สำหรับฟักชนิดอื่น ดูที่ ฟัก

**ฟักเขียว** หรือ **ฟักแฟง** (ชื่อวิทยาศาสตร์: *Benincasa hispida*; อังกฤษ: winter melon) หรือที่เรียกสั้น ๆ ว่า **"ฟัก"** เป็นผักพื้นบ้านพืชล้มลุกจำพวกไม้เถาตระกูลแตงลำ ใบสีเขียวลักษณะหยักหยาบ ดอกมีสีเหลือง ผลกลมยาวมีนวลขาว ปลูกกันมากในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เอเชียตะวันออก และเอเชียใต้

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
-------------------

ดอกเพศเมีย
ผลแก่ฟักเขียว
ฟักเขียวเป็นพืชอายุสั้น มีลำต้นสีเขียวมีขนขึ้นปกคลุมอยู่ทั่วลำต้น แตกกิ่งก้านสาขามากมาย ใบมีลักษณะเป็นหยักคล้ายฝ่ามือขอบใบแยกออกเป็น 5–7 แฉก ปลายแฉกแหลมใบหยาบเรียงสลับกันตามข้อต้น ใบกว้างประมาณ 5–15 เซนติเมตร มีขนปกคลุม ก้านใบยาวประมาณ 10 เซนติเมตร มีดอกเดี่ยว (Solitary Flower) สีเหลือง ดอกเพศผู้มีลักษณะเป็นหลอดยาว 5–10 เซนติเมตร ปลายดอกแยกออกเป็น 5 กลีบ มีกลีบเลี้ยง 5 กลีบ ส่วนดอกเพศเมียก้านดอกจะสั้นกว่าดอกเพศผู้ ปลายดอกแยกออกเป็น 3 แฉก มีรังไข่อยู่ภายในดอก ผลมีลักษณะเป็นรูปกลมยาวกว้างประมาณ 20–30 เซนติเมตร ยาว 30–60 เซนติเมตร เปลือกแข็งสีเขียวเนื้อในสีขาว เนื้อแน่น ฉ่ำน้ำ มีเมล็ดอยู่ภายในจำนวนมากสีขาวออกเหลือง

การปลูก
-------

เมล็ดของฟักเขียว
ภายในของผลแก่
ฟักเขียวขยายพันธุ์โดยใช้เมล็ด ปลูกได้ดีในดินร่วนปนทรายโดยการนำเมล็ดที่เตรียมไว้หยอดลงหลุมลึกประมาณ 3–5 เซนติเมตร ประมาณ 2–3 เมล็ด กลบหลุมและรดน้ำสม่ำเสมอทุกวันโดยเฉพาะช่วงติดดอกและผลมิฉะนั้นอาจทำให้ดอกและผลที่ติดหลุดร่วงได้ ในช่วงเวลา 15 วัน ก่อนการเก็บเกี่ยวควรหยุดการให้น้ำเพื่อให้ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพและเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ในช่วง 35–60 วัน

คุณค่าทางโภชนาการ
-----------------

คนไทยมักนำผลฟักเขียวมาประกอบอาหารในประเภท ต้ม ผัด แกงหรือนำมาทำขนมหวานในเทศกาล เมนูยอดนิยมของฟักเขียวที่รู้จักกันดี คือ แกงจืดฟักต้มกับไก่ แกงเขียวหวานไก่ฟักเขียว แกงเลียง ฟักเขียวผัดกับหมูใส่ไข่ ฟักเชื่อม และยอดอ่อนลวกหรือต้มกะทิรับประทานทานคู่กับน้ำพริก ทั่วโลกนิยมนำผลฟักเขียวมาบริโภคทั้งแบบดิบและสุก เช่น ฟักเขียวดอง แกงเผ็ด หรือกวนแยม ฟักเขียวสามารถบริโภคได้ทั้งผลอ่อนและผลแก่ โดยผลอ่อนรสชาติจะเข้มกว่าผลแก่ มีน้ำมาก ใบอ่อนและตาดอก นำไปนึ่งหรือใส่ในแกงจืดเพิ่มรสชาติ ส่วนเมล็ดอุดมไปด้วยน้ำมันและโปรตีนโดยทำให้สุกสามารถกินได้ แต่มีข้อควรระวังสำหรับคนที่มีปัญหาทางด้านการขับถ่าย และมีอาการแน่นหน้าอก ไม่ควรรับประทาน

* **ตารางคุณค่าทางโภชนาการของฟักต่อผลสด 100 กรัม(g.)**

|  |  |
| --- | --- |
| **พลังงาน** ( Energy ) | 13 cal. |
| **โปรตีน** ( Protein ) | 0.4 g |
| **ไขมัน** ( Fat ) | 0.2 g |
| **คาร์โบไฮเดรต** ( Carbohydrate ) | 3 g |
| **ใยอาหาร**( Fiber) | 0.4 g |
| **แคลเซียม** ( Calcium ) | 19 mg |
| **ฟอสฟอรัส** ( Phosphorus ) | 19 mg |
| **ธาตุเหล็ก** ( Iron ) | 0.4 mg |
| **โซเดียม** ( Sodium ) | 6 mg |
| **โพแทสเซียม** ( Potassium ) | 111 mg |
| **วิตามินบี 1** ( Thiamin ) | 4 mg |
| **วิตามินบี 2** ( Riboflavin ) | 0.11 mg |
| **ไนอะซิน** ( Niacin ) | 0.4 mg |
| **วิตามินซี** ( Vitamin C ) | 13 mg |
|

สรรพคุณทางยา
------------

* **ใบ** – แก้ฟกช้ำ แก้พิษผึ้งต่อย ช่วยรักษาบาดแผล แก้โรคบิด แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้บวมอักเสบมีหนอง
* **ผล** – ขับปัสสาวะ ขับเสมหะ แก้ไอ แก้ธาตุพิการ แก้โลหิตเป็นพิษ บวมน้ำ หลอดลมอักเสบ
* **เมล็ด** – ลดไข้ แก้ริดสีดวงทวาร แก้โรคทางเดินปัสสาวะ แก้ไตอักเสบ บำรุงผิว ละลายเสมหะ
* **ราก** – แก้ไข้ แก้กระหายน้ำ ถอนพิษ
* **เถาสด** – รสขมเย็น ใช้รักษาริดสีดวงทวาร มีไข้สูง
* **เปลือก** – บำบัดอาการบวมน้ำ ขับปัสสาวะ แก้ท้องเสีย แผลบวมอักเสบมีหนอง

การเลือกฟักเขียว
----------------

วิธีการเลือกฟักเขียว ควรเลือกฟักเขียวที่มีเนื้อแข็ง เพราะจะมีรสหวานและกรอบเมื่อนำมาปรุงอาหาร ลักษณะภายในของฟักเขียวที่ดีนั้นควรจะมีขอบของเนื้อเป็นสีเขียวเข้มแล้วค่อย ๆ จางเป็นสีขาวจนถึงตรงกลาง ฟักเขียวสามารถเก็บรักษาได้นานเป็นเดือนหรือค่อนปีโดยมีแว็กซ์หรือขี้ผึ้งเคลือบภายนอก

ชื่อท้องถิ่น
------------

ในประเทศไทยมีชื่อเรียกตามท้องถิ่นต่างกันไป เช่น

* ภาคเหนือ – ฟักขี้หมู, ฟักจิง, มะฟักขม, มะฟักหม่น, มะฟักหม่นขม
* ภาคอีสาน – บักฟัก,บักโต่น
* ภาคกลาง – ฟักขาว, ฟักเขียว, ฟักจีน, แฟง
* ภาคใต้ – ขี้พร้า
* แม่ฮ่องสอน – มะฟักหอม
* ชาวกะเหรี่ยง/แม่ฮ่องสอน – ดีหมือ, ลุ่เค้ส่า
* จีนแต้จิ๋ว – ตังกวย, ตี่จือ

อ้างอิง
-------

* ครูบ้านนอก ฟักช่วยย่อยอาหารบำรุงร่างกาย
* ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพการเกษตรจังหวัดเชียงใหม่ (พืชสวน)
* ข้อมูลพื้นฐาน ฟักเขียว เก็บถาวร 2012-07-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

 วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ ฟักเขียว

* (อังกฤษ) ฟักเขียวในภาษาต่าง ๆ, Multilingual Multiscript Plant Name Database.