|  |
| --- |
|  |

"แนวคิดหลักทางปรัชญาของยุโรป ล้วนแต่เป็นเชิงอรรถของเพลโต" -- อัลเฟรด นอร์ท ไวท์เฮด, Process and Reality, ค.ศ. 1929
**เพลโต** (กรีก: Πλάτων, *Plátōn*, [plá.tɔːn]; 427 – 347 ปีก่อน ค.ศ.) หรือ **เพลโต** (อังกฤษ: Plato) เป็นนักปรัชญาชาวกรีกโบราณที่มีอิทธิพลอย่างสูงต่อแนวคิดตะวันตก เขาเป็นลูกศิษย์ของโสกราตีส เป็นอาจารย์ของอริสโตเติล เป็นนักเขียน และเป็นผู้ก่อตั้งอาคาเดมีซึ่งเป็นสำนักวิชาในกรุงเอเธนส์

เพลโตใช้เวลาส่วนใหญ่สอนอยู่ที่อาคาเดมี แต่เขาก็ได้เขียนเกี่ยวกับปัญหาทางปรัชญาไว้เป็นจำนวนมาก โลกปัจจุบันรู้จักเขาผ่านทางงานเขียนที่หลงเหลืออยู่ ที่ถูกนำขึ้นมาแปลและจัดพิมพ์เป็นในช่วงการเคลื่อนไหวด้านมนุษยนิยม งานเขียนของเพลโตนั้นส่วนมากแล้วเป็นบทสนทนา คำคม และจดหมาย ผลงานที่เป็นที่รู้จักของเพลโตนั้นหลงเหลืออยู่ทั้งหมด อย่างไรก็ตามชุดรวมงานแปลปัจจุบันของเพลโตมักมีบางบทสนทนาที่นักวิชาการจัดว่าน่าสงสัย หรือคิดว่ายังขาดหลักฐานที่จะยอมรับว่าเป็นของแท้ได้

ในบทสนทนาของเพลโลนั้น บ่อยครั้งที่มีโสกราตีสเป็นตัวละครหลัก ซึ่งเป็นสิ่งที่สร้างความสับสนว่าความเห็นส่วนใดเป็นของโสกราตีส และส่วนใดเป็นของเพลโต

ประวัติ
-------

ผลงาน
-----

### ประเด็นหลัก

ในงานเขียนของเพลโต เราจะพบการโต้เถียงเกี่ยวกับรูปแบบของการปกครองทั้งแบบเจ้าขุนมูลนาย และแบบประชาธิปไตย เราจะพบการโต้เถียงเกี่ยวกับผลของสิ่งแวดล้อมกับผลของพันธุกรรม ต่อสติปัญญาและอุปนิสัยของมนุษย์ ซึ่งการโต้เถียงนี้เกิดขึ้นมานานก่อนการโต้เถียงเรื่อง "ธรรมชาติหรือการเลี้ยงดู" ที่มีขึ้นในช่วงเวลาของฮอบบส์ และล็อก และยังมีผลต่อเนื่องมาถึงงานเขียนที่ก่อให้เกิดการโต้แย้งเช่นหนังสือ *The Mismeasure of Man* และ *The Bell Curve* เรายังจะพบข้อคิดเห็นที่สนับสนุนอัตวิสัยและปรวิสัยของความรู้ของมนุษย์ ที่มีผลมาถึงการโต้เถียงสมัยใหม่ระหว่างฮูม และคานท์ หรือระหว่างนักหลังสมัยใหม่นิยมและผู้ที่ไม่เห็นด้วย กระทั่งเรื่องราวของเมืองหรือทวีปที่สาบสูญเช่นแอตแลนติส ก็ยังถูกยกมาเป็นตัวอย่างในงานของเพลโต เช่น *Timaeus* หรือ *Critias*

### รูปแบบ

เพลโตเขียนงานแทบทั้งหมดในรูปของบทสนทนา ในงานชิ้นแรก ๆ ตัวละครสนทนาโดยการถามคำถามกันไปมา อย่างมีชีวิตชีวา ตัวละครที่โดดเด่นคือโสกราตีสที่ใช้รูปแบบของวิภาษวิธีที่ยังไม่ถูกจัดเป็นระบบ กลุ่มของผลงานนี้รวมเรียกว่าบทสนทนาโสกราตีส

แต่คุณภาพของบทสนทนาได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างมากตลอดช่วงชีวิตของเพลโต เป็นที่ยอมรับกันทั่วไปว่างานชิ้นแรก ๆ ของเพลโตนั้น วางรากฐานอยู่บนความคิดของโสกราตีส ในขณะที่ในงานเขียนชิ้นถัด ๆ มา เขาได้ค่อย ๆ ฉีกตัวเองออกจากแนวคิดของอาจารย์ของเขา ในงานชิ้นกลาง ๆ โสกราตีสได้กลายเป็นผู้พูดของปรัชญาของเพลโต และรูปแบบของการถาม-ตอบ ได้เปลี่ยนเป็นแบบ "เหมือนท่องจำ" มากขึ้น: ตัวละครหลักนั้นเป็นตัวแทนของเพลโต ในขณะที่ตัวละครรอง ๆ ไป แทบไม่มีอะไรจะกล่าวนอกจาก "ใช่" "แน่นอน" และ "จริงอย่างยิ่ง" งานชิ้นหลัง ๆ แทบจะมีลักษณะเหมือนเรียงความ และโสกราตีสมักไม่ปรากฏหรือเงียบไป เป็นที่คาดการณ์กันว่างานชิ้นหลัง ๆ นั้นเขียนโดยเพลโตเอง ส่วนงานชิ้นแรก ๆ นั้นเป็นบันทึกของบทสนทนาของโสกราตีสเอง ปัญหาว่าบทสนทนาใดเป็นบทสนทนาของโสกราตีสอย่างแท้จริง เรียกว่าปัญหาโสกราตีส

ลักษณะการสร้างฉากที่มองเห็นได้ของบทสนทนา สร้างระยะห่างระหว่างเพลโตและผู้อ่าน กับปรัชญาที่กำลังถูกถกเถียงในนั้น ผู้อ่านสามารถเลือกรูปแบบการรับรู้ได้อย่างน้อยสองแบบ: อาจจะเข้าไปมีส่วนร่วมในบทสนทนาเกี่ยวกับแนวคิดที่กำลังพูดคุยกันอยู่, หรือเลือกที่จะมองเนื้อหาว่าเป็นการแสดงออกถึงอุปนิสัยที่อยู่ในผลงานนั้น ๆ

รูปแบบการสนทนาทำให้เพลโตสามารถถ่ายทอดความเห็นที่ไม่เป็นที่นิยมผ่านทางตัวละครที่พูดจาไม่น่าคล้อยตาม เช่น Thrasymachus ใน *สาธารณรัฐ*

อภิปรัชญาของเพลโต: ลัทธิเพลโต หรือ สัจนิยม
------------------------------------------

ผลงานที่เป็นที่จดจำที่สุด หรืออาจเป็นผลงานที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของเพลโต ก็คืออภิปรัชญาแบบทวิภาค ที่มักเรียกกันว่า (ในอภิปรัชญา) ลัทธิเพลโต หรือ (ถ้าเรียกให้เกินจริง) สัจนิยม    อภิปรัชญาของเพลโตได้แบ่งโลกออกเป็นสองมุม คือ โลกของรูปแบบ (form) และโลกที่รับรู้ได้ เขามองว่าโลกที่รับรู้ได้ รวมถึงสิ่งของต่าง  ๆ ในนั้น คือ สำเนาที่ไม่สมบูรณ์แบบจาก *รูปแบบ* ที่คิดคำนึงได้ หรือ *แนวความคิด*   โดยที่รูปแบบเหล่านี้จะไม่เปลี่ยนแปลง และอยู่ในสภาวะสมบูรณ์แบบเสมอ   การทำความเข้าใจกับรูปแบบเหล่านี้จะต้องใช้สติปัญญา หรือความเข้าใจเท่านั้น อย่างไรก็ตามแนวคิดของการแบ่งแยกนี้ได้มีการค้นพบมาก่อนหน้าเพลโนในปรัชญาของโซโรแอสเตอร์ โดยเรียกว่าโลกมินู (ปัญญา) และ โลกกีติ (สัมผัส) รวมถึงแนวคิดเกี่ยวกับรัฐอุดมคติ ที่โซโรแอสเตอร์เรียกว่า ชาห์ริวาร์ (เมืองอุดมคติ)

สาขาวิชาที่ศึกษาเพลโต
---------------------


| * ด
* ค
* ก
นักปรัชญาตะวันตกคนสำคัญ |
| --- |
| 
* ก่อนโสกราตีส
* เธลีส
* โสกราตีส
* เพลโต
* อาริสโตเติล
* เอพิคิวรัส
* โพลตินัส
* พีร์โร
* ออกัสตินแห่งฮิปโป
* โบอีเทียส
* อัลฟาราบี
* แอนเซล์มแห่งแคนเทอร์เบอรี
* ปีแยร์ อาเบลา
* อะเวร์โรอีส
* ไมมอนิดีส
* ทอมัส อไควนัส
* อัลแบร์ตุส มาญุส
* ดันส์ สโกตัส
* รามอง ยูย์
* วิลเลียมแห่งออกคัม
* โจวันนี ปีโก เดลลา มีรันโดลา
* มาร์ซิลิโอ ฟิชีโน
* มีแชล เดอ มงตาญ
* เรอเน เดการ์ต
* โทมัส ฮอบส์
* แบลซ ปัสกาล
* บารุค สปิโนซา
* จอห์น ล็อก
* นีโกลา มาลบรองช์
* กอทท์ฟรีด ไลบ์นิซ
* จัมบัตติสตา วีโก
* ชูเลียง โอเฟรย์ เดอ ลา เมตรี
* จอร์จ บาร์กลีย์
* มงแต็สกีเยอ
* เดวิด ฮูม
* วอลแตร์
* ฌ็อง-ฌัก รูโซ
* เดอนี ดีเดอโร
* แฮร์เดอร์
* อิมมานูเอล คานต์
* เจเรอมี เบนทัม
* ฟรีดริช ชไลเออร์มาเคอร์
* โยฮัน ก็อทลีพ ฟิชเทอ
* เฮเกิล
* ฟรีดริช ชิลเลอร์
* ฟรีดริช ฟอน ชเลเกิล
* อาเทอร์ โชเพนเฮาเออร์
* เซอร์เอิน เคียร์เกอกอร์
* เฮนรี เดวิด ทอโร
* ราล์ฟ วอลโด เอเมอร์สัน
* จอห์น สจวร์ต มิลล์
* คาร์ล มาคส์
* มีฮาอิล บาคูนิน
* ฟรีดริช นีทเชอ
* วลาดีมีร์ โซโลวีฟ
* วิลเลียม เจมส์
* วิลเฮล์ม ดิลเทย์
* เพิร์ซ
* กอทท์ลอบ เฟรเกอ
* เอดมุนด์ ฮุสเซิร์ล
* อองรี แบร์ซง
* แอนสท์ คัสซิเรอร์
* จอห์น ดิวอี
* เบนาเดตโต โกรเช
* โคเซ ออร์เตกา อี กัสเซต
* แอลฟริด นอร์ท ไวต์เฮด
* เบอร์ทรันด์ รัสเซลล์
* ลุดวิจ วิทท์เกนชไตน์
* แอนสท์ บลอค
* เกออร์ก ลูคัช
* มาร์ติน ไฮเดกเกอร์
* รูดอล์ฟ คาร์นาพ
* ซีโมน แวย
* มอรีซ แมร์โล-ปงตี
* ฌ็อง-ปอล ซาทร์
* ไอย์น แรนด์
* ซีมอน เดอ โบวัวร์
* จอร์จ บาไตลล์
* ธีโอดอร์ อดอร์โน
* มักซ์ ฮอร์คไฮเมอร์
* ฮานนาห์ อเรนดท์
* กอร์เนลีอุส กาสโตรีอาดิส
* โรลอง บาร์ธ
* โคลด เลวี สโตรส
* ฌาค ลากอง
* หลุยส์ อัลธูแซร์
* มิเชล ฟูโกต์
* ฌาค แดริดา
* เจอร์เกน ฮาเบอร์มาส
* ฌอง โบดริยาร์ด
* จิลล์ เดอลูซ
* ฌอง-ลุค นองซี
* จิอันนี วัตติโม
* อันโทนิโอ เนกริ
* พอล วิริลลิโอ
* ปีเตอร์ สลอตเทอร์ดิค
* สลาวอจ ชิเชค
* ณาค ร็องซิแยร์
* เรเน จิราด์
* จอร์โจ อกัมเบ็น

 |  |

| * ด
* ค
* ก
ปรัชญาสังคมและการเมือง |
| --- |
| บทความที่เกี่ยวข้อง | 
ปรัชญาเศรษฐศาสตร์ **·** 
ปรัชญาการศึกษา **·** 
ปรัชญาประวัติศาสตร์ **·** 
นิติศาสตร์ **·** 
ปรัชญาสังคมศาสตร์ **·** 
ปรัชญาความรัก
 |
| หัวข้อสำคัญ | 
สังคม **·** 
สงคราม **·** 
กฎหมาย **·** 
ความยุติธรรม **·** 
สันติภาพ **·** 
สิทธิมนุษยชน **·** 
การปฏิวัติ **·** 
การดื้อแพ่ง **·** 
ประชาธิปไตย **·** 
สัญญาประชาคม
 |
| ทฤษฎีทางสังคม | 
อนาธิปไตย **·** 
อำนาจนิยม **·** 
อนุรักษนิยม **·** 
เสรีนิยม **·** 
อิสรนิยม **·** 
ชาตินิยม **·** 
สังคมนิยม **·** 
ประโยชน์นิยม **·** 
ทฤษฎีความขัดแย้ง **·** 
ทฤษฎีความเห็นหมู่
 |
| บุคคลที่เกี่ยวข้อง | 
เพลโต **·** 
โสกราตีส **·** 
อริสโตเติล **·** 
ขงจื๊อ **·** 
นักบุญออกัสติน **·** 
นักบุญโทมัส อควีนาส **·** 
มาเกียเวลลี **·** 
ฮอบส์ **·** 
ล็อก **·** 
รูโซ **·** 
มงแต็สกีเยอ **·** 
วอลแตร์ **·** 
อดัม สมิธ **·** 
โรเบิร์ต พีล **·** 
เอ็ดมันด์ เบิร์ก **·** 
มิล **·** 
แฟรงคลิน **·** 
ไลบ์นิซ **·** 
คานท์ **·** 
ทอโร **·** 
มหาตมา คานธี
 |