|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| **สารหนู**เจอร์เมเนียม ← → ซีลีเนียม |
| P↑**As**↓Sb | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ไฮโดรเจน (อโลหะวาเลนซ์เดียว) |  | ฮีเลียม (แก๊สมีตระกูล) |
| ลิเทียม (โลหะแอลคาไล) | เบริลเลียม (โลหะแอลคาไลน์เอิร์ท) |  | โบรอน (ธาตุกึ่งโลหะ) | คาร์บอน (อโลหะหลายวาเลนซ์) | ไนโตรเจน (อโลหะวาเลนซ์เดียว) | ออกซิเจน (อโลหะวาเลนซ์เดียว) | ฟลูออรีน (อโลหะวาเลนซ์เดียว) | นีออน (แก๊สมีตระกูล) |
| โซเดียม (โลหะแอลคาไล) | แมกนีเซียม (โลหะแอลคาไลน์เอิร์ท) |  | อะลูมิเนียม (โลหะหลังทรานซิชัน) | ซิลิกอน (ธาตุกึ่งโลหะ) | ฟอสฟอรัส (อโลหะหลายวาเลนซ์) | กำมะถัน (อโลหะหลายวาเลนซ์) | คลอรีน (อโลหะวาเลนซ์เดียว) | อาร์กอน (แก๊สมีตระกูล) |
| โพแทสเซียม (โลหะแอลคาไล) | แคลเซียม (โลหะแอลคาไลน์เอิร์ท) |  | สแกนเดียม (โลหะทรานซิชัน) | ไทเทเนียม (โลหะทรานซิชัน) | วาเนเดียม (โลหะทรานซิชัน) | โครเมียม (โลหะทรานซิชัน) | แมงกานีส (โลหะทรานซิชัน) | เหล็ก (โลหะทรานซิชัน) | โคบอลต์ (โลหะทรานซิชัน) | นิกเกิล (โลหะทรานซิชัน) | ทองแดง (โลหะทรานซิชัน) | สังกะสี (โลหะทรานซิชัน) | แกลเลียม (โลหะหลังทรานซิชัน) | เจอร์เมเนียม (ธาตุกึ่งโลหะ) | สารหนู (ธาตุกึ่งโลหะ) | ซีลีเนียม (อโลหะหลายวาเลนซ์) | โบรมีน (อโลหะวาเลนซ์เดียว) | คริปทอน (แก๊สมีตระกูล) |
| รูบิเดียม (โลหะแอลคาไล) | สตรอนเชียม (โลหะแอลคาไลน์เอิร์ท) |  |  | อิตเทรียม (โลหะทรานซิชัน) | เซอร์โคเนียม (โลหะทรานซิชัน) | ไนโอเบียม (โลหะทรานซิชัน) | โมลิบดีนัม (โลหะทรานซิชัน) | เทคนีเชียม (โลหะทรานซิชัน) | รูทีเนียม (โลหะทรานซิชัน) | โรเดียม (โลหะทรานซิชัน) | แพลเลเดียม (โลหะทรานซิชัน) | เงิน (โลหะทรานซิชัน) | แคดเมียม (โลหะทรานซิชัน) | อินเดียม (โลหะหลังทรานซิชัน) | ดีบุก (โลหะหลังทรานซิชัน) | พลวง (ธาตุกึ่งโลหะ) | เทลลูเรียม (ธาตุกึ่งโลหะ) | ไอโอดีน (อโลหะวาเลนซ์เดียว) | ซีนอน (แก๊สมีตระกูล) |
| ซีเซียม (โลหะแอลคาไล) | แบเรียม (โลหะแอลคาไลน์เอิร์ท) | แลนทานัม (แลนทานอยด์) | ซีเรียม (แลนทานอยด์) | เพรซีโอดิเมียม (แลนทานอยด์) | นีโอดิเมียม (แลนทานอยด์) | โพรมีเทียม (แลนทานอยด์) | ซาแมเรียม (แลนทานอยด์) | ยูโรเพียม (แลนทานอยด์) | แกโดลิเนียม (แลนทานอยด์) | เทอร์เบียม (แลนทานอยด์) | ดิสโพรเซียม (แลนทานอยด์) | โฮลเมียม (แลนทานอยด์) | เออร์เบียม (แลนทานอยด์) | ทูเลียม (แลนทานอยด์) | อิตเทอร์เบียม (แลนทานอยด์) | ลูทีเทียม (แลนทานอยด์) | ฮาฟเนียม (โลหะทรานซิชัน) | แทนทาลัม (โลหะทรานซิชัน) | ทังสเตน (โลหะทรานซิชัน) | รีเนียม (โลหะทรานซิชัน) | ออสเมียม (โลหะทรานซิชัน) | อิริเดียม (โลหะทรานซิชัน) | แพลตทินัม (โลหะทรานซิชัน) | ทองคำ (โลหะทรานซิชัน) | ปรอท (โลหะทรานซิชัน) | แทลเลียม (โลหะหลังทรานซิชัน) | ตะกั่ว (โลหะหลังทรานซิชัน) | บิสมัท (โลหะหลังทรานซิชัน) | พอโลเนียม (โลหะหลังทรานซิชัน) | แอสทาทีน (ธาตุกึ่งโลหะ) | เรดอน (แก๊สมีตระกูล) |
| แฟรนเซียม (โลหะแอลคาไล) | เรเดียม (โลหะแอลคาไลน์เอิร์ท) | แอกทิเนียม (แอกทินอยด์) | ทอเรียม (แอกทินอยด์) | โพรแทกทิเนียม (แอกทินอยด์) | ยูเรเนียม (แอกทินอยด์) | เนปทูเนียม (แอกทินอยด์) | พลูโทเนียม (แอกทินอยด์) | อะเมริเซียม (แอกทินอยด์) | คูเรียม (แอกทินอยด์) | เบอร์คีเลียม (แอกทินอยด์) | แคลิฟอร์เนียม (แอกทินอยด์) | ไอน์สไตเนียม (แอกทินอยด์) | เฟอร์เมียม (แอกทินอยด์) | เมนเดลีเวียม (แอกทินอยด์) | โนเบเลียม (แอกทินอยด์) | ลอว์เรนเซียม (แอกทินอยด์) | รัทเทอร์ฟอร์เดียม (โลหะทรานซิชัน) | ดุบเนียม (โลหะทรานซิชัน) | ซีบอร์เกียม (โลหะทรานซิชัน) | โบห์เรียม (โลหะทรานซิชัน) | ฮัสเซียม (โลหะทรานซิชัน) | ไมต์เนเรียม (ไม่มีกลุ่มตามสมบัติทางเคมี) | ดาร์มสตัดเทียม (ไม่มีกลุ่มตามสมบัติทางเคมี) | เรินต์เกเนียม (ไม่มีกลุ่มตามสมบัติทางเคมี) | โคเปอร์นิเซียม (โลหะทรานซิชัน) | นิโฮเนียม (ไม่มีกลุ่มตามสมบัติทางเคมี) | ฟลีโรเวียม (โลหะหลังทรานซิชัน) | มอสโกเวียม (ไม่มีกลุ่มตามสมบัติทางเคมี) | ลิเวอร์มอเรียม (ไม่มีกลุ่มตามสมบัติทางเคมี) | เทนเนสซีน (ไม่มีกลุ่มตามสมบัติทางเคมี) | ออกาเนสซอน (ไม่มีกลุ่มตามสมบัติทางเคมี) |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| อูนอูนเอนเนียม (โลหะแอลคาไล (ทำนายไว้)) | อูนไบนิลเลียม (โลหะแอลคาไลน์เอิร์ท (ทำนายไว้)) |  | อูนควอดอันเนียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนควอดเบียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนควอดเทรียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนควอดควอเดียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนควอดเพนเทียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนควอดเฮกเซียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนควอดเซปเทียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนควอดออกเทียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนควอดเอนเนียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนเพนท์นิลเลียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนเพนท์อันเนียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนเพนท์เบียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนเพนท์เทรียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนเพนท์ควอเดียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนเพนท์เพนเทียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนเพนท์เฮกเซียม (โลหะทรานซิชัน (ทำนายไว้)) | อูนเพนท์เซปเทียม (โลหะทรานซิชัน (ทำนายไว้)) | อูนเพนท์ออกเทียม (โลหะทรานซิชัน (ทำนายไว้)) | อูนเพนท์เอนเนียม (โลหะทรานซิชัน (ทำนายไว้)) | อูนเฮกซ์นิลเลียม (โลหะทรานซิชัน (ทำนายไว้)) | อูนเฮกซ์อันเนียม (โลหะทรานซิชัน (ทำนายไว้)) | อูนเฮกซ์เบียม (โลหะทรานซิชัน (ทำนายไว้)) | อูนเฮกซ์เทรียม (โลหะทรานซิชัน (ทำนายไว้)) | อูนเฮกซ์ควอเดียม (โลหะทรานซิชัน (ทำนายไว้)) |  |
| อูนเฮกซ์เพนเทียม (โลหะแอลคาไล (ทำนายไว้)) | อูนเฮกซ์เฮกเซียม (โลหะแอลคาไลน์เอิร์ท (ทำนายไว้)) |  | อูนเฮกซ์เซปเทียม (โลหะหลังทรานซิชัน (ทำนายไว้)) | อูนเฮกซ์ออกเทียม (โลหะหลังทรานซิชัน (ทำนายไว้)) | อูนเฮกซ์เอนเนียม (โลหะหลังทรานซิชัน (ทำนายไว้)) | อูนเซปท์นิลเลียม (โลหะหลังทรานซิชัน (ทำนายไว้)) | อูนเซปท์อันเนียม (อโลหะวาเลนซ์เดียว (ทำนายไว้)) | อูนเซปท์เบียม (แก๊สมีตระกูล (ทำนายไว้)) |
|  |  |
|  |
|  |  | อูนไบอันเนียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไบเบียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไบเทรียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไบควอเดียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไบเพนเทียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไบเฮกเซียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไบเซปเทียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไบออกเทียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไบเอนเนียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไทรนิลเลียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไทรอันเนียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไทรเบียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไทรเทรียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไทรควอเดียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไทรเพนเทียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไทรเฮกเซียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไทรเซปเทียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไทรออกเทียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนไทรเอนเนียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนควอดนิลเลียม (ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | อูนเซปท์เทรียม (เอคา-ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนเซปท์ควอเดียม (เอคา-ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนเซปท์เพนเทียม (เอคา-ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนเซปท์เฮกเซียม (เอคา-ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนเซปท์เซปเทียม (เอคา-ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนเซปท์ออกเทียม (เอคา-ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนเซปท์เอนเนียม (เอคา-ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนออกท์นิลเลียม (เอคา-ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนออกท์อันเนียม (เอคา-ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนออกท์เบียม (เอคา-ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนออกท์เทรียม (เอคา-ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) | อูนออกท์ควอเดียม (เอคา-ซูเปอร์แอกทิไนด์ (ทำนายไว้)) |

 |

 |

 |
| ทั่วไป |
| ชื่อ, สัญลักษณ์, เลขอะตอม | สารหนู, As, 33
 |
| อนุกรมเคมี | ธาตุกึ่งโลหะ |
| หมู่, คาบ, บล็อก | 15, 4, p |
| ลักษณะ | สีเทามันวาว  |
| มวลอะตอม | 74.92160 (2) กรัม/โมล
 |
| การจัดเรียงอิเล็กตรอน | [Ar] 3d10 4s2 4p3 |
| อิเล็กตรอนต่อระดับพลังงาน | 2, 8, 18, 5 
 |
| คุณสมบัติทางกายภาพ
 |
| สถานะ | ของแข็ง |
| ความหนาแน่น (ใกล้ r.t.) | 5.727 ก./ซม.³ |
| ความหนาแน่นของของเหลวที่m.p. | 5.22 ก./ซม.³ |
| จุดหลอมเหลว | 1090 K(817 °C)
 |
| จุดเดือด | subl. 887 K(614 °C)
 |
| ความร้อนของการหลอมเหลว | (gray) 24.44 กิโลจูล/โมล |
| ความร้อนของการกลายเป็นไอ |  ? 34.76 กิโลจูล/โมล |
| ความร้อนจำเพาะ | (25 °C) 24.64 J/(mol·K)
 |
| 

ความดันไอ| *P*/Pa | 1 | 10 | 100 | 1 k | 10 k | 100 k |
| ที่ *T* K | 553 | 596 | 646 | 706 | 781 | 874 |

 |
| คุณสมบัติของอะตอม
 |
| โครงสร้างผลึก | rhombohedral 
 |
| สถานะออกซิเดชัน | ±**3**, 5 (ออกไซด์เป็นกรดปานกลาง) 
 |
| อิเล็กโตรเนกาติวิตี | 2.18 (พอลิงสเกล)
 |
| พลังงานไอออไนเซชัน(เพิ่มเติม) | ระดับที่ 1: 947.0 กิโลจูล/โมล |
| ระดับที่ 2: 1798 กิโลจูล/โมล |
| ระดับที่ 3: 2735 กิโลจูล/โมล |
| รัศมีอะตอม | 115 pm |
| รัศมีอะตอม (คำนวณ) | 114 pm |
| รัศมีโควาเลนต์ | 119 pm |
| รัศมีวานเดอร์วาลส์ | 185 pm |
| อื่น ๆ
 |
| การจัดเรียงทางแม่เหล็ก | no data 
 |
| ความต้านทานไฟฟ้า | (20 °C) 333 nΩ·m |
| การนำความร้อน | (300 K) 50.2 W/(m·K) |
| โมดูลัสของยังก์ | 8 GPa |
| โมดูลัสของแรงบีบอัด | 22 GPa |
| ความแข็งโมห์ส | 3.5 |
| ความแข็งบริเนล | 1440 MPa |
| เลขทะเบียน CAS | 7440-38-2 
 |
| ไอโซโทปเสถียรที่สุด |
| 

บทความหลัก: ไอโซโทปของสารหนู| iso | NA | ครึ่งชีวิต | DM | DE (MeV) | DP |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 73As | 0.58% | 80.3 d | ε | - | 73Ge |
| γ | 0.05D, 0.01D, e | - |
| 74As | 2.5% | 17.78 d | ε | - | 74Ge |
| β+ | 0.941 | 74Ge |
| γ | 0.595, 0.634 | - |
| β- | 1.35, 0.717 | 74Se |
| 75As | 96.92% | As เสถียร โดยมี 42 นิวตรอน |

 |
| แหล่งอ้างอิง |

**สารหนู** (อังกฤษ: arsenic) เป็นชื่อธาตุลำดับที่ 33 สัญลักษณ์ As ลักษณะเป็นของแข็ง มีสามอัญรูป คือ สารหนูสีเทา สารหนูสีดำ และสารหนูสีเหลือง สารหนูเป็นพิษทั้งธาตุบริสุทธิ์และสารประกอบ หากร่างกายได้รับในปริมาณมาก

ประวัติ
-------

คำ "arsenic" ยืมมาจากภาษาเปอร์เซียว่า "zarnik" แปลว่า หรดาลกลีบทอง (yellow orpiment) ชาวกรีกนำคำนี้ไปใช้ว่า "arsenikon"

สารหนูเป็นที่รู้จักกันดีในอิหร่านแต่โบราณครั้งที่ยังใช้ชื่อว่าเปอร์เซีย ในพุทธศตวรรษที่ 10 นักประวัติศาสตร์ชาวกรีกชื่อ "โซซิมัส" (Zosimus) รายงานถึงธาตุนี้เป็นครั้งแรก และยังมีการกล่าวอ้างว่าอัลแบร์ทุส มักนุส (Albertus Magnus) นักปรัชญาชาวเยอรมัน เป็นคนแรกที่ระบุว่าสารหนูเป็นธาตุเมื่อ พ.ศ. 1793 ต่อมาใน พ.ศ. 2193 นักวิทยาศาสตร์โยฮันน์ ชเรอเดอร์ (Johann Schroeder) ได้พิมพ์รายงานการเตรียมสารหนูสองวิธี

เมื่อต้นพุทธศตวรรษที่ 26 ที่ประเทศบังกลาเทศเกิดสถานการณ์วิกฤติ คนจำนวนมากมีอาการได้รับพิษสารหนู ประมาณว่าชาวบังกลาเทศหลายสิบล้านคนดื่มน้ำที่มีสารหนูเจือปนอยู่เกินมาตรฐานองค์การอนามัยโลก คือ 50 ส่วนในพันล้านส่วน (ppm) ทั้งนี้ เป็นเพราะสารหนูในน้ำนั้นมาจากชั้นหินตะกอนโดยเกิดจากเหตุธรรมชาติทางธรณีวิทยาและซึมลงไปในน้ำใต้ดิน ขณะนั้นบังกลาเทศให้ประชาชนดื่มน้ำใต้ดินเพื่อหลีกเลี่ยงน้ำผิวดินที่มีเชื้อโรค ราชบัณฑิตยสถานแห่งประเทศไทยคาดว่า อาจมีประเทศอื่นอีกทางเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่มีสิ่งแวดล้อมทางธรณีวิทยาเช่นเดียวกับบังกลาเทศ ทางภาคใต้ของประเทศไทยก็เคยเกิดเหตุการณ์ในทำนองเดียวกันกับข้างต้น แต่มิได้เป็นข่าวแพร่หลาย สาเหตุมาจากน้ำใต้ดินที่มาจากเหมืองดีบุกเก่าปนเปื้อนสารหนู

สภาพ
----

### แหล่ง

สารหนูเป็นธาตุเสรี ในธรรมชาติมีอยู่เป็นจำนวนน้อย อาจพบได้ในสายแร่เงิน ส่วนใหญ่อยู่ในสารประกอบเป็นแร่หลายชนิดกระจายอยู่ทั่วโลก แร่ที่มีสารหนูเป็นตัวประกอบ เช่น อาร์เซโนไพไรต์ (FeAsS) หรดาลกลีบทองหรือออร์พิเมนต์ (As2S3) หรดาลแดงหรือรีอัลการ์ (As4S4) อาร์เซโนไลต์ (As2O3) เลิลลิงไกต์ (FeAs2) นิกโคโลต์ (NiAs)

นอกจากนี้ สารหนูยังเป็นผลพลอยได้จากกระบวนการที่ปฏิบัติกับสินแร่เงิน ตะกั่ว ทองแดง นิกเกิล และโคบอลต์ ประเทศรายใหญ่ผู้ผลิตสารหนู ได้แก่ สหรัฐอเมริกา สวีเดน และเม็กซิโก

### การเตรียม

การเตรียมสารหนูในเชิงพาณิชย์มักใช้แร่อาร์เซโนไพไรต์ซึ่งเป็นแร่ธรรมดาสามัญของสารหนู เผาอาร์เซโนไพไรต์ที่ 650-700°ซ. ในที่ไม่มีอากาศ ได้สารหนูระเหิดเป็นไอออกมา คงเหลือ FeS แล้วจึงควบแน่นไอสารหนูเป็นของแข็ง วิธีเตรียมสารหนูอีกวิธีหนึ่งคือรีดิวซ์ออกไซด์ As2O3 ด้วยถ่านที่ 700-800°ซ.

### องค์ประกอบ

สารหนูมีเลขเชิงอะตอม 33 อยู่ในคาบที่ 4 หมู่ VA หรือหมู่ 15 ตามแต่วิธีจัดหมู่ของตารางพีริออดิก และเป็นธาตุกึ่งโลหะ

โครงแบบอิเล็กตรอนเป็นดังนี้ [Ar] 4s2 3d10 4p3 โดย [Ar] คือโครงแบบอิเล็กตรอนแสดงการกระจายตัวของอิเล็กตรอนในระดับพลังงานต่าง ๆ ของธาตุอาร์กอน น้ำหนักเชิงอะตอม 74.9216 สารหนูมีไอโซโทปเสถียรเพียงไอโซโทปเดียว คือ As-75 และมีไอโซโทปกัมมันตรังสีสังเคราะห์อีกยี่สิบสองไอโซโทป

### อัญรูป

สารหนูมีสามอัญรูป ได้แก่

1. **สารหนูดำ** อยู่ในรูปอสัณฐาน ได้จากอาร์ซีน (AsH3) เมื่อสลายตัวด้วยความร้อน
2. ถ้าหากทำให้ไอของสารหนูเย็นลงอย่างรวดเร็วจะได้**สารหนูเหลือง** ประกอบด้วยโมเลกุล As4 โครงผลึกเป็นลูกบาศก์ สารหนูเหลืองระเหยเป็นไอง่ายและว่องไวต่อปฏิกิริยาเคมีมากกว่าสารหนูที่เป็นโลหะ ความหนาแน่น 1.73 กรัมต่อหนึ่งลูกบาศก์เซนติเมตร
3. อัญรูปที่เสถียรอยู่ในอุณหภูมิห้องคือ**สารหนูเทา** เป็นโลหะ เปราะ มีสีเทาซึ่งเปลี่ยนไปเป็นสีเทาแก่และสีดำต่อไปอย่างรวดเร็ว โครงผลึกเป็นรอมโบฮีดรัล ความหนาแน่น 5.73 กรัมต่อหนึ่งลูกบาศก์เซนติเมตร ที่อุณหภูมิห้องเมื่อเผาร้อนจะระเหิด จุดระเหิดเหลว 817.2°ซ. ที่ความดัน 28 บรรยากาศ นำความร้อนและไฟฟ้าได้ดีมาก

### สมบัติ

สถานะออกซิเดชันของสารหนู คือ -3, 0, +3, +5 กล่าวคือเป็นได้ทั้งบวกและลบ สารหนูเป็นธาตุกึ่งโลหะ การมีสมบัติเป็นกึ่งโลหะหมายความว่าสามารถทำปฏิกิริยาได้กับทั้งโลหะและอโลหะ ออกไซด์ของสารหนูเป็นทั้งกรดและเบส ทำปฏิกิริยาได้ดีกับคลอรีนและฟอสฟอรัสซึ่งเป็นอโลหะ และทำปฏิกิริยากับโลหะอื่นจำนวนมากให้อาร์เซไนด์

สารหนูไม่ละลายในกรดไฮโดรคลอริกถ้าไม่มีออกซิเจน และถึงแม้จะมีออกซิเจนอยู่ด้วยก็ละลายได้ช้า ทั้งนี้ ไม่ละลายในกรดซัลฟิวริกเจือจาง แต่จะทำปฏิกิริยากับกรดซัลฟิวริกเข้มข้นร้อนโดยให้ As4O6 และไม่ได้ซัลเฟต กับทั้งยังทำปฏิกิริยากับกรดไนทริกเจือจางร้อนโดยให้กรดอาร์เซเนียส (H3AsO3) และกับกรดไนทริกเข้มข้นโดยให้กรดอาร์เซนิก (H3AsO4)

เมื่อเผาสารหนูจะได้อาร์เซนิกเซสควิออกไซด์ (As4O6) ซึ่งมีกลิ่นกระเทียม มักเรียกกันว่า **"สารหนูขาว"** ละลายในน้ำได้เล็กน้อย ให้สารละลายกรดอาร์เซเนียส As4O6 เป็นแอมโฟเทอริก แต่ค่อนข้างเป็นกรดมากกว่าเบส ละลายได้ดีในแอลคาไลโดยให้อาร์เซไนต์

สารหนูไม่ทำปฏิกิริยากับออกซิเจนโดยตรงในการให้อาร์เซนิกเพนทอกไซด์ (As2O5) ซึ่งกรณีนี้ไม่เหมือนฟอสฟอรัสที่ให้ฟอสฟอรัสเพนทอกไซด์ (P2O5) แต่จะเตรียม As2O5 ได้จากการออกซิไดส์สารหนูด้วยกรดไนทริก As2O5 ละลายได้ดีในน้ำโดยให้สารละลายกรดอาร์เซนิก

สารหนูรวมกับแฮโลเจนได้โดยตรงและให้อาร์เซนิกไทรแฮไลด์ หรือจะใช้ปฏิกิริยาระหว่างออกไซด์หรือซัลไฟด์กับแฮโลเจนก็ได้

สารหนูรวมกับกำมะถันให้ซัลไฟด์หลายชนิด เช่น As2S4 (สารหนูแดง) As2S3 (สารหนูเหลือง) และ As2S5 ซัลไฟด์เหล่านี้มีสมบัติเป็นกรดและละลายได้ในเบสแก่

ประโยชน์และโทษ
--------------

ทั้งธาตุและสารประกอบของสารหนูมีพิษมาก เมื่อเข้าไปในร่างกายทั้งโดยการกินและการหายใจจะทำลายระบบทางเดินอาหารและส่วนอื่น ๆ ของร่างกาย และในที่สุดก็ทำให้ถึงแก่ความตาย จึงนิยมใช้เป็นยาเบื่อหนูและเป็นที่มาของชื่อ "สารหนู" ในภาษาไทย นอกจากนี้ยังนิยมใช้ในการฆาตกรรมอีกด้วย สารแก้พิษสารหนูที่ดีคือสารแขวนลอยของแมกนีเซียมหรือเฟร์ริกไฮดรอกไซด์ หรืออาจใช้น้ำปูนใส (แคลเซียมไฮดรอกไซด์) เนื่องจากสารดังกล่าวทำให้อาร์เซไนต์ที่ไม่ละลายเกิดตกตะกอนออกมา

ถึงแม้จะทราบกันมานานแล้วว่าสารหนูเป็นพิษ แต่ผู้คนก็ยังยอมรับว่าสารหนูมีประโยชน์อยู่บ้าง ในสมัยพุทธกาล ฮิปโปคราตีสได้นำสารประกอบของสารหนูมาเป็นองค์ประกอบของยารักษาโรค ชาวกรีกและชาวโรมันใช้สารหนูแดงและสารหนูเหลืองซึ่งเป็นซัลไฟด์ทำสารสีเมื่อต้องการสีแดงและสีเหลือง ใน พ.ศ. 2452 พอล แอร์ลิช (Paul Ehrlich) นักวิทยาแบคทีเรียชาวเยอรมันพบว่า สารอินทรีย์ที่มีสารหนูสามารถใช้รักษาโรคซิฟิลิส การใช้สารหนูเป็นองค์ประกอบของยารักษาโรคซิฟิลิสยังคงดำเนินต่อมาเรื่อย ๆ ในสมัยที่ยังไม่มีแพนนิซิลลิน

สารหนูยังใช้ในการทำทองบรอนซ์และทำดอกไม้ไฟ นอกจากนี้ ในการทำแบตเตอรี่สะสมไฟฟ้าถ้าผสมสารหนูเล็กน้อยในตะกั่วและพลวงจะทำให้ได้โลหะผสมที่มีคุณภาพดีขึ้น

การทดสอบ
--------

เนื่องจากสารหนูเป็นอันตรายต่อคนอย่างร้ายแรง จึงควรรู้จักวิธีทดสอบสารหนู สารประกอบของสารหนูในสถานะออกซิเดชัน-3 ที่รู้จักกันดีที่สุดคือ อาร์ซีน (AsH3) ซึ่งเป็นแก๊สไร้สีและเป็นพิษมาก อาร์ซีนได้จากการแยกสลายอาร์เซไนต์ด้วยน้ำ หรือการรีดิวซ์สารประกอบของสารหนูด้วยสังกะสีหรือดีบุกในสารละลายกรด ดังนั้น ถ้าสามารถตรวจพิสูจน์ได้ว่ามีอาร์ซีนเกิดขึ้น ย่อมแสดงว่าสารที่สงสัยนั้นมีสารหนู วิธีทดสอบมีสองวิธีซึ่งใช้ได้ดีมีประสิทธิภาพแม้มีสารหนูอยู่เพียงเล็กน้อยก็ตาม ดังนี้

1. **การทดสอบแบบมาร์ช** (Marsh Test) เมื่อได้แก๊สที่สงสัยว่าเป็นอาร์ซีน เผาแก๊สนั้นด้วยความร้อนให้แยกสลายในหลอดทดลอง ถ้าเกิดเงาโลหะบนผนังหลอดทดลองแสดงว่ามีสารหนู
2. **การทดสอบแบบกุทไซท์** (Gutzeit Test) เอากระดาษทดสอบชุบเมอร์คิวริกคลอไรด์หรือเมอร์คิวริกบรอไมด์สัมผัสแก๊สต้องสงสัย ถ้าเป็นอาร์ซีนกระดาษจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล

อาร์ซีนเป็นแก๊สพิษอย่างแรง ระหว่างทำการทดสอบต้องหลีกเลี่ยงการสูดหายใจเอาอาร์ซีนเข้าไป

อ้างอิง
-------

* กฤษณา ชุติมา. (2550). "สารหนู". *สารานุกรมไทยฉบับราชบัณฑิตยสถาน,* (เล่ม 27 : สถานเสาวภา-สาละ, ต้น). กรุงเทพฯ : ด่านสุธาการพิมพ์. หน้า 17605-17609.
* วิริยะ สิริสิงห และคณะ. **110 ธาตุ คุณสมบัติ และการค้นพบ**. กรุงเทพฯ : อักษรวัฒนา, พิมพ์ครั้งที่ 3.
* จอห์น เอ็มสเลย์, เขียน. ยุทธนา ตันติรุ่งโรจน์ชัย, แปล. **สนุกกับโมเลกุล อัศจรย์เคมีของสสารรอบตัวเรา**. กรุงเทพฯ: โครงการจัดพิมพ์คบไฟ มูลนิธิเพื่อการศึกษาประชาธิปไตยและการพัฒนา, พิมพ์ครั้งที่1, เมษายน 2550

| * ด
* ค
* ก
 ตารางธาตุ |
| --- |
|  | 1 | 2 |  | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 1 | H |   | He |
| 2 | Li | Be |   | B | C | N | O | F | Ne |
| 3 | Na | Mg |   | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| 4 | K | Ca |   | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| 5 | Rb | Sr |   | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| 6 | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| 7 | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| โลหะแอลคาไล | โลหะแอลคาไลน์เอิร์ท | แลนทาไนด์ | แอกทิไนด์ | โลหะทรานซิชัน | โลหะหลังทรานซิชัน | ธาตุกึ่งโลหะ | อโลหะหลายวาเลนซ์ | อโลหะวาเลนซ์เดียว | แก๊สมีตระกูล | ไม่มีกลุ่มตามสมบัติทางเคมี |

 |
| 

|  |
| --- |
| **ขนาดใหญ่**  |

 |