ไข่ของนกตีนเทียน (*H. himantopus*) ที่พิพิธภัณฑ์ตูลูส
**นกตีนเทียน** (ชื่อวิทยาศาสตร์: *Himantopus himantopus*; อังกฤษ: black-winged stilt) เป็นนกลุยน้ำพบได้ทั่วไปในพื้นที่ภูมิอากาศร้อนถึงอบอุ่น เป็นนกสังคมมักพบเป็นฝูงขนาดเล็ก พบในพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีน้ำตื้นและมักเป็นน้ำกร่อย มีลักษณะเด่นคือ ขายาวมากสีชมพูแดง ปากแหลมบางยาว และสีขนขาวดำตัดกัน นกตีนเทียนจัดอยู่ในวงศ์นกปากงอนและนกตีนเทียน (Recurvirostridae) มีการกระจายพันธุ์ที่กว้างครอบคลุมไปทั่วตั้งแต่ทวีปยูโรไซบีเรีย และแอฟริกา

ในอดีตนกตีนเทียนในชื่อวิทยาศาสตร์ *Himantopus himantopus* ถูกจัดอย่างกว้างให้เป็นชนิดเดียวในสกุล (monotype) ซึ่งครอบคลุมหลายชนิดย่อยทั่วโลก (เรียก *Himantopus himantopus sensu lato*) ชื่อ Himantopus มาจากความหมายภาษากรีก "เท้าที่มีสายรัดหนัง" ปัจจุบันมีการจำแนกชนิดที่เป็นที่ยอมรับออกเป็นอย่างน้อย 2–4 ชนิด ในอดีตบางครั้งยังถูกเรียกว่า "pied stilt" แต่ปัจจุบันชื่อนี้ถูกสงวนไว้สำหรับนกตีนเทียนออสเตรเลีย (*Himantopus leucocephalus*)

อนุกรมวิธาน
-----------

การจัดจำแนกชนิดของนกตีนเทียนนี้ยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ ก่อนหน้านี้นกตีนเทียนจัดเป็นชนิดย่อยของนกตีนเทียนธรรมดา *(H. himantopus* *sensu lato* หรือบางครั้งเรียก อังกฤษ: common stilt) ปัจจุบันเป็นหนึ่งในห้าชนิดของสกุล ซึ่งแตกต่างกันของตำแหน่งและขนาดของลายดำ

ในความหมายอย่างกว้างของ *H. himantopus (หรือ Himantopus himantopus sensu lato*) จัดเป็นหนึ่งชนิดที่ประกอบด้วย 5–7 ชนิดย่อย ซึ่งบางครั้งเรียก **นกตีนเทียนธรรมดา** (อังกฤษ: common stilt) และในความหมายอย่างแคบของ *H. Himantopus* *(หรือ Himantopus himantopus sensu stricto*) หมายถึงนกตีนเทียนปีกดำ (อังกฤษ: black-winged stilt) หรือ**นกตีนเทียน**ที่พบในทวีปยูเรเซีย และแอฟริกา รวมทั้งประเทศไทย ซึ่งมีสองชนิดย่อยคือ *H. h. himantopus* จาก Palearctic และ *H. h.* *meridionalis* จากภูมิภาค แอฟริกาเขตร้อน

ลักษณะทางกายวิภาค
-----------------

นกตีนเทียนเป็นนกชายเลนขนาดกลาง ตัวโตเต็มวัยมีลำตัวยาว 33–38 เซนติเมตร ปากบางแหลมและยาวตรงสีดำ หัว อก คอ ท้องและลำตัวขาว ปีกและลำตัวด้านบนดำ ขายาวมากสีชมพูแดง มีหน้าแข้งยาวสำหรับเดินลุยเลน มี 4 นิ้ว นิ้วเท้าหลังยกสูง 3 นิ้วเท้าหน้าติดกันเป็นพังผืด ขณะบินจะเหยียดขายาวพ้นหาง ตาสีแดง บางตัวอาจมีแถบสีเทาหรือดำที่หัวและท้ายทอย นกวัยรุ่นปีกสีน้ำตาล

ตัวผู้ หัวและลำตัวขาว ปีกและลำตัวด้านบนดำ บางตัวอาจมีสีดำที่หัวและท้ายทอยรูปแบบแตกต่างกัน แต่อย่างน้อยในฤดูผสมพันธุ์ตัวผู้ทุกตัวมีหัวสีขาวล้วน นกตัวเมีย ลำตัวด้านบนดำแกมน้ำตาล หัวและท้ายทอยอาจมีแถบสีเทา นกวัยอ่อน หัวและท้ายทอยน้ำตาลแกมเทา ลำตัวด้านบนและปีกน้ำตาลแกมเทามีลายเกล็ดสีขาวจากขอบบนสีน้ำตาลอ่อน ขาและนิ้วสีชมพูอมส้มอ่อน

การกระจายพันธุ์และถิ่นที่อยู่
-----------------------------

แหล่งน้ำทั้งน้ำจืดและน้ำเค็มของพื้นที่ภูมิอากาศร้อนถึงอบอุ่น ครอบคลุมไปทั่วโลกตั้งแต่ทวีปยูโรไซบีเรีย และแอฟริกา เคยพบเห็นยากมากในยูโรปเหนือ เขตหนาว และสหราชอาณาจักร

ในสหราชอาณาจักรไม่พบนกตีนเทียนกว่า 27 ปี จนกระทั่งในปี 2557 ที่ประสบความสำเร็จในการผสมพันธุ์ในอังกฤษตอนใต้ในปี 2557 และในปี 2560 มีการสำรวจลูกนกจำนวน 13 ตัวในทางตอนใต้ของอังกฤษ

### ในประเทศไทย

สามารถพบได้ทุกภาคในประเทศไทย เป็นนกประจำถิ่น และบางส่วนเป็นนกอพยพ พบได้บ่อยในแหล่งน้ำเกือบทั่วประเทศทั้งแหล่งน้ำทั้งน้ำจืดและน้ำเค็ม โดยเฉพาะตามหาดเลนและนาเกลือใกล้ชายฝั่งทะเล เป็นนกประจำถิ่นซึ่งทำรังวางไข่ในประเทศไทย นกที่พบห่างไกลจากทะเล เช่น ตามภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นนกอพยพนอกฤดูผสมพันธุ์ ซึ่งเข้ามาสมทบในฤดูหนาวโดยอพยพจากประเทศทางเหนือ พบตามแหล่งน้ำขนาดใหญ่ เช่น บึง หนองน้ำ ทะเลสาบ อ่างเก็บน้ำ นาข้าว และพื้นที่ชุ่มน้ำ

พฤติกรรมและนิเวศวิทยา
---------------------

เสียงขณะบินของ *H. h. himantopus*
นกตีนเทียนพบเห็นง่ายตามแหล่งน้ำทั้งน้ำจืดและน้ำเค็ม มีจำนวนมาก เป็นนกสังคมมักพบเป็นฝูงขนาดเล็ก มีเสียงร้อง *"กิ๊ก-กิ๊ก-กิ๊ก"*

### การผสมพันธุ์

ผสมพันธุ์และทำรังในช่วงฤดูร้อนจนถึงต้นฤดูฝน (เดือนพฤษภาคม–สิงหาคมในบึงบอระเพ็ด และทั่วไปในเดือนเมษายน–มิถุนายน) ทำรังตามพื้นดินใกล้แหล่งน้ำเช่นเดียวกับนกน้ำอื่นที่ทำรังบนพื้นดิน นกตีนเทียนมักทำรังอยู่ใกล้กันเป็นกลุ่มเล็ก ๆ (semi-colonial) แต่ละรังจะห่างกันประมาณ 5-6 เมตร โดยการขุดให้เป็นแอ่งหลุมตื้น ปูรองด้วยใบหญ้าใบพืชแห้ง กิ่งไม้ ก้านบัว เปลือกหอยสองฝา แต่ไม่มากนักเพื่อวางไข่ มักจะทำรังอยู่ใกล้กับแหล่งน้ำที่ใช้หากิน ไข่มีสีพื้นเป็นสีเขียวเข้ม หรือสีน้ำตาลอมเขียว มีจุดหรือลายสีเขียวเข้ม ดำ หรือสีน้ำตาลแดง ในแต่ละรังมีไข่ 3–4 ฟอง ความกว้างเฉลี่ย 3.0 เซนติเมตร ยาวเฉลี่ย 4.1 เซนติเมตร หนักเฉลี่ย 19.8 กรัม นกตัวผู้และตัวเมียผลัดกันฟักไข่ตลอดทั้งวัน โดยมีพฤติกรรมการรักษาอุณหภูมิไข่ด้วยการนำตัวไปจุ่มน้ำแล้วมาฟักไข่ ระยะเวลาฟัก 25–26 วัน

นกตีนเทียนมีพฤติกรรมแกล้งบาดเจ็บคล้ายนกนกชายเลนอีกหลายชนิด ในการหลอกล่อสัตว์นักล่าที่เข้ามาใกล้รังให้ถอยออกไป โดยมันจะบินส่งเสียงร้อง และร่อนถลาลงมาแกล้งทำท่า "ปีกหัก" บนพื้นในจุดที่ห่างออกไปจากรัง เพื่อเบี่ยงเบนความสนใจศัตรูให้ตามไป

ลูกนกเมื่อออกจากไข่แล้ว สามารถออกหากินตามพ่อแม่นกได้ทันที และอยู่กับพ่อนกแม่นกไปจนกระทั่งอายุ 35-40 วัน ที่ลูกนกโตเต็มวัย

### การหาอาหาร

หากินตอนกลางวันตามชายฝั่งทะเลที่มีน้ำท่วมขัง หรือหาดเลน นกตีนเทียนใช้ปากที่เรียวยาวคล้ายเข็มทำหน้าที่เป็นตัวคีบจับสัตว์น้ำขนาดเล็กกินเป็นอาหาร กินสัตว์ขนาดเล็กที่หน้าดินเช่น ลูกปู ตัวอ่อนของแมลงน้ำ และหนอนที่ฝังตัวอยู่ในดินและใต้น้ำ

* ลูกนกเพิ่งมีขน (fledgling) ที่ทะเลเวนิซ อิตาลีลูกนกเพิ่งมีขน (fledgling) ที่ทะเลเวนิซ อิตาลี
* ลูกนก สวนสัตว์เพิร์ทลูกนก สวนสัตว์เพิร์ท
* นกที่ยังไม่โตเต็มวัยช่องคาซิงกา, ยูกันดานกที่ยังไม่โตเต็มวัย  
ช่องคาซิงกา, ยูกันดา
* ลูกนกที่ยังไม่ผละออกจากรัง (nestling) ซึ่งมีความคล้ายกับลูกนกชายเลนอื่น ๆลูกนกที่ยังไม่ผละออกจากรัง (nestling) ซึ่งมีความคล้ายกับลูกนกชายเลนอื่น ๆ
* ขณะบิน ที่ทะเลเวนิซ อิตาลีขณะบิน ที่ทะเลเวนิซ อิตาลี
* นกโตเต็มวัยขณะบินเป็นฝูง ที่อินเดียนกโตเต็มวัยขณะบินเป็นฝูง ที่อินเดีย

ชนิดที่คล้ายกัน
---------------

| ชนิดที่คล้ายกัน |
| --- |
| นกตีนเทียน | นกตีนเทียนอเมริกาใต้
หรือ นกตีนเทียนหลังคาดขาว | นกตีนเทียนหัวขาว | นกตีนเทียนเมกซิโก
หรือ นกตีนเทียนคอดำ | นกตีนเทียนฮาวาย | นกตีนเทียนดำ | นกตีนเทียนออสเตรเลีย |
| ***Himantopus himantopus***
black-winged stilt | ***Himantopus melanurus***
white-backed stilt | ***Himantopus leucocephalus***
pied stilt | ***Himantopus mexicanus***
black-necked stilt | ***Himantopus mexicanus***
***knudseni***
Hawaiian stilt | ***Himantopus novaezelandiae***
black stilt | ***Cladorhynchus leucocephalus***
banded stilt |
|  |  |  |  |  |  |  |
| หัวขาวล้วน หรือมีสีดำประปราย
บนหัวและท้ายทอย | หน้าผากขาว คอขาว ท้ายทอยดำ
ไปจนถึงคอ
มีแถบขาวคาดกลางหลังระหว่าง
คอกับหลัง | หัวขาวล้วน ท้ายทอยดำจรดหลังคอ | หัวและท้ายทอยดำ คอขาว 
คิ้วเป็นแต้มขาว | บางครั้งจัดเป็นชนิดย่อยของ
*H. mexicanus* | สีดำล้วน หรือมีสีขาวรอบ
จะงอยปากเท่านั้น | ปีกมีสีดำสลับขาวเป็นแถบ ๆ |
| นกประจำถิ่นและนกอพยพบางส่วน
ของประเทศไทย
พบทั่วไปในยูโรปเขตอบอุ่น ไซบีเรีย
เอเชียภาคพื้นทวีป และแอฟริกา | ไม่พบในประเทศไทย
อาศัยในบราซิล เปรู อาร์เจนตินา | ไม่พบในประเทศไทย
พบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาค
พื้นสมุทรเช่น สุมาตราตอนใต้ ชวา
สุลาเวสี ปาปัวนิวกินีและออสเตรเลีย | ไม่พบในประเทศไทย
อาศัยในเม็กซิโกและอเมริกากลาง 
บางส่วนทับซ้อนกับ *H. melanurus*
ในบราซิล | ไม่พบในประเทศไทย
เป็นนกเฉพาะถิ่นของหมู่เกาะฮาวาย | ไม่พบในประเทศไทย
เป็นนกเฉพาะถิ่นของนิวซีแลนด์ | ไม่พบในประเทศไทย
เป็นนกเฉพาะถิ่นของออสเตรเลีย |

อ้างอิง
-------

1. ↑  แม่แบบ:Authors = BirdLife International
2. ↑  "The IUCN Red List of Threatened Species". *IUCN Red List of Threatened Species*.
3. 1 2  "นกตีนเทียน - eBird". *ebird.org*.
4. ↑  "Himantopus melanurus (White-backed Stilt) - Avibase". *avibase.bsc-eoc.org*.
5. 1 2  "Himantopus himantopus, Black-winged stilt". *Thai National Parks* (ภาษาอังกฤษ).
6. ↑  "Black-winged Stilt *Himantopus himantopus* (Linnaeus, 1758)". *Avibase*. Denis Lepage. สืบค้นเมื่อ 19 August 2017.
7. 1 2 3 4  "ข้อมูลนกบึงบอระเพ็ด". *123.242.166.5*.
8. 1 2  "นกตีนเทียน (Black-winged Stilt) - กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง Department of Marine and Coastal Resources, Thailand". *กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม*.
9. ↑  "สัตว์". *biodiversity.forest.go.th*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2021-06-15. สืบค้นเมื่อ 2021-06-15.
10. 1 2 3  "นกตีนเทียน Black-winged Stilt ( Himantopus himantopus (Linnaeus, 1758) )". *www.lowernorthernbird.com*.
11. 1 2 3 4 5  วิทยาศาสตร์สำหรับเยาวชน : นกตีนเทียน Black-winged Stilt. แนวหน้า. 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2557. สืบค้นเมื่อ 14 มิถุนายน 2564.
12. ↑  RSPB. "27-year first as rare black-winged stilt chicks hatch at RSPB reserves in southern England". *RSPB Website*. สืบค้นเมื่อ 16 November 2015.
13. ↑  "UK's rare black-winged stilt numbers soar". *Countryfile Magazine*. BBC. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-08-20. สืบค้นเมื่อ 20 August 2017.
14. ↑  "นกตีนเทียน Black-winged Stilt – ภาพถ่ายนกทุกชนิดที่พบในประเทศไทย".
15. 1 2  "นกตีนเทียน Black-winged Stilt". *Birds of Thailand: Siam Avifauna*.
16. ↑  "Species: Himantopus himantopus". *กลุ่มอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและสิ่งแวดล้อม*.
17. ↑  รุ่งโรจน์ จุกมงคล. นกชายเลนในอ่าวไทยตอนในวัฏจักรและชะตาชีวิตบนหาดเลน. สารคดี, 2001. สืบค้นเมื่อ 15 มิถุนายน 2564.
18. 1 2 3 4 5 6  "นกตีนเทียน (Black-winged Stilt)". *www.enac-club.com*.
19. 1 2 3 4  อภิษฎา เรืองเกตุ, ประทีป ด้วงแค, ไกรรัตน์ เอี่ยมอำไพ และดอกรัก มารอด. (2556). ชีววิทยาการสืบพันธ์ุบางประการของนกตีนเทียน (Himantopus himantopus) บริเวณเขตห้ามล่าสัตว์ป่าบึงบอระเพ็ด จังหวัดนครสวรรค์.