**ทะเลสาบสงขลา** หรือ **ทะเลสาบพัทลุง** หรือ **ทะเลสาบลำปำ** (ชื่อที่เรียกในเขตจังหวัดพัทลุง) เป็นทะเลสาบแห่งเดียวในประเทศไทยที่อยู่ติดกับจังหวัดพัทลุงและจังหวัดสงขลา

ทะเลสาบสงขลาตอนล่างมีเกาะขนาดใหญ่อยู่เกาะหนึ่ง คือ เกาะยอ และมีเกาะต่าง ๆ อีก ที่เป็นแหล่งสัมปทานเก็บรังนก คือ เกาะสี่ เกาะห้า

ลักษณะทางภูมิศาสตร์และประวัติศาสตร์
-----------------------------------

ในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช แห่งอาณาจักรอยุธยา จากหลักฐานแผนที่ราชอาณาจักรสยามของชาวฝรั่งเศส ในปี พ.ศ. 2229 บันทึกไว้ว่า บริเวณแหลมสทิงพระแห่งนี้ มีเกาะอยู่ด้วยกันทั้งหมด 5 เกาะ เกาะที่มีขนาดใหญ่สุด อยู่ทางตอนเหนือ ส่วนทางตอนใต้มีเกาะเล็ก ๆ อีก 4 เกาะ กระจัดกระจายกัน ต่อมาในปี พ.ศ. 2383 ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ มีหลักฐานการเดินทางเป็นบันทึกปูมเรือของชาวอังกฤษ ขณะเดินทางผ่านน่านน้ำแถบนี้ ระบุไว้ว่า 

> แล่นผ่านช่องแคบนครศรีธรรมราชและหมู่เกาะแทนทาลัม การเดินเรือค่อนข้างน่ากลัวเพราะเต็มไปด้วยโขดหิน แต่คนเดินเรือของเราเคยเดินทางผ่านมาแล้วด้วยเรือเล็ก เขาก็อาสานำเรือ ทิวทัศน์ทั้ง 2 ฟากแถบดูใหญ่โตมาก ทางฝั่งเมืองนครศรีธรรมราชเก่า ทิวเขาก็แสดงความอุดมสมบูรณ์แตกต่างกัน คือ ทางยอดเขานั้นรู้สึกโล่งเตียน ไม่เหมือนทางต่ำกว่าที่อุดมสมบูรณ์ของแทนทาลัม นอกจากนี้ยังมีอ่าวเล็ก ๆ ของเมืองตาลุง ราว 4 โมงเย็น เราก็มาถึงนอกเมืองสงขลา
> 
> 

ต่อมาภายหลังระดับน้ำทะเลลดลงจนเกิดการทับถมของตะกอนและทรายตอนบนทำให้เกาะเล็กทั้ง 4 เกาะรวมกันเป็นเกาะใหญ่ เรียกว่า เกาะแทนทาลัม ต่อมาภายหลังลักษณะภูมิประเทศเปลี่ยนไป แผ่นดินของเกาะยื่นออกไปเชื่อมกับแผ่นดินตอนบนที่อยู่ทางนครศรีธรรมราช กลายเป็นทะเลสาบ

ซึ่งดินแดนแถบทะเลสาบสงขลาในอดีตมีความเจริญทางการค้าและวัฒนธรรมเป็นอย่างมาก อันเนื่องจากเป็นท่าเรือ เปิดรับชนชาติต่าง ๆ ทั้ง จีน, อินเดีย และอาหรับ ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 12-18 ก่อเกิดเป็นชุมชนต่าง ๆ ที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรมและศาสนารายรอบ

ลักษณะทางภูมิศาสตร์และความหลากหลายทางชีวภาพ
-------------------------------------------

น้ำในทะเลสาบสงขลาได้รับน้ำจากทิวเขาบรรทัดและทิวเขาสันกาลาคีรีจากอำเภอสะเดา ทั้งหมดไหลลงสู่ทะเลสาบสงขลา ลุ่มน้ำในแถบนี้เรียกว่า "ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา" 

เป็นทะเลสาบที่มีลักษณะของน้ำในทะเลสาบถึง 3 น้ำ คือ น้ำจืด, น้ำกร่อย และน้ำเค็ม มีแม่น้ำและคลองหลายสายที่ไหลเข้าสู่ทะเลสาบแห่งนี้ ทำให้น้ำมีการเปลี่ยนแปลงเสมอตามฤดูกาล โดยขึ้นอยู่กับกระแสน้ำในแม่น้ำสายต่าง ๆ ที่ไหลเข้าสู่ทะเลสาบ และกระแสน้ำทะเลหนุน จึงทำให้มีการเปลี่ยนถ่ายน้ำอยู่ตลอดเวลา

ทะเลสาบสงขลาตามลักษณะทางภูมิศาสตร์ จัดได้ว่า เป็น ลากูน (Lagoon) หรือทะเลสาบที่อยู่ติดกับทะเล (อ่าวไทย) มีปากตอนล่างเปิดเข้าสู่อ่าวไทย สามารถแบ่งออกได้เป็น 4 ช่วงใหญ่ ๆ คือ 

**ทะเลน้อย** เป็นช่วงต้นของทะเลสาบคาบเกี่ยวอยู่กับ 2 อำเภอ 2 จังหวัด อันได้แก่ อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุงและ อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา เป็นทะเลสาบน้ำจืด มีพื้นผิวน้ำราว 30 ตารางกิโลเมตร เดิมทีน้ำในทะเลสาบแห่งนี้เป็นน้ำกร่อยเพราะมีการเจือปนของน้ำที่หนุนมาจากทะเลสาบสงขลาที่อยู่ทางต้านใต้ โดยผ่านคลอง 3 สาย คือ คลองนางเรียม, คลองยวน และคลองบ้านกลาง 

เป็นสถานที่ ๆ มีความหลากหลายทางชีวภาพมาก ทั้งสัตว์น้ำและนกชนิดต่าง ๆ ทั้งนกท้องถิ่นและนกอพยพ มีปลาหลายชนิดที่หายากและใกล้สูญพันธุ์ อาทิ ปลาดุกลำพัน (*Clarias nieuhofii*), ปลาตือ (*Chitala lopis*), ปลาตุ่ม (*Puntioplites bulu*) เป็นต้น โดยปลาชนิดที่พบมากที่สุดคือ ปลาดุก (*Clarias batrachus*) จนเกิดการทำเป็นปลาดุกร้าที่ไม่เหมือนกับปลาร้าของภาคอีสาน

และยังเป็นแหล่งอาศัยของโลมาอิรวดีหรือโลมาหัวบาตร (*Orcaella brevirostris*) ถือเป็นแหล่งน้ำจืดที่พบจำนวนโลมาอิรวดีน้อยที่สุดในโลกและเป็นแหล่งที่วิกฤตที่สุดอีกด้วย

ทำให้เป็นแหล่งทรัพยากรธรรมชาติอันอุดม เป็นแหล่งทำการประมงและการเกษตรพื้นบ้านมาอย่างยาวนาน และบริเวณ "พรุควนขี้เสี้ยน" เป็นพื้นที่พรุในอำเภอควนขนุน ถูกประกาศให้เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำอนุรักษ์ตามอนุสัญญาแรมซาร์ (Ramsar Convention) นับเป็นแห่งแรกของประเทศไทย เมื่อปี พ.ศ. 2541 และแห่งที่ 110 ของโลก และถูกประกาศให้เป็นเขตห้ามล่าสัตว์ป่าเป็นแห่งแรกของประเทศไทยด้วย เมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2518

**ทะเลสาบตอนบน** เป็นทะเลสาบตอนที่ 2 จากทะเลน้อยจนมาถึงแหลมจองถนนและแหลมควายราบฝั่งเกาะใหญ่

**ทะเลสาบตอนกลาง** จากทะเลสาบตอนบนมาจนถึงปากแม่น้ำหลวงของเขตอำเภอปากพะยูน

**ทะเลสาบตอนล่าง** เป็นทะเลสาบที่อยู่รอบ ๆ เกาะยอ และมีปากน้ำที่ไหล่ออกสู่อ่าวไทย

โดยระบบนิเวศของทะเลสาบสงขลาแบ่งออกได้เป็น 4 ระบบ คือ 

1.ระบบนิเวศป่าต้นน้ำ 

2.ระบบนิเวศกลางน้ำ 

3.ระบบนิเวศปลายน้ำ 

4.ระบบนิเวศในน้ำ

ในปี พ.ศ. 2467 ดร.ฮิวจ์ แมคคอร์มิค สมิธ ที่ปรึกษาด้านสัตว์น้ำของกระทรวงเกษตราธิการ ได้เดินทางสู่ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาเพื่อศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพ ได้บันทึกถึงชนิดของกุ้งในทะเลสาบสงขลาไว้ว่า

> กุ้งชนิดที่ดีเยี่ยมมีพันธุ์ต่าง ๆ 
> 
> 
> เกิดชุกชุมในชายทะเลแห่งนี้
> 
> 
> แต่กุ้งในทะเลสาบมีมากที่สุด 
> 
> 
> ไม่มีน่านน้ำใด ๆ ในโลก
> 
> 
> ที่มีจำนวนกุ้งและพันธุ์กุ้งหลายอย่าง
> 
> 
> 
> หลากชนิด เหมือนในน่านน้ำแถบนี้
> 
>

โลมาอิรวดี
----------

มีประชากรโลมาอิรวดีจำนวนน้อยในทะเลหลวง ใกล้เกาะสี่เกาะห้าของจังหวัดพัทลุง พวกมันเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์จากการจับปลามากเกินและมลภาวะ บัญชีแดงไอยูซีเอ็นจัดให้ประชากรที่อาศัยอยู่ที่แม่น้ำมาฮากัมและMalampaya Soundอยู่ในสถานะเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์อย่างมาก

แหล่งค้นคว้าเพิ่มเติม
---------------------

* ชาติชาย มุกสง. "หนึ่งร้อยปีแห่งความห่อเหี่ยว: สามัญชนวิถีแห่งการดินรนและการย้ายถิ่นข้ามเมืองในลุ่มทะเลสาบสงขลาระหว่างทศวรรษ 2420-2430." ใน พิเชฐ แสงทอง (บก.), **เอกสารประกอบการประชุมวิชาการระดับชาติ เวทีวิจัยมนุษยศาสตร์ไทย ครั้งที่ 10 คลุมเครือ เคลือบแคลง เส้นแบ่งและพรมแดนในมนุษยศาสตร์**. น. 663-85. นครศรีธรรมราช: โรงพิมพ์กรีนโซนการพิมพ์, 2559.

อ้างอิง
-------

1. ↑  "สำเนาที่เก็บถาวร". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2019-11-16. สืบค้นเมื่อ 2022-02-21.
2. ↑  "ทะเลสาบลำปำ จังหวัดพัทลุง". culture.nstru.ac.th. สืบค้นเมื่อ 12 December 2014.[*ลิงก์เสีย*]
3. ↑  "พินิจนคร: ทะเลสาบสงขลา ๑ มรดกแห่งหัตถศิลป์บนด้ามขวาน อดีตเก่ากาลเล่าขานตำนานโนรา". ไทยพีบีเอส. 7 September 2011. สืบค้นเมื่อ 12 December 2014.
4. ↑  "สมุดโคจร: ทะเลสาบสงขลา". ช่อง 5. 15 June 2014. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2014-07-07. สืบค้นเมื่อ 20 June 2014.
5. ↑  Reeves, R. R. Jefferson, T. A. Karczmarski, L. Laidre, K. O’Corry-Crowe, G. Rojas-Bracho, L. Secchi, E. R. Slooten, E. Smith, B. D. Wang, J. Y. & Zhou, K. (2008). "*Orcaella brevirostris*". *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2011.1*. สืบค้นเมื่อ 26 June 2011.`{{cite web}}`: CS1 maint: multiple names: authors list (ลิงก์)
6. ↑  "พินิจนคร: ทะเลสาบสงขลา ๒ ขุมทรัพย์กลางมหาละหาน ห้วงธารระบบนิเวศน์สามน้ำ". ไทยพีบีเอส. 14 September 2011. สืบค้นเมื่อ 12 December 2014.
7. ↑  Cetacean Specialist Group (1996). "*Orcaella brevirostris*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **1996**. สืบค้นเมื่อ 10 March 2007.old-form url

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
**ทะเลสาบสงขลา**

| * ด
* ค
* ก
มหาสมุทร ทะเล และช่องแคบที่สำคัญของโลก |
| --- |
| มหาสมุทรอาร์กติก | 

|  |  |
| --- | --- |
| ช่องแคบ | คารา **·**  เบริง |
| ทะเล | กรีนแลนด์ **·**  ขาว **·**  คารา **·**  ชุกชี **·**  ไซบีเรียตะวันออก **·**  แบเร็นตส์ **·**  โบฟอร์ต **·**  เปโชรา **·**  พรินซ์กุสตาฟอะดอล์ฟ **·**  ลัปเตฟ **·**  ลิงคอล์น |
| อ่าว | เจมส์ **·**  แบฟฟิน **·**  อามันด์เซน **·**  ฮัดสัน |

 |
| มหาสมุทรแอตแลนติก | 

|  |  |
| --- | --- |
| ช่องแคบ | แคตทีแกต **·**  ซิซิลี **·**  ดาร์ดะเนลส์ **·**  เดนมาร์ก **·**  เดรก **·**  เดวิส **·**  โดเวอร์ **·**  ตุรกี **·**  บริสตอล **·**  บอสพอรัส **·**  ฟลอริดา **·**  ยิบรอลตาร์ **·**  สแกเกอร์แรก **·**  อังกฤษ |
| ทะเล | ครีต **·**  เคลติก **·**  แคริบเบียน **·**  ซาร์แกสโซ **·**  ดำ **·**  ติร์เรเนียน **·**  เทรซ **·**  นอร์เวย์ **·**  บอทเนีย **·**  แบลีแอริก **·**  บอลติก **·**  มาร์มะรา **·**  มีร์โทอัน **·**  เมดิเตอร์เรเนียน **·**  ลีกูเรีย **·**  เหนือ **·**  แลบราดอร์ **·**  อะซอฟ **·**  อัลโบรัน **·**  อาร์เจนไทน์ **·**  เอเดรียติก **·**  อีเจียน **·**  ไอริช **·**  ไอโอเนียน **·**  เฮบริดีส |
| อ่าว | กวานาบารา **·**  กัมเปเช **·**  กินี **·**  เชสพีก **·**  ซิดรา **·**  เซนต์ลอว์เรนซ์ **·**  บอทเนีย **·**  บอทเนีย (เหนือ) **·**  บิสเคย์ **·**  ฟันดี **·**  ฟินแลนด์ **·**  รีกา **·**  เวเนซุเอลา **·**  เม็กซิโก **·**  ฮอนดูรัส |

 |
| มหาสมุทรอินเดีย | 

|  |  |
| --- | --- |
| ช่องแคบ | บับเอลมันเดบ **·**  ซุนดา **·**  บาสส์ **·**  พอล์ก **·**  มะละกา **·**  โมซัมบิก **·**  ฮอร์มุซ |
| ทะเล | แดง **·**  ติมอร์ **·**  แลกคาดิฟ **·**  อันดามัน **·**  อาหรับ |
| อ่าว | กัจฉ์ **·**  เกรตออสเตรเลียนไบต์ **·**  ขัมภัต **·**  ชาร์ก **·**  เซนต์วินเซนต์ **·**  เบงกอล **·**  เปอร์เซีย **·**  เมาะตะมะ **·**  สุเอซ **·**  สเปนเซอร์ **·**  อะกาบา **·**  เอเดน **·**  โอมาน |

 |
| มหาสมุทรแปซิฟิก | 

|  |  |
| --- | --- |
| ช่องแคบ | การีมาตา **·**  เกาหลี **·**  คุก **·**  ซุนดา  **·**  เดรก **·**  ไต้หวัน **·**  ทอร์เรส **·**  บาสส์ **·**  เบริง **·**  มากัซซาร์ **·**  ลาเปรูส **·**  ลูซอน |
| ทะเล | กาโมเตส **·**  คอรัล **·**  โคโร **·**  จีนตะวันออก **·**  จีนใต้ **·**  ชวา **·**  ชิลี **·**  เซรัม **·**  ซาวู **·**  ซีบูยัน **·**  ซูลู **·**  เซเลบีส **·**  โซโลมอน **·**  ญี่ปุ่น **·**  แทสมัน **·**  บันดา **·**  บาหลี **·**  บิสมาร์ก **·**  เบริง **·**  โบฮอล **·**  ปั๋วไห่ **·**  โฟลเร็ซ **·**  ฟิลิปปิน **·**  โมลุกกะ **·**  วัซายัน **·**  เหลือง **·**  อาราฟูรา **·**  อินแลนด์ **·**  โอค็อตสค์ **·**  ฮัลมาเฮรา |
| อ่าว | กาลิฟอร์เนีย **·**  เกาหลี **·**  เกาหลีตะวันออก **·**  คาร์เพนแทเรีย **·**  แคลิฟอร์เนีย **·**  เจนดราวาซีห์ **·**  เชลีคอฟ **·**  ตังเกี๋ย **·**  เตอวนเตเปก **·**  ไทย **·**  บริสตอล **·**  ปานามา **·**  ปาปัว **·**  เหลียวตง **·**  อะนาดีร์ **·**  อะแลสกา |

 |
| มหาสมุทรใต้ | 

|  |  |
| --- | --- |
| ช่องแคบ | เดรก |
| ทะเล | เดวิส **·**  เบลลิงส์เฮาเซิน **·**  รอสส์ **·**  เวดเดลล์ **·**  สโกเชีย **·**  อามันด์เซน |

 |
| ทะเลปิด | 

|  |  |
| --- | --- |
| ทะเล | แคสเปียน **·**  ซอลตัน **·**  เดดซี **·**  อารัล |
| ทะเลสาบ | 

|  |  |
| --- | --- |
| แอฟริกา | ชาด **·**  ชิลวา **·**  แทนกันยีกา **·**  เทอร์แคนา **·**  วิกตอเรีย |
| เอเชีย | เขมร **·**  เซวาน **·**  บัลคัช **·**  ไบคาล **·**  วาน **·**  อูร์เมีย **·**  สงขลา **·**  หน่ำโฉ **·**  อิสซิกกัล |
| ยุโรป | ไปปัส **·**  วแนร์น **·**  ลาโดกา **·**  โอเนกา **·**  ไซมา |
| อเมริกาเหนือ | เกรตซอลต์ **·**  เกรตแบร์ **·**  เกรตเลกส์ **·**  พีระมิด |

 |

 |

| การควบคุมรายการหลักฐาน แก้ไขสิ่งนี้ที่วิกิสนเทศ |
| --- |
| ทั่วไป | 
* VIAF
	+ 1
* เวิลด์แคต (ผ่าน VIAF)

 |
| หอสมุดแห่งชาติ | 
* เยอรมนี

 |