**จังหวัดหลังสวน** ถูกยุบเลิกตามประกาศเรื่อง ยุบรวมท้องที่บางมณฑลและบางจังหวัด จังหวัดหลังสวนถูกยุบเป็นอำเภอหลังสวน รวมเข้ากับจังหวัดชุมพร ตามประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2474 เล่มที่ 48 หน้าที่ 576

ประวัติศาสตร์
-------------

ดูเพิ่ม: อำเภอหลังสวน
ลุ่มน้ำหลังสวน เป็นแหล่งที่มนุษย์เข้ามาอาศัยตั้งถิ่นฐานมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ได้พบหลักฐานทางโบราณคดีที่สำคัญคือ เครื่องมือหินขัดประเภทขวาน แต่เนื่องจากแม่น้ำหลังสวนเป็นแม่น้ำสายสั้น ๆ และมีที่ราบลุ่มน้อย ชุมชนในบริเวณดังกล่าวจึงไม่อาจจะพัฒนาเป็นชุมชนเกษตรกรรมขนาดใหญ่ได้

หลังสวน เป็นหัวเมืองเก่าแก่เมืองหนึ่งในแหลมมลายู เคยได้รับการยกฐานะเป็นหัวเมืองจัตวาขึ้นต่อกรุงเทพมหานครโดยตรงในสมัยต้นรัชกาลที่ 5 ครั้นเมื่อจัดตั้งมณฑลชุมพรในปี พ.ศ. 2439 หลังสวนจึงเป็นจังหวัดหนึ่งของมณฑลชุมพร และภายหลังได้ยุบจังหวัดหลังสวนลงเป็นอำเภอหลังสวนขึ้นกับจังหวัดชุมพร ตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2475 ตราบเท่าทุกวันนี้

ที่มาของชื่อ
------------

เนื่องจากหลังสวนเป็นเมืองเก่าแก่เมืองหนึ่งมาตั้งแต่สมัยโบราณ ชื่อที่เรียกจึงยากที่จะหาหลักฐานได้ว่ามีที่มาอย่างไร แต่เนื่องจากหลังสวนเป็นเมืองที่มีผลไม้มากจนกลายเป็นสินค้าสำคัญของเมืองนี้ ดังนั้น กระทรวงคมนาคมจึงได้สันนิษฐานในปี พ.ศ. 2459 ว่า คำว่า "หลังสวน" น่าจะเพี้ยนมากจากคำว่า "รังสวน" หรือ "คลังสวน" ซึ่งหมายถึงแหล่งหรือที่รวมของผลไม้ทุกชนิดนั่นเอง

เมื่อครั้งที่พระยาอุปกิตศิลปสารเดินทางไปตรวจราชการที่เมืองหลังสวน ก็ได้สันนิษฐานเกี่ยวกับที่มาของคำว่า "หลังสวน" ไว้ดังนี้

"…คำว่าหลังสวน จะผิดหรือถูกขอฝากไว้ในที่นี้ด้วยคือ ริมฝั่งทั้งสองของแม่น้ำ ไม่เห็นมีบ้านเรือนอย่างแม่น้ำเรา มีแต่สวนครึ้มทั้งสองฟาก มีแต่ทางขึ้นลงจากแม่น้ำเท่านั้น ถามผู้แจวเรือว่า แถวนี้ไม่มีบ้านดอกหรือ เขาตอบว่า มี แต่อยู่หลังสวนขึ้นไป ภายหลังข้าพเจ้าไปเที่ยวตามบ้านเหล่านั้น ก็ได้เห็นจริงตามที่เขาพูด จึงสันนิษฐานว่า "เมืองหลังสวน" คงมาจากเค้าที่บ้านเมืองอยู่ข้างหลังสวนลึกเข้าไป…"

เขตการปกครอง
------------

เขตการปกครองของจังหวัดหลังสวนในอดีตมี 3 อำเภอ รวมเนื้อที่ 3,444.33 ตร.กม. ซึ่งรายชื่อดังต่อไปนี้สะกดชื่อตามราชกิจจานุเบกษา ฉบับวันที่ 29 เมษายน พ.ศ. 2460 ได้แก่

1. อำเภอเมืองหลังสวน (อำเภอขันเงิน)
2. อำเภอสวี
3. อำเภอพะโต๊ะ

อ้างอิง
-------

1. ↑  "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนชื่ออำเภอ" (PDF). *ราชกิจจานุเบกษา*. **34** (0 ก): 34–51. 29 เมษายน 2460. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2011-11-07. สืบค้นเมื่อ 2010-10-01. `{{cite journal}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|date=` (help)
2. ↑  แจ้งความกรมธรรมการ แผนกบัญชาการ เรื่อง มีผู้ก่อสร้างถาวรวัตถุขึ้นที่วัดโตนดจังหวัดหลังสวน

| * ด
* ค
* ก
จังหวัดและเขตการปกครองของประเทศไทยในอดีต และโครงการจัดตั้งในอนาคต |
| --- |
| อดีต | 

|  |  |
| --- | --- |
| มณฑล | 
* กรุงเก่า (อยุธยา)
* กรุงเทพ
* จันทบุรี
* ไทรบุรี
* นครไชยศรี
* นครราชสีมา
* นครศรีธรรมราช
* นครสวรรค์
* บูรพา (เขมร)
* ปราจิณบุรี
* ปัตตานี
* พายัพ (ลาวเฉียง)
* พิษณุโลก
* เพชรบูรณ์
* ภูเก็ต
* มหาราษฎร์
* ร้อยเอ็ด
* ราชบุรี
* สุราษฎร์
* อีสาน (ลาวกาว)
* อุดร (ลาวพวน)
* อุบล

 |
| จังหวัด | 
* กระบินทร์บุรี
* ขุขันธ์
* ตะกั่วป่า
* ธนบุรี
* ธัญญบุรี
* นครจัมปาศักดิ์
* นครหลวงกรุงเทพธนบุรี
* พระตะบอง
* พระนคร
* พระประแดง
* พิบูลสงคราม
* มีนบุรี
* ลานช้าง
* สวรรคโลก
* สายบุรี
* หล่มศักดิ์
* หลังสวน

 |
| อื่น ๆ | 
* อำเภอเมืองพาน
* สหรัฐไทยเดิม
* สี่รัฐมาลัย

 |

 |  |
| โครงการ | 

|  |  |
| --- | --- |
| ไม่ผ่านพิจารณา | 
* ไกลกังวล
* สุวรรณภูมิมหานคร
* แม่สอด
* ชุมแพ
* ไชยปราการ
* พระนารายณ์
* นาทวี
* เทิงนคร
* โพนทอง
* ปทุมทอง
* รัตนบุรี
* บัวใหญ่
* กันทรลักษ์
* นางรอง
* ฝาง
* จอมทอง
* แม่สาย
* ปากช่อง
* พิมาย
* พยัคฆภูมิพิสัย

 |
| รอพิจารณา | 
* แม่สะเรียง
* ทองผาภูมิ
* ทุ่งสง
* สว่างแดนดิน
* เดชอุดม

 |

 |