รูปปั้นพระเจ้าอาร์เทอร์ ที่โบสถ์ Hofkirche, Innsbruck, ออสเตรีย Albrecht Dürer ออกแบบ และ Peter Vischer ผู้พ่อ สร้างขึ้นในคริสต์ทศวรรษ 1520
**พระเจ้าอาร์เทอร์** (อังกฤษ: King Arthur) เป็นกษัตริย์เกอังกฤษผู้มีชื่อเสียงโด่งดังในตำนานเล่าขานในฐานะวีรบุรุษในยุคกลาง ซึ่งได้ปกป้องเกาะบริเตนจากการรุกรานของชาวแซกซันในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 5 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 6 รายละเอียดส่วนใหญ่เกี่ยวกับพระเจ้าอาร์เทอร์ปรากฏอยู่ในเรื่องเล่าขาน ตำนานพื้นบ้าน และวรรณกรรมที่แต่งขึ้น นักประวัติศาสตร์ยังคงถกเถียงกันอยู่ว่าพระเจ้าอาร์เทอร์มีตัวตนอยู่ในประวัติศาสตร์จริงหรือไม่ เรื่องราวทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับอาร์เทอร์ค่อนข้างกระจัดกระจายอยู่ตามแหล่งข้อมูลต่าง ๆ เช่น *Annales Cambriae*, *Historia Brittonum* และในบันทึกของนักบุญกิลแดส นอกจากนี้ชื่อของ *อาร์เทอร์* ยังปรากฏอยู่ในบทกวีเก่าแก่หลายแห่ง เช่นในกวีนิพนธ์ *Y Gododdin* เป็นต้น

พระเจ้าอาร์เทอร์ในตำนานได้พัฒนาขึ้นจนกลายเป็นบุคคลที่น่าสนใจในระดับนานาชาติก็ด้วยผลงานเขียนอันเปี่ยมด้วยจินตนาการและความเหนือจริงของเจฟฟรีย์แห่งมอนมัท ในคริสต์ศตวรรษที่ 12 เรื่อง *Historia Regum Britanniae* (ประวัติกษัตริย์แห่งบริเตน) แต่ก็มีนิทานและกวีนิพนธ์ของเวลส์และไบรตันหลายเรื่องที่เกี่ยวข้องกับพระเจ้าอาร์เทอร์ และมีอายุเก่าแก่กว่างานชิ้นดังกล่าว ในงานเหล่านั้น อาร์เทอร์เป็นทั้งนักรบผู้ยิ่งใหญ่ผู้ปกป้องบริเตนไว้จากศัตรูทั้งที่เป็นมนุษย์และสิ่งเหนือมนุษย์ บางครั้งก็เป็นผู้วิเศษในตำนานพื้นบ้าน ทั้งมีเรื่องเล่าถึงโลกหลังความตายในตำนานเวลส์ (คือ *Annwn*) ด้วย แต่ไม่อาจสรุปได้ว่าผลงานของเจฟฟรีย์ (ซึ่งเขียนเสร็จในปี ค.ศ. 1138) ได้ดัดแปลงมาจากตำนานเก่าแก่ดั้งเดิมเหล่านั้นมากน้อยเพียงใด

ทั้งโครงเรื่อง เหตุการณ์ และบุคลิกของพระเจ้าอาร์เทอร์ รวมถึงบุคคลต่าง ๆ ในตำนานอาร์เทอร์ ได้เปลี่ยนแปลงไปเรื่อย ๆ ในวรรณกรรมของแต่ละยุคโดยที่ไม่มีเรื่องใดสอดคล้องต้องกันอย่างสมบูรณ์ แต่งานเขียนฉบับของเจฟฟรีย์ถือได้ว่าเป็นจุดเริ่มต้นของวิวัฒนาการของตำนานในยุคต่อ ๆ มา เจฟฟรีย์พรรณนาภาพของอาร์เทอร์เป็นกษัตริย์แห่งบริเตนผู้ต่อสู้ต้านทานการรุกรานของพวกแซกซัน และก่อร่างสร้างอาณาจักรแห่งบริเตน ไอร์แลนด์ ไอซ์แลนด์ นอร์เวย์ และกอล องค์ประกอบต่าง ๆ จนแม้เหตุการณ์ที่ปรากฏอยู่ในวรรณกรรมเกี่ยวกับอาร์เทอร์ในชั้นหลังล้วนเคยปรากฏอยู่ใน *Historia* ของเจฟฟรีย์มาก่อนทั้งนั้น เช่น ยูเทอร์ เพนแดรกอน ผู้เป็นบิดาของอาร์เทอร์ พ่อมดเมอร์ลิน ดาบเอกซ์แคลิเบอร์ กำเนิดของอาร์เทอร์ที่ทินแทเจล การรบครั้งสุดท้ายกับมอร์เดร็ดที่คัมลานน์ รวมถึงการผ่อนพักในบั้นปลายที่แอวาลอน นักเขียนชาวฝรั่งเศสในยุคคริสต์ศตวรรษที่ 12 ชื่อ เครเตียง เดอ ทรัว เป็นผู้เพิ่มบทบาทของแลนเซอล็อตและจอกศักดิ์สิทธิ์เข้าไปในตำนาน และริเริ่มเรื่องราวเชิงโรแมนซ์ของอาร์เทอร์ซึ่งต่อมากลายเป็นแก่นของวรรณกรรมในยุคกลาง ในงานเขียนภาษาฝรั่งเศสชุดนี้ จุดหลักของเรื่องมักจะเคลื่อนไปจากตัวอาร์เทอร์ ไปยังตัวละครอื่น ๆ ในเรื่อง เช่นบรรดาอัศวินโต๊ะกลมทั้งหลาย เป็นต้น วรรณกรรมเกี่ยวกับอาร์เทอร์เป็นที่นิยมมาตลอดยุคกลาง และค่อย ๆ เสื่อมความนิยมลงไปเมื่อผ่านไปหลายศตวรรษ วรรณกรรมอาร์เทอร์ได้รับความนิยมกลับคืนมาอีกครั้งเมื่อเข้าสู่คริสต์ศตวรรษที่ 19 และยืนยงอยู่มาตลอดจนถึงศตวรรษที่ 21 ได้รับการดัดแปลงไปยังสื่อต่าง ๆ ทั้งในส่วนของงานวรรณกรรมเอง หรือดัดแปลงไปเป็นภาพยนตร์ ละครโทรทัศน์ ละครวิทยุ การ์ตูน และสื่ออื่น ๆ อีกมากมาย

ข้อเท็จจริงในประวัติศาสตร์
--------------------------

*Annales Cambriae* บันทึกในคริสต์ศตวรรษที่ 10 ในภาพเป็นฉบับคัดลอกราวคริสต์ทศวรรษ 1100
ภูมิหลังที่แท้จริงทางประวัติศาสตร์ของตำนานพระเจ้าอาร์เทอร์เป็นที่ถกเถียงในหมู่นักวิชาการมาเป็นเวลานานแล้ว แนวคิดหนึ่งซึ่งอ้างอิงตาม *Historia Brittonum* (ประวัติศาสตร์แห่งบริเตน) และ *Annales Cambriae* (พงศาวดารเวลส์) เชื่อว่าอาร์เทอร์เป็นบุคคลที่มีตัวตนจริงในประวัติศาสตร์ โดยเป็นหัวหน้านักรบในยุคบริเตนสมัยหลังโรมัน ซึ่งนำการรบป้องกันการรุกรานของชาวแองโกล-แซกซัน ในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่งระหว่างปลายคริสต์ศตวรรษที่ 5 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 6 ใน *Historia Brittonum* มีเนื้อความที่บันทึกด้วยภาษาละตินในคริสต์ศตวรรษที่ 9 ซึ่งเป็นลายมือของนักบวชชาวเวลส์ชื่อ Nennius ได้บันทึกรายละเอียดการรบ 12 ครั้งของอาร์เทอร์เอาไว้ ในจำนวนนี้รวมถึงยุทธการมอนส์บาโดนิคัส หรือการรบที่ภูเขาบาดอน ซึ่งระบุไว้ว่า อาร์เทอร์ได้ต่อสู้ตามลำพังด้วยมือเปล่า และสังหารศัตรูไปถึง 960 คน อย่างไรก็ดี ผลการศึกษาวิจัยในยุคหลังได้ตั้งข้อสงสัยต่อความน่าเชื่อถือของบันทึก *Historia Brittonum* ว่าจะถือเป็นแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์ในยุคนั้นได้หรือไม่

เอกสารอีกชุดหนึ่งที่ช่วยสนับสนุนข้อมูลว่า อาร์เทอร์มีตัวตนอยู่จริงในประวัติศาสตร์ คือบันทึก *Annales Cambriae* ในคริสต์ศตวรรษที่ 10 ซึ่งเชื่อมโยงอาร์เทอร์กับการรบที่ภูเขาบาดอนเช่นเดียวกัน ในบันทึกระบุว่าการรบนี้เกิดขึ้นราว ค.ศ. 516-518 นอกจากนี้ยังกล่าวถึงการรบที่คัมลานน์ ที่ซึ่งทั้งอาร์เทอร์และมอร์เดร็ดถูกสังหารในราวปี ค.ศ. 537-539 รายละเอียดเหล่านี้ช่วยสนับสนุนยืนยันต่อเหตุการณ์ใน *Historia Brittonum* และยืนยันว่าอาร์เทอร์ได้เข้าร่วมในการรบที่ภูเขาบาดอนจริง อย่างไรก็ดี งานวิจัยในชั้นหลังพบว่า เนื้อหาใน *Annales Cambriae* เริ่มต้นตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 8 ส่วนเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับตำนานพระเจ้าอาร์เทอร์ได้รับการเขียนเพิ่มเติมเข้าไปภายหลัง ไม่ได้อยู่ในตัวบันทึกดั้งเดิม คาดว่าน่าจะเขียนเพิ่มเข้าไปในราวคริสต์ศตวรรษที่ 10 ดังนั้นจึงเป็นไปได้ว่าเหตุการณ์ที่ภูเขาบาดอนนั้นนำมาจาก *Historia Brittonum* นั่นเอง

เมื่อขาดหลักฐานสนับสนุนที่หนักแน่นเพียงพอ นักประวัติศาสตร์ในยุคหลังโดยมากจึงไม่นับว่าอาร์เทอร์เป็นหนึ่งในกษัตริย์ที่มีตัวตนจริง นักประวัติศาสตร์ โทมัส ชาลส์-เอ็ดเวิร์ด กล่าวว่า "ตามหลักฐานเท่าที่มีอยู่ บางคนอาจกล่าวได้ว่ามีอาร์เทอร์อยู่ในประวัติศาสตร์จริง [แต่...] นักประวัติศาสตร์ไม่อาจรับรองฐานะใด ๆ ให้เขาได้" แนวโน้มในยุคปัจจุบันค่อนข้างไปทางที่ไม่ยอมรับตัวตนของอาร์เทอร์มากยิ่งขึ้น ขณะที่นักประวัติศาสตร์ยุคก่อนจะข้องใจในตัวอาร์เทอร์น้อยกว่า นักประวัติศาสตร์ จอห์น มอร์ริส ได้รวมเอาการครองราชย์ที่เป็นที่รู้จักของพระเจ้าอาร์เทอร์เอาไว้ในหนังสือลำดับเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ไอร์แลนด์และบริเตนสมัยหลังโรมันของเขา ชื่อ *The Age of Arthur (1973)*  อย่างไรก็ดีเขาก็มีหลักฐานน้อยเกินกว่าจะยืนยันได้ว่าอาร์เทอร์มีตัวตนอยู่จริง

พระเจ้าอาร์เทอร์ในผ้าทอฝรั่งเศส
จากทฤษฎีข้างต้นทำให้มีอีกแนวคิดหนึ่งที่โต้แย้งว่า อาร์เทอร์ไม่มีตัวตนอยู่จริงในประวัติศาสตร์โดยสิ้นเชิง นักโบราณคดี โนเวลล์ เมียเรส วิจารณ์ *Age of Arthur* ของมอร์ริสว่า "ไม่มีบุคคลใดในกรอบประวัติศาสตร์และตำนานที่จะทำให้นักประวัติศาสตร์เสียเวลามากเท่านี้" งานเขียนในคริสต์ศตวรรษที่ 6 ของนักบุญกิลแดส ชื่อ *De Excidio Britanniae* (บนความพินาศของบริเตน) ซึ่งเป็นบันทึกการรบที่ภูเขาบาดอนที่ใกล้เคียงเวลาเกิดเหตุการณ์มากที่สุด ได้อธิบายถึงรายละเอียดในการรบครั้งนั้น แต่ไม่ได้เอ่ยถึงอาร์เทอร์เลย ไม่เคยมีชื่อของอาร์เทอร์ปรากฏใน*พงศาวดารแองโกล-แซกซัน* หรือในบันทึกใด ๆ ระหว่าง ค.ศ. 400-820 เท่าที่เหลือรอดมาจนถึงปัจจุบัน แหล่งข้อมูลสำคัญอีกแห่งหนึ่งคือ *ประวัติศาสตร์เกี่ยวกับศาสนาของชนอังกฤษ* บันทึกของนักบุญบีด ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 8 ซึ่งเล่าถึงเหตุการณ์การรบที่ภูเขาบาดอนเช่นกัน ก็ไม่ได้เอ่ยถึงชื่อของอาร์เทอร์ นักประวัติศาสตร์ เดวิด ดัมวิลล์ เขียนไว้ว่า "ผมเห็นว่าเราสามารถตัดเขา [อาร์เทอร์] ทิ้งไปได้เลย เขาครอบครองพื้นที่ในหนังสือประวัติศาสตร์ด้วยแนวคิดที่ว่า 'เมื่อมีควันไฟย่อมมีไฟ' ... แต่ข้อเท็จจริงก็คือไม่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ใด ๆ เกี่ยวกับอาร์เทอร์เลย เราต้องตัดเขาออกไปจากประวัติศาสตร์ของเรา และที่สำคัญยิ่งกว่า ต้องตัดเขาออกไปจากชื่อหนังสือของเรา"

นักวิชาการจำนวนหนึ่งเห็นว่า แต่เดิม *อาร์เทอร์* เป็นวีรบุรุษในที่สร้างขึ้นในนิทานพื้นบ้าน หรืออาจเป็นเทพยดาเคลติกองค์ใดองค์หนึ่งที่ถูกลืมเลือนไป ผู้เคยได้รับการยกย่องด้วยวีรกรรมที่เกิดขึ้นจริงในอดีตกาลนานมาแล้ว โดยเปรียบเทียบกับเทพอาชาในประวัติศาสตร์อาณาจักรเคนต์ คือ เฮงเกสต์ และ ฮอร์ซา ซึ่งก็เป็นบุคคลที่วิจารณ์ถกเถียงถึงความมีตัวตนเช่นเดียวกัน นักบุญบีดตั้งข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับบุคคลในตำนานเหล่านี้ว่าเป็นผู้มีบทบาทอยู่ในประวัติศาสตร์การสู้รบกับแองโกล-แซกซัน ในทางตะวันออกของบริเตนในคริสต์ศตวรรษที่ 5 อาร์เทอร์ในบันทึกเก่าแก่ไม่ใช่กษัตริย์ ทั้งใน *Historia* หรือ *Annales* ไม่ได้เรียกเขาว่า "rex" แต่เรียกว่า "dux" หรือ "dux bellorum" ซึ่งหมายถึง "ผู้นำในการรบ"

บันทึกประวัติศาสตร์ในยุคหลังจักรวรรดิโรมันค่อนข้างกระจัดกระจาย ดังนั้นการยืนยันความมีตัวตนหรือไม่มีตัวตนของอาร์เทอร์จึงยังไม่อาจสรุปได้อย่างชัดเจน มีสถานที่หลายแห่งที่ได้รับการระบุว่าเป็นของ "ยุคอาร์เทอร์" ตั้งแต่ราวคริสต์ศตวรรษที่ 12 แต่นักโบราณคดีจะยอมรับชื่อเหล่านั้นก็ต่อเมื่อมีรอยจารึกหรือหลักฐานที่ชัดแจ้งเท่านั้น มีก้อนหินที่ได้ชื่อว่า "ศิลาอาร์เทอร์" (Arthur stone) ค้นพบในปี ค.ศ. 1998 อยู่ท่ามกลางซากปรักหักพังของปราสาท Tintagel ในคอร์นวอลล์ ซึ่งมีอายุในคริสต์ศตวรรษที่ 6 อย่างแน่นอน แต่จารึกหลักฐานอื่น ๆ เกี่ยวกับอาร์เทอร์ รวมถึงทางข้ามกลาสเตินเบอรี่ ดูเหมือนว่าจะเป็นสิ่งที่ปลอมแปลงขึ้นมา แม้จะมีหลักฐานและบุคคลในประวัติศาสตร์ที่บ่งชี้ถึงตัวตนของอาร์เทอร์ แต่ก็ไม่มีหลักฐานใดจะหนักแน่นเพียงพอที่จะรับรองตัวตนของเขาได้จริง ๆ

เกี่ยวกับชื่อ
-------------

ต้นกำเนิดของชื่อ *อาร์เทอร์* ในภาษาเวลส์ ยังคงเป็นประเด็นถกเถียงกันอยู่ บ้างเชื่อว่ามาจากชื่อตระกูลในภาษาละตินว่า *Artorius* ซึ่งรากศัพท์ยังคลุมเครือไม่ชัดเจน บ้างก็เสนอว่าน่าจะมาจากคำว่า *arth* ในภาษาเวลส์ แปลว่า "หมี" โดยมาจากคำว่า *art-ur* (หรือ \*Arto-uiros) หมายถึง "มนุษย์หมี" ทฤษฎีนี้ยังดูยากจะเชื่อได้ การถกเถียงยังครอบคลุมไปถึงชื่ออื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับ *อาร์เทอร์* (Arthur หรือ Arturus) ในเอกสารเกี่ยวกับอาร์เทอร์ที่เป็นภาษาละตินดั้งเดิม ไม่เคยปรากฏคำว่า *Artorius* อยู่เลย ทว่านี่ยังมิใช่เหตุผลที่จะตัดคำว่า *Artorius* ออกไป เพราะคำนี้เมื่อแปลงไปเป็นภาษาเวลส์ก็จะสะกดว่า *Art (h) ur* แนวคิดที่เป็นไปได้เสนอโดย จอห์น ค็อก กล่าวว่า แหล่งอ้างอิงภาษาละตินที่หลงเหลืออยู่เกี่ยวกับ *อาร์เทอร์* ในประวัติศาสตร์ (สมมุติว่าเขามีชื่อว่า *Artorius* และมีตัวตนอยู่จริง ๆ) จะต้องมีอายุหลังจากคริสต์ศตวรรษที่ 6 เป็นต้นมา ยังมีอีกทฤษฎีหนึ่งที่ต่างออกไป เสนอว่า ชื่อ *อาร์เทอร์* น่าจะมาจากคำว่า *อาร์คตุรุส* (Arcturus) ซึ่งเป็นชื่อดาวฤกษ์สว่างในกลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ อยู่ใกล้กลุ่มดาวหมีใหญ่ ชื่อนี้มีความหมายว่า "ผู้พิทักษ์หมี" คำว่า อาร์คตุรุส ในภาษาละตินคลาสสิกเมื่อแปลงไปเป็นภาษาเวลส์ ก็สามารถสะกดได้ว่า *Art (h) ur* เช่นเดียวกัน เมื่อพิจารณาจากความสว่างของดวงดาวและตำแหน่งของมันบนฟากฟ้า ในฐานะผู้พิทักษ์กลุ่มดาวหมีใหญ่ ก็น่าจะเชื่อว่านี่คือ "ผู้พิทักษ์หมี" และเป็น "ผู้นำ" ในบรรดาหมู่ดาวในกลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ด้วย แต่ความหมายที่แท้จริงของรากศัพท์เป็นอย่างไรยังไม่มีคำตอบที่ชัดเจน จึงได้แต่เพียงสันนิษฐานว่า *Artorius* น่าจะมีความหมายสื่อถึงตำนานของอาร์เทอร์ที่เป็นหัวใจหลักทางประวัติศาสตร์มาอย่างช้านาน แต่ผลการศึกษาวิจัยเมื่อไม่นานมานี้พบว่าข้อสันนิษฐานนี้ยังไม่หนักแน่นเพียงพอ ในทางตรงข้าม การผันคำว่า *อาร์เทอร์* จาก *อาร์คตุรุส* กลับกลายเป็นการบ่งชี้ว่า ชื่ออาร์เทอร์ไม่ได้มีกำเนิดมาจากเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ แต่ โทบี กริฟเฟน เสนอว่า นั่นน่าจะเป็นชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งของ *อาร์เทอร์* ในประวัติศาสตร์ เมื่อกล่าวในภาษาละติน

อาร์เทอร์ในวรรณกรรมยุคกลาง
--------------------------

ผู้สร้างตัวละคร *อาร์เทอร์* ในวรรณกรรมซึ่งเราคุ้นเคยกันอยู่ทุกวันนี้ คือ เจฟฟรีย์แห่งมอนมัท ในงานเขียนประวัติศาสตร์จำลอง ชื่อ *Historia Regum Britanniae* (ประวัติกษัตริย์แห่งบริเตน) ซึ่งเขียนขึ้นในคริสต์ทศวรรษ 1130 ข้อมูลและงานเขียนต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับอาร์เทอร์จะแบ่งออกเป็น 2 พวก พวกหนึ่งเขียนขึ้นก่อน *Historia* ของเจฟฟรีย์ เรียกว่า **พรีกัลฟริเดียน** (pre-Galfridian; มาจากชื่อภาษาละตินของเจฟฟรีย์คือ Galfridus) ส่วนอีกพวกหนึ่งคืองานที่เขียนขึ้นหลังงานของเจฟฟรีย์ ซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากงานของเจฟฟรีย์มาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เรียกว่า **กัลฟริเดียน** หรือ **โพสต์กัลฟริเดียน** (post-Galfridian)

### ขนบในวรรณกรรมพรีกัลฟริเดียน

หน้าสำเนาของ *Y Gododdin* หนึ่งในงานเขียนเวลส์ดั้งเดิมที่มีชื่อเสียงมากที่สุด เอ่ยถึงชื่อของ *อาร์เทอร์* (ค.ศ. 1275)
วรรณกรรมที่เก่าแก่ที่สุดที่มีการเอ่ยถึง *อาร์เทอร์* มาจากแหล่งข้อมูลในเวลส์และไบรตัน โดยมักเป็นการเอ่ยถึงอาร์เทอร์ในวรรณกรรมแบบ พรีกัลฟริเดียน แบบกว้าง ๆ ไม่ได้เอ่ยถึงอย่างเฉพาะเจาะจงเป็นเรื่องราวเอกเทศ มีการสำรวจทางวิชาการเมื่อไม่นานมานี้โดย โทมัส กรีน เพื่อแยกแยะรูปแบบการเอ่ยถึงอาร์เทอร์ในวรรณกรรมเหล่านั้นออกมาได้เป็น 3 รูปแบบ รูปแบบที่หนึ่งคือ อาร์เทอร์เป็นนักรบอิสระ ทำหน้าที่ต่อสู้ป้องกันบริเตนจากศัตรูทั้งภายในและภายนอก ศัตรูเหล่านี้ส่วนหนึ่งเป็นมนุษย์ เช่นพวกแซกซัน ที่เขาได้สู้รบด้วยดังมีระบุอยู่ใน *Historia Brittonum* แต่ส่วนมากแล้วศัตรูที่เขาต้องต่อสู้ด้วยจะเป็นสิ่งเหนือธรรมชาติ เช่น ปีศาจแมวยักษ์ หมูป่าจอมเวทย์ มังกร ปีศาจหัวสุนัข ยักษ์ และแม่มด รูปแบบที่สองคือ อาร์เทอร์เป็นวีรบุรุษในนิทานพื้นบ้านและเทพนิยายมหัศจรรย์ของท้องถิ่น เขาเป็นผู้นำของกลุ่มวีรบุรุษผู้มีอำนาจวิเศษที่อาศัยอยู่ในป่า ส่วนรูปแบบที่สามเป็นตำนานเก่าแก่ของเวลส์ อาร์เทอร์ในตำนานนั้นมีความเกี่ยวข้องกับโลกหลังความตายในความเชื่อของชาวเวลส์ คือ *Annwn* ทางหนึ่งเขาเข้าโจมตีป้อมปราการในโลกแห่งนั้นเพื่อค้นหาทรัพย์สมบัติและช่วยเหลือเหล่านักโทษ ส่วนอีกทางหนึ่งมาจากวรรณกรรมที่เก่าแก่ที่สุด เหล่านักรบของเขา รวมถึงเหล่าเทพเจ้าในลัทธิเพแกนดั้งเดิม ภรรยาของอาร์เทอร์และอาณาจักรของเขา ล้วนมีกำเนิดมาจากโลกหลังความตายทั้งสิ้น

หนึ่งในงานกวีนิพนธ์เวลส์ที่อ้างอิงถึงอาร์เทอร์ที่มีชื่อเสียงมากที่สุด มาจากงานกวีนิพนธ์เกี่ยวกับความตายของวีรบุรุษ ชื่อ *Y Gododdin* แต่งขึ้นในราวคริสต์ศตวรรษที่ 6 โดยกวีชื่อ Aneirin โคลงบทหนึ่งกล่าวยกย่องสดุดีนักรบผู้กล้าหาญที่สังหารศัตรูไปถึง 300 คน แม้จะมีหมายเหตุต่อท้ายว่า "เขามิใช่อาร์เทอร์" แต่ก็กล่าวว่าวีรกรรมของเขาในคราวนี้ยังไม่อาจเทียบกับขวัญกล้าของอาร์เทอร์ได้เลย *Y Gododdin* เริ่มเป็นที่รู้จักนับจากต้นฉบับงานเขียนในคริสต์ศตวรรษที่ 13 ดังนั้นจึงไม่อาจตรวจสอบได้ว่าข้อความดังกล่าวนี้อยู่ในต้นฉบับดั้งเดิมหรืออยู่ในฉบับคัดลอกเรียบเรียงใหม่ แต่ในความเห็นของ จอห์น ค็อก เห็นว่าข้อความที่ระบุเวลาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 7 ขึ้นไปไม่อาจพิสูจน์ยืนยันได้ มีบทกวีหลายบทของ Taliesin กวีที่เชื่อว่ามีชีวิตอยู่ในคริสต์ศตวรรษที่ 6 เอ่ยอ้างถึงอาร์เทอร์ไว้เช่นกัน แม้ว่าต้นฉบับบทกวีเหล่านั้นมีอายุอยู่ในระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 8-12 ในจำนวนนี้รวมถึง "Kadeir Teyrnon" (เก้าอี้ของเจ้าชาย) ซึ่งกล่าวอ้างถึง "อาร์เทอร์ผู้ได้รับพร", "Preiddeu Annwn" (ผู้ทำลาย Annwn) ซึ่งช่วยสนับสนุนข้อมูลส่วนที่อาร์เทอร์มีความเกี่ยวข้องกับโลกหลังความตาย และ "Marwnat vthyr pen[dragon]" (บทอาลัยแห่งยูเทอร์ เพน (ดรากอน)) ซึ่งอ้างถึงความกล้าหาญของอาร์เทอร์ และกล่าวเป็นนัยถึงความสัมพันธ์พ่อ-ลูกระหว่างอาร์เทอร์กับยูเทอร์ อันเกิดขึ้นก่อนงานเขียนของเจฟฟรีย์แห่งมอนมัท

งานเขียนของชาวเวลส์ยุคต้นที่กล่าวอ้างถึงอาร์เทอร์ ยังรวมไปถึงบทกวีบทหนึ่งที่พบในหนังสือปกดำแห่งคาร์มาร์เธน ชื่อ "Pa gur yv y porthaur?" ("บุรุษใดคือผู้พิทักษ์ประตู?") ซึ่งเป็นบทสนทนาระหว่างอาร์เทอร์กับผู้พิทักษ์ประตูป้อมปราการที่เขาต้องการเดินทางเข้าไป อาร์เทอร์ยังเอ่ยถึงชื่อคนและภารกิจของเขา ผู้ติดตามของเขาที่สำคัญคือ *Cei* (เคย์) และ *Bedwyr* (เบดิเวียร์) นิทานร้อยแก้วของเวลส์เรื่องหนึ่งชื่อ *Culhwch and Olwen* (ราวคริสต์ทศวรรษ 1100) ซึ่งรวมอยู่ในชุดเอกสาร Mabinogion ได้มีเนื้อหาระบุถึงรายชื่อผู้ติดตามของอาร์เทอร์เป็นจำนวนมากกว่า 200 คน ซึ่งมีชื่อของ *Cei* และ *Bedwyr* เป็นบุคคลสำคัญ เรื่องราวโดยรวมเล่าถึงการที่อาร์เทอร์ได้ช่วยเหลือ Culhwch ญาติของเขาให้ชนะใจ Olwen บุตรีของ Ysbaddaden ซึ่งเป็นหัวหน้าของยักษ์ เขาสามารถกระทำภารกิจอันเป็นไปไม่ได้จนสำเร็จ ในจำนวนนี้รวมถึงการล่าหมูป่าผู้ยิ่งใหญ่ชื่อ *Twrch Trwyth* บันทึกในคริสต์ศตวรรษที่ 9 *Historia Brittonum* ก็ได้อ้างถึงนิทานเรื่องนี้เช่นเดียวกัน ในบันทึกนี้หมูป่ามีชื่อว่า *Troy (n) t* นอกจากนี้ชื่อของอาร์เทอร์ยังได้รับการเอ่ยอ้างถึงอีกหลายต่อหลายครั้งใน *Welsh Triads* ซึ่งเป็นหนังสือรวมเรื่องสั้นว่าด้วยวัฒนธรรมและตำนานต่าง ๆ ของชาวเวลส์ ทว่าต้นฉบับของ *Triads* ในยุคหลัง ๆ ส่วนหนึ่งดัดแปลงมาจากงานของเจฟฟรีย์แห่งมอนมัทและจากวัฒนธรรมอื่น ๆ ของแผ่นดินใหญ่ อย่างไรก็ดีในต้นฉบับที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังมิได้รับอิทธิพลภายนอกอื่นใด และดูเหมือนจะแสดงถึงรากเหง้าวัฒนธรรมดั้งเดิมของเวลส์จริง ๆ ก็ได้มีปรากฏชื่อของอาร์เทอร์อยู่แล้ว มีการกล่าวถึง "ตำหนักของอาร์เทอร์" (Arthur's Court) ในตำนานของบริเตน บางครั้งก็เรียกตำหนักนี้ว่า "เกาะแห่งบริเตน" เช่นในประโยคที่ว่า "Three XXX of the Island of Britain" แม้ใน *Historia Brittonum* และ *Annales Cambriae* จะไม่ได้ระบุว่าอาร์เทอร์เป็นกษัตริย์ แต่ในเวลาที่เขียนเรื่อง *Culhwch and Olwen* และ *Triads* อาร์เทอร์ได้รับการเรียกขานว่าเป็น "Penteyrnedd yr Ynys hon" หรือ "ผู้นำแห่งลอร์ดทั้งหลายบนเกาะนี้" นั่นคือเป็นเจ้าเหนือหัวของเวลส์ คอร์นวอลล์ และดินแดนทางเหนือ

นอกเหนือไปจากบทกวีและนิทานเวลส์ในยุคพรีกัลฟริเดียนดังกล่าวข้างต้น อาร์เทอร์ยังปรากฏในเอกสารภาษาละตินที่มีอายุเก่าแก่กว่า *Historia Brittonum* และ *Annales Cambriae* อีก มีชื่อของอาร์เทอร์ปรากฏอยู่หลายแห่งในชีวประวัตินักบุญยุคหลังอาณาจักรโรมัน แต่ในปัจจุบันไม่มีที่ใดรับรองความน่าเชื่อถือทางประวัติศาสตร์ของแหล่งข้อมูลเหล่านั้น (ฉบับเก่าแก่ที่สุดระบุวันที่อยู่ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 11) จากบันทึกเรื่อง *Life of Saint Gildas* ที่เขียนในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 12 โดย คาราด็อค แห่ง ลานคาร์ฟาน ได้ระบุไว้ว่า อาร์เทอร์เป็นผู้สังหารน้องชายของกิลแดส คือ Hueil และได้ช่วยภรรยาของเขานามว่า Gwenhwyfar จากกลาสเตินเบอรี่ ในบันทึกเรื่อง *Life of Saint Cadoc* ของ ไลฟริส แห่ง ลานคาร์ฟาน ซึ่งเขียนในราวคริสต์ทศวรรษ 1100 หรือก่อนนั้นเล็กน้อย ระบุว่าท่านนักบุญได้ให้ความคุ้มครองแก่บุรุษผู้หนึ่งซึ่งสังหารทหารของอาร์เทอร์ไป 3 คน และอาร์เทอร์เรียกร้องวัวฝูงหนึ่งเป็นการทดแทน นักบุญคาดอคยินดีส่งฝูงวัวตามคำขอ แต่เมื่ออาร์เทอร์ได้รับสัตว์เหล่านั้น ปรากฏว่ามันกลายเป็นผักกำหนึ่ง เรื่องราวคล้ายคลึงกันนี้ยังปรากฏในบันทึกชีวประวัติของ Carannog, Padarn และ Eufflam ซึ่งคาดว่าเขียนขึ้นในราวคริสต์ศตวรรษที่ 12 มีตำนานเกี่ยวกับพระเจ้าอาร์เทอร์ที่ไม่ชัดเจนนักปรากฏอยู่ใน *Legenda Sancti Goeznovii* ซึ่งอ้างว่าเขียนขึ้นในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 11 ทั้ง ๆ ที่ต้นฉบับเท่าที่พบเก่าที่สุดมีอายุในราวคริสต์ศตวรรษที่ 15 เท่านั้น ยังมีการอ้างอิงถึงอาร์เทอร์ที่สำคัญอีกแห่งหนึ่ง อยู่ใน *De Gestis Regum Anglorum* ของวิลเลียม มาล์มส์เบอรี่ และ *De Miraculis Sanctae Mariae Laudensis* ของเฮอร์มันน์ ทั้งสองเรื่องให้ข้อมูลหลักฐานแรกเกี่ยวกับความเชื่อที่ว่า อาร์เทอร์ยังไม่ตาย และจะหวนกลับมาในวันใดวันหนึ่ง โครงเรื่องนี้ปรากฏซ้ำอีกหลายครั้งในนิทานพื้นบ้านยุคโพสต์กัลฟริเดียน

### เจฟฟรีย์แห่งมอนมัท

มอร์เดร็ด ศัตรูคนสุดท้ายของอาร์เทอร์ ตามงานเขียนของเจฟฟรีย์แห่งมอนมัท ภาพวาดโดย H. J. Ford สำหรับนิยายเรื่อง *King Arthur: The Tales of the Round Table* ของแอนดรูว์ แลง ค.ศ. 1902
งานเขียนเชิงพรรณนาว่าด้วยชีวิตของอาร์เทอร์ฉบับแรกเท่าที่ค้นพบ คืองานเขียนภาษาละตินเรื่อง *Historia Regum Britanniae* (ประวัติกษัตริย์แห่งบริเตน) ของเจฟฟรีย์แห่งมอนมัท ซึ่งเขียนเสร็จในปี ค.ศ. 1138 เป็นงานเขียนบันทึกประวัติศาสตร์เกี่ยวกับกษัตริย์แห่งบริเตนที่เต็มไปด้วยจินตนาการและเรื่องเหนือจริง นับแต่ตำนานของบรูตัสชาวเมืองทรอยผู้ลี้ภัย มาจนถึง Cadwallader กษัตริย์เวลส์ในคริสต์ศตวรรษที่ 7 เจฟฟรีย์บันทึกยุคของอาร์เทอร์อยู่ในยุคหลังโรมันเช่นเดียวกันกับ *Historia Brittonum* และ *Annales Cambriae* เขายังเขียนถึงบิดาของอาร์เทอร์ คือ ยูเทอร์ เพนแดรกอน กับที่ปรึกษาผู้วิเศษของเขาคือ เมอร์ลิน เขาเขียนเล่าถึงกำเนิดของอาร์เทอร์ว่า ยูเทอร์ปลอมตัวเข้าไปในทัพของกอร์ลัวส์ฝ่ายศัตรูด้วยมนตร์วิเศษของเมอร์ลิน แล้วลักลอบได้เสียกับนางอิเกอร์นา ภริยาของกอร์ลัวส์ ที่ทินแทเจล เมื่อยูเทอร์เสียชีวิต อาร์เทอร์ผู้บุตรเวลานั้นอายุ 15 ปี ได้สืบต่อตำแหน่งกษัตริย์แห่งบริเตนและได้เข้าร่วมในการศึกหลายครั้งหลายครา คล้ายคลึงกับที่ปรากฏใน *Historia Brittonum* เขาทำศึกชนะพวกพิกต์และพวกสก๊อต จากนั้นได้ก่อตั้งอาณาจักรอาร์เทอร์ขึ้นหลังจากเอาชนะไอร์แลนด์ ไอซ์แลนด์ และหมู่เกาะออร์คนีย์ หลังจากสิบสองปีอันสันติผ่านพ้นไป อาร์เทอร์เริ่มต้นการแผ่ขยายอาณาจักรอีกครั้ง โดยเข้ายึดครองนอร์เวย์ เดนมาร์ก และกอล ในเวลาที่เขาพิชิตกอล ดินแดนนั้นยังอยู่ในอารักขาของอาณาจักรโรมัน การรุกรานของเขาคราวนั้นจึงนำไปสู่การเผชิญหน้าระหว่างอาณาจักรของเขากับอาณาจักรโรมัน อาร์เทอร์กับเหล่านักรบของเรา ซึ่งรวมถึง Kaius (เคย์) , Beduerus (เบดิเวียร์) และ Gualguanus (กาเวน) สามารถเอาชนะจักรพรรดิโรมัน ลูเชียส ทิเบเรียส ได้ที่กอล แต่เมื่อเขาเตรียมจะกรีธาทัพต่อไปยังโรม อาร์เทอร์ก็ได้ข่าวว่า Modredus (มอร์เดร็ด) หลานชายของเขาผู้ที่อาร์เทอร์ละไว้ให้ดูแลอารักขาบริเตน ได้แต่งงานกับภรรยาของอาร์เทอร์ คือ Guenhuuara (กวินิเวียร์) และยึดบัลลังก์มาเป็นของตน อาร์เทอร์จึงหวนกลับบริเตนและสังหารมอร์เดร็ดที่ริมฝั่งแม่น้ำแคมแบลมในคอร์นวอลล์ แต่ตัวอาร์เทอร์เองก็ได้รับบาดเจ็บสาหัสมาก เขามอบตำแหน่งต่อให้กับญาติของเขาชื่อ คอนสแตนติน แล้วจึงเดินทางจากไปยังดินแดนแอวาลอนเพื่อรักษาบาดแผลของตน หลังจากนั้นก็ไม่มีใครพบเขาอีกเลย

ประเด็นที่ว่า งานเขียนชิ้นนี้เป็นผลงานประพันธ์ที่เจฟฟรีย์คิดขึ้นใหม่สักเท่าใด ยังคงเป็นหัวข้อที่ถกเถียงกันทั่วไป ส่วนที่ค่อนข้างชัดเจนคือ เจฟฟรีย์น่าจะนำการศึกต่อต้านการรุกรานของพวกแซกซัน 12 ครั้งของอาร์เทอร์มาจาก *Historia Brittonum* การรบที่คัมลานน์น่าจะมาจาก *Annales Cambriae* รวมถึงแนวคิดที่ว่าอาร์เทอร์ยังคงมีชีวิตอยู่ สถานะของตัวอาร์เทอร์ในฐานะกษัตริย์แห่งบริเตนทั้งมวลก็น่าจะยืมมาจากวรรณกรรมพรีกัลฟริเดียน ดังเช่นที่พบใน *Culhwch and Olwen*, *Triads* และ *Saints' Lives* เจฟฟรีย์ยังนำชื่อของสิ่งของและบุคคลใกล้ชิดของอาร์เทอร์หลายชื่อมาจากวรรณกรรมพรีกัลฟริเดียนด้วย เช่น เคย์, เบดิเวียร์, กวินิเวียร์ และยูเทอร์ เป็นต้น รวมถึงชื่อของ *Caliburnus (Caledfwlch)*  ซึ่งในวรรณกรรมยุคหลังเรียกกันว่า ดาบเอกซ์แคลิเบอร์ อย่างไรก็ดี แม้เขาจะยืมเอาชื่อต่าง ๆ เหตุการณ์สำคัญ ๆ รวมถึงตำแหน่งของอาร์เทอร์มาจากวรรณกรรมเก่า แต่ บรินลีย์ โรเบิร์ต แย้งว่า "เรื่องราวเกี่ยวกับอาร์เทอร์ในงานสร้างสรรค์ของเจฟฟรีย์ไม่ได้นำมาจากเรื่องเล่าอื่นใดก่อนหน้านั้นเลย" ตัวอย่างเช่น ชื่อ *Medraut* ในตำนานเวลส์ ได้กลายมาเป็นทรราช *Modredus* ในตำนานของเจฟฟรีย์ แต่ก่อนหน้านั้นไม่เคยปรากฏต้นตอใดเกี่ยวกับตัวละครชั่วร้ายนี้ในตำนานเวลส์จนกระทั่งถึงคริสต์ศตวรรษที่ 16 ในยุคหลังมีความพยายามที่จะสืบเสาะเพื่อพิสูจน์ว่า *Historia Regum Britanniae* เป็นงานต้นฉบับที่สร้างโดยเจฟฟรีย์เองอย่างแท้จริง ความเห็นเชิงวิชาการส่วนใหญ่ตอบรับต่อแนวคิดของวิลเลียมแห่งนิวเบอร์ก ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 12 เขากล่าวว่า เจฟฟรีย์ "แต่ง" เรื่องราวทั้งหมดขึ้นมาเอง อันเนื่องมาจาก "นิสัยชอบโป้ปดอย่างร้ายกาจ" แต่ เจฟฟรีย์ แอช ไม่เห็นด้วยกับความคิดนี้ เขาเชื่อว่างานเขียนของเจฟฟรีย์ได้รับแรงบันดาลใจมาจากแหล่งข้อมูลอื่นที่สูญหายไป ซึ่งเล่าเรื่องราววีรกรรมของกษัตริย์อังกฤษในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 5 นาม *ริโอทามุส* (Riotamus) ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของอาร์เทอร์ แต่นักประวัติศาสตร์และนักวิชาการเคลติกยังไม่มั่นใจที่จะเชื่อถือตามข้อสรุปของแอช

แต่ไม่ว่าเขาจะมีแหล่งข้อมูลมาจากที่ใด ก็ไม่อาจปฏิเสธได้ว่า *Historia Regum Britanniae* ของเจฟฟรีย์ส่งอิทธิพลต่อวรรณกรรมยุคหลังเป็นอย่างมาก มีงานเขียนฉบับคัดลอกจากต้นฉบับภาษาละตินของเจฟฟรีย์หลงเหลือมาถึงปัจจุบันมากกว่า 200 ฉบับ ทั้งนี้ยังไม่รวมฉบับที่แปลออกไปเป็นภาษาอื่น ๆ อีก เช่นมีต้นฉบับของ *Historia* ในภาษาเวลส์มากกว่า 60 ฉบับ ฉบับที่เก่าแก่ที่สุดพบว่าเขียนขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 13 ผลจากความนิยมอย่างสูงนี้ *Historia Regum Britanniae* ของเจฟฟรีย์จึงมีอิทธิพลอย่างมากต่อวิวัฒนาการของตำนานอาร์เทอร์ในยุคกลางตอนปลาย ซึ่งไม่เพียงจะเป็นแรงผลักดันในจินตนาการเกี่ยวกับวีรกรรมของอาร์เทอร์เท่านั้น แต่ทุกเสี้ยวส่วนในตำนานล้วนได้รับการหยิบยืมไปพัฒนาแตกหน่อขยายเรื่องราวออกไป (ตัวอย่างเช่น เรื่องของพ่อมดเมอร์ลิน และชะตากรรมสุดท้ายของอาร์เทอร์) และได้สร้างกรอบทางประวัติศาสตร์ขึ้นให้กับเหล่าผู้นิยมนิทานโรแมนซ์ เรื่องราวของเวทมนตร์อันศักดิ์สิทธิ์ ตลอดจนการผจญภัยอันน่ามหัศจรรย์

### ขนบแบบโรแมนซ์

ภาพอาร์เทอร์บนม่านปัก "Christian Heroes Tapestry" ค.ศ. 1385 ในฐานะหนึ่งในเก้าผู้ยิ่งใหญ่
ทรัสทันและไอโซลดี ตัวละครจากตำนานอาร์เทอร์ที่มีบทบาทมากขึ้นจนบดบังตัวอาร์เทอร์เสียเอง ภาพวาดโดย จอห์น วิลเลียม วอเตอร์เฮาส์ ค.ศ. 1916
ผลจากความนิยมใน *Historia* ของเจฟฟรีย์ และงานดัดแปลงอื่น ๆ (เช่น *Roman de Brut* ของเวส) เป็นปัจจัยสำคัญต่อปรากฏการณ์งานประพันธ์เกี่ยวกับอาร์เทอร์จำนวนมากที่เกิดขึ้นในยุโรป ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 12-13 โดยเฉพาะอย่างยิ่งในฝรั่งเศส แม้ว่าในการกำเนิดเรื่องราว "ตำนานแห่งบริเตน" จะมีที่มาจากแหล่งอื่น ๆ นอกเหนือจากตำนานพระเจ้าอาร์เทอร์ก็ตาม ชื่อของอาร์เทอร์และเรื่องราวต่าง ๆ เกี่ยวกับอาร์เทอร์ได้ปรากฏอยู่บนแผ่นดินใหญ่มานานแล้วก่อนที่งานของเจฟฟรีย์จะเป็นที่แพร่หลาย เช่นกันกับการใช้ชื่อและเรื่องราวอื่น ๆ ในวัฒนธรรมเคลติกซึ่งไม่มีอยู่ใน *Historia* ของเจฟฟรีย์ บางทีสิ่งสำคัญที่สุดที่ส่งอิทธิพลต่อความนิยมในเรื่องราวของอาร์เทอร์อย่างมากก็คือบทบาทในการเป็นกษัตริย์ของอาร์เทอร์จากมุมมองของเขานั่นเอง วรรณกรรมเกี่ยวกับอาร์เทอร์ทั้งในคริสต์ศตวรรษที่ 12 และหลังจากนั้นมุ่งความสนใจไปที่ตัวละครอื่น ๆ มากกว่า เช่น เรื่องของลานซล็อตกับกวินิเวียร์ เพอร์ซิวาล กาลาฮัด กาเวน และทรัสทันกับไอโซลดี ขณะที่วรรณกรรมแบบพรีกัลฟริเดียนและงานเขียนของเจฟฟรีย์มุ่งความสำคัญอยู่ที่ตัวอาร์เทอร์ แต่วรรณกรรมโรแมนซ์ในยุคหลัง อาร์เทอร์กลับหลุดออกไปอย่างรวดเร็ว บทบาทของตัวละครอาร์เทอร์เองก็มีการเปลี่ยนแปลงอย่างเห็นได้ชัด ในวรรณกรรมดั้งเดิมรวมถึงงานของเจฟฟรีย์ อาร์เทอร์เป็นนักรบผู้ยิ่งใหญ่และเก่งฉกาจ ผู้หัวเราะลั่นยามสังหารแม่มดและยักษ์ และเป็นผู้นำในปฏิบัติการทางทหารทุกครั้ง ขณะที่ในวรรณกรรมโรแมนซ์บนแผ่นดินใหญ่ เขากลับกลายเป็น *roi fainéant* หรือ "กษัตริย์ผู้ไม่ต้องทำอะไรเลย" ผู้ซึ่ง "ถือว่าการอยู่นิ่งเฉยเป็นหัวใจสำคัญของสังคมในอุดมคติ" บทบาทของอาร์เทอร์ในวรรณกรรมเหล่านี้มักจะเป็นผู้ทรงปัญญา สง่าผึ่งผาย ใจเย็น และสุภาพ บางครั้งยังดูเป็นกษัตริย์ที่อ่อนแอไปเสียด้วยซ้ำ ดังนั้น เขาจึงเศร้าซึมและไม่พูดจาอะไรเลยเมื่อได้รู้ว่า ลานซล็อตลอบรักกันกับกวินิเวียร์ ขณะที่ในเรื่อง *Yvain, the Knight of the Lion* ของ เครเตียง เดอ ทรัว อาร์เทอร์ไม่สามารถฝืนลืมตาอยู่ได้หลังจากงานเลี้ยงฉลองจนต้องขอตัวแอบหลบไปงีบ อย่างไรก็ดี นอร์ริส เจ. เลซี ได้ตั้งข้อสังเกตว่า แม้เขาจะทำความผิดพลาดและดูอ่อนแอเพียงใดในวรรณกรรมยุคหลัง แต่ "เกียรติศักดิ์ของเขาไม่เคยด้อยลงจากบุคลิกอันอ่อนแอเลย ... ทั้งอำนาจและศักดิ์ศรีของเขายังดำรงอยู่อย่างบริบูรณ์"

อาร์เทอร์ และข้าราชบริพารของเขายังปรากฏอยู่ในงานเขียนบางส่วนใน *Lais* ของ มารี เดอ ฟรังซ์ แต่งานที่ทรงอิทธิพลมากที่สุดคือกวีนิพนธ์ของกวีชาวฝรั่งเศส เครเตียง เดอ ทรัว (Chrétien de Troyes) ซึ่งส่งผลให้ตัวละคร "อาร์เทอร์" และตำนานของพระองค์วิวัฒนาการไปอย่างมาก เครเตียงเขียนวรรณกรรมโรแมนซ์เกี่ยวกับตำนานอาร์เทอร์ 5 เรื่องระหว่างปี ค.ศ. 1170 ถึง 1190 *Erec and Enide* และ *Cligès* เป็นนิทานเกี่ยวกับความรักในวังหลวงโดยมีราชสำนักของอาร์เทอร์เป็นฉากหลังของเรื่อง แสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงจากเรื่องราวเชิงวีรบุรุษของเวลส์และวรรณกรรมแบบกัลฟริเดียน ขณะที่ *Yvain, the Knight of the Lion* เป็นเรื่องของ ยไวน์ กับ กาเวน ในการผจญภัยเหนือจินตนาการ ส่วนอาร์เทอร์เป็นแค่ตัวประกอบ ทว่าการพัฒนาการของตำนานอาร์เทอร์ส่วนที่มีนัยสำคัญมากที่สุดคือเรื่อง *Lancelot, the Knight of the Cart* ที่เป็นนิยายแนะนำตัวแลนเซอล็อตและเบิกเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างเขากับกวินิเวียร์ ราชินีของอาร์เทอร์ เป็นการขยายแต่งเติมเพิ่มประเด็นความรักที่ผิดหวังของอาร์เทอร์ *Perceval, the Story of the Grail* เป็นตัวนำเรื่องของจอกศักดิ์สิทธิ์และกษัตริย์ตกปลา (Fisher King) ให้โด่งดัง และเช่นเดียวกับเรื่องอื่น ๆ คือบทบาทของอาร์เทอร์ถูกตัดทอนลงเหลือเพียงน้อยนิด เครเตียงได้ทำให้ "แต่งแต้มตำนานของอาร์เทอร์ให้มีชีวิตชีวา และสร้างความสับสนให้กับตำนานมากยิ่งขึ้น" เรื่องราวโดยมากที่เกิดขึ้นหลังจากยุคของเขาได้สร้างภาพพจน์ของอาร์เทอร์ขึ้นจากพื้นฐานที่เขาสร้างเอาไว้ เรื่องของเพอร์ซิวาลที่แม้จะยังไม่จบ ก็ได้รับความนิยมอย่างมาก มีการประพันธ์บทกวีเกี่ยวกับเขาอย่างต่อเนื่องไปกว่าครึ่งศตวรรษ เล่าเรื่องราวเกี่ยวกับจอกศักดิ์สิทธิ์และภารกิจการค้นหา ซึ่งต่อมานักเขียนคนอื่น ๆ ก็นำไปประพันธ์ต่อเติมอีก เช่น โรเบิร์ต เดอ โบรอน นับว่าเป็นองค์ประกอบหนึ่งที่ลดบทบาทของอาร์เทอร์ลงไปในวรรณกรรมโรแมนซ์บนแผ่นดินใหญ่ ในทำนองเดียวกัน เรื่องของแลนเซอล็อตกับการที่เขาหักหลังอาร์เทอร์ก็กลายเป็นหนึ่งในโครงเรื่องคลาสสิกเกี่ยวกับตำนานพระเจ้าอาร์เทอร์ แม้ว่าบทบาทของแลนเซอล็อตในงานเขียนยุคต่อมา เช่น *Lancelot* (ค.ศ. 1225) จะประสมประสานกันระหว่างแลนเซอล็อตในงานของเครเตียง กับ *Lanzelet* ของ Ulrich von Zatzikhoven ก็ตาม ผลงานของเครเตียงยังส่งอิทธิพลกลับไปยังวรรณกรรมเกี่ยวกับอาร์เทอร์ในเวลส์ด้วย เมื่อบทบาทเชิงโรแมนซ์ของอาร์เทอร์เริ่มเข้ามาแทนที่วีรบุรุษอันห้าวหาญในขนบดั้งเดิมของวรรณกรรมเวลส์ ผลงานอันโดดเด่นที่สะท้อนถึงวิวัฒนาการนี้ คือนิยายโรแมนซ์ของเวลส์ 3 เรื่องที่มีความคล้ายคลึงกับตำนานของเครเตียงมาก เพียงแตกต่างในรายละเอียดเล็กน้อย ได้แก่ *Owain, or the Lady of the Fountain* คล้ายกับเรื่องของ ยไวน์ ในงานของเครเตียง, *Geraint and Enid* คล้ายคลึงกับ *Erec and Enide*, และ *Peredur son of Efrawg* คล้ายคลึงกับเรื่องของเพอร์ซิวาล

อัศวินโต๊ะกลมกับจอกศักดิ์สิทธิ์ ภาพจากต้นฉบับงานเขียนในคริสต์ศตวรรษที่ 15
ตราบถึงคริสต์ทศวรรษ 1210 การเล่าเรื่องราวตำนานพระเจ้าอาร์เทอร์บนภาคพื้นทวีปยุโรปจะดำเนินผ่านบทกวี หลังจากนั้นจึงเริ่มมีการเล่าเป็นนิทานแบบร้อยแก้ว ตัวอย่างงานร้อยแก้วที่สำคัญที่สุดในคริสต์ศตวรรษที่ 13 คือ *Vulgate Cycle* (หรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า *Lancelot-Grail Cycle*) เป็นงานร้อยแก้วภาษาฝรั่งเศสยุคกลาง 5 เรื่องต่อเนื่องกัน เขียนขึ้นในช่วงครึ่งแรกของคริสต์ศตวรรษนั้น งานเขียนทั้ง 5 เรื่องได้แก่ *Estoire del Saint Grail*, *Estoire de Merlin*, *Lancelot propre*, *Queste del Saint Graal* และ *Mort Artu* เมื่อรวมกันเข้าจะได้เป็นเรื่องเล่าเกือบครึ่งหนึ่งของตำนานพระเจ้าอาร์เทอร์ทั้งหมด ตำนานเหล่านี้ทำให้แนวโน้มบทบาทของอาร์เทอร์ในตำนานของตัวเองลดน้อยลงเรื่อย ๆ ทั้งจากการเพิ่มบทบาทของกาลาฮัด และบทบาทที่เสริมเติมแต่งไปอย่างมากของเมอร์ลิน ทั้งยังสร้างให้มอร์เดร็ดกลายเป็นลูกนอกสมรสของอาร์เทอร์กับน้องสาวของตัวเอง บทบาทของคาเมล็อตก็เริ่มต้นขึ้นเป็นครั้งแรกในเรื่อง *Lancelot* ของเครเตียง ในฐานะราชสำนักดั้งเดิมของอาร์เทอร์ เรื่องราวเหล่านี้ดำเนินไปอย่างต่อเนื่องใน *Post-Vulgate Cycle* (ค.ศ. 1230–40) โดยมีเรื่อง *Suite du Merlin* เป็นเรื่องเอก ลดบทบาทความสำคัญของเรื่องราวระหว่างแลนเซอล็อตกับกวินิเวียร์ลง หันไปเอาใจใส่กับภารกิจการค้นหาจอกศักดิ์สิทธิ์มากขึ้น แต่บทบาทของอาร์เทอร์ก็ยังน้อยนิดเหมือนเดิม อาร์เทอร์ยังคงเป็นตัวละครประกอบในนิยายโรแมนซ์ของฝรั่งเศส สำหรับในชุดตำนาน *Vulgate* นั้น เขาได้ปรากฏตัวเพียงในตอน *Estoire de Merlin* และ *Mort Artu* เท่านั้น

การพัฒนาของวรรณกรรมอาร์เทอร์ในยุคกลางตลอดจนบุคลิกของตัวละครอาร์เทอร์ในแบบโรแมนซ์ นำไปสู่ผลงาน *Le Morte d'Arthur* ของโทมัส มาโลรี ที่นำเรื่องเล่าตำนานทั้งหมดมาเล่าใหม่เป็นเรื่องเดียวกันในฉบับภาษาอังกฤษ ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 15 งานเขียนของมาโลรีเรื่องนี้เดิมใช้ชื่อว่า *The Whole Book of King Arthur and of His Noble Knights of the Round Table* โดยอ้างอิงเนื้อหาจากวรรณกรรมโรแมนซ์เรื่องต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งจาก *Vulgate Cycle* ถือเป็นผลงานที่รวบรวมเรื่องราวเกี่ยวกับอาร์เทอร์เอาไว้ได้อย่างครบถ้วนที่สุด ด้วยเหตุนี้ และด้วยเหตุที่ *Le Morte D'Arthur* เป็นวรรณกรรมฉบับพิมพ์เล่มแรก ๆ ในอังกฤษ (ตีพิมพ์โดย วิลเลียม แคกซ์ตัน ในปี ค.ศ. 1485) จึงทำให้งานเขียนอื่น ๆ เกี่ยวกับอาร์เทอร์ในยุคหลัง ล้วนพัฒนาต่อมาจากผลงานของมาโลรีทั้งสิ้น

การดัดแปลงและตำนานยุคใหม่
-------------------------

### วรรณกรรมหลังยุคกลาง

การสิ้นสุดลงของยุคกลาง ทำให้ความสนใจในตำนานพระเจ้าอาร์เทอร์เสื่อมถอยลงไปด้วย แม้งานแปลฉบับภาษาอังกฤษของ มาโลรี จากนิยายโรแมนซ์ฝรั่งเศสอันยิ่งใหญ่จะยังเป็นที่นิยม แต่ก็ได้กระพือการโจมตีเรื่องข้อเท็จจริงเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ในนิยายอาร์เทอร์ทั้งหลาย นับตั้งแต่ยุคของเจฟฟรีย์แห่งมอนมัทเป็นต้นมา เพื่อค้นหาความถูกต้องของตำนานแห่งบริเตน ด้วยเหตุนี้ การที่นักมานุษยวิทยาในคริสต์ศตวรรษที่ 16 โพลีโดเร เวอร์จิล ปฏิเสธอาร์เทอร์ในฐานะกษัตริย์ผู้ปกครองคนหนึ่งในยุคหลังอาณาจักรโรมัน จึงโด่งดังมาก แนวคิดนี้พบได้ทั่วไปในวรรณกรรมแบบโพสต์-กัลฟรีเดียน ช่วงกลาง การเปลี่ยนแปลงทางสังคมอันเป็นผลสืบเนื่องจากการสิ้นสุดของยุคกลาง รวมถึงการเข้าสู่ยุคฟื้นฟูศิลปวิทยา ล้วนช่วยกันลบอาร์เทอร์กับตำนานของเขาออกจากความคิดจิตใจอันตราตรึงของเหล่าผู้ฟัง เห็นได้จากในปี 1634 งานพิมพ์ *Le Morte d'Arthur* ครั้งสุดท้ายของมาโลรีก็ยังตกค้างอยู่เป็นเวลาเกือบ 200 ปี พระเจ้าอาร์เทอร์กับตำนานของพระองค์ไม่ได้ถูกทอดทิ้งไปเสียทีเดียว แต่ก็ไม่ได้เป็นที่สนใจอย่างจริงจังตราบจนกระทั่งคริสต์ศตวรรษที่ 19 โดยมากแล้วจะใช้เป็นเครื่องอุปมาอุปไมยสำหรับกิจการเมืองในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 17-18 เช่นในงานมหากาพย์ *Prince Arthur* (1695) และ *King Arthur* (1697) ของ ริชาร์ด แบล็กมอร์ ก็ใช้อาร์เทอร์เป็นตัวแทนในการต่อสู้ของพระเจ้าวิลเลียมที่ 3 ต่อต้านกับพระเจ้าเจมส์ที่ 2 วรรณกรรมเกี่ยวกับอาร์เทอร์ที่นิยมมากที่สุดในช่วงยุคนี้เห็นจะได้แก่ผลงานของ ทอม ทัมบ์ ซึ่งในตอนแรกเผยแพร่ทางหนังสือสวดมนต์ และต่อมาก็นำไปแสดงเป็นละครเวทีโดย เฮนรี ฟิลดิ้ง แม้ว่าการแสดงจะบอกว่าเกิดขึ้นในเกาะบริเตนของอาร์เทอร์ แต่เนื้อหากลับสื่อไปในทางขำขัน และอาร์เทอร์ก็ได้เปลี่ยนโฉมเป็นละครตลกแทนที่แนวโรแมนซ์

### เทนนีสัน และยุคฟื้นฟู

ภาพวาดอาร์เทอร์และเมอร์ลิน ประกอบบทกวีเรื่อง *Idylls of the King* ของอัลเฟรด ลอร์ด เทนนีสัน วาดโดย กุสตาฟ โดเร ค.ศ. 1868
ช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 18 แนวคิดแบบ medievalism ศิลปะจินตนิยม และ สถาปัตยกรรมฟื้นฟูกอธิค ได้หวนกลับมาให้ความสำคัญกับอาร์เทอร์และวรรณกรรมโรแมนซ์ยุคกลางอีกครั้ง ความมีคุณธรรมของสุภาพบุรุษในคริสต์ศตวรรษที่ 19 มีพื้นฐานแบบอุดมคติอยู่กับบุคลิกของอาร์เทอร์ในแบบโรแมนซ์ สามารถสังเกตความนิยมอีกครั้งนี้จากการตีพิมพ์เรื่อง *Le Morte d'Arthur* ของมาโลรีซ้ำอีกครั้งเป็นครั้งแรกหลังจากปี 1634 ตำนานอาร์เทอร์ในยุคกลางแบบดั้งเดิมมักจะเป็นที่สนใจของกวี และเป็นแรงบันดาลใจให้ประพันธ์ผลงานต่าง ๆ เช่น วิลเลียม เวิร์ดสเวิร์ธ เขียนเรื่อง "The Egyptian Maid" ในปี ค.ศ. 1835 ในทำนองเปรียบเปรยกับจอกศักดิ์สิทธิ์ ผลงานที่โดดเด่นในยุคนี้เป็นของอัลเฟรด ลอร์ด เทนนีสัน ผู้ประพันธ์บทกวี "The Lady of Shalott" ตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 1832 แม้ว่าอาร์เทอร์จะยังคงได้รับบทเพียงตัวประกอบเช่นเดียวกับในวรรณกรรมโรแมนซ์ยุคกลาง แต่งานเขียนเกี่ยวกับตำนานอาร์เทอร์ของเทนนีสันได้สร้างความนิยมสูงสุดจากผลงานเรื่อง *Idylls of the King* ซึ่งนำเรื่องราวชีวิตของอาร์เทอร์มาบรรยายเสียใหม่ตามขนบของยุควิกตอเรีย ผลงานนี้พิมพ์ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1859 และจำหน่ายได้ 10,000 ชุดภายในสัปดาห์แรก ในเรื่องนี้ อาร์เทอร์กลายเป็นสัญลักษณ์ของบุรุษในอุดมคติ ผู้พยายามสร้างอาณาจักรอันสมบูรณ์ผาสุกท่ามกลางโลกที่ล่มสลายด้วยน้ำมือมนุษย์ผู้อ่อนแอ งานของเทนนีสันสร้างแรงบันดาลใจต่อนักประพันธ์จำนวนมาก ทำให้สาธารณชนหันมาให้ความสำคัญกับตำนานอาร์เทอร์และตัวพระเจ้าอาร์เทอร์อีกครั้ง รวมถึงพาให้ผลงานของมาโลรีกลับมาสู่ความนิยมของผู้อ่าน มีงานเขียนยุคใหม่ที่พัฒนาจากนิทานอาร์เทอร์ของมาโลรีตีพิมพ์ออกมาหลังจาก *Idylls* ไม่นานนัก (ค.ศ. 1862) หลังจากนั้นปรับปรุงอีกกว่า 6 ครั้งและมีผู้ประพันธ์เรื่องอื่น ๆ อีก 5 เรื่องก่อนจะสิ้นสุดศตวรรษ

ภาพวาด *"The last sleep of Arthur"* โดย เอ็ดเวิร์ด เบิร์น-โจนส์ ศิลปินยุคพรีราฟาเอลไลท์
ความสนใจใน "อาร์เทอร์แบบโรแมนซ์" และภารกิจต่าง ๆ ของเขาดำเนินต่อเนื่องไปตลอดคริสต์ศตวรรษที่ 19 จนล่วงเข้าสู่คริสต์ศตวรรษที่ 20 ส่งอิทธิพลต่อกวีมากมายหลายคน เช่น วิลเลียม มอร์ริส และศิลปินยุคพรีราฟาเอลไลท์มากมาย รวมไปถึง เอ็ดเวิร์ด เบิร์น-โจนส์ แม้แต่นิทานตลกขำขันของ ทอม ทัมบ์ ซึ่งนำตำนานอาร์เทอร์มาดัดแปลงเป็นเรื่องแรก ๆ ในคริสต์ศตวรรษที่ 18 ก็ได้รับการเขียนขึ้นใหม่หลังจาก *Idylls* ตีพิมพ์เผยแพร่ แม้ว่าทอมจะคงระดับของเรื่องและยืนหยัดความขบขันเอาไว้ แต่เรื่องใหม่ของเขาก็มีองค์ประกอบของความเป็นอาร์เทอร์ในวรรณกรรมโรแมนซ์ยุคกลางมากยิ่งขึ้น อาร์เทอร์ดูจริงจังมากขึ้นและมีตัวมีตนมากขึ้นในฉบับเรียบเรียงใหม่ ตำนานอาร์เทอร์แบบโรแมนซ์ยังส่งอิทธิพลต่อวรรณกรรมในสหรัฐอเมริกาด้วย จากผลงานหนังสือหลายเรื่อง เช่น *The Boy's King Arthur* ของ Sidney Lanier ในปี ค.ศ. 1880 ซึ่งเป็นที่นิยมอย่างกว้างขวางและส่งแรงบันดาลใจต่องานเขียนล้อเลียนเรื่อง *A Connecticut Yankee in King Arthur's Court* ของ มาร์ค ทเวน (ค.ศ. 1889) แม้ว่า "อาร์เทอร์แบบโรแมนซ์" จะกลายเป็นจุดศูนย์กลางของวรรณกรรมอาร์เทอร์ยุคใหม่ (เช่นที่ปรากฏใน *The Last Sleep of Arthur in Avalon* ของ เบิร์น-โจนส์) แต่บ่อยครั้งที่เขากลับไปสู่สถานะเดียวกับอาร์เทอร์ในยุคกลาง คืออยู่เพียงขอบข้างของเนื้อเรื่องหรือบางครั้งก็หายตัวไปเลย ตัวอย่างเช่นในละครโอเปร่าเกี่ยวกับตำนานอาร์เทอร์ของ วากเนอร์ เป็นต้น อย่างไรก็ดี การฟื้นฟูความสนใจในตำนานอาร์เทอร์มิได้ดำเนินต่อเนื่องไปโดยตลอด เมื่อสิ้นสุดคริสต์ศตวรรษที่ 19 เรื่องราวของอาร์เทอร์ก็ตกไปอยู่ในรูปเลียนแบบของพวกพรีราฟาเอลไลท์ เมื่อเกิดสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง เกียรติยศศักดิ์ศรีของการต่อสู้ประลองของวีรบุรุษแบบยุคกลางก็ค่อย ๆ เลือนหายไป ภาพของอาร์เทอร์ในฐานะนักรบผู้ทรงเกียรติศักดิ์ก็เลือนหายไปด้วย ทว่าขนบแบบโรแมนซ์ยังคงมีพลังเพียงพอจะส่งอิทธิพลต่อ โทมัส ฮาร์ดี ลอเรนซ์ บินยอน และ จอห์น เมสฟิลด์ ในการประพันธ์ละครเพลงเกี่ยวกับอาร์เทอร์ ที. เอส. อีเลียต ยังได้กล่าวถึงบางส่วนของตำนานอาร์เทอร์ (ไม่ใช่ตัวอาร์เทอร์) ในกวีนิพนธ์ของเขาเรื่อง *The Waste Land* โดยได้อ้างถึงกษัตริย์ตกปลา (Fisher King)

### วรรณกรรมยุคใหม่

การต่อสู้ระหว่างอาร์เทอร์กับมอร์เดร็ด ภาพวาดโดย N.C. Wyeth สำหรับหนังสือเรื่อง *The Boy's King Arthur* ค.ศ. 1922
ในช่วงครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 20 อิทธิพลของอาร์เทอร์ในขนบแบบโรแมนซ์ยังคงดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง โดยปรากฏในนวนิยายหลายเรื่อง เช่น *The Once and Future King* ของ ที. เอช. ไวท์ (ค.ศ. 1958) *The Mists of Avalon* ของ มาเรียน ซิมเมอร์ แบรดลีย์ (ค.ศ. 1982) รวมถึงในการ์ตูนสั้นเรื่อง *Prince Valiant* (ตั้งแต่ ค.ศ. 1937 เป็นต้นมา) เทนนีสันได้เรียบเรียงนิยายโรแมนซ์เกี่ยวกับอาร์เทอร์ของเขาเสียใหม่เพื่อให้เหมาะสมกับยุคสมัย งานเขียนหลาย ๆ เรื่องก็ได้ดัดแปลงเนื้อหาให้มีความทันสมัยมากขึ้นด้วย เช่นในนิทานของแบรดลีย์ มีบทบาทของฝ่ายสตรีในตำนานอาร์เทอร์มากขึ้น เมื่อเปรียบเทียบกับงานเขียนเกี่ยวกับตำนานอาร์เทอร์ในยุคกลาง อาร์เทอร์แบบโรแมนซ์ยังกลายเป็นที่นิยมอย่างมากในโลกภาพยนตร์ ละครเพลงเรื่อง *Camelot* ซึ่งมีเนื้อหาหลักเกี่ยวกับความรักระหว่างแลนเซอล็อตกับกวินิเวียร์ ได้ดัดแปลงเป็นภาพยนตร์ในปี ค.ศ. 1967 ขนบแบบโรแมนซ์ของตำนานอาร์เทอร์กลายเป็นที่นิยมและประสบความสำเร็จอย่างมาก ด้วยผลงานของโรเบิร์ต เบรสสัน เรื่อง *Lancelot du Lac* (ค.ศ. 1974) งานของอีริค โรห์เมอร์ เรื่อง *Perceval le Gallois* (ค.ศ. 1978) รวมไปถึงผลงานภาพยนตร์แฟนตาซีของจอห์น บัวร์แมน เรื่อง *Excalibur* (ค.ศ. 1981)

ตำนานพระเจ้าอาร์เทอร์ในยุคใหม่นำเรื่องราวในขนบแบบโรแมนซ์มาจินตนาการใหม่ ตีความใหม่ และเล่าใหม่ ไม่เพียงเท่านั้น ภาพของอาร์เทอร์ยังได้หวนกลับไปเป็นวีรบุรุษที่แท้จริงแห่งคริสต์ศตวรรษที่ 5 นอกเหนือไปจากภาพพจน์แบบโรแมนซ์อีกด้วย จากข้อสังเกตของเทย์เลอร์และบริวเวอร์ วรรณกรรมในยุคใหม่ได้หวนกลับไปยังขนบในยุคกลางของเจฟฟรีย์แห่งมอนมัท และ *Historia Brittonum* รูปแบบเช่นนี้เริ่มเด่นชัดขึ้นเรื่อย ๆ ในวรรณกรรมอาร์เทอร์ระหว่างช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งบทบาทของอาร์เทอร์ในการเป็นผู้นำในการต่อต้านการรุกรานของชาวเยอรมันเพื่อปกป้องเกาะบริเตน ปี ค.ศ. 1942 ละครวิทยุเรื่อง *The Saviours* ของเคลเมนซ์ เดน ได้ใช้ภาพของอาร์เทอร์ในประวัติศาสตร์เพื่อปลูกฝังจิตวิญญาณแห่งความรักชาติและต่อต้านศัตรูผู้รุกราน บทละครเรื่อง *The Long Sunset* ของโรเบิร์ต เชอริฟฟ์ ในปี ค.ศ. 1955 วาดภาพอาร์เทอร์เป็นผู้นำยุคบริเตนสมัยหลังโรมัน ที่ต่อต้านการรุกรานของชาวเยอรมัน แนวโน้มเหล่านี้ทำให้อาร์เทอร์มีบทบาทและตัวตนในทางประวัติศาสตร์มากขึ้น รูปแบบของวรรณกรรมในยุคนี้จะเป็นแบบกึ่งประวัติศาสตร์กึ่งแฟนตาซี นอกจากนี้ ภาพของพระเจ้าอาร์เทอร์ในฐานะนักรบและวีรบุรุษแห่งคริสต์ศตวรรษที่ 5 ยังได้รับการสร้างเป็นภาพยนตร์หลาย ๆ เรื่อง เรื่องที่โด่งดังได้แก่ *ศึกจอมราชันย์อัศวินล้างปฐพี* (ค.ศ. 2004) และ *ตำนานดาบคิงอาร์เทอร์* (ค.ศ. 2007)

พระเจ้าอาร์เทอร์ ยังได้กลายเป็นต้นแบบของคุณธรรมในโลกยุคใหม่ ในราวคริสต์ทศวรรษ 1930 มีการก่อตั้งภาคีอัศวินโต๊ะกลมขึ้นในประเทศอังกฤษ เพื่อเชิดชูวีรบุรุษชาวคริสเตียนและเกียรติยศอันโดดเด่นของพระเจ้าอาร์เทอร์ ในสหรัฐอเมริกา เด็กชายหญิงหลายแสนคนได้เข้าร่วมในกลุ่มยุวชนอาร์เทอร์ซึ่งมีอยู่อย่างมากมาย เช่น กลุ่มอัศวินแห่งอาร์เทอร์ (Knights of King Arthur) ซึ่งมีการประชาสัมพันธ์และยกย่องอาร์เทอร์กับตำนานของพระองค์ให้เป็นแบบอย่างอันดีงาม อย่างไรก็ดี แม้อาร์เทอร์จะโดดเด่นอย่างมากในวัฒนธรรมยุคใหม่ แต่เขาก็ค่อย ๆ กลืนหายเข้าไปกับวัฒนธรรมร่วมสมัยมากยิ่งขึ้น ชื่อของเขากลายไปเป็นชื่อสิ่งของ อาคาร และสถานที่ต่าง ๆ นอร์ริส เจ. เลซี ได้ตั้งข้อสังเกตว่า "ความนิยมอย่างโดดเด่นของอาร์เทอร์ดูจะมีข้อจำกัดอยู่ ซึ่งไม่น่าประหลาดใจ เขากลายไปเป็นส่วนหนึ่งของงานศิลปะและการตั้งชื่อ แต่ไม่ต้องสงสัยเลยว่า บุรุษในตำนานเมื่อหลายศตวรรษมาแล้วได้ผสานกลมกลืนเข้าไปในวัฒนธรรมยุคใหม่ในทุกระดับแล้ว"

ดูเพิ่ม
-------

* เก้าผู้ยิ่งใหญ่ ซึ่งมีชื่ออาร์เทอร์เป็นหนึ่งในนั้น
* รายชื่อบุคคลในตำนานพระเจ้าอาร์เทอร์

อ้างอิง
-------

1. 1 2  Barber, Richard (2004) , *The Holy Grail: Imagination and Belief*, London: Allen Lane, ISBN 978-0713992069.
2. 1 2 3 4  Higham, N. J. (2002) , *King Arthur, Myth-Making and History*, ลอนดอน: Routledge, ISBN 978-0415213059 .
3. ↑  ไม่สามารถระบุได้ว่า บทกวี *Y Gododdin* อยู่ในยุคสมัยใด บทกวีบรรยายถึงเหตุการณ์ในคริสต์ศตวรรษที่ 6 แต่ใช้รูปแบบการสะกดแบบยุคคริสต์ศตวรรษที่ 9-10 ส่วนต้นฉบับที่รอดมาถึงปัจจุบันมีอายุอยู่ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 13
4. 1 2  Charles-Edwards, Thomas M. (1991) , "The Arthur of History", in Bromwich, Rachel; Jarman, A. O. H.; Roberts, Brynley F. *The Arthur of the Welsh*, Cardiff: University of Wales Press, pp. 15–32, ISBN 978-0708311073 .
5. 1 2 3  Sims-Williams, Patrick (1991) , "The Early Welsh Arthurian Poems", in Bromwich, Rachel; Jarman, A. O. H.; Roberts, Brynley F. *The Arthur of the Welsh*, Cardiff: University of Wales Press, pp. 33–71, ISBN 978-0708311073 .
6. 1 2  Thorpe, Lewis, ed. (1966) , *Geoffrey of Monmouth, The History of the Kings of Britain*, Harmondsworth: Penguin, OCLC 3370598.
7. 1 2 3 4  Padel, O. J. (1994) , "The Nature of Arthur", Cambrian Medieval Celtic Studies (27) : 1–31 .
8. ↑  Dumville, D. N. (1986) , "The Historical Value of the Historia Brittonum", *Arthurian Literature* (6) : 1–26 .
9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Green, Thomas (2007b) , *Concepts of Arthur*, Stroud: Tempus, ISBN 978-0752444611.
10. ↑  Charles-Edwards, Thomas M. (1991) , "The Arthur of History", in Bromwich, Rachel; Jarman, A. O. H.; Roberts, Brynley F. *The Arthur of the Welsh*, Cardiff: University of Wales Press, pp. 15–32, ISBN 978-0708311073.
11. ↑  Morris, John (1973) , *The Age of Arthur: A History of the British Isles from 350 to 650*, New York: Scribner, ISBN 978-0684133133.
12. ↑  Myres, J. N. L. (1986) , *The English Settlements*, Oxford: Oxford University Press, ISBN 978-0192822352.
13. ↑  Gildas, De Excidio Britanniae, chapter 26.
14. ↑  Pryor, Francis (2004) , *Britain AD: A Quest for England, Arthur, and the Anglo-Saxons*, London: HarperCollins, ISBN 978-0007181865.
15. ↑  Bede, *Historia ecclesiastica gentis Anglorum*, Book 1.16.
16. ↑  Dumville, D. N. (1977) , "Sub-Roman Britain: History and Legend", History 62 (62) : 173–92, doi:10.1111/j.1468-229X.1977.tb02335.x.
17. ↑  Green, Thomas (1998) , "The Historicity and Historicisation of Arthur", Thomas Green's Arthurian Resources, เก็บข้อมูลเมื่อ 2008-05-22 .
18. ↑  *Historia Brittonum 56*; Annales Cambriae 516, 537.
19. ↑  Ashley, Michael (2005) , *The Mammoth Book of King Arthur*, London: Robinson, ISBN 978-1841192499.
20. ↑  Heroic Age (Spring/Summer, 1999) , "Early Medieval Tintagel: An Interview with Archaeologists Rachel Harry and Kevin Brady" เก็บถาวร 2014-08-21 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, The Heroic Age (1).
21. ↑  นักวิชาการยุคใหม่เห็นว่า ทางข้ามกลาสเตินเบอรี่เป็นผลงานปลอมแปลงที่ทำขึ้นในตอนปลายคริสต์ศตวรรษที่ 12 ดูเพิ่มใน Rahtz 1993 และ Carey 1999.
22. ↑  มีบุคคลมากมายที่คาดว่าอาจจะเป็นอาร์เทอร์ ตั้งแต่ ลูเซียส อาร์ตอเรียส แคสตุส นายทหารชาวโรมันที่ปฏิบัติหน้าที่ในบริเตนในคริสต์ศตวรรษที่ 2 (ดู Littleton & Malcor 1994) ไปจนถึงผู้ชิงบัลลังก์โรมัน เช่น แม็กนัส แม็กซิมัส หรือเจ้าครองนครยุคบริเตนสมัยหลังโรมัน เช่น Riotamus (ดู Ashe 1985) , Ambrosius Aurelianus (ดู Reno 1996) , Owain Ddantgwyn (ดู Phillips & Keatman 1992) , และ Athrwys ap Meurig (ดู Gilbert, Wilson & Blackett 1998)
23. ↑  Malone, Kemp (May, 1925) , "Artorius", Modern Philology 22 (4) : 367–74, doi:10.1086/387553, เก็บข้อมูลเมื่อ 2008-05-22. (JSTOR subscription required for online access.)
24. 1 2 3  Koch, John T. (1996) , "The Celtic Lands", in Lacy, Norris J. *Medieval Arthurian Literature: A Guide to Recent Research*, นิวยอร์ก: Garland, pp. 239–322, ISBN 978-0815321606.
25. ↑  Harrison, Henry (1996) [1912]. Surnames of the United Kingdom: A Concise Etymological Dictionary. Genealogical Publishing Company. ISBN 0-806-30171-6. เก็บข้อมูลเมื่อ 2008-10-21.
26. ↑  Griffen, Toby D. (8 April 1994) (PDF) , Arthur's Name, Celtic Studies Association of North America, เก็บข้อมูลเมื่อ 2008-05-22. Conference paper.
27. ↑  Williams, Sir Ifor, ed. (1937) (เป็นภาษาเวลส์) , *Canu Aneirin*, Caerdydd [คาร์ดิฟฟ์]: Gwasg Prifysgol Cymru [สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยแห่งเวลส์], OCLC 13163081 .
28. ↑  Charles-Edwards, Thomas M. (1991) , "The Arthur of History", in Bromwich, Rachel; Jarman, A. O. H.; Roberts, Brynley F. *The Arthur of the Welsh*, คาร์ดิฟฟ์: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยแห่งเวลส์, pp. 15–32, ISBN 978-0708311073.
29. ↑  บทแปลกวีนิพนธ์ชุดนี้แบบออนไลน์ไม่ทันสมัยและมีความผิดพลาดค่อนข้างมาก โปรดดูบทแปลฉบับเต็มใน Haycock 2007, pp. 293–311, และบทวิพากษ์วิจารณ์ส่วนที่เกี่ยวข้องกับอาร์เทอร์ ใน Green 2007b, p. 197.
30. ↑  ดูเพิ่มใน Green 2007b, pp. 54–67 และ Budgey 1992 ซึ่งได้รวบรวมคำแปลต่าง ๆ เอาไว้ด้วย
31. ↑  Koch, John T.; Carey, John (1994) , *The Celtic Heroic Age: Literary Sources for Ancient Celtic Europe and Early Ireland and Wales*, Malden, MA: Celtic Studies Publications, ISBN 978-0964244627.
32. ↑  For a discussion of the tale, see Bromwich & Evans 1992; see also Padel 1994, pp. 2–4; Roberts 1991a; and Green 2007b, pp. 67–72 and chapter three.
33. ↑  Bromwich, Rachel (1978) , *Trioedd Ynys Prydein: The Welsh Triads*, คาร์ดิฟฟ์: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยแห่งเวลส์, ISBN 978-0708306901. Second ed.
34. 1 2  Roberts, Brynley F. (1991a) , "Culhwch ac Olwen, The Triads, Saints' Lives", in Bromwich, Rachel; Jarman, A. O. H.; Roberts, Brynley F. *The Arthur of the Welsh*, คาร์ดิฟฟ์: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยแห่งเวลส์, pp. 73–95, ISBN 978-0708311073 .
35. ↑  ฉบับแปลดูใน Coe & Young 1995, pp. 22–27. สำหรับนิทานเกี่ยวกับกลาสเตินเบอรี่และโลกหลังความตาย ดูใน Sims-Williams 1991, pp. 58–61.
36. ↑  ดู Coe & Young 1995, pp. 26–37
37. ↑  อ่านเพิ่มเติมใน Ashe 1985 เกี่ยวกับความพยายามจะใช้บันทึกชีวประวัตินี้เป็นแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์
38. ↑  White, Terence Hanbury (1958) , *The Once and Future King*, London: Collins, OCLC 547840.
39. ↑  Thorpe, Lewis, ed. (1966) , *Geoffrey of Monmouth, The History of the Kings of Britain*, Harmondsworth: Penguin, OCLC 3370598.
40. ↑  Geoffrey of Monmouth, *Historia Regum Britanniae* Book 8.19–24, Book 9, Book 10, Book 11.1–2
41. 1 2 3  Roberts, Brynley F. (1991b) , "Geoffrey of Monmouth, *Historia Regum Britanniae and Brut Y Brenhinedd*", in Bromwich, Rachel; Jarman, A. O. H.; Roberts, Brynley F. *The Arthur of the Welsh*, คาร์ดิฟฟ์: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยแห่งเวลส์, pp. 98–116, ISBN 978-0708311073.
42. ↑  Bromwich, Rachel (1978) , *Trioedd Ynys Prydein: The Welsh Triads*, คาร์ดิฟฟ์: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยแห่งเวลส์, ISBN 978-0708306901. Second ed.
43. ↑  Brooke, Christopher N. L. (1986) , *The Church and the Welsh Border in the Central Middle Ages*, Woodbridge: Boydell, ISBN 978-0851151755.
44. ↑  Ashe, Geoffrey (1985) , *The Discovery of King Arthur*, Garden City, NY: Anchor Press/Doubleday, ISBN 978-0385190329.
45. ↑  Padel, O. J. (Fall, 1995) , "Recent Work on the Origins of the Arthurian Legend: A Comment", Arthuriana 5 (3) : 103–14.
46. ↑  Crick, Julia C. (1989) , *The "Historia regum Britanniae" of Geoffrey of Monmouth. 3: A Summary Catalogue of the Manuscripts*, เคมบริดจ์: บริวเวอร์, ISBN 978-0859912136.
47. ↑  Ashe, Geoffrey (1996) , "Geoffrey of Monmouth", in Lacy, Norris, *The New Arthurian Encyclopedia*, นิวยอร์ก: Garland, pp. 179–82, ISBN 978-1568654324.
48. ↑  Stokstad, M. (1996) , "Modena Archivolt", in Lacy, Norris J. *The New Arthurian Encyclopedia*, นิวยอร์ก: Garland, pp. 324–326, ISBN 978-1568654324.
49. ↑  Bromwich, Rachel (1983) , "Celtic Elements in Arthurian Romance: A General Survey", in Grout, P. B.; Diverres, Armel Hugh, *The Legend of Arthur in the Middle Ages*, วู้ดบริดจ์: Boydell and Brewer, pp. 41–55, ISBN 978-0859911320.  
 Bromwich, Rachel (1991) , "First Transmission to England and France", in Bromwich, Rachel; Jarman, A. O. H.; Roberts, Brynley F. *The Arthur of the Welsh*, คาร์ดิฟฟ์: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยแห่งเวลส์, pp. 273–98, ISBN 978-0708311073.
50. 1 2  Morris, Rosemary (1982) , *The Character of King Arthur in Medieval Literature*, เคมบริดจ์: บริวเวอร์, ISBN 978-0847671182.
51. ↑  ดูตัวอย่างใน Geoffrey of Monmouth, *Historia Regum Britanniae* Book 10.3.
52. 1 2  Padel, O. J. (2000) , Arthur in Medieval Welsh Literature, Cardiff: University of Wales Press, ISBN 978-0708316825.
53. ↑  Lacy, Norris J. (1996a) , "Character of Arthur", in Lacy, Norris J. *The New Arthurian Encyclopedia*, นิวยอร์ก: Garland, pp. 16–17, ISBN 978-1568654324.
54. ↑  Burgess, Glyn S.; Busby, Keith, eds. (1999) , *The Lais of Marie de France*, ลอนดอน: เพนกวิน, ISBN 978-0140447590. 2nd. ed.
55. 1 2  Lacy, Norris J. (1996b) , "Chrétien de Troyes", in Lacy, Norris J. *The New Arthurian Encyclopedia*, นิวยอร์ก: Garland, pp. 88–91, ISBN 978-1568654324.
56. ↑  Kibler, William; Carroll, Carleton W. eds. (1991) , *Chrétien de Troyes: Arthurian Romances*, ลอนดอน: เพนกวิน, ISBN 978-0140445213.
57. ↑  Roach, William, ed. (1949–83) , *The Continuations of the Old French 'Perceval' of Chrétien de Troyes*, ฟิลาเดลเฟีย: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยแห่งฟิลาเดลเฟีย, OCLC 67476613. 5 vols.
58. ↑  Ulrich, von Zatzikhoven (2005) , *Lanzelet*, นิวยอร์ก: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยโคลัมเบีย, ISBN 978-0231128698. Trans. Thomas Kerth.
59. ↑  ดูเพิ่มใน Jones & Jones 1949 สำหรับงานแปลวรรณกรรมทั้งสามเรื่องนี้
60. 1 2  Lacy, Norris J. (1992–96) , *Lancelot-Grail: The Old French Arthurian Vulgate and Post-Vulgate in Translation*, นิวยอร์ก: Garland, ISBN 978-0815307570. 5 vols.
61. ↑  ศึกษาเพิ่มเติมเกี่ยวกับเรื่องนีได้จาก Burns, E. Jane (1985) , *Arthurian Fictions: Re-reading the Vulgate Cycle*, โคลัมบัส: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยแห่งรัฐโอไฮโอ, ISBN 978-0814203873.
62. ↑  อ่านเรื่องเกี่ยวกับมาโลรีและงานเขียนของเขาได้จาก : Field, P. J. C. (1993) , *The Life and Times of Sir Thomas Malory*, เคมบริดจ์: บริวเวอร์, ISBN 978-0585165707.; Field, P. J. C. (1998) , *Malory: Texts and Sources*, เคมบริดจ์: บริวเวอร์, ISBN 978-0859915366.
63. ↑  Vinaver, Sir Eugène, ed. (1990) , *The Works of Sir Thomas Malory*, ออกซฟอร์ด: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด, ISBN 978-0198123460. Third, revised, ed.
64. ↑  Carley, J. P. (1984) , "Polydore Vergil and John Leland on King Arthur: The Battle of the Books", *Interpretations* (15) : 86–100.
65. 1 2  Parins, Marylyn Jackson (1995) , *Sir Thomas Malory: The Critical Heritage*, ลอนดอน: Routledge, ISBN 978-0415134002.
66. 1 2  Ashe, Geoffrey (1968) , "The Visionary Kingdom", in Ashe, Geoffrey, *The Quest for Arthur's Britain*, ลอนดอน: Granada, ISBN 0586080449
67. ↑  Green, Thomas (August, 2007) , "Tom Thumb and Jack the Giant Killer: Two Arthurian Fairytales?", *Folklore* 118 (2) : 123–40, doi:10.1080/00155870701337296. (EBSCO subscription required for online access.)
68. ↑  Wordsworth, William (1835) , "The Egyptian Maid, or, The Romance of the Water-Lily", The Camelot Project, The University of Rochester, เก็บข้อมูลเมื่อ 2008-05-22.
69. ↑  ดูรายละเอียดใน : Potwin, L. S. (1902) , "The Source of Tennyson's 'The Lady of Shalott'", Modern Language Notes 17 (8) : 237–239, doi:10.2307/2917812. ว่าด้วยแหล่งข้อมูลที่เทนนีสันใช้ในการประพันธ์ผลงาน
70. 1 2 3 4  Taylor, Beverly; Brewer, Elisabeth (1983) , *The Return of King Arthur: British and American Arthurian Literature Since 1800*, เคมบริดจ์: บริวเวอร์, ISBN 978-0389202783.
71. ↑  Simpson, Roger (1990) , *Camelot Regained: The Arthurian Revival and Tennyson*, 1800–1849, เคมบริดจ์: บริวเวอร์, ISBN 978-0859913003.
72. ↑  Staines, D. (1996) , "Tennyson, Alfred Lord", in Lacy, Norris J. *The New Arthurian Encyclopedia*, นิวยอร์ก: Garland, pp. 446–449, ISBN 978-1568654324.
73. ↑  Twain, Mark (1889) , *A Connecticut Yankee in King Arthur's Court*, นิวยอร์ก: Webster, OCLC 11267671.
74. ↑  Watson, Derek (2002) , "Wagner: Tristan und Isolde and Parsifal", in Barber, Richard, *King Arthur in Music*, เคมบริดจ์: D. S. Brewer, pp. 23–34, ISBN 978-0859917673.
75. ↑  Mancoff, Debra N. (1990) , *The Arthurian Revival in Victorian Art*, นิวยอร์ก: Garland, ISBN 978-0824070403.
76. ↑  Workman, L. J. (1994) , "Medievalism and Romanticism", Poetica (39–40) : 1–44.
77. ↑  Hardy, Thomas (1923) , *The Famous Tragedy of the Queen of Cornwall at Tintagel in Lyonnesse: A New Version of an Old Story Arranged as a Play for Mummers, in One Act, Requiring No Theatre or Scenery*, ลอนดอน: Macmillan, OCLC 1124753.
78. ↑  Binyon, Laurence (1923) , *Arthur: A Tragedy*, ลอนดอน: Heinemann, OCLC 17768778.
79. ↑  Masefield, John (1927) , *Tristan and Isolt: A Play in Verse*, ลอนดอน: Heinemann, OCLC 4787138.
80. ↑  Eliot, Thomas Stearns (1949) , *The Waste Land and Other Poems*, ลอนดอน: Faber and Faber, OCLC 56866661.
81. ↑  White, Terence Hanbury (1958) , *The Once and Future King*, ลอนดอน: Collins, OCLC 547840.
82. ↑  Bradley, Marion Zimmer (1982) , *The Mists of Avalon*, นิวยอร์ก: Knopf, ISBN 978-0394524061.
83. ↑  Lagorio, V. M. (1996) , "Bradley, Marion Zimmer", in Lacy, Norris J. *The New Arthurian Encyclopedia*, นิวยอร์ก: Garland, pp. 57, ISBN 978-1568654324.
84. ↑  Harty, Kevin J. (1996) , "Films", in Lacy, Norris J. *The New Arthurian Encyclopedia*, นิวยอร์ก: Garland, pp. 152–155, ISBN 978-1568654324.; Harty, Kevin J. (1997) , "Arthurian Film", Arthuriana/Camelot Project Bibliography, เก็บข้อมูลเมื่อ 2008-05-22.
85. ↑  Thompson, R. H. (1996) , "English, Arthurian Literature in (Modern)", in Lacy, Norris J. *The New Arthurian Encyclopedia*, นิวยอร์ก: Garland, pp. 136–144, ISBN 978-1568654324.
86. ↑  ตัวอย่างเช่น: *The Lantern Bearers* (ค.ศ. 1959) และ *Sword at Sunset* (ค.ศ. 1963) ของโรสแมรี่ ซุตคลิฟฟ์; *The Crystal Cave* (1970) กับนิยายชุดต่อเนื่องของแมรี่ สจ๊วต; *Firelord* (1980) กับนิยายชุดต่อเนื่องของพาร์ค ก็อดวิน; *Pendragon Cycle* (1987–99) ของสตีเฟน ลอว์เฮด; *The Coming of the King* (1988) ของนิโคไล ตอลสตอย; *Camulod Chronicles* (1992–97) ของแจ็ค ไวท์; และ *The Warlord Chronicles* (1995–97) ของเบอร์นาร์ด คอร์นเวลล์ เป็นต้น ดูเพิ่มเติมใน รายชื่อหนังสือเกี่ยวกับพระเจ้าอาร์เทอร์
87. ↑  ดูเพิ่มเกี่ยวกับ *King Arthur* และ *The Last Legion* จาก Internet Movie Database
88. ↑  Thomas, Charles (1993) , *Book of Tintagel: Arthur and Archaeology*, ลอนดอน: Batsford, ISBN 978-0713466898.
89. ↑  Forbush, William Byron; Forbush, Dascomb (1915) , *The Knights of King Arthur: How To Begin and What To Do*, The Camelot Project at the University of Rochester, เก็บข้อมูลเมื่อ 2008-05-22.
90. ↑  Lacy, Norris J. (1996c) , "Popular Culture", in Lacy, Norris J. *The New Arthurian Encyclopedia*, นิวยอร์ก: Garland, pp. 363–64, ISBN 978-1568654324.

หนังสืออ่านเพิ่มเติม
--------------------

* Ashe, Geoffrey (1985) , *The Discovery of King Arthur*, Garden City, NY: Anchor Press/Doubleday, ISBN 978-0385190329.
* Budgey, A. (1992) , "'Preiddeu Annwn' and the Welsh Tradition of Arthur", *Celtic Languages and Celtic People: Proceedings of the Second North American Congress of Celtic Studies, held in Halifax, August 16–19, 1989*, Halifax, Nova Scotia: D'Arcy McGee Chair of Irish Studies, Saint Mary's University, pp. 391–404, ISBN 978-0969625209 .
* Coe, John B.; Young, Simon (1995) , *The Celtic Sources for the Arthurian Legend*, Felinfach, Lampeter: Llanerch, ISBN 978-1897853832.
* Haycock, M. (2007) , *Legendary Poems from the Book of Taliesin*, Aberystwyth: CMCS, ISBN 978-0952747895 .
* Gilbert, Adrian; Wilson, Alan; Blackett, Baram (1998) , *The Holy Kingdom*, London: Corgi, ISBN 978-0552144896.
* Green, Thomas (2007b) , *Concepts of Arthur*, Stroud: Tempus, ISBN 978-0752444611.
* Jones, Gwyn; Jones, Thomas, eds. (1949) , *The Mabinogion*, London: Dent, OCLC 17884380.
* Phillips, Graham; Keatman, Martin (1992) , *King Arthur: The True Story*, London: Century, ISBN 978-0712655804.
* Reno, Frank D. (1996) , *The Historic King Arthur: Authenticating the Celtic Hero of Post-Roman Britain*, Jefferson, NC: McFarland, ISBN 978-0786402663.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **พระเจ้าอาร์เทอร์**

* Blaenau Gwent Borough County Council เก็บถาวร 2008-05-12 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน เว็บไซต์แสดงรายละเอียดเกี่ยวกับตำนานพระเจ้าอาร์เทอร์ของชาวเวลส์ (อังกฤษ)
* Arthurian Resources: King Arthur, History and the Welsh Arthurian Legends เว็บไซต์ที่มีเนื้อหาวิชาการอย่างละเอียด มีบทความที่เขียนโดยนักวิชาการจำนวนมาก โดยเฉพาะบทความโดย โทมัส กรีน แห่งมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด (อังกฤษ)
* Arthuriana วารสารวิชาการเพียงฉบับเดียวที่ให้ความสำคัญเกี่ยวกับตำนานพระเจ้าอาร์เทอร์ เป็นแหล่งข้อมูลและรวมลิงก์ที่น่าสนใจมากมาย (อังกฤษ)
* Celtic Literature Collective รวมบทความและงานแปลตำนานยุคกลางของเวลส์จำนวนมาก ตำนานโดยมากอ้างอิงถึงพระเจ้าอาร์เทอร์ด้วย (อังกฤษ)
* Vortigern Studies แหล่งรวมบทความเกี่ยวกับพระเจ้าอาร์เทอร์อีกแห่งหนึ่งโดยเหล่าแฟนพันธุ์แท้ (อังกฤษ)
* Ford, David Nash King Arthur, General of the Britons จาก Britannia History (อังกฤษ)
* The Camelot Project, มหาวิทยาลัยโรเชสเตอร์ มีรายการหนังสือที่ทรงคุณค่ามากมาย พร้อมทั้งบทความเกี่ยวกับอาร์เทอร์ สามารถดาวน์โหลดได้ฟรี (อังกฤษ)
* The Heroic Age: A Journal of Early Medieval Northwestern Europe วารสารวิจารณ์วรรณกรรมแบบออนไลน์ ซึ่งมีบทความเกี่ยวกับตำนานพระเจ้าอาร์เทอร์ (อังกฤษ)
* The Medieval Development of Arthurian Literature, h2g2, BBC. (อังกฤษ)


| * ด
* ค
* ก
ตำนานพระเจ้าอาร์เทอร์ |
| --- |
| ตัวละครหลัก | 
* พระเจ้าอาร์เทอร์
* เซอร์เอกเตอร์
* กวินิเวียร์
* ท่านหญิงแห่งทะเลสาบ
* เมอร์ลิน
* มอร์เดร็ด
* มอร์กัน เล เฟย์
* มอร์กอส
* ยูเทอร์ เพนแดรกอน

 |
| อัศวินโต๊ะกลม | 
* แอแกรเวน
* เบดิเวียร์
* บอร์ส
* คาโลเกรนันต์
* แคราด็อก
* แดโกนิต
* ไดนาดัน
* กาเฮริส
* แกลาแฮด
* แกเรท
* กาเวน
* เกไรนต์
* เคย์
* ลาโมรัก
* แลนเซอล็อต
* ไลโอเนล
* แพลามีดีส
* เพอร์ซิวัล
* ซาเฟียร์
* ซากรามอร์
* ทริสทัน
* อิเวน
* อิเวนบุตรนอกสมรส

 |
| สถานที่ | 
* แอวาลอน
* แคมิลอต
* คอร์เบนิก
* Paimpont forest
* ทินแทเจล

 |
| อื่น ๆ | 
* ดาบเอกซ์แคลิเบอร์
* จอกศักดิ์สิทธิ์
* โต๊ะกลม

 |