แบบจำลองของหมวกหุ้มเกราะซึ่งถูกพบที่ซัททันฮู ในหลุมศพของผู้นำชาวแองโกล-แซกซัน สันนิษฐานว่าเป็นกษัตริย์ราวปี ค.ศ. 620 ในช่วงต้นสมัยกลาง
**สมัยกลาง** หรือ **ยุคกลาง** (อังกฤษ: Middle Ages) คือช่วงเวลาในประวัติศาสตร์ยุโรป ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 5 ถึงคริสต์ศตวรรษที่ 15 โดยปกติแล้วเริ่มนับตั้งแต่การล่มสลายลงของจักรวรรดิโรมันตะวันตก (การสิ้นสุดของสมัยคลาสสิก) จนถึงจุดเริ่มตั้นของสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา และยุคแห่งการสำรวจ ซึ่งเป็นยุคที่นำไปสู่สมัยใหม่ในเวลาต่อมา สมัยกลางคือช่วงเวลาตรงกลางของกระบวนการเปลี่ยนผ่านในประวัติศาสตร์ตะวันตกคือ สมัยคลาสสิก สมัยกลาง และสมัยใหม่ นอกจากนี้สมัยกลางยังถูกแบ่งออกเป็นสามช่วงเวลาคือ ต้นสมัยกลาง (Early Middle Ages), สมัยกลางยุครุ่งโรจน์ (High Middle Ages) และปลายสมัยกลาง (Late Middle Ages)

ในยุคกลางตอนต้น การลดลงของประชากร, การหดตัวของเมือง และการรุกรานจากอนารยชน เริ่มต้นขึ้นในยุคโบราณตอนปลายและดำเนินไปอย่างรวดเร็ว เหล่าอนารยชนผู้บุกรุกเข้าตั้งอาณาจักรของตนในส่วนที่เหลืออยู่ของจักรวรรดิโรมันตะวันตก ในคริสต์ศตวรรษที่ 7 แอฟริกาเหนือและตะวันออกกลาง ซึ่งเคยเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิโรมันตะวันออก ได้กลายไปเป็นจักรวรรดิอิสลามหลังจากถูกยึดครองโดยผู้สืบทอดของนบีมุฮัมมัด แม้ว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและโครงสร้างทางการเมืองมากมาย แต่ก็ไม่ได้เปลี่ยนไปจากยุคโบราณคลาสสิคอย่างสิ้นเชิง จักรวรรดิโรมันตะวันออกหรือจักรวรรดิไบแซนไทน์ยังคงอยู่รอดและรักษาอำนาจของตนเอาไว้ได้ นอกจากนี้แล้วอาณาจักรเกิดใหม่ส่วนใหญ่ยังคงเกี่ยวพันอยู่กับสถาบันที่หลงเหลืออยู่ของชาวโรมัน ในขณะที่วัดวาอารามของคริสต์ศาสนาได้แผ่ขยายไปทั่วยุโรปตะวันตก ในคริสต์ศตวรรษที่ 7 และ 8 ชาวแฟรงก์ภายใต้การปกครองของราชวงศ์การอแล็งเฌียงได้สถาปนาจักรวรรดิขึ้นซึ่งครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของยุโรปตะวันตกมีนามว่า จักรวรรดิการอแล็งเฌียง ซึ่งยืนยงไปจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 9 เมื่อจักรวรรดิล่มสลายลงจากแรงงกดดันของการรุกรานจากภายนอก เช่น ชาวไวกิงจากทางเหนือ ชาวแมกยาร์จากทางตะวันออก และชาวซาราเซนจากทางใต้

ช่วงต้นสมัยกลางซึ่งเริ่มขึ้นหลังคริสต์ศตวรรษที่ 10 ประชากรของยุโรปขยายตัวอย่างมากจากการที่นวัตกรรมทางเทคโนโลยีและทางการเกษตรทำให้การค้าขายเจริญรุ่งเรืองและการทำเรือกสวนไร่นาขยายตัว ระบบมาเนอร์ - องค์กรของชาวนาตามหมู่บ้านที่ติดค้างค่าเช่าที่ดินและหน้าที่ด้านแรงงานแก่ขุนนาง และระบบเจ้าขุนมูลนาย - โครงสร้างทางการเมืองที่ซึ่งอัศวินและขุนนางศักดิ์ต่ำกว่าติดค้างหน้าที่ด้านการทหารแก่เจ้านายผู้มีศักดิ์สูงกว่าของพวกเขาแลกกับสิทธิ์ในการเก็บค่าเช่าที่ดินและชาวนาใต้ปกครอง สองระบบนี้คือระเบียบของสังคมที่ใช้กันในยุคกลางตอนกลาง ต่อมาอาณาจักรเริ่มรวมศูนย์อำนาจมากขึ้นภายหลังการล่มสลายลงของจักรวรรดิคาโรแล็งเชียง สงครามครูเสดซึ่งเริ่มขึ้นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1095 คือผลิตผลจากความพยายามทางการทหารของเหล่าชาวคริสต์ในยุโรปตะวันตกที่ต้องการจะทวงคืนแผ่นดินศักดิ์สิทธิ์ในตะวันออกกลางคืนจากชาวมุสลิมและมีอำนาจเหนือดินแดนดังกล่าวนานพอที่จะสถาปนารัฐคริสต์ในตะวันออกใกล้ กลุ่มปัญญาชนเกิดขึ้นจากลัทธิอัสสมาจารย์นิยมและการก่อตั้งมหาวิทยาลัยทั่วยุโรป รวมไปถึงการก่อสร้างโบสถ์วิหารแบบกอทิก เป็นหนึ่งในตัวอย่างความสำเร็จทางด้านศิลปะอันยอดเยี่ยมจากยุคกลางตอนกลาง

ยุคกลางตอนปลายต้องเผชิญกับความยุ่งยากและหายนะมากมาย เช่น ความอดอยาก, โรคระบาด และสงคราม ซึ่งทำให้จำนวนประชากรในยุโรปตะวันตกลดลงเป็นอย่างมาก ในช่วงเวลาสี่ปีตั้งแต่ ค.ศ. 1347 ถึง ค.ศ. 1350 กาฬโรคระบาดในยุโรปคร่าชีวิตชาวยุโรปไปสามในสี่โดยประมาณ ความกังขา, ความนอกรีต และความแตกแยกภายในคริสตจักรดำเนินควบคู่ไปกับสงครามระหว่างรัฐ สงครามกลางเมือง และการลุกฮือของชาวนาภายในอาณาจักรต่าง ๆ พัฒนาการทางด้านวัฒนธรรมและเทคโนโลยีได้เปลี่ยนแปลงสังคมของยุโรปอันเป็นจุดจบของยุคกลางและจุดเริ่มต้นของสมัยใหม่ตอนต้น

นิรุกติศาสตร์และการแบ่งช่วงเวลา
-------------------------------

สมัยกลางเป็นหนึ่งในสามยุคหลักตามแบบแผนนิยมทั่วไปในการศึกษาประวัติศาสตร์ยุโรป ได้แก่ อารยธรรมคลาสสิคหรือสมัยคลาสสิก สมัยกลาง และสมัยใหม่ เลโอนาร์โด บรูนี คือนักประวัติศาสตร์ท่านแรกที่ใช้การจัดแบ่งช่วงเวลาทั้งสามนี้ในงานประพันธ์ *ประวัติศาสตร์แห่งชาวฟลอเรนซ์* (History of the Florentine People; ค.ศ. 1442) ของเขา คำว่า "สมัยกลาง" ปรากฏครั้งแรกในภาษาละตินปี ค.ศ. 1469 ในคำว่า *เมดิอาเทมปีสตัส* (media tempestas) แปลว่า *มัชฌิมฤดู* การใช้ในช่วงแรกมีหลากหลาย เช่น *เมดิอุมเอวุม* (medium aevum) แปลว่า *สมัยกลาง* พบบันทึกครั้งแรกในปี ค.ศ. 1604 หรือ *เมดิอาเชคูลา* (media scecula) แปลว่า *สมัยกลาง* พบบันทึกครั้งแรกในปี ค.ศ. 1625 การแบ่งช่วงเวลาออกเป็นสามสมัยกลายมาเป็นมาตรฐานสากล เมื่อนักประวัติศาสตร์ชาวเยอรมันนามว่า คริสตอฟ เซลลาเรียส ตีพิมพ์ *ประวัติศาสตร์สากลแยกเป็น สมัยโบราณ, สมัยกลาง และสมัยใหม่* (Universal History Divided into an Ancient, Medieval, and New Period) ในปี ค.ศ. 1683 ซึ่งภาษาอังกฤษเป็นเพียงภาษาหลักที่ยังคงพหุรูปแบบเช่นนั้นไว้ดังเดิม

ปีเริ่มแรกของสมัยกลางที่เป็นที่นิยมที่สุดคือ ค.ศ. 476,  ซึ่งมีการถือนับปีนี้ครั้งแรกโดยเลโอนาร์โด บรูนี และสำหรับทั่วทั้งทวีปยุโรปแล้ว ค.ศ. 1500 มักจะถูกพิจารณาว่าเป็นจุดสิ้นสุดของสมัยกลาง ซึ่งไม่ได้มีการกำหนดวันสิ้นสุดอย่างแน่ชัดในระดับสากล หากขึ้นอยู่กับสถานการณ์ที่ต่างกันออกไป เช่น วันที่คริสโตเฟอร์ โคลัมบัส ออกเดินทางสู่ทวีปอเมริกาเป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1492, การเข้ายึดครองกรุงคอนสแตนติโนเปิลโดยชาวเติร์กในปี ค.ศ. 1453 หรือการปฏิรูปศาสนาฝ่ายโปรเตสแตนต์ในปี ค.ศ. 1517 ก็ถูกนำมาใช้ในบางกรณี ในทางกลับกัน นักประวัติศาสตร์ชาวอังกฤษนิยมใช้ยุทธการที่บอสเวิร์ธฟิลด์ในปี ค.ศ. 1485 เป็นจุดสิ้นสุดของยุคกลาง ส่วนสเปนมักถือเอาวันสวรรคตของพระเจ้าเฟร์นันโดที่ 2 ในปี ค.ศ. 1516, วันสวรรคตของสมเด็จพระราชินีนาถอิซาเบลลาที่ 1 ในปี ค.ศ. 1504 หรือวันสิ้นสุดลงของสงครามกรานาดาในปี ค.ศ. 1492

นักประวัติศาสตร์ในกลุ่มประเทศที่ใช้ภาษากลุ่มโรมานซ์มักจะจำแนกสมัยกลางออกเป็นสองช่วง คือ สมัยกลางตอนต้นและสมัยกลางตอนปลาย แต่นักประวัติศาสตร์ในกลุ่มประเทศที่ใช้ภาษาอังกฤษยึดถือการจำแนกแบบเยอรมันซึ่งแบ่งออกเป็นสามช่วง คือ สมัยกลางตอนต้น, ตอนกลาง และตอนปลาย ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 นักประวัติศาสตร์ชาวเบลเยียม อ็องรี ปิเยนน์ และนักประวัติศาสตร์ชาวดัตช์ โยฮัน เฮอร์ซิงกา ได้จำแนกสมัยกลางออกเป็นช่วงย่อยซึ่งต่อมาการจำแนกนี้แพร่หลายอย่างมาก คือ ต้นสมัยกลางตั้งแต่ ค.ศ. 476 - 1000 ยุคกลางตอนกลางตั้งแต่ ค.ศ. 1000 - 1300 และยุคกลางตอนปลายตั้งแต่ ค.ศ. 1300 - 1453 ในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ตลอดช่วงสมัยกลางทั้งหมดมักถูกกล่าวถึงว่าเป็นยุคมืด แต่ด้วยการจำแนกช่วงเวลาของปิเยนน์และเฮอร์ซิงกานี้ ยุคมืดจะหมายถึงยุคกลางตอนต้นเท่านั้น อย่างน้อยก็ในหมู่นักประวัติศาสตร์

การล่มสลายของจักรวรรดิโรมัน
---------------------------

"ความโทมนัส" โดย จอตโต ดี บอนโดเน
ยุโรปประมาณค.ศ. 450
จักรวรรดิโรมันแผ่ขยายอาณาเขตรอบทะเลเมดิเตอร์ราเนียนจนมีอาณาเขตสูงสุดในศตวรรษที่ 2 แต่อาณาจักรโรมันที่ใหญ่เกินไปทำให้ยากแก่การปกครอง ทำให้ต้องแบ่งจักรวรรดิออกเป็นตะวันออกและตะวันตก ในค.ศ. 330 จักรพรรดิคอนสแตนตินมหาราชตั้งเมืองไบแซนติอุม (Byzantium) เป็นเมืองหลวงใหม่แทนที่โรม ตั้งชื่อใหม่เป็นโรมใหม่ (Nova Roma) แต่ผู้คนมักจะเรียกว่า เมืองของพระเจ้าคอนสแตนติน คอนสแตนติโนเปิล (Constantinople) สงครามกับชนเผ่าเยอรมัน ในยุโรปกลางและตะวันออกในปัจจุบัน ทำให้ชาวโรมันเหนื่อยล้า ในศตวรรษที่ 4 พวกชนฮั่น (Huns) จากเอเชียบุกเข้ามาในยุโรปสังหารเผ่าเยอรมันอย่างโหดเหี้ยม ทำให้เผ่าเยอรมันต่าง ๆ มาขออาศัยในจักรวรรดิ แลกเปลี่ยนกับการถูกเกณฑ์ไปรบ ใน ค.ศ. 378 ในการรบที่อเดรียโนเปิล (Adrianople) เผ่าวิสิโกธ เอาชนะทัพโรมันและยึดแคว้นดาเชีย (Dacia โรมาเนียในปัจจุบัน) เป็นที่มั่น

ในค.ศ. 391 จักรพรรดิธีโอโดซิอุสออกกฎหมายให้คริสต์ศาสนาเป็นศาสนาเพียงหนึ่งเดียวของจักรวรรดิโรมัน ความเชื่อตามหลักของคริสต์ศาสนานั้นบรรเทาความกระหายสงครามของชาวโรมันจนเกือบหมด ทำให้ต้องจ้างทหารเผ่าเยอรมันเพื่อให้สู้กับพวกเยอรมันเอง กองทัพโรมันจึงอ่อนแอลง

พระเจ้าธีโอโดซิอุสทรงแบ่งอาณาจักรโรมันออกเป็นตะวันออกและตะวันตก การแบ่งจักรวรรดิเป็นการตัดเนื้อร้ายของจักรวรรดิ คือ ฝั่งตะวันตกที่ย่อยยับด้วยการรุกรานของเผ่าอนารยชน ทำให้จักรวรรดิฝั่งตะวันออก ที่รุ่งเรืองด้วยการค้ากับเส้นทางสายไหม ยังคงอยู่รอดเป็นจักรวรรดิไบแซนไทน์ไปอีกพันปี

ใน ค.ศ. 409 เผ่าแวนดัล (Vandals) ทนการโจมตีของชาวฮันไม่ไหว จึงข้ามแม่น้ำไรน์ที่เป็นน้ำแข็งมาในแคว้นโกล (Gaul) ปล้นสะดมไปตามทางและตั้งรกรากที่คาบสมุทรไอบีเรีย ในค.ศ. 410 พระเจ้าอลาริค (Alaric) แห่งชาววิซิกอททำทัพบุกยึดกรุงโรม เผาทำลายเมืองจนพินาศ จนจักรพรรดิโฮโนริอุสแห่งจักรวรรดิตะวันตกยกแคว้นอากีแตนในฝรั่งเศสปัจจุบันให้กับพวกวิซิกอท พวกวิซิกอทจากอากีแตนก็บุกไอบีเรียขับพวกแวนดัลไปแอฟริกาเหนือในค.ศ. 429 พวกแวนดัลจากแอฟริกายกทัพเรือกลับมาโจมตีทำลายกรุงโรมใน ค.ศ. 455

ใน ค.ศ. 476 โอโดอาเซอร์ (Odoacer) จากเผ่าเยอรมันโจมตีกรุงโรม และปลดจักรพรรดิองค์สุดท้ายแห่งฝั่งตะวันตก คือ จักรพรรดิโรมุลุส ออกุสตุส (Romulus Augustus) ทำให้จักรพรรดิฝั่งตะวันออกส่งพระเจ้าธีโอโดริค (Theodoric) แห่งชาวออสโตรกอท (Ostrogoths) มายึดโรมคืน แต่ธีโอโดริคก็ตั้งอาณาจักรในอิตาลีเสียเอง

ยุคมืด
------

บทความหลัก: ยุคมืด
ชนเผ่าเยอรมันต่าง ๆ เข้ามาแทนที่จักรวรรดิโรมัน ได้แก่ ชาวแองเกิลส์และชาวแซกซันในอังกฤษ ชาวแฟรงก์ในฝรั่งเศส ชาววิซิกอธในสเปน ชาวแวนดัลในแอฟริกา ชาวออสโตรกอธในอิตาลี แต่จักรวรรดิโรมันตะวันออกนั้นยังอยู่ยั้งยืนยง แต่ในยุโรปตะวันตกนั้น อารยธรรมโรมันค่อย ๆ สูญสลาย เมื่อบ้านเมืองไม่มีขื่อแป การค้าขายและคุณภาพชีวิตจึงเสื่อมลง มีเพียงคริสตจักรที่ยังคงประดิษฐานมั่นคงเป็นที่พึ่งของประชาชน สมัยนี้จึงเรียกว่ายุคมืดซึ่งไม่เกี่ยวกับความมืดมนแต่อย่างใดแต่เป็นสมัยที่บันทึกและหลักฐานทางประวัติศาสตร์ไม่มีหรือครุมเครือ

จักรพรรดิจัสติเนียนแห่งโรมันตะวันออกทรงต้องการจะรื้อฟื้นจักรวรรดิโรมันที่ยิ่งใหญ่ เลยทรงทำมหาสงครามยึดดินแดนต่าง ๆ คืน โดยทรงทำลายอาณาจักรพวกแวนดัลในค.ศ. 533 และพวกออสโตรกอธใน ค.ศ. 552 แต่ดินแดนที่พระองค์ยึดมาได้นั้นจะหลุดมือไปอย่างรวดเร็ว ด้วยการรุกรานของชาวมุสลิมในศตวรรษที่ 7 และ 8 ชาวอาหรับยึดได้แอฟริกาเหนือทั้งหมด และทำลายอาณาจักรชาววิซิกอธและยึดสเปนในค.ศ. 711 รวมทั้งบุกอิตาลีด้วย

แต่การรุกรานของชาวมุสลิมก็สามารถต้านท้านไว้ได้โดยชาวแฟรงก์ พวกแฟรงก์เรืองอำนาจในศตวรรษที่ 9 ภายใต้ราชวงศ์การอแล็งเฌียง ปราบปรามเผ่าเยอรมันอื่น ๆ และพิชิตเยอรมนี แผ่ขยายอิทธิพลของคริสต์ศาสนา จักรวรรดิไบแซนไทน์ที่อ่อนแอลงทำให้ควบคุมอิตาลีไม่ได้ ชาวลอมบาร์ด (Lombards เผ่าเยอรมันอีกเผ่า) จึงเข้ารุกรานอิตาลี พระสันตะปาปาทรงขอให้พระเจ้าชาร์เลอมาญ (Charlemagne) แห่งชาวแฟรงก์ช่วยเหลือ พระเจ้าชาร์เลอมาญทรงสามารถขับชาวลอมบาร์ดได้ และได้รับราชาภิเษกเป็นจักรพรรดิโรมันใน ค.ศ. 800 เป็นจุดเริ่มต้นของจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์

จักรวรรดิของพระเจ้าชาร์เลอมาญถูกแบ่งเป็นสามส่วนตามสนธิสัญญาแวร์เดิง (Verdun) ในค.ศ. 843 เป็นอาณาจักรแฟรงก์ตะวันออก ตะวันตก และกลาง แต่อิทธิพลของราชวงศ์คาโรแลงเจียนก็เสื่อมลง ประจวบกับการรุกรานของชาวไวกิง (Vikings) จากสแกนดีเนเวีย บุกปล้นสะดมเมืองชายฝั่งต่าง ๆ ทั่วยุโรป ทำให้การค้าล่มสลาย กษัตริย์ทรงมิอาจจะต้านการรุกรานได้ ประชาชนจึงต้องพึ่งขุนนางท้องถิ่น ทำให้ขุนนางท้องที่มีอำนาจขึ้นมา เกิดระบบเจ้าขุนมูลนายที่ทำให้อำนาจเป็นของขุนนาง ขณะที่สถาบันกษัตริย์นั้นอ่อนแอลงเรื่อย ๆ

สมัยกลางเรืองอำนาจ
------------------

ระบอบศักดินาสวามิภักดิ์ในอาณาจักรแฟรงก์ต่าง ๆ นั้นจะเป็นลักษณะของสมัยกลาง คือ นาย (lord) มีที่ดิน แบ่งที่ดิน (fief) ให้ลูกน้อง (vassal) ไปเพาะปลูกเกษตรกรรมและสร้างกองทัพ ขณะเดียวกันลูกน้องต้องทำหน้าที่ คือ จงรักษ์ภักดี (homage) และช่วยรบในสงคราม และลูกน้องก็อาจจะมีลูกน้องอีกทีเป็นขั้น ๆ นายที่ใหญ่ที่สุด คือ กษัตริย์ แบ่งที่ดินเป็นแคว้น ๆ ให้ขุนนางใหญ่ปกครอง และขุนนางเหล่านั้นก็มีขุนนางใต้บังคับบัญชาอีกที

ราชวงศ์การอแล็งเฌียงในอาณาจักรแฟรงก์ตะวันออกและตะวันตกสิ้นสุด อาณาจักรแฟรงก์ตะวันออกกลายเป็นจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ใน ค.ศ. 962 ด้วยการที่พระสันตะปาปาราชาภิเษกออทโทเป็นจักรพรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ ในปี ค.ศ. 1072 เกิดข้อขัดแย้งเรื่องการสถาปนาสมณศักดิ์ระหว่างสมเด็จพระสันตะปาปาเกรกอรีที่ 7 กับจักรพรรดิไฮน์ริชที่ 4 แห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ ที่สุดจักรพรรดิไฮร์ริชต้องทรงเดินข้ามเทือกเขาแอลป์เพื่อขอโทษพระสันตะปาปา เป็นชัยชนะของฝ่ายคริสตจักรต่อฝ่ายอาณาจักร การเสื่อมอำนาจของพระจักรพรรดิทำให้นครรัฐต่าง ๆ ในอิตาลีเรืองอำนาจขึ้นมา

อาณาจักรแฟรงก์ตะวันตกกลายเป็นอาณาจักรฝรั่งเศส ภายใต้ราชวงศ์กาเปเซียง อาณาจักรฝรั่งเศสเป็นที่ที่ระบอบศักดินาสวามิภักดิ์ส่งผลร้ายแรงที่สุด ฝรั่งเศสแตกเป็นแคว้นเล็กแคว้นน้อย กษัตริย์ฝรั่งเศสทรงไม่มีพระราชอำนาจในการควบคุมขุนนาง ทรงมีเพียงที่ดินรอบ ๆ กรุงปารีสเท่านั้น ขุนนางฝรั่งเศสคนหนึ่งได้เป็นกษัตริย์อังกฤษ และด้วยการแต่งงานทำให้ได้ที่ดินมากมายในฝรั่งเศสเป็นของตนทำให้มีอำนาจมากกว่ากษัตริย์ฝรั่งเศสเองเสียอีก

### สงครามครูเสดในสมัยกลาง

บทความหลัก: สงครามครูเสด
แม้ชาวมุสลิมจะยึดครองดินแดนศักดิ์สิทธิ์ คือ กรุงเยรูซาเล็ม (Jerusalem) ไป แต่ก็ให้เสรีภาพแก่ผู้แสวงบุญชาวคริสต์ที่จะเดินทางไปยังดินแดนศักดิ์สิทธิ์ แต่ในศตวรรษที่ 11 เซลจุคเติร์กเข้ายึดครองดินแดนศักดิ์สิทธิ์และขัดขวางการเดินทางแสวงบุญของชาวคริสต์ รวมทั้งได้รับแรงบันดาลใจจากการต่อสู้เพื่อขับไล่ชาวมุสลิมในสเปน ประกอบกับการร้องขอจากจักรพรรดิอเล็กซิอุสที่ 1 แห่งจักรวรรดิไบแซนไทน์ ให้มาช่วยรบพวกเติร์ก สมเด็จพระสันตะปาปาเออร์บันที่ 1 จึงประชุมสภาคลีมองต์ (Council of Clermont) ประกาศว่าทุกคนที่ไปช่วยยึดดินแดนศักดิ์สิทธิคืนจะได้รับพระคุณการุญ (indulgence) ทำให้ทั้งขุนนางและชาวบ้านยกพลกันไปดินแดนศักดิ์สิทธิ์ จนยึดดินแดนเยรูซาเล็มได้ในค.ศ. 1099 ตั้งรัฐนักรบครูเสดต่าง ๆ เช่น ราชอาณาจักรเยรูซาเล็ม อัศวินคณะต่าง ๆ เช่น อัศวินเทมพลาร์ (Knights Templar) หรืออัศวินฮอสปิทัลเลอร์ (Hospitallers) ทำสงครามกับพวกเติร์ก

แต่รัฐครูเสดเหล่านี้อยู่ได้ร้อยกว่าปีก็เสียให้ชาวมุสลิมไปในที่สุด โดยเฉพาะสุลต่านศอลาฮุดดีนแห่งไคโร ยึดกรุงเยรูซาเล็มคืนในค.ศ. 1291 ชาวยุโรปจึงถูกขับออกจากตะวันออกกลางไปในที่สุด สงครามครูเสดครั้งต่อ ๆ มา เปลี่ยนเป้าหมายไปอย่างสิ้นเชิง ใน ค.ศ. 1204 สงครามครูเสดครั้งที่ 4 ลงเอยด้วยการยึดจักรวรรดิไบแซนไทน์ ตั้งจักรวรรดิละติน (Latin Empire) และรัฐครูเสดต่าง ๆ ในกรีซ หรือสงครามครูเสดตอนเหนือโดยอัศวินทิวทอนิก (Teutonic Knights) ปราบปรามชาวบอลติกอย่างโหดร้ายให้มาเข้ารีตศาสนาคริสต์

ฝรั่งเศสในศตวรรษที่ 13 พระเจ้าฟิลิปที่ 2 ออกุสตุส ปราบปรามและยึดที่ดินจากขุนนางต่าง ๆ ขยายอำนาจของกษัตริย์ฝรั่งเศสจนกลายเป็นมหาอำนาจของสมัยกลาง ขณะที่จักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ จักรพรรดิทรงมุ่งจะกู้เมืองต่าง ๆ ในอิตาลีที่เป็นอิสระและสนับสนุนพระสันตะปาปา ทรงให้อำนาจขุนนางในเยอรมนี ทำให้เยอรมนีแตกเป็นแคว้นเล็กแคว้นน้อยมากมาย

ดูเพิ่ม
-------

* การก่อการกำเริบของประชาชนในยุโรปช่วงปลายสมัยกลาง
* ศิลปะสมัยกลาง

แหล่งค้นคว้าเพิ่มเติม
---------------------

* ชูสิริ จามรมาน. (2528). *ยุโรปในมัธยมสมัย*. กรุงเทพฯ: รักษ์สิปป์.
* จิราธร ชาติศิริ. (2564). *อยู่อย่างไรในยุคกลาง: สังเขปประวัติศาสตร์ชีวิตชาวอังกฤษในสมัยกลาง*. ขอนแก่น: สาขามนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
* อนันต์ชัย เลาหะพันธุ. (2550). *เรื่องน่ารู้ในยุโรปสมัยกลาง*. กรุงเทพฯ: ศักดิโสภาการพิมพ์.

หมายเหตุ
--------

1. ↑  Nees *Early Medieval Art* pp. 109–112
2. 1 2  Power *Central Middle Ages* p. 304
3. ↑  Bruni*History of the Florentine people* p. xvii
4. ↑  Albrow *Gllobal Age* p. 205
5. ↑  Robinson "Medieval, the Middle Ages" *Speculum*
6. ↑  "Middle Ages" Dictionary.com
7. ↑  Bruni *History of the Florentine people* p. xvii
8. ↑  Wickham *Inheritance of Rome* p. 86
9. ↑  See the titles of Watts *Making of Polities Europe 1300–1500* or Epstein *Economic History of Later Medieval Europe 1000–1500* or the end date used in Holmes (ed.) *The Oxford History of Medieval Europe*
10. ↑  Davies *Europe* pp. 291–293
11. ↑  Bordone and Sergi *Dieci secoli di medioevo*
12. ↑  See the title of Saul *Companion to Medieval England 1066–1485*
13. ↑  Kamen *Spain 1469–1714* p. 29
14. 1 2  Mommsen "Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'" *Speculum*

| ก่อนหน้า |  | สมัยกลาง |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **สมัยโบราณ** |  | **ช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์สากล** (ค.ศ. 476 - 1453) |  | **สมัยใหม่** |

| * ด
* ค
* ก
สมัยกลาง |
| --- |
| สมัยกลางตอนต้น | 
* สมัยการย้ายถิ่นฐาน
* จักรวรรดิโรมันล่ม
* ปลายสมัยโบราณ
* ความเสื่อมของพหุเทวนิยมกรีก-โรมัน
* การเผยแพร่ศาสนาคริสต์
* การเผยแพร่ศาสนาอิสลาม
* ราชอาณาจักรแฟรงก์
* อังกฤษสมัยแองโกล-แซกซัน
* สมัยไวกิง
* จักรวรรดิการอแล็งเฌียง
* จักรวรรดิบัลแกเรีย

 |
| สมัยกลางตอนกลาง | 
* จักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์
* ระบบเจ้าขุนมูลนาย
* ศาสนเภทตะวันออก-ตะวันตก
* ข้อขัดแย้งเรื่องการสถาปนาสมณศักดิ์
* สงครามครูเสด
* อัสสมาจารย์นิยม
* อารามิกนิยม
* ระบบชุมชน
* มานอเรียลิสต์
* ปรากฏการณ์โลกร้อน

 |
| สมัยกลางตอนปลาย | 
* สงครามร้อยปี
* สงครามดอกกุหลาบ
* สงครามฮุสไซท์
* ดัชชีเบอร์กันดี
* ราชวงศ์ฮาพส์บวร์ค
* ศาสนเภทตะวันตก
* การล้อมกรุงคอนสแตนติโนเปิล
* การขยายตัวของออตโตมัน
* ทหารรับจ้างสวิส
* คณะอัศวิน
* มนุษยนิยมสมัยฟ้นฟูศิลปวิทยา
* มหาวิทยาลัยสมัยกลาง
* วิกฤติการณ์ปลายสมัยกลาง
* ยุคน้ำแข็งเล็ก

 |
| วัฒนธรรม | 
* สถาปัตยกรรม
* ศิลปะ
* อาหาร
* ประชากร
* วรรณกรรม
* กวีนิพนธ์
* การแพทย์
* ดนตรี
* ปรัชญา
* คริสตจักรกับรัฐ
* วิทยาศาสตร์
* เทคโนโลยี
* การสงคราม

 |
| ดูเพิ่ม | 
* ลำดับเหตุการณ์
* หัวข้อพื้นฐานของประวัติศาสตร์
* ยุคกลางในประวัติศาสตร์
* ยุคมืด
* คตินิยมสมัยกลาง
* คตินิยมสมัยกลางใหม่
* การแสดงชีวิตของยุคกลาง

 |
| 
หมวดหมู่
ประวัติศาสตร์ยุโรป
ประวัติศาสตร์แบ่งตามประเทศ
บุคคลในประวัติศาสตร์
ลำดับเวลาในประวัติศาสตร์
 |

| * ด
* ค
* ก
สมัยกลางแบ่งตามอาณาเขต |
| --- |
| ประวัติศาสตร์ยุคกลางของรัฐปัจจุบัน | 

|  |  |
| --- | --- |
| ยุโรปเหนือและยุโรปตะวันตก | 
* คอร์ซิกา
* ฝรั่งเศส
* เยอรมนี
* อิตาลี
* สกอตแลนด์
* สเปน
* สวีเดน

 |
| ยุโรปตะวันออกและตะวันออกใกล้ | 
* ฮังการี
* เซ็กเกีย
* โปแลนด์
* โรมาเนีย
* อาร์มีเนีย
* บอสเนีย
* เซอร์เบีย
	+ คอซอวอ

 |

 |
| ดินแดนและรัฐในสมัยกลาง | 

|  |  |
| --- | --- |
| ยุโรปตะวันตก | 
* ราชอาณาจักรแฟรงก์
* จักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์
	+ ราชอาณาจักรโบฮีเมีย
	+ ราชอาณาจักรอิตาลี
	+ สมาพันธ์รัฐสวิส
* รัฐสันตะปาปา
* ราชอาณาจักรซิซิลี
* ราชอาณาจักรนาโปลี
* ดัชชีบูร์กอญ
	+ เนเธอร์แลนด์ของบูร์กอญ
* ราชอาณาจักรอารากอน
* ราชอาณาจักรอังกฤษ
* ราชอาณาจักรสกอตแลนด์
* อาณาจักรลอร์ดแห่งไอร์แลนด์
* อัลอันดะลุส
	+ รัฐเคาะลีฟะฮ์กุรฏุบะ
	+ ไทฟา
	+ อัลโมราวิยะห์

 |
| ยุโรปตะวันออกและตะวันออกใกล้ | 
* จักรวรรดิไบแซนไทน์
* จักรวรรดิเซอร์เบีย
* จักรวรรดิบัลแกเรีย
* ราชอาณาจักรโครเอเชีย
* จักรวรรดิรุสเคียฟ
* สาธารณรัฐนอฟโกรอด
* รัฐนักรบครูเสด
	+ ราชอาณาจักรไซปรัส
	+ ราชอาณาจักรเยรูซาเลม

 |

 |

| * ด
* ค
* ก
ประวัติศาสตร์ยุโรป |
| --- |
| สมัยก่อนประวัติศาสตร์ | 
* ยุคหินเก่าในยุโรป
* ยุคหินใหม่ในยุโรป
* ยุคสัมริดในยุโรป
* ยุคเหล็กในยุโรป

 |
| สมัยคลาสสิก | 
* กรีซยุคคลาสสิก
* สาธารณรัฐโรมัน
* สมัยเฮลเลนิสต์
* จักรวรรดิโรมัน
* ศาสนาคริสต์ยุคแรก
	+ ศาสนาคริสต์ในปลายสมัยโบราณ
* วิกฤตการณ์คริสต์ศตวรรษที่ 3
* การล่มสลายของจักรวรรดิโรมันตะวันตก
* สมัยโบราณตอนปลาย

 |
| สมัยกลาง | 
* สมัยกลางตอนต้น
* สมัยการย้ายถิ่น
* ศาสนาคริสต์ในสมัยกลาง
	+ การเผยแพร่ศาสนาคริสต์
* ราชอาณาจักรแฟรงก์
* จักรวรรดิไบแซนไทน์
* รัฐสันตะปาปา
* จักรวรรดิบัลแกเรีย
	+ จักรวรรดิที่หนึ่ง
	+ จักรวรรดิที่สอง
* สาธารณรัฐพาณิชยนาวี
	+ เวนิส
	+ เจนัว
	+ ปิซา
	+ อามาลฟี
* ยุคไวกิง
* จักรวรรดิรุสเคียฟ
* ราชบัลลังก์อารากอน
* จักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์
* สมัยกลางยุครุ่งโรจน์
* สาธารณรัฐฟลอเรนซ์
* ระบบฟิวดัล
* สงครามครูเสด
* การรุกรานของมองโกล
* จักรวรรดิเซอร์เบีย
* สมัยกลางตอนปลาย
* กาฬมรณะ
* สงครามร้อยปี
* สหภาพคาลมาร์

 |
| สมัยใหม่ตอนต้น | 
* สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา
* ศาสนาคริสต์ในสมัยใหม่
	+ การปฏิรูปศาสนาฝ่ายโปรเตสแตนต์
* ยุคแห่งการสำรวจ
* สมัยบารอก
* แกรนด์ดัชชีตอสคานา
* สงครามสามสิบปี
* ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์
* จักรวรรดิออตโตมัน
* จักรวรรดิโปรตุเกส
* จักรวรรดิสเปน
* ฝรั่งเศสสมัยใหม่ตอนต้น
* เครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนีย
* รัฐเฮตมานคอสแซค
* จักรวรรดิสวีเดน
* สาธารณรัฐดัตช์
* จักรวรรดิบริติช
* ราชาธิปไตยฮาพส์บวร์ค
* จักรวรรดิรัสเซีย
* ยุคเรืองปัญญา

 |
| สมัยใหม่ | 
* ยุคแห่งการขยายตัวนอกยุโรป
* การปฏิวัติอุตสาหกรรม
* การปฏิวัติฝรั่งเศส
* สงครามนโปเลียน
* การตื่นตัวของกระแสชาตินิยม
* การปฏิวัติ ค.ศ. 1848
* สงครามโลกครั้งที่หนึ่ง
* การปฏิวัติรัสเซีย
* สมัยระหว่างสงคราม
* สงครามโลกครั้งที่สอง

 |
| ร่วมสมัย | 
* สงครามเย็น
* การรวมตัวของยุโรป
* การระบาดทั่วของโควิด-19 และสายพันธ์ย่อยลูกผสมเดลตาครอน (ค.ศ. 2020-22)
* การรุกรานยูเครนโดยรัสเซีย

 |
| ดูเพิ่ม | 
* ศิลปะตะวันตก
* ประวัติศาสตร์ทางพันธุกรรมของยุโรป
* ประวัติศาสนาคริสต์
* ประวัติศาสตร์ภูมิภาคเมดิเตอร์เรเนียน
* ประวัติศาสตร์สหภาพยุโรป
* ประวัติศาสตร์วัฒนธรรมตะวันตก
* ประวัติศาสตร์ทางการเดินเรือของยุโรป
* ประวัติศาสตร์ทางทหารของยุโรป
* ขบวนการครูเสด

 |