**หงอนไก่เทศ** (*Celosia argentea* var. *cristata*) เป็นสายพันธุ์หนึ่งของสปีชีส์ *Celosia argentea* เชื่อกันว่ามีต้นกำเนิดที่อินเดีย และได้รับการอนุรักษ์ไว้ด้วยความเชื่อทางศาสนาในอินเดีย พม่า และจีน โดยนิยมปลูกในวัด ชื่อ **หงอนไก่** ของต้นหงอนไก่เทศนั้นมาจากดอกที่มีลักษณะเหมือนหัวของไก่ตัวผู้ หงอนไก่เทศเป็นพืขที่มีความทนทานและทนต่อโรคส่วนใหญ่ และเติบโตได้ดีทั้งในร่มและกลางแจ้ง แม้ว่าสถานที่ที่เหมาะต่อการเจริญจะเป็นที่โล่งแจ้งไม่มีเงาบดบังและดินที่ระบายน้ำได้ดีก็ตาม เนื่องจากหงอนไก่เทศมีความอ่อนไหวต่อโรคเชื้อรา

ส่วนมากหงอนไก่เทศถูกปลูกเป็นไม้ประดับเนื่องจากดอกที่มีความงดงาม และยังได้รับความนิยมอย่างสูงจากนักการสวน เนื่องจากความแปลกของช่อดอกที่มีลักษณะเป็นหงอนหยัก ตัวดอกยังสามารถตัดออกมาทำช่อดอกไม้แห้งซึ่งมักใช้ประดับในอาคาร นอกจากนี้ใบและดอกยังสามารถใช้เป็นพืชผักได้อีกด้วย โดยมักถูกใช้เป็นอาหารในประเทศอินเดีย แอฟริกาตะวันตก และ อเมริกาใต้

จำนวนโครโมโซมร่างกายของสายพันธุ์นี้เป็น 2n = 36 ในขณะที่มาตรฐานของสปีชีส์นี้มีจำนวนโครโมโซมเป็น 2n = 72

ลักษณะ
------

หงอนไก่เทศเป็นพืชฤดูเดียวที่มีต้นกำเนิดในเขตร้อนและเป็นไม้ล้มลุก หมายถึง ไม่มีลำต้นที่เป็นไม้ ตั้งตรง ชุ่มน้ำและไม่แตกสาขา ใบเชิงวงรีรูปหอก มีสีเขียวหรือมีสีแดงไหม้ มีช่อดอกอยู่ที่ปลาย ดอกหนาและแบน นุ่มเหมือนกำมะหยี่ ลักษณะเป็นยอดสัน มีสีแดง สีซีด สีกุหลาบ และ สีเหลืองครีม เจริญเติบโตได้ดีทั้งในสภาพอากาศชื้นและแห้งแล้ง และตัวดอกสามารถอยู่ได้นานถึง 8 สัปดาห์ แต่ละดอกสามารถผลิตเมล็ดได้เป็นจำนวนมากถึง 1,500 เมล็ดต่อกรัมหรือ 43,000 เมล็ดต่อออนซ์

หงอนไก่เทศมีความสูงได้ถึง 30 ซม. แต่โดยทั่วไปจะเตี้ยกว่านั้น ใบมีทั้งสีเขียว สีทองสัมฤทธิ์/น้ำตาลแดง ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ ตัวดอกแบ่งออกได้เป็นสามส่วน ได้แก่ ช่อเชิงลด (spike), ขนนก (plume) และ สัน (crest) แตกต่างจากดอกชนิดอื่นแต่มีความสามัญมาตรฐาน นั่นคือ ดอกหงอนไก่เทศมักมีสีสันสดใส มักเป็นสีแดง, เหลือง, ชมพู หรือ ส้ม แม้ว่าอาจมีสีอื่น ๆ อีกก็ตาม ในบางกรณี อาจมีลักษณะของลูกผสมดอกหลายสีด้วย

การเพาะปลูก
-----------

หงอนไก่เทศมีความแข็งแรงและสามารถเพาะได้ง่ายจากเมล็ด เนื่องจากหงอนไก่เทศมีต้นกำเนิดอยู่ในเขตร้อน จึงเจริญได้ดีในพื้นที่ที่มีภูมิอากาศแบบร้อนชื้น อย่างไรก็ตาม ในบริเวณที่ภูมิอากาศมีอากาศหนาวเย็นกว่าก็สามารถเพาะปลูกได้ในช่วงฤดูร้อน หงอนไก่เทศเป็นพืชฤดูเดียว จึงเจริญเติบโตได้เพียงหนึ่งในสี่ของปี โดยอุณหภูมิดินที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตอยู่ที่ประมาณ 16 องศาเซลเซียส พืชชนิดนี้ชอบดินที่มีความสมบูรณ์ อุดมไปด้วยอินทรียสาร และต้องการแดดจัดหรือมีร่มเงาบางส่วน เริ่มหว่านเมล็ดได้ตั้งแต่เดือนมีนาคมถึงพฤษภาคมในบริเวณที่อบอุ่น และจะทำการย้ายปลูกครั้งเดียวหรือสองครั้งในระหว่างเดือนพฤษภาคม-มิถุนายน โดยมีระยะห่างจากต้นอื่น 30–35 ซม. ในทุกทิศทาง ในช่วงฤดูร้อนจำเป็นต้องรดน้ำให้กับหงอนไก่เทศในปริมาณมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่โคนต้น และดอกจะบานจนกว่าจะเกิดน้ำค้างแข็งมาเกาะในฤดูหนาว

พืชชนิดนี้ง่ายต่อการเจริญเติบโตและดูแลรักษา มีแมลงไม่กี่ชนิดที่ทำลายต้นหงอนไก่เทศ อย่างไรก็ดี ตัวไรนั้นกินพืชนี้ หงอนไก่เทศยังมีความอ่อนไหวต่อการเกิดจุดบนใบ, รากเน่า และการไหลเวียนถูกหยุดเพราะรากถูกบีบรัดด้วย อย่างไรก็ตาม สามารถป้องกันการเกิดลักษณะดังกล่าวได้ โดยการหลีกเลี่ยงไม่ให้ดินชื้นและกำจัดวัชพืชบ่อย ๆ และควรหลีกเลี่ยงไม่ให้ใบและดอกเปียกน้ำ เนื่องจากอาจทำให้เกิดโรคเชื้อราได้

พันธุ์ปลูก ได้แก่ "Jewel box", "Century mix", "New Look" และ "Pink Castle" ด้วยความหลากหลายของรูปทรงและสีของดอกและใบ ทำให้พันธุ์ปลูก "silver firecracker" นั้นเป็นที่นิยมนำปลูกเป็นไม้ประดับไปทั่วโลก กระทั่งปี พ.ศ. 2539 พันธุ์ส่วนใหญ่ของ *Celosia argentea var. Plumosa* ถูกขายเป็นไม้ประดับในยุโรป ขณะที่หงอนไก่เทศและโดยเฉพาะอย่างยิ่ง Celosia argentea 'Caracas' ได้ถูกเพิ่มเข้ามาในภายหลัง

ช่วง
----

รูปแบบอ็อคโทพลอยด์ของความผกผันของ argentea นั้นสามารถพบได้ทั่วโลกทั้งในเขตร้อนและเขตกึ่งเขตร้อน ส่วนรูปแบบเตตระพลอยด์เกิดขึ้นเฉพาะในอินเดียใต้และอินเดียกลางเท่านั้น โดยเรื่องเกี่ยวกับพันธุ์ของ cristata และ plumosa นั้นถูกอ้างอิงทางวัฒนธรรมจากอินเดีย พม่า และ จีนเท่านั้น ซึ่งเป็นบริเวณที่มีการปลูกหงอนไก่เทศมาอย่างยาวนานในบริเวณสวนและศาสนสถาน ในธรรมชาติ ดูเหมือนว่าหงอนไก่เทศจะไม่ได้มีอยู่ เพราะตัวต้นมีเมล็ดเล็ก ๆ เป็นผลผลิตจากดอก โดยรูปแบบของการเพาะปลูกเหล่านี้ยังไม่แน่ชัด แม้ว่าจะมีการตรวจสอบหาความจริงอยู่หลายครั้งก็ตาม

การใช้งาน
---------

คล้ายกับสกุล amaranth หงอนไก่เทศถูกใช้เป็นผัก โดยใช้ใบเป็นผักกันอย่างแพร่หลายในตอนใต้ของประเทศไนจีเรีย และยังใช้เป็นส่วนประกอบของอาหารในประเทศเบนิน, ประเทศคองโก และ ประเทศอินโดนีเซีย โดยมันถูกปลูกไว้ในสวนหรือฟาร์มขนาดเล็กของตัวเองและในเชิงพาณิชย์ แม้แต่ลำต้นและดอกอ่อนก็ยังถูกนำมาใช้เป็นอาหาร เมล็ดก็ยังสามารถนำมารับประทานได้ โดยจัดอยู่ในหมวดหมู่ธัญพืชเทียม (pseudogetreids) เนื่องจากความต้านทานต่อศัตรูพืชและโรคและจำนวนผลผลิตที่สูง โดยปรากฏเป็นพืชทางเลือกที่ดีของสกุล amaranth

ส่วนประกอบ
----------

ส่วนประกอบของหงอนไก่ ได้แก่ น้ำ, วิตามินซี, แคโรทีนอยด์, โปรตีน, ไนเตรต และ ออกซาเลต นอกจากนี้ยังสามารถพบไตรเทอร์พีนอยด์ ซาโพนินได้ในรากและเมล็ดด้วย ยังอาจพบน้ำตาลได้ในรากและฟลาโวนอยด์ในใบและลำต้นด้วย เมล็ดมีฤทธิ์เป็นยาขับปัสสาวะ ส่วนช่อดอกสีเหลืองของ cristata และ plumosa อาจมีโดพามีนอยู่ในปริมาณสูง เคโลเซียน เป็นพอลิแซ็กคาไรด์ที่พบได้ในกระจุกเมล็ดของหงอนไก่เทศ จากการศึกษาในสัตว์พบว่ามีผลในการกระตุ้นการปกป้องตับจากสารพิษ (hepatoprotective) และกระตุ้นภูมิคุ้มกัน เช่นเดียวกับน้ำสกัดที่ได้จากเมล็ด และยังตรวจพบฤทธิ์ในการต้านการแพร่กระจายในตับของหนูได้อีกด้วย สารสกัดแอลกอฮอล์ของเมล็ดยังมีฤทธิ์เป็นยาต้านเบาหวานในหนูบางชนิดด้วย

ระเบียงภาพ
----------

* 
* 
* ดอกหงอนไก่เทศรูปทรงหัวใจดอกหงอนไก่เทศรูปทรงหัวใจ
* 
* ดอกหงอนไก่เทศสีเหลืองดอกหงอนไก่เทศสีเหลือง
* ดอกหงอนไก่เทศสีชมพูแดงดอกหงอนไก่เทศสีชมพูแดง
* ดอกหงอนไก่เทศสีชมพูแก่ดอกหงอนไก่เทศสีชมพูแก่
* ดอกหงอนไก่เทศสีส้มแดงดอกหงอนไก่เทศสีส้มแดง
* ดอกหงอนไก่เทศสีส้มดอกหงอนไก่เทศสีส้ม
* ดอกหงอนไก่เทศสีเหลืองดอกหงอนไก่เทศสีเหลือง
*

อ้างอิง
-------

1. 1 2  "Plant Name Details for *Celosia argentea* var. *cristata*". *International Plant Names Index (IPNI)*. International Organization for Plant Information (IOPI). สืบค้นเมื่อ 4 July 2012.
2. ↑  "Plant Name Details". *International Plant Names Index (IPNI)*. International Organization for Plant Information (IOPI). สืบค้นเมื่อ 4 July 2012.
3. ↑  E. Tanne, L. Kuznetsova, J. Cohen, S. Alexandrova, A. Gera: Phytoplasmas as Causal Agents of Celosia Disease in Israel. In: HortScience. Vol. 35, No. 6, October 2000, pp. 1103-1106
4. ↑  "*Celosia cristata*". *Flora of China*. 1 September 2014 – โดยทาง eFloras.org, Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.
5. 1 2  Grant, William F. 1954. A cytological study of *Celosia argentea*, *C. argentea* var. *cristata*, and their hybrids. *Botanical Gazette*, 115(4): 323-336.
6. ↑  Colin W. Wrigley, Harold Corke, Koushik Seetharaman, Jon Faubion: Encyclopedia of Food Grains. Vol. 1, Second Edition, Academic Press, 2016, ISBN 978-0-12-803537-5, p. 275.
7. ↑  WF Grant: A Cytological Study of Celosia argentea, C. argentea var. Cristata, and Their Hybrids. In: Botanical Gazette. 115 (4), 1954, pp. 323-336.
8. ↑  Georg August Pritzel, Carl Jessen : The German folk name of the plants. New contribution to the German language treasure. Philipp Cohen, Hanover 1882, page 86.
9. ↑  "Celosia Flower". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-08-09.
10. ↑  "Flowers Gallery".
11. ↑  L. Arriola et al .: Border Cells and Arbuscular Mycorrhizae in four Amaranthaceae species. In: Phytopathology. 87 (12), 1997, pp. 1240-1242
12. ↑  JR Olupot et al .: The effectiveness of Celosia argentia (Striga chaser) to control Striga on sorghum in Uganda. Crop Protection 22 / - / 2003. Pp. 463-8
13. ↑  Hayakawa et al .: Anti-metastatic and immunomodulating properties of the water extract from Celosia argentea seeds. In: Biol Pharm Bull. 21 (11), 1998, p. 1154-9
14. ↑  Mamta B. Shah, KN Patel, Malati G. Chauhan: Contribution to Indigenous Drugs Part I: Celosia Argentea. In: Pharmaceutical Biology. Vol. 31, No. 3, 1993, pp. 223-234