**เจ้าหญิงมารีอา ตีเรซาแห่งโปรตุเกส** หรือ **เจ้าหญิงแห่งบรากังซา** (มารีอา ตีเรซา ฟรานซิสกา เดอ อัซซิส อันโตเนีย คาร์ลอตา ฮวนนา โจเซฟา ซาเวียร์ เดอ เปาลา มิคาเอลา อิซาเบล กอนซากา; 29 เมษายน พ.ศ. 2336 - 17 มกราคม พ.ศ. 2417) เป็นพระราชบุตรและพระราชธิดาพระองค์แรกในพระเจ้าโจเอาที่ 6 แห่งโปรตุเกสกับเจ้าหญิงการ์โลตา โคอากีนาแห่งสเปน และพระนางทรงเป็นรัชทายาทในราชบัลลังก์โปรตุเกสโดยทรงเป็น "เจ้าหญิงแห่งไบรา" ในช่วงระหว่างปีพ.ศ. 2336 จนถึงพ.ศ. 2338 เมื่อเจ้าชายฟรังซิชกู อังตอนีอูแห่งไบรา พระอนุชาของพระนางประสูติ

ช่วงต้นพระชนม์ชีพ
-----------------

เจ้าหญิงมารีอา ตีเรซามีพระนามเต็มว่า *มารีอา ตีเรซา ฟรานซิสกา เดอ อัซซิส อันโตเนีย คาร์ลอตา ฮวนนา โจเซฟา ซาเวียร์ เดอ เปาลา มิคาเอลา อิซาเบล กอนซากา* พระนางประสูติในวันที่ 29 เมษายน พ.ศ. 2336 ณ พระราชวังหลวงอาจูดา อาจูดา ลิสบอน ประเทศโปรตุเกส เป็นพระราชบุตรพระองค์โตในองค์รัชทายาทแห่งราชบัลลังก์โปรตุเกส เจ้าหญิงทรงได้รับพระอิศริยยศ เจ้าหญิงแห่งไบรา (เป็นพระอิศริยยศที่จะมอบแก่พระราชโอรสซึ่งเป็นรัชทายาทในราชบัลลังก์) เจ้าหญิงมารีอา ตีเรซาเป็นพระราชธิดาพระองค์โตในพระเจ้าโจเอาที่ 6 แห่งโปรตุเกสซึ่งขณะนั้นทรงเป็นองค์รัชทายาทในสมเด็จพระราชินีนาถมาเรียที่ 1 แห่งโปรตุเกส พระราชมารดาของเจ้าหญิงคือ เจ้าหญิงการ์โลตา โคอากีนาแห่งสเปน ซึ่งเป็นพระราชธิดาในพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 4 แห่งสเปน

อภิเษกสมรสและอิทธิพลทางการเมือง
-------------------------------

เจ้าหญิงอภิเษกสมรสในวันที่ 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2353 ณ กรุงรีโอเดจาเนโร (ที่ซึ่งพระราชวงศ์โปรตุเกสได้เสด็จลี้ภัยอันเนื่องมาจากสงครามนโปเลียน) กับพระญาติของพระนางเอง เจ้าชายเปโดร คาร์ลอสแห่งสเปนและโปรตุเกส พระนางทรงต้องกลายเป็นม่ายอันเนื่องจากการสิ้นพระชนม์ของพระสวามีในวันที่ 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2355 ด้วยพระชนมายุเพียง 26 พรรษา แต่ทั้งสองพระองค์ก็มีพระราชโอรสหนึ่งพระองค์คือ เจ้าชายเซบาสเตียวแห่งโปรตุเกสและสเปน

พระนางทรงมีแนวคิดอนุรักษนิยมอย่างสุดโต่ง ทรงร่วมมือกับพระอนุชาคือ เจ้าชายมิเกลแห่งโปรตุเกสโดยพยายามให้พระอนุชาได้ครองราชบัลลังก์โปรตุเกสและทำการถอดถอนสมเด็จพระราชินีนาถมาเรียที่ 2 แห่งโปรตุเกส พระราชนัดดาซึ่งมีพระชนมายุ 9 พรรษาออกจากราชบัลลังก์ และถอดถอนเจ้าหญิงอิซาเบล มาเรียแห่งโปรตุเกส พระขนิษฐาของพระนางเองออกจากตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในสงครามเสรีนิยม หรือ "สงครามกลางเมืองโปรตุเกส" ในช่วงปีพ.ศ. 2371 ถึงพ.ศ. 2377 เจ้าชายมิเกลทรงครองราชย์เป็น พระเจ้ามิเกลแห่งโปรตุเกสและพระนางทรงสนับสนุนให้พระเทวัน(น้องเขย)และมีศักดิ์เป็นพระปิตุลาของพระนางคือ เจ้าชายคาร์ลอส เคานท์แห่งโมลินาได้สืบราชบัลลังก์สเปน ในช่วงปีสุดท้ายแห่งรัชกาลของพระเจ้าเฟอร์ดินานด์ที่ 7 แห่งสเปน พ.ศ. 2376 เจ้าหญิงมารีอา ตีเรซาทรงประทับอยู่ที่มาดริดและทรงวางแผนสนับสนุนสิทธิการสืบราชสันตติวงศ์ของเจ้าชายคาร์ลอส เจ้าหญิงทรงมีส่วนร่วมในสงครามการ์ลิสต์ครั้งที่ 1 ในช่วงปีพ.ศ. 2376 ถึง พ.ศ. 2382 โดยสนับสนุนฝ่ายการ์ลิสต์, ศาสนาและนักปฏิกิริยา เพื่อทำการโค่นล้มสมเด็จพระราชินีนาถอิซาเบลลาที่ 2 แห่งสเปนซึ่งมีพระชนมายุ 3 พรรษาออกจากราชบัลลังก์ ต่อมาเจ้าหญิงมาเรีย ฟรานซิสกาแห่งโปรตุเกส พระขนิษฐาของพระนางซึ่งเป็นพระมเหสีในพระเจ้าคาร์ลอส สิ้นพระชนม์ในปีพ.ศ. 2377 

เจ้าหญิงมารีอา ตีเรซาในบั้นปลายพระชนม์ชีพ
เจ้าชายคาร์ลอสทรงบุกสเปนและได้รับการสนับสนุนจากทั้งพวกปฏิกิริยาและพวกอนุรักษนิยมในประเทศ (ที่พวกอนุรักษนิยมหรือพวกนิยมสมบูรณาญาสิทธิราชย์อยู่ฝ่ายเจ้าชายคาร์ลอสนั้น เป็นเพราะทราบว่าต่อไปสมเด็จพระราชินีนาถจะทรงปฏิรูปบ้านเมืองให้เป็นไปในทางเสรีนิยม กลุ่มผู้สนับสนุนเจ้าชายเรียกว่า "พวกการ์ลิสต์") ส่วนพระราชชนนีของสมเด็จพระราชินีนาถอิซาเบลลา คือ สมเด็จพระราชินีนาถมาเรีย-คริสตินาแห่งบูร์บง-ซิซิลีทั้งสอง ทรงได้รับการแต่งตั้งให้เป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดินจนกว่าพระราชธิดาจะทรงบรรลุนิติภาวะ

การก่อการกบฏดูเหมือนจะถูกกำราบในปลายปีเดียวกันนั้นเอง โดยกองทัพ (พวกเสรีนิยม) ของสมเด็จพระราชินีนาถมาเรีย-คริสตินาซึ่งเรียกว่า "กองกำลังกริสตีโนส" หรือ "กองกำลังอีซาเบลีโนส" สามารถขับไล่กองทัพการ์ลิสต์จากพื้นที่ส่วนใหญ่ของแคว้นบาสก์ได้ เจ้าชายคาร์ลอสจึงทรงแต่งตั้งพลเอกโตมัส เด ซูมาลาการ์เรกี นายทหารชาวบาสก์เป็นผู้บัญชาการทหารในพระองค์ ซูมาลาการ์เรกีรวบรวมและฟื้นฟูพวกการ์ลิสต์ขึ้นมาใหม่ และเมื่อถึงปี พ.ศ. 2378 ได้ผลักดันให้กองกำลังกริสตีโนถอยร่นกลับไปยังแม่น้ำเอโบร และเปลี่ยนแปลงกองทัพที่กำลังเสียขวัญของพวกการ์ลิสต์ให้เป็นกองทัพที่แข็งแกร่งเหนือกว่ากองกำลังของรัฐบาลแม้มีกำลังทหารเพียง 3 หมื่นคน แต่การเสียชีวิตของซูมาลาการ์เรกีจากการรบในปี พ.ศ. 2378 ก็เปลี่ยนแปลงอนาคตของพวกการ์ลิสต์อีกครั้ง นอกจากนี้พวกกริสตีโนสยังได้นายพลผู้มีความสามารถ คือ บัลโดเมโร เอสปาร์เตโร เข้ามาบัญชาการ ชัยชนะของเขาในยุทธการที่เขตลูชานา (พ.ศ. 2379) เป็นจุดเปลี่ยนของสงคราม และในปี พ.ศ. 2382 การประชุมใหญ่แห่งเบร์การาก็ได้ประกาศยุติการก่อกบฏของพวกการ์ลิสต์ลง

การสืบราชบัลลังก์สเปน เนรเทศและสิ้นพระชนม์
------------------------------------------

ในวันที่ 15 มกราคม พ.ศ. 2380 กลุ่มคอร์เตสแห่งสเปนได้ออกพระราชบัญญัติตัดพระนางออกจากสิทธิในราชบัลลังก์สเปน, สิทธิในราชบัลลังก์ซึ่งทรงได้มาจากทางพระราชมารดา อันเนื่องมาจากพระนางทรงก่อการกบฏร่วมกับเจ้าชายคาร์ลอส พระราชโอรสของพระนาง เจ้าชายเซบาสเตียวก็ทรงถูกตัดออกจากสิทธิในราชบัลลังก์สเปนด้วยเช่นกัน แต่หลังจากนั้นในพ.ศ. 2402 สิทธิของเจ้าชายเซบาสเตียวได้รับการฟื้นฟูในสเปน ยกเว้นแต่พระโอรสในเจ้าชายคาร์ลอสและพระเจ้ามิเกลแห่งโปรตุเกส พระอนุชาของเจ้าหญิงก็ถูกตัดสิทธิในกฎหมายเดียวกัน

ปีต่อมาพระนางทรงอภิเษกสมรสอีกครั้ง ในปีพ.ศ. 2381 กับพระเทวัน, พระมาตุลาและมิตรของพระนางอย่างยาวนาน เจ้าชายคาร์ลอส เคานท์แห่งโมลินา ผู้ซึ่งพระนางทรงเห็นว่าเป็นพระมหากษัตริย์แห่งสเปนที่มีอำนาจอันชอบธรรมกว่าพระราชินีนาถอิซาเบลลาที่ 2 และทรงเป็นม่ายจากการสิ้นพระชนม์ของเจ้าหญิงมาเรีย ฟรานซิสกาแห่งโปรตุเกส พระขนิษฐาของพระนาง การอภิเษกสมรสครั้งที่สองนี้ทรงมิได้มีพระโอรสธิดาร่วมกัน แต่พระนางทรงเลี้ยงดูพระนัดดาทั้งสองพระองค์ซึ่งกลายเป็นพระโอรสเลี้ยง

ทั้งสองพระองค์ทรงถูกเนรเทศจำต้องเสด็จออกจากสเปนอันเนื่องมาจากการปฏิวัติที่ล้มเหลวและมิทรงได้กลับมาอีก อีกทั้งมิอาจกลับไปยังโปรตุเกสในรัชสมัยของพระราชินีนาถมาเรียที่ 2 พระราชนัดดาที่เจ้าหญิงทรงวางแผนโค่นราชบัลลังก์ได้ พระนางสิ้นพระชนม์ที่ตรีเยสเต ในวันที่ 17 มกราคม พ.ศ. 2417 สิริพระชนมายุ 80 พรรษา มีพระชนม์ชีพยืนยาวกว่าพระสวามีถึง 19 ปี

พระราชโอรส
----------

เจ้าหญิงมารีอา ตีเรซามีพระราชโอรสจากการอภิเษกสมรสครั้งแรกกับเจ้าชายเปโดร คาร์ลอสแห่งสเปนและโปรตุเกสมีพระโอรสเพียง 1 พระองค์ ส่วนการอภิเษกสมรสครั้งที่สองกับเจ้าชายคาร์ลอส เคานท์แห่งโมลินามิได้มีพระราชบุตรร่วมกัน

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **พระนาม** | **ประสูติ** | **สิ้นพระชนม์** | **คู่สมรส** **และพระโอรส-ธิดา** **หมายเหตุ** |
| เจ้าชายเซบาสเตียวแห่งโปรตุเกสและสเปน | 18114 พฤศจิกายนพ.ศ. 2354 | 187513 มกราคมพ.ศ. 2418 | อภิเษกสมรสครั้งที่ 1 วันที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2375 กับ**เจ้าหญิงมาเรีย อเมเลียแห่งบูร์บง-ทูซิชิลี**ไม่มีพระโอรสธิดาอภิเษกสมรสครั้งที่ 2 วันที่ 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2403 กับ**เจ้าหญิงมาเรีย คริสตินาแห่งสเปน**มีพระโอรสธิดา 5 พระองค์ ได้แก่เจ้าชายฟรานซิสโก ดยุคแห่งมาร์เซนาเจ้าชายเปโดร เดอ อัลคันทารา ดยุคแห่งดูร์คัลเจ้าชายลูอิซ ดยุคแห่งอันซอลาเจ้าชายอัลฟองโซเจ้าชายกาเบรียล |
|

พระราชตระกูล
------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 16. พระเจ้าเปดรูที่ 2 แห่งโปรตุเกส |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 8. พระเจ้าฌูเอาที่ 5 แห่งโปรตุเกส |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 17. เจ้าหญิงมาเรีย โซเฟียแห่งพาลาทิเนต-เนาบูร์ก |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 4. พระเจ้าเปดรูที่ 3 แห่งโปรตุเกส |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 18. จักรพรรดิเลโอโปลด์ที่ 1 แห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 9. อาร์คดัสเชสมาเรีย แอนนาแห่งออสเตรีย |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 19. เจ้าหญิงเอเลโอนอร์ แม็กดาเลนแห่งเนาบูร์ก |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 2. สมเด็จพระเจ้าโจเอาที่ 6 แห่งโปรตุเกส |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 20. พระเจ้าฌูเอาที่ 5 แห่งโปรตุเกส(=8) |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 10. สมเด็จพระเจ้าโจเซที่ 1 แห่งโปรตุเกส |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 21. อาร์คดัสเชสมาเรีย แอนนาแห่งออสเตรีย(=9) |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 5. สมเด็จพระราชินีนาถมาเรียที่ 1 แห่งโปรตุเกส |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 22. สมเด็จพระเจ้าเฟลีเปที่ 5 แห่งสเปน |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 11. เจ้าหญิงมาเรียนา วิกตอเรียแห่งสเปน |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 23. เจ้าหญิงเอลิซาเบธ ฟาร์เนเซแห่งปาร์มา |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 1. เจ้าหญิงมารีอา ตีเรซาแห่งไบรา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 24. สมเด็จพระเจ้าเฟลีเปที่ 5 แห่งสเปน(=22) |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 12. สมเด็จพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 3 แห่งสเปน |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 25. เจ้าหญิงเอลิซาเบธ ฟาร์เนเซแห่งปาร์มา(=23) |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 6. สมเด็จพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 4 แห่งสเปน |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 26. สมเด็จพระเจ้าออกัสตัสที่ 3 แห่งโปแลนด์ |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 13. เจ้าหญิงมาเรีย อเมเลียแห่งแซ็กโซนี |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 27. อาร์คดัสเชสมาเรีย โจเซฟาแห่งออสเตรีย |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 3. เจ้าหญิงการ์โลตา โคอากีนาแห่งสเปน |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 28. สมเด็จพระเจ้าเฟลีเปที่ 5 แห่งสเปน(=22) |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 14. เจ้าชายฟิลิป ดยุคแห่งปาร์มา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 29. เจ้าหญิงเอลิซาเบธ ฟาร์เนเซแห่งปาร์มา(=23) |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 7. เจ้าหญิงมาเรีย ลุยซาแห่งปาร์มา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 30. สมเด็จพระเจ้าหลุยส์ที่ 15 แห่งฝรั่งเศส |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 15. เจ้าหญิงหลุยส์ เอลิซาเบธแห่งฝรั่งเศส |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 31. เจ้าหญิงมารี เลสซ์ไซน์สกาแห่งโปแลนด์ |
|   |
|   |   |   |   |   |
|

ดูเพิ่ม
-------

* พระราชสันตติวงศ์ในพระเจ้าฌูเอาที่ 6 แห่งโปรตุเกส