บัณฑิตจากคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ในชุดครุยวิทยฐานะไทย
**ครุยวิทยฐานะไทย** เป็นชุดพิธีการซึ่งสถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทยโดยถือรับธรรมเนียมปฏิบัติมาจากพิธีการสำเร็จการศึกษาของสถาบันอุดมศึกษาทางตะวันตก ปัจจุบันครุยวิทยฐานะใช้ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรเพื่อแสดงถึงปริญญาวิทยฐานะที่ได้จากการสำเร็จการศึกษา

ครุยวิทยฐานะสำหรับสถาบันอุดมศึกษาของรัฐจะกำหนดไว้ในพระราชกฤษฎีกาหรือกฎหมายอื่น ส่วนสถาบันอุดมศึกษาของเอกชนกำหนดไว้ในข้อบังคับของตน การใช้ครุยวิทยฐานะสำหรับมหาวิทยาลัยรัฐโดยไม่ชอบนั้นมีโทษ

อนึ่ง มีการเข้าใจผิดว่าครุยวิทยฐานะไทยเป็นเป็นเสื้อครุยที่ได้รับพระราชทานจากพระมหากษัตริย์ไทย ซึ่งมีเพียงจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเท่านั้นที่ได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ภายหลังจากการก่อตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง สถาบันอุดมศึกษาอื่น ๆ จึงได้ออกแบบครุยวิทยฐานะขึ้นเองโดยไม่ต้องขอพระราชทาน แต่ถูกเข้าใจผิดว่าครุยวิทยฐานะไทยทั้งหมดเป็นของพระราชทานและให้ความสำคัญในมุมมองของความศักดิ์สิทธิ์

ประวัติ
-------

ประเทศไทยมีแนวคิดเกี่ยวกับการใช้ครุยวิทยฐานะในปี พ.ศ. 2457 โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระบรมราชานุญาตให้ผู้สำเร็จการศึกษาในชั้นบัณฑิตจากโรงเรียนข้าราชการพลเรือนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอยู่สามารถใช้ครุยเพื่อเป็นเกียรติยศได้ อย่างไรก็ตามในขณะนั้นโรงเรียนข้าราชการพลเรือนฯ จัดการเรียนการสอนได้เพียงระดับประกาศนียบัตรเท่านั้น จึงไม่มีการจัดสร้างเสื้อครุยเพื่อแสดงว่าเป็นผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาในขณะนั้น

เมื่อโรงเรียนข้าราชการพลเรือนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้รับการประดิษฐานขึ้นเป็นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในปี พ.ศ. 2460 และสามารถจัดการศึกษาถึงระดับปริญญาได้เป็นผลสำเร็จเมื่อปี พ.ศ. 2471 ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงมีความคิดที่จะสร้างเสื้อครุยสำหรับบัณฑิตจุฬาฯ และออกเป็นพระราชกำหนดเสื้อครุยบัณฑิตของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในปี พ.ศ. 2473 ถือเป็นครั้งแรกที่มีการใช้ครุยวิทยฐานะสำหรับผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาในประเทศไทย

เมื่อประเทศไทยได้ขยายการศึกษาในระดับอุดมศึกษา สถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ จึงได้จัดสร้างครุยวิทยฐานะเป็นลักษณะเฉพาะของตนเองมาจนถึงปัจจุบัน

รูปแบบของครุยวิทยฐานะ
---------------------

ครุยวิทยฐานะไทยในปัจจุบันมีหลากหลายรูปแบบ ซึ่งแต่ละสถาบันอุดมศึกษาจะกำหนดรูปแบบของครุยวิทยฐานะให้มีลักษณะเฉพาะของตนเอง โดยสามารถจำแนกเป็นสองแบบหลัก ๆ ดังนี้

### รูปแบบตามพระราชพิธีไทยแบบโบราณ

ครุยดุษฎีบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สวมทับเครื่องแบบปกติขาว
ครุยวิทยฐานะรูปแบบนี้มีลักษณะคล้าย ๆ ชุดครุยพระยาแรกนา หรือขุนนางสมัยโบราณหรือที่เรียกว่าครุยเทวดา โดยจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเป็นสถาบันอุดมศึกษาแห่งแรกที่ใช้ครุยวิทยฐานะในรูปแบบนี้ 
ครุยวิทยฐานะรูปแบบนี้สามารถแยกตามชนิดเนื้อผ้าและสีได้ดังนี้

* **ครุยเนื้อผ้าโปร่งสีขาว**
	+ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
	+ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
	+ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
	+ มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช
	+ มหาวิทยาลัยนเรศวร
	+ กลุ่มมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล
	+ มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี
	+ สถาบันการอาชีวศึกษา
	+ สถาบันการอาชีวศึกษาเกษตร

* **ครุยเนื้อผ้าโปร่ง สีอื่น ๆ**
	+ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ใช้เนื้อผ้าต่างกันในแต่ละระดับปริญญา ระดับบัณฑิตและระดับมหาบัณฑิตใช้เนื้อผ้าสีน้ำเงินโปร่ง ระดับดุษฎีบัณฑิตใช้เนื้อผ้าทึบ สีแดง
	+ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ใช้เนื้อผ้าสีชมพู
	+ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ ใช้เนื้อผ้าสีฟ้าคราม

* **ครุยเนื้อผ้าทึบสีแดงหมากสุก (สีแสด) สีแดง หรือสีเลือดหมู**
	+ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ใช้เนื้อผ้าสีแดง
	+ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ ใช้เนื้อผ้าสีแดง
	+ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง ใช้เนื้อผ้าสีแดง
	+ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย ใช้เนื้อผ้าสีแสด
	+ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ใช้เนื้อผ้าสีแดง
	+ สถาบันเทคโนโลยีปทุมวัน ใช้เนื้อผ้าสีเลือดหมู
	+ สถาบันการพยาบาลศรีสวรินทิรา สภากาชาดไทย ใช้เนื้อผ้าสีแดงกาชาด

* **ครุยเนื้อผ้าทึบสีดำ**
	+ กลุ่มมหาวิทยาลัยราชภัฎ (บางแห่ง)
* **ครุยเนื้อผ้าทึบสีเขียวเข้ม**
	+ สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์

* **ครุยเนื้อผ้าทึบ สีอื่น ๆ**
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา ใช้เนื้อผ้าสีม่วง
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ ใช้เนื้อผ้าสีทอง

### รูปแบบตามแบบตะวันตก

บ. บุญค้ำ สวมชุดครุยบัณฑิต มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง
ครุยวิทยฐานะประเภทนี้มีลักษณะแบบครุยจะเป็นครุยคลุมใช้เนื้อผ้าทึบสีดำหรือสีอื่น ๆ อาจประดับฮูดหรือหมวกคล้ายกับครุยวิทยฐานะที่ใช้ในประเทศแถบตะวันตก โดยมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เป็นสถาบันอุดมศึกษาแห่งแรกที่ใช้ครุยวิทยฐานะในรูปแบบนี้ ครุยวิทยฐานะรูปแบบนี้สามารถแยกลักษณะได้ดังนี้

* **ชุดครุยแบบครุยตุลาการหรือทนายความ**
	+ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในอดีตเคยมีการใช้หมวก แต่ปัจจุบันได้ยกเลิกใช้ไปแล้ว
	+ มหาวิทยาลัยศรีปทุม
	+ มหาวิทยาลัยรัตนบัณฑิต

* **ชุดครุยตะวันตกแบบมีหมวก**
	+ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
	+ มหาวิทยาลัยมหิดล
	+ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
	+ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ระดับดุษฎีบัณฑิต ใช้เนื้อผ้าสีแดง
	+ มหาวิทยาลัยนครพนม
	+ มหาวิทยาลัยแม่โจ้
	+ มหาวิทยาลัยพะเยา
	+ มหาวิทยาลัยกรุงเทพ
	+ มหาวิทยาลัยรังสิต
	+ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย
	+ มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ

* **ชุดครุยตะวันตกแบบไม่มีหมวก**
	+ มหาวิทยาลัยศิลปากร
	+ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
	+ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์
	+ มหาวิทยาลัยบูรพา มีหมวกสำหรับดุษฎีบัณฑิต
	+ มหาวิทยาลัยทักษิณ
	+ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
	+ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
	+ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี
	+ มหาวิทยาลัยรามคำแหง
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏชัยภูมิ
	+ สถาบันการพลศึกษา
	+ สถาบันอุดมศึกษาเอกชนอื่นทั้งหมดนอกเหนือจากที่ได้กล่าวมานี้

* **ชุดครุยตะวันตกสีอื่น ๆ**
	+ ราชวิทยาลัยจุฬาภรณ์ ใช้เนื้อผ้าสีส้ม
	+ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ใช้เนื้อผ้าสีน้ำตาลแก่
	+ สถาบันเทคโนโลยีแห่งสุวรรณภูมิ ใช้เนื้อผ้าสีแดง

ดูเพิ่ม
-------


คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
**Academic dress in Thailand**

* ครุยวิทยฐานะ
* เสื้อครุย

อ้างอิง
-------

1. 1 2  ราชกิจจานุเบกษา, ระเบียบการทั่วไปแห่งโรงเรียนข้าราชการพลเรือน ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าอยู่หัว, เล่ม ๓๑, ตอน ๐ ง, ๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๕๗, หน้า ๒๐๑๑
2. ↑  สวมชุดครุย planking เหมาะสมแล้วหรือ ?
3. ↑  ดรามาผีนักศึกษา! ใส่ชุดครุยแกล้งนอนตายตรงบันได!![*ลิงก์เสีย*]
4. ↑  ราชกิจจานุเบกษา, พระราชกำหนดเสื้อครุยบัณฑิตของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พุทธศักราช ๒๔๗๓ เก็บถาวร 2007-09-30 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, เล่ม ๔๗, ตอน ๐ ก, ๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๗๓, หน้า ๙๒