**การสลายของเม็ดเลือดแดง**, **ฮีโมไลซิส** หรือ **เฮโมไลซิส** (อังกฤษ: Hemolysis หรือ haemolysis; /hiːˈmɒlɪsɪs/), เป็นการแตก (ไลซิส; lysis) ของเซลล์เม็ดเลือดแดง (เอริโธรไซต์; erythrocyte) และปล่อยสารข้างใน (ไซโตพลาสซึม) ออกมายังสิ่งแวดล้อมโดยรอบ (เช่น พลาสมา) การสลายของเม็ดเลือดแดงอาจเกิดขึ้นได้ทั้งในร่างกาย (in vivo) และในภาวะสังเคราะห์ (in vitro)

หนึ่งในสาเหตุของเฮโมไลซิสคือการออกฤทธิ์ของฮีโมไลซิน (hemolysin) สารพิษซึ่งปล่อยออกมาโดยฟังไจหรือแบคทีเรียก่อโรคบางชนิด หรืออาจเกิดจากการออกกำลังกายอย่างหนักเกินไป Hemolysins damage the red blood cell's cytoplasmic membrane, causing lysis and eventually cell death.

ในร่างกาย
---------

เฮโมไลซิสในร่างกายอาจเกิดจากโรคอื่น ๆ หลายประการ เช่นแบคทีเรียแกรมบวกหลายชนิด (เช่น *Streptococcus*, *Enterococcus* และ *Staphylococcus*), ปรสิตบางชนิด (เช่น *Plasmodium*), โรคภูมิคุ้มกันบกพร่องบางชนิด (autoimmune disorders; เช่น โลหิตจางจากการสลายของเม็ดเลือดแดงอันเกิดจากยา; drug-induced hemolytic anemia), โรคพันธุกรรมบางชนิด (เช่น โรคซิกเคิลเซลล์; sickle-cell disease หรือโรคจี-6-พีดีบกพร่อง; G6PD deficiency) หรือเลือดที่มีความเข้มข้นต่ำ (ไฮโปโทนิก; hypotonic ต่อเซลล์)

เฮโมไลซิสอาจนำไปสู่ภาวะฮีโมโกลบินในเลือด (hemoglobinemia) จากฮีโมโกลบินจำนวนมากถูกปล่อยออกมาในพลาสมาของเลือด ซึ่งมีส่วนสำคัญต่อการ pathogenesis ของ sepsis ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อด้วยผลที่เกิดต่อระบบภูมิคุ้มกันแบบก่อเอง (innate immune system)

### *Streptococcus*

ดูบทความหลักที่: Streptococcus
สปีชี่ส์หลายปีชี่ส์ของจีนัส *Streptococcus* ก่อให้เกิดเฮโมไลซิส แบคทีเรียกลุ่ม Streptococcal นั้นจัดแบ่งตามคุณลักษณะที่ก่อเกิดการเฮโมไลซิส (hemolytic properties) ซึ่งอาจไม่จำเป็นต้องปรากฏเสมอไปในร่างกาย

* สปีชี่ส์อัลฟา-เฮโมไลติก (Alpha-hemolytic species) เช่น *S. pneumoniae*, *Streptococcus mitis*, *S. mutans* และ *S. salivarius* จะออกซิไดส์เหล็กในเฮโมโกลบิน
* สปีชี่ส์เบต้า-เฮโมไลติก (Beta-hemolytic species) เช่น *S. pyogenes* และ *S. agalactiae* จะทำให้เซลล์เม็ดเลือดแดงแตก
* สปีชี่ส์แกมมา-เฮโมไลติก (Gamma-hemolytic) หรือ ไม่ก่อเฮโมไลติก (non-hemolytic) คือสปีชี่ส์ที่ไม่ก่อให้เกิดเฮโมไลซิสและยากมากที่จะก่อโรค

### *Enterococcus*

ดูบทความหลักที่: Enterococcus
จีนัส *Enterococcus* ประกอบด้วยแบคทีเรียกรดแลกติก (lactic acid bacteria) ซึ่งเคยถูกจัดเป็นแกมมา-เฮโมไลติก กลุ่ม D ในจีนัส streptococcus (ด้านบน) เช่น *E. faecilis* (*S. faecalis*), *E. faecium* (*S. faecium*), *E. durans* (*S. durans*) และ*E. avium* (*S. avium*).

### *Staphylococcus*

ดูบทความหลักที่: Staphylococcus
*Staphylococcus* เป็นคอคคัส (cocci) ประเภทแกรมบวกอีกชนิดหนึ่ง โดยที่พบบ่อยที่สุดคือ *S. aureus* อันเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดสำหรับการติดเชื้อ "staph" และมักเฮโมไลติกใน blood agar

### ปรสิต

ในกระบวนการกินอาหารของปรสิตกลุ่ม *Plasmodium* ทำอันตรายต่อเซลล์เม็ดเลือดแดง เช่น มาลาเรีย ซึ่งบางครั้งก็เรียกว่า "เฮโมไลซิสจากปรสิต" ("parasitic hemolysis") ในงานเขียนทางการแพทย์

### HELLP, pre-eclampsia หรือ eclampsia

ดูที่ HELLP syndrome, Pre-eclampsia และ Eclampsia
### โรคเฮโมไลติกในเด็กแรกเกิด

ดูบทความหลักที่: Hemolytic disease of the newborn
โรคเม็ดเลือดแตกในเด็กแรกเกิด (Hemolytic disease of the newborn) เป็นโรคภูมิคุ้มกัน (autoimmune disease) ที่เกิดจากแอนติบอดีของมารดาข้ามจากรกไปยังทารกในครรภ์ กรณีพบบ่อยเมื่อมารดาเคยได้รับแอนติเจนเลือดที่มีทารกแต่ไม่พบในเธอ ซึ่งอาจมาจากการถ่ายเลือดหรือการตั้งครรภ์มาก่อนหน้า

### โลหิตจางเฮโมไลติก

ดูบทความหลักที่: Hemolytic anemia
ในกรณีที่เสียเม็ดเลือดแดงจำนวนมากจากการเฮโมไลติดจนเป็นอันตรายร้ายแรง อาจนำไปสู่โรคโลหิตจางจากการสลายของเม็ดเลือดแดง (Hemolytic anemia)

###  วิกฤตเฮโมไลติก

วิกฤตเฮโมไลติก (Hemolytic crisis) หรือวิกฤตไฮเปอร์เฮโมไลติก (hyperhemolytic crisis) คือภาวะที่อัตราการทำลายเซลล์เม็ดเลือดแดงสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว อันนำไปสู่โลหิตจาง (anemia), ดีซ่าน (juandice) และ reticulocytosis Hemolytic crises are a major concern with sickle-cell disease and G6PD deficiency.

### สารพิษ

การที่ร่างกายย่อย Paxillus Involutus จากการทานอาจก่อให้เกิดเฮโมไลซิสได้

อ้างอิง
-------

1. ↑  ศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภา; ศัพท์วิทยาศาสตร์ (พิมพ์ครั้งที่ ๕ พ.ศ. ๒๕๔๖) เข้าถึงได้จาก  วันที่ 19 พ.ค. 2563
2. ↑  Wells, John C. (2008). *Longman Pronunciation Dictionary* (3rd ed.). Longman. ISBN 978-1-4058-8118-0.
3. ↑  Witek, K; Ścisłowska, J; Turowski, D; Lerczak, K; Lewandowska-Pachecka, S; Pokrywka, A (March 2017). "Total bilirubin in athletes, determination of reference range". *Biology of Sport*. **34** (1): 45–48. doi:10.5114/biolsport.2017.63732. ISSN 0860-021X. PMC 5377560. PMID 28416897.
4. ↑  Madigan, Michael T. (2010). *Brock Biology of Microorganisms 13th Edition*. p. 804. ISBN 978-0-321-64963-8.
5. ↑  Barcellini, Wilma (2015). "Immune Hemolysis: Diagnosis and Treatment Recommendations". *Seminars in Hematology*. **52** (4): 304–312. doi:10.1053/j.seminhematol.2015.05.001. ISSN 1532-8686. PMID 26404442.
6. ↑  Beris, Photis; Picard, Véronique (2015). "Non-immune Hemolysis: Diagnostic Considerations". *Seminars in Hematology*. **52** (4): 287–303. doi:10.1053/j.seminhematol.2015.07.005. ISSN 1532-8686. PMID 26404441.
7. 1 2  Effenberger-Neidnicht, Katharina; Hartmann, Matthias (2018). "Mechanisms of Hemolysis During Sepsis". *Inflammation*. **41** (5): 1569–1581. doi:10.1007/s10753-018-0810-y. ISSN 1573-2576. PMID 29956069.
8. ↑  MicrobeLibrary.org, American Society for Microbiology เก็บถาวร ธันวาคม 1, 2008 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
9. ↑  "Erythrocyte Alloimmunization and Pregnancy: Overview, Background, Pathophysiology". 2019-02-02. `{{cite journal}}`: Cite journal ต้องการ `|journal=` (help)
10. ↑  "Innvista". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2010-06-24. สืบค้นเมื่อ 2010-07-04.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------