**ปลาตอง** (อังกฤษ: Clown knifefishes, Featherbackfishes) เป็นสกุลปลากระดูกแข็งที่อยู่ใน วงศ์ปลากราย (Notoperidae) อันดับปลาลิ้นกระดูก (Osteoglossiformes) ใช้ชื่อสกุลว่า *Chitala* (/ไค-ตา-ลา/)

ลักษณะ
------

มีรูปร่างโดยรวมคือ มีลำตัวแบนข้างมาก ครีบอกเล็กมาก ครีบหลังเล็ก ส่วนหัวมีขนาดเล็ก ตาโต ปากกว้าง โดยมีมุมปากอยู่เลยดวงตาไปอีก สันหลังยกสูง มีจุดเด่นคือ ครีบท้องที่ติดกับครีบก้นเป็นแนวเดียวกัน ซึ่งจะเคลื่อนไหวอย่างพริ้วไหวมากเมื่อว่ายน้ำ จนได้ชื่อในภาษาอังกฤษว่า "ปลาขนนก" (Featherbackfish) หรือ "ปลาใบมีด" (Knifefish) และเหตุที่ได้ชื่อว่า "ปลาตอง" ในภาษาไทย เนื่องจากมีรูปร่างแบนเหมือนใบตอง มีลายเส้นจาง ๆ เป็นบั้งอยู่ตามแนวของลำตัว ที่ฐานครีบหูมีจุดสีดำ และมีจุดเด่นอีกประการ คือ มีจุดสีน้ำตาลเข้มหรือสีดำอยู่ในช่วงท้ายของลำตัว ซึ่งแตกต่างออกไปตามชนิดและอายุวัยของปลา ซึ่งปลาในวัยอ่อนจุดเหล่านี้มักจะรวมตัวกันดูไม่ชัดเจน แต่จะแตกกระจายเห็นเด่นชัดเจนเมื่อปลาโตขึ้น และยังถือได้ว่าเป็นลวดลายเฉพาะในแต่ละตัวอีกด้วย สีของตัวปลาในธรรมชาติแล้วมักจะออกสีขาวนวล แต่เมื่อจับขึ้นมาแล้วจะค่อย ๆ กลายเป็นสีคล้ำขึ้น ๆ 

อาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูงขนาดเล็กในแม่น้ำและลำคลองทั่วไป พบกระจายพันธุ์ตั้งแต่อนุทวีปอินเดีย, อินโดจีน จนถึงเกาะบอร์เนียว และเกาะสุมาตรา ในอินโดนีเซีย โดยกินอาหารจำพวก ปลาขนาดเล็กและสัตว์น้ำชนิดอื่น

จัดเป็นปลาขนาดใหญ่ โดยมีความยาวเต็มที่ประมาณ 1 เมตร และอาจยาวได้ถึง 1.5 เมตร ในบางชนิด ขยายพันธุ์ด้วยการวางไข่ติดกับวัสดุใต้น้ำ เช่น ก้อนหินหรือตอม่อของสะพาน โดยไข่มีลักษณะสีขาวขุ่น โดยที่ทั้งปลาตัวผู้และตัวเมียช่วยกันดูแลไข่ จำนวนไข่ปริมาณ 500-1,000 ฟอง ใช้เวลาฟักเป็นตัวประมาณ 7 วัน

การจำแนก
--------

ปลาตองแบ่งออกได้เป็น 6 ชนิด ได้แก่

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **ชื่อภาษาไทย** | **ชื่อวิทยาศาสตร์** | **ขนาด**(โดยประมาณ) | **ลักษณะเด่น** | **สถานที่พบ** |
| ปลาตองลาย | *Chitala blanci* | 1 เมตร | มีจุดและลวดลายมากที่สุด | พบเฉพาะลุ่มน้ำโขงและบางส่วนของแม่น้ำน่านเท่านั้น |
| ปลากรายบอร์เนียว | *Chitala borneensis* | 40 เซนติเมตร | เป็นชนิดที่เล็กที่สุดในสกุลนี้ | พบได้บนเกาะบอร์เนียว |
| ปลากรายอินเดีย | *Chitala chitala* | 1.5 เมตร | มีจุดที่เล็กที่สุด แต่มีขนาดลำตัวใหญ่ | พบได้ที่ประเทศอินเดีย |
| ปลากรายสุมาตรา | *Chitala hypselonotus* | 1 เมตร | - | พบได้ที่เกาะสุมาตราและคาบสมุทรมลายู |
| ปลาสะตือ | *Chitala lopis* | 1.5 เมตร | มีสีค่อนข้างคล้ำ มีขนาดค่อนข้างใหญ่ | พบได้ในภูมิภาคอินโดจีนจนถึงคาบสมุทรมลายู และประเทศอินโดนีเซีย |
| ปลากราย | *Chitala ornata* | 1 เมตร | นิยมรับประทานและเลี้ยงเป็นปลาสวยงาม | พบในภูมิภาคอินโดจีน |

มีความสำคัญต่อมนุษย์ในแง่ของการเป็นปลาเศรษฐกิจ ซึ่งมีการบริโภคด้วยการปรุงสดและแปรรูปเป็นอาหารประเภทต่าง ๆ เช่น ลูกชิ้น, ทอดมัน หรือห่อหมก และยังนิยมเลี้ยงเป็นปลาสวยงามอีกด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในชนิด *C. ornata* โดยเฉพาะตัวที่สีกลายเป็นสีเผือกหรือสีที่แปลกออกไปเหมือนสีทองคำขาว เป็นต้น

อนึ่ง ปลาในสกุล *Chitala* เคยอยู่จัดอยู่ในสกุลเดียวกับ *Notopterus* โดยถือเป็นสกุลย่อย แต่ปัจจุบันได้แยกออกมาต่างหาก เนื่องจาก ไทสัน โรเบิร์ตส์ นักมีนวิทยาชาวอเมริกันได้ศึกษาและทำการอนุกรมวิธานแยกออกมาในปี ค.ศ. 1992 เพราะมีลักษณะสำคัญที่แตกต่างกัน 3 ประการคือ 

1. กระดูกกะโหลกหัวด้านหลังเว้าลึก
2. มุมปากยื่นเลยขอบนัยน์ตา
3. เกล็ดที่หัวมีขนาดเล็กกว่าหรือเท่ากับเกล็ดบนลำตัว

ซึ่งปลาที่อยู่ในสกุล *Notopterus* นี้ก็เหลือเพียงชนิดเดียวเท่านั้น คือ *Notopterus notopterus* ซึ่งมีขนาดเล็กกว่ามาก และมีส่วนลาดที่สันหลังน้อยกว่า ส่วนหน้ากลมมน อีกทั้งความกว้างของปากก็ไม่ยาวจนเลยลูกตา

ดูเพิ่ม
-------

* ปลาสลาด

อ้างอิง
-------

อ้างอิง

1. ↑  "ตุ๊ป่อง (ไก่แป๊ะซะ) อุดร". ไทยรัฐ. 21 December 2014. สืบค้นเมื่อ 21 December 2014.
2. ↑  สมโภชน์ อัคคะทวีวัฒน์, 2547: หน้า 20-21
3. ↑  Fishbase
4. ↑  Fishbase.org
5. ↑  สมโภชน์ อัคคะทวีวัฒน์, 2547: หน้า 16

บรรณานุกรม
* อัคคะทวีวัฒน์, สมโภชน์ (2547). *สาระน่ารู้ปลาน้ำจืดไทย เล่ม ๒*. องค์การค้าของคุรุสภา. ISBN 974-00-8738-8. `{{cite book}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|year=` (help)


คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
***Chitala***

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

 ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Chitala ที่วิกิสปีชีส์