**แผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิในบัลดิเบีย ค.ศ. 1960** (อังกฤษ: 1960 Valdivia earthquake and tsunami) หรือแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในชิลี (Gran terremoto de Chile) เป็นแผ่นดินไหวที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์นับแต่มีการบันทึก เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม ค.ศ. 1960 (พ.ศ. 2503) เวลา 15:11 ตามเวลาท้องถิ่น มีขนาดตั้งแต่ 9.4–9.6 ในมาตราขนาดโมเมนต์ สั่นสะเทือนเป็นเวลา 11 นาที ส่งผลให้เกิดคลื่นสึนามิตามมาส่งผลกระทบต่อชิลีตอนใต้ ฮาวาย ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ นิวซีแลนด์ ออสเตรเลีย และหมู่เกาะอะลูเชียน

ศูนย์กลางของแผ่นดินไหวระดับเมกะทรัสต์อยู่ใกล้เมืองลูมาโก ห่างจากกรุงซันติอาโก ไปทางใต้ประมาณ 570 กิโลเมตร (350 ไมล์) ถึงศูนย์กลางจะอยู่ใกล้กับเมืองลูมาโก แต่เมืองบัลดิเบียได้รับความเสียหายมากที่สุด แรงสั่นสะเทือนส่งผลให้เกิดสึนามิพัดถล่มชายฝั่งชิลีอย่างรุนแรงโดยมีคลื่นสูงถึง 25 เมตร (82 ฟุต) และคลื่นสึนามิขนาดใหญ่ได้เดินทางข้ามมหาสมุทรแปซิฟิกเข้าทำลายเมืองฮิโลในฮาวาย ซึ่งมีการบันทึกคลื่นสูงถึง 10.7 เมตร (35 ฟุต) ในพื้นที่ไกลจากศูนย์กลางกว่า 10,000 กิโลเมตร (6,200 ไมล์)

จํานวนผู้เสียชีวิตและความเสียหายทางเศรษฐกิจของแผ่นดินไหวในวงกว้างยังไม่เป็นที่แน่ชัด มีการเผยแพร่การประมาณการจำนวนผู้เสียชีวิตทั้งหมดจากแผ่นดินไหวและสึนามิราว 1,000 ถึง 6,000 คน แหล่งข้อมูลต่าง ๆ มีการประเมินความเสียหายทางเศรษฐกิจตั้งแต่ 400 ล้าน ดอลลาร์ถึง 800 ล้านดอลลาร์ (หรือ 4.01 พันล้านดอลลาร์ถึง 8.021 พันล้านดอลลาร์ในปี 2565 ปรับตามอัตราเงินเฟ้อ)

ลำดับการเกิดแผ่นดินไหว
----------------------

### แผ่นดินไหวนำ

ก่อนเกิดแผ่นดินไหวที่บัลดิเบีย ได้เกิดแผ่นดินไหวรุนแรงที่ส่งผลกระทบต่อชิลีระหว่างวันที่ 21 พฤษภาคม ถึง 6 มิถุนายน ค.ศ. 1960 (พ.ศ. 2503) โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่แคว้นอาเรากานิอา ไอเซน และบิโอบิโอ ใน ค.ศ. 1960 แผ่นดินไหวทั้งสามถูกจัดอยู่ใน 10 อันดับแผ่นดินไหวตามขนาด 

ในวันที่ 21 พฤษภาคม ค.ศ. 1960 มีแผ่นดินไหวครั้งแรกเกิดที่กอนเซปซิออน ขนาด 8.1 ศูนย์กลางแผ่นดินไหวอยู่ใกล้เมืองกูรานิลาเว ส่งผลให้การสื่อสารโทรคมนาคมทางตอนใต้ของชิลีถูกตัดขาด ฮอร์เฮ อาเลสซันดริ โรดริเกซ ประธานาธิบดีของชิลีในสมัยนั้นได้ประกาศยกเลิกงานรำลึกถึงยุทธการที่อิกิเก เป็นงานรำลึกถึงการสู้รบทางเรือระหว่างชิลีและเปรู ซึ่งจัดขึ้นเป็นประจำทุกปี ประธานาธิบดีของชิลีได้ประกาศยกเลิกงานนี้เพื่อพยายามช่วยเหลือฉุกเฉินจากแผ่นดินไหว ต่อมาเกิดแผ่นดินไหวครั้งที่สองและสามในวันที่ 22 พฤษภาคม เวลา 06:32 UTC-4 ขนาด 7.1 และเวลา 14:55 UTC-4 ขนาด 7.8 แผ่นดินไหวเหล่านี้เป็นแผ่นดินไหวนำ เกิดก่อนแผ่นดินไหวในบัลดิเบียขนาด 9.5 ซึ่งเป็นแผ่นดินไหวหลักเพียง 15 นาที

แผ่นดินไหวได้ส่งผลกระทบต่อการเดินขบวนของคนงานเหมืองถ่านหินในเมืองกอนเซปซิออน ที่กำลังเดินขบวนเรียกร้องเงินเดือนให้มากขึ้น

### แผ่นดินไหวหลัก

แผ่นดินไหวหลัก
แผ่นดินไหวหลักเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม ค.ศ. 1960 เวลา 15:11 UTC-4 แรงสั่นสะเทือนได้ส่งผลกระทบต่อชิลีทั้งหมด มากกว่า 400,000 ตารางกิโลเมตร (150,000 ตารางไมล์) ในหมู่บ้านโตลเตนและท่าเรือกอร์รัลซึ่งเป็นท่าเรือหลักของเมืองบัลดิเบีย ระดับน้ำทะเลสูงขึ้น 4 เมตร (13 ฟุต) ก่อนที่จะเริ่มลดลงในเวลาต่อมา แต่กระนั้นเมื่อเวลา 16:20 UTC-4 เกิดคลื่นสึนามิสูง 8 ม. (26 ฟุต) ซัดเข้าชายฝั่งชิลีระหว่างเมืองกอนเซปซิออนและกลุ่มเกาะชิโลเอ มีรายงานคลื่นลูกที่สองมีขนาด 10 ม. (33 ฟุต) ในอีกสิบนาทีต่อมา 

มีรายงานผู้เสียชีวิตลายร้อยคนเมื่อเกิดสึนามิ มีเรือลำหนึ่งลอยอยู่บริเวณปากแม่น้ำบัลดิเบียแต่ไม่นานก็จมลงหลังจากเคลื่อนที่ไปข้างหน้าตามกระแสน้ำ 1.5 กม. (0.93 ไมล์)

แรงสั่นสะเทือนของแผ่นดินไหวก่อให้เกิดดินทรุดตัวเกิดความเสียหายต่ออาคาร ทำให้แม่น้ำในท้องถิ่นมีความลึกมากขึ้น และเกิดพื้นที่ชุ่มน้ำ เช่น แม่น้ำกรูเซสและอีกหลายแหล่ง แผ่นดินไหวยังทำให้เกิดน้ำท่วม ระบบไฟฟ้าและน้ำประปาของบัลดิเบียถูกทำลายทั้งหมด มีคนในเหตุการณ์รายงานว่าพบการเกิดแผ่นดินเหลวมีน้ำไหลซึมตามชั้นดิน ต่อมาในวันที่ 21 พฤษภาคม ได้เกิดฝนตกหนักขึ้นแต่เมืองนี้ก็ไม่มีน้ำประปาใช้อยู่ดี แม่น้ำหลายสายเริ่มเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลจากตะกอนดินถล่ม บางสายเต็มไปด้วยเศษขยะและซากอาคารที่ลอยอยู่ ทำให้การขาดแคลนน้ำดื่มกลายเป็นปัญหาสำคัญที่ร้ายแรงในภูมิภาคที่มีฝนตกชุกที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศชิลี []

แผ่นดินไหวไม่ได้ก่อให้เกิดแรงสั่นสะเทือนทุกพื้นที่เท่ากัน เมื่อวัดด้วยมาตราส่วนเมอร์กัลลีแล้วพบว่าพื้นที่ที่มีการเคลื่อนตัวของเปลือกโลกจะได้รับผลกระทบมากที่สุด เช่น บัลดิเบีย และปวยร์โตโอกเตย์

หลังจากแผ่นดินไหวสองวันภูเขาไฟปูเยอวยได้เกิดการปะทุขึ้น ซึ่งมีความเป็นไปได้ที่ภูเขาไฟลูกอื่นอาจปะทุเช่นกันแต่ไม่มีการบันทึกเนื่องจากการติดต่อสื่อสารในชิลีมีปัญหาในขณะนั้น ในเหตุการณ์นี้มีผู้เสียชีวิตค่อนข้างต่ำเพียง 5,700 ราย เมื่อเทียบกับเหตุการณ์อื่น อันเนื่องจากความหนาแน่นของประชากรในภูมิภาคนี้ต่ำ และมีการสร้างแนวทางปฏิบัติในการก่อสร้างที่คงทนทานต่อแผ่นดินไหว

แผ่นดินไหวตาม
-------------

เกิดแผ่นดินไหวตาม (อาฟเตอร์ช็อก) ขนาดใหญ่ เมื่อวันที่ 6 มิถุนายน ค.ศ. 1960 ในแคว้นไอเซน มีขนาด 7.7 เป็นผลมาจากการเคลื่อนตัวของแนวรอยเลื่อนลิกิญเญ-โอฟกิ หมายความว่ารอยเลื่อนจะเคลื่อนได้เป็นผลมาจากแผ่นดินไหวหลักที่กระทำขึ้น

เปลือกโลก
---------

แผ่นดินไหวในบัลดิเบีย (สีฟ้าอ่อนในกราฟล่างซ้าย) ปลดปล่อยพลังงานเกือบหนึ่งในสี่ของแผ่นดินไหวทั่วโลกระหว่างปี 1906 ถึง 2005
แผ่นดินไหวครั้งนี้เป็นแผ่นดินไหวเมกะทรัสต์ที่เกิดจากการปลดปล่อยความเค้นในเชิงกลระหว่างแผ่นนัซกาที่มุดตัวลงใต้แผ่นอเมริกาใต้ก่อให้เกิดร่องลึกเปรู-ชิลีที่ค่อนข้างตื้นเพียง 33 กม. (21 ไมล์) มีการพิจราณาว่าหากเกิดผ่นดินไหวทางตอนเหนือของชิลีและอาร์เจนตินาอาจลึกถึง 70 กม. (43 ไมล์) 

ในงานวิจัยล่าสุดใน ค.ศ. 2019 ระบุว่า รอยเลื่อนลิกิญเญ-โอฟกิที่เกิดจากกิจกรรมการชนกันของแผ่นเปลือกโลกอาจเป็นต้นกำเนิดแผ่นดินไหวครั้งนี้ แต่สมมติฐานนี้ก็ถูกปัดตกเพราะรอยเลื่อนภายในเปลือกโลกไม่น่าจะทำให้เกิดแผ่นดินไหวได้ใหญ่ขนาดนี้ และปัจจุบันได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางว่าแผ่นดินไหวครั้งนี้เกี่ยวข้องกับร่องลึกเปรู - ชิลี

เป็นที่ทราบทั่วไปว่าเขตมุดตัวของเปลือกโลกจะทำให้เกิดแผ่นดินไหวรุนแรง เนื่องจากโครงสร้างเฉพาะของเขตดังกล่าวจะทำให้เกิดความเครียดสะสมจำนวนมากก่อนที่จะมีการปลดปล่อยพลังงานออกมาอย่างฉับพลัน เขตมุดตัวมีความยาว 800 กม. (500 ไมล์) ทอดยาวจากอาเราโกไปถึงกลุ่มเกาะชิโลเอ

ภัยธรรมชาติ
-----------

### สึนามิ

ระยะเวลาเดินทางของสึนามิเมื่อข้ามมหาสมุทรแปซิฟิกในทุก ๆ หนึ่งชั่วโมง
คลื่นสึนามิที่เกิดจากแผ่นดินไหวส่งผลกระทบต่อชายฝั่งทางตอนใต้ของชิลี ฮาวาย ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ จีน ชายฝั่งตะวันออกของนิวซีแลนด์ ชายฝั่งทางตะวันออกเฉียงใต้ของออสเตรเลีย และหมู่เกาะอะลูเชียน สึนามิที่ซัดชายฝั่งชิลีบางลูกสูงถึง 25 เมตร (82 ฟุต) คลื่นยังข้ามมหาสมุทรแปซิฟิกด้วยความเร็วหลายร้อยกิโลเมตรต่อชั่วโมงไปทำลายเมืองฮิโลในฮาวายมีผู้เสียชีวิต 61 คน และคลื่นยังเดินทางไปถล่มญี่ปุ่นทำให้มีผู้เสียชีวิตส่วนใหญ่ในภูมิภาคซันริกุทางตะวันออกเฉียงเหนือของเกาะฮนชู

ชายฝั่งของชิลีได้รับความเสียหายจากสึนามิตั้งแต่เกาะมอคาไปจนถึงแคว้นไอเซน คลื่นสึนามิที่พัดถล่มภาคใต้ของชิลี ทำให้การสูญเสียต่อชีวิตเป็นอย่างมาก และยังสร้างความเสียหายต่อโครงสร้างพื้นฐานของท่าเรือ ทำให้เรือขนาดเล็กจมสูญหายจำนวนมาก แต่กลับกันในท่าเรือเมืองตัลกาวาโนแทบไม่ได้รับความเสียหายใด ๆ มีเพียงน้ำท่วมบางส่วนเท่านั้น

ความเสียหาย
-----------

### ความเสียหายในประเทศญี่ปุ่น

อ้างจากบทความ ภัยพิบัติแผ่นดินไหวและสึนามิที่ชิลี พ.ศ. 2503 (การสำรวจภาคสนามปีที่ 50 กุมภาพันธ์ 2010)| บุคคลที่เสียชีวิตหรือสูญหาย (คน) | บาดเจ็บ (คน) | ได้รับผลกระทบ (ครัวเรือน) | ผู้ได้รับผลกระทบ (คน) | อาคารเสียหาย (หลัง) | เรือเสียหาย (ลำ) | เขื่อนแตก | ถนนเสียหาย | สะพานเสียหาย | ผลกระทบต่อต้นไม้ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 142 | 855 | 31,120 | 147,898 | 46,000 | 2,534 | 34 | 45 | 14 | 19,290 |

อ้างอิง
-------

1. 1 2  Satake, K.; Atwater, B. (2007), "Long-Term Perspectives on Giant Earthquakes and Tsunamis at Subduction Zones" (PDF), *Annual Review of Earth and Planetary Sciences*, **35** (1): 355, Bibcode:2007AREPS..35..349S, doi:10.1146/annurev.earth.35.031306.140302, เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 9 January 2016, สืบค้นเมื่อ 21 March 2016
2. ↑  "Significant Earthquake Database". U.S. Geological Survey. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 5 January 2017. สืบค้นเมื่อ 19 September 2016.
3. 1 2  "M 9.5 - 1960 Great Chilean Earthquake (Valdivia Earthquake)". USGS. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 22 October 2021. สืบค้นเมื่อ 22 October 2021.
4. 1 2  USGS (4 September 2009), *PAGER-CAT Earthquake Catalog*, Version 2008\_06.1, United States Geological Survey, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 13 March 2020
5. ↑  "แผ่นดินไหวครั้งรุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ เกิดขึ้นเมื่อสี่พันปีก่อน". *BBC News ไทย*. สืบค้นเมื่อ 23 March 2023.
6. ↑  *Video: Cataclysm. Volcano, Tidal Waves, Devastate Pacific Area, 1960/05/27 (1960)*. Universal Newsreel. 1960. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 28 April 2013. สืบค้นเมื่อ 22 February 2012.
7. ↑  "The Largest Earthquake in the World – Articles". U.S. Geological Survey. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 7 January 2007. สืบค้นเมื่อ 11 January 2007.
8. ↑  Barrientos S.E.; Ward S.N. (1990). "The 1960 Chile earthquake: inversion for slip distribution from surface deformation". *Geophysical Journal International*. **103** (3): 589–598. Bibcode:1990GeoJI.103..589B. doi:10.1111/j.1365-246X.1990.tb05673.x.
9. ↑  Reyes Herrera, Sonia E.; Rodríguez Torrent, Juan Carlos; Medina Hernández, Patricio (2014). "El sufrimiento colectivo de una ciudad minera en declinación. El caso de Lota, Chile". *Horizontes Antropológicos* (ภาษาสเปน). **20** (42). เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 3 May 2019. สืบค้นเมื่อ 9 February 2017.
10. ↑  Barría, Sandra (1 February 2005). "El domingo en que Valdivia sufrió el terremoto más violento del mundo". *La Tercera*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 11 March 2008. สืบค้นเมื่อ 18 July 2012.
11. ↑  Weischet, W.; Von Huene, R. (December 1963). "Further observations of geologic and geomorphic changes resulting from the catastrophic earthquake of May 1960, in Chile". *Bulletin of the Seismological Society of America*. **53** (6): 1237–1257. Bibcode:1963BuSSA..53.1237W. doi:10.1785/BSSA0530061237. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 5 May 2015. สืบค้นเมื่อ 15 March 2013.
12. ↑  Kanamori, Hiroo; Rivera, Luis (2017). "An Mw =7.7 slow earthquake in 1960 near the Aysén Fjord region, Chile" (PDF). *Geophysical Journal International*. **211**: 93–106. doi:10.1093/gji/ggx292. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 18 July 2018. สืบค้นเมื่อ 29 March 2019.
13. ↑  Kanamori, Hiroo (July 2019). "Evidence for a large strike-slip component during the 1960 Chilean earthquake". *Geophysical Journal International*. **218** (1): 1–32. doi:10.1093/gji/ggz113. สืบค้นเมื่อ 9 July 2022.
14. ↑  Cisternas, M.; Carvajal, M.; Wesson, R.; Ely, L. L.; Gorigoitia, N. (1 November 2017). "Exploring the Historical Earthquakes Preceding the Giant 1960 Chile Earthquake in a Time‐Dependent Seismogenic Zone". *Bulletin of the Seismological Society of America*. **107** (6): 2664–2675. Bibcode:2017BuSSA.107.2664C. doi:10.1785/0120170103. สืบค้นเมื่อ 25 August 2022.
15. ↑  Fujii, Yushiro; Satake, Kenji (1 September 2013). "Slip Distribution and Seismic Moment of the 2010 and 1960 Chilean Earthquakes Inferred from Tsunami Waveforms and Coastal Geodetic Data". *Pure and Applied Geophysics* (ภาษาอังกฤษ). **170** (9): 1493–1509. Bibcode:2013PApGe.170.1493F. doi:10.1007/s00024-012-0524-2. ISSN 1420-9136.
16. ↑  Kanamori, Hiroo; Cipar, John J. (1974). "Focal Process of the Great Chilean Earthquake May 22, 1960" (PDF). *Physics of the Earth and Planetary Interiors*. **9** (2): 128. Bibcode:1974PEPI....9..128K. doi:10.1016/0031-9201(74)90029-6. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 10 June 2016. สืบค้นเมื่อ 20 April 2016.
17. ↑  "Tsunami Monitoring in Hong Kong". *www.weather.gov.hk*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 14 January 2013. สืบค้นเมื่อ 1 February 2018.
18. ↑  Gates, Alexander E.; Ritchie, David. (2009). *Encyclopedia of Earthquakes and Volcanoes* เก็บถาวร 24 เมษายน 2020 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. Ed. Infobase Publishing. ISBN 9780816072705. p. 49
19. ↑  Cisternas, M.; Carvajal, M.; Wesson, R.; Ely, L.L.; Gorigoitia, N. (2018). "Exploring the Historical Earthquakes Preceding the Giant 1960 Chile Earthquake in a Time-Dependent Seismogenic Zone". *Bulletin of the Seismological Society of America*. **107** (6): 2664–2675. Bibcode:2017BuSSA.107.2664C. doi:10.1785/0120170103. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 3 November 2020. สืบค้นเมื่อ 30 August 2020.
20. ↑  Vargas Sáez, Juan Francisco (2000). *Historial del Mar de Chile: Algunos Siniestros Marítimos Acaecidos en el Siglo XX* (ภาษาสเปน). Valparaíso, Chile. pp. 391–398. ISBN 978-956-288-739-7.