บทความนี้เกี่ยวกับการใช้รูปอักษรจีนในภาษาญี่ปุ่น สำหรับการใช้รูปอักษรจีนในภาษาอื่น ดูที่ 漢字

|  |
| --- |
|  |
| การเขียนภาษาญี่ปุ่น |
| 
องค์ประกอบ |
| คันจิ
* ลำดับการเขียนเส้น
* หมวดคำ
* เคียวอิกูกันจิ
* โจโยกันจิ
* จิมเมอิโยกันจิ
* เฮียวไงกันจิ
* รายการคำอักษรคันจิแบ่งตามจำนวนเส้น
* รายการคำอักษรคันจิแบ่งตามแนวคิด
 |
| คานะ
* ฮิรางานะ
* คาตากานะ
* เฮ็นไตงานะ
* มังโยงานะ
* โซงานะ
* โกจูอง
 |
| เครื่องหมาย
* เครื่องหมายวรรคตอน
* เครื่องหมายซ้ำคำ
 |
| 
การใช้งาน |
| อักษรแทนพยางค์
* ฟูริงานะ
* โอกูริงานะ
* เบรล
 |
| ถอดอักษรเป็นโรมัน |
| โรมาจิ
* เฮปเบิร์น (ภาษาปาก)
* คุนเร
* นิฮง (ทับศัพท์)
* เจเอสแอล (ทับศัพท์)
* วาปูโร (แป้นพิมพ์)
 |
| * ด
* ค
* ก
 |

**คันจิ** (ญี่ปุ่น: 漢字; โรมาจิ: *Kanji*) เกี่ยวกับเสียงนี้   (วิธีใช้·ข้อมูล)  เป็นอักษรจีนที่ใช้ในระบบการเขียนภาษาญี่ปุ่นในปัจจุบัน จัดอยู่ในประเภทอักษรคำ (Logograms) ใช้ร่วมกับตัวอักษร อีก 4 ประเภท ได้แก่ ฮิรางานะ (ひらがな, 平仮名 *Hiragana*) คะตาคานะ (カタカナ, 片仮名 *Katakana*) โรมะจิ (ローマ字 *Rōmaji*) และตัวเลขอารบิก

คำว่า "คันจิ" หากอ่านตามเสียงภาษาจีนกลางจะอ่านว่า "ฮั่นจื้อ" มีความหมายว่า ตัวอักษรของชาวฮั่น อันเป็นชนส่วนใหญ่ของประเทศจีน คำว่าภาษาจีนในภาษาจีนเอง ก็เรียกว่า ภาษาฮั่น (ภาษาจีนกลาง: 漢語 (จีนตัวเต็ม),汉语 (จีนตัวย่อ) hànyǔ) เช่นกัน

ประวัติ
-------

ตัวอักษรจีน เผยแพร่มาสู่ประเทศญี่ปุ่นโดยผ่านหนังสือต่างๆ จากประเทศจีน หลักฐานอักษรจีนที่เก่าแก่ที่สุดของญี่ปุ่น คือ ตราประทับทองคำที่ได้รับจากฮ่องเต้แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออกในพ.ศ. 600 ชาวญี่ปุ่นเริ่มเรียนรู้ภาษาจีนโบราณด้วยตัวเองตั้งแต่เมื่อใดนั้นไม่ปรากฏแน่ชัด เอกสารลายลักษณ์อักษรฉบับแรกของญี่ปุ่นนั้น คือ หนังสือตอบกลับทางการทูตจากกษัตริย์ทั้งห้าแห่งวา (倭の五王 *Wa no go-ō*) (**วา** (倭,和 [*Wa*]) เป็นชื่อแรกของประเทศญี่ปุ่นที่ถูกบันทึกในประวัติศาสตร์) ถึง ซุ่นฮ่องเต้ ((劉) 宋順帝) แห่งราชวงศ์หลิวซ่ง (劉宋) ของจีน ซึ่งเขียนขึ้นโดยชาวจีนที่อาศัยในประเทศญี่ปุ่น เมื่อพ.ศ. 1021 และได้รับการยกย่องว่าใช้สำนวนอุปมาอุปมัยได้อย่างยอดเยี่ยม ต่อมา จักรพรรดิแห่งญี่ปุ่นทรงก่อตั้งองค์กรที่เรียกว่า "ฟุฮิโตะ" ขึ้นเพื่ออ่านและเขียนภาษาจีนโบราณ ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 6 เป็นต้นมา เอกสารภาษาจีนที่เขียนในญี่ปุ่นมักจะได้รับอิทธิพลจากภาษาญี่ปุ่น ซึ่งแสดงว่าอักษรจีนได้รับการยอมรับโดยทั่วไปในญี่ปุ่น

ในสมัยที่อักษรจีนเผยแพร่เข้าสู่ประเทศญี่ปุ่นนั้น ภาษาญี่ปุ่นเองยังไม่มีตัวอักษรไว้เขียน อักษรจีนหรือคันจิจะถูกเขียนเป็นภาษาจีน และอ่านเป็นเสียงภาษาจีนทั้งหมด ต่อมาจึงเริ่มมีการใช้ระบบคัมบุน (漢文 *kanbun*) คือ การใช้อักษรจีนร่วมกับเครื่องหมายแสดงการออกเสียง (Diacritic) เพื่อช่วยให้ชาวญี่ปุ่นสามารถออกเสียงตัวอักษรจีนนั้นๆได้ เมื่ออ่านออกเสียงได้แล้ว ชาวญี่ปุ่นก็จะสามารถเรียงประโยคใหม่ และเติมคำช่วยตามหลักไวยากรณ์ภาษาญี่ปุ่นที่ตนเองเข้าใจ และสามารถเข้าใจประโยคภาษาจีนนั้นได้ในที่สุด

ในยุคต่อมา เริ่มมีการนำตัวอักษรจีนมาเขียนเป็นประโยคภาษาญี่ปุ่น โดยใช้ระบบที่เรียกว่า มันโยงะนะ (万葉仮名, まんようがな *Man'yōgana*) คือ การใช้ตัวอักษรจีนหนึ่งตัวเขียนแทนภาษาญี่ปุ่นหนึ่งพยางค์ โดยจะใช้ตัวอักษรจีนที่มีเสียงในภาษาจีนใกล้เคียงกับพยางค์ของภาษาญี่ปุ่นพยางค์นั้นๆ โดยไม่คำนึงถึงความหมายของอักษรจีนตัวนั้นเลย ระบบการเขียนนี้ปรากฏอยู่ในหนังสือรวมบทกวีชื่อมันโยชู (万葉集 *Man'yōshū*) แต่งขึ้นประมาณพ.ศ. 1302 ในยุคนะระ ถือเป็นวรรณกรรมที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังหลงเหลืออยู่ของญี่ปุ่น

การใช้ระบบอักษรพยางค์นี้ ได้พัฒนาไปเป็นอักษรฮิระงะนะ ซึ่งดัดแปลงมาจากอักษรมันโยงะนะที่เขียนด้วยพู่กันในแบบอักษรหวัด วัตถุประสงค์เดิมของอักษรฮิระงะนะ คือ เพื่อให้สตรีซึ่งสังคมไม่ยอมได้ให้รับการศึกษาสูงได้อ่านออกเขียนได้ วรรณกรรมในยุคเฮอันส่วนใหญ่ที่ผู้แต่งเป็นสตรีถูกเขียนด้วยอักษรฮิระงะนะ

อักษรพยางค์อีกประเภทหนึ่งของญี่ปุ่น คือ อักษรคะตะคะนะ มีต้นกำเนิดคล้ายคลึงกับอักษรฮิระงะนะ อักษรคะตะคะนะดัดแปลงมาจากอักษรมันโยงะนะเช่นกัน แต่ตัดเฉพาะบางส่วนของอักษรมันโยงะนะมาเป็นอักษรคะตะคะนะหนึ่งตัว อักษรคะตะคะนะกำเนิดในสำนักสงฆ์ยุคเฮอัน ใช้เสมือนการย่ออักษรมันโยงะนะเพื่อให้ง่ายต่อพระสงฆ์ในการศึกษาพระคัมภีร์ ดังนั้น ตัวอักษรคะนะ ของญี่ปุ่นทั้งฮิระงะนะและคะตะคะนะ จึงมีต้นกำเนิดมาจากอักษรคันจินี่เอง

ในปัจจุบัน อักษรคันจิใช้เขียนเป็นส่วนหนึ่งของคำภาษาญี่ปุ่นมากมาย โดยอักษรคันจิจะเป็นขั้วคำ หรือหัวข้อของคำ (Word stem) และเติมอักษรฮิระงะนะ เพื่อการผันคำให้เป็นทั้งคำนาม คำวิเศษณ์ และคำกริยา นอกจากนี้ อักษรคันจิจะใช้เชียนชื่อสิ่งต่างๆ ทั้งชื่อบุคคล ชื่อสถานที่ ชื่อเมือง ชื่อวิชาหรือศาสตร์ต่างๆ เป็นต้น เพื่อความเป็นทางการ

เนื่องจากอักษรจีนนั้น มีจำนวนนับไม่ถ้วน ทำให้ยากต่อการเรียนรู้และจดจำ กระทรวงศึกษาธิการของญี่ปุ่นจึงได้ประกาศชุดอักษรคันจิที่ใช้ในชีวิตประจำวัน เรียกว่า โจโยคันจิ (常用漢字 *Jōyō kanji*) ซึ่งชาวญี่ปุ่นมักจะจดจำอ่านออกเสียงได้ ส่วนอักษรคันจินอกเหนือจากนี้ จะเขียนกำกับเสียงด้วยอักษร ฟุริงะนะ (振り仮名
*Furigana*) ซึ่งเป็นอักษรฮิระงะนะตัวเล็กๆ กำกับเสียงของอักษรคันจิแต่ละตัว เพื่อให้ทราบความหมายและอ่านออกเสียงได้

พัฒนาการในญี่ปุ่น
-----------------

แม้ว่าในอดีต ภาษาญี่ปุ่นจำเป็นต้องเขียนด้วยอักษรจีน แต่ในปัจจุบันก็มีความแตกต่างระหว่างอักษรคันจิของญี่ปุ่นและอักษรจีนอย่างมาก ตัวอย่างเช่น ตัวอักษรที่ญี่ปุ่นประดิษฐ์ขึ้นเอง ตัวอักษรเดียวกันแต่มีความหมายภาษาจีนและภาษาญี่ปุ่นต่างกัน และการย่ออักษรคันจิที่เรียกว่า ชินจิไท (新字体, 新字體 *Shinjitai*) หลังสงครามโลกครั้งที่สอง

### โคะคุจิ

**โคะคุจิ** (ญี่ปุ่น: 国字; โรมาจิ: *Kokuji*) อันแปลว่า ตัวอักษรแห่งชาตินั้น หมายถึง ตัวอักษรคันจิที่ประดิษฐ์ขึ้นในญี่ปุ่น หรือ "วะเซคันจิ" (ญี่ปุ่น: 和製漢字; โรมาจิ: *Wasei kanji*) อักษรโคะคุจิมีอยู่หลายร้อยตัว แต่ใช้กันบ่อยๆเพียงไม่กี่ตัว ตัวอย่างของอักษรโคะคุจิที่ใช้กันทั่วไปมีดังต่อไปนี้

* 峠 (とうげ *tōge*) แปลว่า สันเขา
* 榊 (さかき *sakaki*) แปลว่า ต้นไทรด่าง
* 畑 (はたけ *hatake*) แปลว่า ทุ่ง, ไร่
* 辻 (つじ *tsuji*) แปลว่า ถนน, ทางแยก
* 働 (どう *dō*, はたら(く) *hatara(ku)*) แปลว่า งาน, ทำงาน
* 腺 (せん *sen*) แปลว่า ต่อม (ตัวอักษรตัวนี้ได้นำไปเผยแพร่ใน*ประเทศจีน*ด้วย)

### คกคุน

**คกคุน** (ญี่ปุ่น: 国訓; โรมาจิ: *Kokkun*) หมายถึง ตัวอักษรจีน ที่ชาวญี่ปุ่นให้ความหมายภาษาญี่ปุ่นต่างไปจากความหมายดั้งเดิมในภาษาจีน ตัวอย่างเช่น

* 藤 ภาษาญี่ปุ่น: fuji, ฟุจิ แปลว่า ต้นวิสเทอเรีย *แต่* ภาษาจีนกลาง: téng, เติ๋ง แปลว่า หวาย, อ้อย
* 沖 ภาษาญี่ปุ่น: oki, โอะคิ แปลว่า ห่างจากชายฝั่ง *แต่* ภาษาจีนกลาง: chōng, ชง แปลว่า ชำระล้าง
* 椿 ภาษาญี่ปุ่น: tsubaki, สึบะกิ แปลว่า ดอกคาเมลเลีย *แต่* ภาษาจีนกลาง: chūn, ชุน แปลว่า ต้นไม้แห่งสวรรค์ (Ailanthus, ต้นไม้วงศ์มะยมป่า)

เสียงของคันจิ
-------------

เนื่องจากอักษรคันจิคืออักษรจีนที่นำมาใช้ในภาษาญี่ปุ่น อักษรคันจิหนึ่งจึงตัวอาจอ่านได้หลายแบบ อาจถึงสิบแบบหรือมากกว่านั้น ขึ้นอยู่กับรูปประโยค เป็นคำประสม หรือตำแหน่งคำในประโยคนั้นๆ การอ่านออกเสียงตัวอักษรคันจินั้นแบ่งออกเป็น 2 ประเภทคือ

1. **เสียงอง** (ญี่ปุ่น: 音読み; โรมาจิ: *on'yomi*) แปลว่า อ่านเอาเสียง เป็นการออกเสียงคันจิของคำนั้นตามเสียงภาษาจีน
2. **เสียงคุน** (ญี่ปุ่น: 訓読み; โรมาจิ: *kun'yomi*) แปลว่า อ่านเอาความหมาย เป็นการออกเสียงคันจิของคำนั้นในภาษาญี่ปุ่น

ตัวอย่างเช่น 泉 จากคำว่า 温泉 (onsen) มีเสียงองคือ せん (sen) ส่วนเสียงคุนคือ いずみ (izumi) มีความหมายว่าน้ำพุ อย่างไรก็ตามมีหลายคำในภาษาญี่ปุ่นที่อ่านออกเสียงไม่ตรงกับคันจิที่เขียน ซึ่งเป็นการอ่านแบบพิเศษ โดยผู้ที่เรียนภาษาญี่ปุ่นจำเป็นต้องจดจำข้อยกเว้นเหล่านี้เอง เนื่องจากการใช้คันจิสื่อความหมายมากกว่าเสียง ตัวอย่างเช่น 上手 อ่านว่า じょうず (jouzu) แปลว่า เก่ง, เชี่ยวชาญ โดยประกอบจากคันจิ 2 ตัวคือ 上 หมายความว่า "ข้างบน, เหนือ" และ 手 หมายความว่า "มือ" ทั้งที่ปกติแล้ว 手 จะไม่อ่านออกเสียงว่า ず (zu)

### เสียงอง (การอ่านแบบจีน)

**องโยะมิ** (ญี่ปุ่น: 音読み; โรมาจิ: *on'yomi*) หรือ **เสียงอง** เป็นการอ่านคันจิในเสียงภาษาจีนแต่สำเนียงญี่ปุ่น ใช้สำหรับคำภาษาญี่ปุ่นที่ยืมจากภาษาจีน หรือ "คังโกะ" (漢語 *Kango*) ซึ่งคำเหล่านี้นำเข้ามาใช้ในญี่ปุ่นตั้งแต่สมัยโบราณ จากหลากหลายภูมิภาคและยุคสมัยของจีน คำเดียวกันจึงออกเสียงต่างกันไป อย่างไรก็ตาม สำหรับอักษรคันจิที่ประดิษฐ์ขึ้นในญี่ปุ่นเอง จะไม่มีเสียงอง ยกเว้นคันจิบางตัว เช่น 働 ซึ่งแปลว่า ทำงาน นั้นมีทั้งเสียงองและเสียงคุน เสียงอง คือ *dō* และเสียงคุน คือ *hatara(ku)* ส่วน 塀 แปลว่า รั้ว มีทั้งเสียงองและเสียงคุนเช่นเดียวกัน เสียงอง คือ *hei* และเสียงคุน คือ *kaki* แต่ 腺 ที่แปลว่า ต่อม เป็นคันจิที่ญี่ปุ่นประดิษฐ์เอง แต่มีแต่เสียงอง คือ *sen* ไม่มีเสียงคุน

องโยะมิ สามารถแบ่งได้ 4 กลุ่มดังนี้

* **โกะอง** (ญี่ปุ่น: 呉音; โรมาจิ: *go-on*) หรือ เสียงอู๋ เป็นการออกเสียงที่รับเข้ามาในยุคราชวงศ์เหนือ-ใต้ของจีน หรืออาณาจักรแพกเจของเกาหลี ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 5 และคริสต์ศตวรรษที่ 6 "โกะ" หมายถึง แคว้นอู๋ หรือง่อก๊ก (บริเวณใกล้เคียงเมืองเซี่ยงไฮ้ในปัจจุบัน) แต่ไม่ได้มีความสัมพันธ์กับภาษาจีนอู๋แต่อย่างใด
* **คันอง** (ญี่ปุ่น: 漢音; โรมาจิ: *kan-on*) หรือ เสียงฮั่น เป็นการออกเสียงที่รับเข้ามาในยุคราชวงศ์ถัง ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 7 ถึง คริสต์ศตวรรษที่ 9 ส่วนใหญ่มาจากสำเนียงของเมืองหลวงในเวลานั้น คือ ฉางอาน (長安) ซึ่งปัจจุบันคือเมือง ซีอาน (西安) คำว่า "คัน" หมายถึง ชนชาติฮั่น (漢) อันเป็นชนส่วนใหญ่ของประเทศจีน
* **โทอง** (ญี่ปุ่น: 唐音; โรมาจิ: *tō-on*) หรือ เสียงถัง เป็นการออกเสียงที่รับเข้ามาในช่วงราชวงศ์หลังๆ ของจีน เช่น ราชวงศ์ซ่ง (宋) และ ราชวงศ์หมิง (明) การอ่านคันจิในยุคเฮอัง และยุคเอะโดะ จะอ่านตามสำเนียงนี้ หรือเรียกกันว่า "โทโซอง" (唐宋音, tōsō-on).
* **คันโยอง** (ญี่ปุ่น: 慣用音; โรมาจิ: *kan'yō-on*) แปลตามศัพท์ได้ว่า เสียงอ่านที่เป็นที่ยอมรับ เป็นการอ่านที่ออกเสียงผิดมาตั้งแต่เริ่มใช้คำคำนั้น แต่ได้ใช้กันต่อมาจนเป็นที่ยอมรับในที่สุด

ตัวอย่าง
(คำอ่านในวงเล็บเป็นคำอ่านที่ไม่ค่อยพบ)

| คันจิ | ความหมาย | โกะอง | คันอง | โทอง | คันโยอง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 明 | สว่าง | みょう | めい | (みん) | — |
| 行 | ไป | ぎょう | こう | (あん) | — |
| 極 | ที่สุด | ごく | きょく | — | — |
| 珠 | ไข่มุก | しゅ | しゅ | じゅ | (ず) |
| 度 | ระดับ | ど | と | — | — |
| 輸 | ขนส่ง | (しゅ) | (しゅ) | — | ゆ |
| 雄 | เพศชาย | — | — | — | ゆう |
| 熊 | หมี | — | — | — | ゆう |
| 子 | เด็ก | し | し | す | — |
| 清 | สะอาด | しょう | せい | (しん) | — |
| 京 | เมืองหลวง | きょう | けい | (きん) | — |
| 兵 | ทหาร | ひょう | へい | — | — |
| 強 | แข็งแรง | ごう | きょう | — | — |
|

การอ่านคันจิตามเสียงองส่วนมาก จะเป็นเสียงคันอง สำหรับโกะอง จะอยู่ในศัพท์ทางพุทธศาสนา เช่น 極楽 (*gokuraku*, สวรรค์) และอยู่ในคำภาษาญี่ปุ่นที่ยืมจากภาษาจีน (คังโกะ) ยุคแรก เช่น ตัวเลข เป็นต้น ส่วนโทองนั้น อยู่ในคันจิยุคหลังๆบางคำ เช่น 椅子 (*isu*, เก้าอี้) 布団 (futon, ฟูกปูนอน) และ 行灯 (*andon*, โคมกระดาษ) เป็นต้น

ในภาษาจีน อักษรจีนหนึ่งตัวส่วนมากจะอ่านได้เพียงเสียงเดียว ยกเว้น อักษรบางตัวอ่านได้หลายเสียงและให้ความหมายต่างกัน หรือเป็นคำพ้องรูป (ภาษาจีนกลาง: 多音字, *duōyīnzì*) เช่น 行 (พินอิน: háng แปลว่า แถว, มืออาชีพ หรือ xíng แปลว่า เดินทาง, ปฏิบัติ) (ภาษาญี่ปุ่น: gō, gyō) ซึ่งคุณลักษณะนี้ ได้ถ่ายทอดสู่ภาษาญี่ปุ่นเช่นกัน

นอกจากนี้ คำภาษาจีนยุคกลาง (ภาษาจีนกลาง:中古漢語, *Zhōnggǔ Hànyǔ*, Middle Chinese) บางคำจะมี Entering tone (入聲, *rùshēng*) คือเสียงของคำที่สะกดด้วย ป, ต, ก คล้ายกับคำตายในภาษาไทย คุณลักษณะนี้ไม่มีในภาษาญี่ปุ่น ซึ่งมีระบบเสียงพยางค์เป็นแบบพยัญชนะ-สระ (Consonant-Vowel, CV) หรือกล่าวง่ายๆว่าภาษาญี่ปุ่นไม่มีตัวสะกดนั่นเอง ดังนั้น เสียงองของคำเหล่านี้ จึงต้องประกอบด้วย 2 ช่วงเสียง (Mora) ในพยางค์เดียว แต่ช่วงเสียงหลังเป็นเสียงที่เบากว่าช่วงเสียงแรก ช่วงเสียงหลังนี้ มักจะใช้เสียง i, ku, ki, tsu, chi หรือ n เสียงใดเสียงหนึ่ง แทนเสียงตัวสะกดของคำยืมจากภาษาจีนยุคกลางดังกล่าว อาจเป็นไปได้ว่า เสียงควบ หรือโยอง (拗音, *Yōon*) ในภาษาญี่ปุ่น มีที่มาจากการยืมคำภาษาจีน เนื่องจากคำภาษาญี่ปุ่นดั้งเดิมไม่มีคุณลักษณะนี้

เสียงองมักจะอยู่ในคำประสมที่เขียนด้วยคันจิสองตัว (熟語, *Jukugo*) โดยชาวญี่ปุ่นได้ยืมคำภาษาจีนเหล่านี้มาใช้ ซึ่งเหมือนกับการที่ภาษาไทย ยืมคำภาษาบาลี ภาษาสันสกฤต และภาษาเขมรมาใช้ การยืมภาษาอยู่บนพื้นฐานที่ว่า ภาษาดั้งเดิมยังไม่มีคำให้เรียกสิ่งนั้น ยืดยาวไม่กระชับ ไม่เฉพาะเจาะจง หรือไม่ไพเราะ คำยืมจะให้ความรู้สึกไพเราะ เป็นทางการ และหรูหรามากหว่า แต่หลักการอ่านคำประสมนี้ไม่ครอบคลุมถึงการอ่านชื่อของชาวญี่ปุ่นทั่วไป ที่นามสกุล หรือชื่อ หรือทั้งนามสกุลและชื่อ ประกอบด้วยอักษรคันจิสองตัว แต่จะอ่านด้วยเสียงคุน (อย่างไรก็ตาม เสียงองก็ยังพบได้ในชื่อตัว โดยเฉพาะชื่อตัวของผู้ชาย)

### เสียงคุน (การอ่านแบบญี่ปุ่น)

**คุนโยะมิ** (ญี่ปุ่น: 訓読み; โรมาจิ: *Kun'yomi*) หรือ **เสียงคุน** แปลตามตัวอักษรได้ว่า อ่านเอาความหมาย เป็นการอ่านคันจิโดยใช้คำภาษาญี่ปุ่นดั้งเดิม หรือยะมะโตะโคะโตะบะ (大和言葉 *Yamato kotoba*) ที่มีความหมายใกล้เคียงกับตัวอักษรจีนนั้น คันจิหนึ่งตัวสามารถมีเสียงคุนได้หลายเสียงเช่นเดียวกับเสียงอง แต่คันจิบางตัวไม่มีเสียงคุนเลยก็ได้

ตัวอย่างเช่น 東 ที่แปลว่า ทิศตะวันออก มีเสียงองคือ *tō* แต่ภาษาญี่ปุ่นก็มีคำที่แปลว่าทิศตะวันออกอยู่แล้ว คือ *higashi* และ *azuma* ดังนั้นเสียงคุนของ 東 คือ *higashi* และ *azuma* ในทางตรงกันข้าม 寸 (ภาษาจีนกลาง: cùn) ซึ่งหมายถึง หน่วยวัดความยาวหน่วยหนึ่งของจีน (ประมาณ 30 มิลลิเมตร หรือ 1.2 นิ้ว) ญี่ปุ่นไม่มีหน่วยที่สามารถเทียบได้ คันจิตัวนี้จึงมีแต่เสียงอง คือ *sun* และไม่มีเสียงคุน อักษรโคะคุจิ (อักษรคันจิที่ประดิษฐ์ขึ้นในญี่ปุ่น) จะมีแค่เสียงคุน ไม่มีเสียงอง ยกเว้น 働 (dō), 塀 (hei) และ 腺 (sen)

เสียงคุน มีโครงสร้างพยางค์แบบ(พยัญชนะ)สระ หรือ (C)V ซึ่งเป็นโครงสร้างพยางค์ของคำญี่ปุ่นแท้ (ยะมะโตะโคะโตะบะ) เสียงคุนของคำนามและคำคุณศัพท์ปกติจะยาว 2-3 พยางค์ ในขณะที่ เสียงคุนของคำกริยายาว 1-2 พยางค์ โดยจะไม่นับอักษรฮิระงะนะเรียกว่า โอะกุริงะนะ ซึ่งอยู่ท้ายคันจิ เนื่องจากโอะกุริงะนะเป็นเพียงตัวเสริมคำ ไม่ได้เป็นเสียงหนึ่งของคันจิตัวนั้น ผู้ที่เพิ่งเริ่มศึกษาคันจิมักจะจดจำการอ่านคันจิที่มีเสียงคุนหลายพยางค์ได้ยาก อย่างไรก็ตาม คันจิที่มีเสียงคุน 3-4 พยางค์หรือมากกว่านั้นก็มีอยู่น้อย ตัวอย่างเช่น 承る (*uketamawaru* ได้ยิน รับรู้) และ 志 (*kokorozashi* ความตั้งใจ ) มีเสียงคุน 5 พยางค์ในคันจิตัวเดียว ถือเป็นคันจิที่มีเสียงคุนยาวที่สุดในคันจิชุดโจโยคันจิ

ในหลายกรณี คำภาษาญี่ปุ่นคำเดียวอาจเขียนได้ด้วยคันจิหลายตัว โดยเมื่อเขียนต่างกัน ก็จะให้ความรู้สึกของคำต่างกัน แต่ความหมายใกล้เคียงกัน ตัวอย่างเช่น คำว่า なおす(*naosu*) เมื่อเขียนด้วย 治す จะแปลว่า "รักษาอาการป่วย" แต่เมื่อเขียนด้วย 直す จะแปลว่า "ซ่อมแซม หรือแก้ไข" บางครั้ง เมื่อเขียนต่างกัน ความหมายก็ต่างกันอย่างชัดเจน แต่ก็ไม่เสมอไป นักวิชาการผู้เขียนหนังสืออ้างอิงต่างๆ เช่น พจนานุกรม ก็อาจมีความเห็นต่อคันจิประเภทนี้ต่างกัน พจนานุกรมเล่มหนึ่งบอกว่าความหมายคล้ายกัน อีกเล่มอาจบอกว่าต่างกันก็ได้ ดังนั้น ชาวญี่ปุ่นเองก็อาจสับสนได้ว่าควรจะใช้คันจิตัวไหนในการเขียนคำประเภทนี้ จนสุดท้าย เพื่อหลีกเลี่ยงความผิดพลาดในการใช้คันจิ ก็ต้องเขียนเป็นฮิระงะนะในที่สุด ตัวอย่างของคำที่เขียนได้ด้วยคันจิอีกคำ คือ もと (*moto*) เขียนได้ด้วยคันจิอย่างน้อย 5 ตัว ได้แก่ 元, 基, 本, 下, และ 素 ซึ่งมีคันจิ 3 ตัวที่มีความหมายแทบไม่ต่างกัน

การอ่านคันจิด้วยภาษาท้องถิ่นของญี่ปุ่น ก็จัดอยู่ในเสียงคุนเช่นกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ภาษาริวกันอัน ในแถบหมู่เกาะทางใต้ของญี่ปุ่น

### เสียงอ่านแบบอื่นๆ

* **จูบะโกะ** (ญี่ปุ่น: 重箱; โรมาจิ: *jūbako) หรือ **ยุโต** ญี่ปุ่น: 湯桶; โรมาจิ:*yutō*) คือ คำประสมคันจิหลายตัวที่อ่านด้วยเสียงองและเสียงคุนผสมกัน ซึ่งชื่อทั้งสองเองก็เป็นคำประสมประเภทนี้ด้วยเช่นกัน โดยคำประเภทจูบะโกะ คันจิตัวแรกจะอ่านด้วยเสียงอง และตัวหลังอ่านด้วยเสียงคุน แต่คำแบบยุโต จะอ่านผสมทั้งเสียงองและเสียงคุน ตัวอย่างเช่น 場所 (*basho*,* คุน-อง *สถานที่) 金色 (*kin'iro*,* อง-คุน *สีทอง) และ 合気道 (*aikidō*,* คุน-อง-อง *ไอคิโด) เป็นต้น*
* **นะโนะริ** (ญี่ปุ่น: 名乗り; โรมาจิ: *nanori*) คือ คันจิบางตัวที่ไม่ค่อยมีผู้รู้วิธีอ่าน มักจะใช้กับชื่อบุคคล และมันจะอ่านด้วยเสียงคุน บางครั้งก็ใช้กับชื่อสถานที่ ซึ่งอ่านแบบพิเศษ และไม่ใช้กับสิ่งอื่น
* **กิคุน** (ญี่ปุ่น: 義訓; โรมาจิ: *gikun*) หรืออีกชื่อคือ **จุคุจิคุน** (ญี่ปุ่น: 熟字訓; โรมาจิ: *jukujikun*) คือ การอ่านคำประสมคันจิที่ไม่ได้ไม่ได้แยกตามคันจิแต่ละตัว และไม่คำนึงว่าคันจิตัวนั้นจะออกเสียงองหรือเสียงคุน แต่จะอ่านด้วยคำภาษาญี่ปุ่นดั้งเดิมตามความหมายของคำประสมนั้น ตัวอย่างเช่น 今朝 (เช้านี้) ไม่ได้อ่านว่า *ima'asa* (เสียงคุน) หรือ *konchō* (เสียงอง) แต่จะอ่านด้วยภาษาญี่ปุ่นดั้งเดิม 2 พยางค์ว่า *kesa* (เช้านี้)
* **อะเตะจิ** (ญี่ปุ่น: 当て字, 宛字; โรมาจิ: *ateji*) คือ คันจิที่ใช้เขียนคำยืมจากภาษาต่างประเทศ โดยใช้แทนเสียงมากกว่าความหมาย ซึ่งมีลักษณะคล้ายมันโยงะนะ ตัวอย่างเช่น 亜細亜 (*ajia*) ในสมัยก่อนใช้เขียนคำว่า เอเชีย จนในปัจจุบัน ใช้ 亜 เขียนในคำประสม เพื่อแทนความหมายถึงทวีปเอเชีย เช่น 東亜 (*tōa* เอเชียตะวันออก) อีกคำหนึ่งคือ 亜米利加 (*amerika* อเมริกา) ตัวอักษร 米 ถูกหยิบมาใช้ เพื่อประสมกับ 国 (*koku* ประเทศ) กลายเป็น 米国 (*beikoku* สหรัฐอเมริกา) เป็นคำระดับพิธีการ

### ควรอ่านด้วยเสียงใด?

แม้ว่าจะมีหลักการการอ่านคันจิว่าเมื่อใดควรอ่านเป็นเสียงองหรือเสียงคุน แต่ก็ยังคงมีข้อยกเว้น แม้แต่ชาวญี่ปุ่นผู้เป็นเจ้าของภาษาเองก็ยังยากที่จะอ่านคันจิโดยไม่มีความรู้มาก่อน โดยเฉพาะชื่อบุคคลและสถานที่

กฎข้อแรกคือ ถ้ามีอักษรคันจิตัวเดียว หรือมีอักษรโอะกุริงะนะตามหลังเพื่อการผันคำเป็นคำกริยาหรือคำคุณศัพท์ คันจิตัวนั้นมักจะอ่านด้วยเสียงคุน ตัวอย่างเช่น 月 (*tsuki* พระจันทร์) 情け (*nasake* ความเห็นใจ) 赤い (*akai* แดง) 新しい (*atarashii* ใหม่) 見る (*miru* ดู) 必ず (*kanarazu* แน่นอน) เป็นต้น อย่างไรก็ตาม อาจมีข้อยกเว้นสำหรับบางคำ

ถ้ามีอักษรคันจิสองตัว ประกอบกันเป็นคำประสม (熟語 *jukugo*) มักจะอ่านด้วยเสียงอง ตัวอย่างเช่น 情報 (*jōhō* ข้อมูล) 学校 (*gakkō* โรงเรียน) และ 新幹線 (*shinkansen* รถไฟชินคันเซ็น) เป็นต้น คำประสมคันจิหลายตัวบางคำ ออกเสียงต่างไปจากเมื่อคันจิตัวนั้นอยู่ตัวเดียวโดยสิ้นเชิง แต่ความหมายของคันจิตัวนั้นยังคงเดิม ตัวอย่างเช่น 北 (ทิศเหนือ) และ 東 (ทิศตะวันออก) เมื่ออยู่ตัวเดียวจะอ่านด้วยเสียงคุนว่า *kita* และ *higashi* ตามลำดับ แต่เมื่อประกอบกันเป็นคำประสม 北東 (ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ) จะอ่านเป็นเสียงองว่า *hokutō* อย่างไรก็ตาม คันจิหนึ่งตัวอาจมีเสียงองหลายเสียง เมื่อคันจิตัวนั้นไปประสมในคำต่างกัน ก็อาจออกเสียงต่างกันด้วยก็ได้ เช่น 画 เมื่อไปประกอบเป็นคำว่า 画廊 (*garō* เฉลียง) จะอ่านว่า *ga* แต่ถ้าไปประกอบเป็นคำว่า 筆画 (*hikkaku* ลากเส้น) จะอ่านว่า *kaku*

บางครั้ง ความหมายของคำจะเป็นตัวกำหนดเสียงอ่านด้วย เช่น 易 เมื่อแปลว่า ง่าย จะอ่านว่า *i* แต่ถ้าแปลว่า การพยากรณ์ จะอ่านว่า *eki* ทั้งคู่เป็นเสียงอง

อย่างไรก็ตาม มีคำประสมจำนวนหนึ่งที่อ่านด้วยเสียงคุน แต่มีจำนวนไม่มากนัก ตัวอย่างเช่น 手紙 (*tegami* จดหมาย) และ 神風 (*kamikaze* กามิกาเซ่) เป็นต้น คำประสมบางคำอาจมีอักษรโอะกุริงะนะผสมอยู่ด้วย เช่น 空揚げ (*karaage* ไก่ทอดแบบจีน) และ 折り紙 (*origami* โอะริงะมิ) โดยอาจตัดโอะกุริงะนะ แต่ก็ได้ความหมายคงเดิม (นั่นคือ 空揚 และ 折紙)

คันจิบางตัว แม้อยู่ตัวเดียวก็อ่านด้วยเสียงอง เช่น 愛 (*ai* รัก) 禅 (*zen* นิกายเซน) 点 (*ten* คะแนน, จุด) ส่วนมาก คันจิเหล่านี้มักไม่มีเสียงคุน อย่างไรก็ตาม ยังคงมีข้อยกเว้นเช่นกัน ตัวอย่างเช่น 金 เมื่อหมายถึง เงินตรา, โลหะ จะอ่านด้วยเสียงคุนว่า *kane* แต่ถ้าหมายถึง ทอง จะอ่านว่า *kin* ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับบริบทของประโยค ว่าจะหมายถึงอะไร

เมื่ออักษรคันจิหนึ่งตัว อ่านได้หลายแบบ ทำให้เกิดคำพ้องรูปขึ้นมา ในบางครั้ง เมื่ออ่านต่างกัน อาจให้ความหมายต่างกันด้วย เช่น 上手 ซึ่งสามารถอ่านได้ 3 แบบ ได้แก่ *jōzu* (ชำนาญ) *uwate* (ส่วนบน) *kamite* (ส่วนบน) และ 上手い อ่านว่า *umai* (ชำนาญ) ในกรณีหลัง เป็นการเติมฟุริงะนะเพื่อลดความกำกวมชองคำนั้น

คำประสมแบบจูบะโกะ (重箱 *jūbako*) หรือ ยุโต (湯桶 *yutō*) คือ คำประสมคันจิหลายตัวที่อ่านด้วยเสียงองและเสียงคุนผสมกัน ซึ่งกล่าวไปแล้วในหัวข้อข้างบนนั้น ไปค่อยพบมากนัก โดยความเป็นจริงแล้ว เสียงของคำประสมที่เป็นไปได้ มี 4 ชนิด ได้แก่ อง-อง คุน-คุน คุน-อง และ อง-คุน

ชื่อสถานที่ที่มีชื่อเสียง เช่น กรุงโตเกียว (東京 *Tōkyō*) และประเทศญี่ปุ่น (日本 *Nihon* หรือ *Nippon*) นั้นอ่านด้วยเสียงอง อย่างไรก็ตาม ชื่อสถานที่ส่วนใหญ่ในญี่ปุ่นมักอ่านด้วยเสียงคุน เช่น 大阪 (*Ōsaka* โอซะกะ) 青森 (*Aomori* อะโอะโมะริ) และ 箱根 (*Hakone* ฮาโกเนะ) เป็นต้น นอกจากนี้ เมื่อคันจิของชื่อเมืองถูกหยิบไปใช้ในลักษณะชื่อย่อ อาจจะอ่านไม่เหมือนเดิม เช่น ชื่อมหาวิทยาลัยบางแห่ง อย่าง มหาวิทยาลัยโอซะกะ (大阪大学 *Ōsaka daigaku*) มีชื่อย่อคือ 阪大 (*Handai*) มหาวิทยาลัยวาเซดะ (早稲田大学 *Waseda Daigaku*) มีชื่อย่อคือ 早大 (*Sōdai*) จะเห็นได้ว่าเมื่อเป็นชื่อเต็ม จะอ่านด้วยเสียงคุน แต่เมื่อย่อเหลือคันจิสองตัว จะอ่านด้วยเสียงอง ยกเว้น มหาวิทยาลัยโตเกียว (東京大学 *Tōkyō Daigaku*) มีชื่อย่อคือ 東大 (*Tōdai*) เนื่องจาก *Tō* เป็นเสียงองของ 東 อยู่แล้ว

นามสกุลของชาวญี่ปุ่น ปกติมักจะอ่านด้วยเสียงคุน เช่น 山田 (*Yamada*) 田中 (*Tanaka*) 鈴木 (*Suzuki*) เป็นต้น ส่วนชื่อตัวนั้น แม้จะไม่ถูกจัดเป็นคำแบบจูบะโกะ (重箱 *jūbako*) หรือ ยุโต (湯桶 *yutō*) ก็ตาม แต่ก็มักมีทั้งเสียงคุน เสียงอง และนะโนะริ (名乗り *nanori*) รวมกัน เช่น 大助 (*Daisuke* อง-คุน) 夏美 (*Natsumi* คุน-อง) เป็นต้น ทั้งนี้ มักขึ้นอยู่กับพ่อแม่ผู้ตั้งชื่อลูกของตนเองว่าต้องการให้อ่านแบบใด โดยไม่ขึ้นกับกฎเกณฑ์ และยากที่จะอ่านโดยไม่มีคำอ่านกำกับ พ่อแม่บางคนอาจตั้งชื่อให้ลูกด้วยคำวิลิศมาหรา เช่น 地球 (*Āsu*) และ 天使 (*Enjeru*) ซึ่งตามปกติควรอ่านว่า *chikyū* (แปลว่า โลก) และ *tenshi* (แปลว่า เทวดา) ตามลำดับ แต่ชื่อทั้งคู่ก็ไม่พบเห็นกันเท่าไหร่ อย่างไรก็ตาม ชื่อชาวญี่ปุ่นส่วนมากมักอยู่ในรูปแบบเรียบง่ายและตั้งซ้ำๆกันใน แต่ผู้อ่านก็ควรศึกษาการอ่านชื่อมาก่อน เพิ่มให้ง่ายต่อการเดาวิธีอ่าน

### ตัวช่วยในการอ่าน

เนื่องจากการอ่านคันจิมีความกำกวม บางครั้ง จึงมีการเขียนอักษรประกอบคำ (Ruby character) ขึ้นซึ่งเรียกว่า ฟุริงะนะ (振り仮名 *furigana*) เป็นอักษรคะนะ เขียนไว้ด้านบนหรือด้านขวาของตัวอักษรเพื่อบอกเสียงอ่านของคันจิตัวนั้น โดยเฉพาะในหนังสือสำหรับเด็ก หนังสือเรียนสำหรับชาวต่างชาติ และมังงะ มักจะมีฟุริงะนะกำกับอักษรคันจิอยู่เสมอ นอกจากนี้ ยังใช้ในหนังสือพิมพ์ สำหรับอักษรคันจิตัวที่ไม่ค่อยพบ หรืออ่านแปลกๆ หรือไม่รวมอยู่ในชุดอักษรคันจิที่ใช้ในชีวิตประจำวันที่เรียกว่า โจโยคันจิ (常用漢字*; ทับศัพท์: Jōyō kanji*

จำนวนอักษรคันจิ
---------------

ยังเป็นที่โต้เถียงว่า จำนวนอักษรจีนหรืออักษรคันจิมีทั้งหมดกี่ตัว พจนานุกรมไดคันวะ จิเตน (大漢和辞典 *Dai Kan-Wa jiten* แปลว่า มหาพจนานุกรมจีนญี่ปุ่น) ได้รวบรวมอักษรคันจิไว้ประมาณ 50,000 ตัว ซึ่งถือว่าครอบคลุมมาก ส่วนในประเทศจีน มีพจนานุกรมภาษาจีนเล่มหนึ่งรวมรวมไว้ถึง 100,000 ตัว ซึ่งรวมถึงอักษรที่มีรูปแบบคลุมเครือด้วย แต่อักษรคันจิที่ใช้กันจริงในประเทศญี่ปุ่นมีอยู่เพียงประมาณ 2,000-3,000 ตัวเท่านั้น

การปฏิรูปและชุดอักษรคันจิ
-------------------------

ใน พ.ศ. 2489 หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 รัฐบาลญี่ปุ่นได้ปฏิรูปอักขรวิธีของภาษาญี่ปุ่น เพื่อให้เยาวชนสามารถศึกษาภาษาญี่ปุ่นได้ง่ายขึ้น การปฏิรูปครั้งนี้รวมถึงปฏิรูปอักษรคันจิที่ใช้ในงานเขียนต่าง ๆ ด้วย จำนวนอักษรคันจิที่จะใช้ถูกกำหนดให้น้อยลง มีการประกาศชุดอักษรคันจิอย่างเป็นทางการ โดยกำหนดว่านักเรียนระดับชั้นต่าง ๆ ต้องเรียนรู้คันจิตัวไหนบ้าง อักษรคันจิบางตัวถูกย่อให้มีขีดน้อยลงและเขียนง่ายขึ้น คันจิแบบย่อนี้เรียกว่า "ชินจิไต" (新字体 *shinjitai*) หรือ รูปแบบอักษรใหม่ ซึ่งคันจิแบบย่อบางตัวจะมีลักษณะเหมือนกับ อักษรจีนตัวย่อ ในการปฏิรูปครั้งนี้ อักษรคันจิถูกกำหนดให้มีรูปแบบเป็นมาตรฐานแน่นอน คันจิที่มีรูปแบบคลุมเครือก็ถูกประกาศเลิกใช้อย่างเป็นทางการ อย่างไรก็ตาม อักษรคันจิที่ไม่ได้อยู่ในชุดมาตรฐาน ที่เรียกว่า "เฮียวไงจิ" (表外字 *hyōgaiji*) ก็ยังคงใช้กันอยู่โดยทั่วไป

ชุดอักษรคันจิ มีดังต่อไปนี้

### เคียวอิคุคันจิ (教育漢字 Kyōiku kanji)

เคียวอิคุคันจิ (ญี่ปุ่น: 教育漢字; โรมาจิ: *Kyōiku kanji*) หรือ "คันจิเพื่อการศึกษา" ประกอบด้วย อักษรคันจิ 1,006 ตัว สำหรับสอนในโรงเรียนประถมศึกษา โดยเริ่มแรก มีอักษรคันจิ 881 ตัว จนเมื่อ พ.ศ. 2524 ได้เพิ่มเป็น 1,006 อักษรคันจิชุดนี้ถูกแบ่งชุดอักษรย่อย เรียกกันว่า ชุดอักษรคันจิแบ่งตามระดับชั้นเรียน (学年別漢字配当表 *Gakunen-betsu kanji haitōhyō* หรือ *gakushū kanji*) โดยแบ่งว่า นักเรียนระดับชั้นไหน ต้องเรียนรู้คันจิตัวใดบ้าง

ต่อมาในปี พ.ศ. 2563 ได้เพิ่มคันจิอีก 20 ตัวที่ใช้ในชื่อจังหวัดของญี่ปุ่นเข้ามา  ได้แก่

**茨** (**อิบารา**กิ), **媛** (เอ**ฮิเมะ**), **岡** (ชิซู**โอกะ**, **โอกา**ยามะ และ ฟุกุ**โอกะ**), **潟** (นี**งาตะ**), **岐** (**กิ**ฟุ), **熊** (**คุมา**โมโตะ), **香** (**คา**งาวะ), **佐** (**ซา**งะ), **埼** (**ไซ**ตามะ), **崎** (นางา**ซากิ** และ มิยา**ซากิ**), **滋** (**ชิ**งะ), **鹿** (**คา**โงชิมะ), **縄** (โอกิ**นาวะ**), **井** (ฟุกุ**อิ**), **沖** (**โอกิ**นาวะ), **栃** (**โทชิ**งิ), **奈** (คา**นา**งาวะ และ **นา**ระ), **梨** (ยามา**นาชิ**), **阪** (โอ**ซากะ**), **阜** (กิ**ฟุ**)
### โจโยคันจิ (常用漢字 Jōyō kanji)

โจโยคันจิ (ญี่ปุ่น: 常用漢字; โรมาจิ: *Jōyō kanji*) หรือ "คันจิในชีวิตประจำวัน" ประกอบด้วย อักษรคันจิ 2,136 ตัว ซึ่งรวมเคียวอิคุคันจิอยู่ด้วย และเพิ่มคันจิอีก 939 ตัวที่สอนในโรงเรียนมัธยม ในงานพิมพ์ต่างๆ อักษรคันจิที่อยู่นอกโจโยคันจิ มักจะมีฟุริงะนะกำกับอยู่ โจโยคันจิประกาศใช้ใน พ.ศ. 2524 เพื่อแทนที่ชุดอักษรคันจิเก่าที่เรียกว่า โทโยคันจิ (当用漢字 *Tōyō kanji*) หรือ "คันจิที่ใช้ทั่วไป" ซึ่งใช้มาตั้งแต่ พ.ศ. 2489 กระทรวงการศึกษา วัฒนธรรม กีฬา วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศญี่ปุ่น ได้ปรับปรุงจำนวนอักษรคันจิในโจโยคันจิมาโดยตลอด โดยอยู่บนหลักการที่ว่า "อักษรคันจิตัวนั้น จำเป็นต้องรู้ และใช้ในการสื่อสารในชีวิตประจำวัน"

### จิมเมโยคันจิ (人名用漢字 Jinmeiyō kanji)

จิมเมโยคันจิ (ญี่ปุ่น: 人名用漢字; โรมาจิ: *Jinmeiyō kanji*) หรือ "คันจิสำหรับชื่อบุคคล" ประกอบด้วย อักษรคันจิ 2,998 ตัว โดยมีโจโยคันจิและอักษรคันจิเพิ่มอีก 862 ตัวที่พบในชื่อบุคคล อักษรคันจิชุดนี้ ประกาศใช้เมื่อ พ.ศ. 2495 เมื่อแรกเริ่ม มีอักษรคันจิเพียง 92 ตัว แต่ได้มีการประกาศเพิ่มตัวอักษรบ่อยครั้ง จนมีจำนวนเท่ากับปัจจุบัน เมื่อเอ่ยถึงตัวอักษรชุดจินเมโยคันจิ อาจหมายถึงตัวอักษรทั้ง 2,998 ตัว หรือหมายถึงแค่ 862 ตัวที่ใช้สำหรับชื่อบุคคลเท่านั้นก็ได้

### เฮียวไกจิ (表外字 Hyōgaiji)

เฮียวไกจิ (ญี่ปุ่น: 表外字; โรมาจิ: *Hyōgaiji*) หรือ "ตัวอักษรนอกรายชื่อ" หมายถึง อักษรคันจิที่ไม่ได้อยู่ในชุดโจโยคันจิและจินเมโยคันจิ อักษรคันจิประเภทนี้ มักเป็นอักษรจีนตัวเต็ม แต่บางครั้ง อาจเป็นอักษรชินจิไตแบบขยาย (拡張新字体 *kakuchō shinjitai*) ก็ได้

ประเภทของคันจิ
--------------

ประเภทของคันจิ แบ่งได้ 6 ประเภท คือ

### โชเกโมจิ (象形文字)

เป็นคันจิที่กำเนิดขึ้นแรกสุดแสดงรูปลักษณะของสิ่งต่างๆส่วนใหญ่เป็นชื่อสิ่งของ คันจิประเภทนี้มีประมาณ 600 ตัว ตัวอย่างเช่น 目 แปลว่า ตา, 木 แปลว่า ต้นไม้

### ชิจิโมจิ (指事文字)

เป็นคันจิที่ใช้ในรูปลักษณะต่างๆแสดงความหมายสิ่งที่เป็นนามธรรมหรือสิ่งที่ไม่มีรูปโดยใช้ขีดหรือเส้น และในบางครั้งจะนำ โชเกโมจิ (象形文字) มาประสมด้วย คันจิประเภทนี้มี ประมาณ 135 ตัว ตัวอย่างเช่น 上 แปลว่า บน, 下 แปลว่า ล่าง

### ไคอิโมจิ (会意文字)

เป็นคันจิที่นำคันจิที่สำเร็จรูปแล้วมาประกอบกันเป็นคันจิใหม่ที่มีความหมายใหม่ ตัวอย่างเช่น 峠 (ช่องเขา) เกิดจากการนำคันจิ 山 (ภูเขา), 上 (บน) และ 下 (ล่าง) มารวมกัน 休 (หยุดพัก) เกิดจากการนำคันจิ 人 (คน) และ 木 (ต้นไม้) มารวมกัน

### เคเซโมจิ (形声文字)

เป็นคันจิที่นำคันจิที่แสดงความหมายกับส่วนที่แสดงเสียงมาประกอบกันเป็นคันจิใหม่ที่มีความหมายใหม่ คันจิประเภทนี้มีประมาณร้อยละ 90 ของคันจิทั้งหมด

ตัวอย่างเช่น คันจิที่ประกอบด้วยรูปร่าง 言 เช่น 語, 記, 訳, 説, ฯลฯ จะมีความหมายเกี่ยวข้องกับ"คำ/ภาษา/ความหมาย"เสมอ คันจิที่ประกอบด้วยรูปร่าง 雨 (ฝน) เช่น 雲, 電, 雷, 雪, 霜, ฯลฯ มักจะมีความหมายเกี่ยวข้องกับ"สภาพอากาศ" คันจิที่ประกอบด้วยรูปร่าง 寺 อยู่ทางขวา มักจะมีเสียงองว่า "shi" หรือ "ji" บางครั้งเราสามารถเดาความหมายหรือการอ่านจากรูปร่างของคันจิได้ อย่างไรก็ตามก็ยังมีข้อยกเว้น เช่น 需 และ 霊 ล้วนไม่มีความหมายเกี่ยวข้องกับสภาพอากาศ และ 待 ก็มีเสียงองว่า "tai"

### เท็นชูโมจิ (転注文字)

เป็นคันจิที่ใช้ในความหมายอื่นไม่ใช่ความหมายเดิมของคันจิตัวนั้นๆ

### คะชะกุโมจิ (仮借文字)

เป็นคันจิที่ยืมมาแต่เสียงอ่านโดยไม่เกี่ยวข้องกับความหมาย

การเรียนคันจิ
-------------

กระทรวงศึกษาธิการของญี่ปุ่นได้กำหนดอักษรคันจิที่ใช้เป็นประจำในชีวิตประจำวันซึ่งใช้เป็นประจำ โดยกำหนดให้อยู่ในหลักสูตรการศึกษาของนักเรียนญี่ปุ่น เรียกว่า**โจโยคันจิ** (常用漢字) มีทั้งหมด 1,945 ตัว อย่างไรก็ตามคันจิที่ใช้ในชีวิตประจำวันมีมากกว่า 3,000 ตัว โดยเด็กนักเรียนญี่ปุ่นจะต้องจดจำคันจิที่อยู่นอกเหนือหลักสูตรเหล่านี้เอง คันจิที่นอกเหนือจากคันจิ เช่น คันจิที่ใช้เป็นชื่อคน (จินเมโยคันจิ 人名用漢字)
หลักสูตรของเด็กนักเรียนญี่ปุ่นจะเริ่มเรียนตัวอักษรคันจิตั้งแต่ประถมศึกษาปีที่ 1 เริ่มต้นที่ประมาณ 80ตัว เทียบเท่ากับการสอบวัดระดับคันจิระดับ 10 (คันจิเคนเต 漢字検定）โดยเด็กญี่ปุ่นจะเรียนพื้นฐานคันจิทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นเสียงอง เสียงคุน โอะกุริงะนะ จำนวนขีด บุชุของอักษร การผสมคำ การใช้คำ ความหมาย เด็กญี่ปุ่นประมาณ ป.5-ป.6 ก็จะสามารถอ่านคันจิที่ใช้ในชีวิตประจำวันได้หมดแล้ว

การเรียงลำดับของคันจิ
---------------------

ลำดับของอักษรคันจิสามารถเรียงได้ตามลำดับดังนี้คือ

1. ลำดับของบุชุ (部首)
2. จำนวนขีด（総画数）
3. เสียงของคันจิ

อ้างอิง
-------

1. ↑  "小学校の必修漢字に都道府県名２０字追加 ２０年度にも". 朝日新聞デジタル. 2016-05-18. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-05-18. สืบค้นเมื่อ 2016-06-18.

* ประวัติของอักษรคันจิ

ดูเพิ่ม
-------

* ฮันจา ตัวอักษรจีนที่ใช้ในภาษาเกาหลี
* จื๋อโนม ตัวอักษรจีนที่ใช้ในภาษาเวียดนาม
* โจโยคันจิ อักษรคันจิ 1,945 ตัวที่กระทรวงศึกษาธิการญี่ปุ่นกำหนดว่าใช้ในชีวิตประจำวันเป็นประจำ
* รายชื่ออักษรคันจิที่ใช้เป็นชื่อประเทศ

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* แบบฝึกหัด อักษรคันจิของญี่ปุ่น , โปรแกรมจาวา แผ่นช่วยจำ แบบออนไลน์ เพื่อการศึกษาและฝึกหัด คันจิ รวมทั้ง การอ่านเสียงอง เสียงคุน และ ความหมาย โฮมเพจ
* โจโยคันจิ@jtdic.com เก็บถาวร 2009-06-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน เวปค้นหาโจโยคันจิ 1945 ตัว พร้อมแสดงคำศัพท์ทั้งญี่ปุ่นไทย และญี่ปุ่นอังกฤษ
* มินนะโนะคันจิ เรียนคันจิ ภาษาญี่ปุ่นด้วยตนเอง แสดงลิสต์คันจิ และเก็บคันจิที่ต้องการเรียน ไว้ในมายคันจิได้

| * ด
* ค
* ก
ระบบการเขียน |
| --- |
| ประวัติศาสตร์อักษร |  |
| รายชื่อ | แบ่งตามชนิดอักษร **·**  แบ่งตามทิศทางการเขียน |
| อักษรไร้สระ  (Abjad) | ซัลเตอร์ **·**  ซอกเดีย **·**  ซาบาเอียน **·**  ซามาริทัน **·**  ซีรีแอก **·**  ดิเวส อกุรุ **·**  ทิฟินาค **·**  แนบาทีอา **·**  เบอร์เบอร์โบราณ **·**  เปอร์เซียกลาง **·**  พาร์เทียน **·**  ฟินิเชีย **·**  มันดาอิก **·**  ยาวี **·**  ยูการิติก **·**  แอราเมอิก **·**  อาระเบียใต้ **·**  อาหรับ **·**  ฮีบรู **·**  ฮีบรูระยะแรก **·**  ไฮเออโรกลีฟอียิปต์ |
| อักษรสระประกอบ  (Abugidas) | **ตระกูลอักษรพราหมี**: กทัมพะ **·**  กลิงคะ **·**  กวิ **·**  กะยา **·**  กันนาดา **·**  กันนาดาโบราณ **·**  ไกถี  **·** ขอม (ขอมไทย **·**  ขอมบาลี) **·**  ขโรษฐี **·**  เขมร **·**  คุชราต **·**  คุปตะ **·**  คุรมุขี **·**  ลายตัย **·**  จาม **·**  ชวา **·**  ชักมา **·**  ซุนดา **·**  ซุนดาโบราณ **·**  โซยอมโบ **·**  ดิเวส อกุรุ **·**  ตกริ **·**  ตักบันวา **·**  เตลุกุ **·**  โทแคเรียน **·**  ทมิฬ **·**  ทิเบต **·**  เทวนาครี **·**  ไทเวียด **·**  ไทใต้คง **·**  ไทย (ฝักขาม **·**  ไทยนิเทศ) **·**  ไทน้อย **·**  ไทลื้อ **·**  ไทใหญ่ **·**  ไทอาหม **·**  ธรรมล้านนา **·**  ธรรมลาว **·**  เนปาล **·**  บาตัก **·**  ไบบายิน **·**  บาหลี **·**  บูฮิด **·**  เบงกอล **·**  ปัลลวะ **·**  พม่า **·**  พราหมี **·**  พักส์-ปา **·**  ม้ง **·**  มณีปุระ **·** มอญ **·**  มลยาฬัม **·**  มิถิลักศาร์ **·**  โมฑี **·**  รัญชนา **·**  เรอจัง  **·**  ลนตารา **·**  ลัณฑา **·**  ล้านนา **·**  ลาว **·**  ลิมบู **·**  เลปชา **·**  วารังกสิติ **·**  ศารทา **·**  เสาราษฏร์ **·**  สิงหล **·**  สิทธัม **·**  สิเลฏินาครี **·**  โสรัง สมเป็ง **·**  โอริยา **·**  ฮานูโนโอ **·**  
**อื่น ๆ**: กืออึซ **·**  ทานะ **·**  เบรลล์ญี่ปุ่น **·**  พอลลาร์ด **·**  เมรอยติก **·**  Boyd's Syllabic Shorthand **·**  Hebrew cursive **·**  Pitman Shorthand **·**  Thomas Natural Shorthand |
| อักษรสระ-พยัญชนะ  (Alphabets) | **Linear**: กรีก **·** กลาโกลิติก **·**  กอธิก **·**  คอปติก **·**  จอร์เจีย **·**  จู้อิน **·**  ซีริลลิก **·**  ทิฟินาค **·**  ไทลื้อ **·**  บัสซา **·**  เบยทากุกจู **·**  โบสถ์สลาโวนิกโบราณ  **·**  เปอร์มิกโบราณ **·**  ฟราเซอร์ **·**  มองโกเลีย **·**  แมนจู **·**  รูน **·**  รูนฮังการี **·**  ละติน **·**  เวเนติก **·**  สันถาลี **·** สัทอักษรสากล **·**  อเวสตะ **·**  ออร์คอน **·**  อาร์มีเนีย **·**  อิตาลีโบราณ **·**  อิสมาน **·**  อีทรัสคัน **·**  อึนโก **·**  เอลบ์ซาน **·**  โอคัม **·**  ไอริช **·**  ฮันกึล **·**  Greco-Iberian alphabet **·**  Mandaic **·**  Ol Chiki **·**  Shavian alphabet **·**  Visible Speech **·**  ชวเลขเกรกก์ **·**  ชวเลขกาเบลสแบร์เกอร์ **·**  ชวเลขอีเคลกติก **·** 
**Non-linear**: เบรลล์ **·**  เบรลล์ฮีบรู **·**  เบรลล์เกาหลี **·**  รหัสมอร์ส **·**  การตีธงสัญญาณ **·**  ธงประมวลสากล **·**  New York Point **·**  Semaphore line |
| อักษรคติและอักษรภาพ  (Ideograms & Pictograms) | ตงปา **·**  Blissymbol **·**  DanceWriting **·**  Mi'kmaq **·**  New Epoch Notation Painting **·**  SignWriting |
| อักษรคำ  (Logograms) | **พื้นฐานจากอียิปต์**: เดโมติก **·**  เฮียราติก **·**  ไฮโรกลิฟ 
**พื้นฐานจากพยางค์**: **อักษรในอานาโตเลีย** (คาเรีย **·**  ลิเชีย **·**  ลิเดีย **·**  ลูเวีย) **·**  รูปลิ่ม (ซูเมอร์ **·**  แอกแคด **·**  อีลาไมต์) **·**  ตงปา **·**  ตังกุต **·**  มายา **·**  อี้
**พื้นฐานจากอักษรจีน**: คันจิ **·**  คีตัน **·**  อักษรจีน (ตัวเต็ม **·**  ตัวย่อ) **·**  จื๋อโนม **·**  จูร์เชน **·**  น่าซี **·**  สือดิบผู้จ่อง **·**  ฮันจา 
**อื่น ๆ**: อเมริกากลาง **·**  วินคา |
| อักษรกึ่งพยางค์  (Semi-syllabaries) | **Full semi-syllabaries**: จู้อิน **·**  เซลติเบเรียน **·**  ไอบีเรีย  **Redundant semi-syllabaries**: Southwestern script |
| อักษรพยางค์  (Syllabaries) | กเปลเล **·**  คะตะกะนะ **·**  แคโรไลน์  **·** ไซปรัส **·** นดยุกา **·**  นหวู่ซู **·**  เปอร์เซียโบราณ **·**  มันโยงะนะ **·** เมนเด **·**  โลมา **·** ลิเนียร์เอ **·**  ลิเนียร์บี **·**  ไว **·**  อฟากา **·**  อี้ **·**  ฮิระงะนะ **·**  Woleaian **·**  เชอโรกี **·** 
**อักษรพื้นเมืองในแคนาดา**: ครี **·**  คาร์เรีย **·**  แบล็กฟุต  **·**  อินุกติตุต **·** โอจิบเว |