ตัวอย่าง *สมุดไทยดำ* ที่วัดคุ้งตะเภา จังหวัดอุตรดิตถ์
**สมุดข่อย** หรือ **สมุดไทย** เป็นสมุดเอกสารตัวเขียนแบบพับที่เคยนิยมใช้ในวัฒนธรรมพุทธ ได้แก่ ประเทศไทย, ประเทศกัมพูชา, ประเทศลาว, ประเทศพม่า และประเทศศรีลังกา เทคนิคในการผลิตน่าจะมาจากราชอาณาจักรซีลอนโบราณ (ปัจจุบันคือประเทศศรีลังกา) ส่วนใหญ่ทำมาจากข่อย โดยไม่เย็บเล่มเหมือนหนังสือตะวันตก แต่จะพับรวมกันแบบรอยพับ สมุดข่อยอาจทำมาจากกระดาษสีดำ (*สมุดไทยดำ*) หรือกระดาษขาว (*สมุดไทยขาว*) การใช้สมุดข่อยในประเทศไทยสามารถสืบไปได้ถึงสมัยสุโขทัย ส่วนใหญ่มักใช้เขียนตำราทางโลก เช่น พระราชพงศาวดาร เอกสารทางกฎหมาย และงานวรรณกรรม ในขณะที่เอกสารตัวเขียนใบลานมักใช้กับตำราทางศาสนา นอกจากนี้ สมุดนี้มีชื่อเรียกหลายแบบ เช่น ***ปะระไบ*** ในภาษาพม่า, ***สะหมุดข่อย*** ในภาษาลาว, ***พับสา*** ในภาษาไทยถิ่นเหนือและลาว และ ***ไกรง์*** ในภาษาเขมร

ไทย
---

การใช้ *สมุดข่อย* ในประเทศไทยสามารถสืบได้ถึงสมัยอาณาจักรอยุธยา โดยใช้ในเอกสารฆราวาสเช่นพระราชพงศาวดาร, เอกสารทางกฎหมาย และผลงานวรรณกรรม เช่นเดียวกันกับคัมภีร์ศาสนาพุทธ ถึงแม้ว่าเอกสารทางศาสนาโดยทั่วไปจะใช้เอกสารตัวเขียนใบลานมากกว่า

พม่า
----

กระดาษที่ทำจากใบไผ่และใบลาน *ปะระไบ* เคยเป็นสื่อหลักในการเขียนและการวาดรูปในของพม่าสมัยใหม่ตอนต้น

มีปะระไบอยู่สองประเภท: ในอดีต **ปะระไบดำ** (ပုရပိုက်နက်) เคยใช้ในการเขียน ในขณะที่ **ปะระไบขาว** (ပုရပိုက်ဖြူ) เคยใช้ในการวาดรูป นอกจากนี้ ปะระไบดำมักใช้กับผลงานที่มีความสำคัญทางวิทยาศาสตร์และทางเทคนิค เช่น แพทยศาสตร์, คณิตศาสตร์, ดาราศาสตร์, โหราศาสตร์, ประวัติศาสตร์, สังคมและเศรษฐศาสตร์วิเคราะห์, ดนตรี, ลำนำประวัติศาสตร์, นิยาย, กวีนิพนธ์ เป็นต้น ส่วน **ปะระไบขาว** มักมีภาพสีของกิจกรรม, เรื่องราว, ประเพณีและมารยาททางสังคม, บ้าน, เครื่องแต่งกาย, ทรงผม, เครื่องประดับ เป็นต้น ของกษัตริย์และข้าราชสำนัก พงศาวดารพม่าส่วนใหญ่ได้รับการบันทึกลงไปในปะระไบ

 *ปะระไบ* แสดงภาพชีวประวัติของพระพุทธเจ้า

กัมพูชา
-------

กระดาษที่ทำสมุดข่อย มีชื่อว่า *ไกรง์* (kraing) ที่ทำมาจากเปลือกไม้ของต้นหม่อน เก็บไว้ในเจดีย์ทั่วประเทศ ในช่วงสงครามกลางเมืองกัมพูชาและต่อมาในสมัยของเขมรแดงในคริสต์ทศวรรษ 1960 ถึง 1970 เจดีย์กัมพูชารวมถึงห้องสมุดมากถึงร้อยละ 80 ถูกเผาทำลาย ในประเทศกัมพูชา มี *ไกรง์* ตั้งแต่สมัยจักรวรรดิเขมรจำนวนน้อยมากที่ยังคงอยู่

หมายเหตุ
--------

1. ↑  พม่า: ပုရပိုက်; ออกเสียง: [pəɹəbaɪ̯ʔ]
2. ↑  ลาว: ສະໝຸດຂ່ອຍ
3. ↑  ลาว: ພັບສາ

อ้างอิง
-------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **สมุดข่อย**

1. ↑  "The History of Paper". Nakorn Phanom National Library (Thailand). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2020-05-01. สืบค้นเมื่อ 2021-10-01.
2. ↑  "สมุดข่อย และคัมภีร์ใบลาน กรุสมบัติจากบรรพชน" [*Samut khoi* and palm-leaf manuscipts: treasure troves from our ancestors]. Ayutthaya Studies Institute, Ayutthaya Rajabhat University. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-03-31. สืบค้นเมื่อ 17 October 2015.
3. ↑  Igunma, Jana (2013). "Southeast Asia (2): The Mainland". ใน Suarez, Michael F.; Woudhuysen, H. R. (บ.ก.). *The Book: A Global History*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780191668753.
4. ↑  "สมุดข่อย และคัมภีร์ใบลาน กรุสมบัติจากบรรพชน" [*Samut khoi* and palm-leaf manuscripts: treasure troves from our ancestors]. Ayutthaya Studies Institute, Ayutthaya Rajabhat University. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-03-31. สืบค้นเมื่อ 17 October 2015.
5. ↑  Igunma, Jana (2013). "Southeast Asia (2): The Mainland". ใน Suarez, Michael F.; Woudhuysen, H. R. (บ.ก.). *The Book: A Global History*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780191668753.
6. ↑  *EB* (1878), p. 556.
7. ↑  Raghavan 1979: 4–14
8. ↑  Raghavan 1979: 6
9. ↑  Hla Pe 1985: 37
10. ↑  Sen David and Thik Kaliyann (19 September 2015). "Palm leaves preserving history". *The Phnom Penh Post*. Vol. 6.
11. ↑  Prof. K. R. Chhem and M. R. Antelme (2004). "A Khmer Medical Text "*The Treatment of the Four Diseases*" Manuscript". *Siksācakr, Journal of Cambodia Research*. **6**: 33–42.

### บรรณานุกรม

* "Burmah", *Encyclopædia Britannica*, 9th ed. Vol. IV, New York: Charles Scribner's Sons, 1878, pp. 551–559.
* Hla Pe, U (1985). *Burma: Literature, Historiography, Scholarship, Language, Life, and Buddhism*. Singapore: Institute of Southeast Asian Studies. ISBN 9789971988005.
* Raghavan, V. (1979). "Preservation of Palm Leaf and Parabaik Manuscripts and Plan for Compilation of a Union Catalogue of Manuscripts" (PDF). UNESCO. `{{cite journal}}`: Cite journal ต้องการ `|journal=` (help)