**เชียงกลาง** (ไทยถิ่นเหนือ: ) ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัดน่าน เป็นเมืองที่รองรับการขยายตัวเศรษฐกิจแห่งที่ 2 ของจังหวัดน่านตอนเหนือ

สาระสังเขป
----------

อำเภอเชียงกลาง เป็นเมืองที่เล็กที่สุดของจังหวัดน่าน แต่เต็มไปด้วยความสวยงามธรรมชาติอันบริสุทธิ์ผุดผ่องของภูเขา ลำธาร อาทิ น้ำตกตาดม่าน แก่งสะม้าเก้าบั้ง

ที่ตั้งและอาณาเขต
-----------------

อำเภอเชียงกลางตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอทุ่งช้าง
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอทุ่งช้างและอำเภอปัว
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอปัวและอำเภอท่าวังผา
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอท่าวังผาและอำเภอสองแคว

ประวัติ
-------

อำเภอเชียงกลาง (คำเมืองออกเสียงว่า **เจียงก๋าง)** ตามคำบอกเล่าสรุปความว่า เดิมทีเดียวจังหวัดน่านมีที่ตั้งอยู่ที่อำเภอปัวเรียกว่า "วรนคร" และมีเมืองน้อยใหญ่เป็นเมืองบริวาร ทางเหนือของเมืองปัวมีเมืองเปือ เมืองงอบ และเมืองปอน ซึ่งสมัยนั้นข้าศึกที่มักยกกำลังมาย่ำยีคือ เงี้ยวหรือไทยใหญ่ หัวเมืองทางเหนือของเมืองปัวก็ได้แตกร่นถอยลงมาอยู่บริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำกอนที่มาบรรจบกับแม่น้ำน่านเรียกว่า "สบกอน" ในบริเวณที่ตั้งของเมืองที่แตกทัพร่นมาตั้งมั่นอยู่ตรงระหว่างเมืองเชียงกลางในปัจจุบัน

เดิมพื้นที่ของอำเภอเชียงกลางอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอทุ่งช้าง โดยเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2511 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้แยกตำบลเปือ ตำบลเชียงกลาง ตำบลเชียงคาน และตำบลนาไร่หลวง (ปัจจุบันอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอสองแคว) ออกจากการปกครองของอำเภอทุ่งช้าง รวมจัดตั้งเป็น **กิ่งอำเภอเชียงกลาง** และได้รับการยกฐานะเป็นอำเภอเชียงกลางเมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514

การแบ่งเขตการปกครอง
-------------------

### การปกครองส่วนภูมิภาค

อำเภอเชียงกลางแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 6 ตำบล 60 หมู่บ้าน ได้แก่

| ที่ | ชื่อตำบล | ตัวเมือง | อักษรโรมัน | จำนวนหมู่บ้าน | จำนวนประชากร
(ธันวาคม 2565) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | เชียงกลาง |  | Chiang Klang | 13 | 7,095 |
| 2. | เปือ |  | Puea | 15 | 6,579 |
| 3. | เชียงคาน |  | Chiang Khan | 5 | 1,641 |
| 4. | พระธาตุ |  | Phra That | 10 | 3,639 |
| 5. | พญาแก้ว |  | Phaya Kaeo | 7 | 3,196 |
| 6. | พระพุทธบาท |  | Phra Phutthabat | 10 | 4,837 |

### การปกครองส่วนท้องถิ่น

ท้องที่อำเภอเชียงกลางประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5 แห่ง ได้แก่

* **เทศบาลตำบลเชียงกลาง** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเชียงกลาง ตำบลเปือ และตำบลพญาแก้ว
* **เทศบาลตำบลพระพุทธบาทเชียงคาน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงคานและตำบลพระพุทธบาททั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเชียงกลางพญาแก้ว** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงกลางและตำบลพญาแก้ว (นอกเขตเทศบาลตำบลเชียงกลาง)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเปือ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเปือ (นอกเขตเทศบาลตำบลเชียงกลาง)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลพระธาตุ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระธาตุทั้งตำบล

สถานที่สำคัญและแหล่งท่องเที่ยว
------------------------------

สถานที่และแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของอำเภอเชียงกลาง ได้แก่

* **วัดหนองแดง (สถาปัตยกรรมไทลื้อ)**

ตั้งอยู่บ้านหนองแดง หมู่ที่ 1 ตำบลเปือ ห่างจากที่ว่าการอำเภอ 2 กิโลเมตร เป็นโบราณสถานเก่าแก่ของล้านนาไทย ก่อสร้างโดยช่างชาวไทยลื้อ (แคว้นสิบสองปันนา) มีอายุประมาณ 200 ปีเศษ

* **น้ำตกตาดม่าน** ตั้งอยู่บนสันเขาเวียง(ม่อนเวียง) อยู่ในเขตแนวเทือกเขาผีปันน้ำ ทางตอนตะวันออกของภาคเหนือตอนบน ตั้งอยู่ในเขตบ้านวังทอง หมู่ที่ 3 ตำบลพระพุทธบาท อยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 11 กิโลเมตร เป็นน้ำตกที่มีจุดกำเนิดต้นลำน้ำหุย ซึ่งต้นน้ำหุยตั้งอยู่ระหว่างแนวเชื่อมระหว่างอำเภอเชียงกลาง และอำเภอสองแคว ซึ่งลำน้ำหุยมีน้ำไหลตลอดปี เพราะอยู่ในผืนป่าที่อุดมสมบูรณ์

* **รอยพระพุทธบาท (พระบาทตากผ้า)**

ตั้งอยู่บ้านเหล่า หมู่ที่ 8 ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 7 กิโลเมตร เป็นโบราณสถานเก่าแก่เป็นที่เคารพบูชาองประชาชนทั่วไป โดยเฉพาะราษฎรตำบลเชียงคานและตำบลพระพุทธบาท มีอายุประมาณ 100 ปีเศษ

* **แก่งสะม้าเก้าบั้ง**

ตั้งอยู่บ้านตึ๊ด หมู่ที่ 10 ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 11 กิโลเมตร มีลักษณะเป็นโขดหินและลานหินขวางกั้นลำน้ำน่าน ลดหลั่นกันไปถึงขั้นมีระยะทางยาวถึง 3 กิโลเมตร สองฟากฝั่งลำน้ำน่านมีลักษณะเป็นภูเขาและป่าไม้อุดมสมบูรณ์ เหมาะแก่การพักผ่อนและตั้งแคมป์ค้างแรม

* **พระธาตุดอนแก้ว**

ตั้งอยู่บริเวณบ้านดอนแก้ว หมู่ที่ 1 ตำบลพระธาตุ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 7 กิโลเมตร

* **อ่างเก็บน้ำเลียบ**

ตั้งอยู่บ้านดอนแท่น หมู่ที่ 3 ตำบลเชียงคาน ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 8 กิโลเมตร เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ รอบบริเวณอ่างร่มรื่นไปด้วยป่าไม้ธรรมชาติ เหมาะแก่การพักผ่อนและตกปลา

* **เมืองพระพุทธศาสนา**

ตั้งอยู่บ้านน้ำคา หมู่ที่ 1 ตำบลพญาแก้ว ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 4 กิโลเมตร เป็นสถานที่ปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานและฝึกอบรมปฏิบัติธรรม

* **ไร่จุฑามาศ รีสอร์ท**

ตั้งอยู่บ้านน้ำอ้อ หมู่ที่ 3 ตำบลเปือ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 8 กิโลเมตร

* **น้ำตกผานางอิง (ฝายข้อมือเหล็ก)**

ตั้งอยู่บ้านพญาแก้ว หมู่ที่ 4 ตำบลพญาแก้ว ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 6 กิโลเมตร

* **น้ำตกนาอู่**

ตั้งอยู่บ้านหนองปลา หมู่ที่ 10 ตำบลพระธาตุ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 15 กิโลเมตร

* **น้ำตกห้วยตะวัน**

ตั้งอยู่บ้านเกวต หมู่ที่ 6 ตำบลพญาแก้ว ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 37 กิโลเมตร

* **พระธาตุศรีบัวแบ่งเทพมงคล(ธาตุวัดคาว)**

ตั้งอยู่บ้านเจดีย์ หมู่ 3 ตำบลเชียงกลาง ห่างจากที่ว่าการอำเภอ ประมาณ 3 กิโลเมตร

* **พระธาตุจอมกิตติ**

ตั้งอยู่บ้านป่าเลา หมู่ที่ 6 ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 5 กิโลเมตร

* **อ่างเก็บน้ำน้ำส้อ**

ตั้งอยู่บ้านส้อ หมู่ 9 ตำบลเปือ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 8 กิโลเมตร

* **วัดศรีบุญเรือง (สถาปัตยกรรมร่วมสมัย)**

ตั้งอยู่บ้านสบกอน หมู่ที่ 5 ตำบลเชียงกลาง เดิมชื่อวัดสบกอน เป็นวัดเก่าและสร้างคู่มากับหมู่บ้านสบกอน

* **วัดเจดีย์ (พระเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์)**

ตั้งอยู่ที่บ้านเจดีย์ หมู่ที่ 3 ตำบลเชียงกลาง เดิมชื่อวัดคาว เป็นวัดเก่าแก่ของอำเภอเชียงกลาง

* **พระธาตุศรีบัวแบ่งเทพมงคล (ธาตุวัดคาว)**

เป็นพระธาตุเก่าแก่คู่ตำบลเชียงกลาง มีรูปทรงลังกาฐานกว้าง 12 เมตร สูง 16 เมตร

* **รอยพระพุทธบาท (ผาม่าน)**

ตั้งอยู่บ้านตึ๊ด หมู่ที่ 10 ตำบลพระพุทธบาท ลักษณะเป็นภูเขาศิลา (หินผา) บริเวณนี้เดิมเป็นสถานที่สู้รบกันระหว่างพวกม่านกับพวกเงี้ยวได้สู้รบกันจนมีรอยเลือดแดงฉานกระเด็นติดตามหน้าผา จึงเรียกว่าผาแดงหรือผาม่าน

* **รอยพระพุทธบาท (บ้านดอนสบเปือ)**

ตั้งอยู่บ้านดอนสบเปือ หมู่ที่ 7 ตำบลเปือ ค้นพบครั้งแรกอยู่บนแท่นผาบริเวณวังพระพุทธบาท ปัจจุบันรอยพระพุทธบาทแห่งนี้เป็นที่เคารพนับถือของชาวอำเภอเชียงกลางและศิษยานุศิษย์ของพระครูชัยวัฒน์อธิโต

* **ศาลเจ้าพ่อพญาไมย**

ตั้งอยู่บ้านสบกอน หมู่ที่ 5 ตำบลเชียงกลาง เจ้าพ่อพญาไมยเป็นเทพยดาที่ชาวอำเภอเชียงกลางและอำเภอใกล้เคียงเคารพนับถือและเลื่องลือในความศักดิ์สิทธิ์

* **อุทยานมัจฉา (บ้านตึ๊ด)**

ตั้งอยู่บ้านตึ๊ด หมู่ที่ 10 ตำบลพระพุทธบาท เป็นเขตอนุรักษ์พันธุ์ปลาบริเวณท่าน้ำหลังวัดชัยมงคลถึงสะพานข้ามแม่น้ำน่าน

* **แหล่งอนุรักษ์พันธุ์ปลาบ้านหนองผุก (วังปลา )**

ตั้งอยู่บ้านหนองผุก หมู่ที่ 10 ตำบลเปือ มีลักษณะเป็นวังน้ำวนขนาดเล็กมี 2 หาด เหมาะสำหรับพักผ่อนหย่อนใจนักท่องเที่ยว

การเดินทาง
----------

จากตัวเมืองไปตามเส้นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1080 ระยะทางประมาณ 70 กิโลเมตร

อ้างอิง
-------

1. ↑  "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แบ่งท้องที่ตั้งเป็นกิ่งอำเภอ" (PDF). *ราชกิจจานุเบกษา*. **85** (54 ง): 1755. 18 มิถุนายน 2511. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2012-03-24. สืบค้นเมื่อ 2011-06-21.
2. ↑  "พระราชกฤษฎีกาตั้งอำเภอปลาปาก อำเภอเชียงกลาง อำเภอปากชม อำเภอบ้านม่วง อำเภอพังโคน อำเภอดอนสัก อำเภอพนม อำเภอเวียงสระ อำเภอสังคม และอำเภอหัวตะพาน พ.ศ. ๒๕๑๔" (PDF). *Royal ราชกิจจานุเบกษา*. **88** (123 ก): 745–748. 16 พฤศจิกายน 2514. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2012-02-24. สืบค้นเมื่อ 2011-06-21.
3. ↑  "ระบบสารสนเทศเพื่อการบริหาร". *stat.bora.dopa.go.th*.

| * ด
* ค
* ก
จังหวัดน่าน |
| --- |
| อำเภอ | 
* เมืองน่าน
* เฉลิมพระเกียรติ
* เชียงกลาง
* ท่าวังผา
* ทุ่งช้าง
* นาน้อย
* นาหมื่น
* บ้านหลวง
* บ่อเกลือ
* ปัว
* ภูเพียง
* แม่จริม
* เวียงสา
* สองแคว
* สันติสุข

 | ตราสัญลักษณ์จังหวัดน่าน |
| ประวัติศาสตร์ | 
* นครรัฐน่าน
* นครเมืองน่าน
* เจ้าผู้ครองนคร
	+ พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช
* มณฑลมหาราษฎร์
* รายชื่อโบราณสถาน

 |
| ภูมิศาสตร์ | 
* แม่น้ำ
	+ น่าน
	+ ว้า
* อุทยานแห่งชาติ
	+ ขุนน่าน
	+ ขุนสถาน
	+ ดอยภูคา
	+ ถ้ำสะเกิน
	+ นันทบุรี
	+ แม่จริม
	+ ศรีน่าน

 |
| เศรษฐกิจ | 

|  |  |
| --- | --- |
| คมนาคม | 
* ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 101 (กำแพงเพชร–จุดผ่านแดนถาวรห้วยโก๋น/น้ำเงิน)
* จุดผ่านแดนถาวรบ้านห้วยโก๋น
* ท่าอากาศยานน่านนคร

 |

 |
| สังคม | 

|  |  |
| --- | --- |
| การศึกษา | 
* รายชื่อโรงเรียน
* ศูนย์การเรียนรู้และบริการวิชาการเครือข่ายแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
* วิทยาลัยชุมชนน่าน
* พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ น่าน

 |
| วัฒนธรรม | 
* รายชื่อวัด
	+ น้อย
	+ พระธาตุเขาน้อย
	+ พระธาตุจอมนาง
	+ พระธาตุช้างค้ำ
	+ พระธาตุแช่แห้ง
	+ ภูมินทร์
	+ หัวข่วง

 |
| กีฬา | 
* สโมสรฟุตบอล
	+ น่าน
	+ น่าน ซิตี้

 |
| การเมือง | 
* สมาชิกวุฒิสภา
* สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

 |

 |
| หมวดหมู่ หมวดหมู่ |