แผนที่เปอร์เซียและอัฟกานิสถานทางเหนือในปี ค.ศ. 1857 แสดงภาพรัฐข่านคีวา บูคารา และโกกันด์
**เดอะเกรตเกม** (อังกฤษ: The Great Game) เป็นการเผชิญหน้าทางการเมืองและการทูตช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 ระหว่างจักรวรรดิบริติชและจักรวรรดิรัสเซีย รัสเซียซึ่งในขณะนั้นยึดครองรัฐข่านคาซัคเกรงว่าบริติชจะใช้อิทธิพลทางทหารและการค้ารุกเข้ามาในเอเชียกลาง ขณะที่บริติชกังวลว่ารัสเซียจะเข้าแทรกแซงอินเดียอันเป็นอาณานิคมสำคัญของตนในเอเชียใต้ ทั้งสองฝ่ายจึงพยายามแผ่อำนาจเข้ามาในอัฟกานิสถาน ซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญทางยุทธศาสตร์มาตั้งแต่สมัยโบราณ นำไปสู่ความตึงเครียดและคำขู่ว่าจะเกิดสงครามระหว่างสองจักรวรรดิ ชื่อ *เดอะเกรตเกม* ที่นิยามถึงช่วงเวลานี้มีใช้มาก่อนศตวรรษที่ 19 เพื่อหมายถึงเกมที่ต้องชิงไหวชิงพริบ ก่อนจะแพร่หลายทั่วไปโดยนวนิยายเรื่อง *คิม* ของรัดยาร์ด คิปลิง ซึ่งมีฉากหลังในช่วงเวลาดังกล่าว

ต้นศตวรรษที่ 19 อนุทวีปอินเดียซึ่งอุดมไปด้วยทรัพยากรเป็นที่สนใจของทั้งจักรวรรดิบริติชที่กำลังรุกคืบเข้ามาด้วยบริษัทอินเดียตะวันออก และจักรวรรดิรัสเซียที่กำลังขยายอำนาจลงมาทางเอเชียกลาง จุดเริ่มต้นของ *เดอะเกรตเกม* ยังคงเป็นที่ถกเถียง บางส่วนเชื่อว่าเริ่มขึ้นเมื่อรัสเซียชนะสงครามรัสเซีย-เปอร์เซียในปี ค.ศ. 1813 ปีเตอร์ ฮอปเคิร์ก นักเขียนและนักประวัติศาสตร์ชาวบริติชเสนอความเห็นว่าเริ่มในปี ค.ศ. 1836 เมื่อบริติชสนับสนุนชาวเซอร์คัสเซียให้ลุกฮือต่อรัสเซียในคอเคซัส ในบริติชเชื่อว่า *เดอะเกรตเกม* เริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 12 มกราคม ค.ศ. 1830 เมื่อลอร์ดเอลเลนโบโรห์ ประธานกรรมการการค้าในอินเดียมอบหมายให้ลอร์ดวิลเลียม เบนทิงค์ ข้าหลวงต่างพระองค์แห่งอินเดียจัดตั้งเส้นทางการค้าใหม่กับเอมิเรตบูคารา บริติชวางแผนจะยึดเอมิเรตอัฟกานิสถานเป็นรัฐในอารักขา และใช้อาณาจักรราชวงศ์กอญัรและรัฐข่านบูคาราเป็นรัฐกันชนเพื่อขวางไม่ให้รัสเซียเข้าถึงมหาสมุทรอินเดีย ในขณะที่รัสเซียต้องการใช้อัฟกานิสถานเพื่อประโยชน์ทางการค้าฝ่ายตน ในปี ค.ศ. 1839 บริติชซึ่งกลัวว่ารัสเซียอาจใช้อัฟกานิสถานในการเดินทัพมาบริติชอินเดียตัดสินใจบุกอัฟกานิสถานและคุมตัวเอมีร์ดอสต์ มุฮัมมัด ข่าน จนเกิดเป็นสงครามอังกฤษ–อัฟกานิสถานครั้งที่หนึ่ง ในช่วงแรกบริติชประสบชัยชนะอย่างง่ายดายก่อนจะถูกตีโต้จนลอร์ดเอลเลนโบโรห์ต้องยอมสงบศึกและส่งตัวดอสต์ มุฮัมมัด ข่านกลับไปปกครองอัฟกานิสถานตามเดิม ถึงแม้ว่าจะเอาชนะอัฟกานิสถานแบบเด็ดขาดไม่ได้ในสงครามครั้งต่อ ๆ มา แต่การพิชิตจักรวรรดิซิกข์และการทำสนธิสัญญากับเปอร์เซียในปี ค.ศ. 1857 รวมถึงการได้ทิเบตมาเป็นรัฐในอารักขาหลังบุกครองทิเบตในปี ค.ศ. 1903 ก็ทำให้บริติชสร้างรัฐกันชนเพื่อป้องกันไม่ให้รัสเซียเข้าถึงบริติชอินเดียได้สำเร็จ

จุดสิ้นสุดของ *เดอะเกรตเกม* ยังคงเป็นที่ถกเถียงเช่นกัน บางส่วนเชื่อว่ายุติในปี ค.ศ. 1907 เมื่อมีความตกลงอังกฤษ-รัสเซีย ขณะที่บางส่วนเชื่อว่าจบลงเมื่อวันที่ 10 กันยายน ค.ศ. 1895 เมื่อบริติชและรัสเซียร่วมลงนามในพิธีสารปามีร์เพื่อกำหนดเขตแดนระหว่างอัฟกานิสถานและรัสเซียด้วยเทือกเขาปามีร์และแม่น้ำอามูดาร์ยา ปัจจุบันมีสื่อบางแห่งใช้ *เดอะเกรตเกม* ในการอธิบายความขัดแย้งด้านผลประโยชน์ของมหาอำนาจยุคใหม่ในดินแดนเอเชียกลาง

อ้างอิง
-------

1. ↑  Chepkemoi, Joyce (August 1, 2017). "What Was The Great Game?". *WorldAtlas.com*. สืบค้นเมื่อ November 6, 2019.
2. ↑  Ewans 2004, p. 1. sfn error: no target: CITEREFEwans2004 (help)
3. ↑  Yapp 2000, pp. 183. sfn error: no target: CITEREFYapp2000 (help)
4. ↑  Morgan 1973, pp. 55–65. sfn error: no target: CITEREFMorgan1973 (help)
5. 1 2  Konstantin Penzev (2010). "When Will the Great Game End?". Oriental Review Org. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-02-13. สืบค้นเมื่อ 2019-11-06. web article, no page numbers.
6. ↑  
Hopkirk, Peter (2006) [1990]. *The Great Game: On Secret Service in High Asia*. London: Hachette UKJohn Murray. ISBN 9781848544772. สืบค้นเมื่อ 14 June 2019. The Caucasus, thanks to Urquhart and his friends, had thus become part of the Great Game battlefield.
7. ↑  Edward Ingram. The International History Review, Vol. 2, No. 2 (April 1980), pp. 160-171. Published by: Taylor & Francis, Ltd. Stable URL:  Great Britain's Great Game: An Introduction เก็บถาวร 2016-08-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
8. ↑  In Defence of British India: Great Britain in the Middle East, 1775-1842 By Edward Ingram. Frank Cass & Co, London, 1984. ISBN 0714632465. p7-19
9. ↑  Becker 2005, p. 47. sfn error: no target: CITEREFBecker2005 (help)
10. ↑  Powers 2004, p. 82.
11. ↑  Szczepanski, Kallie (July 31, 2019). "What Was the Great Game?". *ThoughtCo*. สืบค้นเมื่อ November 6, 2019.
12. ↑  International Boundary Study of the Afghanistan-USSR Boundary (1983) เก็บถาวร 2014-08-17 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน by the US Bureau of Intelligence and Research
13. ↑  [0139:KFSDIT]2.0.CO;2.full
14. ↑  Morrison, Alexander (July 25, 2017). "Central Asia's Catechism of Cliché: From the Great Game to Silk Road". *Eurasianet*. สืบค้นเมื่อ November 6, 2019.

| * ด
* ค
* ก
การทูตของมหาอำนาจ 1871–1913 |
| --- |
| มหาอำนาจ | 
* ออสเตรีย-ฮังการี
* ฝรั่งเศส
* เยอรมนี
* อิตาลี
* ญี่ปุ่น
* รัสเซีย
* สหราชอาณาจักร
* สหรัฐ

 |
| พันธมิตร | 
* ไตรพันธมิตร (ทวิพันธมิตร)
* ไตรภาคี (พันธมิตรฝรั่งเศส-รัสเซีย
* ความตกลงฉันทไมตรี
* ความตกลงอังกฤษ-รัสเซีย)
* พันธมิตรอังกฤษ-ญี่ปุ่น
* สันนิบาตสามจักรพรรดิ
* พันธมิตรแปดชาติ
* สันนิบาตบอลข่าน

 |
| แนวโน้ม | 
* การล่มสลายของจักรวรรดิออตโตมัน (ปัญหาตะวันออก)
* ลัทธิจักรวรรดินิยมใหม่ (ลัทธิอาณานิคมในทวีปแอฟริกา)
* อุดมการณ์รวมกลุ่มสลาฟ
* เดอะเกรตเกม
* การฟื้นสัมพันธไมตรีใหญ่

 |
| * สนธิสัญญา
* ข้อตกลง
 | 
* สนธิสัญญาแวร์ซาย
* สนธิสัญญาแฟรงก์เฟิร์ต
* สนธิสัญญาเบอร์ลิน
* สนธิสัญญาประกันพันธไมตรี
* สนธิสัญญาปารีส
* สนธิสัญญาโควิสโท
* ข้อตกลงทาฟต์-คะสึระ
* สนธิสัญญาอึลซา
* สนธิสัญญาผนวกดินแดนญี่ปุ่น–เกาหลี
* ความตกลงรักโกนีจี

 |
| เหตุการณ์ | 
* การรวมชาติเยอรมัน
* การรวมชาติอิตาลี
* การประชุมใหญ่เบอร์ลิน
* การประชุมเบอร์ลิน
* *เวลโพลีทิค*
* การแข่งขันอาวุธนาวี
	+ อังกฤษ-เยอรมนี
		- *เดรดนอต*
		- กฎหมายนาวิกเยอรมัน
	+ ออสเตรีย-อิตาลี
	+ อเมริกาใต้
* เหตุการณ์ฟาโชดา
* ผนวกดินแดนฮาวาย
* วิกฤตการณ์โมร็อกโกครั้งที่หนึ่ง
* การประชุมอัลเจอซิรัส
* วิกฤตการณ์อกาดีร์
* วิกฤตการณ์บอสเนีย

 |
| สงคราม | 
* รัสเซีย-ตุรกี
* อังกฤษ-อียิปต์
* จีน–ญี่ปุ่นครั้งที่หนึ่ง
* สเปน-อเมริกา
* สงครามกล้วย
* ฟิลิปปินส์-อเมริกา
* กบฏนักมวย
* บูร์ครั้งที่สอง
* รัสเซีย–ญี่ปุ่น
* อิตาลี-ตุรกี
* บอลข่าน
	+ ครั้งที่หนึ่ง
	+ ครั้งที่สอง

 |