**กรมหมื่นเทพพิพิธ** มีพระนามเดิมว่า *พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าแขก* เป็นพระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ผนวชในรัชสมัยสมเด็จพระที่นั่งสุริยาศน์อมรินทร์ ต่อมามีความผิดฐานคิดกบฏ จึงถูกเนรเทศออกไปอยู่ที่ประเทศศรีลังกา เมื่อพระเจ้ามังระส่งกองทัพมาตีกรุงศรีอยุธยา กรมหมื่นเทพพิพิธทรงทราบว่าพม่าปิดล้อมกรุงศรีอยุธยา จึงได้เดินทางกลับ เกลี้ยกล่อมผู้คนทางหัวเมืองชายทะเลภาคตะวันออกเพื่อจะเข้ากู้กรุงศรีฯ แต่ไม่สำเร็จ จึงทรงหนีไปเกลี้ยกล่อมพระยานครราชสีมา เจ้าเมืองนครราชสีมาให้เข้าร่วมช่วยกอบกู้กรุงศรีฯ แต่พระยานครราชสีมาไม่ยอม จึงเกลี้ยกล่อมชาวบ้านบริเวณนั้นให้เข้าร่วมเป็นพวกของพระองค์ และให้ หม่อมเจ้าประยง พระโอรส กับ หลวงมหาพิชัย นำไพร่พลไปลอบสังหารพระยานครราชสีมา และยึดเมืองได้ในที่สุด

ต่อมา หลวงแพ่ง น้องพระยานครราชสีมาได้ไปเกณฑ์พลจากเมืองพิมาย เพื่อไปตีเมืองนครราชสีมาเอาเมืองคืน ปรากฏว่ารบชนะ จึงจับกรมหมื่นเทพพิพิธได้ หลวงแพ่งต้องการที่จะประหารชีวิตกรมหมื่นเทพพิพิธเสีย แต่พระพิมายมีความสงสารจึงขอชีวิตไว้ และขอนำกรมหมื่นเทพพิพิธไปคุมไว้ที่เมืองพิมาย แต่พระพิมายจงรักภักดีต่อเจ้ากรุงศรีอยุธยามาก จึงยกกรมหมื่นเทพพิพิธขึ้นเป็นเจ้าแผ่นดินเมืองพิมาย สถาปนาเมืองพิมายเป็นราชธานีต่อจากกรุงศรีอยุธยา ส่วนพระพิมายนั้นนั้นได้ถูกแต่งตั้งให้เป็น เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ ผู้สำเร็จราชการบ้านเมืองทั้งหมด หลังจากนั้น เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ก็ได้สังหารหลวงแพ่ง แล้วยึดเมืองนครราชสีมาและหัวเมืองน้อยใหญ่ทั้งปวงมารวมกับพิมายทั้งหมด เมืองพิมายมีอาณาเขตตั้งแต่แขวงหัวเมืองตะวันออกฝ่ายดอน ไปจนถึงแดนกรุงศรีสัตนาคนหุตและกรุงกัมพูชาธิบดี ฝ่ายใต้ลงมาถึงเมืองสระบุรีตลอดลำน้ำแควป่าสัก

ภายหลังพระยาตากสินทรงสถาปนากรุงธนบุรีศรีมหาสมุทรเป็นราชธานีและปราบดาภิเษกขึ้นเป็น สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีหรือสมเด็จพระบรมราชาที่ 4 พระองค์ทรงมีพระราชบัญชาให้พระราชวรินทร์ (ทองด้วง) และพระมหามนตรี (บุญมา) ยกทัพมาตีชุมนุมของกรมหมื่นเทพพิพิธ กองทัพพิมายของกรมหมื่นเทพพิพิธมิอาจต่อสู้ได้ พระองค์จึงพาครอบครัวหนีไปเมืองเวียงจันทน์ แต่ถูกขุนชนะกรมการเมืองนครราชสีมาตามจับตัวได้ทัน จึงนำตัวมาถวายพระเจ้ากรุงธนบุรี ในภายแรกพระเจ้ากรุงธนบุรีทรงไม่ปรารถนาจะสำเร็จโทษ แต่กรมหมื่นเทพพิพิธไม่ยอมสวามิภักดิ์ต่อพระองค์ พระเจ้ากรุงธนบุรีจึงตรัสว่า

> *ตัวหาบุญวาสนาบารมีมิได้ ไปอยู่ที่ไหนก็พาพวกผู้คนที่นับถือพลอยพินาศฉิบหายที่นั่น ครั้นจะเลี้ยงไว้ก็จะพาคนที่เชื่อถือบุญพลอยล้มตายเสียอีกด้วย เจ้าอย่าอยู่เลยจงตายเสียครั้งนี้ทีเดียวเถิด อย่าให้เกิดจลาจลในแผ่นดินสืบไปข้างหน้าอีกเลย*
> 
> 

พระองค์จึงจำต้องสำเร็จโทษกรมหมื่นเทพพิพิธ

พงศาวลี
-------

| พงศาวลีของกรมหมื่นเทพพิพิธ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 8. สมเด็จพระเพทราชา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 17. ท้าวศรีสัจจา (พระนมเปรม) |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 4. สมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดี |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 18. พญาแสนหลวง |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 9. นางกุสาวดี |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 2. สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 5. สมเด็จพระพันวษา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 1. **กรมหมื่นเทพพิพิธ** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |

อ้างอิง
-------

1. ↑  พระจรัสชวนะพันธ์ เจ้ากรมราชบัณฑิต. *พระราชพงศาวดารกรุงธนบุรี แผ่นดินสมเด็จพระบรมราชาที่ ๔ (พระเจ้าตากสิน)*. กรุงเทพฯ : กรมตำรา กระทรวงธรรมการ. ๒๔๗๒
2. ↑  พระจรัสชวนะพันธ์ เจ้ากรมราชบัณฑิต. *พระราชพงศาวดารกรุงธนบุรี แผ่นดินสมเด็จพระบรมราชาที่ ๔ (พระเจ้าตากสิน)*. กรุงเทพฯ : กรมตำรา กระทรวงธรรมการ. ๒๔๗๒
3. ↑  "สงครามครั้งที่ ๓ คราวพม่าตีเมืองสวรรคโลก", ประชุมพงศาวดาร เล่มที่ ๖ (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๖). กรุงเทพฯ : องค์การค้าของคุรุสภา, 2506. หน้า 190.

| * ด
* ค
* ก
การเฉลิมพระยศเจ้านายในสมัยกรุงศรีอยุธยา |
| --- |
| กรมพระ | *กรมพระเทพามาตย์ (กัน)* • *กรมพระเทพามาตุ (พลับ)* |  |
| กรมหลวง | *กรมหลวงราชานุรักษ์* • *กรมหลวงพิพิธมนตรี* • *กรมหลวงโยธาทิพ* • *กรมหลวงโยธาเทพ* • *กรมหลวงอภัยนุชิต* |
| กรมขุน | กรมขุนพรพินิต (\*) () • *กรมขุนยี่สารเสนีย์* • *กรมขุนวิมลพัตร* • กรมขุนสุรินทรสงคราม • กรมขุนเสนาบริรักษ์ • กรมขุนสุเรนทรพิทักษ์ • กรมขุนเสนาพิทักษ์ (\*) • *กรมขุนเสนีย์นุรักษ์* • กรมขุนอนุรักษ์มนตรี () |
| กรมหมื่น | กรมหมื่นจิตรสุนทร • กรมหมื่นเทพพิพิธ • กรมหมื่นพิทักษ์ภูเบศร์ • กรมหมื่นสุนทรเทพ • กรมหมื่นเสพภักดี • กรมหมื่นอินทรภักดี

---

 = สืบราชสมบัติ • \* = กรมพระราชวังบวร • *ตัวเอียง* = ฝ่ายใน |
| **สมัยกรุงศรีอยุธยา • สมัยกรุงธนบุรี • สมัยกรุงรัตนโกสินทร์**  |