**เจ้าจอมมารดาศิลา** เป็นพระสนมในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

ประวัติ
-------

เจ้าจอมมารดาศิลาเกิดในสมัยกรุงธนบุรี เป็นธิดาของขรัวยายฟักทอง ซึ่งเป็นราชินิกุลบางช้าง (ราชินิกุลอันเป็นพระญาติวงศ์ในสมเด็จกรมพระอมรินทรามาตย์ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงในรัชกาลที่ 2)

ขรัวยายฟักทองมารดาของเจ้าจอมมารดาศิลานั้นเป็นธิดาของขุนสนิทภิรมย์ กับท่านยายเชียง ซึ่งขุนสนิทภิรมย์นั้นเป็นบุตรชายท่านยายเจ้ามุก ส่วนท่านยายเชียงนั้นเป็นธิดาของท่านตาเจ้าแทน 

ท่านตาเจ้าแทนและท่านยายเจ้ามุกเป็นพี่ยาและพี่นางของพระชนกทอง ณ บางช้าง พระชนกของ สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี ในรัชกาลที่ 1) 

เจ้าจอมมารดาศิลาจึงเป็นพระญาติสนิทของสมเด็จกรมพระอมรินทรามาตย์ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) 

เจ้าจอมมารดาศิลารับราชการเป็นพระสนมในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ตั้งแต่ครั้งยังทรงพระยศเป็นสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร

ท่านเป็นต้นตำรับเพลงร้องแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ โดยเล่ากันต่อๆมาว่า เวลาพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงพระราชนิพนธ์บทละครต่าง ๆ โดยมี กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ พระราชโอรส (ต่อมาคือ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว) ท่านสุนทรภู่ ฯลฯ เป็นผู้ร่วมงานกวีนิพนธ์นั้น เมื่อแต่งเป็นกลอนเสร็จก็จะมีพระราชกระแสรับสั่งให้เจ้าจอมมารดาศิลา เป็นผู้บรรจุเพลงขับร้องถวายเป็นการทดลองก่อน ในขณะเดียวกันก็โปรดเกล้า ฯ ให้ตั้งพระฉายขนาดใหญ่ขึ้น แล้วโปรดเกล้า ฯ ให้พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าพนมวัน พระราชโอรสพระองค์ใหญ่ซึ่งประสูติแต่เจ้าจอมมารดาศิลาทรงประดิษฐ์ท่ารำไปพร้อมกัน โดยทรงรำอยู่หน้าพระฉาย หากเพลงและกระบวนรำเข้ากันดีแล้ว ก็โปรด ฯ ให้บันทึกไว้นับเป็นแบบอย่างการแต่งบทละครที่สมบูรณ์แบบที่สุด ซึ่งเริ่มต้นในรัชกาลที่ ๒ ไม่มีหลักฐานยืนยันว่า เจ้าจอมมารดาศิลา ได้เรียนการขับร้องมาจากครูท่านใด แต่เมื่อทราบว่าเป็นชาวบางช้าง อันเป็นเมืองแห่งนักดนตรีแล้วก็เชื่อได้ว่า คงจะเป็นผู้มีความรู้ความสามารถในเพลงการมาตามแนวของบรรพบุรุษอย่างแน่นอน ศิษย์ของท่านคือ หม่อมศิลา และหม่อมเปรม ในพระองค์เจ้าสิงหนาทราชดุรงค์ฤทธิ์ ทางขับร้องของเจ้าจอมมารดาศิลาตกทอดผ่านหม่อมศิลาผู้เป็นหลานสะใภ้ของท่านลงมายังนักร้องทุกคนในวังบ้านหม้อ อันได้แก่ หม่อมเจริญ หม่อมมาลัย หม่อมจันทร์ หม่อมคร้าม ฯลฯ ซึ่งเป็นหม่อมของเจ้าพระยาเทเวศร์วงศ์วิวัฒน์ (หม่อมราชวงศ์หลาน กุญชร) เจ้ากรมมหรสพในรัชกาลที่ 5 ซึ่งเป็นเหลนของคุณจอมมารดานั่นเอง

เจ้าจอมมารดาศิลาถึงแก่อนิจกรรมในรัชกาลที่ 3

พระราชบุตร
----------

มีพระราชโอรส 3 พระองค์ พระราชธิดา 2 พระองค์ ตามลำดับพระชนมายุคือ

* **พระองค์เจ้าหญิงวงศ์ (ประสูติ พ.ศ. ๒๓๓๔)**
* **พระองค์เจ้าชายพนมวัน (ประสูติ พ.ศ. ๒๓๓๗) ทรงกรมเป็นกรมพระพิพิธโภคภูเบนทรฯ เป็นต้นราชสกุล พนมวัน**
* **พระองค์เจ้าชายกุญชร (ประสูติ พ.ศ. ๒๓๔๑) ทรงกรมเป็น กรมพระพิทักษ์เทวศร์ ต้นราชสกุล กุญชร**
* **พระองค์เจ้าชายทินกร (ประสูติ พ.ศ. ๒๓๔๔) ทรงกรมเป็น กรมหลวงภูวเนตรนรินทรฤทธิ์ ต้นราชสกุล ทินกร**
* **พระองค์เจ้าหญิงอินทนิล (ประสูติ พ.ศ. ๒๓๕๗)**

อ้างอิง
-------

* หอสมุดและดลังความรู้ มหาวิทยาลัยมหิดล Card Screen
* รายงานการวิจัย เรื่องคีตศิลปินไทยในสมัยรัตนโกสินทร์ หน้า 14
* บทความ เวียงวัง ตอนที่ 60 : คำนำหน้าพระนาม

| * ด
* ค
* ก
ภรรยาในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย |
| --- |
| พระภรรยาเจ้า | 

|  |  |
| --- | --- |
| พระอัครมเหสี | เจ้าฟ้าบุญรอด |
| พระมเหสี | เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี |

 |  |
| บาทบริจาริกา | 

|  |  |
| --- | --- |
| เจ้าจอมมารดา | เจ้าจอมมารดากรุด · เจ้าจอมมารดากล่ำ · เจ้าจอมมารดาเกด · เจ้าจอมมารดาแจ่มใหญ่ · เจ้าจอมมารดาทรัพย์ · เจ้าจอมมารดาทองดี · เจ้าจอมมารดาทองอยู่ · เจ้าจอมมารดาทิม · เจ้าจอมมารดานวล · เจ้าจอมมารดาน้อย · เจ้าจอมมารดาน้อยระนาด · เจ้าจอมมารดานิ่ม · เจ้าจอมมารดาบุญมา · เจ้าจอมมารดาบุนนาค · เจ้าจอมมารดาปราง · เจ้าจอมมารดาปรางใหญ่ · เจ้าจอมมารดาพะวา · เจ้าจอมมารดาพิม · เจ้าจอมมารดาพุ่ม · เจ้าจอมมารดาม่วงซอ · เจ้าจอมมารดาม่วงใหญ่ · เจ้าจอมมารดาแย้ม · เจ้าจอมมารดาเรียม · เจ้าจอมมารดาลูกจันทน์ · เจ้าจอมมารดาลูกจันทน์เล็ก · เจ้าจอมมารดาลูกจันทน์ใหญ่ · เจ้าจอมมารดาเลี้ยง · เจ้าจอมมารดาศิลา · เจ้าจอมมารดาสวน · เจ้าจอมมารดาสั้น · เจ้าจอมมารดาสี · เจ้าจอมมารดาหนูจีน · เจ้าจอมมารดาเหมเล็ก · เจ้าจอมมารดาเหมใหญ่ · เจ้าจอมมารดาอ้น · เจ้าจอมมารดาอัมพา · เจ้าจอมมารดาอิน · เจ้าจอมมารดาเอม |
| เจ้าจอม | เจ้าจอมจิตร · เจ้าจอมทองคำ · เจ้าจอมทับ · เจ้าจอมน้อย · เจ้าจอมน้อยพระแสง · เจ้าจอมน้อยใหญ่ · เจ้าจอมนิ่ม · เจ้าจอมบัว · เจ้าจอมปราง · เจ้าจอมปุก · เจ้าจอมพลับ · เจ้าจอมพุ่ม · เจ้าจอมเพ็ง · เจ้าจอมยี่สุ่น · เจ้าจอมสาหร่าย · เจ้าจอมแสง · เจ้าจอมหงษ์ (บุตรเจ้าพระยาโกษฐา) · เจ้าจอมหงษ์ (อหะหมัดจุฬา) · เจ้าจอมอำพัน · เจ้าจอมอิ่มย่าหรัน |

 |
| พระภรรยาเจ้าและพระสนมใน รัชกาลที่ 1 · รัชกาลที่ 2 · รัชกาลที่ 3 · รัชกาลที่ 4 · รัชกาลที่ 5 · รัชกาลที่ 6 · รัชกาลที่ 10 |