แนวต้นไม้ บนยอด St. Moritz ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ เดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2009
แผนที่ "การกระจายของพืชในแนวตั้งในภูมิอากาศเขตร้อน (Torrid zone), เขตอบอุ่น (Temperate zone) และเขตขั้วโลก (Frigid Zone)" ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี พ.ศ. 2391 ใน "*The Physical Atlas*" แสดง**แนวต้นไม้**ของเทือกเขาแอนดีส เทือกเขาหิมาลัย เทือกเขาแอลป์ และเทือกเขาพิเรนีส
**แนวต้นไม้** หรือ **แนวไม้ยืนต้น** (อังกฤษ: tree line) คือ เส้นขอบบนสุดของแนวที่อยู่ที่ไม้ยืนต้นสามารถเจริญเติบโตได้ พบได้ที่พื้นที่ที่สูงเหนือระดับน้ำทะเลมากและพื้นที่ละติจูดสูง โดยเฉพาะภูเขาที่มียอดหิมะปกคลุมแบบภูมิภาคป่าสนเขาหรือป่าอัลไพน์ (alpine region) นอกเหนือขึ้นไปจากแนวต้นไม้ ต้นไม้ไม่สามารถทนต่อสภาพแวดล้อมได้ (ได้แก่อุณหภูมิเย็นเกินไป, ชั้นหิมะที่หนามาก หรือผสมร่วมกับภาวะความชื้นต่ำเกินกว่าที่จะเจริญเติบโตได้) บางครั้งแนวต้นไม้ แตกต่างชัดเจนจาก*แนวไม้* หรือ*แนวป่าทึบ* (timberline หรือ forest line) ซึ่งอยู่ในระดับล่างลงไป (แนวป่า คือแนวบริเวณที่ต้นไม้ขึ่นหนาแน่น มียอดไม้ปกคลุมจนมองไม่เห็นพื้น และก่อตัวเป็นป่าทึบ)

ที่แนวต้นไม้ มีจำนวนต้นไม้ที่เบาบาง การเติบโตของต้นไม้ที่น้อย แคระแกร็น และมักเสียรูปจากลมและความหนาวเย็น บางครั้งเรียกว่า krummholz (ภาษาเยอรมันแปลว่า "ไม้คด")

แนวต้นไม้มักสังเกตเห็นได้ง่าย และจากการแบ่งส่วนพื้นที่ที่ชัดเจนคือแยกพื้นที่ที่มีและไม่มีต้นไม่ออกจากกัน อย่างไรก็ตามอาจมีบางพื้นที่ที่ความเบาบางของจำนวนต้นไม้ลดลงอย่างค่อยเป็นค่อยไป ต้นไม้จะสั้นลงและมักมีความหนาแน่นต่ำกว่าเมื่อเข้าใกล้แนวต้นไม้ และอาจกำหนดแนวต้นไม้ได้ยาก

ประเภท
------

การกำหนดแนวต้นไม้ หลายประเภทตามนิเวศวิทยา และภูมิศาสตร์ ดังนี้

### เขตอัลไพน์

แนวต้นไม้เขตอัลไพน์ ประกอบด้วยสนหลายชนิด เช่น Mountain pine และ European spruce ในบริเวณใต้เขตซับอัลไพน์ของ Bistrishko Branishte ตัดกับส่วนยอดของ ยอดเขา Golyam Rezen ในเทือกเขา Vitosha เมืองโซเฟีย บัลแกเรีย
แนวต้นไม้เขตอัลไพน์ เป็นแนวระดับสูงสุดของภูมิอากาศที่สนับสนุนการเติบโตของต้นไม้ หากสูงขึ้นไปกว่านี้ อากาศอาจหนาวเกินไป หรือมีหิมะปกคลุมตลอดปีนานเกินไป สภาพภูมิอากาศเหนือแนวต้นไม้บนภูเขาเหล่านี้เรียกว่า "ภูมิอากาศแบบอัลไพน์" และภูมิประเทศที่ราบสูงเหนือแนวต้นไม้ เรียก "ทุ่งทุนดราอัลไพน์" แนวต้นไม้บนแนวลาดเขาที่หันหน้าไปทางทิศเหนือในซีกโลกเหนือมักมีแนวต่ำกว่าแนวต้นไม้บนแนวลาดเขาที่หันหน้าไปทางทิศใต้ เนื่องจากเงาบนทางลาดเขาด้านที่หันไปทางทิศเหนือที่มากกว่าด้านใต้ ทำให้ก้อนหิมะด้านนี้ใช้เวลาละลายนานกว่า และทำให้ฤดูที่ต้นไม้เติบโตสั้นลง ในทางกลับกันในซีกโลกใต้ แนวลาดเขาที่หันไปทางทิศใต้จะมีฤดูเติบโตที่สั้นกว่า 

แนวต้นไม้เขตอัลไพน์มักไม่ค่อยเกิดขึ้นอย่างฉับพลัน โดยปกติมักมีเขตเปลี่ยนผ่านค่อยเป็นค่อยไประหว่างป่าทึบด้านล่างและทุ่งทุนดราอัลไพน์ที่ไม่มีต้นไม้ด้านบน เขตเปลี่ยนผ่านนี้ ได้แก่ บริเวณใกล้กับยอดเขาที่สูงที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของสหรัฐอเมริกา บริเวณยอดภูเขาไฟขนาดยักษ์ในภาคกลางของเม็กซิโก และบริเวณบนยอดเขาใน 11 รัฐทางตะวันตกทั่วทั้งแคนาดาและอะแลสกา พุ่มไม้แคระ (krummholz) ที่เกิดจากสิ่งแวดล้อมที่รุนแรง มักเป็นตัวระบุขีดจำกัดบนของแนวต้นไม้

อุณหภูมิอากาศที่ลดลงตามระดับความสูงที่เพิ่มขึ้นทำให้เกิดภูมิอากาศแบบเทือกเขาแอลป์ อัตราการลดลงของอุณหภูมิอาจแตกต่างกันไปตามกลุ่มภูเขาต่าง ๆ กันเช่น ตั้งแต่ 1.9 °ซ. ต่อการเพิ่มระดับความสูงทุก ๆ 300 เมตร (1,000 ฟุต) ในเขตภูเขาที่แห้งแล้งทางตะวันตกของสหรัฐอเมริกา และอัตราการลด 0.78 °ซ. ต่อ 300 เมตร (1,000 ฟุต) ในภูเขาชื้นทางตะวันออกของสหรัฐอเมริกา ผลกระทบจากสภาพพื้นผิวและโครงสร้างภูมิประเทศสามารถเกิด "ภูมิอากาศขนาดย่อม" (microclimates) เป็นหย่อม ๆ ซึ่งมีผลต่อแนวโน้มของสภาพอากาศและการลดอุณหภูมิโดยรวม

แนวต้นไม้เขตอัลไพน์อาจมีจำนวน*วันอบอุ่น* (วันที่อุณหภูมิมากกว่า 10 °ซ.) น้อยกว่าครึ่งหนึ่งเมื่อเทียบตามอุณหภูมิของอากาศกับแนวต้นไม้เขตอาร์คติก แต่เนื่องจากความเข้มของรังสีจากดวงอาทิตย์ที่เขตอัลไพน์นั้นสูงกว่าที่เขตอาร์คติก ทำให้พืชได้รับสภาพอากาศอบอุ่นใกล้เคียงกันมาก

ความอบอุ่นในฤดูร้อนสามารถกำหนดขีดจำกัดในการเจริญเติบโตของต้นไม้ เนื่องจากต้นสนในแนวป่าทึบโดยปกติมีความแข็งมากจากความเย็นจัด (จากน้ำค้างแข็ง) เกือบตลอดทั้งปี มักมีความอ่อนไหวต่ออุณหภูมิแม้เพียง 1 หรือ 2 องศาที่ลดลงผลจากน้ำค้างแข็งในช่วงกลางฤดูร้อน จากการบันทึกในฤดูร้อนที่อบอุ่นติดต่อกันในคริสต์ทศวรรษ 1940 ทำให้เกิดการแบ่งบานจำนวนของกล้าสนอย่างที่มีนัยสำคัญ เหนือแนวต้นไม้เดิมบนเนินเขาใกล้แฟร์แบงค์ส มลรัฐอะแลสกา การอยู่รอดของต้นไม้แต่ละต้นขึ้นอยู่กับปัจจัยการเติบโตส่วนขยายที่เพียงพอต่อการรองรับโครงสร้างปีก่อนของต้นไม้ ลมแรงบนพื้นที่สูงเป็นปัจจัยกำหนดการกระจายของการเจริญเติบโตของกิ่งและทิศทางของลำต้นอีกด้วย ลมยังสามารถทำลายเนื้อเยื่อของต้นไม้ได้โดยตรง รวมทั้งจากอนุภาคที่มากับลม และอาจมีส่วนทำให้ใบไม้แห้งได้ โดยเฉพาะยอดที่ยื่นออกมาเหนือหิมะที่ปกคลุม

### เขตทะเลทราย

ในทะเลทราย แนวต้นไม้แสดงถึงแนวบริเวณที่แห้งแล้งที่สุดที่ต้นไม้ยังสามารถเติบโตได้ โดยทั่วไปพื้นที่ทะเลทรายที่แห้งแล้งมีปริมาณน้ำฝนไม่เพียงพอสำหรับการเติบโต เส้นแนวนี้มักถูกเรียกว่า "แนวต้นไม้ด้านล่าง" (lower tree line) และเกิดขึ้นต่ำกว่าระดับความสูงประมาณ 5,000 ฟุต (1,500 ม.) ในทะเลทรายทางตะวันตกเฉียงใต้ของสหรัฐอเมริกา มีแนวโน้มว่าบนเขตลาดชันที่ติดไปทางขั้วโลกจะมีแนวต้นไม้เขตทะเลทรายในระดับความสูงที่ต่ำกว่าเขตลาดชันที่เข้าใกล้เส้นศูนย์สูตร เนื่องจากเงาบังแสงที่มากกว่าในฤดูก่อนหน้าช่วยให้สภาพอากาศโดยรอบต้นไม้เย็นลง และป้องกันความชื้นจากการระเหยอย่างรวดเร็ว ทำให้ต้นไม้มีฤดูการเติบโตยาวนานขึ้นและเข้าถึงน้ำได้มากขึ้น

แนวต้นไม้ต่าง ๆ ทั่วโลก
-----------------------

### แนวต้นไม้เขตอัลไพน์

| สถานที่ | ละติจูดโดยประมาณ | ความสูงของแนวต้นไม้โดยประมาณ | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- |
| เมตร | ฟุต |
| Finnmarksvidda, นอร์เวย์ | 69 °น | 500 | 1,600 | ที่ 71 ° N ใกล้ชายฝั่งแนวต้นไม้ต่ำกว่าระดับน้ำทะเล (แนวต้นไม้อาร์กติก) |
| Abisko, สวีเดน | 68 °น | 650 | 2,100 |  |
| เทือกเขา Chugach อลาสก้า | 61 °น | 700 | 2,300 | แนวต้นไม้ที่ระดับความสูงประมาณ 460 เมตร (1,500 ฟุต) หรือต่ำกว่า ในพื้นที่ชายฝั่ง |
| สกอตแลนด์ | 57 °น | 500 | 1,600 | อิทธิพลทางทะเลที่รุนแรงทำให้ฤดูร้อนมีอุณหภูมิต่ำ จำกัดการเติบโตของต้นไม้ |
| เทือกเขาร็อกกี้ของแคนาดา | 51 °น | 2,400 | 7,900 |  |
| เทือกเขาแอลป์ญี่ปุ่น | 36 °น | 2,900 | 9,500 |  |
| ภูเขายู่ชาน เกาะไต้หวัน | 23 °น | 3,600 | 11,800 |  ลมแรงและดินไม่ดี จำกัด การเติบโตของต้นไม้ |
| ภูเขาคินาบาลู, เกาะบอร์เนียว | 6.1 °น | 3,400 | 11,200 |  |
| แทสเมเนีย, ออสเตรเลีย | 41 °ต | 1,200 | 3,900 | ฤดูหนาวลมหนาวแรงและฤดูร้อนที่เย็นสบายโดยมีหิมะตกในฤดูร้อนเป็นครั้งคราว จำกัดการเติบโตของต้นไม้ |
| Fiordland, เกาะใต้, นิวซีแลนด์ | 45 °ต | 950 | 3,100 | ฤดูหนาวลมหนาวแรงและฤดูร้อนที่เย็นสบายโดยมีหิมะตกในฤดูร้อนเป็นครั้งคราว จำกัดการเติบโตของต้นไม้ |

อ้างอิง
-------

1. ↑  Elliott-Fisk, D.L. (2000). "The Taiga and Boreal Forest". ใน Barbour, M.G.; Billings, M.D. (บ.ก.). *North American Terrestrial Vegetation* (2nd ed.). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-55986-7.
2. 1 2  Jørgensen, S.E. (2009). *Ecosystem Ecology*. Academic Press. ISBN 978-0-444-53466-8.
3. ↑  Körner, C.; Riedl, S. (2012). *Alpine Treelines: Functional Ecology of the Global High Elevation Tree Limits*. Springer. ISBN 9783034803960.
4. 1 2  Zwinger, A.; Willard, B.E. (1996). *Land Above the Trees: A Guide to American Alpine Tundra*. Big Earth Publishing. ISBN 978-1-55566-171-7.
5. ↑  Körner, C (2003). *Alpine plant life: functional plant ecology of high mountain ecosystems*. Springer. ISBN 978-3-540-00347-2.
6. ↑  "Alpine Tundra Ecosystem". *Rocky Mountain National Park*. National Park Service. สืบค้นเมื่อ 2011-05-13.
7. ↑  Peet, R.K. (2000). "Forests and Meadows of the Rocky Mountains". ใน Barbour, M.G.; Billings, M.D. (บ.ก.). *North American Terrestrial Vegetation* (2nd ed.). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-55986-7.
8. 1 2  Arno, S.F. (1984). *Timberline: Mountain and Arctic Forest Frontiers*. Seattle, WA: The Mountaineers. ISBN 978-0-89886-085-6.
9. ↑  Baker, F.S. (1944). "Mountain climates of the western United States". *Ecological Monographs*. **14** (2): 223–254. doi:10.2307/1943534. JSTOR 1943534.
10. ↑  Geiger, R. (1950). *The Climate near the Ground*. Cambridge, MA: Harvard University Press.
11. ↑  Tranquillini, W. (1979). *Physiological Ecology of the Alpine Timberline: tree existence at high altitudes with special reference to the European Alps*. New York, NY: Springer-Verlag. ISBN 978-3642671074.
12. ↑  Coates, K.D.; Haeussler, S.; Lindeburgh, S; Pojar, R.; Stock, A.J. (1994). *Ecology and silviculture of interior spruce in British Columbia*. OCLC 66824523.
13. ↑  Viereck, L.A. (1979). "Characteristics of treeline plant communities in Alaska". *Holarctic Ecology*. **2** (4): 228–238. JSTOR 3682417.
14. ↑  Viereck, L.A.; Van Cleve, K.; Dyrness, C. T. (1986). "Forest ecosystem distribution in the taiga environment". ใน Van Cleve, K.; Chapin, F.S.; Flanagan, P.W.; Viereck, L.A.; Dyrness, C.T. (บ.ก.). *Forest Ecosystems in the Alaskan Taiga*. New York, NY: Springer-Verlag. pp. 22–43. doi:10.1007/978-1-4612-4902-3\_3. ISBN 978-1461249023.
15. ↑  Bradley, Raymond S. (1999). *Paleoclimatology: reconstructing climates of the Quaternary*. Vol. 68. Academic Press. p. 344. ISBN 978-0123869951.
16. ↑  Körner, Ch (1998). "A re-assessment of high elevation treeline positions and their explanation" (PDF). *Oecologia*. **115** (4): 445–459. Bibcode:1998Oecol.115..445K. CiteSeerX 10.1.1.454.8501. doi:10.1007/s004420050540. PMID 28308263. S2CID 8647814. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2006-09-11. สืบค้นเมื่อ 2021-06-03.
17. ↑  "Action For Scotland's Biodiversity" (PDF).
18. ↑  "台灣地帶性植被之區劃與植物區系之分區" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2014-11-29.
19. ↑  "Mount Kinabalu National Park". *www.ecologyasia.com*. Ecology Asia. 4 September 2016. สืบค้นเมื่อ 6 September 2016.