มัสยิดเยนี เมืองเทสซาโลนีกี สร้างโดยชาวเดินเมในยุคจักรวรรดิออตโตมัน
**เดินเม** (ฮีบรู: דוֹנְמֶה, อักษรโรมัน: *Dōnme*, ตุรกีออตโตมัน: دونمه, ตุรกี: *Dönme*) คือกลุ่มชาวยิวสะบาโตผู้หลบซ่อนในจักรวรรดิออตโตมัน แม้ภายนอกพวกเขาเข้ารีตศาสนาอิสลาม แต่ก็ยังคงรักษาระบบความเชื่อแบบยิว และปฏิบัติตนตามคับบาลาห์อย่างลับ ๆ พวกเขามีศูนย์กลางอยู่ที่เมืองเทสซาโลนีกี โดยมีศาสนสถานคือมัสยิดเยนี (*Yeni Cami*) เป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวเดินเมประจำเมืองดังกล่าว

การนับถือศาสนาอิสลามของชาวยิวกลุ่มนี้เกิดขึ้น หลังจากซับบาไท เซวี (שַׁבְּתַי צְבִי) รับบีชาวยิวเซฟาร์ดี อ้างตนว่าเป็นเมสสิยาห์ของชาวยิว ทำให้มีสาวกคอยติดตามอยู่เป็นจำนวนมาก และในเวลาต่อมาเขาถูกรัฐบาลออตโตจับกุมตัว และให้เลือกระหว่างการถูกประหารชีวิต หรือยอมเปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลาม เซวีแสร้งทำเป็นเลื่อมใสศรัทธาในศาสนาอิสลามและเปลี่ยนศาสนาเพื่อเลี่ยงโทษประหาร ด้วยเหตุนี้ชาวยิวสะบาโตส่วนหนึ่งจึงยอมเข้ารีตเป็นมุสลิม จึงถูกเรียกว่า *เดินเม* อันเป็นภาษาตุรกี แปลว่า "ผู้ละทิ้งความเชื่อ" กระนั้นพวกเขายังนับถือและปฏิบัติศาสนกิจแบบชาวยิวอย่างลับ ๆ หลังการแลกเปลี่ยนประชากรระหว่างกรีซกับตุรกีใน ค.ศ. 1925 ชาวเดินเมจึงโยกย้ายออกไปจากเมืองเทสซาโลนีกี ชาวยิวสะบาโตบางส่วนยังคงอาศัยอยู่ในประเทศตุรกีจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 21 ในฐานะลูกหลานของชาวเดินเม

ปัจจุบันไม่มีข้อมูลจำนวนประชากรชาวเดินเมหรือจำนวนคนที่เรียกตนเองด้วยชื่อดังกล่าว แม้จะมีลูกหลานบางคนยังอาศัยอยู่ในย่านเทชวีกีเย ในเมืองอิสตันบูลก็ตาม พวกเขามีสุสานเป็นของตนเอง เรียกว่าสุสานบึลบึลเดเร (*Bülbüldere Mezarlığı*) หรือสุสานชาวซาโลนีกา (*Selanikliler Mezarlığı*)

หลังการก่อตั้งประเทศอิสราเอลขึ้นใน ค.ศ. 1948 มีชาวเดินเมเพียงไม่กี่ครอบครัวที่อพยพไปยังประเทศอิสราเอล ใน ค.ศ. 1994 อิลกาซ โซร์ลู (*Ilgaz Zorlu*) นักบัญชีชาวตุรกี ที่อ้างว่าตนสืบเชื้อสายเดินเมมาแต่ฝ่ายมารดา ได้เผยแพร่บทความในวารสาร เปิดเผยว่าตนเองมีเชื้อสายเดินเม และได้นำเสนอความเชื่อทางศาสนาอย่างลับของชาวเดินเม หัวหน้ารับบีแห่งตุรกี และหน่วยทางศาสนาของอิสราเอล ไม่ยอมรับว่าชาวเดินเมเป็นยิว เพราะพวกเขาทิ้งศรัทธาในศาสนายูดาห์มายาวนาน โซร์ลูจึงยื่นคำร้องต่อศาลอิสตันบูลในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2000 ขอให้เปลี่ยนศาสนาในบัตรประชาชนของตนเองจาก "อิสลาม" เป็น "ยูดาห์" ซึ่งเขาชนะคดีในเวลาต่อมา ต่อมาเบธดิน หรือศาลศาสนายูดาห์ประจำตุรกี ได้ให้การยอมรับว่าเขาเป็นชาวยิว แต่เนื่องจากพวกเขาไม่ได้รับการยอมรับว่าเป็นยิว ชาวเดินเมจึงไม่มีสิทธิ์ในกฎหมายว่าด้วยการกลับคืน (Law of Return) ของรัฐบาลอิสราเอล

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3 4 5 6  "Judaism – The Lurianic Kabbalah: Shabbetaianism". *Encyclopædia Britannica*. Edinburgh: Encyclopædia Britannica, Inc. 23 January 2020. สืบค้นเมื่อ 6 October 2020.
2. ↑  Gershom Scholem (2017). "Doenmeh". *Jewish Virtual Library*. American–Israeli Cooperative Enterprise (AICE). เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 5 November 2017.
3. ↑  Kaufmann Kohler; Henry Malter (1906). "Shabbetai Ẓevi". *Jewish Encyclopedia*. Kopelman Foundation.
4. 1 2 3 4  Kohler, Kaufmann; Gottheil, Richard (1906). "Dönmeh". *Jewish Encyclopedia*. Kopelman Foundation. สืบค้นเมื่อ 6 October 2020.
5. ↑  Sean McMeekin, The Berlin-Baghdad Express p.75
6. 1 2  The Dönmeh: the Judeo-Islamic Mystery of Thessaloniki เก็บถาวร 2010-10-13 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, Albena Shkodrova, Balkan Travellers.com
7. 1 2 3 4  Kohler, Kaufmann; Malter, Henry (1906). "Shabbetai Ẓevi". *Jewish Encyclopedia*. Kopelman Foundation. สืบค้นเมื่อ 6 October 2020.
8. ↑  Türkay S. Nefes (September 2015). "Scrutinizing impacts of conspiracy theories on readers' political views: a rational choice perspective on anti-semitic rhetoric in Turkey". *The British Journal of Sociology*. Chichester, West Sussex: Wiley-Blackwell. **66** (3): 557–575. doi:10.1111/1468-4446.12137. PMID 26174172.
9. ↑  Kirsch, Adam (15 February 2010). ""The Other Secret Jews", review of Marc David Baer, *The Dönme: Jewish Converts, Muslim Revolutionaries, and Secular Turks*". *The New Republic*. New York. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 17 February 2010. สืบค้นเมื่อ 6 October 2020.
10. ↑  "Doenmeh". *www.jewishvirtuallibrary.org*. สืบค้นเมื่อ 2022-10-31.
11. ↑  Bali 2010, p. 37. sfn error: no target: CITEREFBali2010 (help)
12. 1 2  Yardeni, Dan (2013-08-18). "A Scapegoat For All Seasons: The Dönmes or Crypto-Jews of Turkey by Rifat Bali". *eSefarad* (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2022-10-31.
13. ↑  "Jewish History / Waiting for the Messiah - Haaretz - Israel News". 2009-05-19. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 19 May 2009. สืบค้นเมื่อ 2022-10-31.
14. ↑  Bali 2010, p. 42. sfn error: no target: CITEREFBali2010 (help)