| เขตการปกครองของประเทศไทย |
| --- |
|  |
| การปกครองส่วนภูมิภาคและการปกครองท้องที่ |
| * จังหวัด
* อำเภอ
* ตำบล
* หมู่บ้าน
 |
| การปกครองส่วนท้องถิ่น |
| * รูปแบบทั่วไป
* รูปแบบพิเศษ

---

* **ระดับบน**
* องค์การบริหารส่วนจังหวัด
* กรุงเทพมหานคร (เขต, แขวง)

---

* **ระดับล่าง**
* องค์การบริหารส่วนตำบล
* เทศบาล (นคร, เมือง, ตำบล)
* เมืองพัทยา
 |
| * ด
* ค
* ก
 |

**องค์การบริหารส่วนจังหวัด** (อบจ.) คือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีขนาดใหญ่ที่สุดของประเทศไทย มีจังหวัดละหนึ่งแห่ง ยกเว้นกรุงเทพมหานครซึ่งเป็นการปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ องค์การบริหารส่วนจังหวัด มีเขตพื้นที่รับผิดชอบครอบคลุมทั้งจังหวัด จัดตั้งขึ้นเพื่อบริการสาธารณประโยชน์ในเขตจังหวัด ตลอดทั้งช่วยเหลือพัฒนางานของเทศบาลและองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) รวมทั้งการประสานแผนพัฒนาท้องถิ่นเพื่อไม่ให้งานซ้ำซ้อน

ประวัติ
-------

การจัดรูปแบบขององค์การบริหารส่วนจังหวัด ซึ่งเป็นการปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบหนึ่ง ที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน ได้มีการปรับปรุงแก้ไขและวิวัฒนาการตามลำดับ โดยจัดให้มีสภาจังหวัดขึ้นเป็นครั้งแรกในปี พ.ศ. 2476 ตามความในพระราชบัญญัติจัดระเบียบเทศบาล พ.ศ. 2476 ฐานะของสภาจังหวัด ขณะนั้น มีลักษณะเป็นองค์กรแทนประชาชน ทำหน้าที่ให้คำปรึกษาหารือแนะนำแก่คณะกรรมการจังหวัด ยังมิได้มีฐานะเป็นนิติบุคคลที่แยกต่างหากจากราชการบริหารส่วนภูมิภาคหรือเป็นหน่วยงานการปกครองส่วนท้องถิ่นตามกฎหมาย ต่อมาในปีพ.ศ. 2481ได้มีการตราพระราชบัญญัติสภาจังหวัด พ.ศ. 2481 ขึ้น โดยมีความประสงค์ที่จะแยกกฎหมายที่เกี่ยวกับสภาจังหวัดไว้โดยเฉพาะสำหรับสาระสำคัญของพระราชบัญญัติฯนั้น ยังมิได้มีการเปลี่ยนแปลงฐานะและบทบาทของสภาจังหวัดไปจากเดิม กล่าวคือ สภาจังหวัดยังคงทำหน้าที่เป็นสภาที่ปรึกษาของคณะกรรมการจังหวัดเท่านั้น จนกระทั่งได้มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2495 ซึ่งกำหนดให้ผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นหัวหน้าปกครองบังคับบัญชาข้าราชการ และรับผิดชอบบริหารราชการส่วนจังหวัดของกระทรวง ทบวง กรมต่าง ๆ โดยตรงแทนคณะกรรมการจังหวัดเดิม โดยผลแห่งพระราชบัญญัติฯ นี้ ทำให้สภาจังหวัดมีฐานะเป็นสภาที่ปรึกษาของผู้ว่าราชการจังหวัด

แต่เนื่องจากบทบาทและการดำเนินงานของสภาจังหวัดในฐานะที่ปรึกษา ซึ่งคอยให้คำแนะนำและควบคุมดูแลการปฏิบัติงานของจังหวัด ไม่สู้จะได้ผลสมตามความมุ่งหมายเท่าใดนัก จึงทำให้เกิดแนวคิดที่จะปรับปรุงบทบาทของสภาจังหวัด ให้มีประสิทธิภาพโดยให้ประชาชนได้เข้ามามีส่วนในการปกครองตนเองยิ่งขึ้น ในปี พ.ศ. 2498 อันมีผลให้เกิด **องค์การบริหารส่วนจังหวัด** ขึ้นตามกฎหมายโดยมีฐานะเป็นนิติบุคคล แยกจากจังหวัด ในฐานะที่เป็นราชการบริหารราชการส่วนภูมิภาค ต่อมาได้มีการประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่ 218 ลงวันที่ 29 กันยายน 2515 ซึ่งเป็นกฎหมายแม่บทว่าด้วยการจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน กำหนดให้องค์การบริหารส่วนจังหวัดมีฐานะเป็นหน่วยการปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบหนึ่ง

อำนาจหน้าที่
------------

องค์การบริหารส่วนจังหวัดมีหน้าที่พัฒนาจังหวัด ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม การศึกษา สาธารณสุข การอาชีพ สาธารณูปโภคต่าง ๆ เช่น

1. จัดสร้างระบบสาธารณูปโภคที่เทศบาลและ อบต. ทำไม่ได้ เพราะขาดงบประมาณ เช่น สร้างบ่อบำบัดน้ำเสีย
2. จัดทำโครงการที่เกี่ยวข้องทั้งเทศบาลและ อบต. เช่น การก่อสร้างถนนสายหลัก
3. การป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย เช่น จัดรถบรรทุกน้ำ ช่วยเหลือพื้นที่แห้งแล้ง
4. การใช้ที่ดินเพื่อประโยชน์ของท้องถิ่น เช่น จัดให้มีสถานที่พักผ่อน สวนสาธารณะ
5. การบำรุงรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม รวมทั้งจารีตประเพณีและวัฒนธรรมท้องถิ่น

การเลือกตั้งผู้แทนขององค์การบริหารส่วนจังหวัด
---------------------------------------------

ประชาชนในแต่ละจังหวัดสามารถเลือกตัวแทนเข้ามาบริหาร อบจ.ได้โดยตรงโดยการเลือกตั้งนายก อบจ. และสมาชิกสภา อบจ. การเลือกตั้งนายก อบจ. ถือเขตจังหวัดเป็นเขตเลือกตั้ง ผู้มีสิทธิเลือกตั้งออกเสียงลงคะแนนเลือกผู้สมัครนายก อบจ. ได้ 1 คน

การเลือกตั้งสมาชิกสภา อบจ. ถือเขตอำเภอเป็นเขตเลือกตั้ง อำเภอที่มีสมาชิกสภา อบจ. ได้มากกว่า 1 คน จะแบ่งเขตอำเภอเป็นเขตเลือกตั้งเท่าจำนวนสมาชิกสภา อบจ. ที่มีในอำเภอนั้น ผู้มีสิทธิเลือกตั้งออกเสียงลงคะแนนเลือกผู้สมัครได้เขตเลือกตั้งละ 1 คน ส่วน นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด ทำหน้าที่ควบคุมและรับผิดชอบบริหารกิจการของ อบจ. ที่มีปลัด อบจ. เป็นหัวหน้า พนักงานทั้งหมดใน อบจ. และนายก อบจ. แต่งตั้งรองนายกซึ่งมิใช่สมาชิกสภา อบจ. เป็นผู้ช่วย เหลือในการบริหารงาน มีวาระการทำงานคราวละ 4 ปี

สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัด
---------------------------------

สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัด หรือ สมาชิกสภา อบจ. หรือเรียกย่อ ๆ ว่า ส.อบจ. มาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน อยู่ในตำแหน่งวาระละ 4 ปี มีหน้าที่ดังนี้

1. พิจารณาและออกกฎหมายของ อบจ. เรียกว่า "ข้อบัญญัติ อบจ." เช่น การจัดเก็บภาษีน้ำมันและยาสูบ
2. ตรวจสอบควบคุมการบริหาร อบจ. เช่น ตรวจสอบการใช้เงินในโครงการต่าง ๆ ให้ความเห็นชอบแผนพัฒนาจังหวัดโดยรวบรวมจากแผนของทั้งเทศบาลและ อบต. เช่น การสร้างถนน
3. ให้ความเห็นชอบงบประมาณรายจ่ายประจำปีซึ่งมาจากภาษีของประชาชน ทั้งภาษีทางตรงที่ อบจ. จัดเก็บ เช่น ภาษีโรงเรือนและที่ดิน หรือภาษีทางอ้อม เช่น จากการซื้อสินค้า โดยนำส่วนที่เป็นภาษีกลับคืนมาพัฒนาท้องถิ่น

ผู้บริหารขององค์การบริหารส่วนจังหวัด หรือ ผู้บริหารท้องถิ่น เราเรียกว่า นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด ซึ่งมีที่มาจากการเลือกตั้งผู้บริหารท้องถิ่นโดยตรง

อ้างอิง
-------

1. ↑  พระราชบัญญัติจัดระเบียบเทศบาล พุทธศักราช 2476 เก็บถาวร 2009-03-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 51 วันที่ 24 เมษายน 2477

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* ประวัติความเป็นมาขององค์การบริหารส่วนจังหวัด เก็บถาวร 2008-04-17 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* สาระน่ารู้ 20 ถาม-ตอบ เกี่ยวกับการเลือกตั้ง อบจ. เก็บถาวร 2011-11-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน - สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง

| * ด
* ค
* ก
การจัดแบ่งเขตพื้นที่ในประเทศไทย |
| --- |
| เขตการปกครอง | 
* ส่วนภูมิภาค
	+ จังหวัด
	+ อำเภอ
	+ กิ่งอำเภอ
	+ ตำบล
	+ หมู่บ้าน
* ส่วนท้องถิ่น
	+ องค์การบริหารส่วนจังหวัด
	+ เทศบาล
		- นคร
		- เมือง
		- ตำบล
	+ องค์การบริหารส่วนตำบล
	+ กรุงเทพมหานคร
		- เขต
		- แขวง
	+ เมืองพัทยา

 |
| เขตพื้นที่ | 
* กลุ่มจังหวัด
* เขตตรวจราชการ
* เขตปกครองคณะสงฆ์
* ท้องที่ตำรวจ
* เขตพื้นที่การศึกษา
* เขตพื้นที่สรรพากร
* มณฑลทหารบก
* เขตศาลยุติธรรมไทย

 |
| เขตการปกครองในอดีต | 
* มณฑลภาค
* มณฑลเทศาภิบาล

 |

| * ด
* ค
* ก
การเลือกตั้งนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดในประเทศไทย |
| --- |
| เลือกตั้งพร้อมกันทั่วประเทศ | 
* 2547
* 2551
* 2555
* 2563

 |
| เลือกตั้งนอกวาระ หรือแทนตำแหน่งที่ว่างลง | 
* 2546
* 2548–50
* 2552–53
* 2554
* 2556–57
* 2565
* 2566
* 2567

 |


| * ด
* ค
* ก
ราชการของฝ่ายบริหารไทย |
| --- |
| ราชการส่วนกลาง | 
* กระทรวง
* รัฐวิสาหกิจ
* องค์การมหาชน
* หน่วยงานรูปแบบพิเศษ

 |  |
| ราชการส่วนภูมิภาค | 
* จังหวัด
* อำเภอ/กิ่งอำเภอ

 |
| ราชการส่วนท้องถิ่น | 
* องค์การบริหารส่วนจังหวัด
* เทศบาลนคร
* เทศบาลเมือง
* เทศบาลตำบล
* องค์การบริหารส่วนตำบล
* กรุงเทพมหานคร
* เมืองพัทยา

 |
| ราชการในพระองค์ | 
* สำนักพระราชวัง
* หน่วยบัญชาการถวายความปลอดภัยรักษาพระองค์
* สำนักงานองคมนตรี

 |
| หมวดหมู่:การจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดินของไทย |