อนุสาวรีย์เอลซิดในเมืองบูร์โกส
ดาบของเอลซิด ปัจจุบันอยู่ในพิพิธภัณฑสถานคลังอาวุธหลวงในกรุงมาดริด
**เอลซิด** (สเปน: *El Cid*) เป็นขุนศึกชาวสเปนผู้เก่งกาจคนหนึ่ง เกิดใน พ.ศ. 1586 (ค.ศ. 1043) ที่หมู่บ้านบิบาร์ ในเมืองบูร์โกส อาณาจักรกัสติยา เกิดในตระกูลขุนนางสเปน มีชื่อจริงว่า **โรดริโก ดิอัซ เด บิบาร์** (*Rodrigo Díaz de Vivar*) โรดริโกได้รู้จักและใช้ชีวิตอยู่ร่วมกับเจ้าชายซันโช รัชทายาทแห่งอาณาจักรกัสติยาในฐานะเจ้านายและข้ารับใช้มาตั้งแต่เด็ก แต่ไม่นานทั้งคู่ก็สนิทสนมกันจนแทบจะเรียกว่าเป็นสหายกันก็ได้

โรดริโกจงรักภักดีต่อเจ้าชายซันโชมาก ดังจะเห็นได้จากใน พ.ศ. 1606 (ค.ศ. 1063) อาณาจักรกัสติยามีสงครามกับอาณาจักรอารากอน เพราะต้องการแย่งชิงดินแดนซาราโกซา สงครามครั้งนี้ไม่สามารถตัดสินได้ในสมรภูมิรบ เพราะต่างฝ่ายต่างเข้มแข็งจนไม่มีใครเอาชนะใครได้ จึงตกลงกันว่า ให้แต่ละฝ่ายส่งตัวแทนมา 1 คนมาประลองกันแบบตัวต่อตัว ใครชนะจะได้ดินแดนซาราโกซาไป ฝ่ายกัสติยานั้น โรดริโกอาสาไปเป็นตัวแทนประลอง และในวันจริงนั้น แม้คู่ต่อสู้จากอารากอนจะมีร่างกายกำยำ แรงเยอะ และตัวโตกว่าโรดริโกอย่างมาก แต่โรดริโกก็สามารถชนะได้ ทำให้กัสติยาชนะในสงครามนี้ ทหารของกัสติยาจึงให้ฉายาจากการสร้างวีรกรรมของเขา คือ "เอลซิดกัมเปอาดอร์" (El Cid Campeador) โดย *El Cid* มีที่มาจากคำในภาษาอาหรับถิ่นอันดาลูซิอาว่า "อัลซีด" (*al-sīd*) แปลเป็นภาษาอังกฤษว่า "The Lord" ส่วน *Campeador* นั้นเป็นภาษาสเปน แปลว่า "Champion" ซึ่งฉายาเอลซิดก็เป็นชื่อที่คนส่วนใหญ่ที่รู้จักโรดริโกใช้เรียกเขามาจนถึงปัจจุบัน

หลังจากสงครามกับอารากอนแล้ว อาณาจักรกัสติยายังพบสงครามใหม่อีกครั้ง ครั้งนี้เป็นสงครามกับชาวเบอร์เบอร์ (เป็นส่วนหนึ่งของการพิชิตดินแดนคืนของชาวคริสต์ในคาบสมุทรไอบีเรีย) ผลคือกองทัพกัสติยาภายใต้การนำของเจ้าชายซันโชที่ 2 และโรดริโก ชนะแทบทุกครั้ง ทำให้กัสติยามีเมืองขึ้นและแผ่ขยายอาณาเขตไปได้กว้างขวาง แต่พระเจ้าเฟร์นันโดที่ 1 กษัตริย์แห่งกัสติยาและพระชนก (พ่อ) ของเจ้าชายซันโชได้เสด็จสวรรคตใน พ.ศ. 1608 (ค.ศ. 1065) โดยที่ก่อนจะเสด็จสวรรคต พระองค์ได้ทรงจัดสรรดินแดนให้พระโอรสและพระธิดาได้แบ่งกันไปปกครอง โดยเจ้าชายซันโช เจ้านายเอลซิดได้ขึ้นครองบัลลังก์กัสติยา

แต่ไม่นาน พระเจ้าซันโชที่ 2 ทรงเห็นว่า พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 พระอนุชา (น้องชาย) ของพระองค์ที่ได้ไปปกครองอาณาจักรเลออนนั้น ขาดความสามารถในการปกครอง ประกอบกับกัสติยามีสงครามกับชาวเบอร์เบอร์ ควรรวมกัสติยาและเลออนเข้ากับกัสติยาดีกว่า เพื่อที่อาณาจักรกัสติยาจะได้เข้มแข็ง ดังนั้น พระเจ้าซันโชที่ 2 จึงทรงเปิดศึกแย่งชิงดินแดนเลออนกับพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 ใน พ.ศ. 1608 นั้นเอง

ศึกแย่งชิงเลออนดำเนินมาจนถึง พ.ศ. 1615 (ค.ศ. 1072) พระเจ้าซันโชที่ 2 ทรงมีชัยต่อพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 และผนวกอาณาจักรกัสติยากับเลออนได้สำเร็จ ต่อไปก็ต้องทรงสังหารพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 เพื่อให้กษัตริย์ของอาณาจักรกัสติยา-เลออนมีเพียงพระองค์เดียว คือพระเจ้าซันโชที่ 2 แต่ว่าพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 ทรงลี้ภัยไปยังอาณาจักรซาโมรา เพื่อขอความช่วยเหลือกับพระนางอูร์รากา พระขนิษฐา (น้องสาว) ของพระองค์ พระนางอูร์รากาและพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 จึงสมคบคิดกันลอบปลงพระชนม์พระเจ้าซันโชที่ 2 เสียใน พ.ศ. 1615 นั้นเอง แผนการลอบสังหารในครั้งนี้ทรงมอบให้ทหารอาสาผู้ภักดีต่อพระนางอูร์รากาและพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 ทำอย่างลับ ๆ ทำให้ไม่มีใครรู้ว่าพระนางอูร์รากาและพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 มีส่วนเกี่ยวข้องกับการลอบปลงพระชนม์พระเจ้าซันโชที่ 2

เมื่อพระเจ้าซันโชที่ 2 เสด็จสวรรคตแล้ว ก็ไม่มีใครเหมาะสมจะเป็นกษัตริย์ของอาณาจักรกัสติยา-เลออนมากไปกว่าพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 และเข้าพิธีเพื่อสถาปนาเป็นกษัตริย์แห่งกัสติยา-เลออน แต่ในพิธีแต่งตั้งพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 เอลซิดไม่คุกเข่าถวายพระพร เพราะเขาคลางแคลงใจว่าพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 มีส่วนเกี่ยวข้องกับการลอบปลงพระชนม์พระเจ้าซันโชที่ 2 และขอร้องให้พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 สาบานต่อหน้าพระคัมภีร์ว่า ทรงไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการลอบปลงพระชนม์พระเจ้าซันโชที่ 2 (แต่ความจริงแล้วพระองค์กับพระนางอูร์รากาทรงมีส่วนเกี่ยวข้องอย่างมาก) แต่พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 ได้ทรงสาบานออกมาอย่างเต็มพิธี เอลซิดจึงยอมรับอำนาจและถวายตัวเข้าเป็นข้ารับใช้พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6

เอลซิดแต่งงานกับฆิเมนา เด โอบิเอโด พระญาติของพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 ใน พ.ศ. 1617 (ค.ศ. 1074) มีบุตรด้วยกัน 3 คน ชื่อ กริสตินา, มาริอา และดิเอโก โรดริเกซ

เอลซิดรับใช้พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 อย่างจงรักภักดีเรื่อยมา จนพระเจ้าอัลฟอนโซไว้วางใจดูแลเลี้ยงดูอย่างดี ทำให้ขุนนางอื่น ๆ เกิดความอิจฉาเอลซิด จึงกล่าวหาเอลซิดว่ายักยอกเครื่องบรรณาการที่เก็บมาจากรัฐเซบิยา พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 จึงสั่งเนรเทศเอลซิดออกจากอาณาจักรกัสติยา-เลออน

เมื่อเอลซิดถูกเนรเทศจึงเดินทางไปยังซาราโกซา ซึ่งผู้ครองเมืองได้ให้การต้อนรับเอลซิดเป็นอย่างดี ขณะที่พำนักอยู่ที่เมืองนี้ ได้รับจ้างทำสงครามอยู่เรื่อย ๆ จนกระทั่งใน พ.ศ. 1629 (ค.ศ. 1086) ปัญหาสงครามระหว่างชาวเบอร์เบอร์กับอาณาจักรกัสติยา-เลออนหนักขึ้น พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 เริ่มต้านชาวเบอร์เบอร์ไม่อยู่ ใน พ.ศ. 1635 (ค.ศ. 1092) พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 ได้ส่งสาส์นขอความช่วยเหลือให้เอลซิดกลับมาทำงานให้พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 และคำตอบจากเอลซิดคือ จะไม่รบให้กับพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 แต่จะรบให้อาณาจักรกัสติยา-เลออน โดยมีตนเป็นผู้นำและเจ้าของทัพเพียงคนเดียว ไม่ขึ้นต่อพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 เริ่มช่วยรบใน พ.ศ. 1635 นั้นเอง

การรบกับชาวเบอร์เบอร์ดำเนินไปเรื่อย ๆ แต่ส่วนใหญ่เอลซิดเป็นผู้ชนะ แต่ในที่สุด ในศึกครั้งหนึ่งที่เมืองบาเลนเซียซึ่งเขารบกับชาวเบอร์เบอร์เพื่อรับใช้อาณาจักรกัสติยา-เลออนอยู่นั้น เอลซิดพลาดท่าถูกยิงได้รับบาดเจ็บ และเสียชีวิตในวันที่ 10 กรกฎาคม พ.ศ. 1642 แต่ภรรยาของเขาก็นำร่างของเขาขึ้นไปกับม้าคู่ใจ เพื่อไม่ให้ทหารรู้ว่าเอลซิดเสียชีวิตแล้ว เพราะอาจเสียขวัญ และก็ชนะกษัตริย์เบอร์เบอร์ชื่อ ยูซุฟ อิบน์ ตาชฟีน ได้ในที่สุด ร่างของเอลซิดและภรรยา (ฆิเมนา) ถูกฝังไว้ที่อาสนวิหารบูร์โกส