**กรมที่ดิน** ({{lang-en|Department of Lands) เป็นหน่วยงานระดับกรม สังกัดกระทรวงมหาดไทย เป็นหน่วยงานที่ดำเนินงานออกหนังสือแสดงสิทธิในที่ดินให้ราษฎรและให้บริการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดิน และอสังหาริมทรัพย์อย่างอื่น รวมถึงการจัดที่ทำกินให้ประชาชนตามประมวลกฎหมายที่ดินอีกด้วย ปัจจุบันนาย พรพจน์ เพ็ญพาส เป็นรักษาการในตำแหน่งอธิบดีกรมที่ดิน

ประวัติ
-------

ในรัชกาลพ่อขุนรามคำแหงมหาราช พระองค์ทรงดำเนินรัฐประศาสนโยบายส่งเสริมเศรษฐกิจเกี่ยวกับความเป็นอยู่ของประชาชน โดยให้ราษฏรทำประโยชน์บนที่ดินซึ่งผลประโยชน์จะตกแก่คนๆนั้น

ครั้นมาถึงสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีมีระบบการบริหารประเทศแบบจตุสดมภ์ที่เรียกว่า เวียง วัง คลัง นา ซึ่งเรื่องของที่ดินนี้จัดอยู่ในหมวดหมู่ของ **นา** หรือ **กรมนา** นั่นเอง โดยหน้าที่ของกรมนาสมัยนั้น แบ่งออกเป็น 2 หน้าที่ คือ บริหารและตุลาการ

หน้าที่บริหารจะจัดหาที่ดิน โดยให้ราษฏรเข้าไปบุกเบิกที่ดินเปล่าที่รกร้างอยู่และให้ใช้ประกอบการทำกิน โดยเขียนโฉนดไว้ให้แก่ผู้เข้าไปบุกเบิกที่ดินตรงนั้น พร้อมกับหาที่ดินเพื่อการศาสนา สร้างเป็นวัดวาอารามต่าง ๆ

ส่วนหน้าที่ตุลาการจะมีหน้าที่ดูแลการเข้าไปโค่นร้างว่าผู้ใดลักลอบกระทำการให้นำมาลงโทษ อีกทั้งระงับเหตุทะเลาะวิวาทในเรื่องที่ดิน เช่น กรณีแย่งนากันทำ รวมถึงข้อพิพาทเกี่ยวกับการลักเครื่องมือทำนา ขโมยไถ ลักแอก เป็นต้น

ต่อมากรุงรัตนโกสินทร์ลักษณะการบริหารที่ดินส่วนคงยึดหลักเดียวกันไว้

กระทั่งสมัย **พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 5** เกิดกรณีพิพาทเรื่องกรรมสิทธิ ที่ดินบ่อยครั้ง ๆ ขนาดขึ้นโรงขึ้นศาลเป็นว่าเล่น เพราะเจ้าหน้าที่ผู้เก็บภาษีอากรออกหนังสือสำคัญให้เจ้าของที่ดินไว้ยึดถือ ไม่อาจระงับข้อพิพาทโต้แย้งปัญหาเรื่องกรรมสิทธิได้ เนื่องจากข้อความบนหนังสือ ไม่กระจ่างไม่สามารถใช้เป็นหลักฐานยืนยันได้

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าจึงโปรดฯ ให้ **เจ้าพระยาเทเวศวิวัฒน์** ซึ่งดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงเกษตรธิการ จัดทำทะเบียนที่ดินให้เป็นหลักฐานเกี่ยวกับกรมสิทธิในที่ดินจริงจังและเร่งด่วนด้วยทรงพระราชดำริเห็นว่าที่ดินมีราคายิ่งขึ้นกว่าแต่ก่อนเป็นอันมาก ย่อมเป็นสาเหตุให้ราษฏรมีข้อพิพาทมากขึ้นอีก สมควรจัดหมายเขตที่ดินนั้นให้มั่นคงยิ่งขึ้น

พระองค์โปรดเกล้าฯ ให้ออกพระบรมราชโองการวันที่ 3 พฤษภาคม พ.ศ. 2442 ให้ **พระยาประชาชีพบริบาล(ผึ่ง ชูโต)** ข้าหลวงเกษตรให้อยู่ในบังคับบัญชาของเทศาภิบาลมณฑลกรุงเก่า ออกไปดำเนินการออกโฉนด โดยกำหนดท้องที่ทิศใต้แต่แยกบางไทรขึ้นไปตามฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาทิศตะวันตก และตามฝั่งแม่น้ำแควอ่างทอง ทิศตะวันออกไปจนถึงคลองตะเคียนเป็นที่สุดฝ่ายเหนือ

พระยาประชาชีพบริบาลกับเจ้าพนักงานแผนที่ทำการเดินสำรวจครั้งแรกเมื่อวันที่ 6 มิถุนายน พ.ศ. 2444 ได้ถือเอาโฉนดเป็นหลักทะเบียน ซึ่งหลายตำบลในเขตอำเภอบางปะอินมณฑลกรุงเก่าได้รับการออกโฉนดหรือแจกโฉนดให้

ทว่าช่วงเวลานั้นยังไม่มีกฎหมายเป็นหลักในการออกโฉนดชัดเจน พระองค์จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ออกประกาศพระบรมราชโองการลงวันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2444 วางระเบียบเรื่องโฉนดไว้อย่างชัดเจน และพระบรมราชโองการนี้ถือเป็นกฎหมายใช้ในการออกโฉนด

นอกจานี้พระองค์โปรดเกล้าฯ ให้สถาปนา **กรมทะเบียนที่ดิน** สังกัดกระทรวงเกษตราธิการขึ้นมา เพื่อจัดการดูแลเกี่ยวกับเรื่องนี้ โดยประกาศเมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2444มี นาย ดับบลิว เอ.เกรแฮม ผู้ช่วยเสนาบดีกระทรวงเกษตราธิการเป็นเจ้ากรมคนแรก

ด้วยเหตุนี้กรมที่ดิน จึงถือเอาวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2444 เป็นวันสถาปนากรมที่ดิน

ต่อมาเมื่อวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2475 **กรมทะเบียนที่ดิน** ก็ได้เปลี่ยนชื่อมาเป็น **กรมที่ดิน** สังกัดกระทรวงมหาดไทยตามประกาศพระบรมราชโองการผลัดเปลี่ยนเสนาบดีปลัดทูลฉลอง กระทรวงต่าง ๆ และรวมกระทรวง พ.ศ. 2475

หลังจากนั้นถัดมาอีกหนึ่งปีก็เปลี่ยนชื่อมาเป็น **กรมที่ดินและโลหะกิจ** พร้อมทั้งโอนมาสังกัดกระทรวงเศรษฐการ เมื่อวันที่ 12 พฤษภาคม พ.ศ. 2476 แต่ก็เป็นช่วงเวลาที่ไม่นานนักก็ต้องโอนกลับมาสังกัดกระทรวงเกษตราธิการอีกครั้งในอีก 2 ปีต่อมา

ท้ายสุดเมื่อมีพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2484 ต้องเปลี่ยนชื่อกันอีก โดยใช้ชื่อว่า **กรมที่ดิน** เพียงอย่างเดียวและมาสังกัดกระทรวงมหาดไทย ตั้งแต่วันที่ 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2484 เรื่อยมาจนถึงปัจจุบันนี้

อำนาจและหน้าที่
---------------

1. ดำเนินงานออกหนังสือแสดงสิทธิในที่ดินให้ราษฎร
2. ให้บริการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดิน และอสังหาริมทรัพย์อย่างอื่น
3. จัดที่ทำกินให้ประชาชนตามประมวลกฎหมายที่ดิน
4. ควบคุมการจัดสรรที่ดิน
5. การจดทะเบียนอาคารชุด
6. ควบคุมช่างรังวัดเอกชน

หน่วยงานในสังกัด
----------------

### ราชการบริหารส่วนกลาง

* สำนักงานเลขานุการกรม
* กลุ่มตรวจสอบภายใน
* กองการเจ้าหน้าที่
* กองการพิมพ์
* กองคลัง
* กองเทคโนโลยีทำแผนที่
* กองแผนงาน
* กองฝึกอบรม
* กองพัสดุ
* ศูนย์ข้อมูลแผนที่รูปแปลงที่ดิน
* สำนักกฎหมาย
* สำนักงานคณะกรรมการช่างรังวัดเอกชน
* สำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานคร
* สำนักจัดการที่ดินของรัฐ
* สำนักเทคโนโลยีสารสนเทศ
* สำนักมาตรฐานการทะเบียนที่ดิน
* สำนักมาตรฐานการออกหนังสือสำคัญ
* สำนักมาตรฐานและส่งเสริมการรังวัด
* สำนักส่งเสริมธุรกิจอสังหาริมทรัพย์

### ราชการส่วนภูมิภาค

* **สำนักงานที่ดินจังหวัด** มีหน้าที่ดําเนินการตามประมวลกฎหมายที่ดิน กฎหมายวาด้วยอาคารชุด กฎหมายว่าด้วยการควบคุมการจัดสรรที่ดิน กฎหมายว่าด้วยช่างรังวัดเอกชน และ กฎหมายว่าด้วยการเช่าอสังหาริมทรัพย์เพื่อพาณิชยกรรมและอุตสาหกรรมในจังหวัด โดยมีเจ้าพนักงานที่ดินจังหวัด (อำนวยการ ระดับสูง) เป็นหัวหน้าหน่วยงาน โดยแบ่งส่วนราชการออกเป็น 5 กลุ่มงาน ได้แก่
	+ ฝ่ายอำนวยการ
	+ ฝ่ายทะเบียน
	+ ฝ่ายรังวัด
	+ ฝ่ายควบคุมและรักษาหลักฐานที่ดิน
	+ กลุ่มงานวิชาการที่ดิน
* **สำนักงานที่ดินจังหวัด สาขา** มีหน้าที่ดําเนินการตามประมวลกฎหมายที่ดิน กฎหมายวาด้วยอาคารชุด กฎหมายว่าด้วยการควบคุมการจัดสรรที่ดิน กฎหมายว่าด้วยช่างรังวัดเอกชน และ กฎหมายว่าด้วยการเช่าอสังหาริมทรัพย์เพื่อพาณิชยกรรมและอุตสาหกรรมในจังหวัด โดยมีเจ้าพนักงานที่ดินจังหวัด (อำนวยการ ระดับต้น) เป็นหัวหน้าหน่วยงาน โดยแบ่งส่วนราชการออกเป็น 3 ฝ่าย ได้แก่
	+ ฝ่ายอำนวยการ
	+ ฝ่ายทะเบียน
	+ ฝ่ายรังวัด
* **สำนักงานที่ดินอำเภอ** ตามที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด มีอำนาจหน้าที่ด้านการทะเบียนที่ดิน และด้านการรังวัด

อ้างอิง
-------

1. ↑  ราชกิจจานุเบกษา, พระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2559 เล่ม 132 ตอนที่ 91ก วันที่ 25 กันยายน 2558
2. ↑  สรุปข่าวการประชุมคณะรัฐมนตรี 20 กุมภาพันธ์ 2567
3. ↑  ประกาศ ตั้งกรมทะเบียนที่ดิน ในกระทรวงเกษตราธิการ
4. ↑  แจ้งความกระทรวงเกษตราธิการ เรื่อง ว่าด้วยตำแหน่งเจ้ากรมทะเบียนที่ดิน
5. ↑  ราชการบริหารส่วนกลาง

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* เว็บไซต์กรมที่ดิน เก็บถาวร 2010-02-09 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน

| * ด
* ค
* ก
หน่วยงานในกระทรวงมหาดไทยของไทย |
| --- |
| กรม | 
* สำนักงานรัฐมนตรี
* สำนักงานปลัดกระทรวง
* กรมการปกครอง
* กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น
* กรมที่ดิน
* กรมการพัฒนาชุมชน
* กรมโยธาธิการและผังเมือง
* กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย

 |
| รัฐวิสาหกิจ | 
* การไฟฟ้านครหลวง
* การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค
* การประปานครหลวง
* การประปาส่วนภูมิภาค
* องค์การตลาด
* องค์การจัดการน้ำเสีย

 |
| ในอดีต | 
* กรมราชทัณฑ์
* กรมตำรวจ
* กรมการเร่งรัดพัฒนาชนบท

 |
| อื่น ๆ | 
* วิทยาลัยมหาดไทย
* วิทยาลัยการปกครอง
* กองอาสารักษาดินแดน
* ศูนย์ดำรงธรรม
* สถาบันพัฒนาบุคลากรท้องถิ่น
* สถานีโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมมหาดไทย

 |
| หมวดหมู่ |