**ตรอน** เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดอุตรดิตถ์

ที่ตั้งและอาณาเขต
-----------------

อำเภอตรอนห่างจากตัวจังหวัดตามทางรถไฟไปทางทิศใต้ประมาณ 16 กิโลเมตร ตามทางรถยนต์ประมาณ 20 กิโลเมตร มีแม่น้ำน่านไหลผ่าน มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอต่าง ๆ ดังนี้

* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอลับแลและอำเภอเมืองอุตรดิตถ์
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอทองแสนขัน
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอพิชัย
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอศรีนครและอำเภอศรีสัชนาลัย (จังหวัดสุโขทัย)

ประวัติ
-------

ประวัติความเป็นมาของชื่ออำเภอตรอนนี้ มี 3 ฝ่ายด้วยกัน ฝ่ายแรกกล่าวว่าที่ว่าการอำเภอเดิมตั้งอยู่ที่ว่าปากคลองตรอน ตำบลบ้านแก่ง จึงเรียก "อำเภอตรอน" ฝ่ายที่สองกล่าวถึงที่มาของชื่อคลองตรอนว่า ในฤดูแล้งน้ำในคลองขาดเป็นห้วงเป็นตอน จึงตั้งชื่อว่า "คลองตอน" ต่อมาเพี้ยนเป็น "คลองตรอน" เมื่อตั้งที่ว่าการอำเภอตรอน ส่วนฝ่ายที่สามกล่าวว่ามาจากชื่อ "เมืองตรอนตรีสินธุ์" ซึ่งปรากฏในพระราชหัตถเลขาคราวเสด็จมณฑลฝ่ายเหนือในรัชกาลที่ 5 เนื่องจากพระองค์ได้เสด็จเมืองตรอนตรีสินธุ์ด้วย 

ชื่อเดิมของอำเภอตรอน มีชื่อว่า **อำเภอเมืองตรอน** และเป็นเมืองขึ้นของเมืองพิชัยเมื่อ พ.ศ. 2430 ตอนนั้นเมืองพิชัยแบ่งการปกครองออกเป็น 5 อำเภอด้วยกันคือ เมืองพิชัย เมืองอุตรดิตถ์ เมืองตรอน เมืองลับแล และเมืองน้ำปาด 

จากป้ายรายชื่อนายอำเภอที่ว่าการอำเภอตรอนมีว่า นายอำเภอคนแรกชื่อหลวงพินิจ เป็นนายอำเภอตั้งแต่ พ.ศ. 2430-2436 กล่าวกันว่าเดิมที่ว่าการอำเภอตั้งอยู่ที่หมู่ 7 ตำบลป่าคาย ต่อมาย้ายมาอยู่ที่ปากคลองตรอนในสมัยพระศรีสงครามหรือที่ชาวบ้านเรียกว่า "พระตรอน" (เกี้ยว) ระหว่างปี พ.ศ. 2440-2444 ต่อมาในปี พ.ศ. 2457 ได้ย้ายที่ว่าการอำเภอตรอนจากบ้านปากคลองตรอนมาอยู่บริเวณวัดมงคลนิมิตร หมู่ที่ 2 ตำบลบ้านแก่ง

สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ได้เสด็จถึงที่ว่าการอำเภอเมืองตรอน 4 มิถุนายน พ.ศ. 2444 ดังพระราชนิพนธ์ของพระองค์ตอนหนึ่ง ดังนี้

"เวลาบ่ายโมง 47 นาที ออกจากวัดเต่าไห ถึงที่ว่าการอำเภอเมืองตรอน เวลาบ่าย 3 โมง 8 นาที ได้ขึ้นไปดูที่ว่าการอำเภอ และพระวิสูตรไปตรวจที่จะทำพลับพลาประทับแรมที่นี่เขาปลูกปรำรับ" แสดงว่าที่ว่าการอำเภออยู่ที่ตำบลบ้านแก่ง

ต่อมาวันที่ 22 ตุลาคม พ.ศ. 2444 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จเมืองตรอนดังพระราชหัตถเลขาตอนหนึ่ง ดังนี้

"วันที่ 22 ตุลาคม รัตนโกสินทร์ศก 120 ถึงกรมหลวงเทววงษ์วโรประการ

อนุสนธิรายงานเมื่อคนนี้ฝนตกเล็กน้อย ตั้งแต่เวลา 4 ทุ่มไปแล้วรู้สึกเย็น ดึกเข้าหนาวลักษณะเมืองเหนือวันนี้น้ำก็ทรงอยู่ได้ออกเรือจากเมืองพิไชย เวลาเช้า 3 โมงมาถึง เมืองตรอนซึ่งตั้งใหม่เมื่อ 3 ปีนี้ ที่ตำบลบ้านแก่ง ตั้งพลับพลาเยื้องที่ว่าการอำเภอขึ้นมาข้างบนสักหน่อยหนึ่ง..."

จากข้อความในพระราชหัตถเลขานี้จะพบว่า เมืองตรอนมีชื่อเต็มว่า **เมืองตรอนตรีสินธุ์** (ปัจจุบันโรงเรียนมัธยมศึกษาของอำเภอตรอนก็มีชื่อว่า "โรงเรียนตรอนตรีสินธุ์") และที่ว่าการอำเภอก็ตั้งอยู่ตำบลบ้านแก่ง ตรงกับที่กล่าวแล้วในตอนต้น ในปี พ.ศ. 2457 ได้มีประกาศใช้ชื่ออำเภอที่เปลี่ยนใหม่ให้ตรงกับชื่อตำบลที่ตั้งที่ว่าการ อำเภอ ดังนั้นอำเภอเมืองตรอนจึงเปลี่ยนเป็นชื่อเป็น **อำเภอบ้านแก่ง** ด้วย (ต่อมา พ.ศ. 2475 ก็เปลี่ยนมาใช้ชื่อ **อำเภอตรอน** จนถึงปัจจุบัน)

ใน ปี พ.ศ. 2457 หลวงพิศาลสุรศักดิ์ เป็นนายอำเภอ ได้พิจารณาเห็นว่า สถานที่ตั้งที่ว่าการอำเภอเดิมไม่เหมาะสม จึงย้ายที่ว่าการอำเภอมาตั้งที่หมู่ที่ 4 บ้านวังหิน ตำบลวังแดง ซึ่งเป็นที่ตั้งปัจจุบันนี้ เพื่อสะดวกในการติดต่อราชการเพราะใกล้สถานีรถไฟและแม่น้ำ ทำให้การคมนาคมสะดวก เมื่อสร้างที่ว่าการอำเภอใหม่ ทราบว่าสร้างเป็นอาคารไม้ใต้ถุนสูง ส่วนที่ว่าการอำเภอปัจจุบันเป็นอาคาร 2 ชั้น เพิ่งสร้างใหม่ราว 4 ปีเศษมานี้ ที่ว่าการอำเภอตรอนอยู่ฟากตะวันออกของแม่น้ำน่าน ส่วนสถานีรถไฟตรอนอยู่ฟากตะวันตกของแม่น้ำน่าน แต่ก็มีสะพานข้ามฟากแม่น้ำน่าน ทำให้การเดินทางจากสถานีรถไฟไปที่ว่าการอำเภอสะดวกขึ้น

การแบ่งเขตการปกครอง
-------------------

### การปกครองส่วนภูมิภาค

อำเภอตรอนแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 5 ตำบล 47 หมู่บ้าน ได้แก่

| ลำดับ | อักษรไทย | อักษรโรมัน | จำนวนหมู่บ้าน | จำนวนประชากร(ธันวาคม 2565) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | วังแดง | Wang Daeng | 12 | 10,426 |
| 2. | บ้านแก่ง | Ban Kaeng | 10 | 7,054 |
| 3. | หาดสองแคว | Hat Song Khwae | 7 | 4,061 |
| 4. | น้ำอ่าง | Nam Ang | 10 | 7,617 |
| 5. | ข่อยสูง | Khoi Sung | 8 | 4,132 |

### การปกครองส่วนท้องถิ่น

ท้องที่อำเภอตรอนประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 7 แห่ง ได้แก่

* **เทศบาลตำบลตรอน** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลวังแดง
* **เทศบาลตำบลบ้านแก่ง** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านแก่ง
* **องค์การบริหารส่วนตำบลวังแดง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังแดง (นอกเขตเทศบาลตำบลตรอน)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านแก่ง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านแก่ง (นอกเขตเทศบาลตำบลบ้านแก่ง)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหาดสองแคว** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหาดสองแควทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำอ่าง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลน้ำอ่างทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลข่อยสูง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลข่อยสูงทั้งตำบล

สถานที่ท่องเที่ยว
-----------------

* พระอกแตก วัดบ้านแก่งใต้
* สวนสาธารณะบึงทับกระดาน
* วัดหาดสองแคว
* สวนนกธรรมชาติป่าชุมชนเขาเหล็ก
* ประเพณีทอดแหบึงทับกระดานในเดือนเมษายน โดยจะจัดปีเว้นปี
* Romantic Road ถนนสายโรแมนติค ระหว่างบ้านหลวงป่ายางตำบลน้ำอ่างไปยังบ้านน้ำลอก ทองแสนขัน
* ประเพณีไหลแพไฟ ในวันที่5 ธันวาคม ของทุกปี

### ภาษา

ใช้ ภาษาไทย สำเนียงท้องถิ่นแต่ละพื้นที่ ภาษาล้านนา และมี ศิลปะล้านนา

การคมนาคม
---------

1. ทางบก
2. ทางระบบราง สถานีรถไฟตรอน

อ้างอิง
-------

1. ↑  "ระบบสารสนเทศเพื่อการบริหาร". *stat.bora.dopa.go.th*.
2. ↑  อบต.วังแดง
3. ↑  วัดหาดสองแคว[*ลิงก์เสีย*]
4. ↑  "สวนนกธรรมชาติป่าชุมชนเขาเหล็ก". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-03-04. สืบค้นเมื่อ 2021-10-04.
5. ↑  ประเพณีทอดแหบึงทับกระดาน

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิคำคมมีคำคมเกี่ยวกับ ***อำเภอตรอน***

| * ด
* ค
* ก
จังหวัดอุตรดิตถ์ |
| --- |
| อำเภอ | 
* เมืองอุตรดิตถ์
* ตรอน
* ทองแสนขัน
* ท่าปลา
* น้ำปาด
* บ้านโคก
* พิชัย
* ฟากท่า
* ลับแล

 | ตราสัญลักษณ์จังหวัดอุตรดิตถ์ |
| ประวัติศาสตร์ | 
* เมืองทุ่งยั้ง
* เมืองสวางคบุรี
* ชุมนุมเจ้าพระฝาง
* พระยาพิชัยดาบหัก
* แหล่งโบราณคดี
	+ ปางต้นผึ้ง
	+ วังแพวน
	+ แก่งตาน
	+ ถ้ำกระดูกเขาผาตั้ง
	+ เวียงเจ้าเงาะ
* รายชื่อโบราณสถาน
* รายชื่อโบราณวัตถุ
* เหตุการณ์ร่วมสมัย
	+ อุทกภัยและโคลนถล่ม 5 จังหวัดในเขตภาคเหนือตอนล่าง พ.ศ. 2549

 |
| ภูมิศาสตร์ | 
* แม่น้ำ
	+ น่าน
	+ ปาด
* เขื่อน
	+ สิริกิติ์
	+ ช่องเขาขาด
* บึงกะโล่
* วนอุทยานถ้ำจัน
* สวนพฤกษศาสตร์สมุนไพรวัดคุ้งตะเภา
* สวนรุกขชาติบ้านแพะ
* อุทยานแห่งชาติ
	+ ภูสอยดาว
	+ ลำน้ำน่าน
	+ ต้นสักใหญ่

 |
| เศรษฐกิจ | 

|  |  |
| --- | --- |
| คมนาคม | 
* ทางหลวง
	+ 11 (อินทร์บุรี–เชียงใหม่)
	+ 102 (อุตรดิตถ์–ศรีสัชนาลัย)
	+ 117 (นครสวรรค์–จุดผ่านแดนภูดู่)
* ทางรถไฟ
	+ สายเหนือ
	+ สายสวรรคโลก
	+ สถานีอุตรดิตถ์
	+ สถานีศิลาอาสน์
	+ สถานีชุมทางบ้านดารา
	+ สถานีพิชัย
	+ อุโมงค์ปางตูบขอบ
	+ อุโมงค์เขาพลึง
* *สนามบินอุตรดิตถ์* (ไม่มีเที่ยวบินพาณิชย์)
* จุดผ่านแดนถาวรภูดู่

 |
| ธุรกิจ | 
* ฟรายเดย์สรรพสินค้า

 |
| การท่องเที่ยว | 
* รายชื่อสถานที่ท่องเที่ยว

 |

 |
| สังคม | 

|  |  |
| --- | --- |
| การศึกษา | 
* รายชื่อโรงเรียน
* มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์
* มหาวิทยาลัยแม่โจ้-อุตรดิตถ์
* ศพค.รพ.อุตรดิตถ์
* พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดคุ้งตะเภา

 |
| กีฬา | 
* กีฬาเยาวชนแห่งชาติ
	+ ครั้งที่ 27
* สโมสรฟุตบอลอุตรดิตถ์

 |
| สาธารณสุข | 
* โรงพยาบาลอุตรดิตถ์
* โรงพยาบาลท่าปลา

 |
| วัฒนธรรม | 
* รายชื่อวัด
	+ วัดคุ้งตะเภา
	+ วัดพระฝางสวางคบุรีมุนีนาถ
* พุทธมณฑลจังหวัดอุตรดิตถ์
* พระพุทธรูป
* เขตปกครองคณะสงฆ์
* บ่อเหล็กน้ำพี้
* สวนสาธารณะหาดริมน้ำน่านหมู่บ้านคุ้งตะเภา
* วงมังคละ

 |
| การเมืองและการทหาร | 
* สมาชิกวุฒิสภา
* สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
* ค่ายพิชัยดาบหัก
* ค่ายพระศรีพนมมาศ

 |

 |
| หมวดหมู่ หมวดหมู่ |