**วัดเจดีย์สี่ห้อง** เป็นโบราณสถานทางตอนใต้ของอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย คาดว่าสร้างราวพุทธศตวรรษที่ 20

ลักษณะทางกายภาพ
---------------

อุโบสถของวัดเจดีย์สี่ห้อง
โบราณสถานล้อมรอบด้วยคูน้ำ พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสันนิษฐานว่า "วัดเจดีย์สี่ห้องที่อยู่ห่างจากวัดเชตุพนไปทางทิศตะวันออก 2 เส้น (80 เมตร) นั้น อาจเป็นวัดเดียวกัน เนื่องจากตั้งอยู่ใกล้กันและวัดเชตุพนไม่ปรากฏซากวิหารหรืออุโบสถ และวัดเจดีย์สี่ห้องอาจเป็นวัดที่สร้างขึ้นภายหลังวัดเชตุพนที่หมดความสำคัญลงแล้ว"

ศักดิ์ชัย สายสิงห์ ให้ข้อคิดเห็นว่า "วัดเจดีย์สี่ห้องเป็นคนละวัดกับวัดเชตุพนที่อยู่ติดกัน เนื่องจากทั้งวัดเชตุพนและวัดเจดีย์สี่ห้องต่างก็มีคูน้ำล้อมรอบ ซึ่งเป็นลักษณะหนึ่งของวัดสมัยสุโขทัยที่จะมีคูน้ำล้อมรอบเป็นขอบเขต ส่วนอุโบสถที่ตั้งยู่ทางทิศตะวันออกนั้นมีคูน้ำล้อมรอบต่างหาก อาจเป็นอุโบสถที่ใช้ร่วมกันระหว่างวัดเชตุพนกับวัดเจดีย์สี่ห้อง หรืออาจเป็นอุโบสถของวัดอื่นอีกวัดหนึ่งก็ได้ เพราะบริเวณรอบอุโบสถหลังนี้ถูกรบกวนโดยการปรับหน้าดินจากการทำเกษตรกรรมแล้ว":43-44

### เจดีย์

เจดีย์ประธาน เป็นทรงระฆังกลมส่วนยอดของเจดีย์ได้พังทลายลง คงปรากฏส่วนปล้องไฉนตกอยู่ที่ฐานเจดีย์ 

ฐานเจดีย์ประธานมีภาพปูนปั้นประดับอยู่โดยรอบ ปั้นเป็นรูปบุคคล รูปบุรุษและสตรี สวมอาภรณ์และเครื่องประดับต่าง ๆ กัน ในมือถือภาชนะมีพันธุ์พฤกษางอกโผล่พ้นออกมาแสดงถึงความเจริญงอกงามและความอุดมสมบูรณ์ ภาชนะนี้เรียกว่า หม้อปูรณฆฏะ:28

รูปบุคคลที่กล่าวถึงนี้หากพิจารณาบริเวณศีรษะจะสังเกตเห็นร่องรอยนาคหลายเศียรแผ่พังพานอยู่ด้านหลัง จึงแปลความหมายได้ว่า คือ มนุษยนาค ซึ่งถือว่าเป็นเทพอยู่ในโลกบาดาลตามแบบอย่างคติที่นิยมในลังกา นอกจากนี้ ยังมีปูนปั้นรูปช้างและสิงห์ประดับอยู่ด้วย และมีพบที่สุทัยชัดเจนเพียงแห่งเดียว การประดับมนุษยนาคสลับกับการสิงห์ขี่ช้างแสดงให้เห็นถึงรูปแบบและคติการสร้างที่เป็นแบบพื้นบ้านแล้ว ดังนั้นวัดนี้จึงน่าจะอยู่ในสมัยสุโขทัยตอนปลาย

* เจดีย์ทรงระฆังคติลังกาวัดเจดีย์สี่ห้องเจดีย์ทรงระฆังคติลังกาวัดเจดีย์สี่ห้อง
* ปล้องไฉนของเจดีย์ทรงกลมวัดเจดีย์สี่ห้องปล้องไฉนของเจดีย์ทรงกลมวัดเจดีย์สี่ห้อง
* ปูนปั้นสตรีสวมอาภรณ์และเครื่องประดับในมือถือหม้อปูรณฆฏะปูนปั้นสตรีสวมอาภรณ์และเครื่องประดับในมือถือหม้อปูรณฆฏะ
* ปูนปั้นช้างคู่กับมนุษยนาคปูนปั้นช้างคู่กับมนุษยนาค

อ้างอิง
-------

1. ↑  สำรวจ. พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว. 2520
2. ↑  ศักดิ์ชัย สายสิงห์. ศึกษาวิจัยศิลปะสุโขทัยจากหลักฐานโบราณคดีจารึกและศิลปกรรม. 2547.
3. ↑  พิเศษ เจียจันทร์พงษ์. นำชมอุทยานประวัติศาสตร์ สุโขทัย ศรีสัชนาลัย กำแพงเพชร. 2546.
4. ↑  ภาพถ่ายเก่า "ปูนปั้นประดับฐานเจดีย์ประธานวัดเจดีย์สี่ห้อง" อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย. ศิสปวัฒนธรรม. 2561.

| * ด
* ค
* ก
**อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย** |
| --- |
| ในกำแพงเมือง | 
* พระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราช
* วัดมหาธาตุ
* พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง
* วัดตระพังเงิน
* วัดศรีสวาย
* วัดตระพังทอง
* วัดสระศรี
* วัดชนะสงคราม
* วัดตระกวน
* ศาลตาผาแดง

 |  |
| นอกกำแพงเมือง | 

|  |  |
| --- | --- |
| ทิศเหนือ | 
* วัดพระพายหลวง
* เตาทุเรียงสุโขทัย
* วัดสังฆวาส
* วัดศรีชุม

 |
| ทิศตะวันออก | 
* วัดช้างล้อม
* วัดตระพังทองหลาง
* วัดเจดีย์สูง

 |
| ทิศใต้ | 
* วัดก้อนแลง
* วัดต้นจันทร์
* วัดเชตุพน
* วัดเจดีย์สี่ห้อง
* วัดศรีพิจิตรกิรติกัลยาราม
* วัดวิหารทอง
* วัดอโสการาม
* วัดมุมลังกา

 |
| ทิศตะวันตก | 
* วัดตะพานหิน
* วัดอรัญญิก
* วัดช้างรอบ
* วัดเจดีย์งาม
* วัดถ้ำหีบ
* วัดมังกร
* วัดพระยืน
* วัดป่ามะม่วง
* วัดตึก
* สรีดภงส์ (ทำนบพระร่วง)

 |

 |
| สถานที่อื่น ๆ | 
* เนินปราสาท
* ศาลพระแม่ย่า

 |