พลโท **พจน์ ชุณหะวัณ** หรือ **ขุนพจน์ศรศักดิ์** (2443–2520) อดีต ผู้บัญชาการกองพลที่ 3 อดีตผู้บัญชาการมณฑลทหารบกที่ 3 อดีตรองแม่ทัพกองทัพที่ 3 และ อดีตรองผู้บัญชาการภาคทหารบกที่ 3 

พลโทพจน์ถึงแก่กรรมเมื่อปี พ.ศ. 2520

ประวัติ
-------

พลโทพจน์เกิดเมื่อปี พ.ศ 2443 ที่ตำบลบางนกแขวก อำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม เป็นบุตรชายของ นายไข่ และ นางพลับ ชุณหะวัณ และเป็นน้องชายแท้ ๆ ของ จอมพลผิน ชุณหะวัณ อดีต ผู้บัญชาการทหารบก

การศึกษาและรับราชการ
--------------------

พลโทพจน์จบการศึกษาจาก โรงเรียนนายร้อยทหารบก (โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ในปัจจุบัน) และได้รับพระราชทานยศร้อยตรีเมื่อวันที่ 3 ธันวาคม พ.ศ. 2466 รุ่นเดียวกับ พลเอก เรือง เรืองวีรยุทธ อดีต ปลัดกระทรวงกลาโหม

ต่อมาในวันที่ 18 พฤษภาคม พ.ศ. 2475 พลโทพจน์ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น **ขุนพจน์ศรศักดิ์** ศักดินา 600 จากนั้นในช่วงเหตุการณ์ กบฏบวรเดช เมื่อเดือนตุลาคม พ.ศ. 2476 พลโทพจน์ขณะมียศและบรรดาศักดิ์เป็น **ร้อยโท ขุนพจน์ศรศักดิ์** ได้นำปืนใหญ่ต่อสู้อากาศยานบนรถสายพานผูกติดกับโบกี้รถไฟเพื่อใช้ต่อสู้กับฝ่ายกบฏ แต่กลับถูกฝ่ายกบฏนำโบกี้รถไฟเปล่าพุ่งชนหรือที่เรียกว่า **ตอร์ปิโดบก** ทำให้ร้อยโทพจน์ได้รับบาดเจ็บ ต่อมาในวันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2477 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงโปรดเกล้าฯ พระราชทาน เหรียญดุษฎีมาลา และเข็มกล้าหาญแก่ร้อยโทพจน์ และหลังจากนั้นไม่นานก็ได้รับพระราชทานยศ ร้อยเอก

ต่อมาในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2480 ร้อยเอกพจน์จึงได้รับพระราชทานยศ พันตรี จากนั้นจึงได้รับพระราชทานยศพันโทเมื่อวันที่ 19 มิถุนายน พ.ศ. 2484 ต่อมาในวันที่ 21 มกราคม พ.ศ. 2485 พันโทพจน์จึงได้ถวายบังคมลาออกจากบรรดาศักดิ์และกลับมาใช้ชื่อและนามสกุลจริงตามเดิม

ในวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2487 พันโทพจน์ได้รับโปรดเกล้าฯ พระราชทานยศ พันเอก ต่อมาในวันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2493 พันเอกพจน์ขณะดำรงตำแหน่ง รองผู้บัญชาการกองพลที่ 3 ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่ง ผู้บัญชาการกองพลที่ 3 สืบต่อจาก พลตรี หลวงสวัสดิ์สรยุทธ ที่ขยับขึ้นไปรับตำแหน่ง แม่ทัพกองทัพที่ 2 และต่อมาพันเอกพจน์ก็ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่ง ผู้บัญชาการมณฑลทหารบกที่ 3 ควบอีกตำแหน่งหนึ่งเมื่อวันที่ 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2493 โดยได้รับโปรดเกล้าฯ พระราชทานยศ พลตรี เมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2494

จากนั้นในวันที่ 22 ธันวาคม พ.ศ. 2495 พลตรีพจน์ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่ง รองแม่ทัพกองทัพที่ 3 ควบตำแหน่ง รองผู้บัญชาการภาคทหารบกที่ 3 โดยให้พ้นจากตำแหน่ง ผู้บัญชาการกองพลที่ 3 และ ผู้บัญชาการมณฑลทหารบกที่ 3 โดยมี พันเอก เจริญ กาญจนเสถียร รองผู้บัญชาการกองพลที่ 3 และ รองผู้บัญชาการมณฑลทหารบกที่ 3 รักษาราชการแทนทั้ง 2 ตำแหน่ง กระทั่งวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2499 พลตรีพจน์ได้รับโปรดเกล้าฯ พระราชทานยศ พลโท ซึ่งนับเป็นยศสุดท้ายทางราชการทหาร

หน้าที่ราชการ
-------------

* 4 มิถุนายน พ.ศ. 2493 - ผู้บัญชาการกองพลที่ 3
* 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2493 - ผู้บัญชาการมณฑลทหารบกที่ 3
* 22 ธันวาคม พ.ศ. 2495 - รองแม่ทัพกองทัพที่ 3 และ รองผู้บัญชาการภาคทหารบกที่ 3

ยศทหาร
------

* 3 ธันวาคม พ.ศ. 2466 - ร้อยตรี
* 5 เมษายน พ.ศ. 2472 - ร้อยโท
* - ร้อยเอก
* 1 เมษายน พ.ศ. 2480 - พันตรี
* 19 มิถุนายน พ.ศ. 2484 - พันโท
* 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2487 - พันเอก
* 1 มกราคม พ.ศ. 2494 - พลตรี
* 1 มกราคม พ.ศ. 2499 - พลโท

เครื่องราชอิสริยาภรณ์
---------------------

* พ.ศ. 2502 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสูงสุด มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
* พ.ศ. 2499 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ช้างเผือก (ป.ช.)
* พ.ศ. 2505 –  เหรียญชัยสมรภูมิ สงครามมหาเอเชียบูรพา (ช.ส.)
* พ.ศ. 2477 –  เหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา (ร.ด.ม.(ศ))
* พ.ศ. 2498 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 9 ชั้นที่ 3 (ภ.ป.ร.3)
* พ.ศ. 2468 –  เหรียญบรมราชาภิเษก รัชกาลที่ 7 (ร.ร.ศ.7)
* พ.ศ. 2493 –  เหรียญบรมราชาภิเษก รัชกาลที่ 9 (ร.ร.ศ.9)
* พ.ศ. 2475 –  เหรียญเฉลิมพระนคร 150 ปี (ร.ฉ.พ.)

อ้างอิง
-------

1. ↑  พระราชทานยศทหารบก (หน้า ๒๗๘๘)
2. ↑   พระราชทานบรรดาศักดิ์ (หน้า ๖๓๒)
3. ↑  ประกาศกระทรวงกลาโหม เรื่อง พระราชทานยศทหาร (หน้า ๒๙๗)
4. ↑  ประกาศกระทรวงกลาโหม เรื่อง พระราชทานยศทหาร (หน้า ๑๘๓๓)
5. ↑   เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ข้าราชการกราบถวายบังคมลาออกจากบรรดาศักดิ์ (หน้า ๑๗๘)
6. ↑   ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศทหาร (หน้า ๒๒๙๒)
7. ↑  ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ให้นายทหารรับราชการ (หน้า ๒๔๑๘)
8. ↑  ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ให้นายทหารรับราชการ (หน้า ๓๐๖๘)
9. ↑  ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศทหาร (หน้า ๑๐๕๘)
10. ↑   ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ให้นายทหารรับราชการ
11. ↑  "ประกาศสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศทหาร (หน้า ๓)" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 14 สิงหาคม 2016. สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2020.
12. ↑  พระราชทานยศ (หน้า ๑๒๓)
13. ↑  "แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ (หน้า ๓๘)" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 28 พฤษภาคม 2012. สืบค้นเมื่อ 1 กุมภาพันธ์ 2020.
14. ↑   พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ (หน้า ๓๖)
15. ↑  ราชกิจจานุเบกษา. แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญชัยสมรภูมิ. เล่ม ๗๙ ตอนที่ ๘๓ ง ฉบับพิเศษ หน้า ๒. 8 กันยายน 2505.
16. ↑  "แจ้งความ ส่งเหรียญดุษฎีมาลา เข็มกล้าหาญ ไปพระราชทาน" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 10 กุมภาพันธ์ 2018. สืบค้นเมื่อ 29 มกราคม 2020.
17. ↑  แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ (หน้า ๗๑๘)