**บาตารากาลา** (อินโดนีเซีย: *Batara Kala*) ในวรรณคดีอิเหนาของไทยเรียก **ปะตาระกาหลา** เป็นเทพเจ้าประจำยมโลกตามเทวตำนานของฮินดูแบบชวาและบาหลี โดยปกครองอยู่ภายในถ้ำร่วมกันกับเทพีเซเตซูยารา (*Setesuyara*) ได้รับการนับถือว่าเป็นเทพเจ้าผู้สร้างแสงสว่างและโลก เป็นเทพเจ้าแห่งกาลเวลา และเทพแห่งการทำลาย มีอำนาจในการก่อให้เกิดสุริยุปราคา จันทรุปราคา หรือแม้แต่ผลาญคนที่อัปโชค

ในวรรณคดีไทยเรื่องอิเหนา บาตารากาลา หรือ ปะตาระกาหลา เป็นเทพบรรพชนของอสัญแดหวาหรือสกุลของเจ้าผู้ครองเมืองซึ่งสืบเชื้อสายจากเทวดา มีอยู่ทั้งหมดสี่เมือง ได้แก่ เมืองกุเรปัน ดาหา กาหลัง และสิงหัดส่าหรี ถือเป็นเทวดาผู้ยิ่งใหญ่ที่คอยกำหนดชะตาชีวิตของตัวละคร

ประวัติ
-------

ตำนานเบื้องกำเนิดของบาตารากาลา หรือ ปะตาระกาหลา สำนวนหนึ่งอธิบายไว้ว่า บาตารากูรู (*Batara Guru*; คือพระศิวะในคติชวา) มีพระชายาผู้ทรงสิริโฉมนามว่าเดวีอูมา (*Batara Uma*; คือพระปารวตีในคติชวา) ทว่าวันหนึ่งบาตารากูรูไม่สามารถควบคุมกามารมณ์ของตนเองได้ จึงไปสังวาสกับเดวีอูมาบนหลังโคนนทิ ซึ่งเป็นพาหนะศักดิ์สิทธิ์ สร้างความอับอายขายหน้าแก่เดวีอูมายิ่งนัก เดวีอูมาที่โกรธเกรี้ยว (คือกลายเป็นนางทุรคา) ได้สาปสรรให้ทั้งบาตารากูรู และบุตรที่เกิดขึ้นมาคือบาตารากาลา มีหน้าตาอัปลักษณ์เหมือนยักษ์

ส่วนอีกสำนวนหนึ่งอธิบายว่า บาตารากูรูทำน้ำอสุจิตกลงไปหยดหนึ่ง แต่มีปลากลืนอสุจินั้นลงไปจนตั้งครรภ์ และให้กำเนิดบาตารากาลา

เชื่อกันว่าบาตารากาลามีความต้องการด้านการบริโภคไม่มีมีสิ้นสุด และมีพฤติกรรมหยาบคาย เหล่าเทวดาจึงส่งบาตารากาลาลงไปกำจัดมนุษย์ที่ชั่วช้า แต่บาตารากาลากลืนกินมนุษย์ลงไป ก็เพียงเพื่อสนองความต้องการด้านการบริโภคเท่านั้น หาใช่การลงทัณฑ์คนเลว เมื่อเหตุการณ์เป็นเช่นนั้น เหล่าเทวดาจึงเรียกตัวบาตารากาลากลับขึ้นมาบนสวรรค์อีกครั้ง และถูกส่งไปปกครองยมโลกร่วมกันกับเทพีเซเตซูยารา

การบูชา
-------

ชาวชวามีธรรมเนียมในการบูชาบาตารากาลาในฐานะเทพเจ้าแห่งกาลเวลา และเทพเจ้าแห่งการทำลาย เพื่อป้องกันเหตุร้ายโดยเฉพาะกับเยาวชน มีพิธีกรรมสะเดาะเคราะห์ เรียกว่า *รูวาตัน* (*ruwatan*) สำหรับเด็กในช่วงสถานการณ์ที่เลวร้าย อย่างเช่น การคลอดท่าก้น เพื่อมิให้เด็กคนนั้นถูกบาตารากาลากลืนกิน ในพิธีดังกล่าวจะจัดการแสดงวายัง (หนังตะลุงอย่างชวา) และการจัดเลี้ยงเซอลามาตัน (*selamatan*)

นอกจากนี้ในความเชื่อของชาวชวาระบุว่า บาตารากาลาเป็นสาเหตุของการเกิดุสุริยุปราคา และจันทรุปราคา ด้วยเป็นเทพเจ้าแห่งความมืดและนรก ทั้งยังเป็นศัตรูตัวฉกาจของเทพบาตาราจันดรา (*Batara Candra*; คือพระจันทร์ในคติชวา) และบาตาราซูรียา (*Batara Surya*; คือพระอาทิตย์ในคติชวา) บางครั้งบาตารากาลาจะพยายามกลืนกินดวงอาทิตย์หรือดวงจันทร์ทำให้เกิดคราส ชาวชวาจะทำการเซ่นสรวงสังเวย ใช้ไม้ตีพริกเคาะเลซุง (ครกไม้ใหญ่คล้ายครกกระเดื่องของไทย) หรือตีกลอง เพื่อให้เกิดเสียงดัง ด้วยมุ่งหวังให้บาตารากาลาคายดวงอาทิตย์หรือดวงจันทร์เพื่อหยุดคราส

อ้างอิง
-------

1. 1 2  C. Scott Littleton; Marshall Cavendish Corporation (January 2005). *Gods, goddesses, and mythology*. Marshall Cavendish. pp. 1324–. ISBN 978-0-7614-7559-0. สืบค้นเมื่อ 2 January 2011.
2. 1 2  Miguel Covarrubias (1986). *Island of Bali*. KPI. pp. 7–. ISBN 978-0-7103-0134-5. สืบค้นเมื่อ 2 January 2011.
3. ↑  สุภัค มหาวรากร. "บทละครเรื่อง อิเหนา". *นามานุกรมวรรณคดีไทย*. สืบค้นเมื่อ 23 มีนาคม 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
4. 1 2  Monbaron, Simon (1999). *Subud the Coming New Age of Reality: The Most Complete Book on Subud*. Peace. p. 573. ISBN 978-0-9672753-1-4.
5. ↑  Emigh, John (1996). *Masked performance: the play of self and other in ritual and theatre*. University of Pennsylvania Press. p. 100. ISBN 978-0-8122-1336-2.
6. ↑  Khoon, Choy Lee (1999). *A fragile nation: the Indonesian crisis*. World Scientific. p. 209. ISBN 978-981-02-4003-5.
7. ↑  Geels, Antoon (1997). *Subud and the Javanese mystical tradition*. 0700706232, 9780700706235. p. 75. ISBN 978-0-7007-0623-5.
8. ↑  Weintraub, Andrew Noah (2004). *Power plays: wayang golek puppet theater of West Java*. Ohio University Press. p. 39. ISBN 978-981-230-249-6.
9. ↑  *Archaeoastronomy, Volumes 6-8*. University of Maryland, College Park. Center for Archaeoastronomy. 1984. p. 197.
10. ↑  "Gerhana Disambut Ritual Usir Batara Kala". okezone.com. June 16, 2011.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ บาตารากาลา