**ลู่ตูง** (อังกฤษ: Lutung) เป็นสกุลของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ในอันดับวานร (Primates) สกุลหนึ่ง ใช้ชื่อสกุลว่า *Trachypithecus* จัดอยู่ในจำพวกค่าง ในวงศ์ลิงโลกเก่า (Cercopithecidae)

โดยชื่อสามัญคำว่า "Lutung" มาจากภาษามลายู เนื่องจากมีความแตกต่างจากค่างสกุลที่พบในอนุทวีปอินเดีย

ลักษณะ
------

มีรูปร่างที่เพรียวบาง หางมีความยาวกว่าลำตัวถึง 2 เท่า สีขนมีหลากหลายทั้งสีทอง, สีเทา หรือสีดำ แตกต่างกันไปตามชนิด โดยมากขนส่วนท้องจะเป็นสีจาง ขนบนหัวตั้งแหลมเหมือนสวมมงกุฏ แขนนับว่าสั้นมากเมื่อเทียบกับเท้า และนิ้วหัวแม่มือก็มีขนาดสั้น ที่หลังมือและหลังเท้ามีขน มีความยาวเฉลี่ย 40–80 เซนติเมตรและมีน้ำหนักประมาณ 5–15 กิโลกรัม ในตัวผู้โดยทั่วไปขนาดใหญ่กว่าตัวเมีย

พฤติกรรมและการกระจายพันธุ์
--------------------------

ค่างสกุลนี้ กระจายพันธุ์ทั่วไปในภูมิภาคเอเชียอาคเนย์ ทั้งที่เป็นแผ่นดินใหญ่ และหมู่เกาะต่าง ๆ กลางทะเล อาศัยอยู่ในป่าดิบ หรือป่าบนภูเขาสูง หรือแม้แต่ป่าชายหาดหรือป่าชายเลนติดทะเล ใช้เวลาส่วนใหญ่ในเวลาเช้าและเวลาบ่ายในการหากิน ด้วยการปีนป่ายและกระโดดไปมาระหว่างต้นไม้แต่ละต้น อาศัยอยู่รวมเป็นฝูงประมาณ 5–20 ตัว มีลักษณะแบบฮาเร็ม โดยตัวผู้ปกครองเพียงตัวเดียวเป็นจ่าฝูง มีตัวเมียรายล้อม มีนิสัยรักสงบและกลัวมนุษย์ แต่ถ้ามีตัวผู้อื่นจากฝูงอื่นบุกรุกเข้ามา จ่าฝูงจะต่อสู้เพื่อปกป้องและอาจถึงขั้นฆ่ากันตายได้ มีการระแวดระวังภัยสูง โดยเสียงร้องที่ดังเพื่อเตือนภัยในฝูง และจะร้องเตือนกัน เป็นสัตว์ที่กินพืชจำพวกใบไม้ หรือยอดไม้อ่อนเป็นอาหาร เนื่องจากกระเพาะสามารถที่จะย่อยอาหารจำพวกพืชได้เพียงอย่างเดียว อาจกินแมลงบ้าง เพื่อเสริมโปรตีน

ไม่ค่อยพบการเกิดแบบฝาแฝด ส่วนมากจะเกิดเพียงตัวเดียว ลูกค่างวัยอ่อนจะมีขนตามลำตัวสีเหลืองทองแลดูสวยงาม และจะค่อย ๆ เข้มขึ้นตามวัยที่เจริญเติบโตขึ้น หากแม่ค่างตายลง ค่างตัวเมียตัวอื่นในรุ่นเดียวกันกับแม่ หรืออาจเป็นเครือญาติกันจะทำหน้าที่เลี้ยงดูต่อ โดยจะเกาะที่หน้าท้องของตัวเมียหรือแม่แม้แต่กระทั่งขณะหาอาหาร หย่านมในช่วงครึ่งปีหลัง หลังจากเกิด เข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เมื่ออายุได้ 4–5 ปี อายุขัยโดยเฉลี่ย 20 ปี

การจำแนก
--------

มีการอนุกรมวิธานค่างในสกุลนี้ออกเป็นกลุ่ม ๆ ได้ทั้งหมด 17 ชนิด (ในบางข้อมูลแบ่งเป็น 9 ชนิด ) สำหรับในประเทศไทยพบ 3 ชนิด

* กลุ่มค่างหน้าม่วง (*T. vetulus*)
	+ ค่างหน้าม่วง (*Trachypithecus vetulus*)
	+ ค่างนิลกิรี (*Trachypithecus johnii*)

* กลุ่มค่างเทา (*T. cristatus*)
	+ ค่างชวา (*Trachypithecus auratus*)
	+ ค่างเทา (*Trachypithecus cristatus*)
	+ ค่างอินโดจีน (*Trachypithecus germaini*)
	+ ค่างตะนาวศรี (*Trachypithecus barbei*)

* กลุ่มค่างแว่น (*T. obscurus*)
	+ ค่างแว่นถิ่นใต้ (*Trachypithecus obscurus*)
	+ ค่างแว่นถิ่นเหนือ (*Trachypithecus phayrei*)

* กลุ่มค่างแหลม (*T. pileatus*)
	+ ค่างแหลม (*Trachypithecus pileatus*)
	+ ค่างสันแหลม (*Trachypithecus shortridgei*)
	+ ค่างทองจี (*Trachypithecus geei*)

* กลุ่มค่างหัวมงกุฎ (*T. francoisi*)
	+ ค่างหัวมงกุฎ (*Trachypithecus francoisi*)
	+ ค่างฮาติงห์ (*Trachypithecus hatinhensis*)
	+ ค่างกระหม่อมขาว (*Trachypithecus poliocephalus*)
	+ ค่างลาว (*Trachypithecus laotum*)
	+ ค่างสะโพกขาว (*Trachypithecus delacouri*)
	+ ค่างดำอินโดจีน (*Trachypithecus ebenus*)

วิวัฒนาการ
----------

กะโหลกของค่างเทา (*T. cristatus robustus*)
การวิเคราะห์ทางพันธุกรรมแสดงให้เห็นว่าบรรพบุรุษของค่างสกุลนี้ วิวัฒนาการตัวเองจนมีความแตกต่างครั้งแรกจากสกุลอื่นอย่างน้อยเมื่อกว่า 3 ล้านปีที่ผ่านมาในช่วงปลายยุคไพลโอซีน ชนิดต่าง ๆ ที่ยังดำรงเผ่าพันธุ์อยู่จนถึงปัจจุบันนี้ แยกตัวออกมาในยุคไพลสโตซีน สันนิษฐานว่าเกิดเปลี่ยนแปลงที่อยู่อาศัยในช่วงยุคน้ำแข็ง ฟอสซิลที่เก่าแก่ที่สุดระบุไว้อย่างชัดเจนว่าเป็นของสกุลนี้อยู่ในกลางยุคไพลสโตซีน ในเวียดนามและประเทศลาว ฟอสซิลที่ต่อมาเป็นที่รู้จักมาจากประเทศไทย, เกาะชวา และเกาะสุมาตรา ความสัมพันธ์ระหว่างค่างสกุลนี้กับค่างสกุลอื่น ๆ (เช่น *Semnopithecus*) ยังไม่มีข้อสรุป อาจจะเกิดจากการผสมข้ามสายพันธุ์ระหว่างสกุลเหล่านี้ในช่วงเวลาของประวัติศาสตร์วิวัฒนาการก็เป็นได้

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3  Harding, L.E. (2010). "*Trachypithecus cristatus* (Primates: Cercopithecidae)". *Mammalian Species*. **42** (1): 149–165. doi:10.1644/862.1. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2012-12-09. สืบค้นเมื่อ 2014-04-07.
2. ↑  "*Trachypithecus*". ระบบข้อมูลการจำแนกพันธุ์แบบบูรณาการ.
3. ↑  Groves, C. (2005). Wilson, D. E.; Reeder, D. M. eds. *Mammal Species of the World* (3rd ed.). Baltimore: Johns Hopkins University Press. pp. 175-178. OCLC 62265494. ISBN 0-801-88221-4. .
4. ↑  Roos, C. et al. (2008). "Mitochondrial phylogeny, taxonomy and biogeography of the silvered langur species group (*Trachypithecus cristatus*)". *Molecular Phylogenetics and Evolution* 47 (2): 629–636. doi:10.1016/j.ympev.2008.03.006. PMID 18406631.[*ลิงก์เสีย*]

คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
***Trachypithecus***

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

 ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Trachypithecus ที่วิกิสปีชีส์