|  |
| --- |
| บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของบทความ**เคมี** |
| **เคมีอินทรีย์** |
|  |
| สารประกอบไฮโดรคาร์บอน |
| อลิฟาติก
อโรมาติก
เฮเทอรโรไซคลิก |
| หมู่ฟังก์ชัน |
| แอลกอฮอล์ 
แอลดีไฮด์ 
สารประกอบอะลิไซคลิก 
อะไมด์ 
อะมีน 
คาร์โบไฮเดรต 
กรดคาร์บอกซิลิก 
เอสเตอร์ 
อีเทอร์ 
คีโตน 
ลิพิด 
เมอร์แคปแทน 
ไนไตรล์  |
| **สเตอริโอไอโซเมอริซึม** |
| คอมฟิกุรุเชัน 
อิแนนทิโอเมอร์ 
จีออเมตริกไอโซเมอริซึม 
คอนฟอร์เมชัน  |
| **ปฏิกิริยาหลัก** |
| ปฏิกิริยาการแทนที่ 
ปฏิกิริยาการกำจัด  |
| **สเปกโทรสโกปี** |
| อัลตราไวโอเลต-วิซิเบิลสเปกโทรสโกปี 
อินฟราเรดสเปกโทรสโกปี 
นิวเคลียร์แมกเนติกเรโซแนนซ์สเปกโทรสโกปี 
แมสส์สเปกโทรสโกปี  |
| **สถานีย่อยเคมีอินทรีย์** ·* ด
* ค
* ก
 |

ในเคมีอินทรีย์ **ไฮโดรคาร์บอน** (อังกฤษ: hydrocarbon) เป็นสารประกอบอินทรีย์ซึ่งประกอบขึ้นจากไฮโดรเจนและคาร์บอนทั้งหมด ไฮโดรคาร์บอนที่อะตอมไฮโดรเจนหนึ่งอะตอมถูกนำออกเป็นหมู่ฟังก์ชัน เรียก **ไฮโดรคาร์บิล** ไฮโดรคาร์บอนชนิดต่าง ๆ เช่น อะโรมาติกไฮโดรคาร์บอน (อะรีน) อัลเคน อัลคีน ไซโคลอัลเคนและอัลไคน์

ไฮโดรคาร์บอนส่วนใหญ่ที่พบบนโลกเกิดตามธรรมชาติในน้ำมันดิบ ซึ่งสสารอินทรีย์ที่ย่อยสลายให้คาร์บอนและไฮโดรเจนปริมาณมากซึ่งเมื่อสร้างพันธะสามารถเรียงต่อกันเพื่อสร้างสายที่ดูไม่มีที่สิ้นสุด

ประเภทของไฮโดรคาร์บอน
---------------------

ไฮโดรคาร์บอนมีอยู่ 3 ประเภทหลัก ๆ ได้แก่  

1. อะโรมาติกไฮโดรคาร์บอน (aromatic hydrocarbon) เป็นไฮโดรคาร์บอนที่มีวงแหวนอะโรมาติคอย่างน้อยหนึ่งวง  
 
2. ไฮโดรคาร์บอนอิ่มตัว (saturated hydrocarbon) หรือแอลเคน (alkane) ไม่มีพันธะคู่, พันธะคู่สาม หรือพันธะอะโรมาติก  

3. ไฮโดรคาร์บอนไม่อิ่มตัว (unsaturated hydrocarbon) ประกอบไปด้วยพันธะคู่หรือพันธะคู่สามอย่างน้อยหนึ่งพันธะระหว่างอะตอมคาร์บอน แบ่งได้เป็น 2 ชนิด ได้แก่

* แอลคีน (alkene)
* แอลไคน์ (alkyne)

จำนวนอะตอมไฮโดรเจน
------------------

จำนวนของอะตอมไฮโดรเจนสามารถถูกกำหนดได้ ถ้าทราบจำนวนอะตอมคาร์บอน โดยใช้สมการดังต่อไปนี้:

* อัลเคน: C*n*H*2n+2*
* อัลคีน: C*n*H*2n* (โดยมีพันธะคู่หนึ่งพันธะเท่านั้น)
* อัลไคน์: C*n*H*2n-2* (โดยมีพันธะคู่สามหนึ่งพันธะเท่านั้น)

โดย n แทนจำนวนอะตอมของธาตุ เช่น CH4 เป็นอัลเคน ส่วน C2H4 เป็นอัลคีน ไฮโดรคาร์บอนสามารถทำงานได้ภายใต้กฎออกเตด (กล่าวคืออะตอมคาร์บอนจะต้องรับอะตอมไฮโดรเจนมา 4 อะตอม เพื่อให้เป็นไปตามกฎออกเตดที่ต้องมีอิเล็กตรอน 8 ตัว ซึ่งอะตอมไฮโดรเจนหนึ่งๆ จะมีอิเล็กตรอน 1 ตัว) ซึ่งถ้าไม่ได้เป็นไปตามกฎอ็อกเตดแล้ว จะทำให้ไฮโดรคาร์บอนเกิดความเฉื่อย

การเรียกชื่อสารประกอบ
---------------------

การเรียกชื่อไฮโดรคาร์บอนแต่ละตัวจะเรียกตามจำนวนอะตอมคาร์บอน ตามด้วยคำลงท้ายเสียงของชนิดไฮโดรคาร์บอน เช่น CH4 เรียกว่ามีเทน (methane) เนื่องจากมีเทนมีจำนวนอะตอมคาร์บอนเพียงตัวเดียว และเป็นอัลเคนซึ่งเสียงลงท้ายเป็น *เอน* เหมือนกัน

### ตามเลขอะตอมคาร์บอน (ขึ้นต้น)

* C1: มีท, เมท (Meth)
* C2: อีท, เอท (Eth)
* C3: โพรพ (Prop)
* C4: บิวท์ (But)
* C5: เพนท์ (Pent)
* C6: เฮกซ์ (Hex)
* C7: เฮปท์ *หรือ* เซปท์ (Hept, Sept)
* C8: ออกต์ (Oct)
* C9: โนน (Non)
* C10: เดค (Dec)

### ตามชนิดของไฮโดรคาร์บอน (ลงท้าย)

* แอลเคน: *เอน* (-ane)
* แอลคีน: *อีน* (-ene)
* แอลไคน์: *ไอน์* (-yne)

ปิโตรเลียม
----------

ไฮโดรคาร์บอนเหลวที่ถูกดึงขึ้นมาจากใต้ผิวดินเรียกว่าปิโตรเลียม หรือน้ำมันแร่ธาตุ ในขณะที่ไฮโดรคาร์บอนในสถานะก๊าซจะถูกเรียกว่าก๊าซธรรมชาติ ซึ่งสิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นแหล่งที่สำคัญของเชื้อเพลิงและเป็นวัตถุดิบในการผลิตผลิตภัณฑ์ในอินทรียเคมีภัณฑ์ (organic chemical) และพบอยู่ทั่วไปภายในเปลือกโลกชั้นในของโลก ที่สามารถดึงปิโตรเลียมและก๊าซเหล่านี้มาได้จากการขุดเจาะโดยใช้เครื่องมือทางภูมิศาสตร์ปิโตรเลียม (petroluem geology) โดยเฉพาะ

แหล่งสำรองน้ำมันที่ได้น้ำมันมาจากหินตะกอน หินตะกอนเหล่านี้ก็เป็นแหล่งไฮโดรคาร์บอนหลักๆ ที่ใช้เป็นพลังงานได้ อีกทั้งในด้านการคมนาคมและอุตสาหรกรรมปิโตรเคมี การผลิตเชื้อเพลิงไฮโดรคาร์บอนเหลวจากชั้นหินตะกอนในขณะนี้ถือเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้ในการพัฒนาการพลังงานให้ทันสมัย

ไฮโดรคาร์บอนมีความสำคัญทางเศรษฐกิจเป็นอันมาก เพราะว่ามันเป็นแหล่งรวมของเชื้อเพลิงฟอสซิลส่วนใหญ่ เช่นถ่านหิน, ปิโตรเลียม, ก๊าซธรรมชาติ ฯลฯ) และเชื้อเพลิงชีวภาพ (biofuel) เช่นเดียวกันกับวัสดุพลาสติก, ขี้ผึ้ง, สารละลายต่างๆ และน้ำมัน แต่ปิโตรเลียมก็ทำให้เกิดมลพิษในเมือง ซึ่งเมื่อรวมกับสารไนโตรเจนมอนอกไซด์, สารไนโตรเจนไดออกไซด์ และแสงแดดแล้ว ซึ่งนำไปสู่การกระจายของชั้นโอโซน

อ้างอิง
-------

1. ↑  Silberberg, 620
2. ↑  IUPAC Goldbook *hydrocarbyl groups*
3. ↑  Clayden, J. Greeves, N. et al. (2001) *Organic Chemistry* Oxford ISBN 0-19-850346-6 p. 21
4. ↑  McMurry, J. (2000). *Organic Chemistry* 5th ed. Brooks/Cole: Thomson Learning. ISBN 0-495-11837-0 pp. 75–81