**เหมา เจ๋อตง** หรือ **เหมา เจ๋อตุง** (จีนตัวย่อ: 毛泽东; จีนตัวเต็ม: 毛澤東; พินอิน: *Máo Zédōng*; เวด-ไจลส์: *Mao Tse-tung*; 26 ธันวาคม พ.ศ. 2436 – 9 กันยายน พ.ศ. 2519) หรือที่นิยมเรียกอีกอย่างว่า **ท่านประธานเหมา** เป็นนักปฏิวัติลัทธิคอมมิวนิสต์ชาวจีนที่กลายเป็นบิดาผู้ก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน ซึ่งเขามีบทบาทเป็นประธานพรรคคอมมิวนิสต์จีน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2492 จนกระทั่งถึงแก่อสัญกรรมในปี พ.ศ. 2519 ขณะมีอายุ 82 ปี

การถึงแก่อสัญกรรมและการประกาศ
-----------------------------

### การถึงแก่อสัญกรรม

สุขภาพของเหมาเริ่มแย่ลงในช่วงทศวรรษที่ 2510 อันเป็นผลมาจากการสูบบุหรี่จัด เหมาปรากฏตัวต่อหน้าสาธารณชนเป็นครั้งสุดท้าย เมื่อเขาพบกับ ซัลฟิการ์ อาลี บุตโต นายกรัฐมนตรีปากีสถานที่มาเยือนประเทศจีน เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2519

ในเวลาประมาณ 17:00 น. ของวันที่ 2 กันยายน พ.ศ. 2519 เหมามีอาการหัวใจวายรุนแรงกว่าสองครั้งก่อนหน้าในปีนั้นซึ่งส่งผลต่อหัวใจของเขาเป็นบริเวณกว้างมาก สามวันต่อมา ในวันที่ 5 กันยายน เหมามีอาการหัวใจวายอีกครั้ง เขานอนติดเตียง ในบ่ายวันที่ 7 กันยายน อาการของเหมาทรุดโทรมลงมาก อวัยวะของเหมาล้มเหลวอย่างรวดเร็ว และเขาอยู่ในอาการโคม่า โดยเขาต้องใช้เครื่องช่วยหายใจและเครื่องช่วยชีวิต วันที่ 8 กันยายน เหมามีอาการหมดสติเกินกว่าจะฟื้นตัวได้ เจ้าหน้าที่รัฐบาลจีนตัดสินใจตัดการเชื่อมต่อเครื่องช่วยชีวิตของเขาในเวลาเที่ยงคืน

หลังจากปิดเครื่องช่วยชีวิตในเวลา 00:00 น. เหมาก็ได้ถึงแก่อสัญกรรมในอีก 10 นาทีต่อมาในเวลา 00:10 น. ตามเวลาท้องถิ่นของวันที่ 9 กันยายน พ.ศ. 2519 สิริอายุ 82 ปี

### การประกาศ

วันที่ 9 กันยายน พ.ศ. 2519 "**จดหมายถึงพรรค กองทัพ และประชาชนทุกเชื้อชาติ**" ถูกเผยแพร่ 

พรรคคอมมิวนิสต์จีนได้ชะลอการประกาศการถึงแก่อสัญกรรมของเขาออกไปจนถึงเวลา 16:00 น. ของวันนั้น แล้วจึงประกาศการถึงแก่อสัญกรรมของเหมาอย่างเป็นทางการ ผ่านทางสถานีวิทยุกระจายเสียงกลางประชาชนจีน (中央人民广播电台)

> **คณะกรรมการกลางของพรรคคอมมิวนิสต์จีน คณะกรรมการประจำสภาประชาชนแห่งชาติของสาธารณรัฐประชาชนจีน สภาแห่งรัฐของสาธารณรัฐประชาชนจีน และคณะกรรมาธิการทหารกลางของพรรคคอมมิวนิสต์จีน กองทัพ และประชาชนทุกกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศ**  
> คณะกรรมการกลางของพรรคคอมมิวนิสต์จีน, คณะกรรมการประจำสภาประชาชนแห่งชาติของสาธารณรัฐประชาชนจีน, สภาแห่งรัฐของสาธารณรัฐประชาชนจีน และคณะกรรมาธิการการทหารกลางของพรรคคอมมิวนิสต์จีนขอประกาศต่อสาธารณชนทั้งหมด พรรค กองทัพ และประชาชนทุกกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศว่า:  
> สหายเหมา เจ๋อตง ผู้นำของชนชั้นกรรมาชีพระหว่างประเทศ ประเทศที่ถูกกดขี่ ที่ปรึกษาที่ยิ่งใหญ่ ของประชาชนที่ถูกกดขี่ ประธานคณะกรรมการกลางของพรรคคอมมิวนิสต์จีน ประธานคณะกรรมาธิการทหารกลางของพรรคคอมมิวนิสต์จีน และประธานกิตติมศักดิ์ของคณะกรรมการแห่งชาติของการประชุมปรึกษาหารือทางการเมืองของประชาชนจีน การรักษาอย่างระมัดระวังในหลาย ๆ ด้าน เนื่องจากอาการทรุดโทรมและการรักษาพยาบาลไม่ได้ผล สหายเหมา เจ๋อตง ได้ถึงแก่อสัญกรรมในกรุงปักกิ่งเวลา 00:10 น. วันที่ 9 กันยายน พ.ศ. 2519 สิริอายุ 83 ปี
> 
> 
> — สถานีวิทยุกระจายเสียงกลางแห่งประชาชนจีน (中央人民广播电台)

รัฐบาลจีนมีคำสั่งลดธงชาติลงครึ่งเสาเป็นเวลา 1 สัปดาห์ งดกิจกรรมบันเทิงและดนตรีและปิดโรงภาพยนตร์

ปฏิกิริยา
---------

 แอลเบเนีย – คณะกรรมการกลางพรรคแรงงานแอลเบเนียและรัฐบาลแอลเบเนียประกาศให้ช่วงวันที่ 16-18 กันยายนเป็นช่วงเช้าแห่งชาติ โดยระหว่างนั้นจะมีการชักธงครึ่งเสา และไม่มีกิจกรรมสันทนาการหรือกีฬา

 ออสเตรเลีย – จอห์น เคอร์ ผู้สำเร็จราชการ กล่าวว่า "ผมรู้ว่าสมาชิกทุกคนของประเทศจีนในปัจจุบันเป็นเหมือนครอบครัวที่สูญเสียหนึ่งในพ่อแม่ที่เคารพนับถือมากที่สุด" นายกรัฐมนตรี แมลคัม เฟรเซอร์ กล่าว "ด้วยคำแนะนำของเขาและ ขอให้กำลังใจ จีนได้ศักดิ์ศรีของชาติและศักดิ์ศรีระหว่างประเทศกลับคืนมาแล้ว"

 กัมพูชา – รัฐบาลกัมพูชาประชาธิปไตยตัดสินใจไว้ทุกข์ทั่วประเทศตั้งแต่วันที่ 12 ถึง 18 กันยายน

 ฝรั่งเศส – ประธานาธิบดี วาเลรี ฌิสการ์ แด็สแต็ง กล่าวว่า "เขา (เหมา) ได้ปลดปล่อยจีนจากความอัปยศอดสูในอดีตและฟื้นฟูอำนาจบริหารของจีน ฝรั่งเศสจะไม่ลืมว่าประธานเหมา เจ๋อตงและนายพล ชาร์ล เดอ โกล ซึ่งชื่นชมเขาอย่างสุดซึ้ง ที่นำไปสู่การพัฒนาร่วมกันของทั้งสองประเทศ"

 อินเดีย – นายกรัฐมนตรี อินทิรา คานธี กล่าวว่า "รัฐบาลและประชาชนอินเดียขอแสดงความเสียใจอย่างสุดซึ้งต่อการถึงแก่อสัญกรรมของท่านประธานเหมา เจ๋อตุง เขาเป็นรัฐบุรุษที่มีชื่อเสียงซึ่งเป็นผู้นำการฟื้นฟูและความก้าวหน้าของชาวจีน"

 ญี่ปุ่น – นายรัฐมนตรี ทาเคโอะ มิกิ และคนอื่นๆ ไปที่สถานทูตจีนเพื่อไว้อาลัยเป็นการส่วนตัวและออกแถลงการณ์ว่า "ตอนนี้ เมื่อความสัมพันธ์ระหว่างญี่ปุ่น-จีนกำลังพัฒนา พวกเขาได้สูญเสียผู้นำที่ยิ่งใหญ่คนนี้ไป และรู้สึกเสียใจอย่างจริงใจ" ด้วยความปรารถนาดี เขาย้ำว่าปักกิ่งสนับสนุนการอ้างสิทธิ์ของญี่ปุ่นในการกอบกู้เกาะทางตอนเหนือทั้งสี่ที่สหภาพโซเวียตยึดครอง

 เกาหลีเหนือ (DPRK) – เมื่อวันที่ 9 กันยายน พ.ศ. 2519 เลขาธิการใหญ่และประธานาธิบดี คิม อิล-ซ็อง ได้ส่งโทรเลขแสดงความเสียใจไปยังพรรคคอมมิวนิสต์จีน ซึ่งกล่าวว่า "ในช่วงการปลดปล่อยมาตุภูมิและการต่อสู้ที่ดุเดือด ชาวเกาหลีที่ต่อต้านผู้รุกรานด้วยอาวุธจักรวรรดินิยมของสหรัฐฯ สหายเหมา เจ๋อตงได้ทำลายอุปสรรคทั้งหมดของศัตรูในประเทศและต่างประเทศ เริ่มรณรงค์ต่อต้านสหรัฐอเมริกาและช่วยเหลือเกาหลีเหนือ และใช้เลือดเนื้อเพื่อช่วยเหลือการต่อสู้ที่ยุติธรรมของประชาชนของเรา"

รัฐบาลเกาหลีเหนือยังกำหนดให้วันที่ 10–18 กันยายนเป็นวันไว้ทุกข์ทั่วประเทศ โดยมีการลดธงครึ่งเสาและจัดงานไว้อาลัยขนาดใหญ่

 ปากีสถาน – ประธานาธิบดี ฟาซาล เอลาฮี ชอมรี ออกแถลงการณ์: "ในฐานะบิดาแห่งการปฏิวัติจีนที่เปลี่ยนแปลงชีวิตหนึ่งในสี่ของเผ่าพันธุ์มนุษย์ ประธานเหมาเป็นหนึ่งในผู้นำที่โดดเด่นที่สุดตลอดกาล ในฐานะนักการเมืองและนักคิด เขาได้ทิ้งร่องรอยที่ลบไม่ออก ในพงศาวดารของมนุษยชาติ การอสัญกรรมของท่านไม่เพียงสร้างความสูญเสียอย่างใหญ่หลวงแก่ประชาชนชาวจีนเท่านั้น แต่ยังรวมถึงประชาชนของทุกประเทศในโลกด้วย" นายกรัฐมนตรี ซัลฟิการ์ อาลี บุตโต กล่าวว่า "ชาวปากีสถานร่วมไว้อาลัยต่อการจากไปของมหาบุรุษผู้นี้ร่วมกับพี่น้องประชาชนชาวจีน" รัฐบาลปากีสถานสั่งไว้ทุกข์ 7 วันพร้อมลดธงครึ่งเสา

 สาธารณรัฐคองโก – องค์กรสูงสุดของสาธารณรัฐประชาชนคองโกประชุมกันเมื่อวันที่ 10 กันยายน มีการตัดสินใจให้ไว้ทุกข์แห่งชาติหลังจากประธานเหมา เจ๋อตุง ถึงแก่อสัญกรรม วันที่ 13 กันยายน ได้ประกาศให้เป็นวันไว้ทุกข์แห่งชาติ

 เซียร์ราลีโอน – รัฐบาลเซียร์ราลีโอนประกาศไว้ทุกข์ทั่วประเทศเป็นเวลา 9 วัน

 ศรีลังกา – รัฐบาลศรีลังกาประกาศไว้อาลัยทั้งประเทศ 9 วันพร้อมลดธงครึ่งเสา

 แทนซาเนีย – ประธานาธิบดี จูเลียส ไนเรอร์ ประกาศไว้ทุกข์ทั่วประเทศเป็นเวลา 9 วัน

 สาธารณรัฐจีน (ไต้หวัน) – สมัชชาแห่งชาติของสาธารณรัฐจีน ออกแถลงการณ์เมื่อวันที่ 10 กันยายน เรียกร้องให้เพื่อนร่วมชาติแผ่นดินใหญ่เสริมสร้างการต่อสู้ต่อต้านคอมมิวนิสต์ต่อเผด็จการทันทีที่การต่อสู้แย่งชิงอำนาจภายในของเหมาเจ๋อตงและพรรครุนแรงขึ้น และทำลายล้าง ระบอบการต่อต้านมนุษยชาติและการต่อต้านการปลอมแปลงสิทธิมนุษยชนในช่วงแรก

 สาธารณรัฐสังคมนิยมโรมาเนีย – ประธานาธิบดี นิโคไล เชาเชสกู กล่าวในโทรเลข "เหมา เจ๋อตงเป็นเพื่อนสนิทของชาวโรมาเนียเขาทำงานอย่างหนักเพื่อพัฒนาความสัมพันธ์ระหว่างสองฝ่ายของเรา สองประเทศ และสองชนชาติ เพื่อประโยชน์ของประชาชนทั้งสองประเทศและก่อให้เกิดสังคมนิยมและสันติภาพ" รัฐบาลโรมาเนียประกาศให้วันที่ 18 กันยายนเป็นวันไว้ทุกข์แห่งชาติ

 สหภาพโซเวียต – เนื่องจากความสัมพันธ์ที่ตึงเครียดระหว่างจีนและโซเวียต สหภาพโซเวียตจึงกล่าวถึงการเสียชีวิตของเหมาเจ๋อตงเพียงสั้นๆ ในหนังสือพิมพ์ทางการ

 สหราชอาณาจักร – สมเด็จพระนางเจ้าเอลิซาเบธที่ 2 และนายกรัฐมนตรี เจมส์ คัลลาฮาน กล่าวว่า "เหมามีอิทธิพลมากเกินกว่าพรมแดนของจีน และเขาจะได้รับการจดจำในฐานะนักการเมืองผู้ยิ่งใหญ่ที่มีชื่อเสียงระดับโลกอย่างไม่ต้องสงสัย"

 สหรัฐ – ประธานาธิบดี เจอรัลด์ ฟอร์ด ส่งข้อความถึงปักกิ่งเป็นครั้งแรกโดยกล่าวว่า "เมื่อฉันไปเยือนปักกิ่งในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2518 ฉันได้รับสิทธิพิเศษในการเข้าพบประธานเหมา การสนทนาของเราได้ส่งเสริมการพัฒนาความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐกับจีนตามแนวที่ทั้งสองประเทศคาดการณ์ไว้ สหรัฐฯ มุ่งมั่นที่จะทำให้ความสัมพันธ์ของเราเป็นปกติอย่างสมบูรณ์บนพื้นฐานของ Shanghai Communiqué นี่จะเป็นช่องทางที่เหมาะสมในการยกย่องวิสัยทัศน์ของเขาและจะเป็นประโยชน์ต่อประชาชนของทั้งสองประเทศ"

นอกจากนี้ เขายังกล่าวว่า: "ประธานเหมาเป็นบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์จีนสมัยใหม่ เขาเป็นผู้นำที่กระทำสิ่งที่ส่งผลกระทบอย่างมากต่อการพัฒนาของ ประเทศของเขา อิทธิพลของเขาในประวัติศาสตร์จะแผ่ขยายออกไปไกลกว่าพรมแดนของจีน ข้าพเจ้ามั่นใจว่า แนวโน้มของความสัมพันธ์ที่ดีขึ้นระหว่างสาธารณรัฐประชาชนจีนและสหรัฐอเมริกาจะนำไปสู่สันติภาพและเสถียรภาพของโลกต่อไป ในนามของรัฐบาลสหรัฐอเมริกาและ ประชาชนชาวอเมริกัน ข้าพเจ้าขอแสดงความเสียใจต่อรัฐบาลและประชาชนของสาธารณรัฐประชาชนจีน"

 สาธาณรัฐเวเนซูเอลา – ประธานาธืบดี คาร์ลอส อันเดรส เปเรซ ประกาศไว้ทุกข์ทั่วประเทศเป็นเวลา 3 วัน พร้อมลดธงครึ่งเสา

 เวียดนาม – พรรคคอมมิวนิสต์เวียดนาม ออกแถลงการณ์ว่า "ชาวเวียดนามจะจดจำคำปราศรัยอันน่าเคารพของท่านประธานเหมาตลอดไปว่า "ชาวจีน 700 ล้านคนได้รับการสนับสนุนอย่างเข้มแข็งจากชาวเวียดนาม และดินแดนอันกว้างใหญ่ของจีนเป็นที่พึ่งพิง สามารถเลี้ยงดูคนเวียดนามได้" พวกเราชาวเวียดนามรู้สึกขอบคุณท่านประธานเหมา เจ๋อตงเป็นอย่างยิ่ง พรรคคอมมิวนิสต์จีน รัฐบาลจีน และพี่น้องประชาชนจีนได้ให้การสนับสนุนและความช่วยเหลืออันมีค่ามหาศาลแก่เราในการปฏิวัติครั้งนี้"

 ยูโกสลาเวีย – ประธานาธิบดี ยอซีป บรอซ ตีโต แสดงความคิดเห็นว่า: "การถึงแก่อสัญกรรมของท่านประธานเหมา เจ๋อตง ทำให้ชาวจีนสูญเสียผู้นำที่โดดเด่นที่สุดไป หากไม่มีเขา จีนยุคใหม่คงเป็นไปไม่ได้"

คณะกรรมการจัดงาน
----------------

1. ฮั่ว กั๋วเฟิง (สมาชิกของคณะกรรมการประจำสำนักการเมืองของคณะกรรมการกลางพรรคฯ, รองประธานคนที่หนึ่งของคณะกรรมการกลางพรรคฯ, มุขมนตรีแห่งรัฐ และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงความมั่นคงสาธารณะ)
2. หวัง หงเหวิน (ประธานสำนักการเมืองของคณะกรรมการกลางพรรคฯ และรองประธานคณะกรรมการกลางพรรคฯ)
3. เย่ เจี้ยนอิง (ประธานสำนักการเมืองของคณะกรรมการกลางพรรคฯ, รองประธานคณะกรรมการกลางพรรคฯ, เลขาธิการคณะกรรมาธิการการทหารส่วนกลาง และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม)
4. จาง ชุนเฉียว (ประธานสำนักการเมืองของคณะกรรมการกลางพรรคฯ, รองนายกรัฐมนตรีแห่งสภาแห่งรัฐ, คณะกรรมาธิการประจำคณะกรรมาธิการการทหารส่วนกลาง และผู้อำนวยการฝ่ายการเมืองทั่วไปของกองทัพปลดปล่อยประชาชน)

รัฐพิธีศพ
---------

ตั้งแต่วันที่ 11 ถึง 17 กันยายน พ.ศ. 2519 รัฐพิธีศพของเหมาถูกจัดขึ้นที่มหาศาลาประชาชน ผู้คนมากกว่า 300,000 เข้าร่วมในพิธีแสดงความไว้อาลัย 

ในวันที่ 17 กันยายน ร่างของเหมาถูกนำขึ้นรถมินิบัสจากมหาศาลาประชาชนไปยังโรงพยาบาล 305 อวัยวะภายในของเหมาถูกเก็บรักษาไว้ในฟอร์มาลดีไฮด์.

วันที่ 18 กันยายน พ.ศ. 2519 ประชาชนมากกว่า 1,000,000 คน เข้าร่วมพิธีแสดงความไว้อาลัยที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน ฮั่ว กั๋วเฟิงได้กล่าวคำสรรเสริญเหมายาว 20 นาที เสียงปืน ไซเรน เสียงนกหวีด และเสียงแตรทั่วประเทศดังขึ้นพร้อมกันและประชาชนยืนสงบนิ่งเป็นเวลา 3 นาที วงดุริยางค์บรรเลงเพลงชาติ และ แองเตอร์นาซิอองนาล

อนุสรณ์สถาน
-----------

**อนุสรณ์สถานประธานเหมา** ถูกสร้างขึ้นไม่นานหลังจากการถึงแก่อสัญกรรมของเขาในวันที่ 9 กันยายน พ.ศ. 2519 พิธีวางศิลาฤกษ์มีขึ้นในวันที่ 24 พฤศจิกายน พ.ศ. 2519 และสร้างเสร็จสมบูรณ์ในวันที่ 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2520

ปัจจุบันศพของเหมาถูกตั้งไว้อย่างถาวรในอนุสรณ์สถานประธานเหมา เพื่อให้ประชาชนได้มาแสดงความเคารพ

ดูเพิ่ม
-------

* อสัญกรรมและรัฐพิธีศพของเติ้ง เสี่ยวผิง
* อสัญกรรมและรัฐพิธีศพของเจียง เจ๋อหมิน

อ้างอิง
-------

1. ↑  "Mao Tse-Tung Dies In Peking At 82; Leader Of Red China Revolution; Choice Of Successor Is Uncertain". *The New York Times*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ October 27, 2014. สืบค้นเมื่อ October 25, 2014.
2. ↑  "博客\_海报时尚网\_时尚\_快乐\_新鲜\_自我". *www.haibao.com*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 25 September 2020. สืบค้นเมื่อ 30 June 2022.
3. ↑  "Biggest mourning since Mao died".
4. 1 2 3 4 5 6 7   [*bare URL PDF*]
5. ↑  "澳大利亚总理弗雷泽的唁电". *人民日報*. 1976-09-12.
6. ↑  "法国总统德斯坦的唁电". *人民日報*. 1976-09-12.
7. ↑  "Death of Chairman Mao Tse-tung, P.M.'s Condolence Message" (PDF). *Press Information Bureau of India - Archive*. 9 September 1976. สืบค้นเมื่อ 17 April 2020.
8. 1 2  金日成 (1976-09-11). "金日成同志的唁电". *人民日報*.
9. ↑  "巴基斯坦總統、總理發來的唁電". *人民日報*. 1976-09-11.
10. ↑  "國代呼籲大陸同胞 及時奮起摧毀暴政". *聯合報*. 1976-09-11.
11. ↑  齊奧塞斯庫 (1976-09-11). "齐奥塞斯库同志的唁电". *人民日報*.
12. ↑  "罗马尼亚隆重举行毛泽东主席追悼大会 毛泽东主席永远活在世界人民心中 博布、尼古列斯库等领导人出席 勒杜列斯库同志致悼词". *人民日報*. 1976-09-19.
13. ↑  "共匪拒收 俄共唁電". *聯合報*. 1976-09-15.
14. ↑  詹姆斯·卡拉汉 (1976-09-12). "英国首相卡拉汉的唁电". *人民日報*.
15. ↑  "美国总统福特的唁电". *人民日報*. 1976-09-14.
16. ↑  "Remarks on the Death of Chairman Mao Tse Tung" (PDF). 1976-09-09. สืบค้นเมื่อ 2020-11-18.
17. ↑  "越南劳动党中央、国会常务委员会和政府会议的唁电". *人民日報*. 1976-09-12.
18. ↑  约瑟普·布罗兹·铁托 (1976-09-11). "南斯拉夫总统铁托的唁电". *人民日報*.
19. ↑  Christine Quigley (1998). *Modern Mummies: The Preservation of the Human Body in the Twentieth Century* (illustrated, reprint ed.). McFarland. pp. 40–42. ISBN 978-0-7864-2851-9. สืบค้นเมื่อ July 28, 2015.