*ครอบฟันสี (Abutilon indicum)* หรือ Indian abutilon
 ภาพประกอบทางพฤกษศาสตร์ *ครอบฟันสี (Abutilon indicum)*
**ครอบฟันสี** หรือ **มะก่องข้าว** (ชื่อวิทยาศาสตร์: Abutilon indicum) ชื่อสามัญ: Country mallow เป็นไม้พุ่มที่เป็นวัชพืชและพืชในตำรับยาสมุนไพรไทยที่มีสรรพคุณหลากหลาย มีดอกสีเหลืองล้วน

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
-------------------

ครอบฟันสี (A. indicum) เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก อาจยืนต้นหรืออายุสั้นปีเดียวแบบพืชล้มลุก  ลำต้นตั้งตรงแตกหลายกิ่ง สูง 1 - 2.5 ม. เปลือกต้นสีเทาแตกลาย (ในประเทศไทยมักไม่สูงเกิน 1.5 เมตร) บริเวณลำต้นและปลายกิ่งอ่อนอาจแกมสีแดง 

ใบ รูปหัวใจ กลมค่อนไปทางรี ปลายใบแหลม ยาว 3 - 9 ซม. กว้าง 2.5 - 7 ซม .ขอบใบหยักไม่สม่ำเสมอปลายหยักแหลม (serrate) เนื้อใบบางถึงค่อนข้างหนา ก้านใบย่อยขนาด 1-2 มม. มักโค้งออกด้านนอก ก้านใบยาว 2-4 ซม. ก้านใบสีเทามีขนเล็กน้อยขึ้นประปราย ขนสีขาวนวลหรือเทาอ่อน ยาว 1 มม. 

ดอก เดี่ยว สีเหลืองล้วน หรือสีแสดเหลืองล้วน ดอกกลมมีกลีบดอกหมุนและอาจซ้อนหรือไม่ซ้อนกัน ดอกออกตามซอกใบ เส้นผ่านศูนย์กลาง 2 - 2.5 ซม. ก้านดอกยาว 4 -5 ซม. เป็นปล้อง ๆ ใกล้ปลายก้าน (มีติ่งช่วงปลายก้าน) สีเทาแกมเหลือง กลีบเลี้ยงสีเขียวรูปกลมเส้นผ่านศูนย์กลาง 6-10 มม. มีขนสีเทาหนาแน่น กลีบดอก 5 กลีบ รูปไข่แบบกว้างปลายยอดแหลม กลีบดอกสีเหลืองสม่ำเสมอ กลีบดอก 7-8 มม. ก้านเกสรเป็นสะเก็ด ก้านเกสรและก้านชูอับเรณูสั้น อับเรณูสีเหลือง รังไข่ 15-20 ตำแหน่ง 

ผล ทรงกลมแป้นหัวตัด หรือค่อนไปทางทรงกระบอกเล็กน้อย เป็นรูปเฟือง มีฟัน (mericarp) 15 - 20 ซีก เส้นผ่านศูนย์กลาง 1.5 ซม. ปลายค่อนข้างแหลม ในส่วนขอบบนของผลหักเป็นมุมฉากและมีจะงอยสั้น ๆ มีขนปกคลุมแน่นที่โคนผล เมล็ด 2-3 เมล็ดต่อซีก เมล็ดรูปไต มีขนรูปดาวปกคลุมเมล็ดมีลักษณะเป็นเกล็ดเบาบาง 

*ครอบฟันสี (A. indicum)* มีลักษณะทางพฤกษศาสตร์คล้ายกับ *ครอบจักรวาล (A. hirtum)* แต่*ครอบฟันสี*มีลักษณะเด่น คือ ใบยาวทรงรี ขอบใบหยักน้อย ดอกสีเหลืองล้วน (ไม่มีจุดกลางดอกสีแดงเข้ม) 

* ทรงต้นครอบฟันสี ในธรรมชาติทรงต้นครอบฟันสี ในธรรมชาติ
* ต้นครอบฟันสี ใยนเรือนกระจกของ Deutsches Institut für tropische und subtropische Landwirtschaft เมือง Witzenhausen ประเทศเยอรมนีต้นครอบฟันสี ใยนเรือนกระจกของ Deutsches Institut für tropische und subtropische Landwirtschaft เมือง Witzenhausen ประเทศเยอรมนี
* ปลายกิ่งอ่อนอาจแกมสีแดง ดอกเดี่ยว สีเหลืองล้วนปลายกิ่งอ่อนอาจแกมสีแดง ดอกเดี่ยว สีเหลืองล้วน
* ผลครอบฟันสี ขอบบนของผลหักเป็นมุมฉากและมีจะงอยสั้น ๆ จาก Theni, Cumbam Valley, Tamilnaduผลครอบฟันสี ขอบบนของผลหักเป็นมุมฉากและมีจะงอยสั้น ๆ จาก Theni, Cumbam Valley, Tamilnadu
* ผลครอบฟันสีที่แก่ผลครอบฟันสีที่แก่
* ผลครอบฟันสีที่ปริออกตามซีกเห็นเมล็ดด้านใน 2-3 เมล็ดต่อซีกผลครอบฟันสีที่ปริออกตามซีกเห็นเมล็ดด้านใน 2-3 เมล็ดต่อซีก

อนุกรมวิธานและการตั้งชื่อ
-------------------------

*ครอบฟันสี (Abutilon indicum)* ชื่ออื่น: มะก่องข้าว ก่องข้าว (เชียงใหม่) โผงผาง (โคราช) ฟันสี (ภาคกลาง)  country mallow และชื่อที่กำกวมซ้ำมักใช้สับสนกับพืชในสกุลเดียวกันและมีลักษณะใกล้เคียงกัน ได้แก่ *ครอบจักรวาล (Abutilon hirtum)* และ *ปอบแปบ (Abutilon theophrasti)* ชื่ออื่นในต่างประเทศ ได้แก่

* ชื่อภาษาทมิฬ: துத்தி "thuthi"
* ชื่อภาษาสันสกฤต: अतिबला *Atibalaa*
* ชื่อภาษาเตลูกู: *Duvvena Kayalu* "duvvena benda"(దువ్వెన బెండ)
* ชื่อภาษากันนาดา: *TuThThi gida* (ತುಥ್ಥಿ ಗಿಡ)
* ชื่อภาษามาลายาลัม: വെള്ളൂരം
* ชื่อภาษาโอเดีย: ପେଡ଼ି ପେଡ଼ିକା "Pedi Pedika"
* ชื่อภาษาเขมร: dok toc lai
* ชื่อภาษาลาว: houk phao ton
* ชื่อในอินโดนีเซีย: belangan sumpa; cemplok; kecil
* ชื่อในเวียดนาม: coosi xay; dawfng xay
* ชื่อในมาเลเซีย: bunga kisar; kembang lohor
* ชื่อในฟิลิปปินส์: dalupang; tabing
* ชื่อในคิวบา :botón de oro; botoncillo de oro; buenas tardes; doce del día; malva blanca
* ชื่อในเยอรมนี : Indische Schoenmalve

การแพร่กระจายและถิ่นกำเนิด
--------------------------

เอเชียตะวันออก (ภาคใต้ของจีน) อนุทวีปอินเดีย เอเชียอาคเนย์ทั้งภาคพื้นทวีปและภาคมหาสมุทร ได้แก่ เมียนมาร์ ไทย กัมพูชา ลาว เวียดนาม มาเลเซีย อินโดนีเซีย

มีหลายชนิดย่อย ในประเทศไทยมีชนิดย่อย *A.* *indicum* var. *guineense* (Schumach.) K.M.Feng และ *A.* *indicum* subsp. *albescens* (Miq.) Borss.Waalk.

นิเวศวิทยา
----------

ครอบฟันสี (A. indicum) เป็นวัชพืชที่พบได้ทั่วไปในป่าพงรกร้าง บริเวณที่โล่ง แสงแดดส่องถึงตลอดวัน และแถบอากาศร้อนกึ่งอบอุ่น เติบโตได้ตั้งแต่ระดับน้ำทะเลถึงระดับความสูง 1,600 ม.  ถูกระบุว่าเป็นเป็นวัชพืชต่างถิ่นรุกรานในเอเชียและโอเชียเนีย แต่ยังไม่ถือว่าเป็นภัยคุกคามในระดับสูง ครอบฟันสีถูกใช้อย่างแพร่หลายในระดับท้องถิ่นในฐานะพืชสมุนไพรโบราณ และอาจได้รับการแนะนำให้นำเข้าเพาะปลูกเพื่อวัตถุประสงค์ทางการแพทย์  *ครอบฟันสี*หลุดรอดจากการเพาะปลูกและแพร่กระจายเป็นวัชพืชในเขตร้อนได้ง่าย

เคมี
----

ทั้งต้น มีสารสำคัญกลุ่ม Flavonoid glycoside ได้แก่ Gossypin, Gossypitrin, Cyanidin-3-rutinoside 

* ใบ มีสารสำคัญกลุ่ม Mucilage, Tannins
* ราก มีสารสำคัญกลุ่ม Asparagin
* เมล็ด มีสารสำคัญกลุ่ม β-Sitosterol
* กากเมล็ด ประกอบด้วย Raffinose (C18  H32  O16)

การใช้ประโยชน์
--------------

*ครอบฟันสี (Abutilon indicum)*
โดยทั่วไปในตำรับยาแผนโบราณ ส่วนต่าง ๆ ของครอบฟันสีใช้เป็นยาขับเสมหะ, ยาระบาย, ยาระบาย, ขับปัสสาวะ, ยากล่อมประสาท, ฝาดสมาน, ยาบำรุงกำลัง, แก้อาการชัก ต้านการอักเสบ  ยาถ่ายพยาธิและยาแก้ปวด. และรักษาโรคเรื้อน แผลพุพอง ปวดหัว หนองใน และกระเพาะปัสสาวะอักเสบ  โดยใช้ส่วนต่าง ๆ ตากแห้งและบดเป็นผง ทั้งนี้การใช้ควบคุมโรคเบาหวานต้มกินเพื่อใช้คุมระดับน้ำตาลในเลือดยังไม่ได้รับผลการวิจัยยืนยัน 

ต้น ใช้บำรุงเลือด ช่วยขับลม แก้อาการชัก ในอินเดียซึ่งมีโรคที่เกี่ยวข้องกับการปนเปื้อนของฟลูออไรด์เกิดขึ้นในประชากรเกือบ 62 ล้านคน ลำต้น A. indicum ใช้ในการเตรียมถ่านกัมมันต์ของกรดไนตริกเพื่อกำจัดฟลูออไรด์ไอออนจากน้ำที่ปนเปื้อน  และได้รับการเสนอแนะว่าเป็นพืชที่มีศักยภาพในการใช้สำหรับการบำบัดสภาพดินที่ปนเปื้อนโลหะหนัก 

ใบ ใช้ต้มกับน้ำ ใช้อมบ้วนปาก แก้ปวดฟันและแก้เหงือกอักเสบ นอกจากนี้ยังใช้ กินเป็นยาหล่อลื่นขับเสมหะ ขับปัสสววะ  เป็นยาระบายอ่อนๆ ช่วยเจริญอาหาร 

ราก แก้ลม ช่วยบำรุงธาตุ แก้มุตกิต และบรรเทาอาการไอ บำบัดรักษาไข้ผอมเหลือง ช่วยบำรุงกำลัง ใช้ กินเป็นยาขับปัสสาวะ 

ดอก ช่วยฟอกลำไส้ ใช้ กินเป็นยาขับปัสสาวะ 

เมล็ด ใช้เป็นยาระบายและมีประโยชน์ในกรณีของโรคริดสีดวงทวาร

อ้างอิง
-------

1. ↑  "*Abutilon indicum*". Pacific Island Ecosystems at Risk. สืบค้นเมื่อ 2008-06-18.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. 1 2
6. ↑  ดร.ธารธรรมแก้ว เชื้อเมือง. สมุนไพรสำคัญที่ควรรู้. กรุงเทพฯ: กำแก้ว, 2545.
7. 1 2
8. 1 2 3 4
9. ↑
10. ↑
11. ↑  "Archived copy". Archived from the original on 2016-12-18. Retrieved 2016-12-06.
12. 1 2 3 4
13. 1 2 3  "สำเนาที่เก็บถาวร". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2020-10-21. สืบค้นเมื่อ 2020-11-04.
14. 1 2 3 4
15. ↑  Anticonvulsant activity of Abutilon indicum Leaf. Dharmesh K Golwala, Laxman D Patel, Santosh K Vaidya, Sunil B Bothara, Munesh Mani, Piyush Patel. International Journal of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences (IJPPS) (ISSN 0975-1491), Sagar, India. 2010: Volume 2, Issue 1, page: 66-72.
16. ↑  Anti-inflammatory activity of Abutilon indicum Linn. Leaf. DK Golwala, LD Patel,SB Bothara, SK Vaidya, AR Sahu, S Kumar. Research Journal of Pharmaceutical & Technology (ISSN Online: 0974-360X; Print: 0974-3618), Raipur, India. 2010: Volume 3, Issue 1, page: 433-439.
17. ↑  Nishanta Rajakaruna; Cory S. Harris; G.H.N. Towers (2002). "Antimicrobial Activity of Plants Collected from Serpentine Outcrops in Sri Lanka" (PDF). Pharmaceutical Biology. 40 (3): 235–244. doi:10.1076/phbi.40.3.235.5825
18. ↑  "เรื่องน่ารู้ของครอบฟันสี : ยาเบาหวาน ยาไต ยาแก้เจ็บคอ". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2010-02-21. สืบค้นเมื่อ 2009-11-30.