**หม่อมราโชทัย** นามเดิม **หม่อมราชวงศ์กระต่าย อิศรางกูร** (ชื่อเล่น;**คุณชายกระต่าย**) (12 มิถุนายน พ.ศ. 2363 - 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2410) เป็นบุตรของพระวงศ์เธอ กรมหมื่นเทวานุรักษ์ เป็นพระนัดดาของสมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษ์ (พระอนุชาของสมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินีในรัชกาลที่ 2) และเป็นพระปนัดดาของสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ ซึ่งเป็นพระเชษฐินีในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช

หม่อมราชวงศ์กระต่าย อิศรางกูร เกิดตอนปลายสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เมื่อเจริญวัย บิดาได้นำไปถวายตัวอยู่กับพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งขณะนั้นยังดำรงพระอิสริยยศเป็นเจ้าฟ้ามงกุฎ สมมุติเทวาวงศ์ พงศาอิศวรกระษัตริย์ ขัตติยราชกุมาร เมื่อเจ้าฟ้ามงกุฎผนวช หม่อมราชวงศ์กระต่ายก็ได้ตามเสด็จไปรับใช้ ต่อมาเมื่อเจ้าฟ้ามงกุฎทรงสนพระราชหฤทัยในภาษาอังกฤษ หม่อมราชวงศ์กระต่ายก็ได้ศึกษาตามพระราชนิยม โดยมีมิชชันนารีที่เข้ามาสอนศาสนาเป็นผู้สอน จนได้ชื่อว่าเป็นผู้มีความรู้ภาษาอังกฤษดี จนเจ้าฟ้ามงกุฎทรงใช้ให้เป็นตัวแทนเชิญกระแสรับสั่งไปพูดจากับชาวต่างชาติได้เป็นอย่างดี

ครั้นเมื่อเจ้าฟ้ามงกุฎเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติขึ้นเป็นพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หม่อมราชวงศ์กระต่ายก็ติดตามสมัครเข้ารับราชการ ความสามารถของหม่อมราชวงศ์กระต่ายที่ช่วยราชกิจได้ดี จึงได้รับพระราชทานเลื่อนอิสริยยศเป็น "หม่อมราโชทัย" และด้วยความรู้ในภาษาอังกฤษดี พ.ศ. 2400 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดเกล้าฯ ให้หม่อมราโชทัยเป็นล่ามหลวงไปกับคณะราชทูตไทยที่เชิญพระราชสาสน์และเครื่องมงคลราชบรรณาการ เดินทางไปถวายสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย การเดินทางไปในครั้งนั้นเป็นที่มาของหนังสือนิราศเมืองลอนดอน ซึ่งแต่งหลังจากเดินทางกลับได้ 2 ปี ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้หม่อมราโชทัยขึ้นเป็นอธิบดีพิพากษาศาลต่างประเทศเป็นคนแรกของไทย

หม่อมราโชทัยถึงแก่อนิจกรรมเมื่อปี พ.ศ. 2410 ขณะมีอายุ 47 ปี พิธีพระราชทานเพลิงศพจัดขึ้นที่เมรุวัดอรุณราชวราราม เมื่อวันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2410

ระเบียงภาพ
----------

* หม่อมราโชทัย ถ่ายภาพโดย หลวงอัคนีนฤมิตร (จิตร จิตราคนี)หม่อมราโชทัย ถ่ายภาพโดย หลวงอัคนีนฤมิตร (จิตร จิตราคนี)
* หม่อมราโชทัย ประมาณ พ.ศ. 2408 ถ่ายภาพโดย จอห์น ทอมสัน (John Thomson)หม่อมราโชทัย ประมาณ พ.ศ. 2408 ถ่ายภาพโดย จอห์น ทอมสัน (John Thomson)
* หม่อมราโชทัย ไม่ทราบชื่อผู้ถ่ายภาพหม่อมราโชทัย ไม่ทราบชื่อผู้ถ่ายภาพ

พงศาวลี
-------

| พงศาวลีของหม่อมราโชทัย (หม่อมราชวงศ์กระต่าย อิศรางกูร) |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 16. เศรษฐีชาวจีนฮกเกี้ยนแซ่ตัน |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 8. เงิน แซ่ตัน |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 17. น้องสาวของท่านผู้หญิงน้อยภรรยาของเจ้าพระยาชำนาญบริรักษ์ (อู่) |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 4. สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษ์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 18. สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 9. สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 19. พระอัครชายา (หยก) |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 2. พระวงศ์เธอ กรมหมื่นเทวานุรักษ์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 1. **หม่อมราโชทัย (หม่อมราชวงศ์กระต่าย อิศรางกูร)** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |

อ้างอิง
-------

* กระทรวงศึกษาธิการ. กรมวิชาการ. นิราศเมืองลอนดอน ของหม่อมราโชทัย, กรุงเทพฯ : สถาบันภาษาไทย, 2539, 213 หน้า. ISBN 974-268-2534

ดูเพิ่ม
-------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **หม่อมราโชทัย (หม่อมราชวงศ์กระต่าย อิศรางกูร)**

วิกิซอร์ซ มีงานต้นฉบับเกี่ยวกับ:
**ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๔๕** 

* หม่อมราชนิกุล
* นิราศลอนดอน