ชโยติรลึงค์ตั้งอยู่ในอินเดียนาเคศวรนาเคศวรโสมนาถโสมนาถมัลลิการชุนมัลลิการชุนมหากาเลศวรมหากาเลศวรโองกาเรศวรโองกาเรศวรแพทยนาถแพทยนาถภีมศังกระภีมศังกระรามนาถรามนาถกาศีวิศวนาถกาศีวิศวนาถตริมพเกศวรตริมพเกศวรเกทรรนาถเกทรรนาถฆฤษเณศวรฆฤษเณศวรที่ตั้งของหมู่มนเทียรชโยติรลึงค์

**ชโยติรลึงค์** (Jyotirlinga) หรือ **ชโยติรลิงคัม** (Jyotirlingam) ปางปรากฏของพระศิวะที่ได้รับการเคารพบูชาสูงสุด คำว่า *ชโยติ* (Jyoti) แปลว่า รัศมี/เปล่งแสง ('radiance') และ *ลึงค์* หมายถึงรูปแทนพระศิวะ รวมกันจึงหมายความว่า รูปองค์พระศิวะที่เปล่งประกาย ชโยติรลึงค์ตามธรรมเนียมนั้นประกอบด้วยโบสถ์พราหมณ์ (มนเทียร) 12 แห่งในประเทศอินเดีย

ตำนาน
-----

*ศิวปุราณะ* ระบุว่าครั้นหนึ่งพระพรหม (ผู้สร้าง) และพระวิษณุ (ผู้รักษา) ได้มีการถกเถียงกันถึงอำนาจสูงสุดของการสร้าง (supremacy of creation) เพื่อให้ได้ข้อตกลงกัน พระศิวะจึงได้เจาะ (pierced) โลกทั้งสามปรากฏเป็นเสาแห่งแสงสว่างที่มีขนาดมหึมาเป็นอนันต์ ที่เรียกว่า *ชโยติรลึงค์* หลังเสานี้เย็นลงได้บังเกิดเป็นเขาอันนมาไล (Annamalai Hills) ซึ่งในปัจจุบันคือที่ตั้งของอนุราจเลศวรมนเทียรตั้งอยู่ พระวิษณุและพระพรหมจึงทรงแบ่งกันค้นหาจุดจบของเสาแสงนี้ไปทางด้านบนและด้านล่าง พระพรหมทรงโกหกว่าได้ทรงพบจุดจบของเสา พระวิษณุจึงทรงยอมแพ้ในที่สุด การโกหกนี้ทำให้พระศิวะทรงโกรธมากและได้สาปพระพรหมให้แม้แต่พระองค์จะเป็นผู้สร้างจักรวาล พระองค์จะไม่ได้รับการสักการ *ชโยติรลึงค์* จึงเป็นพระศิวะซึ่งเป็นอนันต์ มนเทียรแห่งชโยติรลึงค์ทั้งหมดเป็นที่ซึ่งพระศิวะทรงประทับในรูปของเสาแสงติดไฟนั้น

ดั้งเดิมแล้วเชื่อกันว่ามีชโยติรลึงค์ทั้งหมด 64 แห่ง แต่มีเพียง 12 แห่งที่ได้รับการสักการะว่าศักดิ์สิทธิ์และยิ่งใหญ่เป็นอย่างมาก ชื่อของทั้ง 12 แห่งนั้นตั้งตามพระนามของเทพเจ้าองค์ประธาน ที่ซึ่งแต่ละแห่งเป็นรูปสำแดง (manifestation) ของพระศิวะ ในทุกมนเทียรของชโยติรลึงค์จะมีรูปเคารพหลักของมนเทียรที่เป็นองค์ประธานคือ *ศิวลึงค์* ที่ซึ่งแสดงถึง *สตมภ์* (Stambha) เสาอันไม่มีที่สิ้นสุดและไม่มีจุดเริ่มต้น เป็นสัญลักษณ์แทนธรรมชาติของพระศิวะเช่นกันไม่มีจุดเริ่มต้น และไม่มีจุดสิ้นสุด

รายชื่อชโยติรลึงค์ทั้ง 12 แห่งประกอบด้วย:

* โสมนาถ ที่ อำเภอคีรโสมนาถ รัฐคุชราต
* มัลลิการชุน ที่ ศรีไสลัม รัฐอานธรประเทศ
* มหากาเลศวร ที่ อุชไชนะ รัฐมัธยประเทศ
* โองกาเรศวร ที่ ขัณฑวะ รัฐมัธยประเทศ
* เกทรนาถ ที่ รุทรปรยัค รัฐอุตตราขัณฑ์
* ภีมศังกระ ที่ รัฐมหาราษฏระ
* กาศีวิศวนาถ ที่ พาราณสี รัฐอุตตรประเทศ
* ตริมพเกศวร ที่ นาศิก รัฐมหาราษฏระ
* แพทยนาถ ที่ เทวฆัร รัฐฌารขัณฑ์
* นาเคศวร ที่ ทวารกะ รัฐคุชราต
* รามนาถสวามี ที่ ราเมศวรัม รัฐทมิฬนาฑู
* ฆฤษเณศวร ที่ เอารังกาบาด รัฐมหาราษฏระ

อ้างอิง
-------

1. 1 2  Venugopalam 2003, pp. 92–95
2. ↑  Eck 1999, p. 107
3. ↑  Gwynne 2008, Section on Char Dham
4. 1 2  Lochtefeld 2002, pp. 324-325
5. ↑  Harding 1998, pp. 158-158
6. ↑  Vivekananda Vol. 4

### บรรณานุกรม

* Chakravarti, Mahadev (1994). *The Concept of Rudra-Śiva Through The Ages* (Second Revised ed.). Delhi: Motilal Banarsidass. ISBN 81-208-0053-2.
* Chaturvedi, B. K. (2006). *Shiv Purana* (First ed.). New Delhi: Diamond Pocket Books (P) Ltd. ISBN 81-7182-721-7.
* Eck, Diana L. (1999). *Banaras, city of light* (First ed.). New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11447-8.
* Gwynne, Paul (2009). *World Religions in Practice: A Comparative Introduction*. Oxford: Blackwell Publication. ISBN 978-1-4051-6702-4.
* Harding, Elizabeth U. (1998). "God, the Father". *Kali: The Black Goddess of Dakshineswar*. Motilal Banarsidass. pp. 156–157. ISBN 978-81-208-1450-9.
* Lochtefeld, James G. (2002). *The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M*. Rosen Publishing Group. p. 122. ISBN 0-8239-3179-X.
* Venugopalam, R. (2003), *Meditation: Any Time Any Where* (First ed.), Delhi: B. Jain Publishers (P) Ltd. ISBN 81-8056-373-1
* Vivekananda, Swami. "The Paris Congress of the History of Religions". *The Complete Works of Swami Vivekananda*. Vol. 4.