**-จิตวิทยาคลินิก** (Clinical Psychology) คือ สาขาหนึ่งของวิชาจิตวิทยา (Psychology) ที่มีองค์ประกอบของข้อมูลวิชาความรู้ที่หลากหลายทั้งทางวิทยาศาสตร์และศิลปศาสตร์ นอกเหนือไปจากวิชาจิตวิทยาในแขนงต่าง ๆ (จิตวิทยาพัฒนาการทุกช่วงวัย จิตวิทยาบุคลิกภาพ จิตวิทยาการเรียนรู้ จิตวิทยาแรงจูงใจ จิตวิทยาการรับรู้ ฯลฯ) ที่จำเป็นต่อการเข้าใจบุคคลแล้ว วิชาจิตวิทยาคลินิกยังต้องการองค์ความรู้อื่นที่สำคัญ อาทิ องค์ความรู้ด้านจิตเวช (Psychiatry) จิตวิเคราะห์ (Psychoanalysis) ประสาทวิทยา (Neurology) ประสาทจิตวิทยา (Neuropsychology) สารเสพติดและการติดยา นิติจิตเวช (Forensic Psychiatry) จิตเวชเด็กและวัยรุ่น การทำจิตบำบัดและการให้การปรึกษา (Psychotherapy and Counseling) พฤติกรรมบำบัด การฟื้นฟูดูแลทางด้านจิตใจ และ การตรวจวินิจฉัยด้วยเครื่องมือทางจิตวิทยาคลินิก เป็นต้น

ผู้รับบริการด้านจิตวิทยาคลินิก ไม่จำเป็นว่าต้องเป็นผู้ป่วยจิตเวชหรือผู้มีอาการทางจิตเท่านั้น แต่ยังหมายรวมถึงผู้ป่วยโรคทางระบบประสาทและสมอง ผู้ป่วยโรคทางด้านร่างกายอื่น ๆ ที่มีปัญหาทางจิตใจอารมณ์หรือพฤติกรรมร่วมด้วย นอกจากนี้ บุคคลทั่วไปที่มีประสบการณ์ชีวิตที่ทำให้เกิดความเครียด ความเศร้า ความกลัว หรือความรู้สึกไม่สามารถปรับตัวกับสิ่งที่เกิดขึ้นได้ ก็สามารถรับบริการจิตวิทยาคลินิกได้เช่นกัน หรือแม้แต่ปัญหาพฤติกรรม ปัญหาครอบครัว คู่สมรส หรือปัญหาด้านสัมพันธภาพต่าง ๆ

นักจิตวิทยาคลินิก
-----------------

นักจิตวิทยาคลินิก คือ ผู้ที่สำเร็จการศึกษาด้านจิตวิทยาสาขาจิตวิทยาคลินิก (Clinical psychology) และมีใบประกอบโรคศิลปะสาขาจิตวิทยาคลินิก 
นักจิตวิทยาคลินิกส่วนใหญ่ปฏิบัติงานด้านสุขภาพจิตและจิตเวชในหน่วยงานทางการแพทย์และสถานพยาบาลต่าง ๆ นักจิตวิทยาคลินิกเป็นส่วนหนึ่งของทีมผู้ให้การรักษาทางการแพทย์ อาทิงานจิตเวชศาสตร์ (Psychiatry) งานระบบประสาทและสมอง (Neuroscience) งานเวชกรรมป้องกัน งานเวชศาสตร์ฟื้นฟู งานยาเสพติด จิตเวชเด็กและวัยรุ่น งานเวชศาสตร์ครอบครัว งานนิติจิตเวช เป็นต้น

อาชีพหลังเรียนจบ ได้แก่ นักจิตวิทยาคลินิก, ผู้ให้คำปรึกษาทางจิตวิทยา, นักวิชาการด้านสุขภาพจิต

**บทบาทหน้าที่หลักของนักจิตวิทยาคลินิก** ได้แก่ งาน**ตรวจวินิจฉัย**และการ**บำบัดรักษา** ผู้ที่มีปัญหาทางจิตใจ ความคิด อารมณ์ พฤติกรรม และสัมพันธภาพ ซึ่งอาจเป็นได้ทั้งผู้ป่วยจิตเวชหรือบุคคลทั่วไปที่อาจมีปัญหาดังกล่าว อาทิผู้มีสภาพจิตใจย่ำแย่หลังจากประสบเหตุการณ์ร้ายแรงหรือความเครียดต่าง ๆ ทั้งที่เป็นแบบชั่วคราวหรือถาวร การบำบัดรักษาจะช่วยให้อาการเหล่านั้นบรรเทาลง และช่วยให้บุคคลเกิดการปรับตัวต่อสถานการณ์และใช้ชีวิตต่อไปได้อย่างมีความสุขมากขึ้น นอกเหนือจากนี้ นักจิตวิทยาคลินิกยังมีบทบาทในงานส่งเสริมป้องกันหรืองานจิตเวชชุมชน งานวิจัย ตลอดจนการดูแลฝึกอบรม

### การสอบความรู้เพื่อขอขึ้นทะเบียนและรับใบอนุญาตเป็นผู้ประกอบโรคศิลปะ (License) สาขาจิตวิทยาคลินิก

เนื่องจากวิชาชีพจิตวิทยาคลินิกมีลักษณะการทำงานที่มีแนวปฏิบัติแตกต่างจากวิชาชีพจิตวิทยาสาขาอื่น โดยเฉพาะในด้านการตรวจวินิจฉัยทางจิตวิทยา ในปีพุทธศักราช 2546 มีการตราพระราชกฤษฎีกากำหนดให้สาขาจิตวิทยาคลินิกเป็นสาขาการประกอบโรคศิลปะตามพระราชบัญญัติการประกอบโรคศิลปะ พ.ศ. 2546 ณ วันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2546 ซึ่งเหตุผลหนึ่งในการประกาศใช้พระราชกฤษฎีกาฉบับนี้คือ *สาขาจิตวิทยาคลินิกเป็นสาขาหนึ่งที่กระทำต่อมนุษย์โดยตรง การวินิจฉัย การบำบัดความผิดปกติทางจิตอันเนื่องมาจากภาวะทางจิตใจ บุคลิกภาพ เชาวน์ปัญญา อารมณ์ พฤติกรรมการปรับตัว ความเครียด หรือพฤติกรรมผิดปกติอันเนื่องมาจากพยาธิสภาพทางสมอง ด้วยวิธีเฉพาะทางจิตวิทยาคลินิก* อันเป็นประโยชน์ต่อประชาชนที่มารับบริการ

โดยมีค่าสอบใบประกอบโรคศิลปะ 25,000 บาท (ต้องจ่ายค่าธรรมเนียมเพื่อการลงทะเบียนสมัครสอบ 1,050 บาท) และต้องต่ออายุใบอนุญาตให้ประกอบโรคศิลปะต้องเก็บหน่วยคะแนนหรือเครดิตการพัฒนาความรู้ความสามารถทางวิชาชีพอย่างต่อเนื่อง จํานวน 50 หน่วยคะแนน ภายใน 5 ปีก่อนวันครบกําหนดอายุใบอนุญาต

โดยเนื้อหาการสอบประกอบไปด้วย:

1. การสอบข้อเขียน : ทุกวิชาต้องผ่าน 60% ขึ้นไป
	1. วิชากฎหมายที่เกี่ยวกับวิชาชีพ (ปรนัย 50 ข้อ)
		* พระราชบัญญัติการประกอบโรคศิลปะ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม
		* พระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541 และที่แก้ไขเพิ่มเติม
	2. วิชาชีพจิตวิทยาคลินิก
		* ปรนัย 100 ข้อ 60 คะแนน
			+ การตรวจวินิจฉัยทางจิตวิทยาคลินิก
			+ การบําบัดทางจิตวิทยาคลินิก
			+ จรรยาบรรณแห่งวิชาชีพของผู้ประกอบโรคศิลปะ
			+ การศึกษาค้นคว้าวิจัยทางจิตวิทยาคลินิก
			+ การประยุกต์จิตวิทยาคลินิกเข้าสู่ชุมชน และศาสตร์อื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง
		* ข้อสอบอัตนัย 40 คะแนน - มีเนื้อหาเกี่ยวกับทักษะ การตรวจวินิจฉัยทางจิตวิทยาคลินิก
2. สอบสัมภาษณ์ (สามารถสอบได้เมื่อสอบผ่านรอบการสอบข้อเขียน)

**ช่องทางการรับสมัครสอบ** มีดังนี้

1. สํานักงานสาธารณสุขจังหวัดทุกจังหวัด
2. ยื่นผ่านระบบออนไลน์
3. ศูนย์บริการแบบเบ็ดเสร็จ ชั้น 1 กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข

ผู้ที่จบการศึกษาสาขาจิตวิทยาคลินิก แต่ยังไม่ได้รับใบอนุญาตประกอบโรคศิลปะสาขาจิตวิทยาคลินิก จะสามารถปฏิบัติงานทางจิตวิทยาคลินิกได้โดยปฏิบัติงานอยู่ภายใต้การดูแลของผู้มีใบประกอบโรคศิลปะสาขาจิตวิทยาคลินิก แต่ไม่มีสิทธ์เซ็นต์เอกสารใบรับรองที่มีผลผูกพันทางกฎหมาย

* ผู้ที่จบการศึกษาปริญญาตรีหรือปริญญาโทสาขาอื่นนอกเหนือจากจิตวิทยาคลินิก ไม่สามารถสอบ License จิตวิทยาคลินิกได้
* หากไม่ผ่านหลักสูตร internship จะไม่สามารถสอบ License ได้
* เมื่อไปทำงานที่ประเทศใดก็ต้องสอบ License ประเทศที่นั้น
* ผู้ที่จบหลักสูตรจิตวิทยาคลินิกจากต่างประเทศ สามารถสมัครหลักสูตร internship เพื่อสอบ License โดยทำเรื่องเสนอคณะกรรมการวิชาชีพสาขาจิตวิทยาคลินิก พิจารณารับรองคุณสมบัติ

จิตวิทยาคลินิกกับงานเวชศาสตร์ฟื้นฟู
-----------------------------------

งานจิตวิทยาคลินิกมีส่วนสำคัญต่อการบำบัดฟื้นฟูมาก เนื่องจากผู้พิการหรือผู้ที่สูญเสียสมรรถภาพทางกายย่อมมีสภาพจิตใจแย่ลง หน้าที่ของนักจิตวิทยาคือการประเมินด้วยแบบทดสอบต่าง ๆ ให้การปรึกษาและการรักษาทางจิตวิทยาร่วมกับจิตแพทย์และแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู เพื่อให้ผู้ป่วยเกิดการปรับสภาพจิตใจภายหลังเกิดความพิการได้

นอกจากนี้ ยังเป็นผู้ที่ดำเนินกิจกรรมกลุ่มบำบัดร่วมกับพยาบาลเวชศาสตร์ฟื้นฟูและบุคลากรอื่น ๆ ให้การปรึกษาเป็นรายบุคคล คัดกรองผู้มีความเสี่ยงสูง และร่วมวางแผนการรักษาฟื้นฟูกับทีมงานเวชศาสตร์ฟื้นฟูอีกด้วย

งานจิตวิทยาคลินิกในต่างประเทศ
-----------------------------

งานจิตวิทยาคลินิกเริ่มเป็นที่รู้จักมาตั้งแต่กลางศตวรรษที่ 19 และได้ถือว่ามีกำเนิดอย่างเป็นทางการเมื่อปี ค.ศ. 1896 ที่มหาวิทยาลัยแห่งเมืองเพนซิลวาเนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา
งานจิตวิทยาคลินิกในต่างประเทศโดยเฉพาะในอเมริกาและยุโรปมีความก้าวหน้ามาก มีการให้บริการในทุกโรงพยาบาลในเมืองใหญ่ ๆ มีการฝึกอบรมในมหาวิทยาลัยต่าง ๆ และงานวิจัยต่าง ๆ ก็ถูกตีพิมพ์ออกมาอย่างต่อเนื่อง

งานจิตวิทยาคลินิกในประเทศไทย
----------------------------

สถาบันการศึกษาแห่งแรกในประเทศไทยที่เปิดหลักสูตรจิตวิทยาคลินิกคือ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เมื่อปี พ.ศ. 2507

ปัจจุบัน นักจิตวิทยาคลินิกในประเทศไทยปฏิบัติงานอยู่ตามโรงพยาบาลต่าง ๆ ทั้งภาครัฐและเอกชน 
ได้แก่ โรงพยาบาล โรงพยาบาลศูนย์(ประจำจังหวัด) โรงพยาบาลประจำอำเภอใหญ่ ๆ โรงพยาบาลจิตเวช โรงพยาบาลประสาท(ระบบประสาทและสมอง) ตลอดจนโรงพยาบาลในสังกัดสถาบันการศึกษาต่าง ๆ 
สถาบันด้านพัฒนาการเด็กและวันรุ่ย สถาบันธัญญารักษ์ สถานพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชน โรงเรียนเด็กพิเศษ และศูนย์บริการสาธารณะสุขเขตของกรุงเทพมหานคร เป็นต้น

เนื่องจากข้อจำกัดด้านการเรียนการสอนสาขาจิตวิทยาคลินิกในประเทศไทย จึงมีจำนวนผู้ที่ปฏิบัติงานในวิชาชีพนี้จำนวนไม่มากนัก โดยในปี พ.ศ. 2556 ประเทศไทยมีนักจิตวิทยาคลินิกที่มีใบอนุญาตประกอบโรคศิลปะประมาณ 700 คน (ข้อมูล พ.ศ. 2560)

สถาบันการศึกษาที่เปิดสอนหลักสูตรจิตวิทยาคลินิก
----------------------------------------------

จิตวิทยาคลินิกเป็นสาขาวิชาหรือวิชาเอกหนึ่งในหลักสูตรจิตวิทยา เปิดสอนในระดับอุดมศึกษาตั้งแต่ระดับปริญญาตรีจนถึงระดับบัณฑิตศึกษา (ปริญญาโทเป็นต้นไป) โดยในระดับปริญญาตรี นิสิต-นักศึกษาจะสามารถเลือกเรียนได้ตั้งแต่ชั้นปีที่ 3 ยกเว้นหลักสูตรของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ที่แยกสาขาวิชาตั้งแต่การเลือกอันดับคณะในการสอบคัดเลือกบุคคลเข้ารับการศึกษาในสถาบันอุดมศึกษา (ปัจจุบัน คือ TCAS) เช่นเดียวกับระดับบัณฑิตศึกษาที่เปิดสอนเป็นสาขาวิชาหรือแขนงวิชาเอกตามหลักสูตรที่กำหนด และเมื่อจบการศึกษาแล้ว บัณฑิตสามารถสอบเพื่อขอรับใบอนุญาต (License) เป็นผู้ประกอบโรคศิลปะสาขาจิตวิทยาคลินิก โดยบัณฑิตทุกคนต้องเข้าอบรมหลักสูตร "การฝึกปฏิบัติงานด้านจิตวิทยาคลินิก" หรือ Internship ในสถานพยาบาลที่ได้รับการรับรองจากคณะกรรมการวิชาชีพสาขาจิตวิทยาคลินิก เพื่อพัฒนาทักษะและความรู้ความสามารถที่จำเป็นต่อวิชาชีพ เป็นระยะเวลาทั้งสิ้น 6 เดือนเสียก่อน

| ระดับ | สถาบัน | คณะ | วุฒิการศึกษา | เพิ่มเติม |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **ปริญญาตรี**
**Bachelor's degree** | มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ Chiang Mai University | คณะมนุษยศาสตร์ Faculty of Humanities | วท.บ. (จิตวิทยา) B.Sc. (Psychology) |  |
| มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ Thammasat University | คณะศิลปศาสตร์ Faculty of Liberal Arts | วท.บ. (จิตวิทยา) B.Sc. (Psychology) | หลักสูตรปรับปรุงปี พ.ศ. 2566 ได้ยุบสาขาจิตวิทยาคลินิกลงและจัดเป็นหลักสูตรจิตวิทยาทั่วไป |
| มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ Kasetsart University | คณะสังคมศาสตร์ Faculty of Social Sciences | วท.บ. (จิตวิทยา) B.S. (Psychology) |  |
| มหาวิทยาลัยนเรศวร Naresuan University | คณะสังคมศาสตร์ Faculty of Social Sciences | วท.บ. (จิตวิทยา) B.S. (Psychology) |  |
| มหาวิทยาลัยรามคำแหง Ramkhamhaeng University | คณะศึกษาศาสตร์ Faculty of Education | วท.บ. (จิตวิทยา) B.S. (Psychology) | ปัจจุบันยังปิดปรับปรุงหลักสูตรและยังไม่ทราบกำหนดการเปิดรับที่แน่ชัด |
| มหาวิทยาลัยมหาสารคาม Mahasarakham University | คณะศึกษาศาสตร์ Faculty of Education | วท.บ. (จิตวิทยา) B.Sc. (Psychology) |  |
| มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ Prince of Songkla University | คณะศึกษาศาสตร์ Faculty of Education | วท.บ. (จิตวิทยา) B.Sc. (Psychology) |  |
| วิทยาลัยเซนต์หลุยส์ Saint Louis College | คณะจิตวิทยา Faculty of Psychology | วท.บ. (จิตวิทยา) B.Sc. (Psychology) |  |
| **ปริญญาโท**
**Master's degree** | มหาวิทยาลัยมหิดล Mahidol University | คณะแพทยศาสตร์ ศิริราชพยาบาล Faculty of Medicine Siriraj Hospital | วท.ม. (จิตวิทยาคลินิก) M.S. (Clinical Psychology) | หลักสูตรภาคปกติ (จันทร์-ศุกร์) ได้รับการรับรองให้เป็นหลักสูตรแรกที่รวมหลักสูตรการฝึกปฏิบัติงานด้านจิตวิทยาคลินิก (internship) เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนการสอนตั้งแต่ปี พ.ศ. 2560 |
| มหาวิทยาลัยรามคำแหง Ramkhamhaeng University | คณะศึกษาศาสตร์ Faculty of Education | วท.ม. (จิตวิทยา)
M.S. (Psychology) | ปัจจุบันยังปิดปรับปรุงหลักสูตรและยังไม่ทราบกำหนดการเปิดรับที่แน่ชัด |
| มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ Chiang Mai University | คณะมนุษยศาสตร์ Faculty of Humanities | วท.ม. (จิตวิทยาคลินิก) M.S. (Clinical Psychology) | หลักสูตรภาคพิเศษ (เสาร์-อาทิตย์) |
| **ปริญญาเอก**
**Doctor of Philosophy** | – | – | – |  |

ดูเพิ่ม
-------

* เวชศาสตร์ฟื้นฟู
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
* คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
* คณะจิตวิทยา วิทยาลัยเซนต์หลุยส์

อ้างอิง
-------

1. ↑  "ถาม-ตอบ การสอบความรู้เพื่อขอขึ้นทะเบียนและรับใบอนุญาตเป็นผู้ประกอบโรคศิลปะสาขาจิตวิทยาคลินิก". *สมาคมนักจิตวิทยาคลินิกไทย*.
2. ↑  ชยาภรณ์ ศรีสมุทรนาค. "การสอบใบอนุญาตประกอบโรคศิลปะ สาขาจิตวิทยาคลินิก" (PDF). *สมาคมนักจิตวิทยาคลินิกไทย*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2021-08-13. สืบค้นเมื่อ 2021-08-13.
3. ↑  "การก่อตั้งคลินิกสุขวิทยาจิต-การพัฒนาเป็นศูนย์สุขวิทยาจิต และสถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์". *สมาคมนักจิตวิทยาคลินิกไทย*.

* ดัดแปลงจากตำราเวชศาสตร์ฟื้นฟู นพ.เสก อักษรานุเคราะห์ บก. จัดพิมพ์โดยสมาคมเวชศาสตร์ฟื้นฟูแห่งประเทศไทย.