Friedrich Welwitsch แพทย์และนักพฤกษศาสตร์ชาวออสเตรีย ผู้ค้นพบปีศาจทะเลทรายเป็นคนแรก
**ปีศาจทะเลทราย** (ชื่อวิทยาศาสตร์: *Welwitschia mirabilis*) เป็นพืชเมล็ดเปลือยที่อาศัยอยู่ในทะเลทรายนามิบ ในประเทศนามิเบียและแองโกลา เป็นสมาชิกเพียงชนิดเดียวของสกุล ***Welwitschia*** วงศ์ **Welwitschiaceae** และอันดับ **Welwitschiales** มีลักษณะสำคัญคือ เป็นพืชทนแล้ง มีลำต้นสั้น รากแก้วหยั่งลึกลงใต้ผิวดิน ไม่มีการเจริญเติบโตทางยอด มีใบรูปแถบจำนวน 2 ใบ ที่สามารถเจริญได้อย่างต่อเนื่องจากเนื้อเยื่อเจริญส่วนฐานที่สองข้างของลำต้น และสามารถมีอายุได้มากกว่า 1,000 ปี เป็นพืชที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพืชเมล็ดเปลือยอีก 2 สกุล คือ สกุลมะเมื่อย (*Gnetum*) และสกุลมาฮวง (*Ephreda*)

การค้นพบและการตั้งชื่อ
----------------------

มีบันทึกไว้ว่า *"เมื่อนักสำรวจพบพืชชนิดนี้ครั้งแรก เขาทำได้เพียงคุกเข่าล้มลงบนพื้นทรายอันร้อนระอุ สายตาจับจ้องไปที่มันด้วยความตกตะลึง ใจหนึ่งเกรงว่าแค่ปลายนิ้วสัมผัส อาจทำให้เขารู้ตัวว่ามันเป็นเพียงภาพที่เขาจินตนาการขึ้นมาเองเท่านั้น"*

นักสำรวจที่กล่าวถึงนี้มีชื่อว่า Friedrich Welwitsch แพทย์ชาวออสเตรีย แต่ด้วยความหลงใหลในพรรณไม้ เขาจึงผันตัวมาทำงานในฐานะหัวหน้าสวนพฤกษศาสตร์ในประเทศโปรตุเกส ภายหลังถูกมอบหมายให้ออกสำรวจทรัพยากรในดินแดนอาณานิคมของโปรตุเกสในทวีปแอฟริกาในยุคนั้น และเมื่อวันที่ 3 กันยายน ปี 1859 ณ ทะเลทราย Moçâmedes พื้นที่ทางเหนือสุดของทะเลทรายนามิบ ในประเทศแองโกลา ในที่นั้นเอง เป็นครั้งแรกที่เขาได้พบกับพืชสุดประหลาดจนทำให้เขาต้องตกอยู่ในอาการที่ได้กล่าวไปข้างต้น ความตื่นเต้นของเขาสามารถรับรู้ได้จากข้อความในสมุดบันทึกที่เต็มไปด้วยเครื่องหมายอัศเจรีย์ (!) และถูกเขียนอย่างเร่งรีบแตกต่างจากบันทึกอื่น ๆ ในบันทึกนั้นเขาตั้งชื่อสกุลพืชนี้ว่า *Tumboa* มาจากชื่อพื้นเมืองว่า Tumbo จากนั้นเขาได้เขียนจดหมายแจ้งการค้นพบนี้ถึง Sir William Hooker ผู้อำนวยการสวนพฤกษศาสตร์หลวงเมืองคิว สหราชอาณาจักร ข้อความในจดหมายที่เกี่ยวข้องกับพืชนี้ประกอบด้วยสภาพภูมิประเทศและลักษณะของพืชโดยละเอียดที่ถูกอธิบายด้วยภาษาละตินตามธรรมเนียมของนักพฤกษศาสตร์ จดหมายดังกล่าวถูกนำขึ้นแจ้งแก่ที่ประชุมของสมาคม Linnean Society และถูกตีพิมพ์ในรายงานประชุมในครั้งนั้น จากนั้นจึงมีการเผยแพร่ชื่อพืชนี้ที่เสนอโดย Friedrich Welwitsch ว่า *Tumboa strobilifera*

ในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน มีกล่องพัสดุถูกส่งมายังสวนพฤกษศาสตร์หลวง เมืองคิว ผู้ส่งคือ Thomas Baines จิตรกรและนักสำรวจชาวอังกฤษ ผู้ท่องไปในดินแดนของชนเผ่า Damara ในภูมิภาคตะวันตกเฉียงใต้ของทวีปแอฟริกา ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในประเทศนามิเบียในปัจจุบัน ภายในกล่องบรรจุตัวอย่างพรรณไม้ที่อยู่ในสภาพไม่ดีนัก มีภาพวาดทิวทัศน์อันงดงาม และภาพวาดของพรรณไม้ในกล่องนั้นด้วย Joseph Hooker นักพฤกษศาสตร์และบุตรชายของ Sir William Hooker กล่าวว่า เขาทราบได้ทันทีว่าพืชในกล่องนั้นมีลักษณะคล้ายกับ *Tumboa* ของ Friedrich Welwitsch แต่ไม่เหมือนกันทีเดียว และเป็นที่น่าเสียดายที่ไม่มีจดหมายอธิบายลักษณะของพืชนี้แนบมาด้วย ทราบเพียงพิกัดทางภูมิศาสตร์ของสถานที่ที่เก็บพืชนี้ ซึ่งเป็นระยะทางประมาณ 800 กิโลเมตรไปทางใต้จากตำแหน่งของ Friedrich Welwitsch รวมถึงภาพวาดของ Thomas Baines ก็ไม่ได้ให้ข้อมูลที่จำเป็นอย่างเพียงพอ มันมีความเป็นศิลปะมากกว่าความเป็นวิทยาศาสตร์ แต่ถึงกระนั้น Joseph Hooker ก็ได้ตั้งชื่อพืชนี้ในเบื้องต้นว่า *Tumboa bainesii* เผื่อไว้ในกรณีที่ตัวอย่างพรรณไม้ของ Thomas Baines เป็นคนละชนิดกับของ Friedrich Welwitsch

หลังจากนั้น Joseph Hooker จึงเร่งเร้าให้ Friedrich Welwitsch ส่งตัวอย่างพรรณไม้ของเขามาเพื่อศึกษาเพิ่มเติม รวมถึงยังได้รับตัวอย่างพรรณไม้จากเพื่อนนักสัตววิทยา Joachim Monteiro ในประเทศแองโกลา และจาก Charles Andersson ที่ส่งตัวอย่างพรรณไม้มาแทน Thomas Baines เนื่องจาก Baines ได้เดินทางไปที่อื่นแล้ว เมื่อ Joseph Hooker ได้ศึกษาอย่างถี่ถ้วนทั้งทางสัณฐานวิทยา จุลสัณฐานวิทยา และกายวิภาคศาสตร์ เขาจึงได้ข้อสรุปว่า ตัวอย่างพรรณไม้ทั้งหมดนั้นเป็นชนิดเดียวกัน ในระหว่างนั้นเขาได้ส่งจดหมายขอความยินยอมจาก Friedrich Welwitsch เพื่อเปลี่ยนชื่อสกุลของพืชเป็น *Welwitschia* เพื่อให้เกียรติแก่ผู้ค้นพบพืชนี้ รวมถึงเหตุผลที่ว่าชื่อสกุล *Tumboa* ที่มาจากชื่อพื้นเมือง Tumbo ไม่ได้ใช้เรียกเจาะจงถึงพืชนี้เพียงชนิดเดียว ซึ่ง Friedrich Welwitsch ก็อนุญาตทันที และในท้ายที่สุด พืชสุดประหลาดนี้จึงมีชื่อที่เป็นที่รู้จักจนถึงปัจจุบันว่า *Welwitschia mirabilis* โดยคำระบุชนิดนี้มีความหมายว่า มหัศจรรย์

ความพิเศษของ *Welwitschia mirabilis* ถูกถ่ายทอดโดย Joseph Hooker ผ่านข้อความที่ว่า *"ฉันไม่ลังเลที่จะบอกว่ามันเป็นสิ่งมหัศจรรย์ที่สุดในทางพฤกษศาสตร์ที่ถูกเปิดเผยในช่วงศตวรรษนี้ จากการศึกษาอย่างพิถีพิถันทั้งในส่วนระบบท่อลำเลียง โครงสร้างสืบพันธุ์ และหลักฐานเชิงหน้าที่และพัฒนาการ แสดงให้เห็นถึงความผิดปกติในทุก ๆ ส่วน ซึ่งบางลักษณะก็ขัดแย้งกับหลักการพื้นฐานทางพฤกษศาสตร์ที่เป็นที่ยอมรับทั่วไปในปัจจุบัน"* นอกจากนั้นแล้ว Charles Darwin นักชีววิทยาชื่อดังผู้สร้างแนวคิดทางวิวัฒนาการด้วยการคัดเลือกโดยธรรมชาติ ยังเคยกล่าวถึงพืชชนิดนี้ในจดหมายตอบโต้กับ Joseph Hooker ว่า *"มันช่างเป็นสิ่งที่ประหลาดจริง ๆ เป็นเหมือนฟอสซิลที่มีชีวิตในสภาพสมบูรณ์ ที่ถูกคงสภาพมาแต่อดีตกาล"*

ลักษณะสำคัญ
-----------

ภาพวาดปีศาจทะเลทรายโดย Walter Fitch เผยแพร่ในปี 1863
ปีศาจทะเลทราย เป็นพืชทนแล้ง มีวิสัยไม้พุ่ม สามารถสูงได้ถึง 2 เมตร มีอายุได้มากกว่า 1,000 ปี ลำต้นสั้น มีเนื้อไม้ รากแก้วยาวหยั่งลึกลงใต้ผิวดิน มีใบที่ปรากฏ 2 ใบ เจริญเติบโตได้อย่างต่อเนื่องจากเนื้อเยื่อเจริญส่วนฐานที่อยู่สองข้างของลำต้น ใบรูปแถบ เหนียวเหมือนหนัง เส้นใบขนาน สามารถยาวได้ถึง 4 เมตร มักฉีกลุ่ยออกเป็นหลายแถบเมื่อมีอายุมาก มีปากใบอยู่ทั้งสองด้านของใบ และมีการสังเคราะห์ด้วยแสงแบบ CAM (crassulacean acid metabolism) เป็นพืชแยกเพศต่างต้น ต้นเพศผู้สร้างโคนเพศผู้ (หรือ male strobili) ต้นเพศเมียสร้างโคนเพศเมีย (หรือ female strobili) เนื่องจากเป็นพืชเมล็ดเปลือยจึงไม่มีโครงสร้างที่เรียกว่าดอกและผล โคนซึ่งประกอบด้วยใบประดับเรียงซ้อนกันหลายชั้น เจริญเป็นช่อขึ้นมาจากเนื้อเยื่อเจริญที่อยู่ใกล้กับใบ เมื่อพัฒนาเต็มที่อับเรณูจะแตกออกในโคนเพศผู้และมีการสร้างหยดของเหลวที่ปลายท่อ micropyle ในโคนเพศเมีย รวมถึงมีการสร้างน้ำหวานในโคนทั้งสองเพศเพื่อล่อแมลงจำพวกแมลงวันมาเพื่อเป็นพาหะถ่ายเรณู ในอดีตเคยเข้าใจว่าแมลงที่ชื่อว่า Welwitschia bug (*Probergrothius angolensis*) เป็นพาหะถ่ายเรณูของปีศาจทะเลทราย แต่แท้จริงแล้วมันมีพฤติกรรมเพียงแค่ดูดน้ำเลี้ยงจากต้นพืชเท่านั้น เมล็ดมีปีกแบนบางอาศัยลมพัดพาไปยังที่ต่าง ๆ

การกระจายพันธุ์และถิ่นที่อยู่
-----------------------------

ปีศาจทะเลทรายกระจายพันธุ์ในทะเลทรายนามิบห่างจากชายฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติกเข้าไปในแผ่นดินประมาณ 80 กิโลเมตรแต่ไม่เกิน 200 กิโลเมตร จากเส้นละติจูดที่ 24 ในประเทศนามิเบีย ขึ้นไปถึงเส้นละติจูดที่ 15 ในทางตอนใต้ของประเทศแองโกลา ซึ่งเป็นระยะทางเกือบ 1,000 กิโลเมตร สันนิษฐานว่าพวกมันได้อาศัยอยู่ในบริเวณนี้มาเป็นเวลากว่า 105 ล้านปีแล้ว มักพบในสภาพภูมิประเทศ 2 ลักษณะ คือหุบเขาที่แห้งแล้งและทะเลทรายใกล้ชายฝั่ง ซึ่งพื้นที่เหล่านี้มีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยต่อปีต่ำกว่า 50 มิลลิเมตร คาดว่าพวกมันได้รับความชื้นจากหมอกและแหล่งน้ำใต้ดินเป็นหลัก

การจำแนกในระดับที่ต่ำกว่าชนิด
-----------------------------

ในปี 2001 Beat Leuenberger เสนอให้มีการจำแนก *Welwitschia mirabilis* ออกเป็น 2 ชนิดย่อย ตามลักษณะของโคนเพศผู้ ได้แก่ *W. mirabilis* ssp. *mirabilis* ซึ่งเป็นชนิดย่อยที่มีโคนเรียบ สีน้ำตาลม่วง ไม่มีนวลเคลือบ พบในประเทศแองโกลา และ *W. mirabilis* ssp. *namibiana* เป็นชนิดย่อยที่มีโคนขรุขระ สีเขียวหม่นถึงสีส้ม มีนวลเคลือบ พบในประเทศนามิเบีย อย่างไรก็ตามสำหรับข้อเสนอนี้มีงานวิจัยในภายหลังทั้งที่ให้การสนับสนุนและไม่สนับสนุน จึงทำให้สถานะของทั้งสองชนิดย่อยยังไม่เป็นที่แน่นอน

สถานภาพทางการอนุรักษ์
---------------------

ในปัจจุบัน ปีศาจทะเลทราย *Welwitschia mirabilis* ยังไม่ได้รับการประเมินสถานภาพตาม IUCN อย่างไรก็ถามมันถูกจัดไว้ในบัญชีแนบท้ายที่สองของอนุสัญญาไซเตส (CITES) หมายความว่าเป็นชนิดที่ยังไม่ใกล้สูญพันธุ์และจะอนุญาตให้มีการค้าในเชิงพาณิชย์ได้ในกรณีที่มีการควบคุมไม่ให้ผลกระทบจากการค้าเป็นเหตุให้ชนิดนั้นตกอยู่ในภาวะใกล้สูญพันธุ์ ในขณะเดียวกันมันยังถูกคุ้มครองด้วยกฎหมายเกี่ยวกับการอนุรักษ์ธรรมชาติของประเทศนามิเบีย

ระเบียงภาพ
----------

* ปีศาจทะเลทรายในถิ่นที่อยู่ตามธรรมชาติปีศาจทะเลทรายในถิ่นที่อยู่ตามธรรมชาติ
* ต้นเพศผู้และโคนเพศผู้ต้นเพศผู้และโคนเพศผู้
* ต้นเพศเมียและโคนเพศเมียต้นเพศเมียและโคนเพศเมีย
* แมลง Welwitschia bugsแมลง Welwitschia bugs
* เมล็ดของปีศาจทะเลทรายมีปีกแบนบาง ใช้ลมช่วยกระจายไปยังที่ต่าง ๆเมล็ดของปีศาจทะเลทรายมีปีกแบนบาง ใช้ลมช่วยกระจายไปยังที่ต่าง ๆ
* ปีศาจทะเลทรายในอาคารแสดงพรรณไม้ทนแล้งที่สวนหลวง ร.9 กรุงเทพมหานครปีศาจทะเลทรายในอาคารแสดงพรรณไม้ทนแล้งที่สวนหลวง ร.9 กรุงเทพมหานคร
* Joseph Hooker นักพฤกษศาสตร์ชาวอังกฤษ ผู้ตั้งชื่อ Welwitschia mirabilis อย่างเป็นทางการเป็นครั้งแรกJoseph Hooker นักพฤกษศาสตร์ชาวอังกฤษ ผู้ตั้งชื่อ *Welwitschia mirabilis* อย่างเป็นทางการเป็นครั้งแรก
* Thomas Baines จิตรกรและนักสำรวจชาวอังกฤษ ผู้เก็บตัวอย่างปีศาจทะเลทรายจากประเทศนามิเบียThomas Baines จิตรกรและนักสำรวจชาวอังกฤษ ผู้เก็บตัวอย่างปีศาจทะเลทรายจากประเทศนามิเบีย

อ้างอิง
-------

1. 1 2  "Welwitschia Mirabilis | CITES". *cites.org*.
2. ↑  "*Welwitschia mirabilis* Hook.f." *Plants of the World Online*.
3. 1 2 3  "*Welwitschia mirabilis* Hooker 1863". *The Gymnosperm Database*. 23 พฤศจิกายน 2012. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 12 มกราคม 2013.
4. ↑  Trimen, H. (1873). Friedrich Welwitsch. Ranken and Company.
5. 1 2  Kury, L. & Albuquerque, S. (2021). Global Affinities: The Natural Method and Anomalous Plants in the Nineteenth Century.
6. ↑  International Plant Name Index: *Tumboa*
7. ↑  Welwitsch, F. (1861). Extract from a Letter, addressed to Sir William J. Hooker, on the Botany of Benguela, Mossamedes, &c. in Western Africa. Botanical Journal of the Linnean Society, 5(20), 182-187.
8. 1 2 3 4  Hooker, J. D. (1863). I. On *Welwitschia*, a new Genus of Gnetaceæ. Transactions of the Linnean Society of London, 24(1), 1-48.
9. ↑  International Plant Name Index: *Tumboa strobilifera*
10. ↑  International Plant Name Index: *Tumboa bainesii*
11. ↑  International Plant Name Index: *Welwitschia*
12. ↑  International Plant Name Index: *Welwitschia mirabilis*
13. ↑  Bustard, L. (1990). The ugliest plant in the world the story of Welwitsghia mirabilis. The Kew Magazine, 7(2), 85-90.
14. ↑  von Willert, Dieter J.; Armbrüster, Nicole; Drees, Tobias; Zaborowski, Maik (2005). "Welwitschia mirabilis: CAM or not CAM — what is the answer?". *Functional Plant Biology*. **32** (5): 389. doi:10.1071/fp01241. ISSN 1445-4408.
15. ↑  Wetschnig, W. & Depisch, B. (1999). Pollination biology of Welwitschia mirabilis Hook. f.(Welwitschiaceae, Gnetopsida). *Phyton*.
16. 1 2  Jürgens, Norbert; Oncken, Imke; Oldeland, Jens; Gunter, Felicitas; Rudolph, Barbara (27 มกราคม 2021). "Welwitschia: Phylogeography of a living fossil, diversified within a desert refuge". *Scientific Reports* (ภาษาอังกฤษ). **11** (1): 2385. doi:10.1038/s41598-021-81150-6. ISSN 2045-2322.
17. ↑  Jacobson, K. M. (1 พฤษภาคม 2003). "A First Assessment of Genetic Variation in Welwitschia mirabilis Hook". *Journal of Heredity*. **94** (3): 212–217. doi:10.1093/jhered/esg051. eISSN 1465-7333. ISSN 0022-1503.
18. ↑  Wan, Tao; Liu, Zhiming; Leitch, Ilia J.; Xin, Haiping; Maggs-Kölling, Gillian; Gong, Yanbing; Li, Zhen; Marais, Eugene; Liao, Yiying; Dai, Can; Liu, Fan (12 กรกฎาคม 2021). "The Welwitschia genome reveals a unique biology underpinning extreme longevity in deserts". *Nature Communications* (ภาษาอังกฤษ). **12** (1): 4247. doi:10.1038/s41467-021-24528-4. ISSN 2041-1723.
19. ↑  Leuenberger, Beat Ernst (กันยายน 2001). "Welwitschia mirabilis (Welwitschiaceae), male cone characters and a new subspecies". *Willdenowia*. **31** (2): 357–381. doi:10.3372/wi.31.31206. ISSN 0511-9618.
20. ↑  Jacobson, Nicholas; Jacobson, Peter; van Jaarsveld, Ernst; Jacobson, Kathryn (2 กันยายน 2014). "Field evidence from Namibia does not support the designation of Angolan and Namibian subspecies of Welwitschia mirabilis Hook". *Transactions of the Royal Society of South Africa*. **69** (3): 179–186. doi:10.1080/0035919X.2014.950187. ISSN 0035-919X.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
***Welwitschia mirabilis***

* Ecology & Evolutionary Biology Conservatory (archived)
* The Welwitschia Page: photos of Welwitschia in the wild (archived)
* Welwitschia mirabilis (archived)
* Bihrmann's Welwitschia growing project

  


| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน |
| --- |
| *Welwitschia mirabilis* | 
* Wikidata: Q156926
* Wikispecies: Welwitschia mirabilis
* APDB: 231597
* ARKive: welwitschia-mirabilis
* BioLib: 61585
* Conifers.org: Welwitschiaceae
* EoL: 1156352
* EPPO: WEWMI
* GBIF: 5275521
* GRIN: 42013
* iNaturalist: 53821
* IPNI: 383591-1
* IRMNG: 10201334
* ITIS: 18060
* NCBI: 3377
* NZOR: 57aa6438-cbb0-4bc9-ae57-3ec3f011d2c3
* PalDat: Welwitschia\_mirabilis
* Plant List: kew-339841
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:383591-1
* Species+: 15306
* Tropicos: 14300073
* WCSP: 339841

 |
| *Welwitschia* | 
* Wikidata: Q15044266
* Wikispecies: Welwitschia
* APDB: 231596
* EPPO: 1WEWG
* GBIF: 2653230
* GRIN: 12801
* iNaturalist: 53818
* IPNI: 331129-2
* ITIS: 18059
* NCBI: 3376
* NZOR: 29126a91-19c1-467b-8908-179f053f33cf
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:331129-2
* Tropicos: 40025779
* WCSP: 339839

 |