**ตรรกบทย่อ** (อังกฤษ: enthymeme) หรือ**ปรัตถานุมานย่อ**เป็นตรรกบทเชิงวาทศิลป์ที่มีการใช้ในการพูดสุนทรพจน์ แต่เดิมแอริสตอเติลสร้างทฤษฎีเกี่ยวกับชนิดของตรรกบทย่อไว้ว่ามีอยู่สี่ชนิด โดยมีคำอธิบายถึงอย่างน้อยสองชนิดในผลงานของเขา

แอริสตอเติลเรียกตรรกบทย่อว่าเป็น "ร่างของการพิสูจน์" "การพิสูจน์ทางวาทศิลป์ที่ทรงพลังที่สุด...ตรรกบทชนิดหนึ่ง" (*Rhetoric* I, 1.3,11) เขาถือว่าตรรกบทย่อเป็นหนึ่งในสองวิธีการพิสูจน์ วิธีการพิสูจน์อีกวิธีคือพาราดีกมา (paradeigma) หรือการยกตัวอย่าง แอริสตอเติลคิดว่าแม็กซิม (maxim) หรือคติบทเป็นสิ่งที่อนุพัทธ์มาจากตรรกบทย่อ (*Rhetoric* II.XX.1)

ตรรกบทที่มีข้อตั้งซึ่งไม่ถูกกล่าวถึง
------------------------------------

ตรรกบทย่อชนิดแรกคือตรรกบทตัดสั้น (อังกฤษ: truncated syllogism) หรือตรรกบทที่มีข้อตั้งซึ่งไม่ถูกกล่าวถึง 

ตัวอย่างต่อไปนี้คือตรรกบทย่อซึ่งถูกอนุพัทธ์มาจากตรรกบทบทหนึ่งด้วยการตัดให้สั้นลง:

* "**โสกราตีสเป็นมรรตัย เพราะเขาเป็นมนุษย์**."

ตรรกบท*เต็มรูป*ที่สมบูรณ์คือ:
มนุษย์ทั้งหมดเป็นมรรตัย (ข้อตั้งหลัก – ไม่ถูกกล่าวถึง)
โสกราตีสเป็นมนุษย์ (ข้อตั้งรอง – ถูกกล่าวถึง)
ดังนั้น โสกราตีสเป็นมรรตัย (ข้อสรุป – ถูกกล่าวถึง)
ในขณะที่ตรรกบทวางเรียงข้อตั้งและข้อสรุปไว้อย่างชัดแจ้ง ตรรกบทย่อชนิดนี้จะไม่กล่าวถึงข้อตั้งข้อใดข้อหนึ่งหรือไม่กล่าวถึงข้อสรุปเลย

ตรรกบทอิงลาง
------------

ใน*เรทอริก* แอริสตอเติลกล่าวอ้างว่าตรรกบทย่อบางบทอนุพัทธ์มาจากตรรกบทที่อิง*ลาง* (อังกฤษ: sign, *semeia*) มากกว่าข้อเท็จจริงที่สมบูรณ์ ในที่นี้ลางคือ "สิ่งบางสื่งที่เกี่ยวข้องกันมาก ขนาดที่การมีอยู่หรือขาดหายไปของสิ่งนั้นแสดงถึงการมีอยู่หรือขาดหายไปของอีกสิ่งหนึ่ง" ตัวอย่างตามด้านล่าง

* "**เขาป่วย เพราะเขาไอ**"
* "**ในเมื่อเธอมีลูก เธอคลอดลูกแล้ว**"

ในตัวอย่าง 'ไอ' กับ 'มีลูก' เป็นลางของความป่วยและการที่ได้คลอดลูกแล้วตามลำดับ ตรรกบททั้งสองกรณีนี้เป็นได้แค่น่าจะจริงเพราะเหตุที่ทำให้ไอหรือมีลูกมีเหตุอื่นด้วยนอกจากเชื้อโรคและการให้กำเนิด เช่นภูมิแพ้และการรับบุตรบุญธรรม

ตรรกบทที่ผู้รับสารเป็นผู้กำหนดข้อตั้ง
-------------------------------------

ตรรกบทย่อชนิดที่สามประกอบขึ้นจากตรรกบทที่มีข้อตั้งซึ่งไม่ถูกกล่าวถึง และมีผู้รับสารเป็นผู้กำหนดหรือสมมติข้อตั้งซึ่งเข้าใจร่วมกันขึ้นมาเอง ตามนักวาทศิลป์ วิลเลียม เบนวา (William Benoit) ข้อตั้งที่หายไป "ถูกสมมติขึ้นมาโดยนักพูดเมื่อประดิษฐ์และโดยผู้รับสารเมื่อทำความเข้าใจการอ้างเหตุผล" 

ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างของตรรกบทชนิดนี้: 

* "***ก็องดีด*เป็นนวนิยายฝรั่งเศสทั่วไป ดังนั้นมันจึงหยาบคาย**"

ในกรณีนี้ ข้อตั้งที่ไม่มีในตรรกบทคือ "นวนิยายฝรั่งเศสนั้นหยาบคาย" และอาจเป็นสมมติฐานที่ผู้รับสารมีซึ่งจะทำให้สามารถเข้าใจการให้เหตุผลของตรรกบทย่อนี้ได้ ข้อตั้งซึ่งไม่ถูกกล่าวถึงนี้สามารถอยู่ในระดับของสัจพจน์ (ข้อความที่เป็นที่ยอมรับโดยทั่วไปว่าเป็นจริงโดยสากล)

ตรรกบทย่อทางภาพ
---------------

ตรรกบทย่ออีกชนิดคือตรรกบทย่อทางภาพ (อังกฤษ: Visual enthymemes) นักวิชาการได้มีการโต้เถียงกันว่าคำพูดไม่ใช่สิ่งเดียวที่สามารถนำมาใช้เพื่อแสดงการให้เหตุผลของตรรกบทย่อได้ แต่ภาพยังสามารถทำหน้าที่เป็นตรรกบทย่อได้เพราะต้องมีผู้รับสารเป็นผู้สร้างความหมายของภาพขึ้นมา ตัวอย่างของตรรกบทย่อชนิดนี้คืออินเทอร์เน็ตมีม ความหมายของมันมาจากสิ่งที่ถูกป้อนเข้าและการดัดแปลงปรับใช้โดยกลุ่มผู้ใช้งานที่พบเห็น แชร์ หรือแม้กระทั่งเป็นผู้สรรค์สร้างขึ้นมาเอง

บทวิจารณ์
---------

นักวิชาการบางคนกล่าวว่าความหมายของตรรกบทย่อที่เราเข้าใจได้วิวัฒน์เปลี่ยนไปจากเดิมและไม่ใช่ตัวแทนของตรรกบทย่อที่เดิมแอริสตอเติลได้นึกคิดขึ้นมาอีกต่อไป นี่เป็นจริงอย่างเห็นได้ชัดสำหรับตรรกบทย่อทางภาพ และก็อาจเป็นจริงสำหรับตรรกบทตัดสั้นเช่นเดียวกัน แครอล โพสเตอร์ (Carol Poster) อ้างว่าการตีความในภายหลังของตรรกบทย่อนั้นประดิษฐ์ขึ้นมาโดยนักวาทศิลป์ชาวบริเตนเช่น ริชาร์ด เวทลี (Richard Whately) ในคริสต์ศตวรรษที่สิบแปด

ดูเพิ่ม
-------

* ข้อต่อสู้ชิวแบคคา (Chewbacca defense)
* เหตุผลวิบัติ
* กฎการแจงผลตามเหตุ (Modus ponens)
* พาราดีกมา (Paradeigma)
* วาทศาสตร์แบบโรเจอร์ส (Rogerian argument)
* Senator, you're no Jack Kennedy

หมายเหตุ
--------

1. ↑  แปลจาก "the body of proof", "the strongest of rhetorical proofs...a kind of syllogism" (*Rhetoric* I, 1.3,11)
2. ↑  แปลจาก "things [that] are so closely related that the presence or absence of one indicates the presence or absence of the other."
3. ↑  แปลจาก "assumed by rhetor when inventing and by audience when understanding the argument."

อ้างอิง
-------

1. ↑  Benoit, William (Winter 1982). "The Most Significant Passage in Aristotle's Rhetoric". *Rhetoric Society Quarterly*. **12** (1): 2–9.
2. ↑  "Reasoning". University of Pittsburgh. 2008-08-21. สืบค้นเมื่อ June 13, 2020.
3. ↑  Benoit, William (1987). "On Aristotle's Example". *Philosophy and Rhetoric*. **20** (4): 261–267.
4. ↑  Smith, Valerie (2007). "Aristotle's Classical Enthymeme and the Visual Argumentation of the Twenty First Century". *Argumentation and Advocacy*. **43**: 114–123.
5. ↑  Finegan, Cara (2001). "The Naturalistic Enthymeme and Visual Argument: Photographic Representation in the 'Skull Controversy.'". *Argumentation and Advocacy*. **37**: 133–149.
6. ↑  Poster, Carol (2003). "Theology, Canonicity, and Abbreviated Enthymemes". *Rhetoric Society Quarterly*. **33** (1): 67–103.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิพจนานุกรม มีความหมายของคำว่า ***enthymeme***

วิกิซอร์ซ มีบทความจากสารานุกรมบริตานิกา ฉบับ ค.ศ. 1911 เกี่ยวกับ ***ตรรกบทย่อ***

* บรรณานุกรมขนาดใหญ่ของตรรกบทย่อในวรรณกรรมทางวิชาการ เก็บถาวร 2011-07-23 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* ตัวอย่างเสียงของตรรกบทย่อภาษาอังกฤษ
* คำแปลภาษาอังกฤษของ *The Art of Rhetoric* ของแอริสตอเติลที่สืบค้นได้

| * ด
* ค
* ก
ตรรกศาสตร์แบบแอริสตอเติล (เชิงตรรกบท) |
| --- |
| ทั่วไป | 
* จตุรัสแห่งความขัดแย้ง (Square of opposition)
* ปัญหาของความทั่วไปหลายกรณี (Problem of multiple generality)
* *Dictum de omni et nullo*
* Syncategorema

 |
| คำนิเทศ (Predicable) | 
* นิยาม
* สกุล (Genus (philosophy))
* ความผิดแผก (Differentia)
* สมบัติ (ปรัชญา) (Property (philosophy))
* จรสมบัติ (Accident (philosophy))

 |
| ประพจน์ | 
* ที่ไม่เป็นที่สงสัย (Apodicticity)
* ที่ยืนยัน (Assertoric)
* แบบจัดกลุ่ม (Categorical proposition)

 |
| ตรรกบท | 
* ตรรกบทย่อ
* ตรรกบทโปรสเลปติก (Prosleptic syllogism)

|  |  |
| --- | --- |
| พจน์ | 
* จบ (End term)
* กลาง (Middle term)

 |
| รูปแบบ | 
* Barbara
* Baroco

 |

 |
| งาน | 
* Isagoge
* Port-Royal Logic
* Sum of Logic
* The False Subtlety of the Four Syllogistic Figures

|  |  |
| --- | --- |
| ออร์เกนอน (Organon) | 
* Categories
* De Interpretatione
* Prior Analytics
* Posterior Analytics
* Topics
* โซฟิสติคัลเรฟิวเทชันส์

 |

 |


| การควบคุมรายการหลักฐาน แก้ไขสิ่งนี้ที่วิกิสนเทศ |
| --- |
| หอสมุดแห่งชาติ | 
* ฝรั่งเศส (ข้อมูล)
* เยอรมนี
* อิสราเอล
* สหรัฐ

 |
| อื่น ๆ | 
* Faceted Application of Subject Terminology
* SUDOC (France)
	+ 1

 |