ศาลปังลีมาฮีเยา ผีเจ้าที่บนเกาะปังโกร์
**ศาสนาพื้นเมืองมาเลเซีย** (มลายู: *Agama rakyat Malaysia*) คือ ความเชื่อหรือปฏิบัติบูชาผีและเทวดาหลายองค์ของประเทศมาเลเซียซึ่งมีมาตั้งแต่ยุคก่อนรับศาสนาอิสลาม ด้วยเหตุนี้พิธีกรรมของศาสนาพื้นเมืองมาเลเซียอาจมีการจัดอย่างเปิดเผยหรือซ่อนเร้นตามแต่ประเภทของพิธีกรรม

รัฐบาลมาเลเซียไม่ยอมรับการมีอยู่ของศาสนาพื้นเมืองมาเลเซียในรูปแบบของศาสนาเพื่อวัตถุประสงค์ทางสถิติ ปัจจุบันศาสนาพื้นเมืองมาเลเซียมีปฏิสัมพันธ์ยิ่งกับศาสนาพื้นเมืองจีนในกลุ่มชาวมาเลเซียเชื้อสายจีน

ลักษณะ
------

ศาสนาพื้นเมืองมาเลเซียมีรูปแบบการประกอบพิธีกรรมที่หลากหลาย มีคนทรงพื้นบ้านหลายแบบ ได้แก่ โบโมะฮ์ (ในไทยเรียก โต๊ะบอมอ), ปาวัง (ในไทยเรียก โต๊ะปะหวัง) และดูกุน ชนพื้นเมืองโอรังอัซลีส่วนใหญ่นับถือผีและเชื่อว่าวิญญาณสิงสถิตในวัตถุบางอย่าง ทว่าในยุคหลังมีการประกาศศาสนาของศาสนาอิสลาม และการเผยแผ่ศาสนาคริสต์ของมิชชันนารี ทำให้ชาวโอรังอัซลีจำนวนไม่น้อยเปลี่ยนไปนับถือศาสนากระแสหลัก

ชนเผ่าบนเกาะบอร์เนียวเริ่มเลิกนับถือผี และคำว่า *โบโมะฮ์* ใช้เรียกผู้ที่มีความรู้หรือมีอำนาจในการประกอบพิธีกรรมทางจิตวิญญาณตามจารีตประเพณี และใช้เรียกแทนคนทรงหรือหมอผีได้ ปัจจุบันชาวมาเลเซียยังมีความเชื่อเรื่องผีอย่างลึกซึ้ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในแถบชนบท ขณะที่ชาวมาเลเซียเชื้อสายจีนนับถือผีเจ้าที่แขก ในประเทศไทยเองก็มีความเชื่อเรื่องเจ้าที่แขกเช่นกัน เช่น โต๊ะแซะ พระแทว และโต๊ะรายาในจังหวัดภูเก็ต ซึ่งบูชาโดยไม่ถวายเครื่องเซ่นที่ทำจากเนื้อหมู

ประวัติ
-------

การแสดงมะโย่งบนเกาะปีนัง ถือเป็นนาฏกรรมโบราณที่เจือด้วยความเชื่อก่อนยุคอิสลาม
ในอดีตบริเวณคาบสมุทรมลายูนี้เคยเป็นที่ตั้งของอาณาจักรที่ได้รับอิทธิพลจากศาสนาฮินดู-พุทธและผีมาก่อน ต่อมามีการเผยแผ่ศาสนาอิสลามใน ค.ศ. 1409 เมื่อเจ้าชายปาราเมซวารา (หรือ ปรเมศวร) เจ้าผู้ครองรัฐสุลต่านมะละกา เปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลามหลังอภิเษกสมรสกับเจ้าหญิงแห่งรัฐสุลต่านซามูเดอราปาไซ หลังจากนั้นเป็นต้นมา ศาสนาอิสลามก็เป็นที่แพร่หลายและมีอิทธิพลสูงยิ่งต่อประเทศมาเลเซียในปัจจุบัน ขณะที่ชนเผ่าบนเกาะบอร์เนียวก็ยังนับถือผีกันอย่างแพร่หลาย ก่อนการเข้ามาของมิชชันนารีศาสนาคริสต์จากยุโรป เพราะฉะนั้นการล่าหัวมนุษย์เพื่อทำเป็นของขลังจึงมีอยู่แพร่หลาย

ชาวกาดาซัน-ดูซุนในรัฐซาบะฮ์ นับถือศาสนาโมโมเลียน (*Momolianisme*) บูชาเทพกีโนอิงงัน (*Kinoingan*) เป็นเทพเจ้าแห่งข้าว และมีเทศกาลกาอามาตัน (*Kaamatan*) เป็นเทศกาลเก็บเกี่ยว มีโบโบฮีซัน (*Bobohizan*) ซึ่งเป็นคนทรงมาประกอบพิธีกรรมทางศาสนา แต่ปัจจุบันชาวกาดาซัน-ดูซุนเปลี่ยนไปนับถือศาสนาคริสต์เสียมาก ศาสนาโมโมเลียนก็แทบจะสูญไป

ขณะที่การนับถือผีของชาวอีบันในรัฐซาราวัก มีการพัฒนา ซับซ้อน และทรงปัญญามากที่สุดศาสนาหนึ่ง มีการปฏิบัติคล้าย ๆ กับกาฮารีงัน (*Kaharingan*) ศาสนาพื้นเมืองของประเทศอินโดนีเซีย แต่พิธีกรรมต่างกันโดยสิ้นเชิง และขึ้นอยู่กับพิธีกรรมในแต่ละชาติพันธุ์ที่ปฏิบัติ

พิธีกรรมและรักษาแบบดั้งเดิม
---------------------------

หมอผีมลายูบนเกาะสิงคโปร์
ศาลโปะฮ์ซันเต็ง เพื่อบูชาตัวเป็กกง เทพพื้นเมืองของศาสนาพื้นบ้านจีนในมาเลเซียและสิงคโปร์ คล้ายกับตี่จู๋เอี๊ยะ สร้างตั้งแต่ ค.ศ. 1795
ในอดีต ความเป็นมลายูและความเป็นมุสลิมไม่ได้เป็นปัจจัยเชื่อมโยงเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน บางท้องที่ของชุมชนเชื้อสายมลายูมีการประกอบพิธีกรรมตามความเชื่อพื้นเมือง อย่างเช่น พิธีปูยาปาตาหรือพิธีบูชาชายหาดของเมืองยะหริ่ง จะมีการก่อทรายคล้ายรูปพระเจดีย์กลางลานริมทะเล ประดับประดาด้วยดอกไม้ ผลไม้ และอาหาร ผู้คนทั้งชาวสยาม จีน และมลายูต่างหยุดงานเพื่อเข้าร่วมพิธีกรรมและต่างนำอาหารมาฉลองด้วยกัน ซึ่งจะมีการจัดมหรสพต่าง ๆ คือ มะโย่ง มโนราห์ และวายังกูลิต (หนังตะลุง) ครั้นวันที่หกของพิธีกรรม จะมีการนำควายเผือกวัยหนุ่มมาเดินรอบเจดีย์ทรายสามรอบ แล้วทำการเชือดพลีบูชาโดยไม่ได้เลือดตกถึงพื้น ก่อนผ่าร่างควายเป็นสองส่วนและแยกอวัยวะภายในออกมา จากนั้นเอาฟางยัดใส่ร่างควายเผือกแล้วไปตั้งไว้บนแพ ต่อมาในวันที่เจ็ด รายอยะหริ่งจะแต่งกายเต็มยศ นำผู้คนร่ายรำและแห่แพควายเผือกรอบเจดีย์ทรายสามรอบ จากนั้นให้เก็บทรายคนละถุง แล้วเริ่มปล่อยเรืออกนอกฝั่ง เมื่อถึงจุดหมายมโนราห์จะเริ่มร่ายรำรอบ ๆ ซากควายเผือก อวัยวะภายในของควายจะถูกทิ้งลงทะเล แพควายเผือกจะถูกปล่อยให้ลอยทะเลไปตามกระแสคลื่น เมื่อเสร็จการลอยแพ เรือของชาวมลายูกลับเข้าใกล้ฝั่ง ก็จะนำทรายที่กรอกไว้ก่อนหน้านี้ปาใส่คนจีนและสยามบนชายหาดซึ่งก็โต้ตอบด้วยวิธีเดียวกันจนทรายหมด จากนั้นองค์รายอก็เชื้อเชิญให้ทุกคนรับประทานอาหารร่วมกัน

ปัจจุบันโบโมะฮ์ยังมีผู้ประพฤติปฏิบัติอยู่ โบโมะฮ์ทั้งหมดเข้าร่วมศาสนาอิสลามและไม่ได้เป็นสิ่งต้องห้าม พวกเขาเป็นที่รู้จักในฐานะหมอพื้นบ้านหรือการรักษาทางเลือก อย่างไรก็ตามผู้คนในสังคมบางส่วนก็มองพวกเขาในแง่ลบ เช่น พวกเขาเชื่อว่าโบโมะฮ์สามารถร่ายคาถาสาปสรรคนอื่นให้ฉิบหายได้ และผู้ที่จะเป็นโบโมะฮ์ก็ลดจำนวนลงด้วยเช่นกัน ส่วนในไทย บรรดาโต๊ะครูก็มีชื่อเสียงด้านการรักษาอาการเจ็บป่วยหรือแก้คุณไสย พวกเขามีสถานะเป็นคนศักดิ์สิทธิ์ และกล่าวว่าการกระทำนั้นไม่ผิดหลักศาสนา กระนั้น *ฮันตู* หรือผี กลับเป็นสัญลักษณ์แห่งความงมงายและล้าหลัง

ไม่นานมานี้ มีข้อเสนอเรื่องความจำเป็นและความสำคัญจากการรักษาด้วยโบโมะฮ์หรือหมอผีอื่น ๆ ในฐานะแพทย์แผนโบราณเพื่อเสริมหรือทดแทนแพทย์แผนปัจจุบัน

อ้างอิง
-------

1. ↑  "พระแทว". *ภูเก็ตสารสนเทศ*. สืบค้นเมื่อ 25 มีนาคม 2565. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
2. ↑  รัษฎา. "ศาลเจ้าพ่อโต๊ะแซะ (เขารัง)". *Signature of Phuket*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-01-25. สืบค้นเมื่อ 25 มีนาคม 2565. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
3. ↑  "สายมูจงมา 5 สิ่งศักดิ์สิทธิ์ภูเก็ต เด็ดๆ ปังๆ". *Phuket E-Magazine*. 15 กรกฎาคม 2563. สืบค้นเมื่อ 25 มีนาคม 2565. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
4. ↑  Russell, Susan, "Head-hunting in Southeast Asia" เก็บถาวร 2007-07-12 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, *Center for Southeast Asian Studies, Northern Illinois University*. Accessed 15 August 2007.
5. 1 2  "Set up knowledge academy on traditional healing: Pairin "เก็บถาวร 26 กันยายน 2007 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, *Daily Express*, 6 October 2004.
6. ↑  Cavendish, Richard, "Man, Myth & Magic: An Illustrated Encyclopedia of the Supernatural (vol. 3)", New York: Marshall Cavendish Corp. (1970); pg. 312. Accessed 13 August 2007.
7. ↑  "Sam Po Keng Temple". *AmazingMelaka.com*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 4 March 2016. สืบค้นเมื่อ 24 August 2015.
8. ↑  ศรายุทธ เอี่ยมเอื้อยุทธ. *มันยากที่จะเป็นมลายู*. กรุงเทพฯ : มติชน, 2559, หน้า 98-99
9. 1 2  "Malaysian Bomoh Practitioners: a Dying Breed" เก็บถาวร 2009-06-25 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, *Islam Online*. Accessed 12 August 2007.
10. ↑  ศรายุทธ เอี่ยมเอื้อยุทธ. *มันยากที่จะเป็นมลายู*. กรุงเทพฯ : มติชน, 2559, หน้า 181
11. ↑  ศรายุทธ เอี่ยมเอื้อยุทธ. *มันยากที่จะเป็นมลายู*. กรุงเทพฯ : มติชน, 2559, หน้า 214
12. ↑  "Bomoh And Malays Are Inseparable, Says Don" เก็บถาวร 26 กันยายน 2007 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, *Bernama*, 8 March 2006.