**ซาวลา** (เวียดนาม: *sao la*; ลาว: ເສົາຫຼາ, ເສົາຫລາ) หรือ **วัวหวูกวาง** (อังกฤษ: Vu Quang ox) เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในอันดับสัตว์กีบคู่ชนิดใหม่ที่เพิ่งค้นพบใน ค.ศ. 1992 มีชื่อวิทยาศาสตร์: *Pseudoryx nghetinhensis* รูปร่างคล้ายแพะผสมกับเลียงผา จัดอยู่ในวงศ์เดียวกับวัว (Bovidae) 

จัดเป็นสิ่งมีชีวิตเพียงชนิดเดียวเท่านั้นที่อยู่ในสกุล *Pseudoryx* โดยที่ชื่อนี้ (รวมถึงชื่อวิทยาศาสตร์ทั้งหมด) มาจากภาษากรีกแปลว่า "ออริกซ์ปลอมแห่งเหงะติ๋ง" เนื่องจากมีเขาที่ดูคล้ายออริกซ์ แอนทิโลปเขาตรงที่พบในทวีปแอฟริกา โดย "ซาวลา" ซึ่งเป็นชื่อสามัญในภาษาเวียดนาม มาจากภาษากลุ่มไท แปลว่า "เขาบิดเกลียว" อีกทั้งยังแฝงความหมายว่า "ล้ำค่าดุจเดือนและดาว" และยังได้สมญาว่าเป็น "ยูนิคอร์นแห่งเอเชีย"

การค้นพบ
--------

ถูกค้นพบครั้งแรกในปี ค.ศ. 1992 โดย จอห์น แม็กกินนอน นักวิทยาศาสตร์และนักธรรมชาติวิทยาผู้ทำงานให้กับกองทุนสัตว์ป่าโลก (WWF) และสหภาพนานาชาติเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติและทรัพยากรธรรมชาติ (IUCN) แห่งสหประชาชาติ ได้รับมอบหมายหน้าที่ให้ทำงานร่วมกับเจ้าหน้าที่ของรัฐบาลเวียดนามในการขยายระบบการสงวนผืนป่าและจัดตั้งเขตอนุรักษ์ โดยในระหว่างการปฏิบัติงาน แม็กกินนอนได้เข้าไปสำรวจป่าหวูกว่าง บริเวณชายแดนเวียดนามและลาว วันหนึ่งขณะที่คณะสำรวจแวะพักที่หมู่บ้านชาวพื้นเมือง แม็กกินนอนได้พบเห็นเขาของชนิดหนึ่งซึ่งมีลักษณะคล้ายสัตว์จำพวกเลียงผาหรือแอนทิโลป ทว่าเขานี้ยาวกว่าเขาของเลียงผามาก หลังกลับออกมาจากป่า แม็กกินนอนได้นำตัวอย่างที่ได้มาพิจารณา จนแน่ใจว่าสัตว์ที่พบต้องเป็นสัตว์ชนิดใหม่อย่างแน่นอน จึงได้นำคณะกลับไปยังป่าหวู่กว่างอีกครั้งและได้รวบรวมเขาของสัตว์ดังกล่าวได้เพิ่มอีก 20 คู่ อีกทั้งยังได้แผ่นหนังเพิ่มมาอีก 3 ผืน แม็กกินนอนได้นำหนังผืนหนึ่งมาสตัฟฟ์จากนั้นได้ส่งหนังและเขาที่รวบรวมมาได้ไปให้ผู้เชี่ยวชาญด้านสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทำการศึกษาและตรวจสอบ ซึ่งจากการตรวจดีเอ็นเอ ก็ได้ข้อสรุปว่าสัตว์ชนิดนี้เป็นสัตว์ชนิดใหม่ที่ไม่เคยมีใครพบมาก่อน ทั้งยังเป็นสัตว์ที่ต่างจากสัตว์อื่น ๆ ที่เคยรู้จักจนต้องตั้งสกุลใหม่ จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1993 จึงได้ข้อมูลมากพอและได้นำเสนอรายงานนำไปสู่การยอมรับอนุกรมวิธานในทางวิชาการโดยมีความซับซ้อนในการจัดลำดับพอสมควรเนื่องจากเป็นสัตว์สกุลใหม่ ได้รับการจำแนกว่ามีความแตกต่างจากวงศ์ย่อย Caprinae จนในที่สุดได้จัดให้อยู่ในวงศ์ย่อย Bovinae ในเผ่า Bovini โดยถือเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดใหญ่ที่ถูกค้นพบเป็นครั้งแรกในรอบ 50 ปี

ลักษณะ
------

จัดเป็นแอนทิโลปชนิดหนึ่ง มีขนตามลำตัวสั้นมีสีน้ำตาลเข้ม มีลักษณะเด่นคือ มีลายสีขาวบริเวณใบหน้า เขาโค้งยาวและแหลมคม อาจมีเขายาวมากกว่า 50 เซนติเมตรได้ ต่อมใต้ตามีขนาดใหญ่ใช้หลั่งสารเคมีที่สื่อสารกับตัวเมีย มีความยาวหาง 30 เซนติเมตร ความสูงจากพื้นดินถึงหัวไหล่ 84 เซนติเมตร น้ำหนัก 80–100 กิโลกรัม

จัดเป็นสัตว์เฉพาะถิ่นที่พบได้เฉพาะป่าทึบชายแดนลาวกับเวียดนามเท่านั้น เช่น เทือกเขาอันนัม, อุทยานแห่งชาติหวูกว่าง เป็นสัตว์ที่หายากมากและมีข้อมูลทางวิชาการน้อยมาก ด้วยพบปรากฏตัวเพียงไม่กี่ครั้งเท่านั้นในรอบนับสิบปี

พฤติกรรม
--------

มีพฤติกรรมออกหากินตามลำพังในช่วงเช้าตรู่ถึงตอนบ่าย แต่บางครั้งอาจพบเห็นหากินในเวลากลางคืน มักอาศัยอยู่ในป่าดิบชื้น มีฤดูผสมพันธุ์ในช่วงเดือนกันยายนถึงพฤศจิกายน ตั้งท้องนานประมาณ 8 เดือน ออกลูกครั้งละ 1 ตัว

ในวัฒนธรรม
----------

ใน ค.ศ. 2000 เวียดนามได้ออกตราไปรษณียากรชุดซาวลา ภายใต้การสนับสนุนขององค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล (WWF), ซาวลาเป็นสัญลักษณ์นำโชคอย่างเป็นทางการของมหกรรมกีฬาซีเกมส์ครั้งที่ 31 ค.ศ. 2021

อ้างอิง
-------

1. 1 2  Timmins, R. J.; Hedges, S. & Robichaud, W. (2016) [amended version of 2016 assessment]. "*Pseudoryx nghetinhensis*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2016**: e.T18597A166485696. สืบค้นเมื่อ 16 January 2022.
2. ↑  "*Pseudoryx* (Genus)". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 1 กุมภาพันธ์ 2010. สืบค้นเมื่อ 24 พฤศจิกายน 2010.
3. ↑  "Mammal Species of the World". *A Taxonomic and Geographic Reference* (3rd ed.). 2005. ISBN 0-8018-8221-4.
4. 1 2  Cox, S.; Dao, N.T.; Johns, A.G.; Seward, K. (2004). Hardcastle, J. (บ.ก.). Proceedings of the "Rediscovering the saola – a status review and conservation planning workshop", Pu Mat National Park, Con Cuong District, Nghe An Province Vietnam, 27-28 February 2004 (PDF) (Report). Hanoi, Vietnam: WWF Indochina Programme, SFNC Project, Pu Mat National Park. pp. 1–115.
5. 1 2  ""ม้ายูนิคอร์น" แห่งเวียดนามกลับมาให้เห็นอีกครั้งหลังจากหายหน้า 15 ปี". *ผู้จัดการออนไลน์*. November 16, 2013. สืบค้นเมื่อ July 2, 2016.[*ลิงก์เสีย*]
6. ↑  "Saola still a mystery 20 years after its spectacular debut". *World Wildlife Fund*. 21 พฤษภาคม 2012. สืบค้นเมื่อ 12 เมษายน 2016.
7. ↑  Hassanin, A.; Douzery, E. J. P. (1999). "Evolutionary affinities of the enigmatic saola (*Pseudoryx nghetinhensis*) in the context of the molecular phylogeny of Bovidae". *Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences*. **266** (1422): 893–900. doi:10.1098/rspb.1999.0720.
8. 1 2  กองทุนสัตว์ป่าโลก. *สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในประเทศไทยและภูมิภาคอินโดจีน*. กรุงเทพฯ : ไซรัสการพิมพ์, 2543. 256 หน้า. ISBN 974-87081-5-2
9. ↑  "Công bố và trao giải cuộc thi sáng tác biểu trưng, biểu tượng vui SEA Games 31 và ASEAN Para Games 11 năm 2021, tại Việt Nam". *Vietnam Sports Administration* (ภาษาเวียดนาม). สืบค้นเมื่อ 20 November 2020.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
**ซาวลา**

วิกิสปีชีส์มีข้อมูลภาษาอังกฤษเกี่ยวกับ ***Pseudoryx nghetinhensis***

* Saola Foundation
* savethesaola.org, Saola Working Group Website
* Rare antelope-like mammal caught in Asia at BBC News
* Images and movies of the saola *(Pseudoryx nghetinhensis)* at ARKive
* Saola factsheet at Ultimate Ungulate
* Vu Quang Ox - *Pseudoryx nghetinhensis* from the United Nations Environment Programme World Conservation Monitoring Centre
* Saola Conservation in Central Vietnam—Center for Biodiversity and Conservation, American Museum of Natural History

  


|  |  |
| --- | --- |
| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน | 
* Wikidata: Q218792
* Wikispecies: Pseudoryx nghetinhensis
* ADW: Pseudoryx
* ARKive: pseudoryx-nghetinhensis
* BioLib: 33814
* BOLD: 462610
* EoL: 2925803
* Fossilworks: 149702
* GBIF: 4262655
* iNaturalist: 74973
* IRMNG: 10922293
* ITIS: 898229
* IUCN: 18597
* MSW: 14200705
* NCBI: 97363
* Species+: 10395

 |

|  |  |
| --- | --- |
| การควบคุมรายการหลักฐาน: หอสมุดแห่งชาติ แก้ไขสิ่งนี้ที่วิกิสนเทศ | 
* อิสราเอล
* สหรัฐ

 |