**บทเจ็ดก้าว** ( จีนตัวเต็ม: 七步詩; จีนตัวย่อ: 七步诗; พินอิน: *Qī Bù Shī*; ยหวิดเพ็งกวางตุ้ง: *Cat1 Bou6 Si1*) เป็นกวีนิพนธ์อุปมานิทัศน์ซึ่งมักถือกันว่าเป็นผลงานของนักกวีโจสิด

ภูมิหลัง
--------

โจสิด ผู้แต่งบทกวีโจผี จักรพรรดิ
ในช่วงชีวิตของขุนศึกผู้ยิ่งใหญ่โจโฉซึ่งครองภาคเหนือของจีนในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่น เขาแสดงความโปรดปรานต่อโจสิดบุตรชายคนที่สามที่เกิดกับภรรยาชื่อเปียนซี เนื่องจากชื่นชอบความเฉลียวฉลาดและความสามารถทางวรรณกรรมของโจสิด โจโฉคิดจะตั้งให้โจสิดเป็นรัชทายาท และโจสิดก็ได้รับการสนับสนุนจากขุนนางของโจโฉหลายคน แม้ว่าโจสิดจะเป็นบุตรชายคนรอง ๆ คนหนึ่งของโจโฉก็ตาม อย่างไรก็ตาม เนื่องจากโจสิดไม่ใส่ใจต่อมารยาทและคำสั่งของบิดา ในที่สุดจึงทำให้โจโฉผู้บิดารู้สึกผิดหวัง และตำแหน่งรัชทายาทตกเป็นของโจผีพี่ชายของโจสิด หลังจากการเสียชีวิตของโจโฉในปี ค.ศ. 220 โจผีส่งน้องชายของตนทั้งหมดรวมถึงโจสิดออกจากนครหลวงไปยังเขตศักดินาของแต่ละคน เพื่อไม่ให้เป็นภัยคุกคามต่ออำนาจของตัวโจผี

บทกวีนี้แต่งขึ้นจากภูมิหลังทางประวัติศาสตร์ดังกล่าวนี้ แม้ว่าตัวบทกวีเองและเกร็ดประวัติศาสตร์ของบทกวีจะไม่ปรากฏใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* นักวิจัยมองว่าเรื่องราวเกี่ยวกับบทกวีนี้ไม่เป็นเรื่องจริงในประวัติศาสตร์และโต้แย้งเรื่องที่โจสิดเป็นผู้แต่งบทกวีนี้

### *ชื่อชัวซินยฺหวี่*

*ชื่อชัวซินยฺหวี่* (世说新语; *รวมเรื่องเล่าของโลกฉบับใหม่*) เป็นหนังสือรวมเกร็ดประวัติศาสตร์ที่รวบรวมในปี ค.ศ. 430 มีเรื่องหนึ่งกล่าวถึงเหตุการณ์ที่โจผีพยายามจะสั่งลงโทษโจสิด เกร็ดประวัติศาสตร์ของเรื่องนี้ปรากฏในบทที่ 4 ของ*ชื่อชัวซินยฺหวี่* กล่าวว่าโจผีอิจฉาความสามารถทางวรรณกรรมของโจสิดจึงพยายามสั่งประหารโจสิด 

เรื่องราวโดยสรุปมีอยู่ว่าโจผีเรียกตัวโจสิดมาพบและยื่นคำขาดกับน้องชายของตนโดยบอกให้โจสิดแต่งบทกวีภายในช่วง 7 ก้าวเดิน หากทำไม่ได้จะถูกประหารชีวิต โจสิดสามารถแต่งบทกวีได้ภายใน 7 ก้าว โจผีจึง "แสดงความละอายใจอย่างลึกซึ้งในสีหน้า"

### นวนิยาย*สามก๊ก*

ในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์ในชั้นหลังเรื่อง*สามก๊ก* ซึ่งประพันธ์ในศตวรรษที่ 14 ในตอนที่ 79 ได้เพิ่มอรรถรสให้กับเหตุการณ์นี้ด้วยเรื่องราวที่แตกต่างออกไปเล็กน้อย ซึ่งโดยหลักตามเนื้อเรื่องในนวนิยายแล้วบทกวีนี้ไม่ใช่ "บทกวีเจ็ดก้าว"

หลังจากการเสียชีวิตของโจโฉ โจสิดก็ไม่ใส่ใจที่จะไปร่วมงานศพ โจผีใช้เหตุผลนี้ในการจับกุมโจสิด เปียนซีมารดาของทั้งคู่ขอร้องโจผีไม่ให้เอาชีวิตน้องชาย ด้านฮัวหิมที่ปรึกษาของโจผีแนะนำโจผีให้ตัดสินใจอย่างเด็ดขาดในการลงโทษโจสิด แต่โจผีไม่เต็มใจจะกระทำ ฮัวหิมจึงแนะนำให้เรียกตัวโจสิดมาทดสอบสติปัญญา และอาจะสั่งประหารชีวิตหรือลดตำแหน่งขึ้นกับผลการทดสอบ โจผีจึงเรียกโจสิดมาที่สำนัก กล่าวหาว่าโจสิดใช้คนอื่นเขียนบทกวีเพื่อแอบอ้างสร้างชื่อเสียงให้ตนเองเพื่อให้ได้รับความโปรดปรานจากโจโฉผู้บิดา และท้าให้โจสิดแต่งบทกวีสด ณ ที่นั้น หากทำไม่ได้จะถูกประหารชีวิตด้วยข้อหาแอบอ้างความสามารถทางวรรณกรรม

การทดสอบมีหัวข้อเป็นภาพวาดหนึ่งในสำนัก แสดงภาพของวัวตัวหนึ่งฆ่าวัวอีกตัวหนึ่งตายหลังการต่อสู้ และให้โจสิดแต่งบทกวีพรรณนาภาพ โดยห้ามใช้คำที่เกี่ยวข้องกับภาพโดยตรงภายในช่วง 7 ก้าวเดิน โจสิดก็สามารถแต่งบทกวีขนาดค่อนข้างยาวได้ภายในช่วง 7 ก้าวเดิน

โจผียังไม่ยอมแพ้ จึงทดสอบน้องชายด้วยหัวข้อที่ยากขึ้่น โดยบอกให้โจสิดแต่งบทกวีเกี่ยวกับพี่น้องแต่ห้ามมีคำว่า "พี่น้อง" ในบทกวี คราวนี้โจสิดสามารถแต่งบทกวีที่มีชื่อเสียงในภายหลังนี้ออกมาได้ทันที เมื่อได้ฟังการร่ายบทกวี โจผีก็น้ำตาไหล จากนั้นเปียนซีมารดาของสองพี่น้องก็ออกมาจากห้องด้านในและเข้ามาหยุดการทดสอบ ในที่สุดโจโฉจึงลดบรรดาศักดิ์ของโจสิดให้ไปอยู่ในเขตศักดินาที่ห่างไกลจากศูนย์กลางอำนาจแทนที่จะทำร้าย

รูปแบบ
------

บทกวีมีสองรูปแบบ รูปแบบหนึ่งมี 6 วรรค อีกรูปแบบหนึงมี 4 วรรค ทั้งสองรูปแบบใช้การอุปมาแบบขยายเพื่ออธิบายความสัมพันธ์ของพี่น้องและมิจฉาทิฐิของการทำร้ายอีกฝ่ายด้วยสาเหตุจากการการทะเลาะกันในเรื่องเล็กน้อย ผู้แต่งใช้อักษรหลายตัวเพื่ออธิบายกระบวนการต่าง ๆ ของการปรุงและการต้มถั่ว อักษรส่วนหนึ่ง ได้แก่ 煮 (ต้ม) 漉 (กรอง) 燃 (เผา, จุดไฟ) 泣 (ร้องไห้) และ 煎 (ต้ม, ทอด)

### *ชื่อชัวซินยฺหวี่*

การปรากฏครั้งแรกของบทกวีนี้ (ในรูปแบบที่ยาวกว่า) อยู่ในบทที่ 4 ของตำรา*ชื่อชัวซินยฺหวี่* ที่เขียนในปี ค.ศ. 430

| ภาษาจีน | พินอิน | ยฺหวิดเพ็ง | แปล |
| --- | --- | --- | --- |
| 煮豆持作羹， | zhǔ dòu chí zuò gēng | zyu2 dau6 ci4 zok3 gang1 | *ต้มถั่วไว้ทำแกง* |
| 漉菽以為汁。 | lù shū yǐ wéi zhī | luk6 suk6 ji5 wai4 zap1 | *คั้นถั่วเป็นน้ำสกัด* |
| 萁在釜下燃， | qí zài fǔ xià rán | kei4 zoi6 fu2 haa6 jin4 | *ใต้หม้อมีต้นถั่วไหม้* |
| 豆在釜中泣。 | dòu zài fǔ zhōng qì | dau6 zoi6 fu2 zung1 jap1 | *ในหม้อถั่วร้องไห้* |
| 本是同根生， | běn shì tóng gēn shēng | bun2 si6 tung4 gan1 sang1 | *เกิดมาจากรากเดียวกัน* |
| 相煎何太急？ | xiāng jiān hé tài jí | soeng1 zin1 ho4 taai3 gap1 | *เหตุใดรีบต้มกัน* |

### นวนิยาย*สามก๊ก*

บทกวีรูปแบบหลังพบในตอนที่ 79 ของนวนิยาย*สามก๊ก* ซึ่งประพันธ์ในศตวรรษที่ 14

| ภาษาจีน | พินอิน | ยฺหวิดเพ็ง | แปล |
| --- | --- | --- | --- |
| 煮豆燃豆萁 | zhǔ dòu rán dòu qí | zyu 2 dau 6 jin 4 dau 6 kei 4 | *เผาต้นถั่วเพื่อต้มถั่ว* |
| 豆在釜中泣。 | dòu zài fǔ zhōng qì | dau6 zoi6 fu2 zung1 jap1 | *ในหม้อถั่วร้องไห้* |
| 本是同根生， | běn shì tóng gēn shēng | bun2 si6 tung4 gan1 sang1 | *เกิดมาจากรากเดียวกัน* |
| 相煎何太急！ | xiāng jiān hé tài jí | soeng1 zin1 ho4 taai3 gap1 | *เหตุใดรีบต้มกัน* |

**^**  บางรูปแบบมี 本自 (běn zì/bun2zi6) แทนที่ 本是.

เนื่องมาจากความนิยมของนวนิยาย*สามก๊ก* รูปแบบที่สั้นกว่าจึงเป็นรูปแบบที่รู้จักโดยทั่วไปของบทกวีนี้ เป็นการย่อสามวรรคแรกของบทกวีขนาดยาวกว่าให้กลายเป็นวรรคเดียว

ใน*สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)* วรรรณกรรมต้นสมัยรัตนโกสินทร์ที่แปลเป็นภาษาไทยจากนวนิยาย*สามก๊ก* แปลบทกวีนี้ด้วยความดังนี้:

> *"ขั้วถั่วเอากิ่งถั่วมาเปนฟืนใส่ไฟ เมล็ดถั่วในกะทะจะไหม้ก็เพราะกิ่งถั่วต้นรากอันเดียวกันนั่นเอง เหตุใดจึงเร่งไฟเข้าให้หนักนัก"*
> 
>

การอ้างอิงร่วมสมัย
------------------

*บทกวีเจ็ดก้าว*ถูกใช้เพื่อถ่ายทอดความคิดโดยผู้คนที่แตกต่างกัน

หลู่ ซฺวิ่น นักเขียนชาวจีนอ้างถึงบทกวีนี้ในปี ค.ศ. 1920 เพื่อต่อต้านการกลับไปสู่การศึกษาแบบดั้งเดิมและการห้ามกิจกรรมของนักศึกษา

เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีน เจียง เจ๋อหมิน ถูกนักข่าวถามในปี ค.ศ. 2000 ในวันก่อนการเลือกตั้งประธานาธิบดีไต้หวัน ว่าสงครามข้ามช่องแคบกับไต้หวันจะเป็นการ "เผาซึ่งกันและกันด้วยความใจร้อน" หรือไม่ ซึ่งเขาตอบว่าไต้หวันและจีนนั้น "เกิดจากรากเดียวกัน" และตำหนิผู้สนับสนุนเอกราชไต้หวันเรื่อง "การเผา"

นอกประเทศจีน อีลอน มัสก์เคยอ้างถึงบทกวีนี้ในบัญชีทวิตเตอร์ของตนเมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายน พ.ศ. 2564

อ้างอิง
-------

1. ↑  *世說新語 文學第四*. p. 66 – โดยทาง Wikisource.
2. ↑  *三國演義 第七十九回 兄逼弟曹植賦詩　姪陷叔劉封伏法* – โดยทาง Wikisource.
3. ↑  "สามก๊ก ตอนที่ ๖๒". *วัชรญาณ*. สืบค้นเมื่อ March 24, 2023.
4. ↑  "我烬你熟了，正好办教席的意思\_鲁迅古诗名句赏析". *www.gushimi.org*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2021-11-02. สืบค้นเมื่อ 2021-11-02.
5. ↑  "江泽民五分钟答台湾问题". *China News*. สืบค้นเมื่อ 2021-11-02.
6. ↑  @elonmusk (2 November 2021). "Humankind 煮豆燃豆萁 豆在釜中泣 本是同根生 相煎何太急" (ทวีต) – โดยทาง ทวิตเตอร์.