**เติงกูซาฟียะฮ์ บินตี อัลมาร์ฮุม ซุลตัน มูฮัมเมด มูอัซซัม ชะฮ์** (มลายู: *Tengku Safiah binti al-Marhum Sultan Muhammed Muazzam Shah*; ราว พ.ศ. 2381 – 16 มกราคม พ.ศ. 2437) เป็นที่รู้จักในนาม **ตนกูสุปิยา**, **สุเบีย,** **สุเปีย** หรือ **สะเปีย** เป็นเจ้านายมลายูจากรัฐสุลต่านรีเยา-ลิงกา ที่เคยรับราชการเป็นบาทบริจาริกามุสลิมท่านแรกและท่านเดียวในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และหากเจ้าจอมท่านนี้ประสูติการพระราชบุตร พระราชบุตรพระองค์นั้นก็จะเป็นเจ้าฟ้าโดยอัตโนมัติ เพราะถือว่ามีพระชนนีเป็นเจ้า เช่นเดียวกับกรณีของเจ้าจอมพระองค์เจ้ากำโพชราชสุดาดวง บาทบริจาริกาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอีกท่านที่เป็นเจ้านายต่างด้าวเช่นกัน แต่เจ้าจอมทั้งสองท่านก็มิได้ประสูติพระราชบุตรแต่อย่างใด

หลังพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคตแล้ว ตนกูสุเบียเสกสมรสใหม่กับเติงกูลง บินเติงกูกูดิน (Tengku Long bin Tengku Kudin) ที่รัฐตรังกานู

ประวัติ
-------

### ชีวิตตอนต้น

เจ้าจอมตนกูสุเบียเป็นพระธิดาของสุลต่านมูฮัมมัดที่ 2 มูอัซซัม ชะฮ์แห่งลิงกา (Sultan Muhammed II Muazzam Shah) เกิดแต่เติงกูเกิลซุม เลอบาร์ ปูติฮ์ (Tengku Kelsum Lebar Putih) หรือปรากฏใน *พงษาวดารเมืองตรังกานู* ว่า ตนกูลีปอ หรือ ริบอ พระชายาพระองค์แรก และเป็นพระธิดาในสุลต่านอะฮ์มัด ชะฮ์แห่งตรังกานู (Sultan Ahmad Shah) หรือพระยาตรังกานูอามัด ใน *พงษาวดารเมืองตรังกานู* ระบุว่า "...ตนกูลีปอเปนภรรยาเจ้าเมืองสิงคา มีบุตร คือ สุลต่านมะหะมุด ๑ ตนกูสะเปีย ๑..." โดยเจ้าจอมตนกูสุเบียมีพระพี่น้องรวมพระชนกชนนีสามพระองค์ มีพระเชษฐาคือสุลต่านมะฮ์มุดที่ 4 มูซัฟฟาร์ ชะฮ์ (Sultan Mahmud IV Muzaffar Shah) หรือ สุลต่านมะหะมุด หรือมหะมุด เป็นสุลต่านเมืองลิงกาพระองค์ถัดมา

บางแหล่งข้อมูลระบุว่า ตนกูสุเบียเป็นพระธิดาลำดับที่เจ็ดของสุลต่านมูฮัมมัดที่ 2 มูอัซซัม ชะฮ์ ประสูติแต่เอินจิกฮาลีมะฮ์ บินตี อับดุลละฮ์ พระชายาชาวจีนที่เปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลาม จากข้อมูลนี้ตนกูสุเบียมีเชื้อสายจีนครึ่งหนึ่ง และเป็นพระขนิษฐาต่างพระชนนีของสุลต่านมะฮ์มุด มูซัฟฟาร์ ชะฮ์

### ในราชสำนักสยาม

เจ้าจอมตนกูสุเบียได้เข้าไปรับราชการสนองพระเดชพระคุณเป็นบาทบริจาริกาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2404 ดังปรากฏใน *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4* ความว่า

> "ณ วันศุกร เดือน ๘ อุตราสาธ แรม ๔ ค่ำโปรดฯ ให้สุลต่านเข้าเฝ้าพร้อมด้วยศรีตวันกรมการเมืองตรังกานู ซึ่งเข้ามาถวายต้นไม้ทองเงิน เสด็จออกรับใหญ่ให้เป็นเกียรติยศแก่สุลต่านมะหมุด ๆ คิดถึงพระเดชพระคุณ จึงยกน้องหญิงต่างมารดาอายุ ๒๓ ปี ชื่อตนกูสุปิยาถวายให้ทำราชการอยู่ข้างใน"
> 
> 

ตนกูสุเบียถือเป็นพระสนมที่เป็นอิสลามิกชนท่านแรกและท่านเดียวในรัชกาล และรับราชการอย่างไม่เต็มใจ แต่ทั้งนี้ก็เพื่อเป็นหลักประกันสำหรับการแสดงความจงรักภักดีของรัฐสุลต่านตรังกานูและลิงกาที่มีต่อกษัตริย์สยาม รวมทั้งมุ่งหวังให้กรุงสยามแทรกแซงการเมืองของอาณาจักรปะหังที่สุลต่านมะฮ์มุดที่ 4 หมายพระทัยจะยึดครอง ด้วยความที่เจ้าจอมตนกูสุเบียมีพระชาติกำเนิดเป็นเจ้านายจากต่างประเทศ หากเจ้าจอมมีพระสูติการพระราชบุตร พระราชบุตรพระองค์นั้นจะถูกยกเป็น *เจ้าฟ้า* ตั้งแต่แรกประสูติหรือที่เรียกว่า "เจ้าฟ้าตรง" หรือ "เจ้าฟ้าไบไรต์" เช่นเดียวกับเจ้าจอมพระองค์เจ้ากำโพชราชสุดาดวง พระสนมอีกพระองค์หนึ่งที่เป็นเจ้านายจากเมืองเขมร แต่เจ้าจอมก็มิได้ให้ประสูติการพระราชโอรส ดังปรากฏใน *ธรรมเนียมในราชตระกูลสยาม* ความว่า

> "...ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว นักเยี่ยมซึ่งเป็นบุตรสมเด็จพระเจ้านโรดมเจ้ากรุงกัมพูชา ซึ่งโปรดฯ ให้เป็นพระองค์เจ้ากำโพชราชสุดาดวง แลตนกูสุเบีย ซึ่งเป็นน้องสาวสุลต่านมหมุดเมืองลิงงา เป็นพระสนมอยู่ทั้งสองคน ก็ได้ปรารภเป็นการดังทราบทั่วกัน ถ้าพระราชบุตรเกิดด้วยเจ้า ๒ คนนี้ ก็ต้องเป็นเจ้าฟ้าตามธรรมเนียมเหมือนกัน แต่ก็มีคนรังเกียจอยู่ในการที่จะต้องเป็นดังนั้นมาก"
> 
> 

ในงานเขียนของแอนนา ลีโอโนเวนส์ ครูสอนภาษาอังกฤษในราชสำนักรัชกาลที่ 4 กล่าวถึงเจ้าจอมตนกูสุเบียว่าเป็นเจ้าจอมที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงตกหลุมรักตั้งแต่เธอเข้ามาในราชสำนัก แต่ตนกูสุเบียนั้นไม่ค่อยเต็มใจจะถวายงานและวางท่าทีนิ่งเฉย ที่สุดจึงถูกปลดจากตำแหน่งและใช้ชีวิตอยู่ล้าหลังในกำแพงวัง หลังสุลต่านมะฮ์มุด พระเชษฐาถึงแก่กรรมใน พ.ศ. 2407 พระยาตรังกานูจึงส่งหนังสือขอพระราชทานพระบรมราชานุญาต นำครอบครัวของสุลต่านมะฮ์มุดในกรุงเทพมหานครกลับคืน ก็โปรดเกล้าพระราชทานให้ไป ส่วนตนกูสุเบียยังอยู่พำนักอยู่ในพระบรมมหาราชวังต่อไป

### สมรสใหม่

เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคตในปี พ.ศ. 2411 ล่วงมาในปี พ.ศ. 2419 เจ้าจอมตนกูสุเบียจึงกราบบังคมทูลลาออกจากราชการ โดยออกจากพระบรมมหาราชวังไปอาศัยกับพระยาตรังกานูอุมา ผู้ลุง ก่อนเสกสมรสใหม่กับเติงกูลง บินเติงกูกูดิน (Tengku Long bin Tengku Kudin) หรือปรากฏใน *พงษาวดารเมืองตรังกานู* ว่าตนกูหลงบุตรตนกูเดน หลานพระยาตรังกานูกาโหด ในปีเดียวกันนั้น และไปใช้ชีวิตที่ตรังกานู มีบุตรธิดาสองคน เป็นชายชื่อเติงกูงะฮ์ บินเติงกูลง อีกคนเป็นหญิงไม่ปรากฏนาม ตนกูสุเบียอาศัยอยู่ที่นั่นจนกระทั่งสามีเสียชีวิตลงในปี พ.ศ. 2428

หลังเจ้าจอมตนกูสุเบียออกจากพระบรมมหาราชวังกรุงสยามไปแล้ว แต่ก็ยังปรากฏในบันทึกของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร ที่ทรงบันทึกไว้ในจดหมายเหตุรายวันของพระองค์เมื่อวันที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2431 ขณะโดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวประพาสภาคใต้ที่ทรงพบเจ้าจอมตนกูสุเบียร่วมเฝ้าแหนที่ตรังกานูด้วย ความว่า

> "๓ โมงเช้า ๔๐ มินิต (09.40 น.) ถึงเมืองตรังกานู [...] พระยาตรังกานูกับรายามุดาศรีตวันกรมการมาคอยรับเสด็จพร้อมกัน ประทับอยู่ครู่หนึ่งแล้วเสด็จลงเรือไปประทับ​ที่บ้านพระยาตรังกานู มีแขกแต่งเป็นคู่แห่เหมือนเมืองกลันตัน ถึงบ้านมีผู้หญิงแต่งตัวคลุมหัวมาคอยรับอยู่มาก มีตนกูสะเปียซึ่งเคยเข้าอยู่เป็นเจ้าจอมทูลหม่อมปู่เป็นต้น..."
> 
> 

เจ้าจอมตนกูสุเบียถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2437

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  "LINGGA-RIAU (Sultanate)". *Royal Ark*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-01-18. สืบค้นเมื่อ 20 เมษายน 2560. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
2. 1 2 3  "ทุงกู ซาเฟีย แห่งลิงคะ". *ราชสกุลกฤดากร*. สืบค้นเมื่อ 20 เมษายน 2560. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
3. 1 2  สมเด็จพระบรมราชปิตุลาธิบดี เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ. "จดหมายเหตุรายวัน ของสมเด็จพระบรมราชปิตุลาธิบดี เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ พุทธศักราช ๒๔๓๑". *วชิรญาณ*. สืบค้นเมื่อ 8 เมษายน 2563. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
4. ↑  นักรบ มูลมานัส (10 ตุลาคม 2561). "เรื่องเล่าเส้นผมเจ้าดารารัศมี ทหารอินเดียนแดง ที่ไขข้อข้องใจว่าทำไมถึง Don't touch my hair!". *The Cloud*. สืบค้นเมื่อ 8 เมษายน 2563. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
5. 1 2  กัลยา เกื้อตระกูล. *พระอัครมเหสี พระบรมราชินี พระชายานารี เจ้าจอมมารดา และเจ้าจอม ในรัชกาลที่ ๑-๗* กรุงเทพฯ : ยิปซี. 2552, หน้า 138
6. 1 2  "เปิดภาพชุด 'อันซีนสยาม' จากช่างภาพฝรั่งในตำนาน 'วังจักรพงษ์' คัดเอง ย้ำไม่เคยเผยแพร่ในเมืองไทย". *มติชนออนไลน์*. 17 สิงหาคม 2559. สืบค้นเมื่อ 20 เมษายน 2560. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
7. 1 2  "คมชัดระดับ HD "ฉายาลักษณ์สยาม" นิทรรศการภาพถ่ายโบราณ". *ศิลปวัฒนธรรม*. 7 กันยายน 2559. สืบค้นเมื่อ 20 เมษายน 2560. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
8. 1 2 3  "ธรรมเนียมราชตระกูลแห่งรัตนโกสินทร์". *ภาษาสยาม*. 10 พฤศจิกายน 2551. สืบค้นเมื่อ 20 เมษายน 2560. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
9. ↑  ""ธรรมเนียมราชตระกูลในกรุงสยาม" พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ 5". *ศิลปวัฒนธรรม*. 1 ธันวาคม 2562. สืบค้นเมื่อ 8 เมษายน 2563. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
10. 1 2  "TRENGGANU". *Royal Ark*. สืบค้นเมื่อ 15 กุมภาพันธ์ 2564. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
11. ↑  ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา. *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4*. กรุงเทพฯ : ไทยควอลิตี้บุ๊คส์ (2006), 2563, หน้า 243
12. 1 2  ลีโอโนเวนส์, แอนนา แฮร์เรียต (เขียน), สุภัตรา ภูมิประภาสและสุภิดา แก้วสุขสมบัติ (แปล). *อ่านสยามตามแอนนา*. กรุงเทพฯ : มติชน, 2562, หน้า 303
13. ↑  ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา. *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4*. กรุงเทพฯ : ไทยควอลิตี้บุ๊คส์ (2006), 2563, หน้า 237
14. ↑  ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา. *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4*. กรุงเทพฯ : ไทยควอลิตี้บุ๊คส์ (2006), 2563, หน้า 313-314
15. ↑  "LINGGA". *Royal Ark*. สืบค้นเมื่อ 15 กุมภาพันธ์ 2564. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* วิกิซอร์ซมีงานที่เกี่ยวข้องกับ พงษาวดารเมืองตรังกานู

| * ด
* ค
* ก
ภรรยาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว |
| --- |
| พระภรรยาเจ้า | 

|  |  |
| --- | --- |
| สมเด็จพระนางนาฏบรมอรรคราชเทวี | สมเด็จพระนางเธอ พระองค์เจ้าโสมนัสวัฒนาวดี |
| สมเด็จพระนางนาถราชเทวี | สมเด็จพระนางเธอ พระองค์เจ้ารำเพยภมราภิรมย์ |
| มิได้สถาปนา | หม่อมเจ้าพรรณราย |

 |  |
| บาทบริจาริกา | 

|  |  |
| --- | --- |
| เจ้าจอมมารดา | เจ้าจอมมารดากลิ่น · เจ้าจอมมารดาเกศ · เจ้าจอมมารดาแก้ว · เจ้าจอมมารดาเขียน · เจ้าจอมมารดาจันทร์ · เจ้าจอมมารดาชุ่ม · เจ้าจอมมารดาเชย · เจ้าจอมมารดาดวงคำ · เจ้าจอมมารดาตลับ · เจ้าจอมมารดาเที่ยง · เจ้าจอมมารดาน้อย · เจ้าจอมมารดาบัว ·  เจ้าจอมมารดาเปี่ยม · เจ้าจอมมารดาพึ่ง · เจ้าจอมมารดาพุ่ม · เจ้าจอมมารดาเพ็ง · เจ้าจอมมารดาแพ · เจ้าจอมมารดามาไลย · เจ้าจอมมารดาวาด · เจ้าจอมมารดาสังวาลย์ · เจ้าจอมมารดาสำลี · เจ้าจอมมารดาสุ่น · เจ้าจอมมารดาหม่อมราชวงศ์แสง · เจ้าจอมมารดาหรุ่น · เจ้าจอมมารดาห่วง · เจ้าจอมมารดาหว้า · เจ้าจอมมารดาหุ่น · เจ้าจอมมารดาเหม · เจ้าจอมมารดาโหมด · เจ้าจอมมารดาอิ่ม · เจ้าจอมมารดาเอม · เจ้าจอมมารดาเอี่ยม |
| เจ้าจอม | เจ้าจอมกลิ่น · เจ้าจอมกลีบ (บุณยรัตพันธุ์) · เจ้าจอมกลีบ (บุตรพระยาประชาชีพ) · เจ้าจอมพระองค์เจ้ากำโพชราชสุดาดวง · เจ้าจอมกุหลาบ (ณ นคร) · เจ้าจอมกุหลาบ (ณ สงขลา) · เจ้าจอมเกด · เจ้าจอมเกตุ · เจ้าจอมเขียน · เจ้าจอมแจ่ม · เจ้าจอมจับ · เจ้าจอมช้อย · เจ้าจอมตาด · เจ้าจอมทองดี · เจ้าจอมทับทิม (ณ นคร) · เจ้าจอมทับทิม (เพ็ญกุล) · เจ้าจอมทับทิม (วัชโรทัย) · เจ้าจอมทับทิม (สุรคุปต์) · เจ้าจอมทิพย์ · เจ้าจอมนวน · เจ้าจอมบุนนาค · เจ้าจอมประทุม · เจ้าจอมปริก · เจ้าจอมเปลี่ยน · เจ้าจอมเป้า · เจ้าจอมเผือก · เจ้าจอมพร้อม · เจ้าจอมนักพลอย · เจ้าจอมพัน · เจ้าจอมพุ่ม · เจ้าจอมรุน · เจ้าจอมเล็ก · เจ้าจอมหม่อมหลวงเลี่ยม (เทพหัสดิน) · เจ้าจอมเลี่ยม (บุตรหลวงอุธยานานิกรณ์) · เจ้าจอมวัน · เจ้าจอมวาศ · เจ้าจอมสังวาล · เจ้าจอมสารภี · เจ้าจอมตนกูสุเบีย · เจ้าจอมเสงี่ยม · เจ้าจอมแสง · เจ้าจอมหนูชี · เจ้าจอมหนูสุด · เจ้าจอมหุ่น · เจ้าจอมเหลี่ยม · เจ้าจอมองุ่น · เจ้าจอมอรุ่น · เจ้าจอมอำพัน · เจ้าจอมอิ่ม (จาตุรงคกุล) · เจ้าจอมอิ่ม (ณ นคร) · เจ้าจอมอิ่ม (บุณยรัตพันธุ์) · เจ้าจอมเอี่ยม |

 |
| ภรรยาใน รัชกาลที่ 1 · รัชกาลที่ 2 · รัชกาลที่ 3 · รัชกาลที่ 4 · รัชกาลที่ 5 · รัชกาลที่ 6 · รัชกาลที่ 10 |