**พระนางเลือดขาว** เป็นตำนานท้องถิ่นทางภาคใต้ของประเทศไทย ในแถบจังหวัดพัทลุง นครศรีธรรมราช ชุมพร สงขลา ตรัง และภูเก็ต โดยสำนวนจังหวัดพัทลุงนับเป็นสำนวนหลักที่แพร่หลายกว้างขวางมานาน ส่วนตำนานแม่เลือดขาวในเกาะลังกาวี เรียกว่า *มะห์สุหรี*

เนื้อหา
-------

เรื่องราวของพระนางเลือดขาวเกิดขึ้นราว พ.ศ. 1790 ช่วงเวลาที่เกี่ยวเนื่องกับพุทธศาสนาเถรวาทที่ไปสืบมาจากลังกา พระนางเลือดขาวเป็นนบุตรีคหบดีมีอาชีพค้าขาย เป็นคนงามด้วยเบญจกัลยาณี คือ ผมงาม เนื้องาม ฟันงาม ผิวงาม และวัยงาม มีนิสัยโอบอ้อมอารี เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา มีเลือดสีขาวแต่กำเนิด ภายหลังเป็นมเหสีเอกของพระเจ้าศรีธรรมาโศกราช มีตำแหน่งเป็นแม่อยู่หัว เมื่อเข้าวัยกลางคนก็ยังไม่มีโอรสธิดา จึงทูลลาออกจากตำแหน่งและสร้างบุญกุศลอุทิศบูรณปฏิสังขรณ์และสร้างวัดขึ้นมากมายทั่วเขตจังหวัดนครศรีธรรมราช ส่วนใหญ่จะสร้างทับลงในบริเวณที่เป็นเทวาลัยเก่าของศาสนาพราหมณ์

ตำนานในท้องถิ่นแต่ละที่แตกต่างกัน แต่ในบางจังหวัดก็มีความคล้ายกัน เช่น ที่จังหวัดตรังมีบางส่วนเกี่ยวข้องกับตํานานนางเลือดขาวจังหวัดพัทลุง หรือตำนานที่จังหวัดชุมพรบางส่วนจะเกี่ยวข้องกับตํานานจังหวัดนครศรีธรรมราชและจังหวัดพัทลุง โดยตํานานนางเลือดขาวที่เมืองตรังนั้นจะกล่าวถึงการที่พระยากุมารกับนางเลือดขาวได้สร้างวัดพระพุทธสิหิงค์และยังได้จําลองรูปพระพุทธสิหิงค์ไว้ที่วัด 1 องค์ 

ตำนานนางเลือดขาวที่ภูเก็ต พระนางเลือดขาวเป็นมเหสีของเจ้าเมืองหนึ่งแต่ถูกเสนาบดีใส่ร้ายว่ามีชู้กับมหาดเล็กจึงถูกให้ประหารชีวิต แม้จะแสดงความบริสุทธิ์อย่างไรก็ไม่เป็นผล พระนางจึงขอว่าก่อนตายขอเดินทางไปนมัสการพระบรมสารีริกธาตุที่ลังกา ระหว่างเดินทางพบอันตรายมากมายเกือบเอาชีวิตไม่รอด ในที่สุดกลับมาจากลังกาแล้วแวะภูเก็ต จึงได้สร้างวัดพระนางสร้าง

ขณะที่ตำนานมะห์สุหรี เรื่องราวเกิดราว พ.ศ. 2363 พระนางนับถือศาสนาอิสลาม มีพระสวามีเป็นโอรสเจ้าเมืองเกาะลังกาวี ถูกประหารชีวิตเมื่อ พ.ศ. 2362 สันนิษฐานว่าสำนวนที่เกาะลังกาวีนั้นน่าจะมีอิทธิพลจากเรื่องนางเลือดขาวในลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา ตรัง ปากพนัง ไปสร้างเรื่องใหม่ตามเงื่อนไขของสังคมวัฒนธรรมประเพณี

การบันทึก
---------

สำนวนวัดเขียนบางแก้ว เป็นสำนวนที่แพร่หลาย
ตำนานมีทั้งการบอกเล่าแบบมุขปาฐะและการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร โดยในส่วนการบันทึก เรียกชื่อหลายอย่าง เช่น เพลา, ตำรา หรือ พระตำรา ซึ่งรวบรวมไว้ในชื่ออย่างเป็นทางการว่า *พระตำราบรมราชูทิศเพื่อกัลปนา* มีการคัดลอกต่อ ๆ กันมาทำให้สำนวนแตกต่างกัน แล้วเก็บรักษาไว้ในชุมชนต่าง ๆ คนทั่วไปจะนำหนังสือเพลาหรือกัลปนาวัดมาอ่านโดยพละการไม่ได้ ผู้ที่อ่านได้คือผู้ที่ถือเพลาหรือผู้รักษาเพลาเท่านั้น การอ่านเพลา ผู้อ่านต้องนุ่งขาวห่มขาว เป็นผู้บริสุทธิ์อยู่ในศีลธรรม ในปัจจุบันยังคงมีการจัดพิธีสมโภชเพลา หรือ *สมโภชทวดเพลา* ในวันแรม 2 ค่ำ เดือน 6 ของทุกปี

สำนวนที่สำคัญ คือ *เพลานางเลือดขาว* จากวัดเขียนบางแก้ว ที่ถูกนำมาเขียนขึ้นใหม่ในพงศาวดารเมืองพัทลุง (ฉบับ พ.ศ. 2460) ต้นฉบับจากวัดเขียนบางแก้วนี้ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพนำไปเก็บรักษาไว้ ณ หอสมุดวชิรญาณ หรือหอสมุดแห่งชาติในปัจจุบัน

สถานที่อันเกี่ยวข้องกับตำนาน
----------------------------

ตำนานมีความเกี่ยวข้องกับชื่อบ้านนามเมือง สถานที่ทางศาสนา และสถานที่ทางธรรมชาติ เช่น เมืองพระเกิด เมืองพัทลุง เมืองนครศรีธรรมราช บ้านนาปะขอ บ้านพระเกิด ท่าศพ 

ตำนานเล่าว่าทรงปฏิสังขรณ์และสร้างวัดมากมายทั่วทั้งจังหวัดนครศรีธรรมราชถึง 54 วัด กับในจังหวัดพัทลุง สงขลา ตรัง สตูล ภูเก็ต ชุมพรอีกถึง 23 วัด ได้แก่ วัดพระงาม วัดคูหาสวรรค์ วัดท้าวโคตร วัดแม่เจ้าอยู่หัว วัดเขาพระทอง วัดพระเกิด วัดถ้ำเขาแดง (วัดคูหาสันตยาราม) วัดสระมโนราห์ภูผาราม วัดนางตรา ในตำนานพระนางได้ทําการอัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุมาบรรจุไว้ที่วัดเขียนบางแก้ว สร้างวัดพระพุทธสิหิงค์ วัดถ้ําพระพุทธ วัดพระเจดีย์งาม และที่วัดท่าคุระมีพระพุทธรูปจําลองเจ้าแม่อยู่หัว

อ้างอิง
-------

1. ↑  "แม่เจ้าอยู่หัว เมืองนครฯ อีกหนึ่ง "นางเลือดขาว" ตำนานถิ่นที่พระพันปีหลวงรับสั่งถามที่มา". ศิลปวัฒนธรรม.
2. ↑  วลัยลักษณ์ ทรงศิริ. "'นางเลือดขาว' ตำนานและภูมิวัฒนธรรมของคนคาบสมุทร". มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์.[*ลิงก์เสีย*]
3. ↑  สายฝน จิตนุพงศ์. "นางเลือดขาว : ตํานานกับการสร้างสินค้าทางวัฒนธรรม". อาศรมวัฒนธรรมวลัยลักษณ์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์.

| * ด
* ค
* ก
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ สาขาวรรณกรรมพื้นบ้าน โดยกระทรวงวัฒนธรรม |
| --- |
| นิทานพื้นบ้าน | 
* ศรีธนญชัย
* สังข์ทอง
* ขุนช้างขุนแผน
* ดาวลูกไก่
* ปลาบู่ทอง
* วรวงศ์
* ตาม่องล่าย
* พระสุธน มโนราห์
* วันคาร
* ยายกะตา
* ปัญญาสชาดก
* นายดัน

 |
| ตำนานพื้นบ้าน | 
* พระแก้วมรกต
* พระเจ้าห้าพระองค์
* พระเจ้าเลียบโลก
* พระบรมธาตุนครศรีธรรมราช
* พระพุทธสิหิงค์
* พญาคันคาก
* จามเทวี
* ผาแดงนางไอ่
* แม่นากพระโขนง
* นางเลือดขาว
* พระร่วง
* เจ้าหลวงคำแดง
* พระธาตุดอยตุง
* เจ้าแม่สองนาง
* อุรังคธาตุ
* หลวงปู่ทวด
* นางโภควดี
* สร้างโลกภาคใต้
* ก่องข้าวน้อยฆ่าแม่
* เจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว
* เจ้าแม่เขาสามมุก
* กบกินเดือน
* พญากง พญาพาน
* พันท้ายนรสิงห์
* ชาละวัน
* ปู่แสะย่าแสะ
* ตำนานเขาสาปยา
* ตำนานเมืองลพบุรี
* ตำนานนางผมหอม
* ตำนานหลวงพ่อพระใส

 |
| บทสวดหรือบทกล่าวในพิธีกรรม | 
* บททำขวัญข้าว
* บททำขวัญนาค
* บททำขวัญควาย
* บทเวนทาน
* บททำขวัญช้าง

 |
| ตำรา | 
* ตำราแมว
* ตำราเลขยันต์
* ปักขะทึนล้านนา
* ตำราศาสตรา
* ตำราพรหมชาติ
* ตำราพิชัยสงคราม
* ตำรานรลักษณ์

 |
| บทร้องพื้นบ้าน | 
* เพลงแห่นางแมว
* กาพย์เซิ้งบั้งไฟ

 |
| สำนวน ภาษิต | ผญาอีสาน |
| 
* ศิลปะการแสดง
* ช่างฝีมือดั่งเดิม
* วรรณกรรมพื้นบ้าน
* กีฬาภูมิปัญญาไทย
* แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมและงานเทศกาล
* ความรู้และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล
* ภาษา
* มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

 |