ระวังสับสนกับ เยื่อหุ้มเซลล์

**ผนังเซลล์** (อังกฤษ: Cell wall) คือ ชั้นที่ล้อมเซลล์ซึ่งอยู่ถัดจากชั้นของเยื่อหุ้มเซลล์ ทำหน้าที่เป็นตัวค้ำจุนโครงสร้าง ปกป้องเซลล์ และกลไกคัดกรองสาร

ผนังเซลล์ยังมีหน้าที่ป้องกันการขยายตัวมากเกินไปหากน้ำไหลผ่านเข้าสู่ภายในเซลล์ มักพบอยู่ในพืช แบคทีเรีย อาร์เคีย เห็ดรา สาหร่าย แต่ไม่พบในสัตว์และโพรทิสต์

ผนังเซลล์ของพืช
---------------

เป็นชั้นที่อยู่นอกสุดของเซลล์พืช มีบทบาทในการยึดเซลล์เข้าด้วยกันให้เป็นเนื้อเยื่อ โครงสร้างประกอบด้วยโมเลกุลของเซลลูโลสที่เป็นองค์ประกอบหลักของผนังเซลล์มีลักษณะเป็นสาย เรียงตัวตามยาวเป็นกลุ่มๆ แต่ละกลุ่มเรียกไมเซล (Micelle) ซึ่งประกอบด้วยเซลลูโลส 100 โมเลกุล ไมเซลแต่ละกลุ่มมาเรียงตัวกันแบบหลวมๆ เชื่อมโยงกันเป็นตาข่าย ภายในช่องระหว่างสายของไมเซลมีสารกลุ่มลิกนิน คิวติน ซูเบอริน และเพกตินแทรกอยู่ จากนั้นไมเซลแต่ละกลุ่มรวมตัวกันเป็นไมโครไฟบริลซึ่งมีเซลลูโลสราว 2,000 โมเลกุล ไมโครไฟบริลมารวมตัวกันเป็นแมกโครไฟบริล ซึ่งมีเซลลูโลส ประมาณ 500,000 โมเลกุลช่องว่างระหว่างเส้นใยเหล่านี้มีสารที่ไม่ใช่เซลลูโลสแทรกอยู่

การเรียงตัวของไมโครไฟบริลในผนังเซลล์ชั้นแรกและชั้นที่สองจะต่างกันผนังเซลล์ชั้นแรกสร้างขึ้นระหว่างที่เซลล์กำลังเจริญเติบโต เส้นใยที่สร้างครั้งแรกจะเรียงไขว้กัน เมื่อเซลล์ขยายขนาด ไมโครไฟบริลเดิมถูกดึงตัวไปในแนวต่างๆกัน และมีการสร้างไมโครไฟบริลใหม่ๆตลอดเวลา เมื่อเจริญเต็มที่ ไมโครไฟบริลที่สร้างก่อนมักจะเรียงตัวขนานตามแนวแกนตามยาวของเซลล์ ส่วนไมโครไฟบริลที่สร้างขึ้นภายหลังเรียงตัวในแนวขวางเป็นวงรอบเซลล์ และอยู่ชิดกับเยื่อหุ้มเซลล์มากกว่า ส่วนผนังเซลล์ชั้นที่สองนั้น สร้างขึ้นหลังจากเซลล์หยุดขยายขนาดแล้ว การเรียงตัวจึงเป็นระเบียบกว่าผนังเซลล์ชั้นแรก 

ผนังเซลล์ของพืชไม่ได้เป็นส่วนที่ทึบตันตลอด แต่จะมีช่องให้เซลล์ที่อยู่ใกล้เคียงกันสามารถส่งสารเคมีระหว่างกันได้และยอมให้น้ำและสารอาหารผ่านได้ โดยผ่านบริเวณที่มีผนังบางหรือเป็นรูเรียก พิท (Pit) ซึ่งมีช่องเล็ก ๆ ให้ไซโตพลาสซึมผ่านได้ เรียกพลาสโมเดสมาตา (Plasmodesmata) 

* ผนังเชื่อมยึดระหว่างเซลล์ (Middle lamella) เป็นชั้นที่เกิดขึ้นเมื่อเซลล์พืชแบ่งตัว ประกอบด้วยเพกตินที่อยู่ในรูปแคลเซียมเพกเตต และแมกนีเซียมเพกเตต อยู่ตรงกลางระหว่างผนังเซลล์ชั้นแรกของเซลล์ 2 เซลล์ มีขนาดบางมากและมีคุณสมบัติเหนียว มองไม่เห็นด้วยกล้องจุลทรรศน์ทั่วไป
* ผนังเซลล์ปฐมภูมิ (Primary cell wall) เป็นผนังเซลล์ชั้นแรกที่เซลล์สร้างขึ้น ตั้งแต่ระยะที่กำลังเติบโตจนถึงโตเต็มที่ อยู่ด้านนอกสุดของเซลล์ ประกอบด้วยแชเซลลูโลส(cellulose) เฮมิเซลลูโลส เพกติน เซลล์พืชที่มีเฉพาะผนังเซลล์ชั้นนี้ เช่น เซลล์พาเรนไคมา
* ผนังเซลล์ทุติยภูมิ (Secondary cell wall) เป็นผนังชั้นในสุด สร้างขึ้นหลังจากที่เซลล์หยุดขยายตัว ประกอบด้วยเซลลูโลส ซูเบอริน (Suberin) คิวติน (Cutin) มีความหนาและแข็งแรงกว่าผนังเซลล์ชั้นแรก การที่มีลิกนินและซูเบอรินเป็นส่วนประกอบ ทำให้น้ำไม่สามารถผ่านผนังเซลล์ชั้นนี้ได้ เซลล์ที่สร้างผนังเซลล์ชั้นนี้สมบูรณ์แล้วมักจะตาย ตัวอย่างเซลล์ที่มีผนังเซลล์ชั้นนี้คือเส้นใย (Fiber) เทรคีด (Tracheid) และสเคลอเรนไคมา (Sclerenchyma)

โครงสร้างระดับโมเลกุลของผนังเซลล์ปฐมภูมิในพืช

ผนังเซลล์ของพืชและสาหร่ายสีเขียว
--------------------------------

คือ cellulose(ในdiatom มี silica เพิ่มเข้ามาด้วย)

ผนังเซลล์ของรา
--------------

ในพวกเห็ด รา ยีสต์มีสารเคลือบเซลล์หรือผนังเซลล์เป็นพวกสารไคทิน (chitin) ซึ่งเป็นสารพวกเดียวกันกับเปลือกกุ้งและแมลง ไคทินจัดเป็นคาร์โบไฮเดรตชนิดหนึ่ง ซึ่งประกอบด้วยหน่วยย่อย คือ N-acetyl glucosamine มายึดเกาะกันด้วย ß-1,4 glycosidic bond

ผนังเซลล์ของแบคทีเรียและสาหร่ายสีน้ำเงินแกมเขียว
------------------------------------------------

คือ peptidoglycan(murein) ซึ่งเกิดจากโปรตีนรวมตัวกับคาร์โบไฮเดรต

ผนังเซลล์ของสาหร่าย
-------------------

ผนังเซลล์ของสาหร่ายสีแดง คือ Agar เป็นวุ้นที่มีองค์ประกอบป็น galactose
ผนังเซลล์ของสาหร่ายสีน้ำตาล คือ algin
ผนังเซลล์ของสาหร่ายสีทอง คือ ซิลิกา

อ้างอิง
-------

1. ↑  นันทนา ตันวัฒนากุล. 2542. เอกสารประกอบการสอนวิชากายวิภาคศาสตร์ของพืช (306343: Plant Anatomy). ชลบุรี: ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* Cell wall ultrastructure
* The Cell Wall

เก็บถาวร 2007-03-25 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน

| * ด
* ค
* ก
โครงสร้างของเซลล์ / ออร์แกเนลล์ |
| --- |
| ระบบเอนโดเมมเบรน | 
* เยื่อหุ้มเซลล์
* นิวเคลียส
* ร่างแหเอนโดพลาซึม
* กอลไจแอปพาราตัส
* พาเรนทีโซม
* ออโทฟาโกโซม
* เวสิเคิล
	+ เอกโซโซม
	+ ไลโซโซม
	+ เอนโดโซม
	+ ฟาโกโซม
	+ แวคิวโอล
	+ อะโครโซม
* ไซโทพลาสมิกแกรนูล
	+ เมลาโนโซม
	+ ไมโครบอดี
	+ ไกลออกซิโซม
	+ เพอรอกซิโซม
	+ ไวเบล–ปาลาเดบอดี

 |
| ไซโทสเกเลตัน | 
* ไมโครฟิลาเมนต์
* อินเทอร์มีเดียทฟิลาเมนท์
* ไมโครทูบูล
* ไซโทสเกเลตันในโพรแคริโอต
* Microtubule organizing center
	+ เซนโทรโซม
	+ เซนทริโอล
	+ เบซัลบอดี
	+ สปินเดิลโพลบอดี
* ไมโอไฟบริล
* อุนดุลิโพเดียม
	+ ซิเลีย
	+ แฟลเจลลัม
	+ แอกโซนีม
	+ เรเดียลสโปค
* ซูโดโพเดียม
* ลาเมลลิโพเดียม
* ฟิโลโพเดียม

 |
| สิ่งมีชีวิตร่วมอาศัยภายใน | 
* ไมโทคอนเดรีย
* พลาสติด
	+ คลอโรพลาสต์
	+ โครโมพลาสต์
	+ เจอรอนโทพลาสต์
	+ ลิวโคพลาสต์
	+ อะไมโลพลาสต์
	+ เอไลโอพลาสต์
	+ โปรตีโนพลาสต์
	+ แทนโนโซม

 |
| โครงสร้างภายในอื่น ๆ | 
* นิวคลีโอลัส
* อาร์เอ็นเอ
	+ ไรโบโซม
	+ สไปลซิโอโซม
	+ Vault
* ไซโทพลาซึม
	+ ไซโทซอล
	+ อินคลูชัน
* โปรทีเอโซม

 |
| โครงสร้างภายนอก | 
* อาร์คีลลัม
* ผนังเซลล์
* สารเคลือบเซลล์

 |