**ดิเกร์ ฮูลู** (มลายู: *Dikir Hulu*) เป็นการละเล่นพื้นบ้านของชาวไทยมุสลิมใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ ดิเกร์มาจากภาษาอาหรับว่า ดิเกร์อาวัล หรือดิเกร์อาวา ซึ่งหมายถึงการสวดหรือการร้องเพลง คำว่าฮูลู เป็นภาษามลายู หมายถึง ยุคก่อนหรือจุดเริ่มต้นพัฒนามาจากพิธีกรรมประกอบดนตรีเพื่อรักษาผู้ป่วยที่เชื่อว่าเกิดจากการกระทำของภูตผี ตั้งแต่สมัยที่ผู้คนในบริเวณนี้ยังนับถือศาสนาพุทธนิกายมหายานหรือศาสนาฮินดู ซึ่งได้รับอิทธิพลจากชวา ภายหลังเปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลามจึงได้นำการกล่าวสรรเสริญพระเจ้าในศาสนาอิสลามแทน

พัฒนาการของดิเกร์ ฮูลู
----------------------

ดิเกร์ ฮูลูเริ่มมาจากเพลงพื้นบ้านที่ใช้ประกอบพิธีกรรม ในสมัยที่นับถือศาสนาฮินดู-พุทธ และได้พัฒนาเป็นการละเล่นเพื่อความสนุกสนานเมื่อเปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลาม โดยนำการสวดหรือกล่าวสรรเสริญศาสดาในศาสนาอิสลามเข้าผสมในการประกอบพิธีกรรม แล้วตั้งเป็นวงหรือคณะขึ้น นำดนตรีมาประกอบ นิยมละเล่นในงานแก้บน สะเดาะเคราะห์ งานแต่งงานและงานเข้าสุหนัต เรียกการละเล่นที่พัฒนาขึ้นใหม่นี้ว่าดิเกร์ฮูลู 

ในช่วงตั้งแต่ พ.ศ. 2043-2328 ศาสนาอิสลามได้แพร่กระจายอย่างกว้างขวาง จนปัตตานีเป็นศูนย์กลางการศึกษาด้านศาสนาอิสลามของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีการศึกษาศาสนาในปอเนาะ นักปราชญ์และผู้รู้ศาสนาอิสลาม มองว่าการละเล่นดังกล่าวเป็นเรื่องที่ไม่เหมาะสม จึงเกิดการละเล่นอีกแบบหนึ่ง เรียกว่า **ดิเกร์ปายะ**ซึ่งคล้ายกับดิเกร์ฮูลู แต่ได้ตัดส่วนที่เห็นว่าขัดกับหลักศาสนาอิสลามออกไป คือเริ่มต้นด้วยการร้องสรรเสริญศาสดาในศาสนาอิสลาม ใช้การตบมือแทนเครื่องดนตรี นั่งล้อมเป็นวงกลมโยกตัวตามจังหวะ เนื้อหาของเพลงเกี่ยวกับการปฏิบัติตนตามแบบอย่างมุสลิมที่ดี ลักษณะคำประพันธ์เป็นแบบปันตุนหรือปาตงเช่นเดียวกับดิเกร์ฮูลู นิยมร้องเล่นในปอเนาะ และละเล่นเพื่อความเป็นสิริมงคลในงานแต่งงาน งานเข้าสุหนัต งานเมาลิด งานวันฮารีรายอ ร้องเล่นในขบวนแห่บนบ้านและเวที ต่อมาดิเกร์ปายะได้ตั้งเป็นวงหรือคณะขึ้นเช่นเดียวกับดิเกร์ฮูลู ต่อมาทั้งดิเกร์ปายะและดิเกร์ฮูลูจึงผสมผสานกัน และมักเรียกว่าดิเกร์ฮูลู

เมื่อกองทัพสยามได้รับชัยชนะในการปราบความขัดแย้งในหัวเมืองปักษ์ใต้และกวาดต้อนผู้คนชาวปัตตานีมากรุงเทพฯ ในสมัยรัชกาลที่ 1-3 ชาวปัตตานีได้นำการละเล่นที่มีลักษณะอย่างดิเกร์ฮูลู ดิเกร์ปายะติดตามไปด้วย ชาวมุสลิมในกรุงเทพมหานครและจังหวัดใกล้เคียงนิยมเรียกว่า ดิเกร์เรียบ ลิเกเลียบ หรือลิเกกลอง ซึ่งดิเกร์เรียบ ตรงกับดิเกร์ ปายะ ส่วนดิเกร์ฮูลูมักเรียกว่า ลำตัดมลายู

ดิเกร์ฮูลูได้พัฒนาเป็นการละเล่นที่เป็นการแสดง มีขั้นตอนการแสดงที่ชัดเจน ตั้งเป็นวงหรือคณะขึ้น ในปี พ.ศ. 2470-2480 พบว่า มีคณะดิเกร์ฮูลู "มะ กายูบอเกาะ" ตำบลกายูบอเกาะ อำเภอรามัน จังหวัดยะลา และคณะ "อาแว กือจิ" ตำบลเฉลิม อำเภอระแงะ จังหวัดนราธิวาส เป็นคณะแรกที่แสดงประชันกัน และได้รับความนิยมอย่างสูง ในช่วงปี พ.ศ. 2481-2485 ดิเกร์ฮูลูได้รับความนิยมอย่างกว้างขวางและมีคณะดิเกร์ฮูลูที่ถือเป็นต้นแบบแก่นักแสดงในรุ่นหลังทั้งทางด้านท่วงทำนองเพลงร้องแบบปัตตานี (ฆาโระตานิง) และแบบกลันตัน (ฆาโระกลาแต)ดิเกร์ฮูลูได้แพร่ขยายไปยังรัฐกลันตัน ประเทศมาเลเซีย ด้วย

ดิเกร์ฮูลูซบเซาลงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ส่วนหนึ่งที่เกิดจากนโยบายรัฐนิยมในสมัยจอมพล ป.พิบูลสงคราม และกรมศิลปากรได้ออกระเบียบเกี่ยวกับการควบคุมการละเล่นพื้นบ้านรวมทั้งได้เกิดเหตุการณ์ความไม่สงบขึ้น ทำให้ดิเกร์ฮูลูเกือบจะสูญหายไป ในช่วงปี พ.ศ. 2495-2515 ดิเกร์ฮูลูได้ฟื้นตัวขึ้นอีกครั้งหนึ่ง โดย เป็นสื่อชาวบ้านให้กับรัฐบาลในการต่อต้านลัทธิคอมมิวนิสต์ มีการพัฒนาการเล่นโดยได้นำทำนองเพลงอินเดียมาใช้ร้องในมีท่วงทำนองกลอนสดแบบแยกี เกิดขึ้น 
และนำเพลงวาวบูแลมาใช้เป็นเพลงสุดท้าย ซึ่งยังเป็นธรรมเนียมจนถึงปัจจุบัน

ขั้นตอนการแสดง
--------------

* การแสดงแบบคู่ ผู้แสดงนั่งล้อมเป็นวงกลม 2 วง การแสดงแบบเดี่ยว ลูกคู่นั่งเรียงแถวหน้ากระดานด้านหน้าเวที
* ตะโบะ หรือการบรรเลงดนตรีโหมโรง
* ปาตงเป็นการเริ่มต้นร้องเพลงด้วยทำนองช้า ๆ ทักทายผู้ชม
* ลาฆูหรือการร้องเพลงโดยนักร้องประจำคณะ หรือที่รับเชิญมา 2 – 3 เพลง
* จีแจ หรือการเล่นเบ็ดเตล็ด เป็นการพูดคุยให้สนุกสนานตลกโปกฮาเหมือนการแสดงตลก

อ้างอิง
-------

* ภิญโญ เวชโช. 2551.เพลงพื้นบ้านดิเกร์ฮูลู :กำเนิด พัฒนาการ และ บทบาทในการขับขาน เก็บถาวร 2012-08-21 ที่ เวย์แบ็กแมชชีนวารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา. 3 (2): 167-184

| * ด
* ค
* ก
ศิลปะการแสดงไทย |
| --- |
| การแสดง | 

|  |  |
| --- | --- |
| ภาคเหนือ | ฟ้อน |
| ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ | กันตรึม • เซิ้ง • เรือม • ฟ้อน • หมอลำ |
| ภาคกลาง | ลิเก • หนังใหญ่ • รำวง • แมงตับเต่า • ละคร • โขน • เท่งตุ๊ก • หุ่นกระบอก |
| ภาคใต้ | ดิเกร์ ฮูลู • ลิเกป่า • หนังตะลุง • มโนราห์ • มะโย่ง • ละครชาตรี • วายังเซียม • มะตือรี • ซัมเป็ง • ตารีกีปัส • ดาระ |

 |  |
| การขับร้อง | 

|  |  |
| --- | --- |
| ภาคเหนือ | จ๊อย • ซอ |
| ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ | ขับ • ลำ • เจรียง • เพลงโคราช • แหล่ |
| ภาคกลาง | จำอวด • ละครร้อง • ละครเสภา • เพลงเกี่ยวข้าว • เพลงปรบไก่ • เพลงครึ่งท่อน • เพลงเรือ • เพลงสักวา • แอ่วลาว • เพลงไก่ป่า • ฉ่อย • ลำตัด • เพลงเหย่อย • เพลงเทพทอง • เพลงอีแซว • เพลงเต้นกำ • เพลงพิษฐาน • เพลงพวงมาลัย • เพลงรำโทน • สวดคฤหัสถ์ • แหล่ • ทะแยมอญ |
| ภาคใต้ | เพลงเรือ • เพลงบอก • เพลงนา • เพลงกล่อมนาค • เพลงร้องเรือ |

 |
| การละเล่น | กรือโต๊ะ • โจนร่ม • ลอดบ่วง • ไม้สูง • ไต่ลวด • ญวนล่อแก้ว • ญวนหกคาบดาบ • ระเบ็ง • โมงครุ่ม • กุลาตีไม้ • กระบี่กระบอง • กระอั้วแทงควาย • หมากขุม • หัวล้านชนกัน • นมยานตีเก้ง • ชกมวย • แทงวิสัย • ประเลง |

| * ด
* ค
* ก
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ สาขาศิลปะการแสดง โดยกระทรวงวัฒนธรรม |
| --- |
| ดนตรีและเพลงร้อง | 
* วงสะล้อ ซอ ปิน
* ซอล้านนา
* หมอลำพื้น
* หมอลำกลอน
* ลำผญา
* เพลงโคราช
* ดิเกร์ ฮูลู
* ปี่พาทย์
* กระจับปี่
* เปี๊ยะ
* ขับเสภา
* ดนตรีของกลุ่มชาติพันธุ์ลีซู
* ซอสามสาย
* เพลงหน้าพาทย์
* กันตรึม
* เจรียง
* กาหลอ
* วงปี่จุม
* วงมังคละ
* วงมโหรี
* แคน
* พิณ
* กรือโต๊ะ
* ลำตัด
* เพลงอีแซว
* สวดสรภัญญ์
* เพลงบอก
* เพลงเรือแหลมโพธิ์
* เค่ง
* เพลงฉ่อย
* เพลงเรือ
* เพลงนา
* แตรวง
* โปงลาง
* กลองอืด

 |
| นาฏศิลป์และการละคร | 
* โขน
* หนังใหญ่
* ละครชาตรี
* โนรา
* หนังตะลุง
* ละครใน
* หุ่นกระบอก
* ลิเกทรงเครื่อง
* รำเพลงช้า-เพลงเร็ว
* แม่ท่ายักษ์-ลิง
* ละครนอก
* การแสดงในพระราชพิธี
* ก้านกกิงกะหร่า
* ฟ้อนม่านมุ้ยเชียงตา
* รำฝรั่งคู่
* ละครดึกดำบรรพ์
* โนราโรงครู
* มะโย่ง
* รองเง็ง
* ฟ้อนเล็บ
* รำประเลง
* ฟ้อนกลองตุ้ม
* ลิเกป่า
* ฟ้อนโยคีถวายไฟ
* ระบำสี่บท
* รำแม่บท
* รำโทน
* หนังประโมทัย
* รำมอญ
* รำตร๊ด
* ลำแมงตับเต่าไทเลย

 |
| 
* ศิลปะการแสดง
* ช่างฝีมือดั่งเดิม
* วรรณกรรมพื้นบ้าน
* กีฬาภูมิปัญญาไทย
* แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมและงานเทศกาล
* ความรู้และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล
* ภาษา
* มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

 |