**นกยูงไทย** หรือ **นกยูงสีเขียว** (อังกฤษ: Green peafowl; ชื่อวิทยาศาสตร์: *Pavo muticus* มาจากภาษาละติน *Pavo*, นกยูง; *muticus*, เชื่อมต่อ หรือ ตัดทอน) เป็นไก่ฟ้าขนาดใหญ่ที่พบในป่าเขตร้อนของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เป็นญาติใกล้ชิดกับนกยูงอินเดียหรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่านกยูงสีฟ้า (ชื่อวิทยาศาสตร์: *Pavo cristatus*) ที่ส่วนมากพบในอนุทวีปอินเดีย โดยจัดให้อยู่ในกลุ่มชนิดใกล้สูญพันธุ์ตามบัญชีแดงไอยูซีเอ็นตั้งแต่ ค.ศ. 2009 เนื่องจากประชากรทั่วโลกลดลงอย่างมากและมีการกระจัดกระจายอย่างมากจากการสูญเสียที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ

ลักษณะ
------

หัวและคอส่วนบนของนกยูงตัวเมีย
นกยูงไทยเป็นนกจำพวกไก่ฟ้าขนาดใหญ่ นกตัวผู้อาจยาวได้ถึง 3 เมตรเมื่อรวมหาง อาจหนักถึง 5 กก. ตัวเมียยาว 1.1 เมตร หนักประมาณ 1.1 กก. ช่วงปีกกว้าง 1.2 เมตร นกตัวผู้มีหงอนเป็นพู่สูงและมีแผ่นหนังที่หน้าสีฟ้าสลับสีเหลืองเห็นได้ ชัดเจน ขนลำตัวมีสีเขียวเป็นประกายแววเหลือบสีน้ำเงินบนปีกและสีทองแดงทางด้านข้าง ลำตัวดูเป็นลายเกล็ดแพรวพราวไปทั้งตัว ขนปีกบินสีน้ำตาลแดง ขนคลุมโคนหางยื่นยาวออกมาก มีสีเขียวและมีจุดดวงตากลมที่ขลิบด้วยสีฟ้าและสีน้ำเงิน นกตัวเมียลักษณะโดยทั่วไปคล้ายนกตัวผู้ แต่ขนสีเหลือบเขียวน้อยกว่าและมีประสีน้ำตาลเหลืองอยู่ทั่วไป ขนคลุมโคนหางไม่ยื่นยาวดังเช่นในนกตัวผู้ นกยูงไทยบินได้เก่งกว่านกยูงอินเดีย

นกยูงตัวผู้รำแพน
นกตัวผู้ของสปีชีส์ย่อย *imperator* และ *spicifer* มีสีเขียวออกฟ้า ชนิดย่อยแรกมีสีเขียวเหลือบที่อก คอ ปีกด้านใน และด้านนอกขนปีกกลาง ชนิดหลังสีทึบกว่า อกและคอสีออกฟ้ากว่า มีสีดำมากกว่าตรงปีกด้านใน และด้านนอกขนปีกกลาง ขณะที่ชนิดย่อย *muticus* มีขนสีเขียวทองมีสีฟ้าเล็กน้อยบนคอและอก ขนอกและคออาจเปลี่ยนได้หลากหลายขึ้นอยู่กับอายุและเพศ

การกระจายพันธุ์และถิ่นอาศัย
---------------------------

นกยูงมีการกระจายพันธุ์ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในรัฐอัสสัม ประเทศอินเดีย ด้านตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศจีนจนถึงลาว ไทย เวียดนาม กัมพูชา มาเลเซียตะวันตก และ อินโดนีเซีย ในประเทศไทยพบในภาคเหนือและภาคตะวันตก

นกยูงไทยพบได้ในถิ่นอาศัยหลากหลายไม่ว่าจะเป็นป่าเก่าหรือป่าปลูกในระดับความสูงไม่เกิน 1,000 เมตรจากระดับน้ำทะเลทั้งในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อน ทั้งพบได้ในป่าไผ่ ทุ่งหญ้า เช่นกัน ในเวียดนามพบนกอาศัยอยู่ป่าแล้งผลัดใบใกล้แหล่งน้ำและห่างจากการรบกวนของมนุษย์ แหล่งน้ำนับว่าเป็นปัจจัยสำคัญของถิ่นอาศัย

การจัดจำแนก
-----------

ตามคำแนะนำของตัวแทนผู้ก่อตั้งสมาคมไก่ฟ้าโลกและนักปักษีวิทยา ฌ็อง เดอลากูร์ แบ่งออกเป็น 3 ชนิดย่อย:

* *P. m. muticus* (ชนิดย่อยที่ได้รับการตั้งชื่อตามสปีชีส์) – นกยูงชวา หรือ นกยูงใต้ พบในชวา มาเลเซียตะวันตกจากทางเหนือไปทางใต้จนถึงรัฐเกอดะฮ์
* *P. m. imperator* – นกยูงอินโดจีน หรือ นกยูงเหนือ พบในพม่าจนถึงไทย ตอนใต้ของจีนและอินโดจีน
* *P. m. spicifer* – นกยูงพม่า พบทางตะวันตกเฉียงเหนือของพม่า ตะวันออกเฉียงเหนือของอินเดียและบังคลาเทศ

ผู้แต่งบางคนเสนอให้ประชากรที่พบในยูนานแยกเป็นอีกชนิดย่อยหนึ่ง ปัจจุบันไม่พบนกยูงไทยในสุมาตราและบอร์เนียวแล้ว และบันทึกการพบทางตะวันออกเฉียงเหนือของอินเดียก็เป็นบันทึกเมื่อนานมาแล้วปัจจุบันอาจสูญพันธุ์ไปจากพื้นที่แล้วเช่นกัน

พฤติกรรม
--------

นกยูงตัวเมีย
ออกหากินตามหาดทรายและสันทรายริมลำธารในตอนเช้าตรู่จนกระทั่งถึง ตอนบ่ายกินทั้งเมล็ดพืชและสัตว์เล็ก ๆ แล้วจึงบินกลับมาเกาะนอนอยู่บนยอดไม้สูง ปกติอยู่เป็นฝูงเล็ก ๆ 2-6 ตัว ยกเว้นในบางบริเวณ เช่น เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง จังหวัดอุทัยธานี พบนกยูงอยู่รวมกันเป็นฝูงถึง 10 ตัว ซึ่งที่นี่ก็นับเป็นสถานที่ ๆ มีนกยูงไทยอาศัยอยู่มากที่สุดในประเทศไทยด้วย ปัจจุบันมีประมาณ 400 ตัว และยังมีรายงานการพบนกยูงในภาคเหนือที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าวียงลอ ซึ่งสามารถพบนกยูงในช่วงเดือน ตุลาคม - พฤษภาคม ของทุกปี  รวมทั้งยังพบนกยูงไทยจำนวนมากในผืนป่าจังหวัดลำพูนและจังหวัดเชียงใหม่ ภายใต้การดูแลของเขตห้ามล่าสัตว์ป่าป่าบ้านโฮ่ง

การสืบพันธุ์
------------

ฤดูผสมพันธุ์อยู่ในระหว่างเดือนพฤศจิกายนจนถึงเดือนเมษายน ขนคลุมโคนหางของนกตัวผู้จะเจริญเต็มที่ในเดือนตุลาคม และจะผลัดขนนี้ในเดือนกุมภาพันธ์ การเกี้ยวพาราสีกันของนกยูงเริ่มเมื่อนกยูงตัวเมียหากินเข้าไปดินแดนของนกตัวผู้ ตัวผู้จะร่วมเข้าไปหากินในฝูงด้วย และแสดงการรำแพนหาง กางปีกสองข้างออกพยุงลำตัว ชูคอขึ้นแล้วย่างก้าวเดินหมุนตัวไปรอบ ๆ ตัวเมีย การรำแพนหางจะใช้เวลาประมาณ 5 - 10 นาที หากตัวเมียพร้อมที่จะผสมพันธุ์จะย่อตัวลงให้ตัวผู้ขึ้นผสมพันธุ์ นกยูงทำรังบนพื้นดินตามที่โล่งหรือตามซุ้มกอพืช อาจมีหญ้าหรือใบไม้แห้งมารองรัง วางไข่ครั้งละ 3 - 6 ฟอง เริ่มฟักไข่หลังจากออกไข่ฟองสุดท้ายแล้ว โดยใช้เวลาฟักทั้งสิ้น 26 วัน ลูกนกแรกเกิดมีขนอุยคลุมทั่วตัว สามารถยืนและเดินตามแม่ไปหาอาหารได้ทันทีที่ขนแห้ง โดยลูกนกจะตามแม่ไปหากินไม่น้อยกว่า 6 เดือน จากนั้นจึงหากินตามลำพัง

ความสำคัญทางวัฒนธรรม
--------------------

นกยูงไทยเป็นสัญลักษณ์ของพระมหากษัตริย์พม่า
ถึงแม้ว่านกแว่นสีเทาเป็นนกประจำชาติพม่า นกยูงไทยถือเป็นสัญลักษณ์ในอดีตของพระมหากษัตริย์พม่า

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3  BirdLife International (2018). "*Pavo muticus*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2018**: e.T22679440A131749282. doi:10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22679440A131749282.en. สืบค้นเมื่อ 27 January 2022.
2. ↑  Johnsgard, P.A. (1999). *The Pheasants of the World: Biology and Natural History*. Washington, DC: Smithsonian Institution Press. p. 374. ISBN 1-56098-839-8.
3. 1 2  Zoological Museum Amsterdam. เก็บถาวร 2009-08-13 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Accessed 20 April 2008
4. 1 2 3  นกยูงไทย องค์การสวนสัตว์
5. ↑  BirdLife International 2006. Threatened birds of Asia: the BirdLife International Red Data Book. Cambridge, UK. pp. 1052–1087 *Pavo muticus* PDF เก็บถาวร 2011-07-22 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
6. ↑  Brickle, Nick W. (2002). "Habitat use, predicted distribution and conservation of green peafowl (*Pavo muticus*) in Dak Lak Province, Vietnam". *Biological Conservation*. **105** (2): 189. doi:10.1016/S0006-3207(01)00182-3.
7. ↑  Brickle, N. W. Nguyen Cu, Ha Quy Quynh, Nguyen Thai Tu Cuong and Hoang Van San (1998) The Status and Distribution of Green Peafowl *Pavo muticus* in Dak Lak Province, Vietnam. BirdLife International - Vietnam
Programme, Hanoi, VietnamHanoi. PDF[*ลิงก์เสีย*]
8. ↑  Clements, James F. (2007). *The Clements Checklist of the Birds of the World* (6th ed.). London: Christopher Helm. ISBN 978-0-7136-8695-1.
9. ↑  Dickinson, Edward C. บ.ก. (2003). *The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World* (3rd ed.). ISBN 0-7136-6536-X..
10. ↑  Madge, Steve; McGowan, Phil (2002). *Pheasants, Partridges, and Grouse: A Guide to the Pheasants, Partridges, Quails, Grouse, Guineafowl, Buttonquails, and Sandgrouse of the World*. Princeton, NJ: Princeton University Press. ISBN 0-7136-3966-0.
11. ↑  Rasmussen, P.C.; Anderton, J.C. (2005). *The Birds of South Asia*. Smithsonian Institution & Lynx Edicions. ISBN 978-84-96553-85-9.
12. ↑  "เรื่องเด่นเย็นนี้". ช่อง 3. 11 December 2014. สืบค้นเมื่อ 11 December 2014.[*ลิงก์เสีย*]
13. ↑
14. ↑
15. ↑  "Burma: historical flags". *crwflags.com*.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **นกยูงไทย**

วิกิสปีชีส์มีข้อมูลภาษาอังกฤษเกี่ยวกับ ***Pavo muticus***

* Arkive images and movies of the green peafowl (*Pavo muticus*)
* The Green Peafowl of Thailand
* Audio recordings of Green peafowl on Xeno-canto.
* BirdLife species factsheet for *Pavo muticus*
* Green peafowl (*Pavo muticus*) at gbwf.org
* "Pavo muticus". *Avibase*. แก้ไขสิ่งนี้ที่วิกิสนเทศ
* "Green peafowl media". *Internet Bird Collection*.
* นกยูงไทย photo gallery at VIREO (Drexel University)
* แม่แบบ:IUCN Map

|  |  |
| --- | --- |
| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน | 
* Wikidata: Q254636
* Wikispecies: Pavo muticus
* ADW: Pavo\_muticus
* ARKive: pavo-muticus
* Avibase: 990B91710EE7388F
* BirdLife: 22679440
* eBird: grepea1
* Fossilworks: 114655
* GBIF: 2473599
* IBC: green-peafowl-pavo-muticus
* iNaturalist: 1200
* IRMNG: 10197106
* ITIS: 176114
* IUCN: 22679440
* NBN: NHMSYS0020789024
* NCBI: 9050
* Species+: 4975
* Xeno-canto: Pavo-muticus

 |