**นางเสือง** เป็นพระอัครมเหสีในพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ และเป็นพระราชมารดาของพระมหากษัตริย์อีกสองพระองค์คือ พ่อขุนบานเมืองและพ่อขุนรามคำแหงมหาราช แต่อย่างไรก็ตามก็ยังมีความกังขาเกี่ยวกับตัวตนของพระนางว่ามีจริงหรือเป็นเพียงเรื่องที่แต่งขึ้นในช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์

พระราชประวัติ
-------------

นางเสือง มีประวัติค่อนข้างน้อยนัก พระราชสมภพเมื่อใดที่ไหนหรือสวรรคตเมื่อใดไม่ทราบความ ปรากฏพระองค์ครั้งแรกและครั้งเดียวจากเนื้อความใน*จารึกพ่อขุนรามคำแหง* ความว่า "พ่อกูชื่อศรีอินทราทิตย์ แม่กูชื่อนางเสือง พี่กูชื่อบานเมือง ตูพี่น้องท้องเดียวห้าคน ผู้ชายสาม ผู้หญิงสอง พี่เผือผู้อ้ายตายจากเผือเตียมแต่ยังเล็ก..." แสดงให้เห็นว่าพระนางมีพระราชโอรส-ธิดา 5 พระองค์ เป็นพระราชโอรสสามพระองค์ กับพระราชธิดาอีกสองพระองค์ และปรากฏอีกครั้งว่า "เมื่อชั่วพ่อกู กูบำเรอแก่พ่อกู กูบำเรอแก่แม่กู..." แสดงให้เห็นว่าพระองค์ได้รับการปรนนิบัติพัดวีอย่างดีจากพระราชโอรสคือ พ่อขุนรามคำแหงนั่นเอง ด้วยพระราชประวัติที่มีน้อยนิด บางแห่งก็สันนิษฐานกันอีกว่า นางเสือง อาจจะเป็นพระภคินีของพ่อขุนผาเมืองก็เป็นได้

พิทูร มลิวัลย์ สันนิษฐานพระนาม "เสือง" นั้น ตรงกับคำลาวหรืออีสานว่า "เสิง" หรือ "เสิงสาง" แปลว่า "รุ่งอรุณ, รุ่งราง, สว่างราง ๆ "พระนามจึงแปลความหมายได้ว่า "นางรุ่ง" หรือ "นางเรือง" สอดคล้องกับพระนามพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ที่มีความว่า "ผู้ทรงไว้ซึ่งความสว่าง" ส่วนมังกร ทองสุขดี สันนิษฐานว่ามาจากคำว่า "เชื่อง" แปลว่า "ช้า, แช่มช้อย, ไม่ดุร้าย, ใจดี"

ส่วนเทวรูปที่พบที่โซกพระแม่ย่านั้น แท้จริงแล้วเป็นเทวรูปพระนารายณ์ เพียงแต่ได้รับการนับถือที่เปลี่ยนไปตามความเชื่อของชาวเมือง บ้างก็ว่าอาจเป็นเทวสตรีมากกว่า เพราะมีสัณฐานและเครื่องประดับอย่างสตรี โดยมีลักษณะเป็นหินชนวนสีเขียว สูง 1.30 เมตร หน้าเป็นรูปไข่แบบพระพุทธรูปสมัยสุโขทัย แต่ใบหน้าเหมือนคนแก่ คางมน บนศีรษะสวมกรวยซ้อนกันสี่ชั้นลักษณะเป็นมงกุฎแตกบิ่น มีเครื่องประดับที่ใบหู เปลือยอกเห็นสองเต้า แขนแนบลำตัว นุ่งผ้ากรอมเท้าห้อยชายผ้าซ้อนลงมาสามชั้น สวมกำไลข้อมือ และข้อเท้า สวมรองเท้าปลายงอน จากหลักฐานที่พบ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ หรือสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงสันนิษฐานว่า เทวรูปดังกล่าวสอดคล้องกับ "พระขพุงผี" ผีประจำเขาหลวงเมืองสุโขทัย ที่ปรากฏอยู่ในจารึกหลักที่ 1 ที่มีภูมิสถานสอดคล้องกัน ซึ่งคำว่า "ขพุง" มาจากคำเขมรว่า *ขพุง* (ខ្ពង់ *ขพง*) แปลว่า สันเขา รวมกันจึงมีความหมายว่า *ผีแห่งยอดเขา* นับถือเป็นเทพรักษาเมืองสุโขทัย และเป็นผู้ดลบันดาลให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล ส่วนที่ชาวเมืองเรียกเทวรูปดังกล่าวว่า *พระแม่ย่า* นั้น ทองเจือ สืบชมภู สันนิษฐานว่า ชาวบ้านคงเข้าใจว่าเทวรูปนี้คงเป็นนางกษัตริย์องค์ใดองค์หนึ่งตามคติชนท้องถิ่น ซึ่งน่าจะเป็นนางเสือง ผู้เป็นพระราชมารดาของพ่อขุนรามคำแหง และเป็นพระปัยยิกา (ย่าทวด) ของพระมหาธรรมราชาที่ 1

ในวัฒนธรรมร่วมสมัย
------------------

เรื่องราวที่มีอยู่น้อยนิดของพระนาง ถูกนำมาดัดแปลงเป็นละครเวทีอิงประวัติศาสตร์เรื่อง "นางเสือง" ด้วยถือว่าเป็น "พระราชินีไทยที่ปรากฏพระนามเป็นพระองค์แรกในประวัติศาสตร์" ละครเวทีดังกล่าวออกแสดงในปี พ.ศ. 2511, พ.ศ. 2547 และ พ.ศ. 2556 เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ บทประพันธ์โดยสมภพ จันทรประภา กำกับการแสดงโดยหม่อมหลวงจุลลา งอนรถ เนื้อเรื่องจะปลุกใจให้มีความรักชาติ

อ้างอิง
-------

1. 1 2  สุจิตต์ วงษ์เทศ (January 25, 2013). ""นางเสือง" เป็นนิยาย ประวัติศาสตร์การเมือง". มติชนออนไลน์. สืบค้นเมื่อ November 23, 2014.
2. ↑  พ่อขุนรามคำแหง (1292). "ศิลาจารึก". ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-09-24. สืบค้นเมื่อ November 22, 2014.
3. ↑  "พ่อกูชื่อศรีอินทราทิตย์". สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยรามคำแหง. สืบค้นเมื่อ November 22, 2014.
4. ↑  ธวัช ปุณโณทก. *อักษรไทยโบราณ ลายสือไทย และวิวัฒนาการของชนชาติไทย*. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2549, หน้า 97
5. ↑  มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา (2011). *นามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย* (PDF). กรุงเทพฯ: มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา. p. 25. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2012-03-04. สืบค้นเมื่อ 2014-11-22.
6. ↑  มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา (2011). *นามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย* (PDF). กรุงเทพฯ: มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา. p. 19. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2017-09-13. สืบค้นเมื่อ 2017-10-08.
7. ↑  พิทูร มลิวัลย์ (1974). *วรรณคดีสุโขทัย* (PDF). คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง. p. 30-31.
8. ↑  มังกร ทองสุขดี, รศ. ดร. (August 11, 2022). ""นางเสือง" แม่ของคนไทยที่ปรากฏในจารึกประวัติศาสตร์คนแรก แม่ดีเด่นจากศิลาจารึก?". ศิลปวัฒนธรรม. สืบค้นเมื่อ October 26, 2022.
9. ↑  กนกวรรณ โสภณวิจิตร. *ประวัติศาสตร์สุโขทัย*. กรุงเทพฯ : สารคดี, 2554, หน้า 113
10. ↑  โรม บุนนาค (June 22, 2016). ""พระขพุงผี" ผีรักษาเมืองสุโขทัย! เชื่อกันว่าเป็นพระราชชนนีพ่อขุนรามคำแหง!!". ผู้จัดการออนไลน์. สืบค้นเมื่อ October 26, 2022.
11. ↑  นิรมล หาญทองกูล (2019). *ทิพยเทวทาสี อัญชลีพระขพุงผีเทพดา* (PDF). สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์. p. 36.
12. ↑  พชรพงษ์ พุฒซ้อน (September 24, 2018). "พระขยุงผีเทพยดา : "พระแม่ย่า" สิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่เมืองสุโขทัย". มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-10-26. สืบค้นเมื่อ October 26, 2022.
13. ↑  นิรมล หาญทองกูล (2019). *ทิพยเทวทาสี อัญชลีพระขพุงผีเทพดา* (PDF). สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์. p. 31-33.
14. ↑  นิรมล หาญทองกูล (2019). *ทิพยเทวทาสี อัญชลีพระขพุงผีเทพดา* (PDF). สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์. p. 35.
15. ↑  "ศาลพระแม่ย่า". จังหวัดสุโขทัย. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-09-06. สืบค้นเมื่อ November 22, 2014.
16. ↑  "อีกครั้งละคร "นางเสือง" "ม.ล.จุลลา งอนรถ" กำกับเวที". ประชาชาติธุรกิจ. January 14, 2013. สืบค้นเมื่อ November 22, 2014.
17. ↑  "จากเชื้อพระวงศ์สู่นางเสือง". กรุงเทพธุรกิจ. สืบค้นเมื่อ November 22, 2014.
18. ↑  ""นางเสือง" ละครเวทีอิงประวัติศาสตร์ ฉาก แสง สี เสียง ตระการตา". แนวหน้า. สืบค้นเมื่อ November 22, 2014.
19. ↑  "ปลุกความรักชาติผ่านนางเสือง". คมชัดลึก. January 21, 2013. สืบค้นเมื่อ November 22, 2014.