ขลุ่ยหลิบ หรือ ขลุ่ยหลีก เป็นขลุ่ยที่มีขนาดเล็กที่สุดในบรรดาขลุ่ยไทยมีความยาวประมาณ 25 เซนติเมตร มีเสียงสูงกว่าขลุ่ยเพียงออเป็นคู่สี่ คือปิดหมดทุกนิ้วเป่าเป็นเสียงฟา นิยมใช้เป่าในวงมโหรีเครื่องคู่ เครื่องใหญ่ และวงเครื่องสายคู่ โดยเป็นเครื่องนำในวงเช่นเดียวกับระนาด หรือซอด้วง นอกจากนี้ยังใช้ในวงเครื่องสายปี่ชวา โดยบรรเลงเป็นพวกหลังเช่นเดียวกับซออู้

ข้อมูลโดยทั่วไป 
ประเภท - เครื่องเป่า ชนิดเกิดเสียงในตัว ลักษณะทางกายภาพ - ยาว 32-35 cm. กว้าง 2-2.5 cm. ลักษณะตรง ส่วนต่างๆ ของขลุ่ย - ตัวเลาขลุ่ย - เป็นส่วนประกอบทางกายภาพที่ใหญ่ที่สุด ในสมัยก่อนนิยมทำจากไม้ไผ่ เนื่องจากไม้ไผ่มีรูกลวงตรงกลาง และมีลักษณะกลมเป็นปกติโดยธรรมชาติแล้ว ปัจจุบันได้นำไม้จริงเช่น ไม้ชิงชัน ไม้พยุง ไม้สัก ไม้ดำดง ไม้พญางิ้วดำ ไม้มะริด ฯลฯ มาทำเลาขลุ่ย ปกติไม้ประเภทนี้จะตัน ดังนั้นผู้สร้างขลุ่ย จึงตรงนำไม้นั้นมากลึงให้กลมเป็นแท่งยาวๆ และทำการคว้านกลึงตรงกลาง ให้เป็นรูตลอดช่วงลำเลา งาช้าง บางท่านก็นำมาทำขลุ่ย แต่ราคาแพงมาก ปัจจบัน มีการนำพลาสติก มาทำขลุ่ย ซึ่งมีราคาถูก ผู้สนใจทั่วไปสามารถซื้อหากันได้ และใช้เป็นสำหรับขลุ่ยสำหรับผู้หัดเบื้องต้น - ดาก - เป็นตัวอุด อยู่ด้านบนของขลุ่ย ลักษณะกลมและคับแน่นกับร่องภายในของขลุ่ย เจาะรูเล็กๆ ลาดเอียงได้ระดับ เรียกว่า รูเป่า เพื่อให้ลมไปกระทบ และเกิดการหักเหที่รูปากนกแก้ว นิยมทำด้วยไม้สักทอง - รูเป่า - เป็นรูเล็ก ๆ อยู่บนสุดของลำเลาขลุ่ย ใช้ปากประกบและเป่าลมเข้าไป ทำให้เกิดเสียง - รูปากนกแก้ว - อยู่ด้านหลังของขลุ่ย เจาะรับลมจากปลายดากภายในขลุ่ย อยู่สุดปลายดากพอดี เป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า รูปากนกแก้วนี้ทำให้เกิดเสียง เทียบได้กับลิ้นของขลุ่ย - รูเยื่อ- เป็นรูสำหรับบิดวัสดุที่ทำให้เสียงสั่นพลิ้ว มักใช้เยื่อไม้ไผ่ หรือเยื่อหัวหอมปิด อยู่ด้านขวามือ ปัจจุบันขลุ่ยที่ทำออกมาไม่มีรูเยื่อ เพราะมีความยุ่งยากเวลาที่ต้องไปหาวัสดุที่มาปิดรูเยื่อ จึงปิดรูเยื่อตาย หรือไม่ทำรูเยื่อ จึงทำให้เสียงขลุ่ยไทยขาดคุณภาพลงไป ปัจจุบันยังมีการทำรูเยื่อที่ขลุ่ยอยู่ ถ้าต้องการก็ต้องสั่งช่างที่ทำขลุ่ยให้ทำให้ - รูบังคับเสียง - เป็นรูที่อยู่บนลำเลาขลุ่ยใช้นิ้วปิด-เปิด เพื่อบังคับเสียง มีทั้งหมด 8 รู อยู่ด้านหน้าของขลุ่ย 7 รู และอยู่ด้านหลังอีก 1 รู เรียกว่า รูนิ้วค้ำ - รูร้อยเชือก - มี ๔ รู อยู่ทางส่วนปลายของเลาขลุ่ย โดยการเจาะทะลุหน้า-หลัง และซ้าย-ขวา ให้เยื้องกันในแต่ละคู่ ความจริงรูดังกล่าวนี้ไม่ได้มีจุดประสงค์ในการร้อยเชือก แต่เจาะไว้เพื่อทำให้เสียงต่ำเป่าได้ เวลาเป่าจะไม่เพี้ยนหรือเสียงเสีย - ระดับเสียง - เสียงของขลุ่ยหลิบ ไล่ไปตั้งแต่ ฟา ซอล ลา ที โด(สูง) เร(สูง) มี(สูง) ฟา(สูง) ซอล(สูง) ลา(สูง) ที(สูง) โด(สูงมาก) เร(สูงมาก) มี(สูงมาก) ฟา(สูงมาก) ซอล(สูงมาก)( ตัวย่อ - ฟ ซ ล ท ดํ รํ มํ ฟํ ซํ ลํ ทํ ดํ2 รํ2 มํ2 ฟํ2 ซํ2) เสียงของขลุ่ยหลิบ ห่างจากขลุ่ยเพียงออ 4 เสียง เมื่อปิดนิ้วทั้งหมด จะได้เสียง ฟา (ใช้เสียงเพียงออเป็นตัววัด)

| * ด
* ค
* ก
เครื่องดนตรีไทย |
| --- |
| เครื่องดีด | 
* จะเข้
* กระจับปี่
* ซึง
* พิณเพียะ
* ไหซอง

 |
| เครื่องสี | 
* ซอด้วง
* ซออู้
* ซอสามสาย
* สะล้อ
* ซอกันตรึม
* รือบับ

 |
| เครื่องตี | 

|  |  |
| --- | --- |
| เครื่องไม้ | 
* ระนาดเอก
* ระนาดทุ้ม
* ระนาดเสียงแหลม
* กรับ
* โปงลาง
* ขิม

 |
| เครื่องโลหะ | 
* ระนาดเอกเหล็ก
* ระนาดทุ้มเหล็ก
* ระนาดเหล็กเสียงแหลม
* ฆ้องวงใหญ่
* ฆ้องวงเล็ก
* ฆ้องมอญ
* ฆ้องโหม่ง
* ฉิ่ง
* ฉาบ
* ฆ้องคู่
* ฆ้องราว
* ฆ้องระเบ็ง

 |
| เครื่องหนัง | 
* กลองแขก
* กลองมลายู
* ตะโพน
* ตะโพนมอญ
* เปิงมาง
* กลองทัด
* กลองยาว
* กลองสองหน้า
* โทน
* รำมะนา
* กลองสะบัดชัย
* กลองชาตรี
* กลองตะโพน
* กลองมังคละ
* กลองมโหระทึก

 |

 |
| เครื่องเป่า | 

|  |  |
| --- | --- |
| มีลิ้น | 
* ปี่นอก
* ปี่กลาง
* ปี่ใน
* ปี่ชวา
* ปี่มอญ
* ปี่ไฉน
* ปี่กาหลอ
* แคน
* ปี่จุม
* ปี่อ้อ
* ปี่แน
* ปี่ภูไท

 |
| ไม่มีลิ้น | 
* ขลุ่ยหลิบ
* ขลุ่ยล้านนา
* ขลุ่ยเพียงออ
* ขลุ่ยอู้
* ขลุ่ยกรวด
* ขลุ่ยนก
* โหวด
* เรไร

 |

 |
| เครื่องดนตรีอื่น ๆ | 
* อังกะลุง
* ระนาดแก้ว
* บัณเฑาะว์

 |
| แบ่งตามภาค | 

|  |  |
| --- | --- |
| ภาคเหนือ | 
* สะล้อ (ทะล้อ)
* สะล้อน่าน (สะล้อก๊อบ)
* ซึง
* ปินน่าน (พิณน่าน)
* ขลุ่ยล้านนา
* ปี่
* ปี่แน
* ปี่จุม
* พิณเปี๊ยะ (พิณเพียะ)
* กลองเต่งถิ้ง
* ตะหลดปด (มะหลดปด)
* กลองตึ่งโนง
* กลองสะบัดชัย

 |
| ภาคอีสาน | 
* หืน
* แคน
* ปี่ภูไท
* โหวด
* พิณ
* โปงลาง
* จะเข้กระบือ
* กระจับปี่
* ซอกันตรึม
* กลองกันตรึม
* ปี่ไสล
* กรับคู่

 |
| ภาคกลาง | 
* ซอสามสาย
* ซอด้วง
* ซออู้
* จะเข้
* ขลุ่ย
* ปี่
* ระนาดเอก
* ระนาดทุ้ม
* ฆ้องวงใหญ่
* ฆ้องวงเล็ก
* โทน
* รำมะนา
* กลองแขก
* กลองสองหน้า

 |
| ภาคใต้ | 
* ทับ
* กลองโนรา
* โหม่ง
* ปี่
* กรับพวง (แตระพวง)

 |

 |

มาคุยกันเถอะ >