บทความนี้เกี่ยวกับแม่น้ำในจังหวัดกาญจนบุรี สำหรับแม่น้ำในจังหวัดพิษณุโลก ดูที่ แม่น้ำแควน้อย (จังหวัดพิษณุโลก)

**แม่น้ำแควน้อย** หรืออีกชื่อคือ **แม่น้ำไทรโยค** เป็นแม่น้ำสายสำคัญสายหนึ่งทางภาคตะวันตกของประเทศไทย เกิดจากลำน้ำใหญ่สามสายจากเทือกเขาตะนาวศรี ได้แก่ แม่น้ำบีคี่ใหญ่ แม่น้ำซองกาเลีย และแม่น้ำรันตี ไหลไปรวมกันที่ด้านใต้ของด่านสามสบในเขตอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี จากนั้นไหลผ่านเขตอำเภอทองผาภูมิ อำเภอไทรโยค และอำเภอเมืองกาญจนบุรี แล้วจึงไหลไปรวมกับแม่น้ำแควใหญ่กลายเป็นแม่น้ำแม่กลอง มีความยาวประมาณ 330 กิโลเมตร สองฝั่งแม่น้ำเป็นภูเขาสูงชัน มีการสร้างเขื่อนวชิราลงกรณ (เขื่อนเขาแหลม) กั้นแม่น้ำแควน้อยที่อำเภอทองผาภูมิ มีเนื้อที่ผิวน้ำ 353 ตารางกิโลเมตร (220,625 ไร่) ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนในท้องที่อำเภอสังขละบุรีและอำเภอทองผาภูมิ

ภูมิประเทศโดยทั่วไปในลุ่มน้ำแควน้อยเป็นภูเขาใหญ่น้อยเรียงสลับซับซ้อนและสูงชัน บางแห่งเป็นหน้าผาสูง บางแห่งเป็นที่ราบ ลำน้ำแควน้อยไหลผ่านภูมิประเทศที่สวยงาม มีน้ำตก มีห้วย และลำธารเล็ก ๆ ไหลลงลำน้ำเกือบตลอดสาย สภาพป่าส่วนใหญ่เป็นป่าไม้เบญจพรรณและป่าดงดิบ มีป่าไผ่แซมอยู่ทั่วไป มีป่าสงวนและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหลายแห่ง ได้แก่ ป่าสงวนแห่งชาติเขาช้างเผือก เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ป่าสงวนแห่งชาติห้วยเขย่ง ป่าสงวนแห่งชาติเขาพระฤๅษีและเขาบ่อแร่ และป่าสงวนแห่งชาติวังใหญ่–แม่น้ำน้อย

แม่น้ำสาขา
----------

### แม่น้ำบีคี่ใหญ่

แม่น้ำบีคี่ใหญ่มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาตะนาวศรีใกล้ชายแดนไทย–พม่า ในเขตอำเภอทองผาภูมิ ลำน้ำไหลขึ้นไปทางทิศเหนือค่อนไปทางทิศตะวันออก ผ่านเขาปลายลำปิล๊อก เข้าเขตอำเภอสังขละบุรี ช่วงนี้มีลำน้ำสาขาที่สำคัญคือ ห้วยบีคี่ ซึ่งมีต้นกำเนิดจากเทือกเขาตะนาวศรีที่พรมแดนไทย–พม่าเช่นเดียวกัน แต่อยู่ในเขตอำเภอสังขละบุรี ไหลมาทางทิศตะวันตกสมทบกับแม่น้ำบีคี่ใหญ่ที่บ้านมอญ น้ำยังคงไหลขึ้นสู่ทิศเหนือค่อนไปทางทิศตะวันออกจนกระทั่งอีกประมาณ 6 กิโลเมตร จะถึงสามสบ ลำน้ำหักเลี้ยวไปทางทิศตะวันออก เรียกว่าแม่น้ำแควน้อย ไหลลงตอนใต้ต่อไป

### แม่น้ำซองกาเลีย

แม่น้ำซองกาเลียมีทิศทางการไหลจากทิศเหนือลงสู่ทิศใต้ มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาตะนาวศรี บริเวณด่านเจดีย์สามองค์ มีลำห้วยหลายสายไหลมาสมทบแม่น้ำซองกาเลีย ไหลลงใต้ผ่านอำเภอสังขละบุรี และไหลลงแม่น้ำแควน้อยที่สามสบ

### แม่น้ำรันตี

แม่น้ำรันตีไหลมาจากทิศตะวันออก มีต้นกำเนิดจากภูเขากั้นลุ่มน้ำแควน้อยกับแควใหญ่ ไหลมาบรรจบกับแม่น้ำซองกาเลียก่อน อีกประมาณครึ่งกิโลเมตร จึงไหลบรรจบเป็นลำน้ำแควน้อย

อ้างอิง
-------

1. ↑  ราชบัณฑิตยสถาน. *อักขรานุกรมภูมิศาสตร์ไทย เล่ม ๑ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน.* พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2557, หน้า 133.

| * ด
* ค
* ก
ลำน้ำสำคัญในประเทศไทย แบ่งตามภูมิภาค |
| --- |
| ภาคเหนือ | 
* กก
* กวง
* ขาน
* โขง
* คำ
* แควน้อย
* งัด
* งาว
* จัน
* จาง
* แจ่ม
* ตุ๋ย
* ตื่น
* แตง
* น่าน
* ปาด
* ปาย
* ปิง
* ปี้
* ฝาง
* มอก (ฝากระดาน)
* เมย
* ยม
* ยวม
* รวก
* รำพัน
* ลาว
* ลี้
* วัง
* วังทอง
* สรวย
* สรอย
* สาย
* สาละวิน
* อิง

 |
| ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ | 
* ก่ำ
* ขะยุง
* โขง
* คันฉู
* ชี (แม่น้ำ)
* ชี (ลำน้ำ)
* เชิงไกร (เชียงไกร)
* เชิญ
* เซบก
* เซบาย
* โดมใหญ่
* โดมน้อย
* ตะคอง
* นางรอง
* บางทราย
* บังมุก
* บังอี่
* ปลายมาศ
* ปาว
* พรม
* พระเพลิง
* พอง
* พุง (กุดบาก)
* โพง
* มูล
* ยาม
* ยัง
* เลย
* สงคราม
* หลวง (ภูวัด)
* เหือง
* อูน

 |
| ภาคกลาง | 
* กระเสียว
* ขอนแก่น
* แควน้อย
* เจ้าพระยา
* ทับเสลา
* ท่าจีน
* น้อย
* ป่าสัก
* พุง
* โพ
* มวกเหล็ก
* ลพบุรี
* สนธิ
* สะแกกรัง (แม่วงก์–วังม้า–ตากแดด)

 |
| ภาคตะวันออก | 
* จันทบุรี
* ท่าลาด
* นครนายก
* น้ำใส
* บางปะกง (ปราจีนบุรี)
* ประแสร์
* พรมโหด
* พระปรง
* พระพุทธ
* พระสทึง
* พังราด
* เมืองตราด
* ยาง (พระยาธาร)
* ระบม
* ระยอง
* ลึก
* วังโตนด
* เวฬุ
* สียัด
* โสมง
* หนุมาน

 |
| ภาคตะวันตก | 
* กุย
* ขาแข้ง
* แควน้อย
* แควใหญ่
* ตะเพิน
* ประจัน
* ปราณบุรี
* เพชรบุรี
* ภาชี
* แม่กลอง

 |
| ภาคใต้ | 
* กระบี่
* กระบุรี (ปากจั่น)
* กลาย
* โก-ลก
* ตรัง
* ตะกั่วป่า
* ตาปี
* ท่าตะเภา (ชุมพร)
* ท่าแนะ (ประ)
* ท่ามะเดื่อ
* เทพา
* นาทวี
* บางนรา
* ปัตตานี
* ปะเหลียน
* ป่าบอน
* ปากพนัง
* พุมดวง (สก–คีรีรัฐ)
* รัตภูมิ (ภูมี)
* ละอุ่น
* สายบุรี
* หลังสวน
* อู่ตะเภา

 |