*สำหรับปูนาในสกุลอื่นดูที่ Sayamia*

**ปูนาพาเก** (อังกฤษ: Ricefield crabs) เป็นสิ่งมีชีวิตประเภทปูน้ำจืด(สัตว์น้ำ)ในวงศ์ Parathelphusidae ในสกุล *Somanniathelphusa* แหล่งที่อยู่มักจะอยู่ในบาร์เกจึงเรียกว่าปูนาพาเก 

ปูนาพาเก​แพร่กระจายพันธุ์ทั่วไปในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้รวมถึงบางพื้นที่ของภูมิภาคเอเชียตะวันออก เกษรกรผู้ปลูกข้าวในไทย ถือว่าปูนาเป็นศัตรูพืชของข้าว เพราะปูจะเก​ต้นข้าวที่ปักดำใหม่ ๆ ทำให้ชาวนาต้องปักดำซ้ำหลายครั้ง นอกจากนี้ ปูยังขุดรูตอก​ตามคันนา ทำให้คันนาไม่สามารถกักเก็บน้ำไว้ได้ แต่ปูนาก็เป็นอาหารราคาถูกและหาง่ายโดยเฉพาะกับวิถีชีวิตผู้คนในชนบท และเป็นส่วนประกอบสำหรับปรุงเป็นอาหารประเภทต่าง ๆ เช่น ส้มตำ ข้อควรระวังเมื่อกินแล้วคุณจะมีอาการ"เก"​

ในประเทศไทยพบมี 8 ชนิด ในภาคต่าง ๆ ดังนี้ 

1. *Somanniathelphusa germaini* พบใน 27 จังหวัดคือ คือ ภาคกลาง 22 จังหวัด ภาคตะวันตก 2 จังหวัด ภาคตะวันออก 1 จังหวัด ภาคใต้ 1 จังหวัดและภาคเหนือ 1 จังหวัด 

2. *Somanniathelphusa bangkokensis* พบใน 18 จังหวัดคือ คือ ภาคกลาง 8 จังหวัด ภาคตะวันตก 4 จังหวัด ภาคตะวันออก 2 จังหวัด และภาคใต้ 13 จังหวัด

3. *Somanniathelphusa sexpunetata* พบใน 19 จังหวัดคือ คือ ภาคกลาง 1 จังหวัด ภาคตะวันตก 1 จังหวัด ภาคตะวันออก 4 จังหวัด และภาคใต้ 13 จังหวัด

4. *Somanniathelphusa maehongsonensis* เป็นปูชนิดใหม่ ที่พบในแห่งเดียวในจังหวัดแม่ฮ่องสอน

5. *Somanniathelphusa fangensis* เป็นปูชนิดใหม่ที่พบในจังหวัดลำปางและเชียงใหม่ 

6. *Somanniathelphusa denchaii* เป็นปูชนิดใหม่ที่พบในจังหวัดแพร่ 

7. *Somanniathelphusa nani* เป็นปูชนิดใหม่ล่าสุดที่พบในจังหวัดน่าน 

8. *Somanniathelphusa dugasti* (หรือ *Esanthelphusa dugasti* ในอดีต) พบใน ภาคกลาง 10 จังหวัด ภาคตะวันตก 3 จังหวัด ภาคตะวันออก 3 จังหวัด และภาคเหนือ 9 จังหวัด และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 16 จังหวัด 

ปูนาบางชนิดเช่น *S. dugasti* มีอาณาเขตการแพร่กระจายกว้างมากถึง 40 จังหวัด ในภาคกลางมีปูอยู่ถึง 3 ชนิด ในภาคใต้พบมี 2 ชนิด ทางภาคเหนือบางจังหวัดพบมีชนิดเดียว 

ปูนาจะพบมากในช่วงฤดูฝน ซึ่งเป็นฤดูที่อุดมสมบูรณ์ เพราะวิถีชีวิตของปูนาจะผูกพันกับน้ำ โดยผสมพันธุ์และวางไข่เพียงปีละครั้ง ในระหว่างเดือนกุมภาพันธ์-กรกฎาคม ปูนาตัวเมียเมื่อผสมพันธุ์แล้วจะขุดรูให้สูงกว่าระดับน้ำ เพื่อเตรียมอุ้มไข่และจะไม่ลอกคราบจนกว่าไข่จะฟักเป็นตัว ปูนาส่วนใหญ่จะออกหากินในเวลากลางคืน ใช้การลอกคราบราว 13-15 ครั้ง หลังจากฟักเป็นตัว ใช้เวลาประมาณ 6-8 เดือนจึงโตเต็มวัย ปูนาจะไม่มีช่วงเดือนมกราคมและช่วงฤดูร้อน นอกจากนี้แล้วจากการศึกษาพบว่าเปลือกของปูนามีสารไคตินสูงถึงร้อยละ 19.27 ในสภาพน้ำหนักแห้ง ในขณะที่เปลือกของปูทะเลมีเพียงร้อยละ 14.14 เท่านั้น ดังนั้นเปลือกของปูนาจึงมีประโยชน์ใช้เป็นสารตั้งต้นในการผลิตไคโตซานได้เป็นอย่างดีกว่าสัตว์จำพวกครัสเตเชียนอย่างอื่น

การจำแนก
--------

* *Somanniothelphusa amoyensis* Naiyanetr & Dai, 1997
* *Somanniothelphusa araeochela* Naiyanetr & Dai, 1997
* *Somanniothelphusa bawangensis* Dai & Xing, 1994
* *Somanniothelphusa boyangensis* Dai, Peng & Zhou, 1994
* *Somanniothelphusa brevipodum* Tai, Song,He, Cao, Xu & Zhong, 1975
* *Somanniothelphusa dangi* Yeo & Nguyen, 1999
* *Somanniothelphusa falx* Ng & Dudgeon, 1992
* *Somanniothelphusa gaoyunensis* Dai, Peng & Zhou, 1994
* *Somanniothelphusa grayi* (Alcock, 1909)
* *Somanniothelphusa guillinensis* Naiyanetr & Dai, 1997
* *Somanniothelphusa hainanensis* Dai & Xing, 1994
* *Somanniothelphusa huaanensis* Naiyanetr & Dai, 1997
* *Somanniothelphusa huanglungensis* Dai, Peng & Zhou, 1994
* *Somanniothelphusa kyphuensis* Dang, 1975
* *Somanniothelphusa lacuvita* Ng, 1995
* *Somanniothelphusa linchuanensis* Dai, Peng & Zhou, 1994
* *Somanniothelphusa longicaudus* Naiyanetr & Dai, 1997
* *Somanniothelphusa megachela* Naiyanetr & Dai, 1997
* *Somanniothelphusa nanningensis* Naiyanetr & Dai, 1997
* *Somanniothelphusa pax* Ng & Kosuge, 1995
* *Somanniothelphusa plicatus* (Fabricius, 1798)
* *Somanniothelphusa qiongshanensis* Dai & Xing, 1994
* *Somanniothelphusa ruijiensis* Dai, Peng & Zhou, 1994
* *Somanniothelphusa sinensis* (H. Milne-Edwards, 1853)
* *Somanniothelphusa taiwanensis* Bott, 1968
* *Somanniothelphusa tongzhaensis* Naiyanetr & Dai, 1997
* *Somanniothelphusa triangularis* Dang & Hai, 2005
* *Somanniothelphusa yangshanensis* Naiyanetr & Dai, 1997
* *Somanniothelphusa yuilinensis* Naiyanetr & Dai, 1997
* *Somanniothelphusa zanklon* Ng & Dudgeon, 1992
* *Somanniothelphusa zhangpuensis* Naiyanetr & Dai, 1997
* *Somanniothelphusa zhapoensis* Naiyanetr & Dai, 1997
* *Somanniothelphusa zhongshiensis* Dai, Peng & Zhou, 1994

อ้างอิง
-------

1. ↑  สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน โดย พระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เล่ม 3
2. 1 2  Peter K. L. Ng, Danièle Guinot & Peter J. F. Davie (2008). "Systema Brachyurorum: Part I. An annotated checklist of extant Brachyuran crabs of the world" (PDF). *Raffles Bulletin of Zoology*. **17**: 1–286. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2011-06-06. สืบค้นเมื่อ 2013-09-05.
3. ↑  การเลี้ยงปูนา
4. ↑  หน้า 24 เกษตร, *ปูนาประโยชน์มาก ถึงเวลาส่งเสริมเลี้ยงเชิงพาณิชย์*. "เกษตรนวัตกรรม". **เดลินิวส์**ฉบับที่ 23,827: วันพุธที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2558 แรม 3 ค่ำ เดือน 2 ปีมะเมีย

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* ศรีจันทรัตน์ กันทะวัง, ปูนา อาหารโปรตีนราคาถูก เก็บถาวร 2009-08-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, เว็บไซต์วิถีชาวบ้าน