บทความนี้เกี่ยวกับวรรณกรรม สำหรับความหมายอื่น ดูที่ สามก๊ก (แก้ความกำกวม)

***สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)*** เป็นแม่กองแปล ตั้งแต่ พ.ศ. 2345 และเป็นร้อยแก้วของไทยที่ได้รับการตีพิมพ์มาตั้งแต่ พ.ศ. 2417 ก่อนที่จะสังคมไทยจะได้อ่าน ความพยาบาท นิยายแปลโดยแม่วัน และ ละครแห่งชีวิต โดยหม่อมเจ้าอากาศดำเกิง รพีพัฒน์ ซึ่งถือเป็นนิยายเล่มแรกของวงวรรณกรรมไทย จึงเป็นนิยายร้อยแก้วที่เก่าแก่ที่สุดในสังคมไทย สำนวนภาษาตลอดจนค่านิยมดั้งเดิมล้วนปรากฏอยู่ทั่วไปในสามก๊ก ชนชั้นนำไทยแต่เดิมก็ถือว่าสามก๊กเป็นตำราการเมืองเสียด้วยซ้ำ คติทางสังคมหลายอย่างก็ถอดแบบมาจากสามก๊ก หนังสือเรื่องนี้จึงน่าเสพและศึกษาไปพร้อม ๆ กัน

ขนาดเล่ม
--------

สามก๊กมีขนาดสองเล่มจบ ความหนาหนึ่งพันแปดสิบหกหน้า เนื้อเรื่องมีแปดสิบสามตอน สำหรับหนอนหนังสือแล้วไม่ใช่เรื่องยากเย็นอย่างไร เพราะหากเทียบกับวรรณกรรมอย่าง ผู้ยากไร้ ของวิคเตอร์ ฮูโก หรือสงครามและสันติภาพ ของลีโอ ตอลสตอย หรือแม้แต่มังกรหยก ของกิมย้ง แล้วสามก๊กถือได้ว่าไม่ยากและไม่ง่ายสำหรับการอ่าน

ประวัติ
-------

เมื่อในรัชกาลที่ ๑ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมีพระราชดำรัสสั่งให้แปลหนังสือพงศาวดารจีนเป็นภาษาไทยสองเรื่อง คือ เรื่องไซ่ฮั่น เรื่องหนึ่ง กับเรื่องสามก๊ก เรื่องหนึ่ง โปรดให้สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ กรมพระอนุรักษ์เทเวศร์ ทรงอำนวยการแปลเรื่องไซ่ฮั่น และให้เจ้าพระยาพระคลัง (หน) อำนวยการแปลเรื่องสามก๊ก คำที่เล่ากันมาดังกล่าวนี้ไม่มีในจดหมายเหตุ แต่เมื่อพิเคราะห์ดูเห็นมีหลักฐานควรเชื่อได้ว่า เป็นความจริง ด้วยเมื่อในรัชกาลที่ ๑ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกทรงเอาเป็นพระราชธุระขวนขวายสร้างหนังสือต่าง ๆ ขึ้นเพื่อประโยชน์สำหรับพระนคร หนังสือซึ่งเป็นต้นฉบับตำรับตำราในกรุงรัตนโกสินทร์นี้ ทั้งที่รวบรวมของเก่า ที่แต่งใหม่ แลที่แปลมาจากภาษาต่างประเทศเกิดขึ้นในรัชกาลที่ ๑ มีมาก แต่ว่าในสมัยนั้นเป็นหนังสือเขียนในสมุดไทยทั้งนั้น ฉบับหลวงมักมีบานแพนกแสดงว่าโปรดให้สร้างขึ้นเมื่อปีใด แต่หนังสือเรื่องไซ่ฮั่นกับเรื่องสามก๊กสองเรื่องนี้ต้นฉบับที่ยังปรากฏอยู่มีแต่ฉบับเชลยศักดิ์ขาดบานแพนกข้างต้น จึงไม่มีลายลักษณ์อักษรเป็นสำคัญว่าแปลเมื่อใด ถึงกระนั้นก็ดี มีเค้าเงื่อนอันส่อให้เห็นชัดว่า หนังสือเรื่องไซ่ฮั่นกับเรื่องสามก๊กแปลเมื่อในรัชกาลที่ ๑ ทั้งสองเรื่อง เป็นต้นว่า สังเกตเห็นได้ในเรื่องพระอภัยมณีที่สุนทรภู่แต่งซึ่งสมมุติให้พระอภัยมณีมีวิชาชำนาญในการเป่าปี่ ก็คือ เอามาแต่เตียวเหลียงในเรื่องไซ่ฮั่น ข้อนี้ยิ่งพิจารณาดูคำเพลงปี่ของเตียวเหลียงเทียบกับคำเพลงปี่ของพระอภัยมณีก็ยิ่งเห็นได้ชัดว่า ถ่ายมาจากกันเป็นแท้ ด้วยเมื่อรัชกาลที่ ๑ สุนทเรื่องสามก๊กนั้นเป็นนิทานที่ใช้เล่าและเล่นเป็นงิ้วในเมืองจีนมาแต่ก่อน ปราชญ์จีนชื่อ ล่อกวนตง ในยุคราชวงศ์หมิง (พ.ศ. 1911 - 2186) จึงได้เขียนเรียบเรียงเป็นหนังสือ ต่อมาเม่าจงกัง และ กิมเสี่ยถ่าง ได้แต่งเพิ่มและนำไปตีพิมพ์ ตั้งแต่นั้นจึงได้แพร่หลายขึ้น และแปลเป็นภาษาต่าง ๆ หลายภาษา ของไทยนั้นแปลในปี พ.ศ. 2345 โดยซินแสผู้รู้ภาษาจีนได้แปลออกมาให้เจ้าพระยาพระคลัง (หน) เรียบเรียงเป็นภาษาไทยอีกครั้งหนึ่ง ดังนั้นเมื่อเทียบเคียงกับภาษาจีนหรือแม้แต่ภาษาอังกฤษ เนื้อความหลายตอนจึงคลาดเคลื่อนกันบ้าง ซึ่งหาเทียบได้จากฉบับที่ สังข์ พัฒโนทัย แปลออกมาในตำราพิชัยสงครามสามก๊ก หรือในสามก๊กฉบับวณิพก ของยาขอบ ซึ่งเทียบจากฉบับภาษาอังกฤษของบริวิต เทเลอร์ แต่เนื้อความภาษาจีนเป็นอย่างไรหรือเรื่องจริงเป็นอย่างไรมิใช่ประเด็นสำคัญ เพราะสามก๊กฉบับภาษาไทยนั้น ได้ชื่อว่าเป็นเพชรเม็ดงามทางร้อยแก้วในวงวรรณกรรมไทย นอกจากสำนวนภาษาแล้ว เนื้อเรื่องยังได้แสดงตัวละครในลักษณะที่มีความซับซ้อนหลากหลาย ความเปลี่ยนแปรในจิตใจของมนุษย์ ตลอดจนเบื้องหลังอุปนิสัยตัวละครที่สัมพันธ์อย่างยิ่งกับการเดินเรื่อง สามก๊กจึงเป็นยอดในแบบของนิยายที่แสดงให้เห็นชีวิตโดยเหตุนี้ 

เนื้อเรื่องเริ่มในตอนปลายของราชวงศ์ฮั่น กษัตริย์อ่อนแอ ขันทีมีอำนาจ บ้านเมืองเต็มไปด้วยความฉ้อฉล พลเมืองถูกกดขี่ กองโจรโพกผ้าเหลืองซึ่งเกิดจากการรวมกลุ่มของชาวบ้าน ที่ประกาศความเป็นไทจากอำนาจรัฐ เมื่อมีพระราชโองการให้หัวเมืองต่าง ๆ ยกกองทัพไปปราบปราม กลียุคจากสงครามจึงเป็นโรงละครใหญ่ให้วีรบุรุษได้ปรากฏตัว

  

### อ้างอิง

* 1. หนังสือสามก๊ก

ดูเพิ่ม
-------

* สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) PDF
* สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) (vajirayana.org)

| * ด
* ค
* ก
สี่สุดยอดวรรณกรรมจีน |
| --- |
| 
* สามก๊ก
* ไซอิ๋ว
* ซ้องกั๋ง
* ความฝันในหอแดง

 |
| บุปผาในกุณฑีทอง (บางครั้งนับว่าเป็นสุดยอดวรรณกรรมจีนลำดับที่ห้า) |

| * ด
* ค
* ก
วรรณคดีที่ได้รับการยกย่องจากวรรณคดีสโมสร |
| --- |
| ลิลิตพระลอ • สมุทรโฆษคำฉันท์ • มหาชาติกลอนเทศน์ • สามก๊ก • ขุนช้างขุนแผน
 • อิเหนา • หัวใจนักรบ• พระราชพิธีสิบสองเดือน • มัทนะพาธา • พระนลคำหลวง• กาพย์เห่เรือของเจ้าฟ้าธรรมาธิเบศร์ • พระอภัยมณี • สาวเครือฟ้า |

| * ด
* ค
* ก
สามก๊ก (ค.ศ. 220–280) |
| --- |
| 
* วุยก๊ก
* จ๊กก๊ก
* ง่อก๊ก

 |

| * ด
* ค
* ก
บุคคลสำคัญในยุคสิ้นราชวงศ์ฮั่น (ค.ศ. 189-220) |
| --- |
| จักรพรรดิ | 
* จักรพรรดิฮั่นหลิง (พระเจ้าเลนเต้)
* จักรพรรดิฮั่นเซ่า (หองจูเปียน)
* จักรพรรดิฮั่นเซี่ยน (พระเจ้าเหี้ยนเต้/หองจูเหียบ)

 |
| พระมเหสีและพระสนม | 
* พระนางตังไทฮอ
* พระนางโฮเฮา
* พระสนมอองบีหยิน
* พระสนมถัง
* พระนางฮกเฮา
* พระสนมตังกุยฮุย
* พระนางโจเฮา

 |
| ผู้สำเร็จราชการ | 
* โฮจิ๋น
* ตั๋งโต๊ะ
* อ้องอุ้น
* ลิฉุย
* กุยกี
* โจโฉ
* โจผี

 |
| ขุนศึก | 
* กองซุนก๋ง
* กองซุนของ
* กองซุนจ้าน
* กองซุนตู้
* กิมสวน
* โกกัน
* ขงมอ
* ขงหยง
* เค้าก๋อง
* เงียมแปะฮอ
* จางหอง
* ฉกหยง
* ชื่อเซี่ย
* ซุนกวน
* ซุนเกี๋ยน
* ซุนเซ็ก
* เต๊งหงวน
* เตียวก๊ก
* เตียวสิ้ว
* เตียวหอม
* เตียวฬ่อ
* เตียวเอี๋ยง
* เตียวเอี๋ยน
* โตเกี๋ยม
* เปาสิ้น
* เปียนจาง
* ม้าเฉียว
* ม้าเท้ง
* ลิโป้
* เล่ากี๋
* เล่าจ๋อง
* เล่าเจี้ยง
* เล่าเตา
* เล่าปี่
* เล่าเปียว
* เล่าเอี๋ยน
* หลิวสฺวิน
* เล่าหงี
* เล่าอิ้ว
* หันซุย
* อ้วนซง
* อ้วนถำ
* อ้วนสุด
* อ้วนเสี้ยว
* อ้วนอุ๋ย
* อ้วนฮี
* อองของ
* อองลอง
* เอียวฉิว
* ฮันเหียน
* ฮันฮก
* เบงทัน
* เล่าเพ๊ก
* kungfu panda and winny the pool

 |
| ขุนนางฝ่ายพลเรือน | 
* กองซุนอวด
* กันหยง
* กากุ๋ย
* กาเซี่ยง
* กัวเต๋า
* กุยแก
* เก๊งเหลียง
* เก๊งอวด
* เกียวก๊กโล
* โกกัน
* เขาเฉียว
* เขาฮิว
* งอสิด
* จงฮิว
* จิวยี่
* จูกัดกิ๋น
* จูกัดเหลียง (ขงเบ้ง)
* จูฮี
* โจโก๋
* ชีสิว
* ชีซี
* ซัวหยง
* ซินเป๋ง
* ซินผี
* ซุนเขียน
* ซุนฮก
* ซุนฮิว
* ซุยตำ
* ตังสิน
* ตันก๋ง
* เต๊งไก๋
* เตียนห้อง
* เตียวกั๋ง
* เตียวเจียว
* เตียวเมา
* เตียวสง
* เตียวอุ๋น
* เตียวเหียน
* เทียหยก
* บังทอง
* บิต๊ก
* บิฮอง
* มอกาย
* ม้าเลี้ยง
* ลกซุน
* ลิยู
* ลิห้อม
* ลู่คัง
* เล่าจ๋อง
* เล่าต้าย
* เล่าฮก
* โลซก
* โลติด
* สิมโพย
* สุมาหลัง
* สุมาหอง
* สุมาจุ้น
* สุมาอี้
* หวดเจ้ง
* อ๋องก้าย
* อ้วนอิ๋น
* อ้วนอุ๋ย
* อองสิ้ว
* อองซัน
* อุยของ
* เอียวสิ้ว
* ฮองกี๋
* ฮัวหิม
* แฮหัวอัน

 |
| ขุนนางฝ่ายทหาร | 
* กวนเป๋ง
* กวนอู
* กิเหลง
* กำเหลง
* กุยห้วย
* เกียงขิม
* โกซุ่น
* โกลำ
* เคาทู
* ชัวมอ
* งอเก๋ง
* งออี้
* งอหลัน
* งักจิ้น
* งันเหลียง
* งิวขิ้ม
* งิวฮู
* งุยซก
* เงียมหงัน
* เงียมอี๋
* จงป้า
* จิวท่าย
* จิวซุน
* จิวอิ๋น
* เจียวขิม
* จูล่ง
* จูตี
* จูหวน
* จูเหลง
* จูเหียน
* โจจิ๋น
* โจเจียง
* โจซุน
* โจป้า
* โจเมา
* โจเสง
* โจหยิน
* โจหอง
* โจฮิว
* ชีเซ่ง
* ซงเหียน
* ซิหลง
* ซีเอ๋ง
* ซุนเกียว
* ซุนเจ้ง
* ซุนเซียง
* ซุนเปิน
* ซุนฟู่
* โซหุย
* ตังสิด
* ตันเซ็ก
* ตันบู
* เตงฮอง
* เตียนอุย
* เตียวคับ
* เตียวเจ
* เตียวเลี้ยว
* เตียวหยิม
* เตียวหุย
* เตียวอุ๋น
* เตียวโอย
* เทียเภา
* ไทสูจู้
* บังเต๊ก
* บุนทิว
* บุนเพ่ง
* เบ้งตัด
* เปาจิด
* เปาสูหยิน
* พัวเจี้ยง
* ม้าต๋ง
* ม้าเทียด
* ม้าฮิว
* ลิซก
* ลิเงียม
* ลิเตียน
* ลิกอง
* ลิบอง
* ลิบ้อง
* ลิต้าย
* ลิอุยหอง
* ลีถอง
* เล่งโฉ
* เล่งทอง
* เล่ากี๋
* เล่าชุน
* เล่าผวน
* เล่าเพ็ก
* เล่าฮอง
* เลียงหิน
* เลียวฮัว
* วัวเหลง
* หมันทอง
* หวนเตียว
* หลันเป้ง
* หองจอ
* หันเซียม
* อองเป๋ง
* อ่องหอง
* อิกิ๋ม
* อิเขง
* อินเล้
* อุยก๋วน
* อุยกาย
* อุยเอี๋ยน
* เอียวฮอง
* ฮองตง
* ฮองฮูสง
* ฮันต๋ง
* ฮันโฮ
* ฮัวหยง
* เฮาเฉีย
* เฮาเสง
* แฮหัวตุ้น
* แฮหัวเอี๋ยน

 |
| สตรีสำคัญ | 
* กำฮูหยิน
* งอฮูหยิน
* จาง ชุนหัว
* ชัวฮูหยิน
* ซัวเอี๋ยม
* ซินเหียนเอ๋ง
* ซุนฮูหยิน
* ไต้เกี้ยว
* บิฮูหยิน
* เปียนสี
* ปู้ฮูหยิน
* ลิหลิงฉี
* เสียวเกี้ยว
* หวังอี้
* อุ๋ยซี
* เอียนสี

 |
| บุคคลสำคัญอื่นๆ | 
* กวนลอ
* เกียดเป๋ง
* เกียนสิด
* จางจ้งจิ่ง
* เจียวก้าน
* โจงั่ง
* โจจู๋
* โจฉอง
* โจหิม
* โจสิด
* ชิวลี่จฺวี
* ซุนของ
* เตียนติ๋ว
* ปื่งเหยฺวียน
* เป๊กตุ้น
* ยีเอ๋ง
* สิบขันที
* สุมาเต๊กโช
* หลิวเป้า
* อิเกียด
* อุยสิง่าน
* ฮัวโต๋

 |