**สมเด็จพระอริยวงษญาณ** พระนามเดิม **สุก** เป็นสมเด็จพระสังฆราชไทยพระองค์ที่ 4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ สถิต ณ วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร ได้รับการสถาปนาเมื่อปี พ.ศ. 2363 อยู่ในตำแหน่ง 3 ปี สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 4 กันยายน พ.ศ. 2365 พระชันษาได้ 89 ปี 242 วัน

พระประวัติ
----------

พระองค์ประสูติเมื่อวันศุกร์ ขึ้น 10 ค่ำ เดือนยี่ ปีฉลู จ.ศ. 1095 ตรงกับวันที่ 5 มกราคม พ.ศ. 2276 ในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศแห่งอาณาจักรอยุธยา ในสมัยกรุงธนบุรี ได้เป็นพระอธิการอยู่วัดท่าหอย แขวงรอบกรุงเก่า มีพระเกียรติคุณในทางวิปัสสนาธุระ

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ได้โปรดให้นิมนต์พระองค์มาอยู่ที่วัดพลับ (วัดราชสิทธารามราชวรวิหาร) และให้เป็นพระราชาคณะที่*พระญาณสังวรเถร* พระองค์เป็นพระอาจารย์ของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า ตั้งแต่ยังอยู่ที่วัดท่าหอย การที่โปรดให้นิมนต์มาอยู่ที่วัดพลับ ก็เนื่องจากเป็นวัดสำคัญฝ่ายอรัญวาสีของกรุงธนบุรี ซึ่งต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงได้รับพระราชทานชื่อใหม่ว่า**วัดราชสิทธาราม**

ปี พ.ศ. 2359 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระองค์ได้รับสถาปนาเป็นสมเด็จพระราชาคณะที่*สมเด็จพระญาณสังวร* นับว่าเป็นตำแหน่งพิเศษในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ที่พระราชทานแก่พระเถระผู้ทรงคุณทางวิปัสสนาธุระโดยเฉพาะ เมื่อสมเด็จพระสังฆราช (มี) สิ้นพระชนม์ เดิมทรงพระราชดำริจะตั้งสมเด็จพระพนรัตน (อาจ) วัดสระเกศ เปนสมเด็จพระสังฆราช แต่ภายหลังสมเด็จพระพนรัตนต้องอธิกรณ์จนถูกถอดจากสมณศักดิ์ แล้วทรงพระราชดำริว่า สมเด็จพระญาณสังวรเปนสมเด็จพระราชาคณะผู้ใหญ่ และเปนพระอาจารย์ที่เคารพในพระราชวงศ์ ในวันพฤหัสบดีที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2363 จึงโปรดให้แห่มาสถิต ณ วัดมหาธาตุ เมื่อถึงวันพฤหัสบดีที่ 7 ธันวาคม ศกนั้น จึงทรงตั้งเปนสมเด็จพระสังฆราช

เมื่อครั้งเกิดอหิวาตกโรคระบาดในกรุงเทพฯ เมื่อปี พ.ศ. 2363 มีผู้คนเสียชีวิตมากมาย ประมาณถึง สามหมื่นคนเศษ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงให้ตั้งพระราชพิธีอาพาธพินาศ โดยพระองค์ทรงศีลและให้ตั้งโรงทาน ส่วนสมเด็จพระสังฆราชทรงให้สังคายนาบทสวดมนต์ในพระราชพิธีดังกล่าว

ชาวบ้านทั่วไปมักเรียกพระองค์ว่า "พระสังฆราชไก่เถื่อน" เพราะร่ำลือกันว่า ทรงช่ำชองวิปัสสนาธุระถึงขนาดทำให้ไก่ป่าเชื่องด้วยอำนาจพรหมวิหารได้

ทรงเป็นสมเด็จพระสังฆราชอยู่ 1 ปีกับ 10 เดือน สิ้นพระชนม์เมื่อวันพฤหัสบดี เดือน 10 ขึ้น 13 ค่ำ ปีมะเมีย พ.ศ.2365 มีพระชนมายุ 89 พรรษา

พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระราชทานพระโกศทองใหญ่ให้ทรงพระศพ เมื่อตั้งที่พระเมรุท้องสนามหลวง พระโกศองค์นี้ นอกจากสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวกับพระบรมวงศานุวงศ์ที่พระเกียรติยศสูงบางพระองค์ มีปรากฏว่าได้ทรงแต่พระศพสมเด็จพระสังฆราชพระองค์นี้พระองค์เดียว นับเป็นการถวายพระเกียรติอย่างสูงด้วยเหตุที่ทรงเป็นที่เคารพนับถืออย่างยิ่งนั้นเอง

อ้างอิง
-------

เชิงอรรถ

1. ↑  พระมหาสมคิด สุรเตโช. *ประวัติวัดราชสิทธาราม ราชวรวิหาร*. กรุงเทพฯ : ธรรมเมธี-สหายพัฒนาการพิมพ์, 2548. 142 หน้า. หน้า 2.
2. 1 2 3  พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชชกาลที่ ๔ : ตั้งสมเด็จพระสังฆราช (สุก ญาณสังวร)
3. ↑  พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชชกาลที่ ๔ : ตั้งสมเด็จพระสังฆราช (สุก ญาณสังวร)
4. ↑  กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. (2489). *ความทรงจำ.* ม.ป.ท. หน้า 43.
5. ↑  89 (2019-12-08). "สมเด็จพระอริยวงษญาณสมเด็จพระสังฆราช (สุก) : อริยะโลกที่ 6". *ข่าวสด*.`{{cite web}}`: CS1 maint: numeric names: authors list (ลิงก์)

บรรณานุกรม

* ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา (2459). "พระราชพงษาวดาร กรุงรัตนโกสินทร รัชกาลที่ ๒". ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ. สืบค้นเมื่อ 13 สิงหาคม พ.ศ. 2561. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)



| ก่อนหน้า |  | สมเด็จพระอริยวงษญาณ (สุก ญาณสังวร) |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **สมเด็จพระสังฆราช (มี)** |  |  **สมเด็จพระสังฆราชแห่งกรุงรัตนโกสินทร์** (พ.ศ. 2363 — 2365) |  | **สมเด็จพระอริยวงษญาณ (ด่อน)** |

| * ด
* ค
* ก
สมเด็จพระสังฆราชไทย |
| --- |
| กรุงธนบุรี | 

สมเด็จพระสังฆราช (ดี) •
สมเด็จพระสังฆราช (ศรี) •
สมเด็จพระสังฆราช (ชื่น) •
 |  |
| กรุงรัตนโกสินทร์ | 

สมเด็จพระสังฆราช (ศรี) •
สมเด็จพระสังฆราช (ศุข) •
สมเด็จพระอริยวงษญาณ (มี) •
สมเด็จพระอริยวงษญาณ (สุก ญาณสังวร) •
สมเด็จพระอริยวงษญาณ (ด่อน) •
สมเด็จพระอริยวงษญาณ (นาค) •
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส •
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ •
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (สา ปุสฺสเทโว) •
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส •
พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหลวงชินวรสิริวัฒน์ สมเด็จพระสังฆราชเจ้า •
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (แพ ติสฺสเทโว) •
สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ •
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (ปลด กิตฺติโสภโณ) •
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อยู่ ญาโณทโย) •
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (จวน อุฏฺฐายี) •
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (ปุ่น ปุณฺณสิริ) •
สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงชินวราลงกรณ •
สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณสังวร •
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อัมพร อมฺพโร) 
 |