**การปฏิวัติคิวบา** (สเปน: *Revolución cubana*) เป็นการปฏิวัติด้วยอาวุธโดยขบวนการ 26 กรกฎาคมของฟิเดล กัสโตรต่อรัฐบาลผู้เผด็จการคิวบา ฟุลเฮนซิโอ บาติสตา ระหว่าง ค.ศ. 1953 และ 1959 ท้ายที่สุดบาติสตาถูกขับจากตำแหน่งเมื่อวันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 1959 และแทนที่ด้วยรัฐบาลปฏิวัตินำโดยกัสโตร รัฐบาลนี้ภายหลังปฏิรูปตามแนวทางคอมมิวนิสต์ และได้กลายมาเป็นพรรคคอมมิวนิสต์คิวบาใน ค.ศ. 1965

ขั้นต้น : 1953-1956
-------------------

การปฏิวัติคิวบาระยะแรกเริ่มขึ้นเมื่อกบฏติดอาวุธอย่างดีโจมตีค่ายทหารมองกาดาในซานเตียโกและค่ายทหารในบายาโมเมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม ค.ศ. 1953 ตัวเลขผู้เสียชีวิตฝ่ายกบฏในการรบแน่ชัดนั้นยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ อย่างไรก็ดี ในอัตชีวประวัติของเขา ฟิเดล กัสโตรอ้างว่ามีห้าคนเสียชีวิตในการสู้รบ และอีกห้าสิบหกคนถูกสังหารภายหลังโดยรัฐบาลบาติสตา ในบรรดาผู้เสียชีวิตนั้นมีอาเบล ซานตามาริอา รองผู้บัญชาการการโจมตีค่ายทหารมองกาดา ผู้ถูกจำคุก ทรมานและประหารชีวิตวันเดียวกับการโจมตีนั้นด้วย ผู้รอดชีวิต ซึ่งในนั้นรวมฟิเดล กัสโตร และน้องชาย ราอุล กัสโตร รุซ ถูกจับกุมหลังจากนั้นไม่นาน ในการพิจารณาที่เป็นการเมืองอย่างสูง ฟิเดล กัสโตรแถลงแก้ต่างนานเกือบสี่ชั่วโมง และปิดท้ายด้วยประโยค "พิพากษาผมเลย มันไม่สำคัญหรอก ประวัติศาสตร์จะยกโทษให้ผม" ฟิเดล กัสโตรถูกตัดสินจำคุก 15 ปีในเรือนจำเปรซิดิโอโมเดโล ตั้งอยู่บนเกาะสน ขณะที่ราอุลถูกตัดสินจำคุก 13 ปี

ใน ค.ศ. 1955 ภายใต้แรงกดดันทางการเมืองอย่างหนัก รัฐบาลบาติสตาปล่อยนักโทษการเมืองทั้งหมดในคิวบา รวมทั้งมือก่อเหตุโจมตีมองกาดา บาติสตาถูกกล่อมให้ปล่อยพี่น้องกัสโตรพร้อมกันด้วย ซึ่งบางส่วนโดยครูเยสุอิตสมัยเด็กของฟิเดล

หลังจากนั้น สองพี่น้องกัสโตรเข้าร่วมกับผู้ลี้ภัยอื่นในเม็กซิโกเพื่อเตรียมการปฏิวัติโค่นล้มบาติสตา โดยได้รับการฝึกจากอัลเบร์โต บาโย ผู้นำกำลังสาธารณรัฐนิยมในสงครามกลางเมืองสเปน ระหว่างช่วงนี้ ฟิเดลพบและเข้าร่วมกำลังกับนักปฏิวัติชาวอาร์เจนตินา เอร์เนสโต "เช" เกบารา

ธันวาคม 1956 ถึงกลางปี 1958
---------------------------

เรือยอตกรันมา มาถึงคิวบาเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม ค.ศ. 1956 ที่มีพี่น้องกัสโตรและสมาชิกขบวนการ 26 กรกฎาคมอื่นอีก 80 คน โดยสารบนเรือมาด้วย เรือดังกล่าวมาถึงสองวันช้ากว่ากำหนดเพราะเรือบรรทุกน้ำหนักมาก ไม่เหมือนระหว่างการแล่นระหว่างฝึกซ้อม ความล่าช้านี้ดับความหวังแก่การประสานโจมตีร่วมกับขบวนการฝ่ายยาโน หลังมาถึงและหลบหนีจากเรือ กลุ่มกบฏเริ่มตีฝ่าเข้าไปในทิวเขาซิเอร์รามาเอสตรา ทางตะวันออกเฉียงใต้ของคิวบา สามวันหลังการการเดินป่าเริ่มขึ้น กองทัพของบาติสตาโจมตีและสังหารผู้โดยสารมากับเรือแกรนมาส่วนมาก ขณะที่จำนวนแท้จริงนั้นยังเป็นที่ถกเถียงกัน แต่ทราบว่ามีผู้โดยสารมากับเรือไม่เกินยี่สิบคนจากเดิมแปดสิบสองคนรอดชีวิตจากการเผชิญหน้าครั้งแรกอันนองเลือดกับกองทัพคิวบาและหลบหนีเข้าสู่ทิวเขาซิเอร์รามาเอสตรา กลุ่มผู้รอดชีวิตนั้นมีฟิเดล กัสโตร ราอุล กัสโตร และกามิโล ซิเอนฟูเอโกส ผู้รอดชีวิตที่กระจัดกระจาย คนเดียวหรือในกลุ่มเล็ก ท่องผ่านทิวเขามองหาคนอื่น ๆ ท้ายที่สุด ชายทั้งหมดกลับมาพร้อมหน้ากันอีกครั้ง ด้วยความช่วยเหลือของชาวนาผู้ฝักใฝ่ และจะก่อตั้งแกนนำของกองทัพกองโจร เซเลีย ซันเชซ และไอเด ซานตามาริอา (น้องสาวของอาเบล ซานตามาริอา) รวมอยู่ในนักปฏิวัติหญิงผู้สนับสนุนฟิเดล กัสโตรในทิวเขาด้วย

วันที่ 13 มีนาคม ค.ศ. 1957 กลุ่มนักปฏิวัติอีกกลุ่มหนึ่ง เรียกว่า หน่วยปฏิวัติ (Revolutionary Directorate) ซึ่งมีอุดมการณ์ต่อต้านคอมมิวนิสต์ ซึ่งส่วนใหญ่ประกอบขึ้นจากนักศึกษา โจมตีทำเนียบประธานาธิบดีในกรุงอาบานา พยายามลอบสังหารบาติสตาและรัฐประหาร การโจมตีดังกล่าวเป็นการฆ่าตัวตาย ผู้นำของหน่วย นักศึกษาโฮเซ อันโตนิโอ เอเชเบร์ริอา เสียชีวิตในการยิงปืนต่อสู้กับกำลังของบาติสตาที่สถานีวิทยุอาบานาซึ่งเขายึดไว้เพื่อเผยแพร่ข่าวการเสียชีวิตของบาติสตา มีผู้รอดชีวิตกลุ่มหนึ่งซึ่งมี ดร.อุมเบร์โต กัสเตโย (ผู้ซึ่งภายหลังเป็นผู้ตรวจการใหญ่ในเอสกัมไบร) และโรลันโด กูเบลา และเฟาเร โชมอน (ภายหลังเป็นผู้บัญชาการขบวนการ 13 มีนาคม มีศูนย์กลางในทิวเขาเอสกัมไบรในจังหวัดลัสบิยัส)

หลังจากนั้น สหรัฐอเมริกาได้ลงโทษทางเศรษฐกิจต่อรัฐบาลคิวบาและเรียกเอกอัครราชทูตกลับประเทศ ยิ่งบั่นทอนอาณัติของรัฐบาลไปอีก การสนับสนุนบาติสตาในหมู่ชาวคิวบาเริ่มจางเจือไป อดีตผู้สนับสนุนไม่เข้าร่วมกับนักปฏิวัติก็วางตัวออกห่างจากบาติสตา แต่มาเฟียและนักธุรกิจสหรัฐยังสนับสนุนบาติสตาต่อไป

ราอุล กัสโตร (ซ้าย) โอบแขนรอบรองผู้บัญชาการเช เกบารา ในที่มั่นในทิวเขาซิเอร์ราเดกริสตัล จังหวัดโอริเอนเต คิวบา ใน ค.ศ. 1958
รัฐบาลหันไปพึ่งการใช้วิธีรุนแรงบ่อยครั้งเพื่อรักษานครต่าง ๆ ของคิวบาให้อยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐบาล อย่างไรก็ดี ในทิวเขาซิเอร์รามาเอสตรา กัสโตร ซึ่งได้รับความช่วยเหลือจากฟรังก์ ปาอิส, ราโมส ลาตูร์, อูเบร์ มาโตส และคนอื่น ๆ จัดการโจมตีที่มั่นขนาดเล็กของกองกำลังบาติสตาอย่างเป็นผล เช เกบาราและราอุล กัสโตรช่วยฟิเดลรวมการควบคุมทางการเมืองของเขาในทิวเขานั้น โดยบ่อยครั้งผ่านการประหารชีวิตพวกที่ต้องสงสัยว่าภักดีบาติสตาหรือเป็นคู่แข่งอื่นของกัสโตร นอกเหนือจากนี้ กำลังนอกแบบติดอาวุธอย่างเลว ซึ่งรู้จักกันในชื่อ เอสโกเปเตโรส ก่อกวนกำลังของบาติสตาบริเวณตีนเขาและที่ราบของจังหวัดโอริเอนเต เอสโกเปเตโรสยังได้สนับสนุนทางทหารโดยตรงต่อกำลังหลักของกัสโตรโดยคุ้มครองเส้นทางเสบียงและแบ่งปันข่าวกรอง จนท้ายที่สุด ทิวเขาได้ตกอยู่ในการควบคุมของกัสโตร

นอกเหนือไปจากการต่อสู้ด้วยอาวุธแล้ว ฝ่ายกบฏยังใช้การโฆษณาชวนเชื่อเพื่อให้เกิดความได้เปรียบ มีการจัดตั้งสถานีวิทยุเถื่อน ซึ่งเรียกว่า วิทยุกบฏ ขึ้นเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1958 กัสโตรและกำลังของเขากระจายเสียงข้อความของเขาทั่วประเทศจากในเขตแดนของศัตรู การกระจายเสียงวิทยุเป็นไปได้โดยการ์โลส ฟรังกิ อดีตคนรู้จักของกัสโตรผู้ซึ่งภายหลังเป็นชาวคิวบาลี้ภัยในปวยร์โตรีโก

ระหว่างช่วงนี้ กำลังของกัสโตรยังมีจำนวนค่อนข้างน้อย ต่ำกว่า 200 คนเล็กน้อย ขณะที่กองทัพและกำลังตำรวจคิวบาอยู่ระหว่าง 30,000 ถึง 40,000 นาย อย่างไรก็ดี เมื่อทหารคิวบาสู้กับฝ่ายปฏิวัติก็ต้องถูกบีบให้ล่าถอยแทบทุกครั้งไป การห้ามสินค้าประเภทอาวุธ ซึ่งสหรัฐอเมริกากำหนดต่อรัฐบาลคิวบาเมื่อวันที่ 14 มีนาคม ค.ศ. 1958 มีส่วนสำคัญต่อความอ่อนแอของกองทัพบาติสตา กองทัพอากาศเสื่อมลงอย่างรวดเร็ว เพราะไม่อาจซ่อมแซมอากาศยานโดยไม่นำเข้าชิ้นส่วนจากสหรัฐอเมริกา

ท้ายที่สุด บาติสตาสนองต่อความพยายามของกัสโตรด้วยการโจมตีทิวเขาแห่งนั้นในปฏิบัติการเบราโน ซึ่งฝ่ายกบฏเรียกว่า ลาโอเฟนซีบา กองทัพส่งทหารราว 12,000 นาย ซึ่งครึ่งหนึ่งเป็นทหารเกณฑ์ที่ไม่ได้รับการฝึก เข้าไปในทิวเขา ในการปะทะกันอย่างประปรายต่อเนื่อง กองโจรที่เด็ดเดี่ยวของกัสโตรชนะกองทัพคิวบา ในยุทธการที่หมู่บ้านลาปลาตา ซึ่งกินเวลาตั้งแต่วันที่ 11 ถึง 21 กรกฎาคม ค.ศ. 1958 กำลังของกัสโตรเอาชนะทั้งกองพันได้ โดยจับกุมทหารเป็นเชลยได้ 240 คน ขณะที่เสียฝ่ายตนไปเพียง 3 คน อย่างไรก็ดี กระแสสงครามเกือบพลิกกลับในวันที่ 29 กรกฎาคม ค.ศ. 1958 เมื่อกองทัพของบาติสตาเกือบทำลายกองทัพขนาดเล็กประมาณ 300 คนของกัสโตรที่ยุทธการที่ลัสเมร์เซเดส ด้วยกำลังของเขาเสียเปรียบด้านจำนวน กัสโตรจึงร้องขอและได้รับการหยุดยิงชั่วคราวเมื่อวันที่ 1 สิงหาคม ในเวลาอีกเจ็ดวัน ขณะที่การเจรจาอันไร้ผลดำเนินไป กำลังของกัสโตรค่อย ๆ หลบหนีออกจากกับดัก จนถึงวันที่ 8 สิงหาคม ทั้งกองทัพของกัสโตรได้หลบหนีกลับเข้าไปในทิวเขา และปฏิบัติการเวราโนสิ้นสุดลงเด็ดขาดด้วยความล้มเหลวของรัฐบาลบาติสตา

กลางปี 1958 ถึงมกราคม 1959
--------------------------

แผนที่แสดงตำแหน่งสำคัญในซิเอร์รามาเอสตราระหว่างการปฏิวัติคิวบา ค.ศ. 1958
วันที่ 21 สิงหาคม ค.ศ. 1958 หลังการโจมตีของบาติสตาล้มเหลว กำลังของกัสโตรเริ่มเปิดฉากบุกบ้าง ในจังหวัดโอริเอนเต (จังหวัดฃานเตียโกเดกูบา กรันมา กวนตานาโม และโอลกินปัจจุบัน) ฟิเดล กัสโตร, ราอุล กัสโตร และฮวน อัลเมย์ดา โบสเก มุ่งการโจมตีเป็นสี่สาย กำลังของกัสโตรลงจากเขาพร้อมอาวุธใหม่ที่ยึดได้จากฝ่ายรัฐบาลและที่ลักลอบนำเข้ามาโดยเครื่องบิน และได้รับชัยชนะขั้นแรกหลายครั้ง ชัยชนะครั้งสำคัญของกัสโตรที่กีซาและการยึดเมืองหลายเมืองได้สำเร็จ เช่น มัฟโฟ กอนตรามาเอสเตร และโอริเอนเตกลาง ทำให้ที่ราบเกาโตตกอยู่ในการควบคุมของเขา

ขณะเดียวกัน กบฏอีกสามกอง ภายใต้บัญชาของเช เกบารา, กามิโล ซิเอนฟูเอโกส และไฮเม เบกา รุกคืบไปทางตะวันตกมุ่งสู่ซานตากลารา เมืองหลวงของจังหวัดบียากลารา กองทัพของบาติสตาซุ่มโจมตีและทำลายกองของไฮเม เบกา แต่อีกสองกองที่เหลือไปถึงจังหวัดตอนกลาง ที่ซึ่งพวกเขาพยายามร่วมกับกลุ่มต่อต้านอีกหลายกลุ่มที่มิได้อยู่ภายใต้บัญชาของกัสโตร ตามข้อมูลของฟาเรีย เมื่อกองของเช เกบาราผ่านจังหวัดลัสบียัส และโดยเฉพาะอย่างยิ่งผ่านทิวเขาเอสกัมไบร ที่ซึ่งกำลังหน่วยปฏิวัติต่อต้านคอมมิวนิสต์ (หรือที่ภายหลังเรียกว่า ขบวนการ 13 มีนาคม) ได้สู้รบกับกองทัพของบาติสตานานหลายเดือน ความไม่ลงรอยกันค่อย ๆ มีขึ้นระหว่างกบฏทั้งสองกลุ่ม อย่างไรก็ดี กองทัพกบฏผสมยังรุกคืบต่อไป และซิเอนฟูเอโกสได้รับชัยชนะครั้งสำคัญในยุทธการที่เมืองยากวาไฮเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม ค.ศ. 1958 ทำให้เขาได้รับฉายา "วีรบุรุษแห่งยากัวไฮ"

แผนที่คิวบาแสดงตำแหน่งการมาถึงของกบฏบนเรือกันมาปลาย ค.ศ. 1956 และที่มั่นของกบฏในซิเอร์รามาเอสตรา แผนที่ยังแสดงเส้นที่บุกของเกบาราและซิเอนฟูเอโกสมุ่งสู่กรุงอาบานาผ่านจังหวัดลัสบียัสในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1958
วันที่ 31 ธันวาคม ค.ศ. 1958 ยุทธการซานตากลาราเกิดขึ้นในฉากแห่งความโกลาหลครั้งใหญ่ นครซานตากลาราเสียแก่กำลังผสมของเช เกบารา, ซิเอนฟูเอโกส และกบฏหน่วยปฏิวัติ นำโดยผู้บัญชาการโรลันโด กูเบลา, ฮวน ("เอลเมฮิกาโน") อาบราอันเตส และวิลเลียม อเล็กซานเดอร์ มอร์แกน ข่าวความพ่ายแพ้นี้ทำให้บาติสตาตื่นตระหนก เขาหลบหนีจากคิวบาไปยังสาธารณรัฐโดมินิกันไม่นานหลังเที่ยงคืนของวันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 1959 ผู้บัญชาการวิลเลียม อเล็กซานเดอร์ มอร์แกน ผู้นำกบฏหน่วยปฏิวัติ ยังสู้รบต่อไปเมื่อบาติสตาหลบหนีไปแล้ว และยึดนครซิเอนฟูเอโกสเมื่อวันที่ 2 มกราคม กัสโตรทราบข่าวการหลบหนีของบาติสตาในช่วงเช้าและเริ่มเจรจาเพื่อยึดฃานเตียโกเดกูบาทันที เมื่อวันที่ 2 มกราคม พันเอกรูบิโด ผู้บัญชาการทหารในเมือง สั่งมิให้ทหารของเขาสู้รบ กำลังกัสโตรจึงยึดเมืองได้ กำลังของเกบาราและซิเอนฟูเอโกสเข้ากรุงอาบานาเกือบพร้อมกันนั้น ทั้งสองไม่พบการต่อต้านระหว่างการเดินทางจากซานตากลารามายังเมืองหลวงของคิวบา ตัวกัสโตรเองมาถึงอาบานาเมื่อวันที่ 8 มกราคมหลังเดินขบวนฉลองชัยชนะอันยาวนาน มานูเอล อูร์รูเตีย เยโอ ตัวเลือกของกัสโตร ดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีวันที่ 3 มกราคม

อ้างอิง
-------

1. ↑  Audio: Cuba Marks 50 Years Since 'Triumphant Revolution' by Jason Beaubien, *NPR All Things Considered*, 1 January 2009
2. ↑  Faria, Miguel A. Fidel Castro and the 26th of July Movement เก็บถาวร 2015-08-22 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน NewsMax.com, July 27, 2004
3. ↑  Ramonet, Ignacio, *ibid*, p. 133
4. ↑  Ramonet, Ignacio, *ibid*, p. 672
5. ↑  Ramonet, Ignacio, *ibid*, p. 174
6. ↑  Ramonet, Ignacio, *ibid*, p. 174
7. ↑  Ramonet, Ignacio, *ibid*, p. 182
8. ↑  Thomas, Hugh (1998). *Cuba or The Pursuit of Freedom (Updated Edition)*. New York: Da Capo Press. ISBN 0-306-80827-7.
9. ↑  Faria, Cuba in Revolution, 2002, Notes pp.40–41
10. ↑  Louis A. Pérez. *Cuba and the United States*.
11. ↑  English, T.J. (2008) Havana nocturne : how the mob owned Cuba-- and then lost It to the revolution
12. ↑  Faria, Cuba in Revolution, 2002, pp.69
13. ↑  Thomas, Hugh, Cuba: The pursuit of freedom, pp. 691–3

| * ด
* ค
* ก
สงครามเย็น |
| --- |
| 
* สหรัฐ
* สหภาพโซเวียต
* แอนซัส
* เนโท
* ขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด
* ซีโต้
* วอร์ซอแพ็ก
* สงครามเย็นครั้งที่สอง

 |
| คริสต์ทศวรรษ 1940 | 
* แผนมอร์เกนเธา
* การก่อการกำเริบฮุกบาลาฮับ
* ความขัดแย้งทางการเมืองจาเมกา
* เดเจมวรีอานา
* ความตกลงอัตราส่วนร้อย
* การประชุมยัลตา
* สงครามกองโจรในรัฐบอลติก
	+ ภราดรชาวป่า
	+ ปฏิบัติการพิบอย
	+ ปฏิบัติการยุงเกิล
	+ การยึดครองรัฐบอลติก
* ทหารต้องสาป
* ปฏิบัติการอันธิงคาเบิล
* ปฏิบัติการดาวน์ฟอล
* การประชุมพ็อทซ์ดัม
* กิจการกูเซนโก
* การแบ่งแยกเกาหลี
* ปฏิบัติการ *Masterdom*
* ปฏิบัติการ *Beleaguer*
* ปฏิบัติการ *Blacklist Forty*
* วิกฤตการณ์อิหร่าน ค.ศ. 1946
* สงครามกลางเมืองกรีซ
* แผนบารุค
* อุบัติการณ์ช่องแคบคูร์ฟู
* วิกฤตการณ์ช่องแคบตุรกี
* การแถลงซ้ำนโยบายเยอรมนี
* สงครามอินโดจีนครั้งที่หนึ่ง
* ลัทธิทรูแมน
* การประชุมความสัมพันธ์แห่งเอเชีย
* วิกฤตการณ์เดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1947
* แผนมาร์แชลล์
* คอมิคอน
* รัฐประหารในเชโกสโลวาเกีย 1948
* การก่อการกำเริบอัลวัคบาค
* สงครามปาเลสไตน์ ค.ศ. 1947–1949
	+ สงครามกลางเมืองปาเลสไตน์ในอาณัติ ค.ศ. 1947-1948
	+ สงครามอาหรับ–อิสราเอล ค.ศ. 1948
	+ การอพยพของชาวปาเลสไตน์ ค.ศ. 1948
* ความแตกแยกระหว่างตีโต้-สตาลิน
* การปิดกั้นเบอร์ลิน
* การทรยศโดยชาติตะวันตก
* ม่านเหล็ก
* กลุ่มตะวันออก
* กลุ่มตะวันตก
* สงครามกลางเมืองจีน(ครั้งที่สอง)
* วิกฤตการณ์มาลายา
* การโค่นล้มอัลแบเนีย

 |
| คริสต์ทศวรรษ 1950 | 
* ความขัดแย้งปาปัว
* ม่านไผ่
* สงครามเกาหลี
* ลัทธิแม็คคาร์ตี
* สงครามแอลจีเรีย
* การปฏิวัติอียิปต์ ค.ศ. 1952
* รัฐประหารอิหร่าน ค.ศ. 1953
* การก่อการกำเริบในเยอรมนีตะวันออก
* กติกามาดริค
* การแปรญัตติบริคเกอร์
* รัฐประหารกัวเตมาลา ค.ศ. 1954
* การแบ่งแยกเวียดนาม
* สงคราม Jebel Akhdar
* สงครามเวียดนาม
* วิกฤติการณ์ช่องแคบไต้หวันครั้งที่หนึ่ง
* วิกฤตการณ์ไซปรัส
* การประชุมสุดยอดเจนีวา (1955)
* การประชุมบันดุง
* การประท้วงที่พอซนาน
* การปฏิวัติฮังการี
* ความรุนแรงในเผ่าเยเมนี-แอดเนซิ
* วิกฤตการณ์สุเอซ
* "เราจะฝังพวกคุณ"
* สงครามอิฟนิ
* ปฏิบัติการกลาดิโอ
* สงครามเย็นอาหรับ
	+ วิกฤตการณ์ซีเรีย ค.ศ. 1957
	+ วิกฤตการณ์เลบานอน ค.ศ. 1958
	+ การปฏิวัติ 14 กรกฏาคมในอิรัก
* วิกฤตการณ์สปุตนิก
* วิกฤติการณ์ช่องแคบไต้หวันครั้งที่สอง
* การก่อการกำเริบชาวทิเบต ค.ศ. 1959
* การก่อการกำเริบชาวโมซูล ค.ศ. 1959
* การปฏิวัติคิวบา
* การอภิปรายห้องครัว
* ความแตกแยกระหว่างจีน–โซเวียต

 |
| คริสต์ทศวรรษ 1960 | 
* วิกฤตการณ์คองโก
* การก่อกบฏซิมบา
* อุบัติการณ์ยู-2 ค.ศ. 1960
* การรุกรานอ่าวหมู
* รัฐประหารตุรกี 1953
* ความแตกแยกระหว่างโซเวียต–แอลเบเนีย
* ความขัดแย้งอิรัก-เคอร์ดิสถาน
	+ สงครามอิรัก-เคอร์ดิสถานครั้งที่หนึ่ง
* วิกฤตการณ์เบอร์ลิน ค.ศ. 1961
* กำแพงเบอร์ลิน
* สงครามสกปรก(เม็กซิโก)
* สงครามอาณานิคมโปรตุเกส
	+ สงครามประกาศอิสรภาพแองโกลา
	+ สงครามประกาศอิสรภาพกินี-บิสเซา
	+ สงครามประกาศอิสรภาพโมซัมบิก
* วิกฤตการณ์ขีปนาวุธคิวบา
* El Porteñazo
* สงครามจีน-อินเดีย
* การก่อการกำเริบคอมมิวนิสต์ในซาราวัก
* การปฏิวัติเราะมะฎอน
* สงครามประกาศอิสรภาพเอริเทรีย
* สงครามทราย
* สงครามกลางเมืองเยเมนเหนือ
* รัฐประหารซีเรีย ค.ศ. 1963
* การลอบสังหารจอห์น เอฟ. เคนเนดี
* วิกฤตการณ์เอเดน
* วิกฤตการณ์ไซปรัส ค.ศ. 1963-64
* สงครามเวียดนาม
* สงครามฃิฟทา
* สงครามกลางเมืองกัวเตมาลา
* ความขัดแย้งโคลัมเบีย
* รัฐประหารบราซิล ค.ศ. 1963
* สงครามกลางเมืองโดมินิกัน
* สงครามป่าโรดิเซีย
* สงครามชายแดนแอฟริกาใต้
* การเปลี่ยนผ่านสู่ระเบียบใหม่(อินโดนีเซีย)
* ทฤษฎีโดมิโน
* ปฏิญญาอาเซียน
* สงครามกลางเมืองลาว
* รัฐประหารซีเรีย ค.ศ. 1966
* การปฏิวัติอาร์เจนตินา
* ความขัดแย้งเขตปลอดทหารเกาหลี
* รัฐบาลทหารกรีซ (ค.ศ. 1967–74)
* ปีแห่งการนำ (อิตาลี)
* อุบัติเหตุยูเอ็สเอ็ส พิวโบล
* สงครามหกวัน
* สงครามพร่ากำลัง
* การก่อกบฏโดฟาร์
* สงคราม Al-Wadiah
* สงครามกลางเมืองไนจีเรีย
* การประท้วง ค.ศ. 1968
* พฤษภาคมฝรั่งเศส
* การสังหารหมู่ Tlatelolco
* การปฏิวัติวัฒนธรรม
* ปรากสปริง
* วิกฤตการณ์ทางการเมืองโปแลนด์ ค.ศ. 1968
* การก่อการกำเริบคอมมิวนิสต์ในประเทศมาเลเซีย
* การบุกครองเชโกสโลวาเกีย
* การปฏิวัติอิรัก 1968
* รัฐประหารลิเบีย ค.ศ. 1969
* สงครามฟุตบอล
* กูยาชคอมมิวนิสต์
* วิกฤติการณ์ชายแดนจีน-โซเวียต
* การก่อกบฏของ CPP-NPA-NDF
* การเคลื่อนไหวในการแก้ไข

 |
| คริสต์ทศวรรษ 1970 | 
* การผ่อนคลายความตึงเครียด
* สนธิสัญญาไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์
* กันยายนทมิฬในจอร์แดน
* การเคลื่อนไหวในการแก้ไข (ซีเรีย)
* ความขัดแย้งเวสเทิร์นสะฮารา
* การปฏิวัตินิการากัว
* สงครามกลางเมืองกัมพูชา
* สงครามเวียดนาม
* การจลาจลโคซา
* Realpolitik
* การทูตปิงปอง
* การปฏิวัติแก้ไข (อียิปต์)
* บันเหตุการณ์ทหารตุรกี ค.ศ. 1971
* รัฐประหารซูดาน ค.ศ. 1971
* ข้อตกลงสี่อำนาจในเบอร์ลิน
* สงครามปลดปล่อยบังคลาเทศ
* นิกสันเยือนจีน ปี ค.ศ. 1972
* ความขัดแย้งชายแดนเยเมนเหนือ-เยเมนใต้ ค.ศ. 1972
* สงครามเยเมน ค.ศ. 1972
* การก่อการกำเริบคอมมิวนิสต์ในบังคลาเทศ
* สงครามกลางเมืองเอริเทรีย
* รัฐประหารอุรุกวัย ค.ศ. 1973
* รัฐประหารอัฟกัน ค.ศ. 1973
* รัฐประหารชิลี ค.ศ. 1973
* สงครามยมคิปปูร์
* วิกฤตการณ์น้ำมัน ค.ศ. 1973
* การปฏิวัติดอกคาร์เนชั่น
* การเปลี่ยนแปลงสเปน
* เมตาโปลิเตฟซี
* การเจรจาจำกัดอาวุธทางยุทธศาสตร์
* สงครามอิรัก-เคอร์ดิสถานครั้งที่สอง
* ตุรกีบุกครองไซปรัส
* สงครามกลางเมืองแองโกลา
* สงครามกลางเมืองโมซัมบิก
* ความขัดแย้งโอโรโม
* สงครามโอกาเดน
* สงครามเวสเทิร์นสะฮารา
* สงครามกลางเมืองเอธิโอเปีย
* สงครามกลางเมืองเลบานอน
* ความแตกแยกระหว่างจีน-แอลเบเนีย
* สงครามกัมพูชา-เวียดนาม
* ปฏิบัติการคอนเดอร์
* สงครามสกปรก (อาร์เจนตินา)
* รัฐประหารอาร์เจนตินา ค.ศ.1976
* สงครามลิเบีย-อียิปต์
* ฤดูใบไม้ร่วงเยอรมัน
* โคเรียนแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 902
* สงครามยูกันดา-แทนซาเนีย
* การก่อกบฏแนวร่วมประชาธิปไตยแห่งชาติ(NDF)
* ความขัดแย้งชาด-ลิเบีย
* สงครามเยเมน ค.ศ. 1979
* เหตุการณ์ยึดมัสยิดอัลฮะรอม ค.ศ. 1979
* การปฏิวัติอิหร่าน
* การปฏิวัติเซาร์
* สงครามจีน-เวียดนาม
* ขบวนการอัญมณีใหม่
* การก่อการกำเริบเฮรัท ค.ศ. 1979
* เจ็ดวันไปแม่น้ำไรน์
* การต่อสู้การใช้จิตเวชศาสตร์ทางการเมืองในสหภาพโซเวียต

 |
| คริสต์ทศวรรษ 1980 | 
* สงครามโซเวียต–อัฟกานิสถาน
* การคว่ำบาตรโอลิมปิกฤดูร้อน ค.ศ. 1980 และ ค.ศ. 1984
* ความขัดแย้งเปรูเวียน
* รัฐประหารตุรกี ค.ศ. 1980
* อุบัติเหตุอ่าวซิดรา
* ความขัดแย้งเคเซเมนซี
* สงครามป่ายูกันดา
* การก่อการกำเริิบของกองทัพฝ่ายต่อต้านของพระเจ้า
* สงครามเอริเทรีย
* สงครามชายแดนเอธิโอเปีย-โซมาเลีย ค.ศ. 1982
* สงคราม Ndogboyosoi
* สหรัฐบุกครองเกรเนดา
* เอเบิล อาร์เชอร์ 83
* โครงการสตาร์ วอร์ส
* สงครามอิรัก-อิหร่าน
* การก่อกบฏโซมาเลีย
* อุบัติเหตุทะเลดำ ค.ศ. 1986
* สงครามกลางเมืองเยเมนใต้
* สงครามโตโยตา
* อุบัติการณ์เรือชนในทะเลดำ ค.ศ. 1988
* สงครามกลางเมืองบูเกนวิลล์
* การก่อการกำเริบ 8888
* โซลิดาริตี
	+ ปฏิกิริยาโซเวียต
* คอนตรา
* วิกฤตการณ์อเมริกากลาง
* RYAN
* โคเรียนแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 007
* การปฏิวัติพลังประชาชน
* กลัสนอสต์
* เปเรสตรอยคา
* สงครามนากอร์โน-คาราบัค
* สงครามกลางเมืองอัฟกานิสถาน
* สหรัฐบุกครองปานามา
* การนัดหยุดงานโปแลนด์ ค.ศ. 1988
* การประท้วงที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน ค.ศ. 1989
* การปฏิวัติ ค.ศ. 1989
* การทลายกำแพงเบอร์ลิน
* การล่มสลายชายแดนเยอรมันภายใน
* การปฏิวัติกำมะหยี่
* การปฏิวัติโรมาเนีย
* การปฏิวัติเงียบสงบ

 |
| คริสต์ทศวรรษ 1990 | 
* การปฏิวัติมองโกเลีย ค.ศ. 1990
* สงครามอ่าว
* การรวมประเทศเยอรมนี
* การรวมประเทศเยเมน
* การล่มสลายของลัทธิคอมมิวนิสต์ในแอลเบเนีย
* การล่มสลายของยูโกสลาเวีย
* การล่มสลายของเชโกสโลวาเกีย
* การล่มสลายของสหภาพโซเวียต

 |
| นโยบายต่างประเทศ | 
* ลัทธิทรูแมน
* แผนมาร์แชลล์
* การจำกัดการขยายตัวของลัทธิที่ไม่พึงปรารถนา
* ลัทธิไอเซนฮาวร์
* ทฤษฎีโดมิโน
* ลัทธิฮ็อลชไตน์
* ลัทธิเคนเนดี
* การดำรงอยู่ร่วมกันอย่างสันติ
* Ostpolitik
* ลัทธิจอห์นสัน
* ลัทธิเบรจเนฟ
* ลัทธินิกสัน
* ลัทธิอัลบริชท์
* ลัทธิคาร์เตอร์
* ลัทธิเรแกน
* โรลแบ็ก

 |
| อุดมการณ์ | 
* ทุนนิยม
* ลัทธิคอมมิวนิสต์
* ประชาธิปไตยเสรีนิยม
* สังคมนิยมประชาธิปไตย

 |
| องค์กรที่เกี่ยวข้อง | 
* เนโท
* วอร์ซอแพ็ก
* ซีโต้
* ประชาคมแอนดีส
* อาเซียน
* ซีไอเอ
* คอมิคอน
* อีอีซี
* เคจีบี
* เอ็มไอ6
* ขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด
* เอสเอเออาร์ซี
* ซาฟารีคลับ
* ชตาซี

 |