**ภาพยนตร์เสียงศรีกรุง หรือ ศรีกรุงภาพยนตร์**  (สัญลักษณ์ พระปรางค์วัดอรุณราชวราราม) เป็นบริษัทสร้างภาพยนตร์ไทย สมัยรัชกาลที่ 7

กิจการแห่งเดียวที่สร้าง "หนังพูด" อัดเสียงลงฟิล์มขณะถ่ายทำพร้อมกัน (ซาวด์ออนฟิล์ม) ของพี่น้องตระกูลวสุวัต เจ้าของโรงพิมพ์และหนังสือพิมพ์รายวัน *ศรีกรุง* ซึ่งชอบเรื่องสิ่งประดิษฐ์ใหม่ ๆ ตั้งแต่วัยเยาว์ นำโดย มานิต วสุวัต เจ้าของโรงถ่ายภาพยนตร์มาตรฐานสากลแห่งแรกของไทยที่ทุ่งบางกะปิ ซึ่งได้ฉายา ***ฮอลลีวู้ดเมืองไทย***(ติดด้านหลังสยามสมาคมซึ่งถูกเพลิงไหม้ในเวลาต่อมาหรือใกล้สถานีรถไฟฟ้า ถ.อโศก ในปัจจุบัน)

ถ่ายทำหนังข่าวและสารคดีที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ หลายเรื่อง ตลอดจนสร้างหนังที่มีชื่อเสียงและเพลงอมตะไว้อีกมาก รวมทั้งหนังชั้น *ซูเปอร์* ใช้ทุนและฉากมโหฬาร 2 เรื่อง คือ *เลือดทหารไทย* และ *เพลงหวานใจ*

ผู้นำความคิดริเริ่มใหม่และนวัตกรรม หลาย ๆ ด้านในยุคบุกเบิกของวงการหนังไทย

นวัตกรรม
--------

### ช่วงแรกตอนต้น (พ.ศ. 2470 - 2473)

หนังเงียบ ในนาม *กรุงเทพภาพยนตร์บริษัท / หนังศรีกรุง / หนังหลวงกล*

*โชคสองชั้น* (2470) หนังเงียบฝีมือคนไทยเรื่องแรก 

**ผู้ประพันธ์**

หลวงบุณยมานพพานิชย์ (อรุณ บุณยมานพ) เจ้าของนาม "แสงทอง" 

**ผู้กำกับการแสดง**

หลวงอนุรักษ์รัถการ (เปล่ง สุขวิริยะ) 

**ผู้ถ่ายภาพ**

หลวงกลการเจนจิต (เภา วสุวัต) 

**ตัวแสดง**

มานพ ประภารักษ์, หม่อมหลวงสุดจิตร์ อิศรางกูร และ หลวงภรตกรรมโกศล

### ช่วงแรกตอนหลัง (พ.ศ. 2474 - 2478)

หนังพูด ในนาม *หนังเสียงศรีกรุง แบบวสุวัต*

**โรงถ่ายสะพานขาว** หรือโรงโถงกลางสนามในลานบ้านวสุวัต ย่านสะพานขาวติดถนนกรุงเกษม ภายในกั้นเป็น 3 ห้องบุฝาเซ็ลโลเท็กซ์เก็บเสียงสะท้อน ใช้เป็นฉากภายในเรื่อง *หลงทาง (2474)* ได้แก่ ฉากห้องกินข้าว, ห้องนอนของพระเอก และ ห้องรับแขกใหญ่ของเพื่อนพระเอก

**ผู้ประพันธ์ และ กำกับการแสดง**

ขุนวิจิตรมาตรา / กาญจนาคพันธุ์ *(หลงทาง, ปู่โสมเฝ้าทรัพย์, เลือดทหารไทย )*

**ตัวแสดง**

แม่น ชลานุเคราะห์, ศรี, วาสนา ทองศรี, ชื่นใจ, ปลั่ง ชูเทศะ และ ชลัช อัลบูรณ์ *(หลงทาง )*

เสน่ห์ นิลพันธ์, ปลอบ ผลาชีวะ, มณี มุญจนานนท์ และ องุ่น เครือพันธ์ *(ปู่โสมเฝ้าทรัพย์ )*

ร้อยเอก หม่อมหลวงขาบ กุญชร, จมื่นมานิตย์นเรศ, ร้อยโท เขียน ธีมากร และ จำรุ กรรณสูตร *(เลือดทหารไทย )*

### ช่วงกลาง (พ.ศ. 2478 - 2485)

จำรัส สุวคนธ์ และ มานี สุมนนัฎ ดาราคู่แรกของไทย
หนังพูด ในนาม *บริษัทภาพยนตร์เสียงศรีกรุง จำกัด - โรงถ่ายบางกะปิ* สร้างปีละ 2-3 เรื่อง รวม 17 เรื่อง ยุคทองของกิจการ มีดารานักแสดงในสังกัดและ ดารายอดนิยม ***มานี - จำรัส*** คู่แรกของวงการหนังไทย

ปลายปี พ.ศ. 2476 ทีมงานซื้อที่ดินผืนใหญ่สุดถนนสายปากน้ำ (ใกล้ ร.ร.วัฒนาวิทยาลัย) เตรียมสร้างโรงถ่ายภาพยนตร์ (Studio)

เดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2477 เริ่มสร้างโรงถ่ายภาพยนตร์พูด ***เสียงศรีกรุง*** ที่ทุ่งบางกะปิ จนเสร็จสมบูรณ์ก่อนปลายปีเดียวกัน (ทันใช้ถ่ายทำฉากเพลงปิดกล้อง เรื่อง *เลือดทหารไทย* ) 

เมื่อแรกเปิดโรงถ่าย ได้ประกาศรับนักแสดง มีผู้สนใจสมัคร **หญิงราว 400 คนเศษ และชาย อีก 1,000 คนเศษ**

สตูดิโอเป็นตึกคอนกรีตเสริมเหล็ก หลังคาโค้ง (เข้าถนนอโศกไปราว 50 เมตรจากถนนสุขุมวิท ปัจจุบันเป็นที่ตั้งสถานีสุขุมวิท ของรถไฟฟ้าใต้ดิน) เขียนแปลนและก่อสร้างโดย บริษัทคริสเตียนนีแอนด์เนียลเสน ติดตั้งอุปกรณ์ทันสมัย วางระเบียบตามแบบโรงถ่ายฮอลลีวู้ด แบ่งเป็นแผนกพร้อมเจ้าหน้าที่ประจำ **แผนกอำนวยการ** มานิต วสุวัต (ผู้อำนวยการทั่วไป) เชื้อ อินทรทูต ฯลฯ **แผนกกล้อง** หลวงกลการเจนจิต (เภา วสุวัต), ศรีสุข - พอใจ วสุวัต (ช่างกล้อง), ศรีสุข - เชื้อ (เสมียนจดบันทึก) **แผนกแสง** หลวงกลการเจนจิต **แผนกเสียง** กระเศียร วสุวัต **แผนกอัดจานเสียง** กระเศียร วสุวัต **แผนกล้างและพิมพ์** กระเศียร วสุวัต, ประจวบ อมาตยกุล **แผนกลำดับภาพ** กระเศียร วสุวัต **แผนกเครื่องแต่งกาย** นิตชลอ - อุ่นจิต วสุวัต **แผนกฉาก** แนม สุวรรณแพทย์ **แผนกดนตรี** เรือโทมานิต เสนะวีณิน (คนแรก), นารถ ถาวรบุตร (คนถัดมา), จำรัส รวยนิรันดร์ **แผนกธุรการทั่วไป** (รวมกับ แผนกโฆษณา) กระแส วสุวัต, ผัน นาคสุวรรณ โดยมี ขุนวิจิตรมาตรา /กาญจนาคพันธุ์ เป็นที่ปรึกษาทั่วไป นอกจากผู้ประพันธ์เรื่องและคำร้องเพลงประกอบ

#### ผู้ประพันธ์

ขุนวิจิตรมาตรา *(เพลงหวานใจ)*

หลวงอนุรักษ์รัถการ *(เมืองแม่หม้าย, กลัวเมีย, หลอกเมีย)*

หลวงกลการเจนจิต *(แก่นกะลาสี)*

ศรีสุข วสุวัต กับ เชื้อ อินทรทูต *(เลือดชาวนา)*

ผัน นาคสุวรรณ *(เลือดชนบท)*

จวงจันทร์ จันทร์คณา /พรานบูรพ์ *(ในสวนรัก, อ้ายค่อม, ค่ายบางระจัน,ไม่เคยรัก)*

#### ผู้กำกับการแสดง

ขุนวิจิตรมาตรา *(เพลงหวานใจ)*

หลวงอนุรักษ์รัถการ *(พญาน้อยชมตลาด, เมืองแม่หม้าย, กลัวเมีย, หลอกเมีย)*

ศรีสุข วสุวัต กับ เชื้อ อินทรทูต *(เลือดชาวนา)*

หลวงกลการเจนจิต กับ พอใจ วสุวัต *(แก่นกะลาสี)*

หลวงกลการเจนจิต *(เลือดชนบท)*

จวงจันทร์ จันทร์คณา /พรานบูรพ์ *(ในสวนรัก ,อ้ายค่อม ,ค่ายบางระจัน ,ไม่เคยรัก)*

#### ดาราศรีกรุง

หลวงพรตกรรมโกศล /มงคล สุมนนัฎ *(พญาน้อยชมตลาด, แก่นกะลาสี)*

มานี สุมนนัฎ *(พญาน้อยชมตลาด, เมืองแม่หม้าย, กลัวเมีย, เพลงหวานใจ, หลอกเมีย)*

เขียน ไกรกุล *(กลัวเมีย)*

ประมวล รัศมิทัต, นัยนา วาณีวัฒน์, เชิญ ศิวเสน, สมยศ ทัศนพันธ์, สวัสดิ์ วิธีเทศ *(เพลงหวานใจ)*

เกษม มิลินทจินดา *(เมืองแม่หม้าย, แก่นกะลาสี, เพลงหวานใจ, หวานใจนายเรือ)*

จำรัส สุวคนธ์ *(เลือดชาวนา, กลัวเมีย, เพลงหวานใจ, หลอกเมีย, ในสวนรัก, ไม่เคยรัก, น้ำท่วมดีกว่าฝนแล้ง)*

ปลอบ ผลาชีวะ, ราศรี เพ็ญงาม, บังอร อินทุโสภณ *(เลือดชาวนา)*

ชั้น ไชยนันท์ *(เลือดชนบท)*

เบ็ญจา รัตนกุล *(เลือดชนบท , อ้ายค่อม, ไม่เคยรัก)*

ทองคำ มาติน *(เพลงหวานใจ, ตื่นเขย)*

สายสนม วีรานุวัต, จิตรา สุมนนัฏ *(หลอกเมีย)*

จุรี รัตนหัตถ์ *(หวานใจนายเรือ)*

เลิศล้วน อมาตยกุล, วาสนา สุวรรณทัต *(ตื่นเขย)*

สมพงษ์ จันทรประภา *(อ้ายค่อม, ค่ายบางระจัน, แผลเก่า)*

นรา พานิชพัฒน์ *(ในสวนรัก, น้ำท่วมดีกว่าฝนแล้ง)*

เจือ จักษุรักษ์, ไพพรรณ บูรณพิมพ์ *(ค่ายบางระจัน)*

  

ฯลฯ

หลังสงครามโลกครั้งที่สอง พักงานสร้างหนังพูด แล้วปรับปรุงโรงถ่ายเป็นโรงภาพยนตร์ชั้นสอง ตั้งแต่ พ.ศ. 2493 ฉายหนังฝรั่งชั้นนำที่เพิ่งออกจากโรงใหญ่ เสียงในฟิล์มมีผู้ชมขาประจำทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศที่อาศัยในย่านซอยอโศกและใกล้เคียงตลอดมา หนังดังที่ฉายในช่วง พ.ศ. 2506 - 2507 ไม่นานก่อนเลิกโรงหนัง เช่น *55 วันในปักกิ่ง (55 Days at Peking) ,แม่ยอดดวงยิหวา (What a Way to Go!) ฯลฯ* เพื่อทำเป็นโรงถ่ายเตรียมสร้างหนังเสียงอีกครั้ง รวมทั้งรับงานบันทึกเทป 1/4" และ 1/2" กับทำแผ่นเสียงไวนิลขนาด 4",7"และ 12" ในนาม **บริษัทแผ่นเสียงศรีกรุง จำกัด** 

### ช่วงท้าย (พ.ศ. 2514 - 2515)

หนังพูด สีธรรมชาติ ในนาม ศรีกรุงภาพยนตร์ รวม 3 เรื่อง ขณะที่วงการกำลังนิยมทำหนังสโคป เสียงพากย์ในฟิล์ม โดยมี ชายชาญ วสุวัต เป็นผู้อำนวยการสร้าง และ มานิต วสุวัต เป็นที่ปรึกษา 

#### ผู้กำกับการแสดง

ขุนวิจิตรมาตรา *(กลัวเมีย)*

สมบัติ เมทะนี - รุจน์ รณภพ *(ในสวนรัก)*

ประกอบ แก้วประเสริฐ *(หัวใจมีตีน)*

ชายชาญ วสุวัต *(แม่ยาย)*

#### ดารา /นักแสดง

สมบัติ เมทะนี *(กลัวเมีย,ในสวนรัก)*

อรัญญา นามวงศ์ *(กลัวเมีย,ในสวนรัก)*

สุคนธ์ทิพย์ เสนะวงศ์ *(หัวใจมีตีน, แม่ยาย)*

เมตตา รุ่งรัตน์ *(ในสวนรัก, หัวใจมีตีน)*

ไพโรจน์ ใจสิงห์ *(หัวใจมีตีน, แม่ยาย)*

ฯลฯ

ยุติงานสร้างหนังอีกครั้ง เหลือเพียงบริษัทแผ่นเสียง ต่อมาถึง พ.ศ. 2518 และเลิกกิจการถาวรเมื่อความนิยมลดลงในยุคแถบเสียงตลับ (Casette) กำลังได้รับความนิยมสูงขึ้นเรื่อย ๆ แทนที่แผ่นไวนิล 

ปัจจุบันหอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) ต.ศาลายา อ.พุทธมณฑล จ.นครปฐม สร้างโรงถ่ายบางกะปิจำลอง ภายในจัดเป็นพิพิธภัณฑ์หนังไทย เปิดเข้าชมทุกวันเสาร์-อาทิตย์

### เครื่องมือถ่ายทำ

* ฟิล์ม 35 มม.ไวด์สกรีน (จอกว้าง) ขาวดำ (2478-2485) , สีธรรมชาติ (2514-2515)
* กล้องใหญ่มิตเชล ,กล้องเบลโฮเวล และกล้องมืออายโม ตั้งแต่ยุคโรงถ่ายสะพานขาว
* สร้างกล้องภาพยนตร์และเสียงรวมกัน ระบบฟิล์มเดียว (Single System) **แบบ วสุวัต** สำเร็จ (ดัดแปลงจากกล้องถ่ายหนังเงียบ) ใช้ถ่ายทำหนังข่าว*พิธีรับเสด็จรัชกาลที่ 7 และพระราชินี นิวัติพระนครจากสหรัฐอเมริกา*  และหนังพูด *หลงทาง (2474)*
* สร้างกล้องภาพยนตร์และกล้องเสียงแยกกัน ระบบฟิล์มคู่ (Double System) สำเร็จ ใช้ถ่ายทำหนัง *ปู่โสมเฝ้าทรัพย์ (2476)* เป็นสี (บางฉาก) และใช้แบบฟอร์มจดรายละเอียดทุกเทค เรื่องแรกของเมืองไทย
* รถบรรทุกติดตั้งอุปกรณ์อัดเสียงชั่วคราว (ถอดจากโรงถ่ายบางกะปิ) ใช้ถ่ายทำ *ปู่โสมเฝ้าทรัพย์ (2476)*
* โทรศัพท์พิเศษเพื่อติดต่อกองถ่ายแต่ละชุด ฉากสนามรบ (แถว ร.ร.วัฒนาวิทยาลัย ปัจจุบัน) ใน *เลือดทหารไทย (2478)*
* รถติดตั้งอุปกรณ์อัดเสียง (ด้วยความช่วยเหลือ) จากฮอลลีวู้ด ใช้ถ่ายทำ *เลือดชนบท (2480)*

### อื่น ๆ

* กำเนิดเพลงไทยโน้ตสากลจังหวะรัมบ้า "กล้วยไม้" และ นางเอกร้องเพลงบนเวทีโรงภาพยนตร์ (ศาลาเฉลิมกรุง,พัฒนากร) เรื่อง *ปู่โสมเฝ้าทรัพย์ (2476)*
* เก้าอี้พิเศษ แบบโรงถ่ายในฮอลลีวู้ด สำหรับนักแสดงที่ได้เลื่อนตำแหน่งเป็น *ดาราภาพยนตร์* ในเรื่องต่อมา เริ่มจาก มานี สุมนนัฎ ใน *เมืองแม่หม้าย (2478)*
* กีต้าร์โปร่ง เครื่องดนตรีใหม่ล่าสุดที่เพิ่งเข้ามาเมืองไทยช่วงต้นปี ใช้ในฉาก จำรัส สุวคนธ์ เดินร้องเพลง "ตะวันยอแสง "เรื่อง *เลือดชาวนา (2479)*
* หนังพูดถ่ายทำในประเทศอิตาลี *แก่นกะลาสี (2479)*
* เครื่องอาบน้ำแบบใหม่ล่าสุด "ชุดทูพีซ", จังหวะเต้นรำ "คองก้า" และปฏิวัติคำร้องจากเดิมใช้ "พี่" กับ "น้อง" เป็นใช้ "ฉัน" และ "เธอ" ใน *เพลงหวานใจ (2480)*
* หม่อมราชวงศ์ถนัดศรี สวัสดิวัตน์ ปรากฏตัวพิเศษในฉากเพลง ยามรัก เรื่อง *กลัวเมีย (2514)*

ผลงาน
-----

***พี่น้องสกุลวสุวัต***

* 2465: น้ำท่วมเมืองซัวเถา (ถ่ายทำจากภาพนิ่งเอามาต่อกันเป็นเรื่องยาว), การชนช้างในงานยุทธกีฬาของทหาร, ไทรโยก จังหวัดกาญจนบุรี, รัชกาลที่ 6 ทรงกอล์ฟที่หัวหิน
* 2466: นางสาวสุวรรณ (ช่วยงานด้านสถานที่และล้างพิมพ์ฟิล์มให้ทีมงานยูนิเวอร์แซล)

***กรุงเทพภาพยนตร์บริษัท***

* 2470: โชคสองชั้น (Double Luck), ใครดีใครได้ (None But the Brave)
* 2471: ใครเป็นบ้า
* 2473: การแสดงคณะจำอวด ทิ้ง มาฬมงคล และ อบ บุญติด, การเดี่ยวซอสามสายโดยพระยาภูมิเสวิน และ จะเข้โดยนางสนิทบรรเลงการ (กล้องทีมงานฟ๊อกซ์มูวี่โทน)

***ภาพยนตร์เสียงศรีกรุง*** ***แบบวสุวัต***

* 2474: พิธีรับเสด็จรัชกาลที่ 7 และพระราชินี นิวัตพระนคร จากสหรัฐอเมิกา, หลงทาง (Going Astray )
* 2475: ข่าวงานฉลองพระนครครบ 150 ปี (ถ่ายทำพร้อมกับทีมงานพาราเม้าท์), ข่าวรัชกาลที่ 7 พระราชทานรัฐธรรมนูญ ณ พระที่นั่งอนันตสมาคม
* 2476: ปู่โสมเฝ้าทรัพย์, ความรักในเมืองไทย (ทุนของกลุ่มพ่อค้าชาวจีนในสยาม พูดกวางตุ้ง)
* 2478: เลือดทหารไทย (ตามความประสงค์ของ กระทรวงกลาโหม )

***บริษัทภาพยนตร์เสียงศรีกรุง จำกัด***

* 2478: สัตตหีบ, พญาน้อยชมตลาด (Phya Noi), เมืองแม่หม้าย
* 2479: เลือดชาวนา, กลัวเมีย (Henpecked Husband), แก่นกะลาสี
* 2480: วิวาห์เที่ยงคืน (Midnight Wedding), เลือดชนบท, เพลงหวานใจ (His Sweet Melody)
* 2481: หลอกเมีย (The Husband Misbeheaves), หวานใจนายเรือ (Love in the Navy), ตื่นเขย (Tit for Tat), จ๊ะเอ๋, อ้ายค่อม (Ai Gom), ในสวนรัก (Garden of Love)
* 2482: ค่ายบางระจัน, ใครผิดใครถูก
* 2483: แผลเก่า, ไม่เคยรัก (Bachelor in Love)
* 2485: น้ำท่วมดีกว่าฝนแล้ง (ถ่ายทำช่วงน้ำท่วมพระนคร ตุลาคม 2485)

***ศรีกรุงภาพยนตร์***

* 2514: กลัวเมีย (สร้างใหม่), ในสวนรัก (สร้างใหม่)
* 2515: หัวใจมีตีน, แม่ยาย

รางวัล
------

* **รางวัลตุ๊กตาทองพระสุรัสวดี เกียรติยศ ประจำปี พ.ศ. 2525 แด่ นายมานิต วสุวัต ในฐานะผู้บุกเบิกวงการภาพยนตร์ไทย**

อ้างอิง
-------

1. ↑  กาญจนาคพันธุ์ ,ยุคเพลงหนังและละครในอดีต ,เรืองศิลป์ 2518 ,220 หน้า
2. ↑  กระทู้เกี่ยวกับจำรัส สุวคนธ์ ,thaifilm.com
3. ↑  โดม สุขวงศ์ ,ประวัติภาพยนตร์ไทย ,องค์การค้าคุรุสภา 2533 ,57 หน้า
4. ↑  โดม สุขวงศ์ ,สยามภาพยนตร์ ,หอภาพยนตร์(องค์การมหาชน), 2555 ISBN 978-616-543-173-6 หน้า 253-254
5. ↑  สยามภาพยนตร์ หน้า 254
6. ↑  กรอบโฆษณา Srikrung Theatre พ.ศ. 2493/ค.ศ.1950
7. ↑  กรอบโฆษณาบริษัทแผ่นเสียงศรีกรุง ,เรืองศิลป์ 2518
8. ↑  ยุคเพลงหนังและละครในอดีต หน้า 131
9. ↑  วิวัฒนาการภาพยนตร์ไทย ,คำอธิบายภาพประกอบเรื่องแก่นกะลาสี หนังสือเสรีภาพ ของ สำนักข่าวสารอเมริกัน (ภาพปก เพชรา เชาวราษฎร์)