**ปลาแรด** เป็นปลาน้ำจืดขนาดใหญ่ชนิดหนึ่งในวงศ์ย่อย Osphroneminae ซึ่งอยู่ในวงศ์ใหญ่ Osphronemidae นับเป็นปลาแรดชนิดที่เป็นที่รู้จักมากที่สุด

ลักษณะ
------

ลำตัวป้อมและแบนข้าง เกล็ดสากมือเป็นรูปหยัก มีก้านครีบท้องคู่แรกเป็นเส้นเรียวยาวคล้ายหนวด ใช้สำหรับสัมผัส ปลายหางมนกลม ปากแหลม ริมฝีปากหนา ภายในปากมีฟันซี่เล็ก ๆ แหลมคมเรียงอยู่ภายใน ส่วนหัวเล็กและป้าน เมื่อโตขึ้นมาโดยเฉพาะในปลาตัวผู้จะมีโหนกนูนขึ้นมาเรื่อย ๆ จนดูคล้ายนอแรด อันเป็นที่มาของชื่อสามัญในภาษาไทย โคนหางมีจุดสีดำคล้ำอยู่ทั้ง 2 ข้าง เมื่อโตขึ้นจุดดังกล่าวจะหายไป รวมทั้งอวัยวะส่วนอื่น ๆ เช่น ริมฝีปาก หรือขากรรไกรที่ใหญ่กว่าตัวเมีย ขณะที่ปลาตัวเมียจะมีจุดสีดำที่บริเวณโคนครีบอกทั้ง 2 ข้าง ส่วนตัวผู้ไม่มี

อาหาร
-----

เป็นปลาที่กินได้ทั้งพืชและสัตว์น้ำ แต่นิยมกินพืชมากกว่า มีการกระจายพันธุ์ทั่วไปในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทั้งในส่วนที่เป็นแผ่นดินใหญ่ และที่เป็นหมู่เกาะ ในประเทศไทยพบได้ในพื้นที่ภาคกลางและบางส่วนของภาคใต้ มีขนาดโตเต็มที่ได้ถึง 90 เซนติเมตร จึงนับว่าเป็นปลาชนิดที่ใหญ่ที่สุดในวงศ์ Osphronemidae แต่ว่าขนาดโดยเฉลี่ยทั่วไปจะมีขนาดประมาณ 50-60 เซนติเมตร

ที่อยู่
-------

เป็นปลาน้ำจืดเศรษฐกิจที่สำคัญอีกชนิดหนึ่งของไทย โดยนิยมเพาะเลี้ยงกันในหลายพื้นที่ เช่น นิยมเลี้ยงกันที่แม่น้ำสะแกกรัง ในจังหวัดอุทัยธานี ที่มีเลี้ยงกันในกระชังในแม่น้ำจนเป็นที่รู้จักกันเป็นอย่างดี

นอกจากนี้แล้ว ยังนิยมเลี้ยงกันเป็นปลาสวยงามอีกด้วย โดยในปลาธรรมดาจะเรียกกันว่า "แรดดำ" และในปลาที่มีผิวเผือกจะเรียกว่า "แรดเผือก" หรือ "แรดเผือกตาแดง" นอกจากนี้แล้วยังมีปลาที่สีแตกต่างออกไปด้วย จากการเพาะขยายพันธุ์โดยมนุษย์

บันทึกและข้อสันนิษฐาน
---------------------

ดร.ฮิวจ์ แมคคอร์มิค สมิธ นักมีนวิทยาชาวอเมริกัน ผู้ดำรงตำแหน่งเจ้ากรมรักษาสัตว์น้ำ (กรมประมงในปัจจุบัน) ได้บันทึกไว้ในหนังสือชื่อ "The Fresh-Water Fishes of Siam, or Thailand" ที่ตีพิมพ์โดยสถาบันสมิธโซเนียน ในปี ค.ศ. 1945 ซึ่งนับว่าเป็นหนังสือเกี่ยวกับปลาน้ำจืดเล่มแรกของไทย โดยในหน้าที่ 451 ได้กล่าวถึงปลาแรดไว้ว่า ต้นกำเนิดของปลาแรกอยู่ที่ชวา โดยอ้างถึงการค้นพบปลาชนิดนี้ โดย แบร์นาร์ แฌร์แม็ง เดอ ลาเซแปด นักธรรมชาติวิทยาชาวฝรั่งเศส ที่บันทึกไว้ในปี ค.ศ. 1802 ว่า มีการค้นพบปลาชนิดนี้ได้ทั่วไปทั้งในจีน, อินเดีย และในหลาย ๆ ประเทศทั่วโลก ซึ่งประเทศในแถบเอเชียตะวันออก มีประวัติการค้าขายทางเรือมาอย่างยาวนาน จึงเป็นการยากที่คาดได้ว่าปลาแรดที่ถูกพบในพื้นที่อื่น ๆ นอกเหนือจากชวา, บอร์เนียว และสุมาตรานั้น จะเป็นปลาท้องถิ่นจริง ๆ หรือเป็นปลาที่ถูกนำเข้ามาจากชวา โดยเรือสินค้าตั้งแต่อดีตกาล เนื่องจากปลาแรดเป็นปลาที่สามารถฮุบอากาศได้โดยตรงได้ และทนทาน จึงสามารถเลี้ยงไว้ในถังหรือภาชนะต่าง ๆ บนเรือได้อย่างนาน ๆ จึงมีความเป็นไปได้ว่า ปลาแรดที่พบกระจายพันธุ์อยู่ในประเทศไทยอาจจะมาจากประเทศเหล่านี้ โดยเรือสินค้าตั้งแต่โบราณก็เป็นได้

นอกจากนี้แล้ว ดร.สมิธ ยังได้ให้ข้อมูลถึงแหล่งที่พบปลาแรดไว้ว่า พบได้ที่แม่น้ำเจ้าพระยา และแม่น้ำตาปี โดยเฉพาะในแม่น้ำตาปีนั้นจะพบได้มากที่สุดที่บึงขุนทะเล ซึ่งเป็นแหล่งน้ำจืดลักษณะคล้ายทะเลสาบที่มีคลองสาขาเชื่อมต่อกับแม่น้ำตาปี อยู่ไม่ไกลไปจากตัวเมืองบ้านดอนเท่าไรนัก ดร.สมิธจึงทำการวิเคราะห์อย่างง่าย ๆ ผนวกกับข้อมูลทางประวัติศาสตร์ในอดีต ที่บริเวณนั้นถือเป็นเมืองท่าที่สำคัญตั้งแต่โบราณ ที่ใช้ทำการค้ากับต่างชาติโดยทางเรือ ยิ่งสนับสนุนแนวความคิดที่ว่า ปลาแรดน่าจะเป็นปลาต่างถิ่นที่เข้ามาอาศัยอยู่ในประเทศไทยมาตั้งแต่โบราณ และน่าจะมีความเป็นไปได้สูงว่า ปลาแรดคือ ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นชนิดแรกที่เข้ามายังประเทศไทยเสียด้วยซ้ำ

ชื่อเรียกอื่น
-------------

ปลาแรด ยังมีชื่อเรียกในภาษาอีสานและภาษาลาวว่า "มิน" ขณะที่ภาษาใต้จะเรียกว่า "เม่น"

อ้างอิง
-------

1. ↑  Low, B.W. (2019). "*Osphronemus goramy*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2019**: e.T180720A89805140. doi:10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T180720A89805140.en. สืบค้นเมื่อ 19 November 2021.
2. ↑  "วิถีชีวิตชาวแพลุ่มน้ำสะแกกรัง". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2010-04-14. สืบค้นเมื่อ 2010-11-07.
3. ↑  หน้า 107-108, *The Giant Gourami "แรด" ในตำนาน* คอลัมน์ Rare Collection โดย RoF, นันทวัฒน์ โชติสุวรรณ. นิตยสาร Aquarium Biz ปีที่ 2 ฉบับที่ 29: พฤศจิกายน 2012

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **ปลาแรด**

* รูปและข้อมูลปลาแรด

| * ด
* ค
* ก
สัตว์น้ำประจำจังหวัดของไทย |
| --- |
| **ภาคเหนือ** | 
* ปลาบึก (เชียงราย, พะเยา)
* ปลากา (เชียงใหม่, แพร่)
* ปลาปากหนวด (น่าน)
* กบทูด (แม่ฮ่องสอน)
* ปลารากกล้วยชนิด *Acantopsis choirorhynchos* (ลำปาง)
* อึ่งปากขวด (ลำพูน)
* ปลาตะโกก (อุตรดิตถ์)

 |
| **ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ** | 
* ปลาเกล็ดถี่ (กาฬสินธุ์)
* ปลาพรม (ขอนแก่น)
* ปลาสลาด (ชัยภูมิ)
* ปลาเผาะ (นครพนม)
* ปลาบ้า (นครราชสีมา)
* ปลาบู่กุดทิง (บึงกาฬ)
* กุ้งฝอยชนิด *Macrobrachium lanchesteri* (บุรีรัมย์)
* ปูทูลกระหม่อม (มหาสารคาม)
* ปลากดคัง (มุกดาหาร)
* ปลาชะโอน (ยโสธร)
* ปลาหลดจุด (ร้อยเอ็ด)
* ปลาเพ้าชนิด *Bangana lippus* (เลย)
* กบนา (ศรีสะเกษ)
* ปลากา (สกลนคร)
* ปลานวลจันทร์น้ำจืด (สุรินทร์)
* ปลายี่สก (หนองคาย)
* ปลาสร้อยขาว (หนองบัวลำภู, อำนาจเจริญ)
* ปลาสร้อยลูกกล้วย (อุดรธานี)
* ปลาเทโพ (อุบลราชธานี)

 |
| **ภาคกลาง** | 
* ปลากระโห้ (กรุงเทพมหานคร)
* ปลาตะพากเหลือง (กำแพงเพชร)
* ปลาแดง (ชัยนาท)
* ปลาตะเพียนทอง (นครนายก, อ่างทอง)
* กุ้งก้ามกราม (นครปฐม, พระนครศรีอยุธยา)
* ปลาสวาย (นครสวรรค์)
* ปลาเทพา (นนทบุรี)
* ปลาบู่ทราย (ปทุมธานี)
* จระเข้น้ำจืด (พิจิตร)
* ปลากดคัง (พิษณุโลก)
* แมงกะพรุนน้ำจืดชนิด *Craspedacusta sowerbii* (เพชรบูรณ์)
* ปลาตะเพียนขาว (ลพบุรี)
* ปลาสลิด (สมุทรปราการ)
* หอยหลอดชนิด *Solen regularis* (สมุทรสงคราม)
* ปลาทู (สมุทรสาคร)
* ปูน้ำตกสระบุรี (สระบุรี)
* ปลาช่อน (สิงห์บุรี)
* ปลาก้างพระร่วง (สุโขทัย)
* ปลาม้า (สุพรรณบุรี)
* ปลาแรด (อุทัยธานี)

 |
| **ภาคตะวันออก** | 
* ปลาบู่มหิดล (จันทบุรี)
* ปลากะพงขาว (ฉะเชิงเทรา)
* ปลาฉลามกบ (ชลบุรี)
* ปลากะรังจุดฟ้าจุดเล็ก (ตราด)
* ปลาตะโกก (ปราจีนบุรี)
* ปลาพลวงทอง (ระยอง)
* ปลาบ้า (สระแก้ว)

 |
| **ภาคตะวันตก** | 
* ปลายี่สก (กาญจนบุรี, ราชบุรี)
* ปลาตะพากส้ม (ตาก)
* ปลานวลจันทร์ทะเล (ประจวบคีรีขันธ์)
* ปลาเวียน (เพชรบุรี)

 |
| **ภาคใต้** | 
* หอยชักตีน (กระบี่)
* ปลาทู (ชุมพร)
* พะยูน (ตรัง)
* ปลาหมอ (นครศรีธรรมราช)
* ปลาซิวข้างขวานใหญ่ (นราธิวาส)
* ปลาสลิด (ปัตตานี)
* เต่าตนุ (พังงา)
* ปลากระแห (พัทลุง)
* หอยมุกจาน (ภูเก็ต)
* ปลาพลวงชมพู (ยะลา)
* ปูเจ้าฟ้า (ระนอง)
* ปลาตะกรับ (สงขลา)
* ปลาการ์ตูนส้มขาว (สตูล)
* ปลาตะพัดเขียว (สุราษฎร์ธานี)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน | 
* Wikidata: Q1771943
* Wikispecies: Osphronemus goramy
* BOLD: 544583
* EoL: 206862
* FishBase: 498
* GBIF: 2394154
* iNaturalist: 187941
* IRMNG: 10151374
* ITIS: 638762
* IUCN: 180720
* NCBI: 270604
* WoRMS: 281942

 |