**สิรินธรวัลลี** หรือ **สามสิบสองประดง** (ชื่อวิทยาศาสตร์: *Phanera sirindhorniae*) พืชตระกูลเสี้ยว (*Bauhinia* ) เป็นหนึ่งในสมาชิกพืชวงศ์ถั่ว (*Leguminosae-Caesalpinioideae* ) สิรินธรวัลลีเป็นไม้เลื้อยเนื้อแข็งในสกุลชงโค วงศ์ถั่ว มีการกระจายพันธุ์ในเขตร้อนทั่วโลกกว่า 300 ชนิด กิ่งอ่อนมีขนสีน้ำตาลแดง เมื่อแก่ เปลือกเถาเรียบ บิดตามยาวเล็กน้อย เนื้อไม้เมื่อตัดตามขวาง สีน้ำตาลเข้มออกแดง มีลวดลายสีน้ำตาลอ่อนเป็นกลุ่มเหมือนกลีบดอกไม้ ดอกออกเป็นช่อสีน้ำตาล ออกดอกตลอดปี แต่ดอกจะบานมากในช่วงเดือนสิงหาคมถึงตุลาคม เป็นไม้ถิ่นเดียวในประเทศไทย พบครั้งแรกโดย ดร.ชวลิต นิยมธรรม เมื่อ 20 กันยายน พ.ศ. 2538 ที่ภูทอกน้อย จากบริเวณป่าภูทอกน้อย​ อำเภอบุ่งคล้า​​ จังหวัดหนองคาย (ปัจจุบันอยู่ในเขตจังหวัดบึงกาฬ) ดอกสิรินธรวัลลี ดอกไม้ประจำจังหวัดบึงกาฬ ชื่อของพืชชนิดนี้ตั้งตามพระนามาภิไธยของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และตีพิมพ์โดย​ ศาสตราจารย์​ ไค ลาร์เซน​ (Kai Larsen)​ และอาจารย์สุพีร์​ ศักดิ์สุวรรณ ลาร์เซน​ (Supee Larsen)​ โดยทั้งสองท่านร่วมกับกรมป่าไม้ ขอพระราชทานพระราชานุญาต ใช้พระนามาภิไธยของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เพื่อเทิดพระนามพระองค์ท่านที่ทรงสนพระทัย และให้การสนับสนุนงานทางพฤกษศาสตร์ตลอดมา โดยใช้ชื่อ *Bauhinia sirindhorniae*  K.& S.S. Larsen หรือ สิรินธรวัลลี อันหมายถึง วัลยชาติแห่งองค์สมเด็จพระเทพฯ ในปี พ.ศ. 2540

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
-------------------

สิรินธรวัลลีเป็นไม้เถาเนื้อแข็งขนาดใหญ่ในวงศ์ถั่ว เป็นไม้ถิ่นเดียวในประเทศไทย พบขึ้นกระจายตามป่าดิบแล้งทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

**ลำต้น**: กิ่งอ่อนมีขนสีน้ำตาลอมแดง กิ่งแก่ไม่มีขน กิ่งเกลี้ยงเรียบมีใบพัน

**ใบ**: ใบเป็นลักษณะใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปไข่จนเกือบกลม โดยใบอ่อนจะมีสีเขียวอ่อน และใบแก่มีสีเขียวแก่ ปลายใบฉีก ฐานใบรูปหัวใจ ขอบใบเรียบ ปลายใบพูมน มีขนบริเวณเส้นกลางใบ แผ่นของใบหนาคล้ายแผ่นหนัง ผิวใบด้านบนเข้มเป็นมัน เส้นใบข้างละ 9–11 เส้น จากโคนใบ ก้านใบยาว 2–7 เซนติเมตร

**ดอก**: ออกดอกช่วงเดือนพฤษภาคม – กันยายน ดอกมีสีน้ำตาลแดงหรือสีส้มเข้ม ดอกออกเป็นช่อกระจุกที่ปลายกิ่ง แต่ละช่อมีดอกจำนวนมาก ดอกออกเป็นช่อ​ ดอกย่อยสีน้ำตาลหรือสีส้มแดง​ กลีบดอก​ 5 กลีบ ไม่สมมาตรและหลุดร่วงง่าย​ เกสรผู้​ 3 อัน​ ดอกตูมรี ช่อดอกยาวได้ถึงประมาณ 15 เซนติเมตร ดอกบานเส้นผ่านศูนย์กลาง 2 – 3 เซนติเมตร

**ผล**: เป็นฝักแบน กว้าง 3 – 5 เซนติเมตร ยาว 10 – 18 เซนติเมตร มีขนอ่อนปกคลุม ภายในมี 5 – 7 เมล็ด 

**การขยายพันธุ์**: ตอนกิ่งและเพาะเมล็ด ชอบน้ำปานกลาง และชอบแสงแดดตลอดวัน ดินปลูกควรเป็นดินร่วนระบายน้ำดี

สรรพคุณทางยา
------------

**ตำรายาไทย:**

เนื้อไม้: ใช้รักษาอาการประดงที่เกิดจากระบบโลหิตในร่างกายชนิดต่าง ๆ รวมเรียกว่า ประดงทั้งสามสิบสองประการ อาการโดยรวมคือเป็นเม็ด ผื่นคัน ปวดแสบปวดร้อน แก้น้ำเหลืองเสีย แก้ลมพิษ หรือภูมิแพ้ต่าง ๆ

ผลอ่อน: ขับปัสสาวะ แก้โรคหนองใน กามโรค ขับพยาธิในเด็ก ทำให้แท้งได้

ใบ: เป็นยาขับพยาธิ

ลำต้นและรากแห้ง: ทารักษาอาการฝีและหนอง

**ตำรายาโบราณ:**

เนื้อไม้: เนื้อไม้ของสิรินธรวัลลีใช้รักษาโรคที่ในตำรายาโบราณเรียกว่า ประดงทั้งสามสิบสองประการ อาการโดยรวมคือเป็นเม็ด ผื่นคัน ปวดแสบปวดร้อน แก้น้ำเหลืองเสีย แก้ลมพิษ หรือภูมิแพ้ต่าง ๆ ในจังหวัดมุกดาหารใช้แก้โรคประดง บำรุงกำลัง

ประโยชน์
--------

สิรินธรวัลลีมีลำต้นเป็นเถาเลื้อยหนา และแตกใบดก จึงปลูกเพื่อทำซุ้มสำหรับเป็นร่มเงาบังแดด ส่วนดอกสิรินธรวัลลีออกดอกเป็นช่อใหญ่ ตัวดอกมีสีน้ำตาลแดงสวยงาม จึงใช้ปลูกเพื่อเป็นไม้ประดับตามบ้านเรือนและสถานที่ต่าง ๆ เพื่อความสวยงาม

ระเบียงภาพ
----------

* สิรินธรวัลลีสิรินธรวัลลี
* สิรินธรวัลลีสิรินธรวัลลี
* สิรินธรวัลลีสิรินธรวัลลี
* สิรินธรวัลลีสิรินธรวัลลี
* สิรินธรวัลลีสิรินธรวัลลี
* สิรินธรวัลลีสิรินธรวัลลี
* สิรินธรวัลลีสิรินธรวัลลี
* สิรินธรวัลลีสิรินธรวัลลี
* สิรินธรวัลลีสิรินธรวัลลี
* สิรินธรวัลลีสิรินธรวัลลี
* สิรินธรวัลลีสิรินธรวัลลี
* สิรินธรวัลลีสิรินธรวัลลี
* สิรินธรวัลลีสิรินธรวัลลี
* สิรินธรวัลลีสิรินธรวัลลี

ดูเพิ่ม
-------

* ภูมิพลินทร์
* นครินทรา
* รักตสิริน
* จำปีสิรินธร
* ไอยริศ

อ้างอิง
-------

* ปิยะ เฉลิมกลิ่น จิรพันธุ์ ศรีทองกุล และอนันต์ พิริยะภัทรกิจ. พรรณไม้ที่พบครั้งแรกในประเทศไทย. กทม. โครงการพัฒนาองค์ความรู้และศึกษานโยบายการจัดการทรัพยากรชีวภาพ. 2551 หน้า 15

1. ↑  ฉายาชื่อพรรณไม้
2. 1 2  สามสิบสองประดง-ฐานข้อมูลเครื่องยา
3. ↑  ดอกไม้ประจำจังหวัด ดอกสิรินธรวัลลี ดอกไม้ประจำจังหวัดบึงกาฬ
4. ↑  ชื่อพรรณไม้ กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
5. ↑  Bauhinia sirindhorniae ตั้งชื่อ K.& S.S. Larsen
6. ↑  ตั้งชื่อ สิรินธรวัลลี อันหมายถึง วัลยชาติแห่งองค์สมเด็จพระเทพฯ
7. ↑  สิรินธรวัลลี สำนักพิมพ์บ้านและสวน
8. ↑  สิรินธรวัลลี ถิ่นไม้ไทย[*ลิงก์เสีย*]
9. ↑  สิรินธรวัลลี สภาพการปรับตัว
10. ↑  สิรินธรวัลลี - สมาคมพืชสวนแห่งประเทศไทย
11. ↑  สิรินธรวัลลี - ฐานข้อมูลเครื่องยา คณะเภสัชศาสตร์ ม.อุบล
12. ↑  สิรินธรวัลลี สมุนไพรไทย
13. ↑  สิรินธรวัลลี ละโวยสมุนไพร
14. ↑  สิรินธรวัลลี - โครงการศูนย์วิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์น้ำมันเมล็ดคามีเลียและน้ำมันพืชอื่น

| * ด
* ค
* ก
ดอกไม้ประจำจังหวัดของไทย |
| --- |
| **ภาคเหนือ** | 
* พวงแสด (เชียงราย)
* ทองกวาว (เชียงใหม่, ลำพูน)
* เสี้ยวดอกขาว (น่าน)
* สารภี (พะเยา)
* ยมหิน (แพร่)
* บัวตอง (แม่ฮ่องสอน)
* พุทธรักษาญี่ปุ่น (ลำปาง)
* ประดู่บ้าน (อุตรดิตถ์)

 |
| **ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ** | 
* พะยอม (กาฬสินธุ์)
* ราชพฤกษ์ (ขอนแก่น)
* ปทุมมา (ชัยภูมิ)
* กันเกรา (นครพนม, สุรินทร์)
* สาธร (นครราชสีมา)
* สิรินธรวัลลี (บึงกาฬ)
* สุพรรณิการ์ (บุรีรัมย์)
* ลั่นทมขาว (มหาสารคาม)
* ตานเหลือง (มุกดาหาร)
* บัวแดง (ยโสธร)
* อินทนิลบก (ร้อยเอ็ด)
* ลำดวน (ศรีสะเกษ)
* อินทนิล (สกลนคร)
* ชิงชัน (หนองคาย)
* บัวหลวง (หนองบัวลำภู)
* ทองกวาวเหลือง (อำนาจเจริญ)
* ทองกวาว (อุดรธานี)
* บัว (อุบลราชธานี)

 |
| **ภาคกลาง** | 
* พิกุล (กำแพงเพชร, ลพบุรี)
* ชัยพฤกษ์ (ชัยนาท)
* สุพรรณิการ์ (นครนายก, สระบุรี, สุพรรณบุรี, อุทัยธานี)
* เสลา (นครสวรรค์)
* นนทรี (นนทบุรี, พิษณุโลก)
* บัวหลวง (ปทุมธานี, พิจิตร, สุโขทัย)
* โสน (พระนครศรีอยุธยา)
* มะขาม (เพชรบูรณ์)
* ดาวเรือง (สมุทรปราการ)
* จิกเล (สมุทรสงคราม)

 |
| **ภาคตะวันออก** | 
* เหลืองจันทบูร (จันทบุรี)
* นนทรี (ฉะเชิงเทรา)
* ประดู่ (ชลบุรี, ระยอง)
* กฤษณาชนิด *Aquilaria subintegra* (ตราด)
* ปีบ (ปราจีนบุรี)
* แก้ว (สระแก้ว)

 |
| **ภาคตะวันตก** | 
* กาญจนิการ์ (กาญจนบุรี)
* เสี้ยวดอกขาว (ตาก)
* เกด (ประจวบคีรีขันธ์)
* กัลปพฤกษ์ (ราชบุรี)

 |
| **ภาคใต้** | 
* ทุ้งฟ้า (กระบี่)
* พุทธรักษา (ชุมพร)
* ศรีตรังชนิด *Jacaranda obtusifolia* (ตรัง)
* ราชพฤกษ์ (นครศรีธรรมราช)
* บานบุรี (นราธิวาส)
* ชบา (ปัตตานี)
* จำปูน (พังงา)
* พะยอม (พัทลุง)
* เฟื่องฟ้า (ภูเก็ต, สงขลา)
* พิกุล (ยะลา)
* เอื้องเงินหลวง (ระนอง)
* กาหลง (สตูล)
* บัวผุด (สุราษฎร์ธานี)

 |
| กรุงเทพมหานคร จังหวัดนครปฐม จังหวัดเพชรบุรี จังหวัดเลย จังหวัดสมุทรสาคร จังหวัดสิงห์บุรี และจังหวัดอ่างทองไม่มีดอกไม้ประจำจังหวัด |