**โบสถ์ยิวฟาบริก** (อังกฤษ: Fabric Synagogue) เป็นโบสถ์ยิวนิกายนีโอล็อก ในย่านฟาบริก ตีมีชออารา ประเทศโรมาเนีย อีกชื่อหนึ่งของโบสถ์ยิวนี้คือ **โบสถ์ยิวใหม่** เนื่องจากโบสถ์ยิวนี้สร้างขึ้นเพื่อแทนที่โบสถ์ยิวหลังเดิมบนถนน Timocului โบสถ์ยิวฟาบริกสร้างขึ้นในปี 1897 ถึง 1899 ด้วยสถาปัตยกรรมแบบเอ็กเล็กติสต์ ผสมผสานองค์ประกอบของมัวร์ใหม่, กอธิก และ เรนเนสซองส์ใหม่แบบอิตาลี

ประวัติศาสตร์
-------------

โบสถ์ยิวฟาบริกสร้างขึ้นตามแปลนการออกแบบของ Lipót Baumhorn ผู้ที่ยังออกแบบโบสถ์ยิวนีโอล็อกแห่งอื่น ๆ ในบราชอฟ กับ เซเกด อาคารหลังใหม่ออกแบบตามธรรมเนียมของโบสถ์ยิวนีโอล็อกยุคร่วมสมัยที่ยิ่งใหญ่แห่งจักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการี ในรูปคล้ายกับโบสถ์ยิวใน ริเยกา, โซลโนก และ Zrenjanin ตามแปลนของสถาปนิกคนเดียวกัน เงินทุนบางส่วนของการสร้างโบสถ์ยิวยังได้รับการสนับสนุนโดยสลากกินแบ่งที่จัดขึ้นโดยศาลาว่าการนครตีมีชออารา งานก่อสร้างได้รับการไว้วางใจให้ดูแลโดยนักธุรกิจชาวตีมีชออารา Josef Kremer โสถ์ยิวได้รับการเสกในวันที่ 3 กันยายน 1899 โดยแรบไบ Jakab Singer ส่วนออร์แกนในโบสถ์เป็นผลงานของช่างฝีมือ Carl Leopold Wegenstein [de]

ในสมัยสงคราม โงเรียนมัธยมอิสราเอลได้ดำเนินการเรียนการสอนภายในโบสถ์ยิวนี้อยู่ช่วงหนึ่ง ระหว่างที่อาคารเรียนถูกยึดไป ในช่วงปลายสมัยคอมมิวนิสต์ โสถ์ยิวถูกทิ้งให้ทรุดโทรม และปิดลงในปี 1985 เนื่องจากชาวยิวส่วนใหญ่ในเมืองได้ย้ายออกไปหลังสงครามโลกครั้งที่สอง และอพยพไปยังอิสราเอล โบสถ์ยิวถูกปิดเป็นเวลา 24 ปี ระหว่างนั้นถูกทำลายและของมีค่าถูกจารกรรมไป รวมถึงประติมากรรมและชิ้นเฟอร์นิเจอร์ ในปี 2009 ชุมชนชาวยิวได้ยึดคืนโบสถ์ยิวฟาบริกให้แก่โรงละครแห่งชาติตีมีชออารา และมีแผนจะตั้งโรงละครขึ้นในอาคารภายในเวลาห้าปี กระนั้น ไม่มีความคืบหน้าใด ๆ จึงเป็นผลให้ศาลาว่าการนครตีมีชออารานัดสินใจยึดการดูแลในปี 2018 และตั้งเป็นศูนย์การเรียนรู้พหุวัฒนธรรมขึ้น

สถาปัตยกรรม
-----------

โบสถ์ยิวฟาบริกเป็นหนึ่งในสิ่งปลูกสร้างที่สวยงามที่สุดในตีมีชออารา โดดเด่นด้วยงานประดับตกแต่งที่วิจิตร แปลนอาคารเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีโดมกลางที่เชื่อมต่อเข้ากับผนังด้านอกผ่านทางส่วนโค้งครึ่งวงกลม โดมกลางตั้งอยู่บนทัมบัวร์รูปแปดเหลี่ยม (octagonal tambour) ซึ่งทำมาจากไม้ทาสีและฉาบปูนปลาสเตอร์ นอกจากนี้ ลักษณะเด่นของอาคารยังรวมถึงโดมขนาดเล็กและหอคอย และบนฟาซาเที่เป็นอิฐแดงสลับกับปูนปลาสเตอร์

โบสถ์ยิวฟาบริกมีองค์ประกอบบแบบมัวร์ใหม่ (neo-Moorish) ผสมผสานกับกอธิกและเรนเนสซองส์ใหม่ อาคารมีทางเข้าสองทาง สำหรับสตรีทางหนึ่ง และสำหรับบุรุษอีกทางหนึ่ง โดยของสตรีอยู่ฝั่งถนน และสามารถเดินตรงขึ้นบันไดต่อได้ ชั้นบนยังมีออร์แกนตั้งอยู่ ส่วนทางเข้าฝั่งบุรุษนั้นผ่านทางโพรงทางเข้า (vestibule; *pulish*) ซึ่งจะเข้าไปยังห้องที่กั้นไว้สำหรับบุรุษโดยเฉพาะ (*heichal*) ในห้องนี้ประกอบไปด้วยม้านั่งไม้หลายตัว

อ้างอิง
-------

1. ↑  Neumann, Victor (1999). *Istoria evreilor din Banat: o mărturie a multi- și interculturalității Europei central-orientale*. Bucharest: Atlas. ISBN 9789739927543. OCLC 49578555.
2. 1 2 3  Neumann, Getta (2019). *Pe urmele Timișoarei evreiești: mai mult decât un ghid*. Timișoara: Brumar. ISBN 9786067261455.
3. ↑  "Sinagoga Nouă din Fabric". *Timisoara-Info.ro*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2021-01-15. สืบค้นเมื่อ 2023-01-15.
4. ↑  Bălulescu, Lavinia (20 May 2009). "Teatrul salvează o sinagogă veche de 120 de ani". *Adevărul*.
5. ↑  "Sinagoga din Fabric, închisă de 33 de ani, va intra în circuitul cultural al orașului". *TION*. 6 February 2018.
6. 1 2  "Sinagoga din Fabric". *Deștepți.ro*.
7. ↑  Pintilie, Ileana (2001–2002). "Interferențe regionale în arhitectura de stil 1900 reflectată în opera lui Lipót Baumhorn". *Studii și comunicări*. Arad. **7**: 316–317.