**มหาสฟิงซ์แห่งกีซา** (อังกฤษ: The Great Sphinx of Giza) คือรูปสฟิงซ์ สัตว์ในตำนานที่มีหัวเป็นมนุษย์และร่างกายเป็นสิงโต ที่ผ่านการแกะสลักบนหินปูน มีท่าเอนกายในแนวทิศตะวันตก หันหน้าไปทางทิศตะวันออก ตั้งอยู่บริเวณที่ราบสูงกีซาที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำไนล์ ในเมืองกีซา ประเทศอียิปต์ ใบหน้าของสฟิงซ์ดูเหมือนจะเป็นตัวแทนของฟาโรห์คาเฟร

รูปร่างเดิมของสฟิงซ์สลักจากหินดาน ที่ภายหลังฟื้นฟูด้วยบล็อกหินปูน มีความยาวจากเท้าหน้าไปที่หาง 73 เมตร (240 ฟุต) ความสูงจากฐานไปยังหัวที่ 20 เมตร (66 ฟุต) และความกว้างตรงโหนกหลังที่ 19 เมตร (62 ฟุต) จมูกของมันหักโดยไม่ทราบสาเหตุในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 3 ถึง 10 

สฟิงซ์เป็นมหาประติมากรรมที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่รู้จักในอียิปต์ และเป็นหนึ่งในรูปปั้นที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดในโลก หลักฐานทางโบราณคดีกล่าวแนะว่ารูปปั้นนี้สร้างขึ้นโดยชาวอียิปต์โบราณในราชอาณาจักรเก่าแห่งอียิปต์รัชสมัยฟาโรห์คาเฟร (ป. 2558–2532 ปีก่อนคริสต์ศักราช)

ที่มาของชื่อ"สฟิงซ์"
--------------------

ไม่มีใครทราบชื่อเดิมของสฟิงซ์ที่ผู้สร้างในสมัยราชอาณาจักรเก่าตั้งไว้ เนื่องจากวิหารสฟิงซ์ที่ปิดหรืออาจเป็นสฟิงซ์ในเวลานั้นยังสร้างไม่เสร็จ ทำให้วัสดุทางวัฒนธรรมจึงมีจำกัด ในสมัยราชอาณาจักรใหม่แห่งอียิปต์ สฟิงซ์ได้รับการบูชาเป็นเทพสุริยะ *Hor-em-akhet* ("ฮอรัสแห่งขอบฟ้า"; แผลงเป็นกรีก: *Harmachis*) และฟาโรห์ทุตโมสที่ 4 (1401–1391 ปีก่อนคริสต์ศักราช หรือ 1397–1388 ปีก่อนคริสต์ศักราช) ทรงกล่าวถึงสิ่งนี้เป็นการเฉพาะในศิลาจารึกแห่งความฝัน

ส่วน "สฟิงซ์" ชื่อที่มีการใช้ทั่วไป มีที่มาจากสมัยคลาสสิก ประมาณ 2,000 ปีหลังการก่อสร้าง โดยอิงจากปีศาจในเทพปกรณัมกรีกที่มีหัวผู้หญิง นกเหยี่ยว แมว หรือแกะ และตัวเป็นสิงโตที่มีปีกของอินทรี (ถึงแม้ว่ามหาสฟิงซ์จะมีหัวเป็นมมุษย์และไม่มีปีกเหมือนกับสฟิงซ์อียิปต์ก็ตาม) ศัพท์ภาษาอังกฤษของ *sphinx* มาจากภาษากรีกโบราณว่า Σφίγξ (ถอดเป็นอักษรโรมัน: sphinx) จากรูปกริยา σφίγγω (ถอดเป็นอักษรโรมัน: sphingo / บีบ) ตามสฟิงซ์กรีกที่จะรัดคอใครก็ตามที่ไม่สามารถตอบปริศนาคำทายได้[]

นักเขียนชาวอาหรับสมัยกลาง ซึ่งรวมถึง อัลมักรีซี เรียกสฟิงซ์จากภาษาคอปติกที่ถูกแผลงเป็นอาหรับว่า *บิลฮีบ* (อาหรับ: بلهيب) และ *บิลฮะวียะฮ์ (*อาหรับ: بلهويه) ซึ่งมาจาก อียิปต์โบราณ: *pꜣ-Ḥwr* ชื่อเทพเฮารูนของชาวคานาอันที่มีการระบุถึงตัวสฟิงซ์ ชื่อภาษาอาหรับอียิปต์สมัยใหม่เรียกเป็น أبو الهول (*อะบู อัลโฮล / อะบู อัลเฮาล์* สัทอักษรสากล: [ʔabu alhoːl], "ผู้น่ากลัว"; แปลว่า "บิดาแห่งความกลัว") ซึ่งตรงกับชื่อในภาษาคอปติก

ประวัติ
-------

ภาพ มหาสฟิงซ์ ถูกทรายทับถมบันทึกเมื่อปี ค.ศ. 1867
ประมาณ 1 พันปีต่อมา หลังจากยุคสมัยของฟาโรห์คาเฟรที่มหาสฟิงซ์ถูกสร้างขึ้น มหาสฟิงซ์ถูกพายุทรายพัดทับถมจนเหลือให้เห็นเพียงส่วนหัว เล่ากันว่ามีเทพเจ้ามาเข้าฝัน เจ้าชายธุตโมส บอกให้พระองค์นำทรายที่ทับถมมหาสฟิงซ์ออก หากทำตามจะส่งผลให้ พระองค์ได้เป็นฟาโรห์ที่ยิ่งใหญ่ มหาสฟิงซ์ จึงได้รับการดูแลรักษาเป็นครั้งแรก 

เจ้าชายธุตโมสนี้ ต่อมาได้ขึ้นครองอียิปต์เป็น ฟาโรห์ทุตโมสที่ 4 (Thutmose IV) แห่งราชวงศ์ที่ 18 นับเป็นฟาโรห์ที่ยิ่งใหญ่พระองค์หนึ่ง หลังยุคสมัยของฟาโรห์ธุสโมซิสที่ 4 ในเวลาต่อมา มหาสฟิงซ์ ก็ถูกทรายทับถมอีก และได้รับการดูแลรักษาขึ้นมาใหม่ จนเห็นเต็มตัวในปัจจุบัน

ปัจจุบันใบหน้ามหาสฟิงซ์ ถูกทำลายจนแทบสังเกตรายละเอียดไม่ออก ร่ำลือกันว่า เกิดจากทหารของ นโปเลียน ที่มาอียิปต์ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 18 ใช้ใบหน้าของมหาสฟิงซ์ เป็นเป้าซ้อมยิงปืน ทำให้รูปงูแผ่แม่เบี้ยที่หน้าผากชำรุดเสียหาย จมูกแหว่ง และเคราหลุด อย่างไรก็ตามจากหลักฐานภาพวาดเก่าแก่เมื่อ 400 ปีก่อน พบว่าจมูกของมหาสฟิงซ์ชำรุด ตั้งแต่ตอนนั้นแล้ว และมีบันทึกของอาหรับว่า ใบหน้าสฟิงซ์ถูกทำลาย ในคริสต์ศตวรรษที่ 14 ซึ่งเป็นเวลาก่อนหน้ายุคสมัยของ นโปเลียน หลายร้อยปี 

คำถามที่นักโบราณคดีกระแสหลักยังคงตามหาคำตอบกันอยู่ก็คือ เอกสารของอัล-มักริสีที่พูดถึงการกระทำของกลุ่มมุสลิมซูฟียฺนั้นเป็นความจริงมากน้อยแค่ไหน มูฮัมหมัดจะเป็นคนร้ายตัวจริงในการกระทำครั้งนี้หรือไม่ ตอนนี้เรายังไม่มีหลักฐานที่ชัดเจนชิ้นใดพูดถึงการทำลายจมูกของสฟิงซ์ที่เก่าแก่ไปกว่าหลักฐานของอัล-มักริสี ดังนั้นตอนนี้ถ้าถามว่าใครเป็นต้นเหตุให้จมูกของสฟิงซ์บี้แบนเช่นนี้แล้วละก็ คนร้าย(เป็นการชั่วคราว)ของคดีนี้ก็คือมูฮัมหมัด ซา’อิม อัล-ดาห์ร (*Muhammad Sa'im al-Dahr*) จากกลุ่มมุสลิมซูฟียฺนั่นเอง ซึ่งถูกจับแขวนคอใน ข้อหาทำลายทรัพย์สินของรัฐอย่างไร้เหตุผลเมื่อปี 1378 (พ.ศ. 1921).

นอกจากนี้ยังร่ำลือกันว่า ชิ้นส่วนของจมูกและเครามหาสฟิงซ์ ถูกนำไปเก็บรักษาไว้ที่ พิพิธภัณฑ์อังกฤษ กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ และทางการอียิปต์ ได้พยายามดำเนินการทวงถาม เพื่อนำกลับคืนประเทศอียิปต์แต่ยังไม่เป็นผล เรื่องชิ้นส่วนจมูกและเคราของมหาสฟิงซ์นั้น ความจริงปรากฏว่า ปัจจุบัน พิพิธภัณฑ์อังกฤษ ได้เก็บรักษา "ส่วนหนึ่ง" ของ เครามหาสฟิงซ์ ที่มีความยาวประมาณ 78 เซนติเมตรเอาไว้

ดูเพิ่ม
-------

* พีระมิดอียิปต์
	+ พีระมิดคูฟู
	+ พีระมิดคาเฟร
	+ พีระมิดเมนคีเร

หมายเหตุ
--------

1. ↑  ดูฟาโรห์ทุตโมสที่ 4#วันที่และระยะเวลาในการครองราชย์

อ้างอิง
-------

1. ↑  "The Great Sphinx of Giza". *Ancient History Encyclopedia*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 12 June 2018. สืบค้นเมื่อ 2016-12-07.
2. ↑  Sims, Lesley (2000). "The Great Pyramids". *A Visitor's Guide to Ancient Egypt*. Saffron Hill, London: Usborne Publishing. p. 17. ISBN 0-7460-30673.
3. ↑  "Saving the Sphinx – NOVA | PBS". *pbs.org*. สืบค้นเมื่อ 2016-12-07.
4. ↑  Rigano, Charles (2014). *Pyramids of the Giza Plateau*. p. 148. ISBN 9781496952493.
5. ↑  "Sphinx Project « Ancient Egypt Research Associates". 10 September 2009. สืบค้นเมื่อ 12 November 2021.
6. ↑  Dunford, Jane; Fletcher, Joann; French, Carole (ed. 2007). *Egypt: Eyewitness Travel Guide* เก็บถาวร 2009-02-18 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. London: Dorling Kindersley, 2007. ISBN 978-0-7566-2875-8.
7. ↑  Lehner 1991.
8. ↑  Lehner 1991, p. 96.
9. ↑  Hawkes, Jacquetta (1974). *Atlas of Ancient Archaeology*. McGraw-Hill Book Company. p. 150. ISBN 0-07-027293-X.
10. ↑  Bryan, Betsy M. (1991) *The Reign of Thutmose IV*. The Johns Hopkins University Press. pp. 145–146
11. ↑  "sphinx | mythology". *Encyclopædia Britannica*. สืบค้นเมื่อ 2016-12-07.
12. ↑  "ص229 - كتاب المواعظ والاعتبار بذكر الخطط والآثار - ذكر الصنم الذي يقال له أبو الهول - المكتبة الشاملة الحديثة". *al-maktaba.org*. สืบค้นเมื่อ 12 November 2021.
13. ↑  Peust, Carsten. "Die Toponyme vorarabischen Ursprungs im modernen Ägypten" (PDF). p. 46.

### บรรณานุกรม

* Lehner, Mark (1991). *Archaeology of an Image: The Great Sphinx of Giza*.
* Lehner, Mark (1994). "The Passage Under the Sphinx". *Hommages à Jean Leclant*. **1**: 201–216.
* Hassan, Selim (1953). *Excavations at Giza 8: 1936-1937. The Great Sphinx and its Secrets. Historical Studies in the Light of the Recent Excavations*. Cairo: Government Press.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ มหาสฟิงซ์
* Riddle of the Sphinx
* Egyptian and Greek Sphinxes
* Egypt—The Lost Civilization Theory
* The Sphinx's Nose
* What happened to the Sphinx's nose? เก็บถาวร 16 พฤษภาคม 2014 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Sphinx photo gallery
* Al Maqrizi's account (ในภาษาอาหรับ)
* The Age of the Sphinx by Brian Dunning

  


| * ด
* ค
* ก
เมมฟิส และกลุ่มพีระมิดแห่งเมมฟิส |
| --- |
| เมือง | 
* เมมฟิส

 | มหาพีระมิดแห่งกีซา |
| อาบู ราวาช | 
* พีระมิดเจดีเฟร
* Lepsius I Pyramid

 |
| กีซา | 
* กลุ่มพีระมิดแห่งกีซา
* มหาพีระมิดแห่งกีซา (พีระมิดคูฟู)
* พีระมิดคาเฟร
* พีระมิดเมนคูเร
* มหาสฟิงซ์
* Pyramid of Khentkaus I

 |
| ซาวยัต อัลอัรยัน  | 
* พีระมิดชั้น
* พีระมิดที่ไม่เสร็จแห่งซาวยัต อัลอัรยันตอนเหนือ

 |
| อะบูศีร | 
* Abu Gorab
* Pyramid of Userkaf
* Pyramid of Sahure
* พีระมิดเนเฟอร์อิร์คาเร
* Pyramid of Neferefre
* พีระมิดที่ไม่เสร็จแห่งอะบูศีร
* Pyramid of Nyuserre

 |
| ซักกอเราะฮ์ | 
* พีระมิดโจเซอร์
* พีระมิดฝัง
* Headless Pyramid
* Pyramid of Djedkare
* Pyramid of Unas
* Mastabet el-Fara'un
* Serapeum
* พีระมิดเตติ
* Pyramid of Khendjer
* Southern South Saqqara pyramid
* พิพิธภัณฑ์อิมโฮเทป

 |
| ดาห์ชูร์ | 
* พีระมิดโค้งงอ
* พีระมิดแดง
* พีระมิดดำ
* Pyramid of Ameny Qemau

 |
| Mazghuna | 
* Southern Mazghuna pyramid
* Northern Mazghuna pyramid

 |
| ดูเพิ่ม | 
* Egyptian pyramid construction techniques
* Lepsius list of pyramids

 |

|  |  |
| --- | --- |
| การควบคุมรายการหลักฐาน: หอสมุดแห่งชาติ แก้ไขสิ่งนี้ที่วิกิสนเทศ | 
* อิสราเอล
* สหรัฐ
* โปแลนด์

 |