ขุนนางรัฐวุยก๊ก (ค.ศ. 190-273)
หน้านี้เป็นชื่อบุคคลจีน นามสกุลคือ *หลู่ (魯)*

**สุมาเล่าจี๋** หรือ **เล่าจี๋** (ค.ศ. 190 – 273) มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า **หลู่ จือ** (จีน: 魯芝; พินอิน: *Lǔ Zhī*) ชื่อรอง **ชื่ออิง** (จีน: 世英; พินอิน: *Shìyīng*) เป็นขุนพลและขุนนางของรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊กของจีน

ประวัติช่วงต้น
--------------

สุมาเล่าจี๋เป็นชาวอำเภอเหมย์ (眉縣 *เหมย์เซี่ยน*) เมืองฝูเฟิง (扶風郡 *ฝูเฟิงจฺวิ้น*) ซึ่งปัจจุบันคืออำเภอเหมย์ นครเป่าจี มณฑลฉ่านซี บรรพบุรุษของสุมาเล่าจี๋เป็นผู้มีชื่อเสียงและคุณธรรม อยู่ในตระกูลที่มั่งคั่งในมณฑลทางตะวันตก บิดาของสุมาเล่าจี๋ถูกกุยกีสังหาร สุมาเล่าจี๋ในวัยเยาว์จึงกลายเป็นคนไร้บ้านและยากจน เมื่อสุมาเล่าจี๋อายุ 17 ปี (ตามการนับอายุแบบเอเชียตะวันออก) ได้ย้ายไปอยู่ที่มณฑลยงจิ๋ว (雍州 *ยงโจว*) เพื่อศึกษาตำราโบราณ ต่อมาสุมาเล่าจี๋ได้เข้ารับราชการในตำแหน่งเจ้าหน้าที่รายงาน (上計吏 *ช่างจี้ลี่*) ของที่ว่าการเมือง ภายหลังได้รับตำแหน่งเป็นผู้ช่วยข้าหลวงมณฑล (別駕 *เปี๋ยเจี้ย*)

การป้องกันชายแดนด้านจ๊กก๊ก
--------------------------

ในช่วงที่กุยห้วยเป็นข้าหลวงมณฑล (刺史 *ชื่อฉื่อ*) ของมณฑลยงจิ๋ว กุยห้วยนับถือความสามารถของสุมาเล่าจี๋อย่างสูง สุมาเล่าจี๋ได้รับการเสนอชื่อให้เป็นบัณฑิตเซี่ยวเหลียน (孝廉 "ผู้กตัญญูและซื่อตรง") ต่อมาสุมาเล่าจี๋ได้เป็นมหาดเล็กกลาง (郎中 *หลางจง*) เมื่อจูกัดเหลียงอัครมหาเสนาบดีแห่งรัฐจ๊กก๊กยกทัพบุกหล่งโย่ว (隴右) กุยห้วยได้ขอตัวสุมาเล่าจี๋ให้มาเป็นผู้ช่วยข้าหลวงมณฑลอีกครั้ง หลังต้านการบุกของจ๊กก๊กได้สำเร็จ กุยห้วยเสนอความชอบของสุมาเล่าจี๋ไปยังราชสำนัก จึงมีการเรียกตัวสุมาเล่าจี๋มาเป็นผู้ใต้บังคับบัญชาของโจจิ๋นผู้เป็นเสนาบดีกลาโหม (大司馬 *ต้าซือหม่า*) ต่อมาย้ายไปเป็นบัณฑิตวรรณกรรม (文學 *เหวินเสฺว*) ในสำนักของโหวแห่งลิมฉี (臨淄侯 *หลินจือโหว*)

เตงโป้ (鄭袤 *เจิ้ง เม่า*) แนะนำสุมาเล่าจี๋ให้กับอองลองผู้เป็นเสนาบดีโยธาธิการ (司空 ซือคง) อองลองจึงรับสุมาเล่าจี๋เข้าทำงานทันที ต่อมาสุมาเล่าจี๋ได้ดำรงตำแหน่งนายกองร้อยทหารม้า (騎都尉 *ฉีตูเว่ย์*) เข้าร่วมราชการกองทัพ เดินทางไปดำรงตำแหน่งเจ้าเมือง (太守 *ไท่โฉ่ว*) ของเมืองลำอั๋น (南安 *หนานอาน*) และย้ายกลับมาเป็นขุนนางสำนักราชเลขาธิการ (尚書郎 *ช่างชูหลาง*) ในช่วงที่โจจิ๋นรับผิดชอบกำกับราชการทหารในมณฑลด้านตะวันตก (ยงจิ๋วและเลียงจิ๋ว) สุมาเล่าจี๋ได้เข้าร่วมช่วยราชการในทัพเสนาบดีกลาโหม

หลังโจจิ๋นเสียชีวิตในปี ค.ศ. 231 สุมาอี้ได้ขึ้นตำรงตำแหน่งแทนโจจิ๋น สุมาอี้ตั้งให้สุมาเล่าจี๋ช่วยราชการในทัพม้าทะยาน (驃騎軍 *เพี่ยวฉีจฺวิน*) ต่อมาสุมาเล่าจี๋ได้ไปเป็นเจ้าเมืองของเมืองเทียนซุย (天水 *เทียนฉุ่ย*) เมืองเทียนซุยอยู่ใกล้กับชายแดนที่ติดกับอาณาเขตของรัฐจ๊กก๊ก จึงถูกทัพจ๊กก๊กบุกปล้นชิงอยู่หลายครั้ง จำนวนประชากรในเมืองก็ลดลงและมีพวกโจรฉกฉวยอยู่ทุกหนทุกแห่ง สุมาเล่าจี๋จึงจัดการวางกำลังป้องกันเมือง ให้สร้างตลาดกระตุ้นการค้า และยึดที่ดินที่ถูกช่วงชิงไปคืนมาภายในเวลาไม่กี่ปี ภายหลังสุมาเล่าจี๋ได้ย้ายไปดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองของเมืองก่วงผิง (廣平) ชาวเมืองเทียนซุยและชนเผ่ากลุ่มน้อยต่างเคารพนับถือสุมาเล่าจี๋ จึงพากันเขียนฎีกาส่งไปนครหลวงเพื่อขอให้สุมาเล่าจี๋กลับมาเป็นเจ้าเมืองเทียนซุยตามเดิม จักรพรรดิโจยอยทรงเห็นชอบและออกพระราชโองการยกย่องสุมาเล่าจี๋ว่าเป็นคุณธรรมเฉกเช่นหฺวาง ป้า (黃霸) สุมาเล่าจี๋ยังได้รับยศเป็นขุนพลปราบโจร (討寇將軍 *เถ่าโค่วเจียงจฺวิน*)

การก่อรัฐประหารของสุมาอี้
-------------------------

บทความหลัก: อุบัติการณ์สุสานโกเบงเหลง
ในช่วงที่โจซองเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในรัชสมัยจักรพรรดิโจฮอง (ครองราชย์ ค.ศ. 239–254) โจซองเสนอให้แต่งตั้งสุมาเล่าจี๋ให้ดำรงตำแหน่งสุมา (司馬 *ซือหม่า*) หรือนายกองพัน สุมาเล่าจี๋เสนอความเห็นอย่างตรงไปตรงมาและให้คำแนะนำที่ดีหลายครั้ง แต่โจซองไม่ยอมรับความคิดเห็นของสุมาเล่าจี๋

ในวันที่ 5 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 249 สุมาอี้ก่อการรัฐประหารยึดอำนาจโจซองในนครลกเอี๋ยง ในช่วงที่สุมาอี้ส่งกองกำลังไปจะจัดการกับโจซองซึ่งเวลานั้นตามเสด็จจักรพรรดิโจฮองไปสุสานโกเบงเหลง (高平陵 *เกาผิงหลิง*) สุมาเล่าจี๋ได้สังหารทหารเฝ้าประตูหนีจากนครลกเอี๋ยง พร้อมเรียกให้ซินเป (辛敞 *ซิน ฉ่าง*) ไปพบโจซองด้วยกันกับตน ซินเปทำตามคำแนะนำของซินเหียนเอ๋ง (辛憲英 *ซิน เซี่ยนอิง*) พี่สาว ตามสุมาเล่าจี๋ออกทางประตูนครลกเอี๋ยง

สุมาเล่าจี๋ไปพบโจซองและแนะนำโจซองว่า "บัดนี้ฐานะของท่านสูงส่งเฉกเช่นอิอิ๋น (伊尹 *อี อิ่น*) และจิวกอง (周公) หากท่านถูกตัดสินโทษให้ถูกปลดจากตำแหน่ง แม้นคิดว่าอาจจะยังคงมีชีวิตที่สุขสบาย แต่มันจะยังเป็นเช่นนั้นจริงหรือ หากท่านกุมองค์โอรสสวรรค์ไว้ รักษาฮูโต๋ พึ่งพระบารมีองค์ประมุข และจึงใช้อำนาจระดมเรียกระดมกำลังทหาร จะมีใครกล้าไม่เชื่อฟังเล่า หากท่านทิ้งที่นี่ไป ก็เทียบเท่ากับการไปตลาดตะวันออกเพื่อรับความตายในลานประหาร มันจะไม่น่าโศกเศร้าหรอกหรือ" โจซองไม่กล้าทำตามคำแนะนำสุมาเล่าจี๋ ในที่สุดก็ถูกประหารชีวิตตามคำสั่งของสุมาอี้ ในวันที่ 9 ของเดือนเดียวกัน

สุมาเล่าจี๋ที่มีส่วนเกี่ยวกับโจซองก็ถูกจับกุมและถูกตัดสินโทษประหารชีวิต สุมาเล่าจี๋ไม่แก้ต่างให้ตนเองและไม่ขอร้องให้ไว้ชีวิตตน สุมาอี้ชื่นชมสุมาเล่าจี๋มากจึงละเว้นโทษประหารชีวิตแก่สุมาเล่าจี๋ สุมาอี่้ตั้งให้สุมาเล่าจี๋เป็นผู้ถืออาญาสิทธิ์ ให้มียศเป็นขุนพลราชองครักษ์ป้องกันชนเผ่าซฺยงหนู (匈奴中郎將 *ฮู่-ซฺยงหนูจงหลางเจี้ยง*) ขุนพลกระตุ้นพลานุภาพ (振威將軍 *เจิ้นเวย์เจียงจฺวิน*) และมีตำแหน่งข้าหลวงมณฑล (刺史 *ชื่อฉื่อ*) ของมณฑลเป๊งจิ๋ว และเนื่องด้วยสุมาเล่าจี๋ปกครองอย่างมีธรรมาภิบาล จึงได้เลื่อนขั้นเป็นเสนาบดีปฏิคม (大鴻臚 *ต้าหงหลู*)

ได้เลื่อนขั้นอย่างรวดเร็ว
-------------------------

ภายหลังจากจักรพรรดิโจมอขึ้นครองราชย์ในปี ค.ศ. 254 สุมาเล่าจี๋ได้รับบรรดาศักดิ์ระดับกวนไล่เหา (關內侯 *กวานเน่ย์โหว*) และได้ศักดินา 200 ครัวเรือน

ภายหลังกบฏบู๊ขิวเขียมถูกปราบปรามในปี ค.ศ. 255 สุมาเล่าจี๋ได้ศักดินาเพิ่มเติมอีก 200 ครัวเรือนและได้รับการแต่งตั้งให้มียศขุนพลเชิดชูยุทธ (揚武將軍 *หยางอู่เจียงจฺวิน*) กับมีตำแหน่งเป็นข้าหลวงมณฑล (刺史 *ชื่อฉื่อ*) ของมณฑลเกงจิ๋ว

ในปี ค.ศ. 257 จูกัดเอี๋ยนก่อกบฏยึดอำเภอฉิวฉุน (壽春 *โช่วชุน*) สุมาเจียวรับบัญชาจักรพรรดิโจมอนำทัพออกรบและเกณฑ์กำลังทหารจากทุกทิศ สุมาเล่าจี๋นำทหารและพลเรือนมณฑลเกงจิ๋วเป็นกองหน้า ภายหลังจากจูกัดเอี๋ยนถูกปราบปราม สุมาเล่าจี๋ได้เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็นอู่จิ้นถิงโหว (武進亭侯) ได้รับศักดินาเพิ่มเติม 900 ครัวเรือน และเลื่อนตำแหน่งเป็นราชเลขาธิการใหญ่ (大尚書 *ต้าช่างชู*) รับผิดชอบด้านกฎหมายอาญา

ภายหลังจากจักรพรรดิโจฮวนขึ้นครองราชย์ในปี ค.ศ. 260 สุมาเล่าจี๋ได้เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็นหลีเฉิงเซียงโหว (斄城鄉侯) ได้รับศักดินาเพิ่มขึ้น 800 ครัวเรือน และได้ขึ้นเป็นผู้รับผิดชอบราชการทหารทั้งหมดของมณฑลเฉงจิ๋ว มียศเป็นขุนพลกระตุ้นยุทธ (振武將軍 *เจิ้นอู่เจียงจวิน*) และมีตำแหน่งข้าหลวงมณฑลของมณฑลเฉงจิ๋ว ต่อมาได้มียศเป็นขุนพลสยบภาคตะวันออก (平東將軍 *ผิงตงเจียงจวิน*) ภายหลังเมื่อมีการก่อตั้งระบบศักดินา 5 ขั้นเพิ่มเติม สุมาเล่าจี๋ก็ได้รับบรรดาศักดิ์อินผิงปั๋ว (陰平伯)

ในรัชสมัยสุมาเอี๋ยน
-------------------

หลังจากสุมาเอี๋ยนจักรพรรดิแห่งราชวงศ์จิ้นขึ้นครองราชย์ในปี ค.ศ. 266 สุมาเล่าจี๋ก็ได้รับยศเป็นขุนพลพิทักษ์ภาคตะวันออก (鎮東將軍 *เจิ้นตงเจียงจฺวิน*) และขึ้นมามีบรรดาศักดิ์ชั้นโหว (侯) จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงเห็นว่าสุมาเล่าจี๋เป็นคนซื่อสัตย์ตรงไปตรงมาและไม่เคยซื้อบ้านเป็นของตนเอง จึงทรงส่งทหารไปสร้างบ้านห้าสิบหลังให้กับสุมาเล่าจี๋ ต่อมาสุมาเล่าจี๋เข้าสู่วัยชราจึงขอเกษียณอายุราชการ สุมาเล่าจี๋ถวายฎีกานับสิบฉบับ ท้ายที่สุดสุมาเล่าจี๋ได้รับการตั้งเป็นที่ปรึกษาผู้ใหญ่ราชสำนัก (光祿大夫 *กวางลู่ต้าฟู*) ได้รับตำแหน่งพิเศษ ได้รับพระราชทานเจ้าหน้าที่และทหารผู้ติดตาม มีรถม้าจอดรอรับหน้าประตูบ้าน

เมื่อเอียวเก๋าได้รับการแต่งตั้งเป็นขุนพลทหารม้าและรถรบ (車騎將軍 *เชอฉีเจียงจฺวิน*) ในปี ค.ศ. 269 เอียวเก๋าต้องการจะสละตำแหน่งให้กับสุมาเล่าจี๋โดยกล่าวว่า "เล่าจี๋โดยตลอดมาเป็นคนซื่อสัตย์ จิตใจบริสุทธิ์ มีความต้องการน้อย ถ่อมตนแต่ไม่เคยคล้อยตามโดยไม่ไตร่ตรองก่อน อุทิศตนต่อหน้าที่จนผมขาว และภักดีต่อราชสำนักตั้งแต่ต้นจนปลาย แต่ท่านไม่ได้รับเกียรตินี้ ในขณะที่ตำแหน่งของข้าพระพุทธเจ้าได้แซงขึ้นเหนือท่านแล้ว จะขจัดความแค้นเคืองของผู้คนในแผ่นดินต่อข้าพระพุทธเจ้าได้อย่างไร" แต่สุมาเอี๋ยนไม่ทรงฟังคำทูลของเอียวเก๋า

สุมาเล่าจี๋เสียชีวิตในปี ค.ศ. 273 ขณะอายุ 84 ปี (ตามการนับอายุแบบเอเชียตะวันออก) สุมาเอี๋ยนทรงพระราชทานสมัญญานามแก่สุมาเล่าจี๋ว่า**เจิน** (貞; มีความหมายว่า "บริสุทธิ์") และพระราชทานสุสานสำหรับฝังศพพื้นที่ 100 หมู่ (畝)

ดูเพิ่ม
-------

* รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

หมายเหตุ
--------

1. ↑  ชื่อสุมาเล่าจี๋ปรากฏใน*สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)* ตอนที่ 79 คำว่า "สุมา" (司馬 *ซือหม่า*) แท้จริงแล้วเป็นชื่อตำแหน่งทางการทหารคือตำแหน่งนายกองพัน ไม่ใช่ชื่อสกุล โดยที่ "เล่า" (魯 *หลู่*) เป็นชื่อสกุล และ "จี๋" (芝 *จือ*) เป็นชื่อตัว สุมาเล่าจี๋ดำรงตำแหน่ง "สุมา" ในช่วงที่โจซองเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในรัชสมัยจักรพรรดิโจฮอง
2. ↑  เป็นที่มาของคำว่า "สุมา" ในชื่อ "สุมาเล่าจี๋" ที่ปรากฏใน*สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)*
3. ↑  วัน*เจี๋ยอู่* (甲午) ของเดือน 1 ในศักราชเจียผิงปีที่ 1 ตามพระราชประวัติโจฮองใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 4
4. ↑  พระราชประวัติโจฮองใน*จดหมายเหตุสามก๊ก*บันทึกว่า โจซองกับผู้มีส่วนร่วม ได้แก่ เตงปิด, เตงเหยียง, โฮอั๋น, ปิดห้วน, หลีซิน และฮวนห้อม ถูกประหารชีวิตพร้อมกับครอบครัวในวัน*อู้ซฺวี* (戊戌) ของเดือน 1 ของศักราชเจียผิง ปีที่ 1 ในรัชสมัยของโจฮอง ตรงกับวันที่ 9 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 249 ตามปฏิทินกริกอเรียน และยังเป็น 4 วันหลังจากเหตุรัฐประหาร

อ้างอิง
-------

1. ↑  "สามก๊ก ตอนที่ ๗๙". *วัชรญาณ*. สืบค้นเมื่อ March 9, 2024.
2. ↑  (魯芝，字世英，扶風郿人也。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
3. ↑  (世有名德，為西州豪族。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
4. ↑  (父為郭氾所害，芝繈褓流離) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
5. ↑  (年十七，乃移居雍，耽思墳籍。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
6. ↑  (郡舉上計吏，州辟別駕。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
7. ↑  (魏車騎將軍郭淮為雍州刺史，深敬重之。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
8. ↑  (舉孝廉，除郎中。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
9. ↑  (會蜀相諸葛亮侵隴右，淮復請芝為別駕。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
10. ↑  (事平，薦於公府，辟大司馬曹真掾，轉臨淄侯文學。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
11. ↑  (鄭袤薦于司空王朗，朗即加禮命。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
12. ↑  (後拜騎都尉、參軍事、行安南太守，遷尚書郎。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
13. ↑  (曹真出督關右，又參大司馬軍事。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
14. ↑  (真薨，宣帝代焉，乃引芝參驃騎軍事，轉天水太守。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
15. ↑  (郡鄰於蜀，數被侵掠，戶口減削，寇盜充斥，芝傾心鎮衛，更造城市，數年間舊境悉復。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
16. ↑  (遷廣平太守。天水夷夏慕德，老幼赴闕獻書，乞留芝。魏明帝許焉，仍策書嘉歎，勉以黃霸之美，加討寇將軍。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
17. ↑  (曹爽輔政，引為司馬。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
18. ↑  (芝屢有讜言嘉謀，爽弗能納。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
19. ↑  (嘉平元年春正月甲午，車駕謁高平陵。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 4.
20. ↑  (司馬宣王將誅爽，因爽出，閉城門。大將軍司馬魯芝將爽府兵，犯門斬關，出城門赴爽，來呼敞俱去) อรรถาธิบายจาก*ชื่อ-ยฺหวี่*ใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 25.
21. ↑  (及宣帝起兵誅爽，芝率餘眾犯門斬關，馳出赴爽，勸爽曰：「公居伊周之位，一旦以罪見黜，雖欲牽黃犬，復可得乎！若挾天子保許昌，杖大威以羽檄征四方兵，孰敢不從！舍此而去，欲就東市，豈不痛哉！」) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
22. ↑  (爽懦惑不能用，遂委身受戮。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
23. ↑  ([嘉平元年春正月]戊戌，有司奏収黃門張當付廷尉，考實其辭，爽與謀不軌。又尚書丁謐、鄧颺、何晏、司隷校尉畢軌、荊州刺史李勝、大司農桓範皆與爽通姦謀，夷三族。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 4.
24. ↑  (芝坐爽下獄，當死，而口不訟直，志不苟免。宣帝嘉之，赦而不誅。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
25. ↑  (俄而起為使持節、領護匈奴中郎將、振威將軍、并州刺史。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
26. ↑  (以綏緝有方，遷大鴻臚。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
27. ↑  (高貴鄉公即位，賜爵關內侯，邑二百戶。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
28. ↑  (毌丘儉平，隨例增邑二百戶，拜揚武將軍、荆州刺史。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
29. ↑  (諸葛誕以壽春叛，文帝奉魏帝出征，徵兵四方，芝率荊州文武以為先驅。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
30. ↑  (誕平，進爵武進亭侯，又增邑九百戶。遷大尚書，掌刑理。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
31. ↑  (常道鄉公即位，進爵斄城鄉侯，又增邑八百戶，遷監青州諸軍事、振武將軍、青州刺史，轉平東將軍。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
32. ↑  (五等建，封陰平伯。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
33. ↑  (武帝踐阼，轉鎮東將軍，進爵為侯。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
34. ↑  (帝以芝清忠履正，素無居宅，使軍兵為作屋五十間。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
35. ↑  (芝以年及懸車，告老遜位，章表十餘上，於是徵為光祿大夫，位特進，給吏卒，門施行馬。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
36. ↑  (羊祜為車騎將軍，乃以位讓芝，曰：「光祿大夫魯芝潔身寡欲，和而不同，服事華髮，以禮終始，未蒙此選，臣更越之，何以塞天下之望！」上不從。其為人所重如是。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
37. ↑  (泰始九年卒，年八十四。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.
38. ↑  (帝為舉哀，賵贈有加，諡曰貞，賜塋田百畝。) *จิ้นชู* เล่มที่ 90.

### บรรณานุกรม

* ตันซิ่ว (ศตวรรษที่ 3). *จดหมายเหตุสามก๊ก* (*ซานกั๋วจื้อ*).
* ฝาน เสฺวียนหลิง (648). *พงศาวดารราชวงศ์จิ้น* (*จิ้นชู*).
* ซือหม่า กวาง (1084). *จือจื้อทงเจี้ยน*.

| * ด
* ค
* ก
บุคคลสำคัญในวุยก๊ก |
| --- |
| จักรพรรดิ | 
* โจผี
* โจยอย
* โจฮอง
* โจมอ
* โจฮวน

 |
| จักรพรรดินี | 
* เปียนซี
* เอียนซี
* กุยฮุย
* มอซือ
* กวยทายเฮา
* จักรพรรดินีเจิน
* เตียวฮองเฮา
* จักรพรรดินีหวาง
* จักรพรรดินีเปี้ยน (มเหสีของโจมอ)
* จักรพรรดินีเปี้ยน (มเหสีของโจฮวน)

 |
| องค์ชายและราชนิกูลชาย | 
* โจเจียง
* โจสิด
* โจฮู
* เฉา ก้ง
* เฉา ก้าน
* เฉา กุ่น
* เฉา จฺวิ้น
* เฉา จฺวี้
* เฉา เจี้ยน
* เฉา เปียว
* เฉา เม่า (อ๋องแห่งเล่อหลิง)
* เฉา ยง
* เฉา สฺวิน
* เฉา เสีย
* เฉา เหยี่ยน
* เฉา หรุย
* เฉา หลิน (อ๋องแห่งตองไฮ)
* เฉา หลิน (อ๋องแห่งไพก๊ก)
* เฉา หลี่
* เฉา ฮุย

 |
| เจ้าหญิงและราชนิกูลหญิง | 
* โจเฮา
* เฉา เซี่ยน
* เฉา หฺวา
* หลิว ม่าน
* เจ้าหญิงตงเซียง
* เจ้าหญิงอานหยาง

 |
| ผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน | 
* โจซอง
* สุมาอี้
* สุมาสู
* สุมาเจียว
* สุมาเอี๋ยน

 |
| ขุนนางฝ่ายพลเรือน | 
* กงซุน หฺว่าง
* กว่าน หนิง
* กาเซี่ยง
* กาอุ้น
* โกหยิว
* จงฮิว
* จูจ้าน
* เจียวเจ้
* โจง่าน
* โจจุ้น
* โจอี้
* ชาง ฉือ
* ซุนจู
* ตังเจี๋ยว
* ตังสิม
* ตันกุ๋น
* เตงปิด
* เตงเหยียง
* เตียวต๋อง
* เตียวบ้อ
* ปิดห้วน
* เป้า ซฺวิน
* ลิเตียน
* เล่าเซียว
* เล่าหัว
* เลียงกี๋
* หลีซิน
* หันค่าย
* หุยสิว
* อองก๋วน
* อองลอง
* อุยก๋วน
* ฮวนกาย
* ฮวนห้อม
* ฮัวหิม
* ฮูสวน
* แฮหัวหุย
* แฮหัวฮุย
* แฮหัวโฮ
* แฮเฮาเหียน
* โฮอั๋น

 |
| ขุนนางฝ่ายทหาร | 
* กองซุนเอี๋ยน
* กากุ๋ย
* กุยห้วย
* คันห่อง
* เคาทู
* เค้าอิ๋น
* งักจิ้น
* งักหลิม
* งุยเป๋ง
* จงป้า
* จงโฮย
* จีนล่ง
* จูกัดสู
* จูกัดเอี๋ยน
* จูเหลง
* โจจิ๋น
* โจเจียง
* โจหยิน
* โจหอง
* โจหุ้น
* โจฮิว
* ซินต๋ำ
* ซินเป
* ซินหงี
* ซิหลง
* ซุนเล้
* ต้านท่าย
* เตงงาย
* เตาอี้
* เตียวคับ
* เตียวเลี้ยว
* เตียวอี้
* เตียวฮอ
* ไต้เหลง
* บังเต๊ก
* เบ้งตัด
* บุนขิม
* บุนเพ่ง
* บุนเอ๋ง
* บู๊ขิวเขียม
* ปีเอียว
* สุมาปอง
* สุมาเล่าจี๋
* หมันทอง
* อองสง
* อิกิ๋ม
* อินเล้
* อุยก๋วน
* เอียวเก๋า
* เอียวฉิว
* เฮ็กเจียว
* แฮหัวซง
* แฮหัวตุ้น
* แฮหัวป๋า
* แฮหัวหลิม
* โฮจุ้น

 |
| สตรีที่มีชื่อเสียงคนอื่น ๆ | 
* กัว หฺวาย
* จาง ชางผู
* จาง ชุนหฺวา
* เจ้าหญิงฉางชาน
* ชุยชื่อ
* ซัวเอี๋ยม
* ซินเหียนเอ๋ง
* เซี่ยโหว ฮุย
* ผาง เอ๋อ
* เว่ย์ ฮฺวาฉุน
* สฺวิน ฉ่าย
* สฺวี อี้
* หวาง ยฺเหวียนจี
* หยาง เยี่ยน
* หวาง อี้
* หยาง ฮุย-ยฺหวี
* แฮฮัวเหลง

 |
| บุคคลที่มีชื่อเสียงคนอื่น ๆ | 
* กวนลอ
* กองซุนสิว
* แก่หวน
* ปีเอี๋ยน
* ปู้ตู้เกิน
* ม้ากิ้น
* ลิวฮู
* ลุนติด
* ห่อปี
* อองเกี๋ยน
* เอียวจอ
* โอยเอี๋ยน

 |