**วงศ์ปลาสอด** (อังกฤษ: Molly) วงศ์ปลาน้ำจืดและน้ำกร่อยจำพวกหนึ่ง ใช้ชื่อวงศ์ว่า Poeciliidae อยู่ในอันดับปลาหัวตะกั่ว หรืออันดับปลาออกลูกเป็นตัว (Cyprinodontiformes)

มีชื่อสามัญเรียกโดยรวมในภาษาอังกฤษว่า "มอลลี่" (Molly) และมีชื่อเรียกในภาษาไทยว่า "ปลาสอด" ซึ่งเข้าใจว่าคงเพี้ยนมาจากคำว่า "Sword" ที่หมายถึง "ดาบ" อันเป็นลักษณะของปลายหางของปลาในวงศ์นี้บางสกุลที่คล้ายกับวงดาบ มีถิ่นกำเนิดตั้งแต่สหรัฐอเมริกาภาคตะวันออก, อเมริกากลาง, จนถึงทางตอนเหนือของทวีปอเมริกาใต้ นอกจากนี้ยังพบในบางส่วนของทวีปแอฟริกาทางตอนใต้จนถึงเกาะมาดากัสการ์ด้วย

เป็นปลาที่อาศัยอยู่รวมเป็นฝูง มีพฤติกรรมหากินอยู่ตามผิวน้ำ ตัวผู้กับตัวเมียมีลักษณะที่แตกต่างกันเห็นได้ชัดเจน โดยตัวผู้มีรูปร่างเล็กกว่า แต่มีสีสันและครีบต่าง ๆ ยาวกว่า ขณะที่ตัวเมียตัวโตกว่า ท้องอูมกว่า แต่ครีบและหางสั้นกุดกว่า รวมทั้งสีสันซีดกว่าในบางชนิดด้วย นอกจากนี้ลักษณะพิเศษอีกประการหนึ่งของปลาวงศ์นี้ คือ เป็นปลาที่ปฏิสนธิภายในตัว ออกลูกเป็นตัว โดยออกลูกได้ครั้งละ 2-300 ตัว

เป็นที่รู้จักกันดีในแง่ของการเป็นปลาสวยงาม มีหลายชนิดในหลายสกุล เช่น ปลาหางนกยูง (*Poecilia reticulata*), ปลาเซลฟิน (*P. latipinna*), ปลาเอนด์เลอร์ (*P. wingei*), ปลาสอดหางดาบ (*Xiphophorus hellerii*)

ปัจจุบันได้มีการพัฒนาสายพันธุ์ต่าง ๆ ให้มีความหลากหลายจากดั้งเดิมยิ่งขึ้นมากมาย โดยเริ่มตั้งแต่ปี ค.ศ. 1907 ที่เยอรมนี จนเกิดเป็นชนิดใหม่ขึ้นมา เช่น "เพลตี้" (Platy) หรือ ปลาเซลฟินที่ได้ครีบหลังสูงและใหญ่ขึ้นกว่าเดิมมาก จนดูคล้ายใบเรือจริง ๆ หรือ ปลาสอดมิดไนท์ที่พัฒนาจนทั้งตัวเป็นสีดำสนิท

สำหรับในประเทศไทย ปลาในวงศ์นี้ ได้ถูกนำเข้ามาสู่ประเทศครั้งแรกในสมัยรัชกาลที่ 5 โดยเลี้ยงในอ่างบัวของผู้มีฐานะ จนถึงปัจจุบันได้กลายเป็นปลาสวยงามที่เป็นที่รู้จักกันดี ด้วยคุณสมบัติที่เลี้ยงง่าย เติบโตไว ขยายพันธุ์ง่าย และมีราคาถูก อีกทั้งยังมีประโยชน์คือสามารถกินแมลงขนาดเล็ก ๆ ทีมีวงจรชีวิตในน้ำได้ด้วย จึงใช้เป็นปลาที่จำกัดลูกน้ำยุงต่าง ๆ มีชื่อเรียกกันอีกชื่อหนึ่งว่า "ปลากินยุง" และยังนิยมเพาะเพื่อเป็นปลาเหยื่อสำหรับปลากินเนื้อขนาดใหญ่กว่าด้วย

โดยคำว่า "Poeciliidae" ที่ใช้เป็นชื่อวงศ์นั้นมาจากภาษากรีกคำว่า "ποικίλος" (poikilos) หมายถึง "มีสีสันที่แตกต่างหลากหลาย"

การจำแนก
--------

แบ่งออกเป็น 3 วงศ์ย่อย และสกุลต่าง ๆ ได้ดังนี้

* **Aplocheilichthyinae** Myers, 1928
	+ *Aplocheilichthys* Bleeker, 1863
	+ *Hylopanchax* Poll and Lambert, 1965
	+ *Laciris* Huber, 1982
	+ *Lacustricola* Myers, 1924
	+ *Poropanchax* Clausen, 1967
* **Poeciliinae** Garman, 1895
	+ *Alfaro* Meek, 1912
	+ *Belonesox* Kner, 1860
	+ *Brachyrhaphis* Regan, 1913
	+ *Carlhubbsia* Whitley, 1951
	+ *Cnesterodon* Garman, 1895
	+ *Gambusia* Poey, 1854
	+ *Girardinus* Poey, 1854
	+ *Heterandria* Agassiz, 1853
	+ *Limia* Poey, 1854
	+ *Micropoecilia* Hubbs, 1926
	+ *Neoheterandria* Henn, 1916
	+ *Pamphorichthys* Regan, 1913
	+ *Phallichthys* Hubbs, 1924
	+ *Phalloceros* Eigenmann, 1907
	+ *Phalloptychus* Eigenmann, 1907
	+ *Phallotorynus* Henn, 1916
	+ *Poecilia* Bloch and Schneider, 1801
	+ *Poeciliopsis* Regan, 1913
	+ *Priapella* Regan, 1913
	+ *Priapichthys* Regan, 1913
	+ *Pseudopoecilia* Regan, 1913
	+ *Quintana* Hubbs, 1934
	+ *Scolichthys* Rosen, 1967
	+ *Tomeurus* Eigenmann, 1909
	+ *Xenodexia* Hubbs, 1950
	+ *Xenophallus* Hubbs, 1924
	+ *Xiphophorus* Heckel, 1848
* **Procatopodinae** Fowler, 1916
	+ *Cynopanchax* Ahl, 1928
	+ *Fluviphylax* Whitley, 1965
	+ *Hypsopanchax* Myers, 1924
	+ *Lamprichthys* Regan, 1911
	+ *Micropanchax* Myers, 1924
	+ *Pantanodon* Myers, 1955
	+ *Plataplochilus* Ahl, 1928
	+ *Procatopus* Boulenger, 1904

อ้างอิง
-------

1. 1 2  "ปลาสอด". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2009-03-07. สืบค้นเมื่อ 2009-03-23.
2. ↑  จาก itis.gov (อังกฤษ)

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* จาก Fishbase.org (อังกฤษ)