อุโบสถทรงโรงวัดเขาบันไดอิฐ จังหวัดเพชรบุรี หลังคามี 2 ชั้น ซ้อนละ 3 ตับ
**สถาปัตยกรรมไทยประเพณี** เป็นสถาปัตยกรรมไทยที่สืบต่อกันมาตั้งแต่อดีต จนได้ลักษณะประจำชาติ แต่เดิมเป็นสถาปัตยกรรมที่เกี่ยวข้องกับศาสนา และพระมหากษัตริย์เป็นหลัก การออกแบบอาคารทางสถาปัตยกรรมไทยประเพณีไทยจึงมีกระบวนการของการออกแบบเป็นมาตรฐานโดยการสืบทอดสืบต่อกันมา ไม่ว่าจะเป็นฝีมือช่างหลวงหรือช่างท้องถิ่น มีการวิวัฒนาการต่อเนื่องตลอดมาแต่ก็ยังยึดถือระเบียบบางอย่างอย่างเคร่งครัด ปัจจุบันการสร้างสรรค์สถาปัตยกรรมไทยประเพณีได้เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมากในช่วงเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 เป็นต้นมา การศึกษาสถาปัตยกรรมได้เปลี่ยนแปลงจากการถ่ายทอดความรู้ในหมู่ที่เป็นช่างในราชสำนักมาสู่การศึกษาในสถานศึกษาสู่บุคคลทั่วไป

คำว่า *แบบประเพณี* มิใช่คำเรียกที่ใช้มาแต่อยุธยาแต่เป็นการเรียกสมัยหลัง คำที่ใช้ใกล้เคียงในสมัยนั้นเรียกว่า *แบบหลวง* ซึ่งให้นัยยะการสร้างอาคารตามขนบประเพณีซึ่งถูกรักษาและพัฒนาจากช่างหลวง ในสมัยรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว มีการเรียกแบบอาคารที่สร้างตามขนบประเพณีว่า "วัดแบบขนบนิยม" และวัดที่รัชกาลที่ 3 โปรดให้สร้างขึ้นแบบใหม่ว่า "วัดทรงประดิษฐ์ใหม่" ภายหลังเรียกว่า "แบบพระราชนิยม"

ลักษณะและวิวัฒนาการ
-------------------

พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท
เอกลักษณ์ของสถาปัตยกรรมไทยประเพณี คือ เป็นอาคารขนาดใหญ่ มีการแก้ปัญหาเรื่องรูปทรง รูปร่าง ขนาดและสัดส่วน ได้อย่างเหมาะสม ลักษณะรูปทรงชะลูด ทรงของอาคารที่มีผนังสอบลู่สู่ด้านบน มีการใช้หลังคาที่เรียกว่า ตับหลังคา การลดชั้นหลังคา เพื่อย่อยระนาบ ผืนหลังคาแอ่นโค้ง มีการย่อมุม ยื่นมุข ชายคายื่นออกล้ำผนังโดยรอบ มีการใช้ลวดลายทำให้สิ่งใหญ่โตมีรายละเอียด ดูเล็กลง มีการปิดทอง ร่องชาด แกะสลักและปั้นปูนประกอบ

การจัดวางอาคารต่าง ๆ แสดงให้เห็นถึงแนวคิดเกี่ยวกับโครงสร้างจักรวาล แผนผังของวัดในสมัยสุโขท้ยและอยุธยาจะใช้ระบบแนวแกนดิ่งเป็นหลักและมีแนวแกนราบเข้ามาสัมพันธ์ด้วย ณ ตำแหน่งของเจดีย์ประธานหรือพระมหาธาตุอันถือได้ว่าเป็นแนวแกนกลางของจักรวาลหรือเขาพระสุเมรุ วิหารหลวงอยู่ส่วนหน้าของแนวแกน ถัดไปเป็นเจดีย์ประธานที่ล้อมรอบด้วยระเบียงคดรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส ที่เชื่อมกับวิหารส่วนหน้าหรืออุโบสถส่วนหลังในแนวแกนดิ่ง

คติการสร้างอุโบสถในสมัยสุโขทัย อุโบสถยังมีขนาดเล็กมาก ไม่ได้ให้ความสำคัญมากนัก การสร้างอุโบสถเริ่มแพร่หลายในสมัยอยุธยาไปแล้ว อาคารประเพณีที่สร้างในสมัยอยุธยาตอนปลายมีลักษณะเฉพาะของยุคสมัย แผนผังของเจดีย์ได้ยุติการใช้เจดีย์เป็นประธานในแผนผัง แต่ใช้อุโบสถหรือวิหารเป็นประธานแทน แล้วใช้กำแพงแก้วเป็นแนวล้อมเพื่อเน้นอาคารและเน้นเจดีย์ประธานแยกจากเจดีย์รายซึ่งมีขนาดใกล้เคียงกัน ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์ได้รับอิทธิพลจากตะวันตก ชายคาจะกุดป้อม หลังคามักจะเป็นผืนเดียวไม่ซ้อนชั้น

ในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวมีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบสถาปัตยกรรมไทยประเพณีอย่างชัดเจน คือ เปลี่ยนจากอาคารแบบทรงไม้มาเป็นอาคารทรงตึกที่มีการตกแต่งทางสถาปัตยกรรมในลักษณะที่ได้รับอิทธิพลจีน ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเริ่มได้รับอิทธิพลจากตะวันตก เช่นมีการใช้รูปทรงโค้งรับน้ำหนักระหว่างเสาอาคารหรือการตกแต่ง เช่น ใช้หินอ่อนนำเข้าจากต่างประเทศ ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีการพัฒนารูปแบบไทยประเพณีไม่เฉพาะแต่ที่เกี่ยวข้องกับพุทธศาสนา เช่น พระที่นั่งจักรีมหาปราสาทซึ่งเป็นอาคารหลายชั้นที่ผสมผสานระหว่างรูปแบบตะวันตกและไทยประเพณี

อ้างอิง
-------

1. 1 2  วนิดา พึ่งสุนทร. "ระเบียบวิธีและการออกแบบสถาปัตยกรรมไทยประเพณีในปัจจุบัน". หน้าจั่ว.
2. ↑  *ตำนานวัตถุสถานต่างๆ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสถาปนา*. ประชาช่าง. 2511. p. 87. `{{cite book}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|date=` (help)
3. ↑  อานนท์ เรืองกาญจนวิทย์. "การออกแบบพระอุโบสถและพระวิหารแบบไทยประเพณีสมัยอยุธยาตอนปลาย" (PDF). มหาวิทยาลัยศิลปากร.

  



| * ด
* ค
* ก
ศิลปะไทย |
| --- |
| ยุคสมัย | 
* ทวารวดี
* ลพบุรี
* ศรีวิชัย
* หริภุญชัย
* อู่ทอง
* สุโขทัย
* ล้านนา
* อยุธยา
* ธนบุรี
* รัตนโกสินทร์
	+ ร่วมสมัย

|  |  |
| --- | --- |
| ที่เกี่ยวข้อง | 
* ขอม
* ล้านช้าง

 |

 |
| ประเภท | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ทัศนศิลป์ | 

|  |  |
| --- | --- |
| จิตรกรรม | 
* แบบประเพณี
* แบบร่วมสมัย

 |
| ประติมากรรม | 
* นูนต่ำ
* นูนสูง
* ลอยตัว

 |
| สถาปัตยกรรม | 
* แบบประเพณี
* รัตนโกสินทร์
	+ แบบพระราชนิยม
	+ แบบคณะราษฎร
	+ แบบประยุกต์
	+ สมัยใหม่

 |
| ประณีตศิลป์ | 
* งานแกะสลัก
* ศิลปะผ้าทอ
* ศิลปะปูนปั้น
* ฯลฯ

 |

 |
| ศิลปะการแสดง | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ดนตรี | 
* วงดนตรีไทย
	+ วงปี่พาทย์
	+ วงเครื่องสาย
	+ วงมโหรี
* วงดนตรีพื้นบ้าน
	+ วงสะล้อ ซอ ซึง
	+ วงโปงลาง
* เครื่องดนตรีไทย

|  |  |
| --- | --- |
| เพลง | 
* เพลงไทยเดิม
* เพลงไทยสากล
	+ ลูกกรุง
	+ ลูกทุ่ง
	+ เพื่อชีวิต
	+ โฟล์กซองคำเมือง
	+ สตริง
	+ ร็อก
	+ ฮิปฮอป
	+ ฯลฯ
* เพลงพื้นเมือง

 |

 |
| นาฏศิลป์ | 
* รำ
* ระบำ
	+ ฟ้อน
	+ เซิ้ง
* ละคร
	+ ละครรำ
	+ ละครร้อง
* มหรสพ

 |
| ภาพยนตร์และละคร | 
* ภาพยนตร์
* ละครโทรทัศน์
* ละครเวที

 |

 |
| วรรณศิลป์ | 
* วรรณคดี
* วรรณกรรม

 |

 |
| อื่น ๆ | 
* ศิลปินแห่งชาติ (รายชื่อ)
* กรมศิลปากร

 |