**เตาทุเรียง** หรือ **เตาสังคโลก** เป็นชื่อเรียกเตาเผาถ้วยชามสังคโลก ในช่วงราวพุทธศตวรรษที่ 18 ถึง 22 มักพบอยู่ในบริเวณใกล้แหล่งน้ำเพราะน้ำเป็นส่วนสำคัญในกระบวนการผลิต ตั้งแต่ขั้นตอนการเตรียมดิน หมักดิน และปั้นเป็นภาชนะต่าง ๆ แล้วจึงไปสู่ขั้นตอนของการเผาภาชนะ อีกทั้งแหล่งน้ำยังใช้เป็นเส้นทางการส่งออกที่สำคัญอีกด้วย

เตาทุเรียงที่สำรวจพบมีอยู่ 3 บริเวณ คือ เตาทุเรียงบริเวณเมืองเก่าสุโขทัย, เตาทุเรียงป่ายาง, และเตาทุเรียงเกาะน้อย

ชื่อเรียก
---------

คำว่า "ทุเรียง" เป็นคำในภาษามอญโบราณ (ဒုင်လေင်) แปลว่า จาน ส่วน "สังคโลก" มาจากคำว่า "สังคลก" หรือ "สังโกก" ในภาษามอญโบราณที่แปลว่า เตาเผา

ในสมัยยุคอาซูจิ–โมโมยามะ ช่วงราวพุทธศตวรรษที่ 21 มีการค้นพบคำในบันทึกของชาวญี่ปุ่น คือ ซันโกโรกุ (ญี่ปุ่น: 宋胡禄) หมายถึง เครื่องถ้วยดินเผาที่ทำมาจากสวรรคโลก (แหล่งหรือเตาเผาที่เมืองศรีสัชนาลัย เดิมเรียก สวรรคโลก) โดยเครื่องถ้วยเหล่านี้ทำมาจาก เตาทุเรียง (ญี่ปุ่น: トゥリアン窯) บางแหล่งกล่าวว่า เตาทุเรียง มีลักษณะคล้ายกับทุเรียน จึงเป็นที่มาของชื่อ

แหล่งที่พบ
----------

### กลุ่มเตาทุเรียงบริเวณเมืองเก่า

สำรวจพบในบริเวณอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ตำบลเมืองเก่า อำเภอเมืองสุโขทัย อยู่ทางทิศเหนือของตัวเมืองสุโขทัย ใกล้กับวัดพระพายหลวงตามแนวฝั่งลำน้ำโจน เป็นเนินดินที่ชาวบ้านเรียกว่า เนินร่อนทอง นักโบราณคดีได้สำรวจพบเตาสังคโลกจำนวนไม่น้อยกว่า 49 เตา และในบริเวณที่พบเตาสังคโลก ยังปรากฏพบเศษถ้วยชามสังคโลกอยู่เป็นจำนวนมาก

เตาสังคโลกที่พบในบริเวณนี้ มีลักษณะเป็นเตาเผาแบบอิฐ กว้างขนาด 1.50–2 เมตร และยาวขนาด 4–5 เมตร มีรูปแบบคล้ายกับประทุนเกวียน แบ่งออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ ที่จุดเชื้อเพลิง ที่วางถ้วยชามและปล่องไฟระบายความร้อน คาดว่าสร้างขึ้นราวพุทธศตวรรษที่ 18 อีกทั้งยังพบภาชนะถ้วยชามที่เป็นของใช้สอยเป็นส่วนใหญ่ เป็นเครื่องปั้นที่เคลือบสีน้ำตาลหรือสีดำแล้วเคลือบใสสีเขียวอ่อน และในการเผามักจะใช้กี๋ ซึ่งเป็นจานที่มีขา มีปุ่ม 5 ปุ่ม วางคั่นระหว่างชามแต่ละใบ และยังมีการค้นพบเตาทุเรียงอีก 49 แห่งใน 3 พื้นที่ด้วยกัน คือ พบเตาทุเรียง 37 แห่งทางทิศเหนือของคูเมือง ทิศใต้ 9 แห่งใกล้กับกำแพงเมือง และทิศตะวันออกอีก 3 แห่ง

* กลุ่มเตาทุเรียงบริเวณทางทิศเหนือของเมืองเก่ากลุ่มเตาทุเรียงบริเวณทางทิศเหนือของเมืองเก่า
* เศษกระเบื้องดินเผาที่พบภายในบริเวณเตาทุเรียงเศษกระเบื้องดินเผาที่พบภายในบริเวณเตาทุเรียง
* ซากปล่องไฟระบายความร้อนของเตาทุเรียงซากปล่องไฟระบายความร้อนของเตาทุเรียง

### กลุ่มเตาทุเรียงป่ายาง

หนึ่งในเตาทุเรียงที่พบในกลุ่มเตาทุเรียงป่ายาง
สำรวจพบในบริเวณบนเนินดินและคันดินสูง อยู่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำยม ห่างจากตัวเมืองศรีสัชนาลัยไปทางทิศเหนือประมาณ 600–700 เมตร ในเขตตำบลป่ายาง อำเภอศรีสัชนาลัย จากการสำรวจของกรมศิลปากรพบว่ามีเตาสังคโลกอยู่ประมาณ 21 เตา ส่วนใหญ่ตั้งอยู่บนเนินดินดินที่ทับถมสูง 2–4 เมตร ลักษณะพื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่ราบริมฝั่งแม่น้ำยม

เตาในกลุ่มบ้านป่ายางมีลักษณะและรูปร่างเป็นเตาประทุน หรือเป็นเตาเผาชนิดที่มีความร้อนไหลผ่านในแนวนอน ทำให้เตาเผาชนิดนี้เป็นเตาที่ให้ความร้อนสูง และสามารถควบคุมอุณหภูมิได้ดี ใช้เป็นภาชนะประเภทเนื้อแกร่งและเครื่องเคลือบทั่วไป:32

### กลุ่มเตาทุเรียงเกาะน้อย

สำรวจพบในบริเวณที่ราบริมฝั่งแม่น้ำ โดยมีแม่น้ำยมไหลผ่านทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ลักษณะพื้นที่เป็นที่ราบลุ่มแม่น้ำยมขนาดใหญ่ มีภูเขาอยู่ห่างออกไปในบริเวณบ้านดงยางและบ้านป่าคา บ้านเกาะน้อยอยู่ห่างจากตัวเมืองศรีสัชนาลัยออกไปทางทิศเหนือประมาณ 4–5 กิโลเมตร ลักษณะทั่วไปเป็นกลุ่มเตาเผาที่อยู่ทั้งบนดินและใต้ดิน จากสำรวจพบว่า มีเตาเผาอยู่ในบริเวณบ้านเกาะน้อยไม่ต่ำกว่า 200 เตา ลักษณะเตาเผาที่บ้านเกาะน้อยมีหลายรูปแบบแตกต่างกันออกไปขึ้นอยู่กับหน้าที่การใช้งาน:33

อ้างอิง
-------

1. ↑  ဒေါင်းလန်းကြီး ပွဲတော်စာ. ရိုးရာလေ [*yoyarlay.com*]. 17 ตุลาคม 2015.
2. ↑  วินัย พงศ์ศรีเพียร (4 มิถุนายน 2020). *การบรรยาย "สุโขทัยคดี" ครั้งที่ 7*. *ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)* – โดยทาง YouTube. ที่เวลา 2:12:20.
3. ↑   『タイの事典』. 同朋舎出版 (ภาษาญี่ปุ่น). 1 มีนาคม 1993. pp. 173–174. ISBN 978-4-8104-0853-9.
4. ↑  "จังหวัดสวรรคโลก : เมืองเก่าที่ถูกลืม". *สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม*. 9 พฤษภาคม 2017. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 31 ธันวาคม 2021. สืบค้นเมื่อ 31 ธันวาคม 2021.
5. ↑  スワンカローク窯. *コトバンク* 朝日新聞社 [*Asahi Shimbun*]. สืบค้นเมื่อ 31 มีนาคม 2019.
6. ↑  谷克二 (2008). タイ/ラオス歴史紀行 (第3版 ed.). 日経BP. p. 40–44. ISBN 978-4-86130-336-4.
7. ↑  "เรื่องเล่าชาวสยาม: เตาทุเรียงสมัยสุโขทัย". 12 ธันวาคม 2009. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 23 มิถุนายน 2019. สืบค้นเมื่อ 23 มีนาคม 2019.
8. ↑  "กลุ่มเตาทุเรียงบ้านป่ายาง น.32". *ฐานข้อมูลแหล่งโบราณคดีที่สำคัญในประเทศไทย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร*.
9. ↑  "กลุ่มเตาทุเรียงบ้านเกาะน้อย น.33". *ฐานข้อมูลแหล่งโบราณคดีที่สำคัญในประเทศไทย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร*.

| * ด
* ค
* ก
**อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย** |
| --- |
| ในกำแพงเมือง | 
* พระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราช
* วัดมหาธาตุ
* พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง
* วัดตระพังเงิน
* วัดศรีสวาย
* วัดตระพังทอง
* วัดสระศรี
* วัดชนะสงคราม
* วัดตระกวน
* ศาลตาผาแดง

 |  |
| นอกกำแพงเมือง | 

|  |  |
| --- | --- |
| ทิศเหนือ | 
* วัดพระพายหลวง
* เตาทุเรียงสุโขทัย
* วัดสังฆวาส
* วัดศรีชุม

 |
| ทิศตะวันออก | 
* วัดช้างล้อม
* วัดตระพังทองหลาง
* วัดเจดีย์สูง

 |
| ทิศใต้ | 
* วัดก้อนแลง
* วัดต้นจันทร์
* วัดเชตุพน
* วัดเจดีย์สี่ห้อง
* วัดศรีพิจิตรกิรติกัลยาราม
* วัดวิหารทอง
* วัดอโสการาม
* วัดมุมลังกา

 |
| ทิศตะวันตก | 
* วัดตะพานหิน
* วัดอรัญญิก
* วัดช้างรอบ
* วัดเจดีย์งาม
* วัดถ้ำหีบ
* วัดมังกร
* วัดพระยืน
* วัดป่ามะม่วง
* วัดตึก
* สรีดภงส์ (ทำนบพระร่วง)

 |

 |
| สถานที่อื่น ๆ | 
* เนินปราสาท
* ศาลพระแม่ย่า

 |