่อแบบหลังปี 1962 ซึ่งจะใช้ "F" ที่หมายถึงเครื่องบิบขับไล่อากาศสู่อากาศ "B" ที่หมายถึงเครื่องบินทิ้งระเบิด "A" ที่หมายถึงเครื่องบินโจมตี (ตัวอย่างเช่น เอฟ-15 บี-2 และเอ-6) เครื่องบินขับไล่ล่องหนที่มีการโจมตีภาคพื้นดินเป็นหลักจึงไม่ควรใช้ "F" 

การใช้"เอฟ-117" นั้นดูเหมือนว่ามีเพื่อชี้ให้เห็นว่ามันได้รับชื่อเช่นนั้นอย่างเป็นทางการก่อนระบบตั้งชื่อปี 1962 สมมติฐานคือเพื่อเปิดเผยมันต่อสาธารณะ ว่ามันน่าจะได้ใช้ชื่อว่าเอฟ-19 ซึ่งเป็นชื่อที่ยังไม่ถูกใช้ อย่างไรก็ตามมันก็ไม่มีเครื่องบินลำใดที่ใช้ชื่อ "100" หลังจากที่มีเอฟ-111 เครื่องบินของโซเวียตที่ถูกยึดได้ก็ถูกใช้ชื่อเป็นเอฟเมื่อถูกใช้โดยนักบินทดสอบของสหรัฐ 

เมื่อมีเครื่องบินต่างสัญชาติบินอยู่ในบริเวณทางใต้ของเนวาดา เครื่องบินที่ถูกยึดมาจึงถูกเรียกทางวิทยุว่า 117 มันถูกใช้โดยหน่วยบิน"เรดแฮทส์/เรดอีเกิลส์ที่5588 ซึ่งมักบินเครื่องบินมิกอยู่ในบริเวณดังกล่าว การเรียกเช่นนั้นไม่มีสาเหตุอะไรและชื่อเอฟ-19 ก็ถูกพิจารณาโดยกองทัพอากาศ เป็นที่เห็นได้ชัดว่าการเรียก "117" ทางวิทยุนั้นได้กลายมาเป็นธรรมเนียมและเมื่อล็อกฮีดผลิตเครื่องบินออกมา เอฟ-117 ก็ถูกใช้เพื่อปิดบัง

สารคดีทางโทรทัศน์ได้สัมภาษณ์สมาชิกอาวุโสจากทีมผู้สร้างเอฟ-117เอโดยกล่าวว่านักบินต้องการที่จะบินเครื่องบินใหม่มีแรงดึงดูดที่จะบินมันเมื่อใช้ชื่อ"F"มากกว่า"B"หรือ"A"

### เอฟ-117เอ็น ซีฮอว์ก

ในต้นทศวรรษที่ 1990 ล็อกฮีดได้เริ่มทำการพัฒนาเครื่องเอฟ-117 ที่สามารถใช้บนเรืออบรรทุกเครื่องบินได้โดยใช้ชื่อว่า"ซีฮอว์ก"เมื่อโครงการเอ/เอฟเอ็กซ์ถูกยกเลิกไป ข้อเสนอถูกยื่นให้กับกระทรวงกลาโหม ผู้ที่ไม่ค่อยสนใจในความสามารถในการบินเดี่ยวของเครื่องบินแบบดังกล่าว โดยเฉพาะเมื่อมันต้องใช้เงินจากโครงการเทคโนโลยีเครื่องบินโจมตีก้าวหน้า เครื่องบินใหม่นี้จะแตกต่างจากเอฟ-117 ในหลายๆ ด้าน รวมทั้งห้องนักบินแบบพิเศษ ปีกที่ลู่น้อยกว่า และหางแบบใหม่ รุ่น"เอ็น"นั้นจะใช้เครื่องยนต์ใหม่คือเจเนรัล ไดนามิกส์ เอฟ414 นอกจากนั้นเครื่องบินจะสามารถเลือกใช้จุดติดอาวุธได้มากมาย ทำให้มันสามารถบรรทุกอาวุธได้เพื่ออีก 8,000 ปอนด์ และเรดาร์ใหม่ที่สามารถจัดการกับเป้าหมายในอากาศได้ ด้วยบทบาทนั้นเอฟ-117เอ็นจะสามารถใช้ขีปนาวุธเอไอเอ็ม-120 แอมแรมได้อีกด้วย

หลังจากที่ถูกนำออกโดยกองทัพเรือ ล็อกฮีดก็ยอมทำการเปลี่ยนข้อเสนอซึ่งรวมทั้งความสามารถในการใช้สันดาปและความหลากหลายในการทำภารกิจของเอฟ-117เอ็น ทำให้มันไม่ได้เป็นแค่เพียงเครื่องบินโจมตีเท่านั้น เพื่อเพิ่มความน่าสนใจล็อกฮีดยังได้ให้ข้อเสนอของ"เอฟ-117บี"ซึ่งจะคล้ายกับเอฟ-117เอ็นแต่ใช้บนบกแทน แบบดังกล่าวถูกเสนอให้กับกองทัพอากาศของสหรัฐและอังกฤษ เอฟ-117เอ็นรุ่นใหม่นี้ถูกเรียกว่า"เอ/เอฟ-117เอ็กซ์" ทั้งเอฟ-117เอ็นและเอฟ-117บีไม่มีใครซื้อมัน

การออกแบบ
---------

ด้วยขนาดประมาณเอฟ-15 เอฟ-117เอที่นั่งเดียวนั้นมีขุมกำลังเป็นเครื่องยนต์เทอร์โบแฟนไร้สันดาปรุ่นเอฟ404 และระบบควบคุมการบิน มันสามารถทำการ[การเติมเชื้อเพลิงทางอากาศ|เติมเชื้อเพลิงทางอากาศ]]ได้ เพื่อลดค่าใช้จ่ายในการพัฒนา ระบบอิเลคทรอนิกอากาศ ระบฟลาย-บาย-ไวร์ และส่วนอื่นๆ จึงถูกดัดแปลงมาจากเอฟ-16 ไฟท์ติ้งฟอลคอน เอฟ/เอ-18 ฮอร์เน็ท และเอฟ-15อี สไตรค์อีเกิล

ผลข้างเคียงจากความสามารถในการล่องหนของมันคือพลังขับเครื่องยนต์ที่เบาลง เพราะเสียส่วนรับและปล่อยลม ปีกที่มีอัตราทำมุมที่ต่ำมาก และปีกที่ลู่ถึง 50 องศาเพื่อลดคลื่นเรดาร์ ด้วยการออกแบบเหล่านี้และการที่มันไม่มีตัวทำสันดาป เอฟ-117 จึงมีความเร็วที่จำกัด 

ด้านหน้าของเอฟ-117
เอฟ-117 มีระบบนำร่องและระบบโจมตีที่ซับซ้อนโดยทำงานร่วมกับระบบอิเลคทรอนิกอากาศแบบดิจิตอล มันไม่มีเรดาร์ ซึ่งเพื่อลดการส่งสัญญาณ มันอาศัยการนำทางจากจีพีเอสและระบบนำร่องเฉื่อยที่แม่นยำ ภารกิจจะถูกจัดการโดยระบบวางแผนอัตโนมัติซึ่งสามารถทำงานได้อย่างอัตโนมัติในทุกรูปแบบภารกิจโจมตี รวมทั้งการปล่อยอาวุธ เป้าหมายจะถูกจับเป้าโดยระบบอินฟราเรดจับภาพความร้อน โดยมันจะต้องอาศัยเลเซอร์ซึ่งเป็นตัวหาระยะและกำหนดเป้าหมายให้กับระเบิดนำวิถีด้วยเลเซอร์

ห้องเก็บอาวุธของเอฟ-117 สามารถบรรทุกอาวุธได้ 2,300 กิโลกรัม อาวุธโดยทั่วไปแล้วก็จะเป็นระเบิดนำวิถีด้วยเลเซอร์แบบจีบียู-10 จีบียู-12 หรือจีบียู-27 ระเบิดทะลุทะลวงแบบบีแอลยู-109 สองลูก หรือระเบิดเจแดมสองลูก

ประวัติการใช้งาน
----------------

ในช่วงปีแรกๆ ของโครงการตั้งแต่ปีพ.ศ. 2527-2535 กองบินของเอฟ-117เอได้ตั้งฐานอยู่ที่สนามบินในเนวาดา ที่ซึ่งมันทำหน้าที่ในฝูงบินยุทธวิธีที่ 4450 เพราะว่าเอฟ-117 ยังคงเป็นความลับอยู่ในตอนนั้น ฝูงบินยุทธวิธีที่ 4450 จึงถูกย้ายไปที่ฐานทัพอากาศเนลลิสในเนวาดาโดยใช้เครื่องเอ-7 คอร์แซร์ 2 ฝูงบินถูกรวมเข้ากับฝูงบินขับไล่ยุทธวิธีที่ 37 ในปีพ.ศ. 2532 ในพ.ศ. 2535 ทั้งกองบินถูกย้ายไปที่ฐานทัพอากาศฮอลโลแมนที่นิวเม็กซิโก ที่ซึ่งมันทำหน้าที่ภายใต้ฝูงบินขับไล่ที่ 49 

นักบินของเอฟ-117 เรียกตัวเองว่า"แบนดิทส์" (*Bandits*) นักบินแต่ละคนที่ต้องบินเอฟ-117 จะมีหมายเลขของตัวเอง อย่าง "แบนดิท 52" นั่นหมายถึงอันดับที่พวกเขาบินเอฟ-117 เป็นครั้งแรก

เอฟ-117 ถูกใช้หลายครั้งในสงคราม ภารกิจแรกของมันคือการรุกรานปานามาของสหรัฐในปีพ.ศ. 2532 ในช่วงนั้นมีเอฟ-117เอสองลำที่ทิ้งระเบิดสองลูกใส่สนามบินริโอฮาโต 

  

ในสงครามอ่าวเปอร์เซียเมื่อปีพ.ศ. 2534 เอฟ-117เอได้ทำการบินประมาณ 1,300 ครั้งและทำแต้มด้วยการโจมตีเป้าหมายสำคัญไป 1,600 เป้าหมายในอิรัก  ในขณะที่ทำการบินไป 6,905 ชั่วโมง เอฟ-117 มีเพียง 2.5% ของเครื่องบินสหรัฐในอิรักแต่มันก็ทำการโจมตีไปมากกว่า 40% ของเป้าหมายทางยุทธศาสตร์ "ในขณะทำภารกิจนักบินเอฟ-117เอได้ทิ้งระเบิดนำวิถีไปกว่า 2,000 ตันโดยมีอัตราการโดนเป้าหมายมากกว่า 80% แม้ว่าฝูงบินขับไล่ยุทธวิธีที่ 37 และเครื่องบินสเตลท์อีก 42 ลำจะเป็นเพียง 2.5% ของเครื่องบินขับไล่และเครื่องบินโจมตีทั้งหมดของพันธมิตรในสงครามอ่าว เอฟ-117เอก็ได้รับงานมากกว่า 31% ของการทิ้งระเบิดทั้งหมดใส่อิรักตลอด 24 ชั่งโมง" ในสงครามมันทำงานไม่ค่อยดีนักในการทิ้งสมาร์ทบอมบ์ใส่เป้าหมายทางทหาร โดยมีอัตราการโดนเป้าหมายเพียง 40% เท่านั้น

มันเป็นเครื่องบินในไม่กี่ลำของสหรัฐและกองกำลังผสมที่เข้าโจมตีแบกแดด อีกพวกหนึ่งคือเอฟ-16 ซึ่งได้โจมตีแบกแดดในช่วงกลางวันของวันที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2534 ในภารกิจ"แพ็คเกจ คิว" (*Package Q*) อันเป็นการบินโจมตีครั้งเดียวที่ใหญ่ที่สุดในสงคราม

ตั้งแต่ที่ถูกย้ายไปยังฐานทัพอากาศฮอลโลแมนในปีพ.ศ. 2535 เอฟ-117เอและนักบินทั้งชายและหญิงของฝูงบินขับไล่ที่ 49 ก็ถูกวางพลที่เอเชียตะวันตกเฉียงใต้มากกว่าหนึ่งครั้ง ในการเดินทางครั้งแรกเอฟ-117 ได้บินตั้งแต่ฐานทัพอากาศฮอลโลแมนไปคูเวตโดยไม่หยุดพัก โดยใช้เวลาไปประมาณ 18.5 ชั่วโมง เป็นสถิติสำหรับเครื่องบินขับไล่หนึ่งที่นั่งที่ยังคงอยู่มาจนถึงทุกวันนี้

มันถูกใช้ในปฏิบัติการแอลไลด์ฟอร์ซในปีพ.ศ. 2542 ปฏิบัติการเอ็นดัวริ่งฟรีดอมในปีพ.ศ. 2544 และปฏิบัติการปลดปล่อยอิรักในปีพ.ศ. 2546 

### การสูญเสีย

ฝาครอบห้องนักบินของเอฟ-117 ที่ถูกยิงตกเมื่อวันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2542 ในเซอร์เบีย
เอฟ-117 ลำหนึ่งถูกยิงตกขณะทำการรบกับกองทัพเซอร์เบีย เมื่อวันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2542 ในสงครามคอซอวอ กองพันที่ 3 แห่งกรมขีปนาวุธป้องกันอากาศที่ 250 ภายใต้การบัญชาการของผู้พันซอลทาน ดานิ (*Zoltán Dani*), ที่มีระบบขีปนาวุธต่อต้านอากาศยานแบบไอซาเยฟ เอส-125 เนวา ได้ยิงเอฟ-117เอที่มีชื่อรหัสว่า"เวก้า 31" หมายเลข 82-0806 ตก ตามที่ผู้บัญชาการนาโต้เวสลีย์ คลาร์กและนายพลคนอื่นๆ กล่าว การป้องกันทางอากาศของเซอร์เบียได้ตรวจพบเอฟ-117 โดยใช้เรดาร์ของพวกเขาด้วยความยาวคลื่นที่มากกว่าปกติ ทำให้พวกมันถูกมองเห็นในเรดาร์ไม่นานก่อนถูกยิงตก 

ตามที่รายงานเอสเอ-3 จำนวนมากถูกยิงจากระยะ 8 ไมล์ห่างออกไป มีลูกหนึ่งที่ระเบิดใกล้กับเอฟ-117เอจนทำให้นักบินต้องดีดตัวออก แม้ว่ามันยังคงเป็นความลับ แต่ก็เชื่อกันว่าเอฟ-117 ไม่มีเรดาร์เตือนภัย มันดูเหมือนว่านักบินจะเห็นขีปนาวุธเพราะเปลวไฟของมัน ด้วยระยะขนาดนนี้และผสมกับความเร็วนักบินจึงมีเวลาเพียง 6 วินาทีที่จะหาทางออกก่อนถูกยิง ตามการสัมภาษณ์ ซอลทาน ดานิเคลื่อนย้ายตำแหน่งขีปนาวุธของเขาบ่อยมาก และมีคนคอยตรวจหาเอฟ-117 และเครื่องบินลำอื่นๆ ของนาโต้ เขาได้ดัดแปลงเรดาร์จับเป้าของเขาเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการตรวจจับของมัน  ผู้บัญชาการและทหารที่ประจำเครื่องยิงขีปนาวุธคาดเดาจากการบินของเอฟ-117เอก่อนหน้าจากเรดาร์ที่ยากที่จะเห็นและติดตั้งขีปนาวุธและคนชี้เป้าตามนั้น เชื่อกันว่าทหารประจำเอสเอ-3 และคนชี้เป้าสามารถบอกตำแหน่งและติดตามเอฟ-117เอได้ อาจด้วยระบบอินฟราเรดและระบบมองกลางคืน เขาอ้างว่าขีปนาวุธของเขาได้ยิงเอฟ-16 ตกเช่นเดียวกัน

นักบินของเอฟ-117 รอดและได้รับการช่วยเหลือโดยหน่วยพลร่อมของสหรัฐ ซากของเอฟ-117 ไม่ได้ถูกทำลายทิ้ง เพราะว่าไม่มีสื่อในพื้นที่นั้น เซอร์เบียได้นำบุคคลากรของรัสเซียมาตรวจสอบซากที่เหลือ เป็นการเปิดเผยเทคโนโลยีอายุ 25 ปีของสหรัฐ ซากถูกนำไปแสดงที่พิพิธภัณฑ์การบินในเบลเกรดใกล้กับสนามบินเบลเกรดนิโคลา เทสลา มีการระบุชื่อนักบินผิดพลาดอย่างมาก ในขณะที่"ผู้กองเคน วิซ ดเวลล์"เป็นชื่อที่ปรากฏบนฝาครอบห้องนักบิน ต่อมาก็มีการเปิดเผยว่านักบินที่บินเครื่องลำนั้นคือผู้หมวดโคล เดล เซลโค

จากแหล่งข้อมูลบางแห่งของอเมริกากล่าวว่าเอฟ-117เอลำที่สองได้รับความเสียหายในภารกิจเดียวกัน ประมาณวันที่ 30 เมษายน แม้ว่าเครื่องบินจะสามารถบินกลับฐานได้ มันก็ไม่ขึ้นบินอีกเลย

### การปลดประจำการ

แม้ว่ามันจะถูกผลิตมาเพื่อการรบ เอฟ-117 ก็ถูกออกแบบด้วยเทคโนโลยีที่ล้าสมัยของทศวรรษที่1970 เทคโนโลยีล่องหนของมันด้อยกว่าบี-2 สปิริทและเอฟ-22 แร็พเตอร์ นอกจากนั้นการออกแบบที่ใช้เหลี่ยมมุมก็หมดไปเมื่อเทคโลโยลีใหม่ๆ เกิดขึ้นมา โครงการตัดทุนในวันที่ 28 ธันวาคม พ.ศ. 2548 ได้เสนอให้ปลดประจำการเอฟ-117 ทั้งกองบินในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2551 เพื่อนำเงินไปซื้อเอฟ-22เอเพิ่ม โครงการดังกล่าวบังคับให้ปลดประจำการเครื่องบิน 10 ลำในปีพ.ศ. 2550 และอีก 42 ลำที่เหลือในปีพ.ศ. 2551 และกล่าวว่ากองทัพอากาศยังมีเครื่องบินชนิดอื่นที่สามารถทำหน้าที่แทนมันได้ อย่าง บี-2 เอฟ-22 และแจสม์ เดิมทีกองทัพอากาศได้วางแผนว่าจะปลดประจำการเอฟ-117 ในปีพ.ศ. 2554 ต่อมากองทัพอากาศได้ตัดสินใจที่จะปลดประจำการเอฟ-117 เร็วกว่านั้นเพื่อเพิ่มทุนในการพัฒนาเครื่องบินลำอื่น สิ่งนี้จะเป็นการประหยัดงบประมาณไป 1.7 พันล้านดอลลาร์

ในปลายปี 2549 กองทัพอากาศได้ปิดโรงเรียนนักบินเอฟ-117 และประกาศว่าเอฟ-117 ถูกปลดประจำการ เครื่องบินหกลำแรกถูกปลดประจำการในวันที่ 12 มีนาคม พ.ศ. 2550 หลังจากเสร็จสิ้นพิธีที่ฐานทัพอากาศฮอลโลแมน นายพลเดวิด โกลด์เฟน ผู้บัญชาการฝูงบินขับไล่ที่ 49 กล่าวในงานว่า "เมื่อเครื่องบินเหล่านี้ถูกนำมาใช้จนถึงวันนี้ วงจรได้สิ้นสุดลงแล้ว หน้าที่ของพวกมันในการป้องกันชาติของเขาได้เสร็จสิ้นแล้ว ภารกิจของพวกมันสมบูรณ์และทำงานได้ดี เราส่งพวกมันไปยังที่พำนักสุดท้าย บ้านที่พวกมันคุ้นเคย บ้านหลังแรกและหลังเดียวนอกฮอลโลแมน"

ไม่เหมือนกับเครื่องบินส่วนใหญ่ของกองทัพอากาศซึ่งถูกปลดประจำการไปยังฐานทัพอากาศเดวิส-มอนแธน เอฟ-117 ถูกปลดประจำการไปยังสนามบินทดสอบระยะโทนาปาห์ ที่โทนาปาห์ปีกของพวกมันจะถูกนำออกและตัวเครื่องจะถูกเก็บไว้ในโรงเก็บเครื่องบิน ในวันที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2551 มีการรายงานว่าเอฟ-117 ลำสุดท้ายที่ทำหน้าที่จะถูกเก็บในวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2551 ในที่ที่มันทำการบินเป็นครั้งแรก เอฟ-117 ถูกปลดประจำการในช่วงพิธีกรรมที่ปาร์มเดลและโทนาปาห์ในวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2551 เครื่องบินสี่ลำยังคงบินต่อหลังเดือนเมษายนโดยฝูงบินทดสอบที่ 410 ที่ปาร์มเดลสำหรับการบินทดสอบต่อไป เมื่อเริ่มเดือนสิงหาคมก็เหลืออยู่สองลำจากนั้นลำสุดท้ายก็ออกจากปาร์มเดลในวันที่ 11 สิงหาคม พ.ศ. 2551 เมื่อเครื่องบินลำสุดท้ายบินออก ฝูงบินที่ 410 ก็ถูกยุบลงและจัดทำพิธีเมื่อวันที่ 11 สิงหาคม พ.ศ. 2551

เครื่องบินที่จัดแสดง
--------------------

เครื่องวายเอฟ-117เอลำแรกปัจจุบันอยู่ที่ฐานทัพอากาศเนลลิส รัฐเนวาดา (36°13′38.00″N 115°3′33.28″W﻿ / ﻿36.2272222°N 115.0592444°W﻿ / 36.2272222; -115.0592444) และสามารถมองเห็นได้จากด้านนอก วายเอฟ-117เอลำที่สองอยู่ที่พิพิธภัณฑ์กองทัพอากาศแห่งสหรัฐ ที่ฐานทัพอากาศไรท์-แพทเตอร์สัน รัฐโอไฮโอ วายเอฟ-117เอ ลำที่สามอยู่ที่ฐานทัพอากาศฮอลโลแมน วายเอฟ-117เอ ลำที่สี่อยู่ที่แพลนท์ 42 ในปาร์มเดล รัฐแคลอปอร์เนีย ชิ้นส่วนของเอฟ-117เอที่ถูกยิงตกอยู่ที่พิพิธภัณฑ์การบินในกรุงเบลเกรด

รายละเอียด
----------

An orthographically projected diagram of the F-117A NighthawkAn orthographically projected diagram of the F-117A Nighthawk
An F-117 conducts a live exercise bombing run using GBU-27 laser-guided bombs.
* **ลูกเรือ** 1 นาย
* **ความยาว** 20.09 เมตร
* **ระยะระหว่างปลายปีกทั้งสอง** 13.20 เมตร
* **ความสูง** 3.78 เมตร
* **พื้นที่ปีก** 73 ตารางเมตร
* **น้ำหนักเปล่า** 13,380 กิโลกรัม
* **น้ำหนักพร้อมอาวุธ** 23,800 กิโลกรัม
* **ขุมกำลัง** เครื่องยนต์เทอร์โบแฟนเจเนรัล อิเลคทรอก เอฟ404-เอฟ102 สองเครื่องยนต์ ให้แรงขับเครื่องละ 10,600 ปอนด์
* **ความเร็วสูงสุด** 0.92 มัค (993 กิโลเมตรต่อชั่วโมง)
* **พิสัย** 1,720 กิโลเมตร
* **เพดานบินทำการ** 45,000 ฟุต
* **น้ำหนักที่ปีกบรรทุก** 330 กิโลกรัมต่อตารางเมตร
* **อัตราแรงขับต่อน้ำหนัก** 0.40
* **อาวุธ**
	+ ช่องเก็บอาวุธภายในสองจุด แต่ละจุดติดตั้งอาวุธได้หนึ่งอย่าง รวมทั้งสิ้นเป็นสองอย่าง
	+ **ระเบิด**
		- บีแอลยู-109
		- จีบียู-10 เพฟเวย์ 2
		- จีบียู-12 เพฟเวย์ 2
		- จีบียู-27 เพฟเวย์ 3
		- เจแดม

ดูเพิ่ม
-------

การพัฒนาที่เกี่ยวข้อง
* ล็อกฮีด แฮฟบลู
* ซี ชาโดว์

อากาศยานที่เทียบเท่า
* เอ็มบีบี แลมพีไรเด
* บี-2 สปิริท
* บีเออี เรพลิกา

อ้างอิง
-------

อ้างอิง

1. 1 2 3 4 5  , National Museum of the US Air Force, August 2009. Retrieved: 2009-08-12.
2. 1 2 3  Pae, Peter. "Stealth fighters fly off the radar", *Los Angeles Times*, 23 April 2008. Retrieved: 27 April 2008.
3. ↑  Aronstein and Piccirillo 1997, p. 267.
4. ↑  Cunningham, Jim. "Cracks in the Black Dike, Secrecy, the Media and the F-117A." เก็บถาวร 2016-12-31 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน *Air & Space Power Journal*, Fall 1991. Retrieved: 19 March 2008.
5. ↑  "F-117: A long, storied history that is about to end", *Air Force Print News*, 28 October 2006.
6. ↑  Shea, Christopher. "Now you see it..." *Boston Globe*, 4 February 2007. Retrieved: 11 March 2009.
7. ↑  F-117A Nighthawk. Air-Attack.com.
8. ↑  ""Method of Edge Waves in the Physical Theory of Diffraction"" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2009-03-25. สืบค้นเมื่อ 2009-09-17.
9. ↑  Stealth Technology เก็บถาวร 2009-01-18 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. Centennial of Flight.
10. ↑  UCI Ufimtsev, Pyotr Ya. "Method of Edge Waves in the Physical Theory of Diffraction." *Journal of the Moscow Institute for Radio Engineering*, 1964.
11. ↑  Ireton, Major Colin T. "Filling the Stealth Gap." *Air and Space Power Journal* Fall 2006.
12. 1 2  "The Advent, Evolution, and New Horizons of United States Stealth Aircraft". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2003-02-16. สืบค้นเมื่อ 2009-09-17.
13. ↑  Top Gun - the F-117 Stealth Fighter
14. ↑  Rich 1994, pp. 26-27.
15. ↑  "F-117 History" เก็บถาวร 2012-01-27 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. *F-117 Stealth Fighter Association*. Retrieved: 20 January 2007.
16. ↑  F-117A *Senior Trend*
17. ↑  "Senior Trend". *Vectorsite.net*, 1 April 2008.
18. ↑  Rich 1994, p. 71.
19. ↑  ""The Secrets of Stealth" on Discovery Military Channel". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2007-06-03. สืบค้นเมื่อ 2009-09-17.
20. ↑  "F-117A Nighthawk." *AirAttack.com*.
21. ↑  Stealth Aircraft เก็บถาวร 2011-07-21 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. Centennial of Flight.
22. ↑  "DOD 4120.15-L - Addendum", *United States Department of Defense* December 2007.
23. ↑  Donald 2003, p. 98.
24. ↑  "DOD 4120.15-L: Model Designation of Military Aerospace Vehicles" เก็บถาวร 2004-11-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. *United States Department of Defense*, 12 May 2004, p. 38. Retrieved: 20 January 2007.
25. ↑  Miller 1990
26. ↑   "Stealth and Beyond: Air Stealth (TV-series)". *The History Channel*, 2006. Retrieved: 19 March 2008.
27. 1 2   Navy still not interested in F-117N; JAST plan due tomorrow (1993). *Aerospace Daily*. Vol. 167, No. 52; p. 426
28. 1 2  Morrocco, John D. Lockheed Returns to Navy with new F-117N Design (1994). ‘’Aviation Week & Space Technology". Vol. 140, No. 10; p. 26.
29. ↑  Lockheed Martin targets RAF and USN for F-117 (1995). *Flight International*. 28 Jun 1995.
30. ↑  Skunk Works official touts A/F-117X as Navy stealth option (1994). *Aerospace Daily*. Vol. 171, No. 56; p. 446
31. ↑  Sweetman, Bill. "Unconventional Weapon." เก็บถาวร 2012-07-19 ที่ archive.today *Air & Space*, December 2007/January 2008. Retrieved: 19 March 2008.
32. 1 2 3  Topolsky, Joshua. "Air Force's stealth fighters making final flights." *CNN.com*, 11 March 2008. Retrieved: 11 March 2009.
33. ↑  Crocker 2006, p. 382.
34. 1 2  Weapons: F-117A Stealth, PBS Frontline
35. ↑  "Navy Looks On with Envy at Air Force Stealth Display." *New York Times*.
36. ↑  Fisk 2006, p. 650.
37. ↑  The Lucky Devils
38. ↑  "Who shot down F-117?" เก็บถาวร 2009-04-15 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน *Defence Aviation*, 8 February 2007. Retrieved: 11 March 2009.
39. ↑  How to Take Down an F-117, *Strategy Page*, 21 November 2005.
40. 1 2 3  "Serb discusses 1999 downing of stealth." *USAToday.com*, 26 October 2005. Retrieved: 1 July 2009.
41. ↑  Smith, Charles R. "Russia Offers India $8 Billion Weapons Deal" เก็บถาวร 2007-07-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, *NewsMax.com* 12 December 2001. Retrieved: 20 January 2007.
42. ↑  Dorr, Robert F. "USAF Fighter Force at 60". *AirForces Monthly magazine*, October 2007.
43. ↑  Kosovo
44. ↑  F-117 damage said attributed to full moon
45. ↑  Riccioni, Colonel Everest E. "Description of our Failing Defence Acquisition System." Project on government oversight, 8 March 2005. Note: "This event, which occurred during the Kosovo conflict on 27 March, was a major blow to the US Air Force. The aircraft was special: an F-117 Nighthawk stealth bomber that should have been all but invisible to the Serbian air defences. And this certainly wasn't a fluke—a few nights later, Serb missiles damaged a second F-117."
46. ↑  Nixon, Mark. "Gallant Knights, MiG-29 in Action during Allied Force." *AirForces Monthly magazine*, January 2002.
47. ↑  "Program Budget Decision 720." เก็บถาวร 2007-09-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน *Department of Defense*.
48. ↑  Tiron, Roxana. "New Mexico Air Force base at crossroads." เก็บถาวร 2017-06-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน *The Hill*, 22 February 2006. Retrieved: 11 March 2009.
49. ↑  "F-117 pilot school closes." เก็บถาวร 2012-07-17 ที่ archive.today *Air Force Times*. Retrieved: 20 มกราคม พ.ศ. 2550.
50. ↑  Bates, Staff Sergeant Matthew. "F-117: A long, storied history that is about to end." US Air Force, 28 ตุลาคม พ.ศ. 2549.
51. 1 2  Barrier, Terri. "F-117A retirement bittersweet occasion." *Aerotech News and Review*, 16 March 2007.
52. ↑  Radecki, Alan. "F-117’s final formation fling". *Flight International*, 8 August 2008. Retrieved: 11 March 20009.
53. ↑  "410th FLTS 'Baja Scorpions' closes historic chapter." *US Air Force*, Edwards AFB, 5 August 2008.
54. ↑  Daly, M. "Tape Reveals Stealth of Our Ukrainian Pal." *Daily News*. Retrieved: 2 January 2008.
55. ↑  Lockheed F-117A Nighthawk fact sheet. National Museum of the US Air Force.

บรรณานุกรม

* Aronstein David C. and Albert C. Piccirillo. *HAVE BLUE and the F-117A*. Reston, VA: AIAA, 1997. ISBN 1-56347-245-7.
* Crickmore, Paul F. and Alison J. *Nighthawk F-117 Stealth Fighter*. St. Paul, Minnesota: Motorbooks, 2003. ISBN 0-7603-1512-4.
* Crocker, H.W. III. *Don't Tread on Me*. New York: Crown Forum, 2006. ISBN 978-1400053636.
* Donald, David, ed. *Black Jets: The Development and Operation of America's Most Secret Warplanes*. Norwalk, Connecticut: AIRtime Publishing Inc. 2003. ISBN 1-880588*-67-6.*
* Fisk, Robert. *The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East. New York: Alfred Knopf, 2006. ISBN 1-84115-007-X.*
* Miller, Jay. *Lockheed F-117 Stealth Fighter*. Arlington, Texas: Aerofax Extra, 1990. ISBN 0-94254-848-5.
* Rich, Ben R. *Skunk Works.* New York: Back Bay Books, 1994. ISBN 0-316-74330-5.
* Sun, Andt. *F-117A Stealth Fighter*. Hong Kong: Concord Publications Co. 1990. ISBN 962-361-017-3.
* Winchester, Jim, ed. "Lockheed F-117". *Modern Military Aircraft* (Aviation Factfile). Rochester, Kent, UK: Grange Books plc, 2004. ISBN 1-84013-640-5.
* *The World's Great Stealth and Reconnaissance Aircraft*. New York: Smithmark, 1991. ISBN 0-8317-9558-1.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **เอฟ-117 ไนท์ฮอว์ก**

* ข้อมูลเอฟ-117เอ ไนท์ฮอว์กจากกองทัพอากาศสหรัฐ
* ฝูงบินขับไล่ที่ 49 ที่ฐานทัพอากาศฮอลโลแมน
* F-117A.com - เว็บไซต์ *Black Jet* (เนื้อหาครอบคลุม)
* บทความเกี่ยวกับเอฟ-117และบทความเรื่องสเตลท์ในเว็บไซต์ *Centennial of Flight* เก็บถาวร 2009-01-18 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* เอฟ-117เอ ไนท์ฮอว์กใน *AirAttack.com*
* เอฟ-117เอ ไนท์ฮอว์กใน *FAS.org*
* เอฟ-117 ใน *Vectorsite.net*
* "Filling the Stealth Gap," ใน Air and Space Power Journal Fall ปี 2006 เก็บถาวร 2015-09-28 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* The Advent, Evolution, and New Horizons of United States Stealth Aircraft เก็บถาวร 2003-02-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* "The Secrets of Stealth" ใน Discovery Military Channel เก็บถาวร 2007-06-03 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Austrian Radar Plots on acig.org
* ซีเอ็นเอ็น-เครื่องบินสหรัฐตก นักบินปลอดภัย 27 มีนาคม พ.ศ. 2542
* เอฟ-117 ตกที่งานแสดงในบัลติมอร์ ปีพ.ศ. 2540 เก็บถาวร 2008-10-22 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* (เยอรมัน) บทความของออสเตรเลียเกี่ยวกับการสกัดกั้นของเอฟ-117