**เจ้าพระยารัตนบดินทร์** นามเดิม **รอด** (บางแห่งว่า**บุญรอด**) เป็นขุนนางในสกุลกัลยาณมิตร ผู้ดำรงตำแหน่งสมุหนายกคนสุดท้าย

ประวัติ
-------

**เจ้าพระยารัตนบดินทร์** มีนามเดิมว่า **รอด** เกิดเมื่อปีจอ จ.ศ. 1187 (ตรงกับ พ.ศ. 2368) เป็นบุตรเจ้าพระยานิกรบดินทร์ (โต กัลยาณมิตร) ได้รับราชการเป็นมหาดเล็กในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวตั้งแต่ปีมะแม พ.ศ. 2390 มีบรรดาศักดิ์เป็น*นายเล่ห์อาวุธ* หุ้มแพร

ปีชวด พ.ศ. 2395 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้เลื่อนเป็น*หลวงฤทธินายเวร* แล้วเลื่อนอีกในปีนั้นเป็น*เจ้าหมื่นศรีสรรักษ์* หัวหมื่นมหาดเล็ก ถึงปีชวด พ.ศ. จึงโปรดให้เป็น*พระยาราชวรานุกูล วิบูลยภักดีวิริยพาหะ* ปลัดทูลฉลองกรมมหาดไทย ศักดินา 2000

รับราชการ
---------

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว วันที่ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2416 โปรดให้ท่านมีนามเดิมแต่เพิ่มตำแหน่งผู้รักษากรุงศรีอยุธยา ถือศักดินา 10000 ถึงวันที่ 4 ธันวาคม พ.ศ. 2417 จึงโปรดให้ท่านว่าที่เสมอเสนาบดีกรมเกษตราธิบดี ดำรงศักดินา 10000 ต่อมาได้เป็นกรรมการกฤษฎีกาและองคมนตรี แล้วได้รับสถาปนาเป็นเจ้าพระยาตำแหน่งที่จตุสดมภ์เสนาบดีในวันพฤหัสบดีที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2422 มีนามตามจารึกในหิรัญบัฏว่า *เจ้าพระยาพลเทพ สรรพพลเสพเสนาบดี ศรีวิไชยราชมหไยสวรรย์ อเนกานันต์ธัญญาหาร พิจารณ์ปฏิพัทธ นพรัตนมุรธาธร มหิศรสมุหเชฐเกษตราธิบดี อภัยพิริยบรากรมพาหุ* ถือศักดินา 10000และสุดท้ายได้รับสถาปนาเป็นสมุหนายกเมื่อวันพฤหัสบดี เดือนสิบเอ็ด ขึ้นสิบค่ำ ปีจออัฐศก จุลศักราช 1248 ตรงกับวันพฤหัสบดีที่ 7 ตุลาคม พ.ศ. 2429 มีนามตามจารึกในสุพรรณบัฏว่า *เจ้าพระยารัตนบดินทร์ มหินทรมหากัลยาณมิตร อเนกบุญฤทธิประสิทธิสาธุคุณ วิบุลยศุภผล นิพัทธกุศลกิริยาภิรัต วงโศปบัติมหามัตยตระกูล อดูลยเมตยาชวาธยาศัย ศรีรัตนตรัยสรณารักษ์ อุดมศักดิพิเศษ นาครามาตยเชษฐมหาสมุหนายก สยามโลกยดิลกบรมราชมานิต สกโลดรทิศประเทศาธิบดี มหาราชสีหมุรธาธร อัครมหาดไทยวริศรเสนาธิบดี อภัยพิริยบรากรมพาหุ* ที่สมุหนายกศักดินา 10000

ถึงแก่อสัญกรรม
--------------

เจ้าพระยารัตนบดินทรป่วยมานาน และถึงแก่อสัญกรรมที่บ้านในวันที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2441 วันต่อมา เวลาบ่าย 4 โมงเศษ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จไปพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ เจ้าพนักงานแต่งศพ ลงลองใน ตั้งบนแว่นฟ้าสองชั้น ประกอบโกศไม้สิบสอง แวดล้อมด้วยเครื่องสูงสามชั้น ถึงวันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2442 เวลาบ่าย 5 โมงเศษ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จมาพระราชทานเพลิงศพ ณ เมรุวัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหาร

เครื่องราชอิสริยาภรณ์
---------------------

* 

* พ.ศ. 2429 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ช้างเผือก (ป.ช.)
* 

* พ.ศ. 2436 –  เหรียญดุษฎีมาลา เข็มราชการแผ่นดิน (ร.ด.ม.(ผ))
* 

* พ.ศ. 2439 –  เหรียญจักรพรรดิมาลา (ร.จ.พ.)

อ้างอิง
-------

เชิงอรรถ

1. 1 2  "ข่าวอสัญญกรรม" (PDF). *ราชกิจจานุเบกษา*. **15** (5): 47. 1 พฤษภาคม ร.ศ. 117. สืบค้นเมื่อ 17 มกราคม พ.ศ. 2562. `{{cite journal}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
2. 1 2 3  *เรื่องตั้งเจ้าพระยาในกรุงรัตนโกสินทร์*, หน้า 111
3. ↑   พระราชทานสัญญาบัตรในปีเถาะเอกศก (หน้า 69-70)
4. ↑   ข่าวราชการ (หน้า 235)
5. ↑  "เสด็จพระราชดำเนินพระราชทานเพลิงศพเจ้าพระยารัตนบดินทร" (PDF). *ราชกิจจานุเบกษา*. **16** (5): 61–62. 30 เมษายน ร.ศ. 118. สืบค้นเมื่อ 17 มกราคม พ.ศ. 2562. `{{cite journal}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
6. ↑  "บัญชีพระราชทานตราเครื่องราชอิสริยยศ (หน้า 386)" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2016-03-04. สืบค้นเมื่อ 2020-06-29.
7. ↑   พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เหรียญดุษฎีมาลา
8. ↑   เครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่โปรดเกล้าฯให้เจ้าพนักงานนำไปและส่งไปพระราชทาน

บรรณานุกรม

* สมมตอมรพันธุ์, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ. *เรื่องตั้งเจ้าพระยาในกรุงรัตนโกสินทร์*. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2545. 404 หน้า. หน้า 111-115. ISBN 974-417-534-6

  


| * ด
* ค
* ก
สมุหนายก |
| --- |
| กรุงศรีอยุธยา\* | 
* ออกญาจักรีในรัชกาลสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ
* เจ้าพระยาบวรราชนายก (เฉกอะหมัด)
* เจ้าพระยาอภัยราชา (ชื่น)
* เจ้าพระยาวิไชเยนทร์ (คอนสแตนติน ฟอลคอน)
* เจ้าพระยาชำนาญภักดี (สมบุญ)
* เจ้าพระยาจักรี (ครุฑ)
* พระยาราชสงครามที่สมุหนายก
* เจ้าพระยาเพ็ชร์พิไชย (ใจ)
* เจ้าพระยาอภัยมนตรี
* เจ้าพระยาราชภักดี (สว่าง)
* เจ้าพระยาอภัยราชา (ประตูจีน)
* พระยาพระคลังที่สมุหนายก

 |
| กรุงธนบุรี | 
* เจ้าพระยาจักรี (หมุด)
* เจ้าพระยาจักรี (ทองด้วง)

 |
| กรุงรัตนโกสินทร์ | 
* เจ้าพระยารัตนาพิพิธ (สน สนธิรัตน์)
* เจ้าพระยารัตนาธิเบศร์ (กุน รัตนกุล)
* เจ้าพระยาอภัยภูธร (น้อย บุณยรัตพันธุ์)
* เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)
* เจ้าพระยานิกรบดินทร์ (โต กัลยาณมิตร)
* เจ้าพระยาภูธราภัย (นุช บุณยรัตพันธุ์)
* สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยาบำราบปรปักษ์
* เจ้าพระยารัตนบดินทร์ (รอด กัลยาณมิตร)

 |
| *\* สมุหนายกในสมัยกรุงศรีอยุธยา เท่าที่ปรากฎชื่อ* |