**เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าฮาลา-บาลา** เป็นพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแห่งหนึ่งในประเทศไทย ในพื้นที่ภาคใต้ตอนล่างของประเทศ เป็นผืนป่าที่ประกอบไปด้วยผืนป่าสองผืน คือ **ป่าฮาลา** ในพื้นที่อำเภอเบตง จังหวัดยะลา และอำเภอจะแนะ จังหวัดนราธิวาส และ **ป่าบาลา** ในพื้นที่อำเภอแว้ง และอำเภอสุคิริน จังหวัดนราธิวาส แม้ป่าทั้งสองผืนนี้จะไม่ได้ติดเป็นป่าผืนเดียวกัน แต่ทว่าในปี พ.ศ. 2539 ได้มีการประกาศลงในราชกิจจานุเบกษาให้เป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าร่วมกัน

โดยคำว่า "บาลา" มาจากคำว่า "บาละห์" ที่แปลว่า "หลุด" หรือ "ปล่อย" มีที่มาจากช้างเชือกหนึ่งที่หนีเข้าป่าฝั่งอำเภอแว้ง และคำว่า "ฮาลา" หมายถึง "อพยพ" หมายถึง ผู้คนที่อพยพย้ายถิ่นฐานมาจากตัวเมืองปัตตานีในอดีต จนมาอาศัยอยู่เป็นชุมชนรอบ ๆ ชายป่า โดยป่าแห่งนี้อาจเรียกชื่อสลับกันได้ว่า **บาลา-ฮาลา** โดยผู้คนที่อยู่ในอำเภอแว้งจะเรียกว่า "บาลา-ฮาลา" แต่คนที่อาศัยในอำเภอเบตงจะเรียกว่า "ฮาลา-บาลา"

สภาพภูมิประเทศ
--------------

มีพื้นที่ทั้งหมด 270,725 ไร่ ครอบคลุมพื้นที่ทิวเขาสันกาลาคีรี ต่อมาได้เพิ่มพื้นที่เป็น 391,689 ไร่ หรือ 626.70 ตารางกิโลเมตร สภาพป่าเป็นป่าดิบชื้นหรือป่าฝนเมืองร้อนที่อุดมสมบูรณ์มาก และมีความหลากหลายทางชีวภาพสูง มีความชื้นสูงตลอดทั้งปี มีลำน้ำไหลผ่าน ถือได้ว่าเป็นผืนป่าดิบชื้นที่กว้างขวางและใหญ่ที่สุดของคาบสมุทรมลายู จนได้ฉายาว่าเป็น *"แอมะซอนแห่งอาเซียน"*

ทรัพยากรสัตว์ป่า
----------------

ได้รับฉายาว่า"กระทิงบนผืนป่า "แอมะซอนแห่งอาเซียน"" ทั้งยังมีพื้นที่ติดกับป่าเบลุ่มทางตอนเหนือของมาเลเซีย โดยมีสัตว์ป่าอุดมสมบูรณ์

มีการสำรวจสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมพบว่ามีทั้งหมด 54 ชนิด  หลายชนิดเป็นสัตว์ป่าที่หายากใกล้สูญพันธุ์ เช่น กระทิง, เซียมมัง หรือชะนีดำใหญ่ ซึ่งเป็นไพรเมทจำพวกชะนีขนาดใหญ่ ที่แพร่พระจายพันธุ์ในคาบสมุทรมลายูจนถึงเกาะสุมาตรา โดยพบที่นี่เป็นเพียงแห่งเดียวในประเทศไทย นอกจากนี้แล้วยังเป็นถิ่นที่อยู่อาศัยของนกเงือกจำนวน 10 ชนิด จากทั้งสิ้น 13 ชนิดที่พบได้ในประเทศไทย โดยเฉพาะนกเงือกกรามช้างปากเรียบ หนึ่งในชนิดของนกเงือกกรามช้าง ที่อพยพบินรวมกันเป็นฝูงเล็ก ๆ จำนวน 10–20 ตัว จากป่าห้วยขาแข้งในพื้นที่ภาคกลางและภาคตะวันตก มายังที่นี่ในพื้นที่อำเภอเบตง ในช่วงเดือนพฤษภาคมของทุกปี โดยรวมจำนวนนกทั้งหมดแล้วมีประมาณ 500 และการสำรวจล่าสุดพบมากถึง 2,000 ตัว

นอกจากนี้ภายในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าฮาลา-บาลา เป็นที่ตั้งของ ต้นกะพงขนาดใหญ่ที่มีเส้นรอบวงถึง 25 เมตร ในพื้นที่อำเภอสุคิริน ที่โอบอุ้มป้องกันทางพังทะลายของหน้าดิน ซึ่งเป็นการป้องกันอุทกภัยให้กับผู้คนที่อาศัยอยู่รอบผืนป่าได้และข่าวการค้นพบร่องรอยกระซู่และสัตว์ป่าหายากอีกหลายชนิดเมื่อปีพ.ศ. 2540

อ้างอิง
-------

1. 1 2  ทองนวล, จรูญ (2014-12-16). "Nation TV - เว็บไซต์สถานีข่าวอันดับ 1 ของเมืองไทย". *เนชั่นทีวี*. สืบค้นเมื่อ 2017-04-18.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* แผนที่และภาพถ่ายทางอากาศของ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าฮาลา-บาลา
	+ ภาพถ่ายดาวเทียมจากวิกิแมเปีย หรือกูเกิลแมปส์
	+ แผนที่จากลองดูแมป หรือเฮียวีโก
	+ ภาพถ่ายทางอากาศจากเทอร์ราเซิร์ฟเวอร์

พิกัดภูมิศาสตร์: 5°47′43″N 101°49′42″E﻿ / ﻿5.7952°N 101.8283°E﻿ / 5.7952; 101.8283

* เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ฮาลา-บาลา เก็บถาวร 2017-05-05 ที่ เวย์แบ็กแมชชีนจากการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย
* เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าฮาลา-บาลา เก็บถาวร 2017-04-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีนจากสำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 6 สาขาปัตตานี

| * ด
* ค
* ก
**เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าในประเทศไทย** |
| --- |
| ภาคเหนือ | ห้วยขาแข้ง • ลุ่มน้ำปาย • ภูเมี่ยง-ภูทอง • แม่ตื่น • เชียงดาว • สาละวิน • ดอยผาเมือง • ดอยผาช้าง • เขาสนามเพรียง • อมก๋อย • ดอยหลวง • แม่ยวมฝั่งขวา • อุ้มผาง • ตาเบาะ-ห้วยใหญ่ • เวียงลอ • แม่จริม • ภูผาแดง • แม่เลา-แม่แสะ • สะเมิง • ลำน้ำน่านฝั่งขวา • ดอยเวียงหล้า • สันปันแดน • ถ้ำเจ้าราม • น้ำปาด |
| ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ | ภูเขียว • ภูหลวง • ภูวัว • ยอดโดม • พนมดงรัก • ภูสีฐาน • ห้วยศาลา • ห้วยทับทัน-ห้วยสำราญ • ดงใหญ่ • ตาเบาะ-ห้วยใหญ่ • ภูค้อ-ภูกระแต • บุณฑริก-ยอดมน • ผาผึ้ง
อยู่ระหว่างการพิจารณา: • ภูซำผักหนาม |
| ภาคกลาง | เขาอ่างฤาไน • ซับลังกา • เขาสอยดาว • คลองเครือหวายเฉลิมพระเกียรติ • เขาเขียว-เขาชมภู่ • สลักพระ • ทุ่งใหญ่นเรศวร • อุทยานเสด็จในกรม กรมหลวงชุมพร ด้านทิศเหนือ • แม่น้ำภาชี |
| ภาคใต้ | คลองนาคา • คลองแสง • เขาบรรทัด • โตนงาช้าง • คลองพระยา • เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (ป่าพรุโต๊ะแดง) • คลองยัน • เขาประ-บางคราม • อุทยานเสด็จในกรม กรมหลวงชุมพร ด้านทิศใต้ • ทุ่งระยะ-นาสัก • ฮาลา-บาลา • ควนแม่ยายหม่อน • โตนปริวรรต
อยู่ระหว่างการพิจารณา: • กะทูน |
| *ระดับประเทศ* : อุทยานประวัติศาสตร์ **·**  อุทยานแห่งชาติ **·**  เขตห้ามล่าสัตว์ป่า
*ระดับโลก* : แหล่งมรดกโลกในไทย **·**  ความทรงจำแห่งโลกของไทย **·**  มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของไทย **·**  พื้นที่ชุ่มน้ำแรมซาร์ในไทย **·**  พื้นที่สงวนชีวมณฑลโลกในไทย **·**  อุทยานธรณีโลกในไทย |