**เหตุเพลิงไหม้โรงภาพยนตร์เร็กซ์** (เปอร์เซีย: آتش‌سوزی سینما رکس آبادان; อังกฤษ: Cinema Rex fire) เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 1978 เมื่อโรงภาพยนตร์เร็กซ์ (Cinema Rex) ในเมืองออบอดอน ประเทศอิหร่าน ถูกวางเพลิง เป็นผลให้มีผู้เสียชีวิตระหว่าง 377 ถึง 470 ราย เหตุการณ์นี้ก่อโดยสมาชิกสี่คนของกองกำลังอิสลามหัวรุนแรง ราดน้ำมันเครื่องบินรอบอาคาร จากนั้นจึงจุดไฟเผา เหตุการณ์นี้เป็นตัวกระตุ้นให้เกิดการปฏิวัติอิหร่านในปี 1979 ซึ่งโค่นล้มสถาบันกษัตริย์ของอิหร่าน และมีส่วนเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์รุนแรงไปทั่วอีกจำนวนมาก เหตุการณ์นี้ถือเป็นการก่อการร้ายครั้งที่ร้ายแรงที่สุดในประวัติศาสตร์โลก กระทั่งปี 1990 ซึ่งเกิดการสังหารหมู่ตำรวจศรีลังกา

ราชวงศ์อิหร่านผู้ปกครองประเทศในเวลานั้นกล่าวโทษผู้ก่อเหตุว่าเป็นกลุ่ม "ลัทธิมากซ์อิสลาม" ในตอนแรก ก่อนที่ต่อมาจะออกรายงานว่าเป็นกลุ่มอิสลามหัวรุนแรง ในขณะที่ผู้ประท้วงต่อต้านราชวงศ์กล่าวอ้างโทษตำรวจลับของอิหร่านซึ่งไม่เป็นความจริง และแม้ว่าจะเป็นกองกำลังอิสลามที่เป็นผู้รับผิดชอบเหตุเพลิงไหม้นี้ แต่ฝั่งตรงข้ามของกลุ่มอิสลามก็ได้รับประโยชน์จากเหตุการณ์เช่นกันในแง่ของโฆษณาชวนเชื่อเนื่องจากสังคมในเวลานั้นเกิดความระหองระแหงขึ้น ชาวอิหร่านจำนวนมากในเวลานั้นหลงเชื่อในการให้ข้อมูลเท็จซึ่งยิ่งกระตุ้นให้เกิดแนวคิดต่อต้านกษัตริย์อิหร่านมากยิ่งขึ้น

เหตุการณ์
---------

เมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 1978 ผู้คนหลายร้อยคนกำลังรับชมภาพยนตร์เรื่อง *The Deer* (*Gavaznha*) ในโรงภาพยนตร์เร็กซ์ (Cinema Rex) ในเมทองออบอดอน ประเทศอิหร่าน กระทั่งเมื่อเวลา 20:21 ชายสี่คนทำการปิดกั้นประตูของโรงภาพยนตร์และทำการราดน้ำมันเครื่องจากกระป๋องจากนั้นจึงจุดไฟโดยการโยนไม้ขีดไฟลงในน้ำมัน ไฟเริ่มลุกลามจากประตูทางเข้าทั้งสามทางไปสู่โถงหลัก ผู้ก่อเหตุหลบหนีจากสถานที่ก่อเหตุพร้อมทั้งปิดกั้นประตูจากทางด้านนอก มีผู้คนหลบหนีออกมาทางหลังคาได้ราว 100 คน และมีผู้ได้รับบาดเจ็บไม่ถึงแก่ชีวิต 223 คน ที่เหลือ 377 รายเป็นอย่างน้อย เสียชีวิตในเพลิง

เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นไม่กี่ชั่วโมงก่อนที่จะมีการจุดระเบิดเพลิงในเมืองชีรอซ และเมื่อสองวันก่อนหน้า โรงภาพยนตร์แห่งหนึ่งในมอชอด ก็ถูกวางเพลิงเช่นกัน อันเป็นผลให้มีผู้เสียชีวิตสามราย

ผู้ก่อเหตุ
----------

แรกเริ่ม กลุ่มผู้สนับสนุนการปฏิวัติอิหร่านกล่าวโทษตำรวจลับ SAVAK ว่าเป็นผู้ก่อเหตุ แม้ว่าคำกล่าวนี้ไม่เป็นความจริง โดยให้เหตุผลว่าตำรวจลับกำลังติดตามคนชุดหนึ่งซึ่งหลบหนีเข้าไปในโรงภาพยนตร์เพื่อหนีกลืนเข้ากับฝูงชนภายใน ตำรวจลับที่กำลังไล่ล่าจึงปิดขังประตูของโรงภาพยนตร์เพื่อกันไม่ให้หลบหนี ซึ่งทำให้ผู้คนหลายร้อยชีวิตติดอยู่ภายในอาคารและเสียชีวอตจากเพลิงไหม้ครั้งใหญ่ หนังสือพิมพ์อิหร่าน *Sobhe Emruz* กล่าวโทษผู้กระทำผิดว่าเป็นพวกอิสลามหัวรุนแรงในบทบรรณาธิการสำหรับหนังสือพิมพ์ *Kayhan* ซึ่งดำเนินงานโดย Hossein Shariatmadari ผู้เคยได้รับการบรรยายว่าเป็น "คนใกล้ชิดที่ผู้นำสูงสุดอิหร่าน แอลี ฆอเมเนอี วางใจ" และมีความสัมพันธ์กับหน่วยข่าวกรองของอิหร่าน) ใน *Sobhe Emruz* ระบุว่า "อย่าให้เราต้องเปิดโปงว่าผู้ใดเป็นผู้อยู่เบื้องหลังตัวจริงของเหตุไฟไหม้โรงภาพยนตร์เร็กซ์เลย" ซึ่งทำหนังสือพิมพ์ถูกสั่งปิดชั่วคราวไม่นานหลังตีพิมพ์

นักประวัติศาสตร์การทหาร สเปนเซอร์ ซี ทัคเคอร์ระบุยอดผู้เสียชีวิตอยู่ที่ 422 ราย และระบุว่าหลังเหตุการณ์ "รูฮุลลอฮ์ โคมัยนี กล่าวโทษกษัตริย์อิหร่าน (ชะฮ์) และตำรวจลับ (SAVAK) ว่าเป็นผู้ก่อเหตุ คำกล่าวอ้างนี้มีชาวอิหร่านจำนวนมากหลงเชื่อ มีผู้ประท้วงนับหลายหมื่นคนบนท้องถนนกล่าวตะโกนว่า *เผาชะฮ์ซะ!* [*Burn the shah!*] ก่อนที่อีกหลายแสนคนจะกลับมาเข้าร่วมการประท้วงนี้อีกครั้ง"

นักประวัติศาสตร์ Firoozeh Kashani-Sabet ระบุว่า "แม้นักวิชาการในภายหลังจะระบุผู้ก่อเหตุว่าเป็นผู้สนับสนุนการปฏิวัติ แต่รัฐอิสลาม [อิหร่านหลังปฏิวัติ] ปฏิเสธข้อค้นพบเหล่านี้ และยังคงถือว่าตำรวจลับของกษัตริย์ (SAVAK) เป็นผู้ก่อเหตุวางเพลิง"

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3  Amanat, Abbas (2017). *Iran: A Modern History*. Yale University Press. p. 719. ISBN 978-0300112542.
2. 1 2 3 4  Tucker, Spencer C. (2017). *The Roots and Consequences of Civil Wars and Revolutions: Conflicts that Changed World History*. ABC-CLIO.
3. 1 2  Kashani-Sabet, Firoozeh (2023). *Heroes to Hostages: America and Iran, 1800-1988*. Cambridge University Press. p. 344.
4. ↑  "Iran: In with the madding crowd". *The Economist*. 3 November 2012. สืบค้นเมื่อ 2 March 2014.
5. 1 2  Amuzegar, Jahangir (1991). *Dynamics of the Iranian Revolution: The Pahlavis' Triumph and Tragedy* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). SUNY Press. p. 250. ISBN 978-0-7914-0731-8. สืบค้นเมื่อ 18 August 2018.
6. ↑  "BBC فارسی - ايران - گاهشمار انقلاب" (ภาษาเปอร์เซีย). สืบค้นเมื่อ 1 January 2018.
7. ↑  Afkhami, R. Gholam (2009) *The Life and Times of the Shah* University of California Press, pages 465 & 459, ISBN 0-520-25328-0
8. ↑  Ansari, M. Ali (2007) *Modern Iran: the Pahlavis and after* Pearson Education, page 259, ISBN 1-4058-4084-6
9. ↑  Federal Research Division (2004) *Iran A Country Study* Kessinger Publishing, page 78, ISBN 1-4191-2670-9
10. ↑  Bahl, Taru, Syed, M. H. (2003) *Encyclopaedia of the Muslim World*, Anmol Publications PVT. LTD. 2003, page 105, ISBN 81-261-1419-3
11. ↑  Daniel, Elton L. and Mahdi, Ali Akbar (2006) *Culture and Customs of Iran*, Greenwood Press, Westport, Connecticut, page 106, ISBN 0-313-32053-5
12. ↑  Hiro, Dilip (1985) *Iran Under the Ayatollahs* Routledge and K. Paul, London, page 74, ISBN 0-7100-9924-X
13. ↑  Steven Gaythorpe (24 July 2015). *Cinema*. Lulu.com. ISBN 978-1-326-36973-6.[*ลิงก์เสีย*]
14. ↑  Staff Writer. "Cinema Rex Tragedy of 1978 is Recreated in London Exhibition by Mahmoud Bakhshi". *Kayhan Life*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 29 July 2017. สืบค้นเมื่อ 22 January 2017.
15. 1 2  Branigan, William (August 21, 1978). "Terrorists Kill 377 by Burning Theater in Iran". *The Washington Post*. ISSN 2641-9599.
16. ↑  George Bullen (14 August 2015). *Nine Months in Iran*. Lulu.com. p. 88. ISBN 978-1-329-43953-5.
17. ↑  Sabine Haenni; Sarah Barrow; John White (15 September 2014). *The Routledge Encyclopedia of Films*. Routledge. p. 244. ISBN 978-1-317-68261-5.