ระวังสับสนกับ กรมขุนอินทรพิทักษ์

**สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอินทรพิทักษ์** พระนามเดิมว่า **จุ้ย** (*ไม่ทราบ* – พ.ศ. 2325) เป็นพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ประสูติแต่กรมหลวงบาทบริจา ดำรงพระอิสริยยศเป็นพระมหาอุปราชแห่งกรุงธนบุรี

พระราชประวัติ
-------------

### พระชนม์ชีพช่วงต้น

สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอินทรพิทักษ์ มีพระนามเดิมว่า จุ้ย (เอกพงศาวดารกัมพูชา ระบุว่าพระนามว่าพระองค์เจ้าน้อย) ประสูติแต่กรมหลวงบาทบริจา (สอน) ในสมัยกรุงศรีอยุธยา มีพระอนุชาหนึ่งพระองค์คือเจ้าฟ้าน้อย ด้วยเหตุที่พระองค์ประสูติแต่พระอัครมเหสีที่มิได้เป็นเจ้ามาแต่เดิม เมื่อแรกประสูติจึงมีพระยศเป็น *พระองค์เจ้า* ต่อมาทรงรับราชการได้รับความชอบชนะศึกพม่าในปี พ.ศ. 2318 จึงถูกยกเป็นเจ้าฟ้าทรงกรม ดังปรากฏในพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา ความว่า *"จึงพระกรุณาโปรดตั้งพระเจ้าลูกเธอพระองค์เจ้าจุ้ยเป็นกรมขุนอินทรพิทักษ์"*

สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอินทรพิทักษ์มีพระปรีชาสามารถในการรบ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชโปรดเกล้าสถาปนาเป็นพระมหาอุปราช และโปรดให้เสด็จไปตีเมืองกัมพูชาพร้อมกับสมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก โดยมีพระราชดำริว่า เมื่อตีเขมรได้ก็ให้สมเด็จเจ้าพระยาฯ ทำพิธีสถาปนากรมขุนอินทรพิทักษ์ขึ้นเป็นเจ้าครองนครกัมพูชา แต่อย่างไรก็ตามกรมขุนอินทรพิทักษ์ถือว่ามีบทบาทด้านการศึกน้อยเมื่อเทียบกับกรมขุนอนุรักษ์สงคราม (เจ้ารามลักษณ์) พระนัดดา ที่มักปรากฏในพงศาวดารบ่อยครั้งกว่า

### ความขัดแย้งกับสมเด็จพระชนกนาถ

ช่วงปี พ.ศ. 2323 เป็นช่วงที่สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีถูกกล่าวถึงว่ามีพระอารมณ์หงุดหงิดวิปริตไปเสียหมด ตามที่ปรากฏในพระราชพงศาวดารพระราชหัตถเลขา ดังปรากฏว่า

> "ครั้งถึง ณ วันเสาร์ ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๗ พระพุทธเจ้าอยู่หัวทรงเครื่องใหญ่ ครั้งเสร็จแล้วส่องพระฉายทอดพระเนตรเห็นพระเกศาเหนือพระกรรณเบื้องซ้ายเหลืออยู่เส้นหนึ่ง ก็ทรงพิโรธเจ้าพนักงานชาวพระภูษามาลาซึ่งทรงเครื่องนั้น ว่าแกล้งทำประจานพระองค์เล่น จึงดำรัสถามพระเจ้าลูกเธอ กรมขุนอินทรพิทักษ์ว่า โทษคนเหล่านี้จะเป็นประการใด กรมขุนอินทรพิทักษ์กราบทูลว่า เห็นจะไม่พิจารณาดูทั่ว พระเกศาจึงหลอหลงอยู่เส้นหนึ่ง ซึ่งจะแกล้งทำประจานพระองค์เล่นนั้นเห็นจะไม่เป็น ๆ แท้ สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระพิโกรธพระเจ้าลูกเธอเป็นกำลัง ดำรัสว่ามันเข้ากับผู้ผิดกล่าวแก้กันแกล้งให้เขากระทำประจานพ่อดูเล่นได้ ไม่เจ็บแค้นด้วย จึงให้ลงพระราชอาญาเฆี่ยนพระเจ้าลูกเธอ กรมขุนอินทรพิทักษ์ร้อยทีแล้วจำไว้ ให้เอาตัวชาวพระภูษามาลาซึ่งทรงเครื่องทั้งสองคน กับทั้งพระยาอุทัยธรรมจางวางว่าไม่ดูแลตรวจตรากำกับเอาไปประหารชีวิตเสียทั้งสามคน"
> 
> 

แต่เรื่องราวดังกล่าวไม่ปรากฏในหลักฐานอื่น เป็นต้นว่า พระราชพงศาวดารฉบับบริติชมิวเซียม, พระราชพงศาวดารฉบับพันจันทนุมาศ, ประชุมพงศาวดารภาคที่ ๖๕ รวมไปถึงจดหมายเหตุกรมหลวงนรินทรเทวี ซึ่งมักจะมีการบันทึกเรื่องราวทำนองนี้แต่กลับไม่ปรากฏไว้

แต่หลังจากนั้นอีก 6 วัน กรมขุนอินทรพิทักษ์ก็ถูกถอดพระอิสริยยศ ดังปรากฏในพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา ความว่า *"ถึง ณ วันศุกร์ แรม ๖ ค่ำ เดือน ๗ ดำรัสสั่งให้รื้อตำหนักพระเจ้าลูกเธอ กรมขุนอินทรพิทักษ์แล้วริบเครื่องยศ ให้ถอดเสียจากยศ ครั้นนานมาหายพระโกรธแล้ว จึงโปรดให้พ้นโทษ พระราชทานเครื่องยศแล้วให้คงยศดังเก่า"* ซึ่งสอดคล้องกับจดหมายเหตุโหรความว่า *"ปีชวด จ.ศ. ๑๑๔๒ วัน ๖ แรม ๖ ค่ำ เดือน ๗ ริบเครื่องยศเจ้าวังนอก"* และเหตุดังกล่าวได้พาลไปถึงพระราชมารดาของพระองค์ ถึงกับออกคำสั่งขับกรมหลวงบาทบริจาออกจากวังไปประทับกับลูก ดังปรากฏในจดหมายเหตุของกรมหลวงนรินทรเทวีคือ *"ขับเจ้าหอกลางไปอยู่ที่วังนอก"*

ช่วงที่ถูกริบเครื่องยศ พระองค์ได้ตัดสินใจออกผนวช เพื่อเลี่ยงพระราชอาญา เมื่อสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีทรงหายพิโรธแล้ว ก็พระราชทานยศศักดิ์คืนตามเดิม ทั้งยังโปรดเกล้าฯ ให้เป็นทัพหนุนเข้าตีเมืองพุทไธเพชร สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีก็ได้หมายพระทัยที่จะรั้งพระโอรสพระองค์นี้ครองกรุงกัมพูชาสืบไป

### การผลัดแผ่นดิน

เมื่อเดือนเมษายน พ.ศ. 2325 ขณะกรมขุนอินทรพิทักษ์ และพระยากำแหงสงคราม (บุญคง) ตั้งทัพอยู่ที่เมืองพุทไธเพชร (บันทายเพชร ราชธานีของกัมพูชา) สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก และเจ้าพระยาสุรสีห์ ได้ยกทัพกลับกรุงธนบุรี และปราบดาภิเษกเป็นพระเจ้าแผ่นดิน พร้อมกับสำเร็จโทษสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช และพระบรมวงศานุวงศ์ของสมเด็จพระเจ้าตากสินที่เป็นชาย  ได้ส่งทหารตามจับกุมตัวกรมขุนอินทรพิทักษ์ พร้อมด้วยพระยากำแหงสงคราม และทหารองครักษ์จำนวน 5 คน ได้ในป่าตำบลเขาน้อย สระบุรี 

สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกตรัสถามกรมขุนอินทรพิทักษ์ว่าทรงยินดีที่จะไว้พระชนม์ให้ แต่กรมขุนอินทรพิทักษ์ทรงยืนยันที่ขอตายตามสมเด็จพระเจ้าตากสิน สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกจึงโปรดเกล้าฯ ให้นำตัวเจ้าฟ้ากรมขุนอินทรพิทักษ์ไปสำเร็จโทษพร้อมกับพระยากำแหงสงคราม และพระอนุชา คือเจ้าฟ้าน้อย เมื่อวันเสาร์ เดือน 6 แรม 8 ค่ำ พ.ศ. 2325

พระโอรสธิดา
-----------

เจ้าฟ้ากรมขุนอินทรพิทักษ์มีพระโอรส-ธิดาจำนวนหนึ่ง ปรากฏสำคัญเพียง 4 พระองค์ คือ

1. **เจ้าหญิงมะเดื่อ** เป็นชายาในพระสัมพันธวงศ์เธอ กรมหมื่นนราเทเวศร์ ต้นราชสกุลปาลกะวงศ์ ณ อยุธยา มีโอรสและธิดาเป็นหม่อมเจ้า 3 พระองค์
2. **เจ้าหญิงสาลี่** เป็นชายาในพระสัมพันธวงศ์เธอ กรมหลวงเสนีบริรักษ์ ต้นราชสกุลเสนีวงศ์ ณ อยุธยา มีโอรสคือหม่อมเจ้าทินกร เสนีวงศ์
3. **เจ้าชาย (ไม่ทราบพระนาม)** มีบุตรสองคน คนหนึ่งเป็นที่หลวงอินทรโกษา
4. **เจ้าชายทองอิน** เป็นที่พระยากลาโหมในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ก่อนถูกสำเร็จโทษในปี 2346 บุตรชายคนหนึ่งเป็นเจ้าพระยายมราช (ศุข สินศุข)

ดังนั้นกรมขุนอินทรพิทักษ์เป็นต้นสกุลสินสุข และอินทรโยธิน

อ้างอิง
-------

1. ↑  จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. *พระราชวิจารณ์ ใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เรื่องจดหมายความทรงจำของพระเจ้าไปยิกาเธอ กรมหลวงนรินทรเทวี (เจ้าครอกวัดโพธิ์) ตั้งแต่ จ.ศ. 1129 ถึง 1182 เป็นเวลา 53 ปี*. กรุงเทพฯ : ศรีปัญญา, 2552, หน้า 79-80
2. ↑  เรืองเดชอนันต์ (ทองดี ธนะรัชต์), นายพันตรี. *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*. กรุงเทพฯ : ไทยควอลิตี้บุ๊คส์ (2006) จำกัด, 2563, หน้า 155
3. ↑  ธำรงศักดิ์ อายุวัฒนะ. *ราชสกุลจักรีวงศ์ และราชสกุลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช*. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์บรรณกิจ, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2544. 490 หน้า. หน้า หน้าที่. ISBN 974-222-648-2
4. 1 2  ปรามินทร์ เครือทอง. *กบฏเจ้าฟ้าเหม็น*. พิมพ์ครั้งที่ 3 (ปรับปรุง). กรุงเทพฯ : มติชน. 2555, หน้า 36-37
5. ↑  "จุลลดา ภักดีภูมินทร์, [[นิตยสารสกุลไทย]], ฉบับที่ 2488 ปีที่ 48 ประจำวันอังคารที่ 25 มิถุนายน 2545". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2010-07-14. สืบค้นเมื่อ 2008-08-02.
6. ↑  ปรามินทร์ เครือทอง. *กบฏเจ้าฟ้าเหม็น*. พิมพ์ครั้งที่ 3 (ปรับปรุง). กรุงเทพฯ : มติชน. 2555, หน้า 37
7. ↑  *พระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา*. คลังวิทยา. 2516, หน้า 437
8. 1 2  ปรามินทร์ เครือทอง. *กบฏเจ้าฟ้าเหม็น*. พิมพ์ครั้งที่ 3 (ปรับปรุง). กรุงเทพฯ : มติชน. 2555, หน้า 38
9. ↑  *พระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา*. คลังวิทยา. 2516, หน้า 438
10. 1 2  *ประชุมพงศาวดารภาคที่ 8*. คุรุสภา. 2507, หน้า 118
11. ↑  ปรามินทร์ เครือทอง. *กบฏเจ้าฟ้าเหม็น*. พิมพ์ครั้งที่ 3 (ปรับปรุง). กรุงเทพฯ:มติชน. 2555, หน้า 38-39
12. 1 2 3  "ฐานข้อมูลรากฐานไทย". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2005-05-09. สืบค้นเมื่อ 2021-10-01.
13. ↑  ประชุมพงศาวดารภาคที่ ๓๙ หน้า ๑๓๘
14. ↑  ส.พลายน้อย. *พระเจ้าตากสิน มหาราชแห่งชาติไทย*. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : พิมพ์คำ, 2553, หน้า 173
15. ↑  ส.พลายน้อย. *พระเจ้าตากสิน มหาราชแห่งชาติไทย*. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : พิมพ์คำ, 2553, หน้า 179

| ก่อนหน้า |  | สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอินทรพิทักษ์ |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **เจ้าฟ้ากรมขุนพรพินิต (กรุงศรีอยุธยา)** |  | **พระมหาอุปราชแห่งกรุงธนบุรี**  |  | **สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท (กรุงรัตนโกสินทร์)** |

| * ด
* ค
* ก
การเฉลิมพระยศเจ้านายในสมัยกรุงธนบุรี |
| --- |
| กรมพระ | *กรมพระเทพามาตย์* |  |
| กรมหลวง | *กรมหลวงเทวินทรสุดา* X • *กรมหลวงบาทบริจา* X |
| กรมขุน | กรมขุนอินทรพิทักษ์ • เจ้าฟ้ากรมขุนอินทรพิทักษ์ (\*) • กรมขุนอนุรักษ์สงคราม • กรมขุนรามภูเบศร์ • กรมขุนสุรินทรสงคราม |
| กรมบริจา | *กรมบริจาภักดีศรีสุดารักษ์*

---

 \* = กรมพระราชวังบวร • *ตัวเอียง* = ฝ่ายใน • X = ถอดจากฐานันดรศักดิ์ |
| **สมัยกรุงศรีอยุธยา • สมัยกรุงธนบุรี • สมัยกรุงรัตนโกสินทร์**  |

| * ด
* ค
* ก
กรมพระราชวังบวรสถานมงคล และกรมพระราชวังบวรสถานพิมุข |
| --- |
| กรุงศรีอยุธยา | 

|  |  |
| --- | --- |
| วังหน้า | 
* พระเอกสัตราชพระมหาอุปราช
* พระอาทิตยวงศ์
* มหาอุปราช (จัน)
* สมเด็จพระนเรศวร
* สมเด็จพระเอกาทศรถ
* เจ้าฟ้าสุทัศน์
* จมื่นศรีเสารักษ์
* สมเด็จพระศรีสุธรรมราชา
* สมเด็จพระนารายณ์มหาราช
* หลวงสรศักดิ์
* เจ้าฟ้าเพชร
* เจ้าฟ้าพร
* เจ้าฟ้าธรรมธิเบศฯ
* เจ้าฟ้าอุทุมพร

 |
| วังหลัง | 
* นายจบคชประสิทธิ์

 |
| ที่ประทับ | 
* พระราชวังจันทรเกษม (วังหน้า)
* พระราชวังสวนหลวง (วังหลัง)

 |

 |
| กรุงธนบุรี | 

|  |  |
| --- | --- |
| วังหน้า | 
* สมเด็จพระมหาอุปราช เจ้าฟ้ากรมขุนอินทรพิทักษ์

 |

 |
| กรุงรัตนโกสินทร์ | 

|  |  |
| --- | --- |
| วังหน้า | 
* สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท
* สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร
* สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์
* สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ
* พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว
* กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ

 |
| วังหลัง | 
* สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้ากรมพระอนุรักษ์เทเวศร์

 |
| ที่ประทับ | 
* พระราชวังบวรสถานมงคล (วังหน้า)
* พระราชวังบวรสถานพิมุข (วังหลัง)

 |

 |