สารานุกรมภาษาจีน
*สารานุกรมหย่งเล่อ*ใน ค.ศ. 2014 จัดแสดงที่หอสมุดแห่งชาติจีน
*สารานุกรมหย่งเล่อ* ฉบับที่ 2262
หน้าหนึ่งจากเอกสารตัวเขียน 'สารานุกรมหย่งเล่อ'. หอสมุดเชสเตอร์ บีตตี
***สารานุกรมหย่งเล่อ*** หรือ ***หย่งเล่อต้าเตี่ยน*** (จีนตัวเต็ม: 永樂大典; จีนตัวย่อ: 永乐大典; พินอิน: *Yǒnglè Dàdiǎn*; เวด-ไจลส์: *Yung-lo Ta-tien*) เป็นสารานุกรมภาษาจีนที่ส่วนใหญ่สูญหาย ซึ่งจักรพรรดิหย่งเล่อแห่งราชวงศ์หมิงโปรดให้จัดทำขึ้นใน ค.ศ. 1403 และเสร็จสิ้นใน ค.ศ. 1408 ประกอบด้วยม้วนเอกสารตัวเขียน 22,937 ม้วนหรือบท ใน 11,095 ฉบับ ปัจจุบันเหลือรอดน้อยกว่า 400 ฉบับ ที่ประกอบด้วยเนื้อหาประมาณ 800 บท (ม้วน) หรือร้อยละ 3.5 ของผลงานต้นฉบับ

สารานุกรมส่วนใหญ่สูญหายในครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 19 ในระหว่างสงครามฝิ่นครั้งที่สอง กบฏนักมวย และการก่อความไม่สงบที่ตามมา ด้วยขอบเขตและขนาดที่แท้จริงของสารานุกรมนี้ ทำให้เป็นสารานุกรมทั่วไปที่ใหญ่ที่สุดในโลก จนกระทั่งเกือบ 6 ศตวรรษต่อมา วิกิพีเดียแซงหน้าสารานุกรมนี้ในช่วงปลาย ค.ศ. 2007

ภูมิหลัง
--------

แม้ว่าจักรพรรดิหย่งเล่อทรงมีชื่อเสียงในด้านความสำเร็จทางทหาร พระองค์ก็ทรงเป็นปัญญาชนที่โปรดการอ่าน ความโปรดต่อการวิจัยของพระองค์นำไปสู่การพัฒนาแนวคิดการจัดหมวดหมู่งานวรรณกรรมให้เป็นสารานุกรมอ้างอิง เพื่อเก็บรักษาหนังสือหายากและทำให้การวิจัยง่ายขึ้น

การพัฒนา
--------

ราชบัณฑิตกว่าสองพันคนได้ทำงานในโครงการดังกล่าวภายใต้การควบคุมของจักรพรรดิหย่งเล่อ โดยมีเนื้อหารวมกว่า 8,000 บท ตั้งแต่สมัยโบราณมาจนถึงราชวงศ์หมิงตอนต้น ซึ่งครอบคลุมเนื้อหาในหลายสาขาวิชา รวมไปถึงเกษตรกรรม ศิลปะ ดาราศาสตร์ การละคร ธรณีวิทยา ประวัติศาสตร์ วรรณกรรม การแพทย์ วิทยาศาสตร์ธรรมชาติ ศาสนาและเทคโนโลยี เช่นเดียวกับรายละเอียดของปรากฏการณ์ธรรมชาติที่แปลกประหลาด สารานุกรมดังกล่าว ซึ่งเสร็จสิ้นใน ค.ศ. 1408 ที่นานกิงกั๋วจื่อเจี้ยน (南京國子監; มหาวิทยาลัยหนานจิง) ประกอบด้วยหนังสือกว่า 22,877 หรือ 22,937 บรรพ (ม้วนหนังสือ หรือบท) ในหนังสือ 11,095 เล่ม กินพื้นที่ 40 ลูกบาศก์เมตร และใช้อักษรจีนกว่า 3,700 ล้านตัวอักษร มันได้รับการออกแบบมาให้รวบรวมทุกเรื่องที่เคยเขียนมาเกี่ยวกับลัทธิขงจื๊อ ประวัติศาสตร์ ปรัชญา ศิลปะและวิทยาศาสตร์ ซึ่งเป็นการตรวจเทียบครั้งใหญ่ของการคัดข้อความและผลงานจากวรรณกรรมและความรู้ที่มีอยู่มหาศาลของจีน จักรพรรดิหย่งเล่อทรงพอพระทัยกับสารานุกรมฉบับสมบูรณ์มากจนพระองค์ตั้งชื่อสารานุกรมนี้ตามงรัชสมัยของพระองค์ และทรงเขียนคำนำยาวเน้นให้เห็นถึงความสำคัญของการอนุรักษ์ผลงานเป็นการส่วนพระองค์

หายสาบสูญ
---------

สารานุกรมนี้จัดตั้งในเหวินหยวนเก๋อ (文淵閣) ในหนานจิง จนกระทั่งจักรพรรดิหย่งเล่อย้ายเมืองหลวงไปยังปักกิ่งใน ค.ศ. 1421 และตั้งหย่งเล่อต้าเตี่ยนในพระราชวังต้องห้าม ต่อมาใน ค.ศ. 1557 ในรัชสมัยจักรพรรดิเจียจิ้ง สารานุกรมรอดพ้นจากเพลิงไหม้ที่ทำลายพระราชวังไปสามแห่งในพระราชวังต้องห้ามอย่างหวุดหวิด จากนั้นพระองค์จึงโปรดให้มีการสำเนาใน ค.ศ. 1562 และเสร็จสิ้นใน ค.ศ. 1567 ภายหลังต้นฉบับสูญหายถาวร โดยมีข้อสันนิษฐานหลักถึงการสูญหาย 3 รูปแบบ แต่ยังไม่ได้รับข้อสรุป:

* ถูกทำลายในสมัยราชวงศ์หมิงตอนปลาย ใน ค.ศ. 1644 หลี่ จื้อเฉิง ผู้นำกบฏ โค่นล้มราชวงศ์หมิงและยึดครองปักกิ่ง เมืองหลวงของราชวงศ์ ไม่กี่เดือนต่อมา เขาพ่ายแพ้ต่อพันธมิตรอู๋ ซานกุ้ยกับตัวเอ๋อร์กุ่น โดยขณะที่เขาถอนทัพออกจากปักกิ่ง เขาเผาพระราชวังต้องห้ามด้วย *หย่งเล่อต้าเตี่ยน* อาจถูกเผาทำลายในเพลิงไหม้นั้น
* ถูกเผาพร้อมกับจักรพรรดิเจียจิ้ง ในช่วงที่ถวายพระเพลิงพระบรมศพจักรพรรดิเจียจิ้งใกล้เคียงกับช่วงที่สำเนาเอกสารตัวเขียนเกือบเสร็จสมบูรณ์ จักรพรรดิเจียจิ้งสวรรคตในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1566 แต่พระบรมศพถูกฝังในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1567 ซึ่งความเป็นไปได้ประการหนึ่งคือพวกเขากำลังรอให้เอกสาตัวเขียนเสร็จสมบูรณ์
* ถูกเผาในเหตุเพลิงไหม้พระตำหนักเฉียนชิง

เอกสารตัวเขียนต้นฮบับของ*หย่งเล่อต้าเตี่ยน*เกือบสูญหายทั้งหมดในช่วงปลายราชวงศ์หมิง ร้อยละ 90 ของเอกสารตัวเขียน 1567 ฉบับยังคงอยู่รอด จนกระทั่งสงครามฝิ่นครั้งที่สองในสมัยราชวงศ์ชิง จากนั้นการรุกรานปักกิ่งของอังกฤษ-ฝรั่งเศสใน ค.ศ. 1860 ทำให้เอกสารตัวเขียนส่วนใหญ่ถูกเผาหรือปล้นสดมภ์ โดยททหารบริติชกับฝรั่งเศสนำเอกสารตัวเขียนส่วนใหญ่ไปเป็นของที่ระลึก

ใน ค.ศ. 1875 มีเพียง 5,000 บทที่ยังคงหลงเหลืออยู่ ซึ่งน้อยกว่าครึ่งหนึ่งของต้นฉบับ แล้วลดหลงเหลือ 800 บทใน ค.ศ. 1894 จากในช่วงกบฏนักมวยและการครอบครองปักกิ่งของพันธมิตรแปดชาติใน ค.ศ. 1900 กองทัพฝ่ายพันธมิตรนำเอกสารตัวเขียนไปร้อยกว่าบท และมีหลายบทที่ถูกทำลายในเหตุเพลิงไหม้สถาบันฮ่านหลิน โดยเหลือเพียง 60 ฉบับเท่านั้นที่คงอยู่ที่ปักกิ่ง

สถานะปัจจุบัน
-------------

ชุดสะสมที่สมบูรณณ์ที่สุดตั้งอยู่ในหอสมุดแห่งชาติจีนที่ปักกิ่ง ซึ่งมี 221 ฉบับ รองลงมาอยู่ที่พิพิธภัณฑ์พระราชวังแห่งชาติในไทเป ซึ่งมี 62 ฉบับ

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3  Kathleen Kuiper (31 Aug 2006). "Yongle dadian (Chinese encyclopaedia)". *Encyclopædia Britannica Online*. Chicago, Illinois. สืบค้นเมื่อ 9 May 2012. *Encyclopædia Britannica Inc.*
2. 1 2 3  "Yongle Encyclopedia". World Digital Library. สืบค้นเมื่อ 24 January 2013.
3. 1 2  Foot, Sarah; Woolf, Daniel R.; Robinson, Chase F. (2012). *The Oxford History of Historical Writing: Volume 2: 400-1400*. Oxford University Press. p. 42. ISBN 978-0-19-923642-8.
4. ↑  "Encyclopedias and Dictionaries". *Encyclopædia Britannica*. Vol. 18 (15th ed.). 2007. pp. 257–286.
5. ↑  "An Encyclopedia Finished in 1408 That Contained Nearly One Million Pages". April 6, 2011.
6. ↑  "600-year-old Chinese book found in SoCal |Across America |chinadaily.com.cn". *www.chinadaily.com.cn*.
7. 1 2  Christos, Lauren (April 2010). "The Yongle Dadian: The Origin, Destruction, Dispersal and Reclamation of a Chinese Cultural Treasure". *Journal of Library & Information Science*. **36** (1). ProQuest 2001084158.
8. ↑  Jianying, Huo. "Emperor Yongle." *China Today*, April 2004, 58.
9. 1 2  Tsai, Shih-shan Henry (2001). *Perpetual Happiness: The Ming Emperor Yongle*. University of Washington Press. ISBN 978-0-295-98109-3.แม่แบบ:Pn
10. ↑  陈红彦 (2008). "国家图书馆《永乐大典》收藏史话" (PDF). National Library of China. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ December 26, 2010.
11. 1 2 3 4  Wilkinson, Endymion (2000). *Chinese History: A Manual*. Harvard University Asia Center. pp. 604–5. ISBN 978-0-674-00249-4.
12. 1 2  Lin, Guang (2017-02-28). "《永乐大典》 正本陪葬了嘉靖帝？". *《北京日报》*. สืบค้นเมื่อ 2018-07-30.
13. ↑  Vast Documents of the Yung-lo Era *National Palace Museum*

### ข้อมูล

* Ebrey, Patricia Buckley, Anne Walthall, James B. Palais. (2006). *East Asia: A Cultural, Social, and Political History*. Boston: Houghton Mifflin Company. ISBN 0-618-13384-4.
* Guo Bogong (郭佰恭). *Yongle dadian kao* 永樂大典考. Shanghai: Commercial Press, 1937.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **สารานุกรมหย่งเล่อ**

* สารานุกรมแบบดิจิทัล:
	+ 221 chapters held by the National Library of China in Beijing (online via the World Digital Library)
	+ 49 chapters held by the British Library in London
	+ 9 chapters held by the Chester Beatty Library in Dublin
* Davis, Donald G.; Cheng, Huanwen (1996). *Destruction of Chinese books in the Peking Siege of 1900*. 62nd IFLA General Conference. Beijing.
* China to Digitalize World's Earliest Encyclopedia. *People's Daily* Online. April 2002 - aspirations, pending approval.
* Biggest and Earliest Encyclopedia. chinaculture.org.
* Experts Urge Collectors To Share World's Earliest Encyclopedia. china.org.cn. April 2002.

| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน แก้ไขสิ่งนี้ที่วิกิสนเทศ |
| --- |
| นานาชาติ | 
* VIAF

 |
| ประจำชาติ | 
* เยอรมนี
* เช็กเกีย

 |