**มอสส์**เป็นพืชขนาดเล็ก พุ่มสูงประมาณ 1–10 เซนติเมตร (0.4–4 นิ้ว) แต่อาจมีบางชนิดที่มีขนาดใหญ่กว่ามาก ปกติจะเจริญเติบโตในหมู่ต้นไม้หรือบริเวณที่เปียกชื้นใต้ร่มเงาไม้ใหญ่ ไม่มีดอกและเมล็ด โดยทั่วไปใบที่ปกคลุมลำต้นจะบางเล็กคล้ายลวด มอสส์แพร่พันธุ์ด้วยสปอร์ ซึ่งสร้างขึ้นที่จะงอยปลายก้านเล็ก ๆ คล้ายแคปซูล

มอสส์มีประมาณ 12,000 สปีชีส์ และถูกจัดอยู่ในส่วน**ไบรโอไฟตา** ใน *ไบรโอไฟตา* นั้นปกติไม่ได้มีแค่มอสส์เท่านั้น แต่ยังรวมถึงลิเวอร์เวิร์ตและฮอร์นเวิร์ตด้วย แล้วยังมีไบรโอไฟต์อีก 2 กลุ่มที่มักถูกจัดอยู่ในส่วนเดียวกัน

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
-------------------

ในทางพฤกษศาสตร์ มอสส์เป็นพืชจำพวกมอสหรือพืชไม่มีท่อลำเลียง มีลักษณะแตกต่างจากลิเวอร์เวิร์ตที่คล้ายคลึงกับมันคือส่วนคล้ายรากมีหลายเซลล์ นอกจากนี้ลำต้นและใบยังแสดงถึงความแตกต่างได้ ถ้าใบไม่เป็นแฉกลึกหรือเป็นข้อบ่งบอกถึงพืชชนิดนี้เป็นมอสส์ ส่วนความแตกต่างอื่น ๆ นั้นไม่สามารถแยกมอสส์และลิเวอร์เวิร์ตออกจากกันได้ 

มอสส์เป็นพืชที่ไม่มีท่อลำเลียง ทำให้ส่วนเพิ่มเติมขึ้นมานั่นคือมีแกมีโทไฟต์ที่เด่นชัดในวงจรชีวิต คือเซลล์ของพืชมีโครโมโซมหนึ่งชุด (haploid) ส่วนสปอโรไฟต์ (คือมีโครโมโซมสองชุด (diploid)) มีชีวิตที่สั้นกว่าและขึ้นกับแกมีโทไฟต์ ถ้าจะเปรียบกับพืชชั้นสูงก็คือ ในพืชมีเมล็ด โครโมโซมหนึ่งชุดที่ใช้สืบพันธุ์ก็คือเกสรและออวุล ขณะที่โครโมโซมสองชุดเป็นพืชดอกทั้งต้น

วงจรชีวิต
---------

วงจรชีวิตของมอสส์ (*Polytrichum commune*)
พืชส่วนมากมีดิพลอยด์ (โครโมโซมสองชุด) ในเซลล์ของพวกมัน (โครโมโซมหนึ่งชุดที่อยู่คู่กันนั้นบรรจุข้อมูลพันธุ์กรรมที่เหมือนกัน) ขณะที่มอสส์ (และไบรโอไฟต์อื่น ๆ) มีโครโมโซมหนึ่งชุด (คือโครโมโซมหนึ่งชุดในสำเนาหนึ่งเดียวภายในเซลล์) เมื่อระยะในวงจรชีวิตของมอสส์เมื่อมันสมบูรณ์จะมีการจับคู่กันของโครโมโซมแต่เกิดแค่ในขั้นสปอโรไฟต์

วงจรชีวิตของมอสส์เป็นแบบสลับ (alternation of generation) เริ่มจากสปอร์ที่มีโครโมโซมหนึ่งชุดซึ่งเริ่มงอกเป็นโพรโทนีมาซึ่งเป็นแขนงสีเขียว (แบนและคล้ายกับแทลลัส) นี้เป็นขั้นตอนสั้น ๆ ของวงจรชีวิตมอสส์ จากโพรโทนีมาเจริญมาเป็นแกมีโทฟอร์ (ผู้ถือเซลล์สืบพันธุ์) ซึ่งมีส่วนประกอบคล้ายกับลำต้น (caulid), ใบ (phyllid) และราก (rhizoid) จากปลายของลำต้นหรือกิ่งจะพัฒนาเป็นอวัยวะสืบพันธุ์ของมอสส์ อวัยวะเพศเมียหรืออาร์คิโกเนียมถูกปกป้องโดยใบที่พัฒนามาที่ชื่อว่า perichaetum อาร์คิโกเนียมจะมีคอที่เรียกว่ากระเปาะอาร์คิโกเนียม (venter) ที่มีไข่อยู่ในนั้น อวัยวะเพศผู้หรือแอนเทอริเดียมถูกล้อมรอบโดยใบที่พัฒนามาที่เรียกว่า perigonium ที่สร้างสเปิร์มที่มีแฟลเจลลาว่ายน้ำได้

มอสส์อาจจะสร้างอวัยวะสืบพันธุ์แยกกัน (เหมือนดอกแยกเพศอยู่ต่างต้นในพืชมีเมล็ด) หรืออยู่ด้วยกัน (เหมือนดอกแยกเพศอยู่ร่วมต้น) ในมอสส์ที่สร้างอวัยวะสืบพันธุ์แยกกันอวัยวะเพศผู้และเพศเมียจะอยู่บนพืชแกมีโทไฟต์ที่ต่างกัน ในมอสส์อวัยวะสืบพันธุ์อยู่ด้วยกัน (หรือที่เรียกว่ามีช่อดอกเพศผู้และเพศเมียร่วมต้น) จะมีอวัยวะเพศผู้และเมียบนต้นเดียวกัน สเปิร์มจากแอนเทอริเดียมจะว่ายไปสู่อาร์คิโกเนียมและการปฏิสนธิจะเกิดขึ้น ได้เป็นไซโกต ต่อมาเจริญเป็นเอ็มบริโอ แล้วนำไปสู่สปอโรไฟต์ที่มีโครโมโซมสองชุด สเปิร์มของมอสส์มีสองแส้เซลล์คือมีสองแฟลเจลใช้ในการเคลื่อนที่ ตั้งแต่สเปิร์มว่ายสู่อาร์คิโกเนียมการปฏิสนธิจะไม่เกิดขึ้นได้ถ้าไม่มีน้ำ หลังการปฏิสนธิ สปอโรไฟต์ที่ยังไม่สุกจะถูกดันออกจากกระเปาะอาร์คิโกเนียม มันอาจใช้เวลา ¼ ถึงครึ่งปีสำหรับสปอโรไฟต์จะเจริญเติบโตเต็มที่ สปอโรไฟต์ประกอบไปด้วยส่วนที่ยึดติดกับแกมีโทไฟต์ที่เรียกว่าฟุต ก้านชูอัปสปอร์ที่เรียกว่า seta และอับสปอร์โดยหมวกของมันเรียกว่าฝาปิด (operculum) อับสปอร์และฝาปิดอยู่ในฝักบิดโดยหมวกโครโมโซมหนึ่งชุดซึ่งเป็นส่วนที่เหลือของกระเปาะอาร์คิโกเนียม หมวกจะหลุดออกเมื่ออับสปอร์สุก ปากของอัปสปอร์มีรูปฟันเป็นรูปแหวนที่เรียกว่าเพอริสโตม ในอับสปอร์ เซลล์สปอร์ที่สร้างขึ้นโดยการแบ่งเซลล์แบบไมโอซิสลดจำนวนโครโมโซมลงครึ่งหนึ่งกลายเป็นสปอร์โครโมโซมหนึ่งชุด และเมื่อสปอร์แกและอัปสปอร์แตกออก สปอร์กระจายออกและเริ่มต้นวงจรชีวิตอีกครั้ง

ในมอสส์บางชนิด โครงสร้างของพืชสีเขียวที่เรียกว่าหน่อ (gemmae) ที่สร้างจากใบหรือกิ่งจะเจริญไปเป็นต้นใหม่โดยไม่ต้องการการปฏิสนธิ เป็นการสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ

ถิ่นอาศัย
---------

มอสส์ในอุทยาน Allegheny รัฐเพนซิลเวเนีย สหรัฐอเมริกา
สปอโรไฟต์ที่ยังเล็กของมอสส์ธรรมดา *Tortula muralis* (wall screw-moss)
มอสส์ส่วนมากพบในพื้นที่ชื้นและได้รับแสงน้อย โดยปกติจะพบในป่าและริมแหล่งน้ำลำธาร และสามารถพบได้ตามอิฐหินในถนนที่เปียกชื้นในเมือง บางชนิดเหมาะกับสภาวะอย่างกำแพงเฉพาะในเมือง อีก 2–3 ชนิดอยู่ในน้ำเช่น *Fontinalis antipyretica* และ *Sphagnum* ที่อาศัยอยู่ในโคลนตม หนองบึงและในทางน้ำที่ไหลช้า อย่างมอสส์น้ำหรือกึ่งน้ำสามารถยาวเกินกว่าความยาวปกติของมอสส์บก บางชนิดยาว 20–30 ซม. (8–12 นิ้ว) หรือยาวกว่าปกติใน *Sphagnum* มอสส์เป็นต้น

มอสส์ต้องการความชื้นเพื่อความมีชีวิตรอดเพราะขนาดที่เล็กและเนื้อเยื่อที่ผอมบางของมัน ด้วยความที่ไม่มีผิวเคลือบคิวทิน (ขี้ผึ้งที่เคลือบเพื่อป้องกันการสูญเสียน้ำ) และต้องการของเหลวเพื่อการสืบพันธุ์ มอสส์บางชนิดสามารถมีชีวิตรอดจากความแห้งแล้งและสามารถกลับคืนมีชีวิตในไม่กี่ชั่วโมงเมื่อได้รับน้ำ

ในทางเหนือละติจูด ด้านเหนือของต้นไม้และหินจะเกิดมอสส์มากกว่าบริเวณอื่น สันนิษฐานว่าไม่มีน้ำพอเพียงสำหรับเจริญเติบโตบนต้นไม้ด้านที่แสงแดดส่อง ใต้เส้นศูนย์สูตรจะตรงข้ามกัน ในป่าลึกที่แสงอาทิตย์ไม่สามารถลอดผ่านได้ มอสส์จะเจริญเติบโตเท่ากันทุกด้านของต้นไม้

อ้างอิง
-------

1. ↑  Goffinet, Bernard (2004). "Systematics of the Bryophyta (Mosses): From molecules to a revised classification". *Monographs in Systematic Botany*. Missouri Botanical Garden Press. **98**: 205–239. `{{cite journal}}`: ไม่รู้จักพารามิเตอร์ `|coauthors=` ถูกละเว้น แนะนำ (`|author=`) (help)

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **มอสส์**

วิกิสปีชีส์มีข้อมูลภาษาอังกฤษเกี่ยวกับ ***Bryophyta***

วิกิพจนานุกรม มีความหมายของคำว่า ***มอสส์***

* Information, diagrams and photos เก็บถาวร 2013-02-06 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Moss description เก็บถาวร 2005-07-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* คู่มือนักปลูกมอสส์- 2.39MB, PDF file
* The British Bryological Society
* คลังรูปมอสส์
* World of Mosses - Watercolour paintings of moss by Robert Muma

| * ด
* ค
* ก
ผลผลิตจากป่าที่ไม่ใช่เนื้อไม้ |
| --- |
| ผลผลิตจากสัตว์ | 
* ขนสัตว์
* น้ำผึ้ง
* Wild game

 |
| * เบอร์รี
* ผลไม้
 | 
* บลูเบอร์รี
* สาเก
* เมล็ดโกโก้
* มะพร้าว
* ทุเรียน
* Gambooge
* Huckleberry
* ขนุน
* จูนิเปอร์
* มะขาม

 |
| * ใบพืช
* รากพืช
 | 
* พลู
* Fiddlehead ferns
* Mahuwa flowers
* สาคู (queen)
* Sassafras (รูตเบียร์)
* ปาล์มเลื้อย
* โสม

 |
| เห็ด | 
* Bare-toothed russula
* Bay bolete
* Birch bolete
* พอร์ชินี
* Chanterelle
* Honey mushroom
* หลินจือ
* มัตสึตาเกะ
* Meadow mushroom
* Morel
* นางรม
* Parasol mushroom
* Red cap
* Saffron milk cap
* Slippery jack
* ทรัฟเฟิล
* Yellow knight

 |
| * ถั่ว
* เครื่องเทศ
 | 
* ออลสไปซ์
* หมาก
* ใบกระวาน
* พริกไทย
* บราซิลนัต
* อบเชย
* กานพลู
* เฮเซลนัต
* Malva nut
* จันทน์เทศ
* ไพน์นัต
* วานิลลา

 |
| * น้ำมันพืช
* ไข
 | 
* คาร์นอบา
* Chaulmoogra (*Hydnocarpus wightiana*)
* เนยโกโก้
* ยูคาลิปทอล
* น้ำมันยูคาลิปตัส
* Japan wax
* Kokum
* Kusum
* Mahuwa
* Nagkesar
* น้ำมันปาล์ม (kernel)
* Pongamia
* Phulwara
* Pilu
* Sal-seed (*Shorea robusta*)
* น้ำมันจันทน์
* เนยเชีย
* Tea-seed
* Tea-tree
* *Vateria indica*

 |
| ยางไม้ | 
* Benzoin
* Birch-tar
* การบูร
* Creosote
* กำยาน
* รง
* Kauri
* แลคเกอร์
* แมสติก
* มดยอบ
* Pine tar
* Pitch
* ยางสน
* น้ำมันสน
* ครั่ง
* ยางรัก

 |
| น้ำเลี้ยง / Gum และอื่น ๆ | 
* Birch syrup
* หมากฝรั่ง
* น้ำตาลจาก
* น้ำตาลมะพร้าว
* น้ำตาลอินทผลัม
* น้ำเชื่อมผลไม้
* Gum arabic
* Gutta-percha
* Kino
* น้ำยาง
* น้ำเชื่อมเมเปิล
* น้ำตาลปึก
* Palm wine (akpeteshie
* ogogoro)
* ยาง
* Spruce gum

 |
| อื่น ๆ | 
* ไผ่ (หน่อไม้)
* Birch bark
* Birch beer
* ไม้ก๊อก
* เฟิร์น
* Forage
* Gambier
* มอสส์
* สีธรรมชาติ (เทียนกิ่งขาว)
* พีต
* ควินิน
* หวาย
* เชลแล็ก
* Tanbark (แทนนิน)
* Thatching
* Tendu leaves
* Willow bark

 |