**เจ้าพระยาบวรราชนายก** (เฉกอะหมัด กุมมี (شیخ احمد قمی) เป็นพ่อค้าชาวเปอร์เซียที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานในอาณาจักรอยุธยาในต้นพุทธศตวรรษที่ 22 เขาเป็นขุนนางที่มีอำนาจในราชสำนักสยามโดยได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นเจ้าพระยาบวรราชนายก เขาเป็นบรรพบุรุษของตระกูลขุนนางผู้มีอำนาจในกรุงรัตนโกสินทร์ คือ ตระกูลบุนนาค

ประวัติ
-------

อะหมัดเกิดในเปอร์เซียประมาณปี พ.ศ. 2086 บางครั้งกล่าวว่าเขามาจากเมืองโกม ทางตอนใต้ของกรุงเตหะราน อย่างไรก็ตาม เตช บุนนาค อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ทายาทของเขาโต้แย้งเรื่องนี้ โดยอ้างว่าบรรพบุรุษของเขามาจากเมืองที่เรียกว่า กูนี ในจังหวัดมาซานดารัน/ภูมิภาคแอสตาราบัด ทางตอนใต้ของทะเลแคสเปียน เขามีน้องชายคนหนึ่งชื่อ มูฮัมหมัด ซาอิด ซึ่งต่อมาได้อพยพมาสยามพร้อมกับเขา พวกเขาอาจมาถึงสยามราว พ.ศ. 2138 หรือต้นรัชสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เขาตั้งร้านค้าที่ตำบลท่ากยี เขาได้ภรรยาเป็นชาวสยามและกลายเป็นคนร่ำรวย

การเดินทางสู่กรุงศรีอยุธยา
--------------------------

ในยุคสมัยที่ท่านเฉกอะหมัดเดินทางเข้ามากรุงศรีอยุธยานั้น เป็นยุคที่โปรตุเกสเรืองอำนาจทางทะเลในแถบมหาสมุทรอินเดีย ทำให้พ่อค้าชาวพื้นเมืองต้องใช้เส้นทางขนส่งสินค้าทางบกเป็นช่วง ๆ เส้นทางที่เป็นไปได้ในการเดินทางจากอิหร่านเข้าสู่กรุงศรีอยุธยาในสมัยนั้น คือเดินเท้าจากเมืองแอสตะราบาดเข้าสู่แคว้นคุชราตในอินเดียตะวันตก จากนั้น เดินเท้าตัดข้ามประเทศอินเดียมายังฝั่งตะวันออกทางด้านโจฬมณฑล จากนั้นลงเรือข้ามอ่าวเบงกอลและทะเลอันดามันมายังเมืองตะนาวศรีหรือเมืองมะริด แล้วจึงเข้าสู่กรุงศรีอยุธยา

ปลายแผ่นดินสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เฉกอะหมัดและมหฺหมัดสะอิด (محمد سعيد) พร้อมบริวารได้เข้ามายังกรุงศรีอยุธยา ตั้งบ้านเรือนและห้างร้านค้าขาย อยู่ที่ตำบลท่ากายี ท่านค้าขายจนกระทั่งมีฐานะเป็นเศรษฐีใหญ่ในกรุงศรีอยุธยา ภายหลังมหฺหมัดสะอิดได้เดินทางกลับเปอร์เซีย ท่านสมรสกับคุณหญิงเชย มีบุตร 2 คนและธิดา 1 คน ได้แก่

1. เป็นชายชื่อ ชื่น ซึ่งต่อมาคือ เจ้าพระยาอภัยราชา (ชื่น) สมุหนายก ในแผ่นดินพระเจ้าปราสาททอง
2. เป็นชายชื่อ ชม ถึงแก่กรรมแต่เมื่อยังเป็นหนุ่ม
3. เป็นหญิงชื่อ ชี เป็นสนมเอกในสมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง ภายหลังแต่งงานกับพระยาศรีเนาวรัตน์ (อากามะหะหมัด آقا محمد) บุตรของมหฺหมัดสะอิด

ปฐมจุฬาราชมนตรี
---------------

ปลายแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม ท่านเฉกอะหมัดได้ช่วยปรับปรุงราชการกรมท่า จนได้ผลดี จึงโปรดเกล้าฯ ให้เป็นพระยาเฉกอะหมัดรัตนราชเศรษฐีเจ้ากรมท่าขวาและจุฬาราชมนตรี นับได้ว่าท่านเป็นปฐมจุฬาราชมนตรีและเป็นผู้นำพาศาสนาอิสลามนิกายชีอะหฺอิษนาอะชะรียะหฺมาสู่ประเทศไทย 
ต่อมาท่านเฉกอะหมัดพร้อมด้วยมิตรสหายร่วมใจกันปราบปรามชาวต่างชาติกลุ่มหนึ่งที่ก่อการจลาจลและจะยึดพระบรมมหาราชวัง จึงโปรดเกล้าฯ ให้เป็นเจ้าพระยาเฉกอะหมัด รัตนาธิบดี สมุหนายกอัครมหาเสนาบดีฝ่ายเหนือ

สายสกุล
-------

สุสานหลุมฝังศพของ เจ้าพระยาบวรราชนายก (เฉกอะหมัด) ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
ในปลายแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าปราสาททองโปรดเกล้าฯ ให้ท่านเฉกอะหมัดซึ่งมีอายุ 87 ปี เป็น**เจ้าพระยาบวรราชนายกจางวางกรมมหาดไทย** ท่านได้ถึงแก่อสัญกรรม เมื่อ พ.ศ. 2174 รวมอายุ 88 ปี ท่านเฉกอะหมัดนี้ท่านเป็นต้นสกุลของไทยมุสลิมหลายนามสกุลและสกุลบุนนาค เป็นต้นสกุลของเจ้าพระยาหลายท่านในระยะเวลาต่อมา อาทิ เจ้าพระยาอภัยราชา (ชื่น) เจ้าพระยาชำนาญภักดี (สมบุญ) เจ้าพระยาเพชรพิไชย (ใจ) และมีบรรดาศักดิ์เป็นสมเด็จเจ้าพระยาในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ถึง 3 ท่าน คือ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ)  สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิชัยญาติ (ทัต บุนนาค) และสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) รวมทั้งเป็นต้นสกุลของสายสกุลที่มีความสำคัญต่อการปกครองประเทศตลอดมา สถานที่ฝังศพของท่านเฉกอะหมัด ตั้งอยู่ในบริเวณมหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา

อ้างอิง
-------

1. ↑  สุดารา สุจฉายา. ประวัติศาสตร์เก็บตกที่อิหร่าน ย้อนรอยสายสัมพันธ์ไทย-เปอร์เซีย. **กรุ่นกลิ่นอารยธรรมเปอร์เซียในเมืองสยาม**. กรุงเทพฯ : มติชน, 2550. หน้า 138
2. ↑  Marcinkowski, Muhammad Ismail, "From Isfahan to Ayuthayya: Contacts Between Iran and Siam in the 17th Century", pp. 85-87
3. ↑  Persia-Siam connection clarified
4. ↑  "History of Ayutthaya"
5. ↑  Sthapitanond, Nithi, and Mertens, Brian, "Architecture of Thailand: A Guide to Tradition and Contemporary Forms" pg. 112-5

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* พิทยา บุนนาค. มุสลิมผู้นำ"ปฐมจุฬาราชมนตรี" คนแรกในสยาม. กทม. มติชน. 2548


| ก่อนหน้า |  | เจ้าพระยาบวรราชนายก (เฉกอะหมัด) |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ***สถานปนาตำแหน่งขึ้นใหม่*** |  | **พระยาจุฬาราชมนตรี คนที่ 1** (พ.ศ. 2145 – 2170) |  | **พระยาจุฬาราชมนตรี (แก้ว)** |

| * ด
* ค
* ก
จุฬาราชมนตรี (รายนาม) |
| --- |
| 

| สมัยอยุธยา |
| --- |
| เจ้าพระยาบวรราชนายก (เฉกอะหมัด) · พระยาจุฬาราชมนตรี (แก้ว) · พระยาจุฬาราชมนตรี (สน) · พระยาจุฬาราชมนตรี (เซน) |

 |
| 

| สมัยรัตนโกสินทร์ |
| --- |
| พระยาจุฬาราชมนตรี (ก้อนแก้ว) · พระยาจุฬาราชมนตรี (อากายี) · พระยาจุฬาราชมนตรี (เถื่อน) · พระยาจุฬาราชมนตรี (น้อย) · พระยาจุฬาราชมนตรี (นาม) · พระยาจุฬาราชมนตรี (สิน อหะหมัดจุฬา) · พระยาจุฬาราชมนตรี (สัน อหะหมัดจุฬา) · พระจุฬาราชมนตรี (เกษม อหะหมัดจุฬา) · พระจุฬาราชมนตรี (สอน อหะหมัดจุฬา) · แช่ม พรหมยงค์ · ต่วน สุวรรณศาสน์ · ประเสริฐ มะหะหมัด · สวาสดิ์ สุมาลยศักดิ์ · อาศิส พิทักษ์คุมพล · อรุณ บุญชม |

 |
| หมวดหมู่:จุฬาราชมนตรี |

| * ด
* ค
* ก
สมุหนายก |
| --- |
| กรุงศรีอยุธยา\* | 
* ออกญาจักรีในรัชกาลสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ
* เจ้าพระยาบวรราชนายก (เฉกอะหมัด)
* เจ้าพระยาอภัยราชา (ชื่น)
* เจ้าพระยาวิไชเยนทร์ (คอนสแตนติน ฟอลคอน)
* เจ้าพระยาชำนาญภักดี (สมบุญ)
* เจ้าพระยาจักรี (ครุฑ)
* พระยาราชสงครามที่สมุหนายก
* เจ้าพระยาเพ็ชร์พิไชย (ใจ)
* เจ้าพระยาอภัยมนตรี
* เจ้าพระยาราชภักดี (สว่าง)
* เจ้าพระยาอภัยราชา (ประตูจีน)
* พระยาพระคลังที่สมุหนายก

 |
| กรุงธนบุรี | 
* เจ้าพระยาจักรี (หมุด)
* เจ้าพระยาจักรี (ทองด้วง)

 |
| กรุงรัตนโกสินทร์ | 
* เจ้าพระยารัตนาพิพิธ (สน สนธิรัตน์)
* เจ้าพระยารัตนาธิเบศร์ (กุน รัตนกุล)
* เจ้าพระยาอภัยภูธร (น้อย บุณยรัตพันธุ์)
* เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)
* เจ้าพระยานิกรบดินทร์ (โต กัลยาณมิตร)
* เจ้าพระยาภูธราภัย (นุช บุณยรัตพันธุ์)
* สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยาบำราบปรปักษ์
* เจ้าพระยารัตนบดินทร์ (รอด กัลยาณมิตร)

 |
| *\* สมุหนายกในสมัยกรุงศรีอยุธยา เท่าที่ปรากฎชื่อ* |