สำหรับความหมายอื่น ดูที่ พระนคร และ อังกอร์

แม่แบบ:Infobox 🇻🇳💪💪💪💪🇰🇭👎👎👎👎

**พระนคร** หรือชื่อในภาษาเขมรปัจจุบันเรียก **อังกอร์** (เขมร: អង្គរ *องฺคร*; อังกฤษ: Angkor; จากภาษาสันสกฤต *นคร* nagara) เป็นเมืองหลวงแห่งที่สองของจักรวรรดิเขมร มีชื่อดั้งเดิมตามจารึกว่า **ศรียโศธรปุระ** (ស្រីយសោធរបុរៈ *สฺรียโสธรบุระ̤*) มีศูนย์กลางอยู่ที่ปราสาทพนมบาแคง (ប្រាសាទភ្នំបាខែង *บฺราสาทภฺนํบาแขง*) ปัจจุบันอยู่ในเขตเสียมเรียบ (ខេត្សៀមរាប *เขตฺเสียมราบ*) ของประเทศกัมพูชา ภายหลังย้ายศูนย์กลางไปยังปราสาทบายน (ប្រាសាទបាយ័ន *บฺราสาทบายัน*) ในพื้นที่ที่เรียกว่า "นครธม" (អង្គរធំ *องฺครธํ*; "นครใหญ่") ซึ่งปัจจุบันอยู่ในเขตเสียมเรียบเช่นกันและทับซ้อนกับพื้นที่ศรียโศธรปุระเดิม

ช่วงเวลาในประวัติศาสตร์กัมพูชาซึ่งมีศูนย์กลางอยู่ ณ เมืองพระนครนี้เรียกว่า **สมัยพระนคร** (Angkorian period) เริ่มในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 9 เมื่อพระเจ้ายโศวรรมันที่ 1 (យសោវរ្ម័នទី១ *ยโสวรฺมันที ๑*) ทรงสถาปนาศรียโศธรปุระขึ้น แต่นักวิชาการบางคนก็นับช่วงก่อนหน้านี้เข้าด้วย คือ ตั้งแต่ ค.ศ. 802 (ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 9) เมื่อพระเจ้าชัยวรรมันที่ 2 (ជ័យវរ្ម័នទី២ *ชัยวรฺมันที ๒*) ทรงรับการอภิเษกขึ้นเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ณ พนมกุเลน (ភ្នំគូលេន *ภฺนํคูเลน*; "ภูเขาลิ้นจี่") และทรงสถาปนาเมืองหลวงแห่งแรกขึ้น คือ หริหราลัย (ហរិហរាល័យ) ดำเนินมาจนกระทั่งเจ้าพระยาญาติ (ចៅពញាយ៉ាត *เจาพญาย̎าต*) ทรงละทิ้งนครธมไปในคริสต์ศตวรรษที่ 15 เป็นอันสิ้นสุดสมัยพระนคร ช่วงเวลาหลังจากนี้เรียกว่า **สมัยหลังพระนคร** (post-Angkorian period) ส่วนก่อนหน้าเรียกว่า **สมัยก่อนพระนคร** (pre-Angkorian period) อันเป็นช่วงที่ประกอบด้วยรัฐน้อยใหญ่ต่าง ๆ เช่น ฟูนัน และเจนละ

เวลาผ่านไป เมืองพระนครกลายเป็นซากปรักหักพังอยู่ในป่ารก ซึ่งปัจจุบันอยู่ทางตอนเหนือของทะเลสาบเขมร (ទន្លេសាប *ทนฺเลสาบ*) และตอนใต้ของพนมกุเลน ใกล้กับกรุงเสียมเรียบ (ក្រុងសៀមរាប *กฺรุงเสียมราบ*) เมืองเอกของเขตเสียมเรียบ โบราณสถานพระนครมีศาสนสถานกว่าหนึ่งพันแห่ง ถือเป็นอนุสรณ์สถานทางศาสนาที่ใหญ่ที่สุดในโลก ในจำนวนนี้รวมถึงนครวัด (អង្គរវត្ *องฺครวตฺ*) ที่พระเจ้าสูรยวรรมันที่ 2 (សូរ្យវរ្ម័នទី២ *สูรฺยวรฺมันที ๒*) ทรงสร้างขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 12 ศาสนสถานหลายแห่งได้รับการบูรณะขึ้นใหม่ และนับเป็นสถานที่สำคัญที่สุดในทางสถาปัตยกรรมเขมร ได้รับความคุ้มครองในฐานะแหล่งมรดกโลกของยูเนสโก (UNESCO World Heritage Site) แต่ละปีมีผู้เยี่ยมชมราวสองล้านคน แต่ความนิยมนี้เองทำให้เกิดข้อยากหลายประการในการอนุรักษ์

ใน ค.ศ. 2007 คณะนักวิจัยระหว่างประเทศใช้ภาพถ่ายดาวเทียมและวิทยาการสมัยใหม่แขนงอื่น ๆ จนได้ข้อสรุปว่า เมืองพระนครเคยเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในโลกก่อนยุคอุตสาหกรรม มีระบบโครงสร้างพื้นฐานอันสลับซับซ้อนซึ่งเชื่อมต่อภาคส่วนต่าง ๆ ของเมืองเข้ากับศาสนสถานทั้งหลาย รวมแล้วเป็นพื้นที่อย่างน้อย 1,000 ตารางกิโลเมตร นอกจากนี้ เมืองพระนครยังนับเป็นนครไฮดรอลิก (hydraulic city) เพราะมีเครือข่ายบริหารจัดการน้ำที่ซับซ้อนสำหรับเก็บและกระจายน้ำอย่างเป็นระบบในทุกพื้นที่ ระบบน้ำนี้ยังเชื่อว่า ใช้สำหรับชลประทาน ใช้เตรียมรับมือฤดูแล้งที่อาจเกิดขึ้นนอกเหนือการคาดการณ์ และใช้สนับสนุนประชากรที่เพิ่มมากขึ้นเรื่อย ๆ แม้จำนวนประชากรที่แน่ชัดยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ แต่ระบบทางเกษตรกรรมที่ค้นพบใหม่ในพื้นที่นี้นำไปสู่สมมุติฐานว่า อาจมีมนุษย์อาศัยอยู่ถึงหนึ่งล้านคน คิดเป็นอย่างน้อย 0.1% ของประชากรทั่วโลกในช่วง ค.ศ. 1010–1220 ทำให้เมืองพระนครถือเป็นอภินคร (megacity) อีกด้วย

อ้างอิง
-------

1. ↑  Benfey, Theodor (1866). *A Sanskrit-English Dictionary: With References to the Best Edition of Sanskrit Author and Etymologies and Camparisons of Cognate Words Chiefly in Greek, Latin, Gothic, and Anglo-Saxon* (reprint ed.). Asian Educational Services. pp. 453, 464. ISBN 8120603702.
2. 1 2  Evans et al. A comprehensive archaeological map of the world's largest pre-industrial settlement complex at Angkor, Cambodia, Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA, August 23, 2007.
3. ↑  Evans, D. Pottier, C. Fletcher, R. Hensley, S. Tapley, I. Milne, A. & Barbetti, M. (2007). A comprehensive archaeological map of the world's largest pre-industrial settlement complex at Angkor, Cambodia. Proceedings of the National Academy of Sciences, 104(36), 14277-14282.
4. ↑  Metropolis: Angkor, the world's first mega-city เก็บถาวร 2011-09-19 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, The Independent, August 15, 2007

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **เมืองพระนคร**

วิกิท่องเที่ยว มีคำแนะนำการท่องเที่ยวสำหรับ ***Angkor Archaeological Park***

* Google Maps Map centered on Angkor Wat, with the Tonle Sap at the bottom
* Angkor UNESCO

| * ด
* ค
* ก
สถานที่สมัยพระนคร |
| --- |
| 

| ประเทศกัมพูชา |
| --- |
| เมืองพระนคร | 

|  |
| --- |
| 
* กบาลสะพาน
* กระวาน
* โกรลโค
* เจ้าสายเทวดา
* ตาแก้ว
* ตาเนย
* ตาพรหม
* ตาโสม
* ธรรมนันท์
* นครวัด
* นาคพันธ์
* บันทายกเดย
* บันทายศรี
* บันทายสำเหร่
* บาทชุม
* บาราย (ตะวันตก, ตะวันออก)
* ปักษีจำกรุง
* แปรรูป
* พนมโกรม
* พนมคูเลน
* พนมเดย
* พนมบาแคง
* พนมบูก
* พระขรรค์
* แม่บุญ (ตะวันตก, ตะวันออก)
* ยโศธรปุระ
* สะพานถมอ
* สระสรง
* อกยม

 |
| นครธม | 
* คลัง
* ซัวปรอต
* นครธม
* บาพวน
* บายน
* พระปาลิไลยก์
* พระพิธูร
* พระลานชนดำรี
* พระลานเสด็จขี้เรื้อน
* พิมานอากาศ
* มังคลรรถะ

 |
| รอลัวะ | 
* รอลัวะ
* บาคง
* พระโค
* ลอเลย

 |

 |
| ที่อื่น | 
* กุหกนคร
* เกาะเกรติ์
* ทนเลบาที
* บันทายฉมาร์
* บันทายไพรนคร
* บาพนม
* บึงมาลา
* พนมชนก
* พนมชีสูร
* พนมบานัน
* พระขรรค์แห่งกำพงสวาย
* พระวิหาร
* วัดนคร
* สมบูรณ์ไพรคุก

 |

 |
| 

| ประเทศไทย |
| --- |
| ภาคอีสาน | 

|  |  |
| --- | --- |
| ที่ราบสูงโคราช | 
* กุฏิฤๅษีบ้านโคกเมือง
* กุฏิฤๅษีหนองบัวราย
* กู่กาสิงห์
* กู่พระสันตรัตน์
* กู่สวนแตง
* โคกปราสาท
* จอมพระ
* ช่างปี่
* ดงเมืองเตย
* โดนตวล
* ตระเปียงเตีย
* ตาควาย
* ตาเมือน
* ตาเมือนโต๊ด
* ตาเมือนธม
* ตาเล็ง
* นางรํา
* บ้านจารย์
* บ้านบุ
* บ้านพลวง
* บ้านไพล
* บ้านสนม
* บ้านสมอ
* บ้านอนันต์
* ปรางค์กู่ (ร้อยเอ็ด, ศรีสะเกษ, ชัยภูมิ)
* ปรางค์พรหมทัต
* ปลายบัด
* เปือยน้อย
* พนมรุ้ง
* พนมวัน
* พิมาย
* ภูมิโปน
* เมืองต่ำ
* เมืองแขก
* ยายเหงา
* วัดเจ้าจันทร์
* วัดปรางค์ทอง
* ศีขรภูมิ
* ถมอ
* สระกำแพงน้อย
* สระกำแพงใหญ่
* หนองตาเปล่ง
* หนองปล่อง
* ห้วยทับทัน

 |
| แอ่งสกลนคร | 
* เชิงชุม
* ดุม
* นารายณ์เจงเวง
* บ้านพันนา
* ภูเพ็ก

 |

 |
| ที่อื่น | 
* เขาน้อย
* เขาโล้น
* ปรางค์แขก
* พระปรางค์สามยอด
* เมืองสิงห์
* วัดกำแพงแลง
* วัดพระพายหลวง
* วัดมหาธาตุ ราชบุรี
* ศรีเทพ
* ศาลพระกาฬ ลพบุรี
* สด๊กก๊อกธม

 |

 |
| 

| ประเทศลาว |
| --- |
| 
* เรือนหิน
* วัดพู
* อุ้มเมือง

 |

 |
| 

| ท้องที่พิพาท |
| --- |
| 
* กรณีพิพาทพรมแดนไทย–กัมพูชา

 |

 |

| * ด
* ค
* ก
แหล่งมรดกโลกในประเทศกัมพูชา |
| --- |
| 
* เมืองพระนคร
* ปราสาทพระวิหาร
* เขตปราสาทสมโบร์ไพรกุก แหล่งโบราณคดีแห่งอิศานปุระ
* เกาะแกร์: แหล่งโบราณคดีลิงคปุระโบราณหรือโฉกครรคยาร์

 |
| *หมายเหตุ:* ใช้ชื่อตามที่ได้เสนอขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลก |