**พระเจ้าวรวงศาธรรมิกราช** มีพระนามเดิมว่าเจ้าวรวงศา หรือ เจ้าวรวังโส เป็นปฐมกษัตริย์ราชวงศ์เจ้าวรวงศาแห่งล้านช้าง พระบิดาเป็นสามัญชนซึ่งต่อมาเป็นที่รู้จักในชื่อพระวรปิตา พระมารดามีนามว่านางคำไบหรือนางคำไคเป็นพระขนิษฐาร่วมมารดาของพระเจ้าไชยเชษฐาธิราช พระองค์นับเป็นกษัตริย์ยอดนักรบองค์หนึ่งของลาว แต่มักไม่ค่อยถูกกล่าวถึงเท่าไหร่ ทรงผ่านสงครามกลางเมืองหลายครั้ง รวมถึงการที่ทรงกรีฑาทัพเข้าทำสงครามกับนรธาเมงสอ พระเจ้าเชียงใหม่ เเละท่านยังสามารถยึดหัวเมืองล้านนาได้เกือบหมด และขับไล่ข้าหลวงสยามชาวยวนที่ปกครองเชียงแสน ซึ่งขึ้นมาปกครองล้านนาตอนเหนือตั้งแต่รัชกาลพระนเรศวร เป็นผลสำเร็จ เเละเป็นเหตุบีบให้เมืองเชียงใหม่ไปขอขึ้นตรงกับอยุธยาเพื่อขอกำลังพลของอยุธยาไปช่วยเกลี้ยกล่อมล้านช้างไม่ให้บุกตีเมืองเชียงใหม่ นับเป็นยุครุ่งเรืองยุคหนึ่งของล้านช้าง พระองค์ได้ครองราชย์หลังจากพระหน่อแก้วกุมารสวรรคตในพ.ศ. 2139 สิ้นราชวงศ์ที่สืบมาตั้งแต่ขุนลอ ล้านช้างปกครองโดยมีพระวรปิตาเป็นผู้สำเร็จราชการ ต่อมาทรงมีปัญหาขัดแย้งกับพระวรปิตา เนื่องจากพระวรปิตาต้องการกำจัดพระองค์เพื่อขึ้นเป็นกษัตริย์เสียเอง แต่พระองค์มีพระยาแสนหลวงที่เป็นพระญาติฝ่ายมารดาช่วยคุ้มครอง พระองค์จึงได้ขึ้นครองราชย์ในที่สุด ต่อมา เมื่อพระองค์และพระยาแสนหลวงไปกวาดต้อนครัวลาวที่เชียงใหม่ พระวรปิตาก็ก่อกบฏปิดเมืองไม่ให้พระองค์เสด็จเข้า จนเกิดรบพุ่งกันใน พ.ศ. 2142 แต่คณะสงฆ์เข้าไกลเกลี่ยให้คืนดีกัน พระวรปิตาไปครองเมืองมรุกขนคร ส่วนพระเจ้าวรวงศาธรรมิกราชขึ้นครองราชย์ดังเดิม เริ่มราชวงศ์ล้านช้างสายเจ้าวรวงศา

ต่อมา ใน พ.ศ. 2145 กษัตริย์อังวะได้ยกทัพมารบกับไทใหญ่ พระเจ้าวรวงศายกทัพขึ้นไประวังเหตุที่หลวงพระบาง พระวรปิตาก่อกบฏยกทัพมายึดเวียงจันทน์ไว้ได้ พระยาแสนหลวงได้ยกทัพลงมาปราบปรามได้ พระวรปิตายอมออกบวชตลอดชีวิต พระยาแสนหลวงได้เป็นพระยานครหลวงพิชิตไปครองเมืองมรุกขนครแทน ต่อมา ใน พ.ศ. 2147 เกิดเหตุวุ่นวายในเชียงขวางเนื่องจากเจ้าคำลุน เจ้าเมืองสิ้นชีวิต ลูกหลานแย่งราชสมบัติกัน พระเจ้าวรวงศายกทัพไปไกล่เกลี่ยให้เจ้าสองแคว โอรสเจ้าคำลุนขึ้นเป็นกษัตริย์ ต่อมา ชาวเชียงขวางร้องเรียนว่าเจ้าสองแควปกครองไม่อยู่ในสัตย์ธรรม พระองค์สืบทราบว่าจริงจึงปลดเจ้าสองแควออก ตั้งเจ้าธานีเป็นเจ้าเมืองเชียงขวางแทนใน พ.ศ. 2149

ใน พ.ศ. 2155 มีเชื้อพระวงศ์จากกรุงศรีอยุธยาขึ้นมากราบทูลว่ากรุงศรีอยุธยาถูกต่างชาติยึดครอง พระองค์จึงยกทัพลงไปถึงเมืองลพบุรี พบว่าไม่เป็นความจริง เพียงแต่เกิดเหตุวุ่นวายในกรงศรีอยุธยา เจ้าฟ้าสุทัศน์ถูกจับในข้อหากบฏและปลงพระชนม์แล้ว พระองค์จึงยกทัพกลับไป

ใน พ.ศ. 2165 พระเจ้าวรวงศาเสด็จไปหลวงพระบางมอบหมายให้พระอุปยุวราชรักษาเมือง พระยาเมืองจัน นามเดิมว่าเวียง ได้ถือโอกาสนี้ก่อกบฏ ยึดเมืองเวียงจันทน์และยกพระอุปยุวราชขึ้นเป็นกษัตริย์ พระเจ้าวรวงศาได้ให้เจ้าหม่อมไชยและพระยาอนุชิตยกทัพลงมายึดเมืองเวียงจันทน์คืนได้ พระยาเมืองจัน (เวียง) ไปตั้งมั่นที่เวียงคุก ฝั่งเดียวกับหนองคาย เมื่อพระเจ้าวรวงศาเสด็จกลับมาแล้ว บ้านเมืองยังคงวุ่นวายอยู่ พระยาเมืองจัน (เวียง) ได้ยกทัพเข้ามาตีเวียงจันทน์แตก พระเจ้าวรวงศาแตกพ่ายหนีไปทางเมืองเชียงแดง พระยาเมืองจันยกทัพตามไปทัน สังหารพระเจ้าวรวงศาและครอบครัวที่ตามไปด้วยจนหมดสิ้นแล้วยกพระอุปยุวราชขึ้นครองราชย์ต่อไป

อ้างอิง
-------

* มหาบุนมี เทบสีเมือง. ความเป็นมาของชนชาติลาว เล่ม 2 อาณาจักรลาวล้านช้างตอนต้น. แปลโดย ไผท ภูธา. กทม. สุขภาพใจ. 2554. หน้า 317 – 330

| * ด
* ค
* ก
กษัตริย์ในประเทศลาว |
| --- |
| **อาณาจักรล้านช้าง** (พ.ศ. 1896–2250) | 
* พระเจ้าฟ้างุ้ม
* พระเจ้าสามแสนไท
* พระยาล้านคำแดง
* เจ้าพรหมทัต
* เจ้ายุคล
* เจ้าก้อนคำ
* เจ้าคำเต็มซ้า
* เจ้าลือไชย
* เจ้าไค้บัวบาน
* เจ้าคำเกิด
* นางแก้วพิมพา (กษัตรี)
* พระเจ้าไชยจักรพรรดิแผ่นแผ้ว
* พระเจ้าแท่นคำ
* พระยาหล้าแสนไทไตรภูวนาถ
* เจ้าชมพู
* พระเจ้าวิชุลราช
* พระยาโพธิสาลราช
* สมเด็จพระไชยเชษฐาธิราช
* พระยาสุมังคละโพธิสัตว์
* พระยาวรวงษามหาธรรมิกราชา
* พระยานครน้อย
* พระหน่อแก้วกุมาร
* พระเจ้าวรวงศาธรรมิกราช
* พระอุปยุวราช
* พระบัณฑิตโพธิศาละราช
* พระหม่อมแก้ว
* เจ้าต่อนคำ
* เจ้าวิชัย
* พระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช
* Tian Thala
* เจ้าองค์หล่อ
* เจ้านันทราช
* พระไชยเชษฐาธิราชที่ 2

 |
| ช่วงแตกแยก | 

|  |  |
| --- | --- |
| **อาณาจักรเวียงจันทน์** (พ.ศ. 2250–2371) | 
* พระไชยเชษฐาธิราชที่ 2
* เจ้าองค์ลอง
* *เจ้าอุปราช (ท้าวนอง)*
* พระเจ้าสิริบุญสาร
* พระเจ้านันทเสน
* เจ้าอินทวงศ์
* เจ้าอนุวงศ์

 |
| **อาณาจักรหลวงพระบาง** (พ.ศ. 2250–2496) | 
* เจ้ากิ่งกิสราช
* เจ้าองค์คำ
* เจ้าอินทโฉม
* เจ้าอินทพรหม
* เจ้าโชติกะ
* เจ้าสุริยวงศ์
* เจ้าอนุรุทธ
* เจ้ามันธาตุราช
* เจ้าสุกเสริม
* พระเจ้าจันทรเทพประภาคุณ
* พระเจ้ามหินทรเทพนิภาธร
* พระเจ้าสักรินทรฤทธิ์
* พระเจ้าศรีสว่างวงศ์1

 |
| **อาณาจักรจำปาศักดิ์** (พ.ศ. 2256–2489) | 
* พระเจ้าสร้อยศรีสมุทรพุทธางกูร
* พระเจ้าองค์หลวงไชยกุมาร
* พระวิไชยราชขัตติยวงศา (เจ้าหน้า)
* เจ้านู
* เจ้าหมาน้อย
* เจ้าโย้
* เจ้าฮุย
* เจ้านาค
* เจ้าบัว
* เจ้ายุติธรรมสุนทร (คำใหญ่)
* เจ้ายุติธรรมธร (คำสุก)
* เจ้ายุติธรรมธร (หยุย)1

 |
| **เมืองพวน** (พ.ศ. 2250–2442) | 
* เจ้าคำสั้น
* เจ้าคำทง
* เจ้าคำภีรวงศ์
* เจ้าคำล้อน
* เจ้าคำพุทธา
* เจ้าคำศรัทธา
* เจ้าบุญลังไท
* เจ้าบุญลอด
* เจ้าบุญคง
* เจ้าบุญจันทร์
* เจ้าคำอุ่นเมือง
* เจ้าองค์หล่อ
* เจ้าองค์สีพรม
* เจ้าหน่อเมือง
* เจ้าชมภู
* เจ้าเชียง
* เจ้าสุทธกะสุวรรนะกุมาร
* เจ้าสาน
* พระเจ้าอิสระเชษฐา
* พระเจ้าอึ่ง
* เจ้าขันตี
* เจ้าคำโง่น 1

 |

 |
| ราชอาณาจักรลาว (พ.ศ. 2496–2518) | 
* สมเด็จพระเจ้าศรีสว่างวงศ์
* สมเด็จพระเจ้าศรีสว่างวัฒนา

 |
| 1 หมายถึง กษัตริย์ภายใต้อารักขาของฝรั่งเศส (พ.ศ. 2436–2496) |


1. ↑  ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๕, (๒๔๖๐). "พงศาวดารเมืองหลวงพระบาง ตามฉบับที่มีอยู่ในศาลาลูกขุน", วิกิซอร์ซ [ออนไลน์]. แหล่งที่มา:  [๓๑ พฤษภาคม ๒๕๖๓].
2. ↑  สุรศักดิ์ ศรีสำอาง. ลำดับกษัตริย์ลาว. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : สำนักโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กรมศิลปากร, 2545, หน้า 79
3. ↑