**กรมหมื่นพิทักษ์ภูเบศร์** พระนามเดิม เจ้าอาทิตย์ เป็นพระราชโอรสในเจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์

ตัวตนในพระราชพงศาวดาร
---------------------

ในพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา ปรากฏ ชื่อ "เจ้าฟ้าอาทิตยวงศ์" ว่าเป็นพระราชโอรสในกรมพระราชวังบวรเสนาพิทักษ์ (เจ้าฟ้ากุ้ง) ครั้งแรกช่วงปลายรัชสมัยของสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระบรมโกศว่าได้เป็นผู้ไปเชิญกรมขุนอนุรักษ์มนตรีมาเฝ้าพระบิดาขณะประชวรหนัก โดยมีข้อความปรากฏว่า

"ฝ่ายเจ้าฟ้ากรมขุนอนุรักษ์มนตรีซึ่งผนวชอยู่ ณ วัดละมุด ได้ทราบว่าทรงพระประชวรหนัก ก็ลาผนวชมาอยู่ ณ พระตำหนักสวนกระต่าย และ *เจ้าอาทิตย์* ราชบุตรกรมพระราชวังซึ่งทิวงคตนั้นออกไปเชิญเสด็จเข้ามา ณ พระที่นั่งทรงปืน แย้มฉากทอดพระเนตรดูสักครู่หนึ่ง ก็เสด็จกลับไปยังสวนกระต่าย" 

หลังจากที่พระเจ้าอยู่หัวพระบรมโกศเสด็จสวรรคตแล้ว เจ้าสามกรม ได้แก่ กรมหมื่นจิตรสุนทร กรมหมื่นสุนทรเทพและกรมหมื่นเสพภักดี ก่อการคิดกบฏต่อสมเด็จพระเจ้าอุทุมพร เมื่อเจ้าสามกรมมาเฝ้าพระเจ้าอุทุมพรสั่งให้วางคนไว้พร้อม แล้วจึงจับเจ้าสามกรมไปจำไว้ แล้วมีพระราชบัณฑูรแก่เจ้าอาทิตย์ ให้ลงพระราชอาญาสำเร็จโทษ โดยปรากฏความตอนหนึ่งว่า

"ครั้นถึง ณ วันแรม ๑๑ ค่ำ เพลาบ่าย กรมหมื่นจิตรสุนทร กรมหมื่นสุนทรเทพ และ กรมหมื่นเสพภักดี เสด็จมาเฝ้ากรมพระราชวังและกรมขุนอนุรักษ์มนตรี ณ พระตำหนักตึก ขณะนั้นมีพระราชบัณฑูรเป็นความลับกับกรมขุนอนุรักษ์มนตรี สั่งให้วงคนไว้พร้อม และเจ้าสามกรมมิทันรู้พระองค์ จึงให้กุมเอากรมหมื่นสุนทรเทพ ไปจำไว้ ณ หอพระมณเฑียรธรรม ให้กุมเอากรมหมื่นเสพภักดี ไปจำไว้ ณ ตึกพระคลังศุภรัต ให้กุมเอากรมหมื่นจิตรสุนทร ไปจำไว้ ณ ตึกพระคลังวิเศษ แล้วตรัสสั่ง *เจ้าอาทิตย์* ว่าเขาทำแก่ฉันใด จงกระทำตอบแทนฉันนั้น" และ "*เจ้าฟ้าอาทิตยวงศ์* จึงสั่งเจ้าพนักงานให้ลงท่อนจันทน์สำเร็จโทษเจ้าสามกรมสิ้นพระชนม์แล้ว ให้เอาพระศพไปฝัง ณ วัดโคกพระยา ตามโบราณราชประเพณี"

### การสถาปนาให้ทรงกรม

เจ้าอาทิตย์ได้รับการสถาปนาให้ทรงกรมในแผ่นดินสมเด็จพระที่นั่งสุริยาศน์อัมรินทร์โดยปรากฏความตอนหนึ่งว่า

"สมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หัว จึงมีพระบรมราชโองการให้ตั้งกรมหลวงพิพิธมนตรี พระราชมารดา เป็นสมเด็จพระพันปีหลวงกรมพระเทพามาตย์ แล้วโปรดตั้ง *เจ้าอาทิตยวงศ์* เป็น *กรมหมื่นพิทักษ์ภูเบศร*"

นอกจากนี้ ยังได้เป็นแม่กองในการปฏิสังขรณ์เครื่องบนของพระที่นั่งสุริยาศอมรินทร์ เมื่อคราวที่ยอดพระมหาปราสาทพังทลายลงเพราะปืนใหญ่ของพระเจ้าอลองพญา
ท่านชายอาทิตยวงศ์ กรมพระราชวังบวรสถานมงคล เป็นผู้นำกำลังทหารต่อสู้กับกองทัพพม่าอย่างสุดกำลังที่บริเวณป้อมมหาชัย ในคืนที่เสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ท่านชายสิ้นพระชนม์ในชุดทหาร สวมหมวกทรงประพาส บริเวณเจดีย์เจ้าอ้ายเจ้ายี่พระยา เยื้องกับวัดมหาธาตุและวัดราชบูรณะ

พงศาวลี
-------

| พงศาวลีของกรมหมื่นพิทักษ์ภูเบศร์ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 16. สมเด็จพระเพทราชา |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 8. สมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดี |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 17. นางกุสาวดี |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 4. สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 9. สมเด็จพระพันวษา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 2. เจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 10. นายจบคชประสิทธิ์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 5. กรมหลวงอภัยนุชิต |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 11. สตรีชาวบ้านสมอพลือ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 1. **กรมหมื่นพิทักษ์ภูเบศร์** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 3. หม่อมพัน |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |

อ้างอิง
-------

1. ↑  พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา, หน้า 247
2. ↑  พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา, หน้า 251-252

บรรณานุกรม
----------

* พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม 2. สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช พิมพ์ขึ้นเป็นส่วนพระราชกุศลทานมัยในงานพระศพ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงวรเสฐสุดา, พระอรรคชายาเธอ กรมขุนอรรควรราชกัญญา, สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมขุนพิจิตรเจษฎจันทร์ และสมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมขุนสวรรคโลกลักษณวดี. พ.ศ. 2455.

| * ด
* ค
* ก
การเฉลิมพระยศเจ้านายในสมัยกรุงศรีอยุธยา |
| --- |
| กรมพระ | *กรมพระเทพามาตย์ (กัน)* • *กรมพระเทพามาตุ (พลับ)* |  |
| กรมหลวง | *กรมหลวงราชานุรักษ์* • *กรมหลวงพิพิธมนตรี* • *กรมหลวงโยธาทิพ* • *กรมหลวงโยธาเทพ* • *กรมหลวงอภัยนุชิต* |
| กรมขุน | กรมขุนพรพินิต (\*) () • *กรมขุนยี่สารเสนีย์* • *กรมขุนวิมลพัตร* • กรมขุนสุรินทรสงคราม • กรมขุนเสนาบริรักษ์ • กรมขุนสุเรนทรพิทักษ์ • กรมขุนเสนาพิทักษ์ (\*) • *กรมขุนเสนีย์นุรักษ์* • กรมขุนอนุรักษ์มนตรี () |
| กรมหมื่น | กรมหมื่นจิตรสุนทร • กรมหมื่นเทพพิพิธ • กรมหมื่นพิทักษ์ภูเบศร์ • กรมหมื่นสุนทรเทพ • กรมหมื่นเสพภักดี • กรมหมื่นอินทรภักดี

---

 = สืบราชสมบัติ • \* = กรมพระราชวังบวร • *ตัวเอียง* = ฝ่ายใน |
| **สมัยกรุงศรีอยุธยา • สมัยกรุงธนบุรี • สมัยกรุงรัตนโกสินทร์**  |