บทความนี้เกี่ยวกับอดีตประเทศ สำหรับประเทศในปัจจุบัน ดูที่ ประเทศบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา สำหรับหน่วยการปกครองภายในประเทศ ดูที่ สหพันธรัฐบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา

**สาธารณรัฐบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา** (อังกฤษ: Republic of Bosnia and Herzegovina; บอสเนีย: *Republika Bosna i Hercegovina*) เป็นอดีตรัฐชาติซึ่งถ่ายทอดสิทธิ์ทางอำนาจและพันธะให้แก่ประเทศบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนาในปัจจุบัน

สาธารณรัฐบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนาดำรงอยู่อย่างถูกต้องตามกฎหมายจนกระทั่งมีการร่วมลงนามในเอกสารแนบ 4 ของความตกลงเดย์ตัน (ซึ่งบรรจุรัฐธรรมนูญแห่งบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนาไว้) เมื่อวันที่ 14 ธันวาคม ค.ศ. 1995 แต่เอกสารทางการอื่น ๆ เปิดเผยว่า รัฐนี้ดำรงอยู่จนถึงสิ้นปี ค.ศ. 1997 เมื่อขั้นตอนการดำเนินงานตามความตกลงเดย์ตันสิ้นสุดและรัฐธรรมนูญแห่งบอสเนียฯ มีผลบังคับตั้งแต่บัดนั้น ช่วงเวลาส่วนใหญ่ของสาธารณรัฐบอสเนียฯ ตกอยู่ในภาวะสงครามบอสเนีย ในขณะนั้น กลุ่มชาติพันธุ์หลักอื่น ๆ ในสาธารณรัฐบอสเนียฯ (ชาวบอสเนียเชื้อสายเซิร์บและชาวบอสเนียเชื้อสายโครแอต) จัดตั้งหน่วยการเมืองของกลุ่มตนขึ้น (ได้แก่สาธารณรัฐเซิร์ปสกาและสาธารณรัฐโครเอเชียแห่งเฮิร์ตเซก-บอสเนียตามลำดับ) ทำให้ชาวบอสนีแอกกลายเป็นกลุ่มชาติพันธุ์หลักที่เหลืออยู่ของสาธารณรัฐบอสเนียฯ

อย่างไรก็ตาม ตามความตกลงวอชิงตัน ค.ศ. 1994 ชาวบอสเนียเชื้อสายโครแอตได้เข้าร่วมกับชาวบอสเนียเชื้อสายบอสนีแอกเพื่อสนับสนุนการจัดตั้งสหพันธรัฐบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนาให้เป็นหน่วยการปกครองร่วมกันในระดับรองจากรัฐชาติ และในปี ค.ศ. 1995 ความตกลงเดย์ตันได้รวมสหพันธรัฐบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนาและสาธารณรัฐเซิร์ปสกา (ซึ่งเป็นหน่วยการปกครองของชาวบอสเนียเชื้อสายเซิร์บ) เข้ากับรัฐบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนาตามที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน

การปกครอง
---------

สาธารณรัฐบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา ในช่วงแรก ปกครองโดยระบบสาธารณรัฐ มีอำนาจการปกครอง 3 ฝ่าย คือ รัฐบาล รัฐสภา และ ตุลาการ แต่อำนาจของสาธารณรัฐมักถูกครอบงำโดยระบอบทหาร เนื่องจากสภาพสงคราม ทำให้ในคณะรัฐบาลกองทัพแทบจะมีบทบาทในการบริหารประเทศ ร่วมกับ คณะรัฐบาล 

ในช่วงแรกของสาธารณรัฐ สาธารณรัฐปกครองโดยสองชนชาติ คือ ชาวบอสนีแอก และ ชาวโครแอต แต่ในกลางปี ค.ศ.1992 ชาวโครแอท ก่อการแบ่งแยกดินแดน ทำให้ระบบพหุสังคมล่มสลายเหลือเพียงชาวบอสนีแอก และในช่วงปี ค.ศ.1993 สาธารณรัฐ ก็ประกาศ สถาปนาเป็นสาธารณรัฐอิสลาม(Republika Islamska) เนื่องจากเหลือเพียงชาวมุสลิม ที่เป็นประชากรของสาธารณรัฐ สาธารณรัฐจึงประกาศตัวเป็น สาธารณรัฐอิสลาม 

1 มีนาคม ปี ค.ศ.1994 หลังสนธิสัญญาวอชินตัน สาธารณรัฐก็รวบประชาคมเฮิร์ตเซโก-บอสเนีย ซึ่งเคยพยายามแบ่งแยกดินแดน มาเข้าเป็นส่วนหนึงของสาธารณรัฐตามสนธิสัญญากับโครเอเชีย ที่ให้ชาวโครแอทในบอสเนีย เป็นประชากรของสาธารณรัฐ ทำให้สาธารณรัฐต้องสละความเป็นสาธารณรัฐอิสลาม เพื่อจัดตั้งรัฐพหุสังคม และสร้างพื้นฐานของรัฐชาติ บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนาใหม่ ซึ่งจะเป็นรัฐพหุสังมปกครองโดยระบบสมาพันธรัฐในทางพฤตินัย

การล่มสลายของยูโกสลาเวีย
------------------------

บทความหลัก: สงครามยูโกสลาเวีย
* 25 มิถุนายน ค.ศ. 1991 - โครเอเชียและสโลวีเนียประกาศแยกตัว
* 6 เมษายน ค.ศ. 1992 - เกิดสงครามระหว่างรัฐบาลบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนากับชาวบอสเนียเชื้อสายเซิร์บเนื่องจากความพยายามแยกตัวเป็นอิสระ
* 21 พฤศจิกายน ค.ศ. 1995 เซอร์เบียและมอนเตเนโกร โครเอเชีย และสาธารณรัฐบอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา ลงนามในข้อตกลงสันติภาพ ภายหลังจากการโจมตีทางอากาศของนาโตในเซอร์เบีย

อ้างอิง
-------

1. ↑  "CONSTITUTION OF BOSNIA AND HERZEGOVINA" (PDF). Constitutional Court of Bosnia and Herzegovina. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2015-10-28. สืบค้นเมื่อ 2015-10-04.
2. ↑  "HUMAN RIGHTS CHAMBER DOM ZA LJUDSKA PRAVA FOR BOSNIA AND HERZEGOVINA REPORT" (PDF). *www.hrc.ba*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2021-05-02. สืบค้นเมื่อ 4 July 2015.