**สมเด็จพระสังฆราช** นามเดิม **ดี** เป็นสมเด็จพระสังฆราชไทยพระองค์แรกในสมัยกรุงธนบุรี สถิต ณ วัดอมรินทรารามวรวิหาร ทรงดำรงตำแหน่งเมื่อปี พ.ศ. 2311 แต่ในปีต่อมาถูกกล่าวหาว่าสมคบกับพระนายกองบังคับเอาทรัพย์จากชาวเมื่อในค่าย สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีจึงมีรับสั่งให้สึกเสีย

พระประวัติ
----------

สมเด็จพระสังฆราช (ดี) แต่เดิมเป็นชาวกรุงศรีอยุธยา สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชได้มีพระราชโองการให้สืบหาพระสงฆ์มาจัดการพระศาสนา จึงได้มีการอาราธนาพระอาจารย์ดี จากวัดประดู่โรงธรรม (วัดประดู่ทรงธรรม) มาอยู่ที่วัดบางหว้าน้อย (วัดอมรินทรารามวรวิหาร) แล้วสถาปนาเป็นสมเด็จพระสังฆราชพระองค์แรกแห่งกรุงธนบุรี เมื่อ พ.ศ. 2311 ปรากฎในพระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา ความว่า

> ...*ในปีชวด สัมฤทธิศกนั้น สมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หัวทรงพระราชดำริว่า พระพุทธศาสนาจักวัฒนาการรุ่งเรืองนั้น เพราะอาศัยจตุบรรสัชทั้งสี่ปฏิบัติตามพระบรมพระพุทโธวาท และพระสงฆ์ทุกวันนี้ยังปฏิบัติในจตุปาริสุทธศีลบมิได้บริบูรณ์ เพราะเหตุหาพระราชาคณะซึ่งจะทรงปริยัติธรรมและสมถวิปัสสนาจะสั่งสอนบมิได้ จึงมีพระราชโองการสั่งพระศรีภูริปรีชาราชเสนาบดี ศรีสาลักษณ์ ให้สืบเสาะหา พระสงฆ์เถรานุเถระผู้รู้อรรถธรรมยังมีอยู่ที่ใดบ้าง ให้ไปเที่ยวนิมนต์มาประชุมกัน ณ วัดบางว้าใหญ่ ตั้งแต่งขึ้นเป็นพระราชาคณะผู้ใหญ่ผู้น้อยโดยสมควรแก่คณานุรูป ตามตำแหน่งเหมือนเมื่อครั้งกรุงเก่านั้น และพระศรีภูรีปรีชาก็สืบหาได้พระเถรานุเถระ ซึ่งเป็นพระราชาคณะบ้าง เป็นบาเรียนบ้าง เป็นอาจารย์ผู้บอกบ้าง แต่ครั้งกรุงเก่านั้นได้มาหลายรูป ประชุม ณ วัดบางว้าใหญ่ แล้วปรึกษา **พร้อมกันตั้งพระอาจารย์ดีวัดประดู่ รู้คุณธรรมมาก ทั้งแก่พระวัสสาอายุ เป็นสมเด็จพระสังฆราช** แล้วตั้งพระเถรานุเถระทั้งนั้นเป็นพระราชาคณะฐานานุกรมผู้ใหญ่ผู้น้อย ตามลำดับสมณฐานันดรศักดิ์เหมือนอย่างแต่ก่อน ให้อยู่ในพระอารามต่าง ๆ ในจังหวัดกรุงธนบุรี บังคับบัญชาและสั่งสอนบอกกล่าวฝ่ายคันถธุระและวิปัสสนาธุระแก่พระสงฆ์สามเณรทั้งปวง*...
> 
> 

แต่ในปีฉลู เอกศก (พ.ศ. 2312) ก็มีรับสั่งให้สึกเสีย ตามความในพระราชพงศาวดารฉบับเดียวกันว่า

> *...มีผู้เป็นโจทก์ฟ้องกล่าวโทษว่าเมื่อสมเด็จพระสังฆราชว่าแต่ครั้งอยู่ในค่ายพระนายกองโพธิ์สามต้นนั้น ได้คิดอ่านกับพระนายกองบอกให้เร่งรัดเอาทรัพย์แก่ชาวเมืองซึ่งตกอยู่ในค่ายส่อว่าผู้นั้น ๆ มั่งมี ๆ ทรัพย์มาก ครั้นกราบทูลพระกรุณาขึ้นตามคำโจทก์ฟ้อง จึงดำรัสให้พระยาพระเสด็จชำระถามสมเด็จพระสังฆราช สมเด็จพระสังฆราชไม่รับ จึงโปรดให้พิสูจน์ลุยเพลิงชำระตัวให้บริสุทธิ์เห็นตามจริง และสมเด็จพระสังฆราชแพ้แก่พิสูจน์เพลิง จึงดำรัสสั่งให้สึกเสีย...*
> 
>

อ้างอิง
-------

เชิงอรรถ

1. ↑  *พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม 4*, หน้า 2-3
2. ↑  *พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม 4*, หน้า 6-7

บรรณานุกรม

* *พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม 4*. พิมพ์ครั้งที่ 11, นนทบุรี : โครงการเลือกสรรหนังสือ สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, 2560. 22 หน้า. ISBN 978-616-16-1236-8

  



| ก่อนหน้า |  | สมเด็จพระสังฆราช (ดี) |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **สมเด็จพระสังฆราช วัดสวรรคเจดีย์(สมัยกรุงศรีอยุธยา)** |  |  **สมเด็จพระสังฆราชกรุงธนบุรี** (พ.ศ. 2311 - 2312) |  | **สมเด็จพระสังฆราช (ศรี)** |

| * ด
* ค
* ก
สมเด็จพระสังฆราชไทย |
| --- |
| กรุงธนบุรี | 

สมเด็จพระสังฆราช (ดี) •
สมเด็จพระสังฆราช (ศรี) •
สมเด็จพระสังฆราช (ชื่น) •
 |  |
| กรุงรัตนโกสินทร์ | 

สมเด็จพระสังฆราช (ศรี) •
สมเด็จพระสังฆราช (ศุข) •
สมเด็จพระอริยวงษญาณ (มี) •
สมเด็จพระอริยวงษญาณ (สุก ญาณสังวร) •
สมเด็จพระอริยวงษญาณ (ด่อน) •
สมเด็จพระอริยวงษญาณ (นาค) •
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส •
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ •
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (สา ปุสฺสเทโว) •
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส •
พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหลวงชินวรสิริวัฒน์ สมเด็จพระสังฆราชเจ้า •
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (แพ ติสฺสเทโว) •
สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ •
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (ปลด กิตฺติโสภโณ) •
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อยู่ ญาโณทโย) •
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (จวน อุฏฺฐายี) •
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (ปุ่น ปุณฺณสิริ) •
สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงชินวราลงกรณ •
สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณสังวร •
สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อัมพร อมฺพโร) 
 |