**ระบบการเขียนในอเมริกากลาง** (Mesoamerican Writing Systems)เป็นระบบการเขียนที่พบในอเมริกากลางซึ่งเป็นดินแดนตั้งแต่เขตทะเลทรายทางเหนือของเม็กซิโกไปจนถึงป่าดิบเขตร้อนทางตะวันตกเฉียงเหนือของคอสตาริกา เป็นดินแดนที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม มีทั้งศาสนา ศิลปะและภาษาเป็นเอกลักษณ์ร่วมกันของชนหลายกลุ่ม ได้แก่ เอซเทค มายา โอลเมค และกลุ่มเล็กๆเช่น ซาโปเทค ทีโอทิฮัวคานอส มิกซ์เทค และทาราสคัน กลุ่มวัฒนธรรมเหล่านี้มีระบบการเขียนเป็นของตนเองก่อนการเข้ามาของชาวยุโรป

ลักษณะของระบบการเขียน
---------------------

เป็นระบบที่คล้ายคลึงกับอักษรไฮโรกลิฟฟิกของอียิปต์ นิยมเรียกสั้นๆว่ากลิฟ กลิฟมีความคล้ายคลึงกับรูปวัตถุ เช่น สัตว์ คน สิ่งของ รูปของสัตว์และคน มักเป็นภาพโครงร่างแสดงเฉพาะส่วนหัว ในบางกรณี มีกลิฟที่แสดงรูปเต็มตัวด้วย ส่วนของร่างกายมนุษย์ เช่น แขนและขา ใช้แสดงการกระทำหรือคำกริยา กลิฟที่แสดงเวลาเป็นรูปเรขาคณิต เช่นวงกลม สามเหลี่ยม 

อักษรในอเมริกากลางมีลักษณะคล้ายภาพวาดมากกว่าอักษรของชาวตะวันตก ภายในเครื่องประดับบนศีรษะของภาพ จะแสดงชื่อของภาพ ตัวอย่างนี้พบในอักษรของชาวมิกซ์เทคและเอซเทค ที่ชื่อของสถานที่และบุคคลจะวาดลงบนรูปโดยตรง

ระบบตัวเลข
----------

โดยทั่วไปใช้ระบบขีดและจุด จุดแสดงเลข 1 ขีดแสดงเลข 5 ในบางกรณี จารึกอักษรมิกซ์เทคและเอซเทคใช้แต่จุดเท่านั้นระบบขีดและจุดนี้ใช้เขียนเลขน้อยกว่า 20 ถ้ามากกว่านี้จะใช้ระบบอื่น ตัวอย่างเช่น เอซเทค ใช้สัญลักษณ์พิเศษ เช่น ธง หมายถึง 20 ใบหน้า หมายถึง 400 ถุงเครื่องหอมหมายถึง 8000 การเขียนเลข 946 ใช้รูปใบหน้า 2 รูป (2\*400 = 800) ธง 7 ผืน (7 x 20 = 140) และจุด 6 จุด (6 x 1 = 6), ผลรวมเป็น 946 (800 + 140 + 6)

ระบบของมายาจะซับซ้อนกว่านี้ สัญลักษณ์ของรูป 20 คือพระจันทร์ครึ่งดวง การเขียนเลขจำนวนมากๆจะระบุตำแหน่งของตัวเลขแบบเดียวกับระบบในปัจจุบันที่เป็นเลขยกกำลังของ 10 เลข 5209 แสดงได้เป็น 5209 = 5x103 + 2x102 + 0x101 + 9x100 โดยระบบเดียวกัน ตัวเลขมายามีตั้งแต่ 0 – 19 และแต่ละหน่วยเป็นเลขยกกำลังของ 20 เลขแต่ละตัวอยู่ในระบบขีดและจุด รวมกับสัญลักษณ์ของ 0 ที่เป็นรูปหอยสังข์

ระบบปฏิทินในอเมริกากลาง
-----------------------

ปฏิทินมี 2 ระบบคือ ปฏิทินแสงอาทิตย์ 365 วัน/ปี คำนวณจากการหมุนรอบดวงอาทิตย์ของโลก แบ่งเป็น 18 เดือนๆละ 20 วัน ตอนสิ้นปีมีเวลาพิเศษ 5 วันซึ่งถือเป็นเวลาแห่งอันตราย อีกระบบคือปฏิทินศักดิ์สิทธิ์ 260 วัน/ปี ไม่เกี่ยวข้องกับระบบดาราศาสตร์ใดๆ แต่คำนวณมาจากระยะการตั้งครรภ์ของมนุษย์ ไม่มีระบบเดือน แต่ใช้วงรอบของวัน 2 แบบ ที่เป็นคู่ขนานและเกี่ยวข้องกันคือวงรอบเครื่องหมายของวัน มี 20 ชื่อ และวงรอบสัมประสิทธิ์ของวันมี 13 ชื่อ นอกจากนี้ชาวมายายังติดตามตำแหน่งของดาวศุกร์ ในเวลากลางคืนและคำนวณเป็นวงรอบๆละ 584 วัน

ชาวมายาและอีพิ-โอลเมคยังมีวงรอบของเวลาที่ใหญ่ที่สุด เรียกการนับระยะยาว ปฏิทินนี้มีสัมประสิทธิ์ 5 ตัว ใช้บันทึกรอบละ 5,000 ปี การนับระยะยาวของทั้งชาวมายาและอีพิ-โลเมค เริ่มเมื่อ 2,570 ปีก่อนพุทธศักราช ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นยุคเริ่มต้นของปัจจุบัน และด้วยระบบสัมประสิทธิ์ 5 ตัว การนับระยะยาวจะสิ้นสุดใน พ.ศ. 2551 ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นจุดสิ้นสุดของโลกตามความเชื่อของชาวมายา

รูปบูชา – จุดเริ่มของการเขียน
-----------------------------

การเขียนในอเมริกากลางไม่ได้เริ่มต้นจากการนับเช่นในส่วนอื่นๆของโลก แต่มีวัตถุประสงค์ในด้านการเมือง ศาสนา และประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมเมืองที่ปรากฏครั้งแรกในอเมริกากลาง คาดว่าเป็นอารยธรรมโอลเมค มีศูนย์กลางอยู่ในเขตร้อนชื้นของเม็กซิโก ยุคแรกเริ่มและยุคก่อนคลาสสิกในอเมริกากลาง ชาวโอลเมคแสดงผู้นำของเขาด้วยรูปหัวมนุษย์ การตกแต่งของแต่ละหัวจะต่างกัน และเป็นที่มาของการใส่ชื่อในข้อความ และน่าจะเป็นกลุ่มเดียวในยุคนั้นที่สร้างสัญลักษณ์เพื่อสื่อความหมาย เริ่มจากการเขียนรูปบูชาให้มีขนาดเล็กและนำมาเรียงลำดับเพื่อสื่อความหมาย และกลายเป็นกลิฟในระบบการเขียนรุ่นหลัง 

ยุคก่อนคลาสสิกสมัยหลัง ( พ.ศ. 343 -843) เริ่มมีการเขียนของชาวซาโปเทค อีพิ-โอลเมคและมายา ในช่วงยุคคลาสสิก (พ.ศ. 843 -1443) และยุคหลังคลาสสิก (พ.ศ. 1443 -2043) มีระบบการเขียนเพิ่มมากขึ้น คล้ายกับว่าได้รับแรงดลใจจากงานเขียนของชาวซาโปเทค ยุคนี้อักษรได้แพร่ไปทั่วอเมริกากลาง แต่ละกลุ่มต่างมีการเขียนเป็นของตนเอง แบ่งได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ๆ คือ

### กลุ่มตะวันตกเฉียงใต้

อยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของอเมริกากลาง ได้แก่ อักษรมายา และอีพิ-โอลเมค ซึ่งมีลักษณะคล้ายคลึงกัน เช่น เครื่องหมายแทนเสียง การนับระยะยาว และข้อความขนาดยาวที่เป็นหน่วยทางภาษาศาสตร์ และโครงสร้างประโยค 

อักษรมายาเป็นอักษรที่มีการใช้งานนานที่สุด เริ่มตั้งแต่ พ.ศ. 243 จนสิ้นสุดราชอาณาจักรมายาเมื่อ พ.ศ. 2240 ลักษณะเด่นคือ กลิฟเป็นรูปสี่เหลี่ยม เขียนในแนวคอลัมน์คู่ซิกแซก อักษรอีกชนิดคืออักษรอีพิ-โอลเมค เป็นลักษณะผสมระหว่างอักษรคำกับสัญลักษณ์แทนการออกเสียง ในการนับระยะยาวและจดบันทึกเหตุการณ์สำคัญ จุดเริ่มต้นของการนับระยะยาวก็ใกล้เคียงกัน

### กลุ่มอัวซาคัน

จุดศูนย์กลางอยู่ที่รัฐอัวซาคัน เม็กซิโกตอนใต้ อักษรชนิดแรกของกลุ่มนี้คืออักษรซาโปเทค มีอายุราว พ.ศ. 43 อักษรนี้ยังเข้าใจได้น้อย อักษรที่ใกล้เคียงกันคืออักษรญูอีน อักษรทีโอทิฮัวคันต่างไปจากอักษรมายาและซาโปเทค นักวิขาการเชื่อว่าอักษรนี้ไม่ใช่ระบบการเขียนที่สมบูรณ์ อาจจะมีแค่ตัวเลขพื้นฐานกับปฏิทิน อย่างไรก็ตามหลักฐานที่แสดงว่าอักษรทีโอทิฮัวคันเป็นระบบการเขียนเริ่มพบมากขึ้น 

หลัง พ.ศ. 1443 มีวัฒนธรรมที่เป็นที่รู้จักขึ้นมา 2 กลุ่มคือ เอซเทคและมิกซ์เทคซึ่งคล้ายคลึงกันมาก อักษรมิกซ์เทคมาจากอักษรซาโปเทคแล้วไปเป็นอักษรเอซเทคอีกทอดหนึ่ง ยังไม่พบข้อความขนาดยาวของอักษร 2 ชนิดนี้

หลังการเข้ามาของชาวสเปน
-----------------------

เมื่อชาวสเปนเข้ามา การเขียนของชาวพื้นเมืองถูกหาว่าเป็นการเขียนของปีศาจและห้ามใช้ จารึกและหนังสือจำนวนมากถูกทำลาย ชาวพื้นเมืองจึงเขียนภาษาของตนด้วยอักษรละตินแทน งานเขียนเก่าๆถูกคัดลอกโดยอาลักษณ์ที่เป็นลูกจ้งของรัฐบาลอาณานิคมหรือโบสถ์ เมื่อยุคอาณานิคมสิ้นสุดลง การจ้างงานอาลักษณ์เหล่านี้จึงเลิกล้มไปด้วย ประชาชนในรัฐเอกราชใหม่ประกาศตนเป็นเชื้อสายของสเปนในโลกใหม่ ไม่มีใครสนใจวัฒนธรรมดั้งเดิมของตนเอง จนกระทั่งหลัง พ.ศ. 2500 จึงมีการฟื้นฟูวัฒนธรรมโบราณเหล่านี้ขึ้นมาอีก

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* ระบบการเขียนในอเมริกากลาง (อังกฤษ)

| * ด
* ค
* ก
ระบบการเขียน |
| --- |
| ประวัติศาสตร์อักษร |  |
| รายชื่อ | แบ่งตามชนิดอักษร **·**  แบ่งตามทิศทางการเขียน |
| อักษรไร้สระ  (Abjad) | ซัลเตอร์ **·**  ซอกเดีย **·**  ซาบาเอียน **·**  ซามาริทัน **·**  ซีรีแอก **·**  ดิเวส อกุรุ **·**  ทิฟินาค **·**  แนบาทีอา **·**  เบอร์เบอร์โบราณ **·**  เปอร์เซียกลาง **·**  พาร์เทียน **·**  ฟินิเชีย **·**  มันดาอิก **·**  ยาวี **·**  ยูการิติก **·**  แอราเมอิก **·**  อาระเบียใต้ **·**  อาหรับ **·**  ฮีบรู **·**  ฮีบรูระยะแรก **·**  ไฮเออโรกลีฟอียิปต์ |
| อักษรสระประกอบ  (Abugidas) | **ตระกูลอักษรพราหมี**: กทัมพะ **·**  กลิงคะ **·**  กวิ **·**  กะยา **·**  กันนาดา **·**  กันนาดาโบราณ **·**  ไกถี  **·** ขอม (ขอมไทย **·**  ขอมบาลี) **·**  ขโรษฐี **·**  เขมร **·**  คุชราต **·**  คุปตะ **·**  คุรมุขี **·**  ลายตัย **·**  จาม **·**  ชวา **·**  ชักมา **·**  ซุนดา **·**  ซุนดาโบราณ **·**  โซยอมโบ **·**  ดิเวส อกุรุ **·**  ตกริ **·**  ตักบันวา **·**  เตลุกุ **·**  โทแคเรียน **·**  ทมิฬ **·**  ทิเบต **·**  เทวนาครี **·**  ไทเวียด **·**  ไทใต้คง **·**  ไทย (ฝักขาม **·**  ไทยนิเทศ) **·**  ไทน้อย **·**  ไทลื้อ **·**  ไทใหญ่ **·**  ไทอาหม **·**  ธรรมล้านนา **·**  ธรรมลาว **·**  เนปาล **·**  บาตัก **·**  ไบบายิน **·**  บาหลี **·**  บูฮิด **·**  เบงกอล **·**  ปัลลวะ **·**  พม่า **·**  พราหมี **·**  พักส์-ปา **·**  ม้ง **·**  มณีปุระ **·** มอญ **·**  มลยาฬัม **·**  มิถิลักศาร์ **·**  โมฑี **·**  รัญชนา **·**  เรอจัง  **·**  ลนตารา **·**  ลัณฑา **·**  ล้านนา **·**  ลาว **·**  ลิมบู **·**  เลปชา **·**  วารังกสิติ **·**  ศารทา **·**  เสาราษฏร์ **·**  สิงหล **·**  สิทธัม **·**  สิเลฏินาครี **·**  โสรัง สมเป็ง **·**  โอริยา **·**  ฮานูโนโอ **·**  
**อื่น ๆ**: กีเอซ **·**  ทานะ **·**  เบรลล์ญี่ปุ่น **·**  พอลลาร์ด **·**  เมรอยติก **·**  Boyd's Syllabic Shorthand **·**  Hebrew cursive **·**  Pitman Shorthand **·**  Thomas Natural Shorthand |
| อักษรสระ-พยัญชนะ  (Alphabets) | **Linear**: กรีก **·** กลาโกลิติก **·**  กอธิก **·**  คอปติก **·**  จอร์เจีย **·**  จู้อิน **·**  ซีริลลิก **·**  โซมาลี **·**  ทิฟินาค **·**  ไทลื้อ **·**  บัสซา **·**  เบยทากุกจู **·**  โบสถ์สลาโวนิกโบราณ  **·**  เปอร์มิกโบราณ **·**  ฟราเซอร์ **·**  มองโกเลีย **·**  แมนจู **·**  รูน **·**  รูนฮังการี **·**  ละติน **·**  เวเนติก **·**  สันถาลี **·** สัทอักษรสากล **·**  อเวสตะ **·**  ออร์คอน **·**  อาร์มีเนีย **·**  อิตาลีโบราณ **·**  อีทรัสคัน **·**  อึนโก **·**  เอลบ์ซาน **·**  โอคัม **·**  ไอริช **·**  ฮันกึล **·**  Greco-Iberian alphabet **·**  Mandaic **·**  Ol Chiki **·**  Shavian alphabet **·**  Visible Speech **·**  ชวเลขเกรกก์ **·**  ชวเลขกาเบลสแบร์เกอร์ **·**  ชวเลขอีเคลกติก **·** 
**Non-linear**: เบรลล์ **·**  เบรลล์ฮีบรู **·**  เบรลล์เกาหลี **·**  รหัสมอร์ส **·**  การตีธงสัญญาณ **·**  ธงประมวลสากล **·**  New York Point **·**  Semaphore line |
| อักษรคติและอักษรภาพ  (Ideograms & Pictograms) | ตงปา **·**  Blissymbol **·**  DanceWriting **·**  Mi'kmaq **·**  New Epoch Notation Painting **·**  SignWriting |
| อักษรคำ  (Logograms) | **พื้นฐานจากอียิปต์**: เดโมติก **·**  เฮียราติก **·**  ไฮโรกลิฟ 
**พื้นฐานจากพยางค์**: **อักษรในอานาโตเลีย** (คาเรีย **·**  ลิเชีย **·**  ลิเดีย **·**  ลูเวีย) **·**  รูปลิ่ม (ซูเมอร์ **·**  แอกแคด **·**  อีลาไมต์) **·**  ตงปา **·**  ตังกุต **·**  มายา **·**  อี้
**พื้นฐานจากอักษรจีน**: คันจิ **·**  คีตัน **·**  อักษรจีน (ตัวเต็ม **·**  ตัวย่อ) **·**  จื๋อโนม **·**  จูร์เชน **·**  น่าซี **·**  สือดิบผู้จ่อง **·**  ฮันจา 
**อื่น ๆ**: อเมริกากลาง **·**  วินคา |
| อักษรกึ่งพยางค์  (Semi-syllabaries) | **Full semi-syllabaries**: จู้อิน **·**  เซลติเบเรียน **·**  ไอบีเรีย  **Redundant semi-syllabaries**: Southwestern script |
| อักษรพยางค์  (Syllabaries) | กเปลเล **·**  คะตะกะนะ **·**  แคโรไลน์  **·** ไซปรัส **·** นดยุกา **·**  นหวู่ซู **·**  เปอร์เซียโบราณ **·**  มันโยงะนะ **·** เมนเด **·**  โลมา **·** ลิเนียร์เอ **·**  ลิเนียร์บี **·**  ไว **·**  อฟากา **·**  อี้ **·**  ฮิระงะนะ **·**  Woleaian **·**  เชอโรกี **·** 
**อักษรพื้นเมืองในแคนาดา**: ครี **·**  คาร์เรีย **·**  แบล็กฟุต  **·**  อินุกติตุต **·** โอจิบเว |