**ฐานันดรศักดิ์เจ้านายมลายูปัตตานี** หมายถึง ระบบชั้นและชั้นยศของเจ้านายมลายู หมายความเฉพาะในปัตตานี ยะลา นราธิวาส และรัฐกลันตัน ประเทศมาเลเซีย เนื่องจากรัฐกลันตันมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับปัตตานีและมีการใช้ชั้นยศที่เหมือนกันอีกทั้งในอดีตรัฐมลายูต่างๆมีการใช้ชั้นยศที่คล้ายกันและมีการสืบทอดกันมาตั้งแต่โบราณสมัยนครรัฐมลายูรุ่งเรืองจนถึงปัจจุบัน

ชั้นยศ
------

**ชั้นยศปัตตานียุคแรก**

ในสมัยเริ่มแรกมีการใช้ชั้นยศ **1.วัน(Wan) 2.นิ(Nik) 3.ตูแว(Tuwea)** เป็นยศชั้นเดียวกันทั้งหมด หมายถึงผู้นำ พระเจ้าแผ่นดิน สุลต่าน เชื้อพระวงศ์และบรรดาเจ้าเมืองต่างๆ 

- ยศ **"วัน"** นอกจากหมายถึงการสืบเชื้อสายเจ้าแล้วอาจหมายถึงการสืบเชื้อสายเจ้าทางพระมารดา หรืออาจเป็นขุนนางที่มีคววามดีความชอบจึงได้รับแต่งตั้ง 

- ยศ **"นิ"** ปรากฏใช้ครั้งแรกในสมัยสุลต่านมูซอฟฟาร์ ซึ่งเป็นดาตูยามู-จามปา เป็นโอรสในสุลต่านสุลต่านอับดุลลอฮ์ (Wan Bo Tri Tri) เจ้าผู้ครองเมืองปัณฑุรังคะ แห่งอาณาจักรจามปา โดยตั้งชื่อโอรสว่า นิมุสตอฟา (สุลต่านอับดุลฮามิดชาห์) ตาดูยามู-จามปา หรือชาวจามปารู้จักในชื่อ (Po Rome) 

- ยศ **"ตูแว"** หมายถึง "เจ้า" เชื้อพระวงศ์ "คำว่า ตูแว" พบที่ปัตตานีเท่านั้นและยอมรับกันทางภาษาศาสตร์ว่าน่าจะเป็นคำดั่งเดิมที่สุด ต่อมาได้กล่อนเสียงเป็น "ต่วน"

นอกจากนี้ยังปรากฏลำดับชั้นยศซึ่งมีการใช้เฉพาะในปัตตานียุคกลาง โดยในตาริคปาตานี (Tariq Patani) ของวันฟากิฮ อาลี ดังนี้

ชั้นยศปัตตานียุคกลาง| ลำดับสูงสุด |  |
| --- | --- |
| 1.Tengku เต็งกู | ใช้ราชาศัพท์ |
| 2.Tuanku ต่วนกู | ใช้ราชาศัพท์ |
| 3.Tuan ต่วน | ใช้ราชาศัพท์ |
| **ลำดับสอง** |  |
| 4.Ku กู | ไม่ใช้ราชาศัพท์ |
| 5.Nik นิ | ไม่ใช้ราชาศัพท์ |
| **ลำดับสาม** |  |
| 6.Wan วัน | ไม่ใช้ราชาศัพท์ |
| 7.che เจ๊ะ | ไม่ใช้ราชาศัพท์ |

ต่อมามีการเปลี่ยนแปลงการใช้ชั้นยศตามกาลเวลาและสมัยนิยมจนมาสู่ชั้นยศมลายูแบบ 3 ชั้น (ยุคหลังและปัจจุบัน) 

ชั้นยศมลายูแบบ 3 ชั้น| ลำดับชั้น | ยศ**ฐานันดรศักดิ์** |  | เช่น |
| --- | --- | --- | --- |
| ชั้นที่1 | ต่วนกู (Tuanku), | เป็นชั้นยศสูงสุด หมายถึงพระเจ้าแผ่นดิน สุลต่าน ตลอดจนองค์ประมุขสูงสุดหรือองค์ประมุขแห่งรัฐ | - ตวนกู อิสมาอิล เปตรา อดีตสุลต่านแห่งรัฐกลันตัน |
| ชั้นที่2 | เต็งกู,เติงกู,ตนกู(Tengku), 
อังกู (Ungku),
ตุนกู (Tunku),
ต่วน (Tuan),
ตูแว (Tuwea),
รายา (Raja), 
หลง (Long),
กู (Ku) | เป็นชั้นยศรองลงมาและเป็นยศชั้นเดียวกันทั้งหมด ชั้นยศนี้ถือว่าเป็นเจ้าแต่ประสูติ เมื่อเทียบกับพระยศเจ้านายไทย ชั้นยศนี้หมายถึงชั้นหม่อมเจ้าขึ้นไปเพราะถือว่าเป็นเจ้า | - ตวนสนิ มูโล๊ะแมเราะฮ (สุลต่านมูฮัมหมัดที่2) 
- ต่วนไซนัลอาบิดิน โอรสในสุลต่านมูฮัมหมัดชาร์ที่3แห่งรัฐกลันตัน 
- เจ้าชาย ตนกูมูฮัมมัด ฟาอิซ เปตรา แห่งรัฐกลันตัน
- ต่วนมันโซร์ เจ้าเมืองรามัน |
| ชั้นที่3 | นิ(Nik),
วัน(Wan), | เป็นชั้นยศสุดท้าย และเป็นสามัญชน เว้นแต่เป็นการสืบชั้นยศแบบโบราณยุคแรกโดยไม่ขาดสายจึงจะถือว่าเป็นเจ้าแต่ประสูติ | - นิดะ และ นิละไม เจ้าเมืองสายบุรี
- นิมุสตอฟา (สุลต่านอับดุลฮามิดชาร์) ตาดูยามู-จามปา
- นิสุไลมาน ดาตูปูยุด |

ในอดีตรัฐกลันตันนิยมใช้ชั้นยศ "ต่วน" จนกระทั้งในปี ค.ศ.1944 ได้มีการเปลี่ยนตามสมัยนิยมมาใช้ชั้นยศ ตนกู,เติงกู,เต็งกู ส่วนในปัตตานี ยะลา และนราธิวาสนิยมใช้ยศ ต่วน, กู ,นิ ตามแบบดั่งเดิม 

ปัจจุบันชั้นยศ **"นิ"** จะใช้เพื่อให้เกียรติสำหรับการสืบเชื้อสายเจ้าทางพระมารดา เช่น ฝ่ายหญิงเป็นเจ้าชั้นยศ "ต่วน" เสกสมรสกับชายสามัญชน บุตรที่เกิดจะถูกลดชั้นยศหนึ่งชั้นจะใช้ชั้นยศ "นิ" ส่วนยศ**"วัน"** หากเป็นการสืบชั้นยศแบบโบราณดั่งเดิมไม่ขาดสายจึงจะถือว่าเป็นเจ้า หรืออาจจะหมายถึงขุนนางในราชสำนักที่มีความดีความชอบจึงได้รับแต่งตั้งเพื่อเป็นการให้เกียรติกรณีนี้จะไม่ถือว่าเป็นเจ้า 

ในสมัยหัวเมืองมลายูตกเป็นประเทศราชสยาม ชั้นยศเหล่านี้บ่งบอกได้ว่าเป็นการสืบเชื้อสายเจ้านายท้องถิ่นเดิม รวมถึงเจ้าเมืองมลายูที่สยามแต่งตั้งภายหลังจากตกเป็นประเทศราชโดยส่วนใหญ่จะเป็นชั้นยศ ตนกู ต่วน กู และนิ ที่ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าเมือง

การสืบทอดชั้นยศ
---------------

ชั้นยศจะสืบทอดทางฝ่ายชายเป็นหลัก เช่น ฝ่ายชายเป็นเจ้าชั้น เต็งกู โอรสประสูตรจะใช้ชั้นยศ เต็งกู ตามฝ่ายชายตลอดสาย และชั้นยศจะลดลงมาหนึ่งชั้นเมื่อ ฝ่ายหญิงเป็นเจ้า เสกสมรสกับชายสามัญชน เช่น ฝ่ายหญิงเป็นเจ้าชั้น ตนกู เสกสมรสกับชายสามัญชน บุตรที่เกิดจะถูกลดชั้นยศหนึ่งชั้นจะใช้ชั้นยศ "นิ" ฐานันดรศักดิ์มลายูเหล่านี้ยังมีการใช้สืบทอดจนถึงปัจจุบัน ทั้งในประเทศมาเลเซีย และสี่จังหวัดชายแดนภาคใต้ อันได้แก่ ปัตตานี ยะลา นราธิวาส สตูล

ราชาศัพท์มลายู
--------------

ในภาษามลายูนั้นมีการใช้ราชาศัพท์เรียกว่า บาฮาซา อิสตานา (Bahasa Istana)

อ้างอิง
-------

1. ↑  ยศเจ้ามลายูทางภาคใต้
2. ↑  ระบบชนชั้นในสังคมมลายู
3. ↑  ชื่อแสดงถึงเชื้อสาย (PDF).P.129