**มลพิษทางดิน** หรือ**การปนเปื้อนดิน** (อังกฤษ: soil pollution) เกิดจากการมีสารเคมีที่มนุษย์สร้างหรือการเปลี่ยนแปลงอื่นในสิ่งแวดล้อมดินธรรมชาติ ตรงแบบเกิดจากกิจกรรมอุตสาหกรรม สารเคมีเกษตรกรรมหรือการกำจัดของเสียอย่างไม่เหมาะสม สารเคมีที่เกี่ยวข้องมากที่สุด คือ ไฮโดรคาร์บอนปิโตรเลียม พอลินิวเคลียร์อะโรมาติกไฮโดรคาร์บอน (เช่น แนฟทาลีนและเบนโซไพโรซีน) ตัวทำละลาย ยาฆ่าแมลง ตะกั่วและโลหะหนักอื่น การปนเปื้อนสัมพันธ์กับระดับการพัฒนาอุตสาหกรรมและระดับการใช้สารเคมี

สาเหตุ
------

มลพิษทางดินอาจเกิดจากสาเหตุต่อไปนี้

* การนำสารพิษลงดินโดยอุบัติเหตุ
* ฝนกรด (ซึ่งเกิดจากมลพิษทางอากาศ)
* เกษตรกรรมแบบเข้มข้น
* การทำลายป่า
* กากนิวเคลียร์
* อุบัติเหตุทางอุตสาหกรรม
* สถานที่ฝังกลบขยะมูลฝอยและการฝังกลบขยะอย่างมิชอบด้วยกฎหมาย
* การกร่อนของดิน
* วิธีการทางการเกษตร เช่น การใช้ยาฆ่าแมลง ยาฆ่าวัชพืชและปุ๋ย
* การทำเหมืองและอุตสาหกรรมอื่น
* การทิ้งน้ำมันเชื้อเพลิง
* ขยะที่ถูกฝัง
* การทิ้งเถ้าถ่าน
* การทิ้งเครื่องกระสุนและยุทธภัณฑ์
* การชะน้ำพื้นผิวที่ปนเปื้อนลงดิน
* ขยะอิเล็กทรอนิกส์
* สารเคมี ซึ่งที่พบบ่อยที่สุด คือ ไฮโดรคาร์บอนปิโตรเลียม ตัวทำละลาย ตะกั่วและโลหะหนักอื่น

แบ่งตามประเทศ
-------------

มลพิษในดินที่เห็นได้ชัดเจน ดังนี้

### สาธารณรัฐประชาชนจีน

จากการสำรวจดินโดยกระทรวงคุ้มครองสิ่งแวดล้อมของจีน สำรวจพื้นที่สองในสามของจีน ประมาณ 10,000,0000 ตารางไมล์ พบว่า 99.1 % ของดินมีการปนเปื้อนโลหะหนัก20ตัน ซึ่งมีสาเหตุมาจากมลพิษจากอากาศเนื่องจากควันส่งผลต่อดิน นอกจากนี้ยังพบว่า 19.4% ของพื้นที่เพาะปลูกมีการปนเปื้อนในดิน ซึ่งสาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากการขยายตัวของอุตสาหกรรม ส่งผลให้มีการทิ้งกากอุตสาหกรรมสู่ดิน จึงเกิดการปนเปื้อน

### ประเทศอินเดีย

ในปี 2012 มีการตรวจพบโลหะยูเรเนียม เกิน 50 % ในดินของประเทศอินเดีย ที่ภูมิภาคมัลวะ (Malwa) ซึ่งมีค่าเกินจากมาตรฐานขององค์การอนามัยโลกกำหนด ซึ่งสาเหตุมาจากโรงไฟฟ้าพลังงานความร้อนมีการปล่อยยูเรเนียมลงสู่ดิน ทำให้เกิดการปนเปื้อน

ผลกระทบ
-------

### ผลต่อระบบนิเวศ

มลพิษทางดินมีผลเสียอย่างสำคัญต่อระบบนิเวศ มีการเปลี่ยนแปลงทางเคมีของดินอย่างถึงรากซึ่งอาจเกิดจากการมีสารเคมีอันตรายหลายชนิดแม้มีสารนั้นในความเข้มข้นต่ำ การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้สามารถแสดงออกเป็นการเปลี่ยนแปลงของเมแทบอลิซึมของจุลินทรีย์และสัตว์ขาปล้องประจำถิ่นในดินนั้น ๆ ส่งผลให้มีการกำจัดห่วงโซ่อาหารปฐมภูมิบางส่วน ซึ่งอาจมีผลลัพธ์ใหญ่หลวงต่อผู้ล่าหรือผู้บริโภคต่อไป
ซึ่งผลกระทบภายในระบบนิเวศนั้นจะแบ่งได้เป็น 2 ส่วน จากสิ่งมีชีวิตที่มีการใช้ดินในการดำรงชีวิต ได้แก่

* **ผลต่อพืชและโครงสร้างของดิน**

พืชทุกชนิดต้องอาศัยดินในการเจริญเติบโตทั้งนั้น หากมีการปนเปื้อนในดิน ซึ่งสาเหตุหลักมาจากกิจกรรมทางการเกษตรของมนุษย์ เช่น การใช้ยาปรับศัตรูพืชชนิดแอมโมเนียมซัลเฟต แล้วละลายน้ำจะถูกเปลี่ยนเป็นไนเตรท ( Nitrate ) ส่งผลโดยตรงต่อการดูดซึมแร่ธาตุอาหารของพืชจากดิน จากเดิมพืชใช้รากดูดซึมอาหารจากดิน กลายเป็นรากดูดซึมสารพิษจากดินเข้าไปแทนที่ ทำให้พืชมีการเจริญเติบโตที่ช้าลง เกิดการตกค้างของสารพิษในพืช ส่งผลให้อัตราการสร้างคลอโรฟิลล์ลดลง ใบพืชแห้งเหี่ยว ไม่มีดอกไม่มีผล จำนวนพืชค่อยๆลดลง และตายไป เมื่อพืชตายไปทำให้ดินขาดความสมดุล สามารถเกิดการผุกร่อน และพังทะลายของหน้าดินได้โดยง่าย ทำให้ดินขาดความอุดมสมบูรณ์

* **ผลต่อสัตว์และแบคทีเรียในดิน**

สัตว์หรือสิ่งมีชีวิตที่อยู่ในดิน เช่น ไส้เดือน มด แบคทีเรียต่างๆ เป็นอีกสิ่งหนึ่งที่มีผลทำให้ดินมีความอุดมสมบูรณ์ ดินที่มีการปนเปื้อนจะส่งผลต่อห่วงโซ่อาหารของสัตว์ดังกล่าว ทำให้สัตว์ไม่สามารถใช้ดินในการสร้างอาหารได้ ไม่สามารถย่อยแบคทีเรียได้ ส่งผลต่อกระบวนการเมทาบอลิซึม ทำให้สัตว์และแบคทีเรียค่อยๆตายไป ทำให้ดินขาดความอุดมสมบูณ์

การควบคุม
---------

การจะแก้ปัญหาการปนเปื้อนในดินนั้นคงจะทำให้หายไปหมดสนิทในทุกจุดคงเป็นไปแทบจะไม่ได้ ดังนั้นการแก้ไขจึงเป็นการควบคุมให้เกิดการปนเปื้อนของโลหะหนักหรือสารมลพิษให้น้อยที่สุด เพื่อลดปัญหา ซึ่งสามารถทำได้ดังนี้

1. **ปลูกป่าทดแทน** การปลูกต้นไม้นั้น เป็นการควบคุมที่สามารถทำได้ง่ายที่สุด ยิ่งหากปลูกต้นไม้ใหญ่เพื้อฟิ้นฟูสภาพดินนั้น ยิ่งสามารถทำได้ เพราะรากของต้นไม้จะช่วยฟื้นฟูและปรับสภาพโครงสร้างของดิน และทำให้พื้นที่บริเวณนั้นมีความอุดมสมบูรณ์เพิ่มขึ้น
2. **ออกกฎหมายควบคุม** ทางหน่วยงานของรัฐบาลได้มีการกำหนดกฎเกณฑ์ในการปฏิบัติ เพื่อควบคุมปริมาณสารมลพิษในดินไม่ให้เกินมาตรฐาน
3. **Soil Flushing** เป็นวิธีการบำบัดฟื้นฟูดินที่มีการปนเปื้อนด้วยสารอินทรีย์และอนินทรีย์ที่สำคัญ โดยใช้หลักการการชะล้างด้วยสารละลายที่เหมาะสม เช่น น้ำ หรือ Surfactants โดยอาศัยคุณสมบัติในการละลาย (solubility) ของมลสารที่ต้องการกำจัด โดยสารปนเปื้อนที่ถูกชะล้างออกมานี้จะถูกเก็บรวบรวมเพื่อนำไปบำบัดอีกครั้ง
4. **การควบคุมแหล่งกำเนิดโดยตรง** เป็นการแก้ไขที่สาเหตุโดยตรง เช่น

* การกำหนดพื้นที่ฝังกลบขยะให้ถูกต้อง เป็นหลักแหล่ง
* กำหนดสถานที่ในการจัดการกากอุตสาหกรรมอย่างชัดเจน
* ออกมาตรการควบคุมกิจกรรมทางการเกษตร เช่น การใช้ยาฆ่าแมลง เพื่อควบคุมปริมาณสารปนเปื้อนลงในดิน
* มีการนำดินที่เกิดการปนเปื้อนมาฟื้นฟูเพื่อนำกลับมาใช้อีกครั้ง
* มีการตรวจสอบสภาพความอุดมสมบูรณ์ของดินในบริเวณที่เสี่ยงต่อการปนเปื้อนอยู่เสมอ

อ้างอิง
-------

1. ↑
2. ↑  "สำเนาที่เก็บถาวร" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2016-03-04. สืบค้นเมื่อ 2021-09-27.
3. ↑
4. ↑

| * ด
* ค
* ก
มลพิษ |
| --- |
| มลพิษทางอากาศ | 
* การลดลงของโอโซน
* คลอโรฟลูออโรคาร์บอน
* ดัชนีคุณภาพอากาศ
* ฝนกรด
* ฝุ่นละออง
* ฝุ่นควัน
* ละอองลอย
* หมอกควัน

 |
| มลพิษทางน้ำ | 
* คุณภาพน้ำ
* น้ำเสีย
* ถังบำบัดน้ำเสีย
* การรั่วไหลของน้ำมัน
* การปนเปื้อนของยาและผลิตภัณฑ์ดูแลสุขภาพ

 |
| มลพิษทางดิน | 
* การบำบัดสารมลพิษทางชีวภาพ
* ยาฆ่าแมลง
* สารฆ่าศัตรูพืชและสัตว์
* การบําบัดโดยพืช

 |
| การปนเปื้อนกัมมันตรังสี | 
* ผลผลิตจากฟิชชัน
* ฝุ่นรังสีนิวเคลียร์
* การบำบัดกากกัมมันตรังสีทางชีวภาพ
* พิษจากรังสี

 |
| มลพิษอื่น | 
* ความเสื่อมโทรมของที่ดิน
* มลพิษทางเสียง
* มลพิษทางแสง
* ปรากฏการณ์เกาะความร้อน
* มลพิษจากวัสดุนาโน
* มลพิษทางทัศนียภาพ
* ขยะอวกาศ

 |
| การตอบสนอง | 
* การผลิตที่สะอาด
* อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ
* ทำเนียบการปลดปล่อยและเคลื่อนย้ายมลพิษ
* หลักการผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย
* การลดของเสียให้น้อยที่สุด
* แนวคิดขยะเหลือศูนย์

 |
| สนธิสัญญาระหว่างรัฐบาล | 
* อนุสัญญาบาเซิล
* พิธีสารอนุสัญญาว่าด้วยมลพิษข้ามแดนระยะยาว
* พิธีสารเกียวโต
* MARPOL 73/78
* พิธีสารมอนทรีออล
* OSPAR
* อนุสัญญารอตเตอร์ดาม
* อนุสัญญาสตอกโฮล์ม

 |