สำหรับบทความทั่วไปเกี่ยวกับวิมตินิยม ดูที่ วิมตินิยม
**วิมตินิยมทางวิทยาศาสตร์** (อังกฤษ: Scientific skepticism, Scientific scepticism) เป็นหลักปฏิบัติในการที่จะสืบหาว่า เรื่องที่อ้างว่าเป็นจริงนั้นมีหลักฐานโดยงานวิจัยเชิงประสบการณ์ (เชิงประจักษ์) หรือไม่ สามารถทำซ้ำได้หรือไม่ เป็นหลักปฏิบัติที่ใช้เป็นปกติในการ "เพิ่มขยายความรู้ที่ยืนยันได้พิสูจน์ได้" 
ยกตัวอย่างเช่น ศ. ดร. โรเบิรต์ เมอร์ตัน แห่งมหาวิทยาลัยโคลัมเบีย ผู้เป็นบิดาของสังคมวิทยาของความรู้วิทยาศาสตร์ (Sociology of scientific knowledge) ได้กล่าวยืนยันว่า ไอเดียทุกอย่างต้องมีการทดสอบ และต้องผ่านการตรวจสอบของสังคมและชุมชน ที่เข้มงวด และทำอย่างเป็นระบบ

ศัพท์
-----

วิมตินิยมทางวิทยาศาตร์บางครั้งก็เรียกว่า **rational skepticism** (วิมตินิยมตามเหตุผล) และบางครั้งหมายถึง **skeptical inquiry** (การสอบสวนโดยไม่เชื่อ) 

วิมตินิยมทางวิทยาศาสตร์ไม่เหมือนกับวิมตินิยมทางปรัชญา (อังกฤษ: philosophical skepticism)
ซึ่งเป็นการไม่ปักใจว่า ความรู้ที่เรามีนั้นเป็นความจริงของธรรมชาติ
ส่วนคำว่า Methodological skepticism (วิมตินิยมโดยระเบียบวิธี) เป็นการตั้งข้อสงสัยในความเชื่อของบุคคลว่าตรงกับความจริง เป็นแนวคิดที่คล้าย ๆ กันกับวิมตินิยมทางวิทยาศาสตร์ แต่ไม่ใช่อันเดียวกัน
แต่คำว่า "New Skepticism" (วิมตินิยมใหม่) ที่อธิบายโดยพอล์ เคิรตส์นั้น ตรงกับวิมตินิยมทางวิทยาศาสตร์ 
นักเล่นกลผู้เป็นนักวิมตินิยม Jamy Ian Swiss ได้กล่าวไว้ว่า วิมตินิยมทางวิทยาศาสตร์เป็น "วิธีการคิด ไม่ใช่เรื่องที่คิด"[]

### นิยามต่าง ๆ

คำนิยามอื่น ๆ ของ "วิมตินิยมทางวิทยาศาสตร์" รวมทั้ง

> 
> นักวิมตินิยมเป็นผู้ชอบใจประเด็นความเชื่อและข้อสรุปที่เชื่อถือได้และเป็นจริง มากกว่าประเด็นที่ทำให้เบาใจหรือเหมาะกับสถานการณ์
> และดังนั้น จะใช้วิธีทางวิทยาศาสตร์และการคิดด้วยเหตุผล อย่างเข้มงวดและอย่างเปิดเผย เพื่อตรวจสอบข้ออ้างความจริงต่าง ๆ โดยเฉพาะ (ในเรื่องความเชื่อและข้อสรุป)ของตนเอง
> นักวิมตินิยมจะยอมรับอย่างมีเงื่อนไขและไม่ปักใจ ซึ่งข้ออ้างความจริงต่าง ๆ ที่ผ่านการตรวจสอบทางตรรกะที่ถูกต้อง และที่ผ่านการประเมินหลักฐานที่มีอยู่อย่างถี่ถ้วน
> และจะศึกษาข้อบกพร่องของการคิดหาเหตุผล และกลไกการหลอกลวงของมนุษย์ เพื่อที่จะหลีกเลี่ยงการถูกหลอกทั้งโดยตนเองและโดยผู้อื่น
> นักวิมตินิยมให้ความสำคัญกับวิธีการ (ในการสืบหาความจริง) มากกว่าข้อสรุปอย่างใดอย่างหนึ่ง
> 
> 
> 

> 
> วิมตินิยมเป็นวิธีการปฏิบัติอย่างมีเงื่อนไขและไม่ปักใจ ต่อข้ออ้างความจริง
> เป็นการหาเหตุผลต่อไอเดียทุกอย่างอย่างใดอย่างหนึ่ง โดยไม่มีไอเดียอะไร ๆ ที่เป็นข้อยกเว้น
> กล่าวอีกอย่างหนึ่งก็คือ วิมตินิยมเป็นวิธีการ ไม่ใช่เป็นทัศนคติ
> 
> 
> 

> 
> วิมตินิยมเป็นวิธีการตรวจสอบข้ออ้างความจริงเกี่ยวกับโลก
> เครื่องมือของนักวิมตินิยมรวมทั้งการหาเหตุผล, การคิดวิเคราะห์ (critical thinking), และความต้องการที่จะได้หลักฐานที่ยืนยันได้ ตรวจสอบได้ เกี่ยวกับข้ออ้างความจริง (โดยเฉพาะที่พิเศษเหนือมนุษย์)
> โดยทั่ว ๆ ไปแล้ว การคิดหาหลักฐานเหตุผลโดยวิมตินิยม เป็นวิธีการที่อยู่ในระเบียบวิธีทางวิทยาศาสตร์อยู่แล้ว
> 
> 
>

สาระสำคัญ
---------

ประวัติ
-------

ตัวอย่าง
--------

ตัวอย่างประเด็นที่วารสารวิมตินิยมทางวิทยาศาสตร์ทำการตรวจสอบรวมทั้ง

* การรักษาพยาบาลด้วยอาหารบางประเภท ด้วยวิธีการบางอย่าง และด้วยการแพทย์ทางเลือก
* ความน่าเชื่อถือและความมีอยู่ของความสามารถเหนือธรรมชาติ (เช่นการพยากรณ์ด้วยไพ่ทาโรต์) ของเทพและภูติต่าง ๆ (เช่นโพลเทอร์ไกสท์ ทูตสวรรค์ พระเจ้า/พระเป็นเจ้า/พระผู้สร้าง)
* สัตว์ต่าง ๆ จากวิทยาสัตว์ลึกลับ (เช่นเนสซีหรือสัตว์ประหลาดล็อกเนสส์)
* เรื่องอื่น ๆ รวมทั้ง creationism/intelligent design, ดาวซิ่ง, ทฤษฎีสมคบคิดต่าง ๆ (เช่นทฤษฎีสมคบคิดเรื่องเหยียบดวงจันทร์)
* และเรื่องอ้างอื่น ๆ ที่นักวิมตินิยมเห็นว่าไม่น่าจะเป็นไปได้ตามหลักวิทยาศาสตร์

มีนักวิมตินิยมเช่นนักมายากลแฮร์รี ฮูดินี (ค.ศ. 1874-1926) และนักมายากลชาวอเมริกันเจมส์ แรนดี้ ที่ได้กลายมาเป็นผู้มีชื่อเสียงในการพิสูจน์เรื่องอ้างที่ไม่น่าเป็นไปได้ ว่าเป็นเรื่องเท็จ
ถึงอย่างนั้น นักพิสูจน์เรื่องเหนือธรรมชาติบางท่านเตือนว่า ผู้ทำการเช่นนี้ต้องระวังที่จะติดตามเรื่องอ้างเหนือธรรมชาติเช่นนี้อย่างจริง ๆ จัง ๆ โดยไม่มีความเอนเอียง เพราะว่า การพิสูจน์หาเหตุผลที่เปิดใจโปร่งใส สามารถที่จะเปลี่ยนใจและสอนคนได้ดีกว่าการพิสูจน์ว่าเท็จ

### วิมตินิยมเทียม

มีการกล่าวไว้ว่า "นักวิมตินิยมเทียมจริง ๆ แล้วก็คือผู้ที่ยึดถือความคิดเห็นของตนโดยปราศจากเหตุผล ภายใต้คราบ (ของนักวิมตินิยมจริง ๆ) เป็นคนยิ่งอันตรายด้วยการแสดงรูปแบบ เหมือนกับผู้ทำการสอบสวนที่ไม่มีความเอนเอียงและเปิดใจ"
โดยมีตัวอย่างให้เห็นในกลุ่มบุคคลผู้ยึดถือหลักทางวิชาการที่ต่อมาพบว่าใช้ไม่ได้เช่น การปฏิเสธโรคเอดส์ การปฏิเสธเหตุการณ์ฮอโลคอสต์ การปฏิเสธปรากฏการณ์โลกร้อน ผู้เรียกตนเองว่านักวิมตินิยม แต่ความจริงแสดงพฤติกรรมของนักวิมตินิยมเทียม
คือเลือกถือเอาและเลือกแสดงแต่หลักฐานที่เข้ากับความคิดความเชื่อของตน (ดูความเอนเอียงเพื่อยืนยัน)
ลักษณะเฉพาะของวิมตินิยมเทียมก็คือ "ไม่ได้มีจุดหมายเป็นการสืบหาความจริงอย่างเป็นกลาง ๆ แต่เป็นการพิทักษ์จุดยืนทางความคิดที่มีอยู่แล้ว"

แต่ว่า แม้นักวิมตินิยมทางวิทยาศาสตร์แท้ ๆ ก็ยังอาจถูกวิจารณ์ด้วยข้อหาเช่นนี้ได้
คือ มักจะมีการกล่าวหาว่าเป็นวิมตินิยมเทียม ในประเด็นต่าง ๆ ที่มีการขัดแย้งกันในระดับสูงกับพวกนักวิมตินิยมทางวิทยาศาสตร์
ยกตัวอย่างเช่น ในปี ค.ศ. 1994 นักจิตวิทยาเหนือธรรมชาติที่ต่อมากลายเป็นผู้ที่ไม่เชื่อเรื่องเหนือธรรมชาติ และได้รับเลือกเป็นสมาชิกขององค์กรวิมตินิยม CSICOP ได้กล่าวถึงสิ่งที่เธอคิดว่า "เป็นวิมตินิยมเทียมประเภทที่แย่ที่สุด"

> 
> มีสมาชิกบางพวกในกลุ่มนักวิมตินิยมที่มีความเห็นที่ชัดเจนว่า ตนรู้คำตอบที่ถูกต้องแม้ก่อนที่จะทำการสอบสวน
> พวกเขาไม่ปรากฏว่าสนใจที่จะชั่ง (ตรวจสอบ) แนวคิดที่ต่าง ๆ กัน
> ที่จะตรวจสอบเรื่องอ้างที่แปลก ๆ
> หรือที่จะลองประสบกับเหตุการณ์เหนือธรรมชาติ หรือที่แปลกไปจากปกติธรรมดา ด้วยตนเอง (ช่างเป็นไปไม่ได้!)
> แต่สนใจแต่จะโปรโหมตความเชื่อและความเห็นของตน
> 
> 
> 

โดยวิจารณ์คำที่สมาชิกจาก "สมาคมการตรวจสอบโดยวิมตินิยม" (Association for Skeptical Investigation) ได้ใช้เรียกนักวิมตินิยมที่วิจารณ์เรื่องเหนือธรรมชาติบางคนว่า "ยึดถือความคิดของตนโดยปราศจากเหตุผล" และ "เป็นโรค" 
โรเบิรต์ ท็อดด์ คาร์โรลล์ ผู้จัดตั้งเว็บไซต์ *Skeptic's Dictionary (พจนานุกรมของนักวิมตินิยม)*
ได้กล่าวว่า สมาคมนั้น

> 
> เป็นกลุ่มของนักตรวจสอบเรื่องเหนือธรรมชาติโดยวิมตินิยมเทียม เป็นพวกที่สนับสนุนเรื่องเหนือธรรมชาติ
> ผู้ไม่ชอบใจคำวิจารณ์ต่องานศึกษาเรื่องเหนือธรรมชาติ ซึ่งเป็นคำวิจารณ์จากนักวิมตินิยมแท้ และจากนักคิดวิเคราะห์
> ความไม่เชื่อ (วิมติ) อย่างเดียวที่คนกลุ่มนี้โปรโหมตก็คือ ความไม่เชื่อในนักวิจารณ์และคำวิจารณ์ต่องานศึกษาเรื่องเหนือธรรมชาติ
> 
> 
>

อันตรายจากวิทยาศาสตร์เทียม
--------------------------

วิมตินิยมเป็นวิธีการศึกษาเรื่องอ้างที่ไม่ปกติธรรมดาหรือแปลก ๆ ที่โน้มไปทางความไม่เชื่อเหนือกว่าความเชื่อ เพราะว่าไม่มีหลักฐานที่ชัดเจนสรุปได้
นักวิมตินิยมโดยทั่ว ๆ ไปพิจารณาว่า ความเชื่อเกี่ยวกับการมาถึงมนุษยโลกโดยมนุษย์ต่างดาว และอำนาจรับรู้เหนือธรรมชาติ เป็นแนวความคิดที่ผิด
เนื่องจากไม่มีหลักฐานโดยประสบการณ์ (empirical evidence) ที่จะสนับสนุนเหตุการณ์เหล่านี้
นักปราชญ์กรีกโบราณเพลโต คิดว่า การปลดเปลื้องบุคคลอื่นให้พ้นจากความไม่รู้แม้ว่าจะมีการขัดขืนในเบื้องต้น เป็นการกระทำที่ยิ่งใหญ่และประเสริฐ
ซึ่งนักวิมตินิยมในปัจจุบันก็ได้พยายามที่จะเดินตามแนวคิดนี้โดยวิธีต่าง ๆ

นักปราชญ์ทรงอิทธิพลชาวอังกฤษเบอร์ทรันด์ รัสเซลล์ เสนอว่า การกระทำของบุคคล จะอาศัยความเชื่อของบุคคลนั้น และถ้าความเชื่อนั้นไม่มีหลักฐานสนับสนุน ก็อาจจะนำไปสู่การกระทำที่ก่อความเสียหาย
นักมายากลเจมส์ แรนดี้ บ่อยครั้งเขียนบทความเกี่ยวกับกลฉ้อฉลของผู้ที่อ้างว่าตนรับรู้ได้เหนือธรรมชาติ หรือรักษาโรคได้โดยอำนาจเหนือธรรมชาติ
นักวิจารณ์การแพทย์ทางเลือกบ่อยครั้งชี้คำแนะนำที่ไม่ดีของผู้รักษาผู้ไม่มีคุณสมบัติ ที่นำไปสู่อาการสาหัสหรือถึงความตาย
ส่วนนักชีววิทยาริชาร์ด ดอว์กินส์ ชี้ว่า ศาสนาเป็นแหล่งก่อเหตุความรุนแรง และพิจารณาว่า ความเชื่อว่าพระผู้สร้างสร้างโลกขึ้น (creationism) เป็นอันตรายต่อการใช้ความรู้จากชีววิทยา (เช่นผู้เชื่อมีความเห็นขัดแย้งต่อหลักความจริงทางชีววิทยา ทำให้เกิดการกระทำมีผลกระทบต่อสังคมที่ขัดกับหลักความจริง)
และนักวิมตินิยมบางพวกก็ต่อต้านลัทธิศาสนาใหม่ ๆ (New religious movement) เพราะสอนว่า มีปาฏิหาริย์ (เหนือธรรมชาติ) ที่ไม่จริง หรือว่าผู้นำลัทธิศาสนาสามารถทำปาฏิหาริย์ได้ 
และบางพวกก็มักวิจารณ์ระบบความเชื่อต่าง ๆ ที่เห็นว่าวิตถาร แปลกประหลาด หรือว่าไม่มีเหตุผล

สื่อวิมตินิยม
-------------

* *มิธบัสเตอร์ส* รายการโทรทัศน์พิสูจน์ตำนานเมือง และเรื่องเล่าขานที่เล่าต่อกันปากต่อปาก

ดูเพิ่ม
-------

* วิมตินิยม
* มนุษยนิยมแบบฆราวาส

เชิงอรรถและอ้างอิง
------------------

1. ↑  "ศัพท์บัญญัติอังกฤษ-ไทย, ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (คอมพิวเตอร์) รุ่น ๑.๑", ให้ความหมายของ skepticism ว่า "วิมตินิยม"
2. ↑  Stemwedel, Janet D. (2008-01-29), "Basic concepts: the norms of science" (blog), *ScienceBlogs: Adventures in Ethics and Science*, Seed Media Group: quoting Robert K. Merton (1942)
3. ↑  Merton, R. K. (1942). *The Normative Structure of Science*. in Merton, Robert King (1973). *The Sociology of Science: Theoretical and Empirical Investigations*. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-52091-9.
4. ↑  "ศัพท์บัญญัติอังกฤษ-ไทย, ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (คอมพิวเตอร์) รุ่น ๑.๑", ให้ความหมายของ rational ว่า "ตามเหตุผล"
5. ↑  Kurtz, Paul (1992). *The New Skepticism: Inquiry and Reliable Knowledge*. Prometheus Books. p. 371. ISBN 0-87975-766-3.
6. ↑  Novella, Steven (2008-11-07). "SKEPTIC – THE NAME THING AGAIN". เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-02-20. สืบค้นเมื่อ 2015-02-20.
7. ↑  "A BRIEF INTRODUCTION". สืบค้นเมื่อ 2015-02-20.
8. ↑  "What is skepticism?". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2014-10-15. สืบค้นเมื่อ 2015-02-20.
9. ↑  Gardner, Martin (1957). *Fads and Fallacies in the Name of Science*. Dover. ISBN 0-486-20394-8.
10. ↑  "Skeptics Dictionary Alphabetical Index Abracadabra to Zombies". skepdic.com. 2007. สืบค้นเมื่อ 2007-05-27.
11. ↑  Nickell, Joe, *Skeptical inquiry vs debunking*
12. ↑  Hansen, George P. (1992). "CSICOP and the Skeptics: An Overview". สืบค้นเมื่อ 2010-05-25.
13. ↑  Wilson, Richard (2008-09-18), "Against the Evidence", *New Statesman*, Progressive Media International, ISSN 1364-7431
14. ↑  Wilson, Richard C. (2008). *Don't get fooled again: the sceptic's guide to life*. Icon. ISBN 978-1-84831-014-8.
15. ↑  Kennedy, J. E. (2003). "The capricious, actively evasive, unsustainable nature of psi: A summary and hypotheses". *The Journal of Parapsychology*. **67**: 53–74. See Note 1 p. 64 quoting Blackmore, S. J. (1994). "Women skeptics". ใน Coly, L.; White, R. (บ.ก.). *Women and Parapsychology*. New York: Parapsychology Foundation. pp. 234-236).
16. ↑  "Skeptical Investigations". *Association for Skeptical Investigation*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-04-12. สืบค้นเมื่อ July 6, 2013.
17. 1 2  Carroll, Robert Todd. "Internet Bunk: Skeptical Investigations (or Skeptical About Skeptics)". *Skeptic's Dictionary*. สืบค้นเมื่อ 2015-02-20.
18. ↑  Plato. "Allegory of the cave". *The Republic*. translation by Griffith, Tom and Ferrari, G.R.F. into English. New Cambridge University Press. ISBN 0-521-48443-X.
19. ↑  Russell, Bertrand (1928). "On the Value of Scepticism". *The Will To Doubt*. Positive Atheism. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2018-08-25. สืบค้นเมื่อ 2007-05-27.
20. ↑  "Fighting Against Flimflam". นิตยสารไทม์. 2001-06-24. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2012-11-02. สืบค้นเมื่อ 2015-02-20.
21. ↑  Dawkins, Richard (2007). *The God Delusion*. Black Swan. ISBN 9780618918249.
22. ↑  "Better living without God? - Religion is a dangerously irrational mirage, says Dawkins". *San Francisco Chronicle*. 2006-10-15.
23. ↑  Langone, Michael D. (June 1995). *Recovery from Cults: Help for Victims of Psychological and Spiritual Abuse*. W. Norton. American Family Foundation. p. 432. ISBN 0-393-31321-2.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* Carroll, Robert Todd (2003). *The Skeptic's Dictionary: A Collection of Strange Beliefs, Amusing Deceptions, and Dangerous Delusions*. John Wiley & Sons. ISBN 0-471-27242-6.

* Randi, James (June 1982). *Flim-Flam! Psychics, ESP, Unicorns, and Other Delusions*. Prometheus Books. p. 342. ISBN 0-345-40946-9.

* Randi, James; Arthur C. Clarke (1997). *An Encyclopedia of Claims, Frauds, and Hoaxes of the Occult and Supernatural*. St. Martin's Griffin. p. 336. ISBN 0-312-15119-5.

* Sagan, Carl; Ann Druyan (1997). *The Demon-Haunted World: Science as a Candle in the Dark*. Ballantine Books. p. 349. ISBN 0-345-40946-9.

* Gardner, Martin (1957). *Fads and Fallacies in the Name of Science*. Dover Publications. p. 373. ISBN 0-486-20394-8.

* Shermer, Michael (1997). *Why People Believe Weird Things*. St Martins Griffin and Company. p. 349. ISBN 978-0-8050-7089-7.

* Skeptic Links เก็บถาวร 2015-08-12 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน - A list of links of interest to Scientific Skeptics
* The Skeptic's Dictionary - Carroll, Robert Todd, contains many articles on science, alternative medicine, pseudoscience, etc.
* A skeptical manifesto, Shermer, Michael, A philosophical analysis of scientific skepticism
* Proper Criticism เก็บถาวร 2009-08-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. (csicop.org) - Hyman, Ray, Suggestions to upgrade the quality of Scientific skepticism
* Strategies for dissenting scientists เก็บถาวร 2008-12-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. Martin, Brian, Society for Scientific Exploration. Journal of Scientific Exploration, Volume 12 No 4. 1998. (PDF), Strategies available for dissenting scientists.
* Carl Sagan's Baloney Detection Kit. Operation Clambake. 1998. Based on the book "*The Demon Haunted World|The Demon Haunted World: Science as a candle in the dark*". (ISBN 0-345-40946-9)
* New England Skeptical Society Newsletter Articles - Includes articles on such topics as Homeopathy, Intelligent Design, and other pseudoscientific topics
* sci.skeptic FAQ
* Nonsense (And Why It's So Popular) เก็บถาวร 2010-01-21 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน A course syllabus from The College of Wooster.
* Why Is There A Skeptical Movement? - Loxton, Daniel, Contains an overview of the history (and pre-history) of the skeptical movement as well as the principles underlying scientific skepticism.