บทความนี้เกี่ยวกับระบบปฏิบัติการ สำหรับตัวเคอร์เนล ดูที่ ลินุกซ์ เคอร์เนล

**ลินุกซ์** (อังกฤษ: Linux) และรู้จักในชื่อ **กะนู/ลินุกซ์** (อังกฤษ: GNU/Linux) โดยทั่วไปเป็นคำที่ใช้ในความหมายที่หมายถึงระบบปฏิบัติการที่เหมือนยูนิกซ์ โดยใช้ใจกลางลินุกซ์ เป็นศูนย์กลางทำงานร่วมกับไลบรารีและเครื่องมืออื่น ลินุกซ์เป็นตัวอย่างหนึ่งในฐานะซอฟต์แวร์เสรี และซอฟต์แวร์โอเพนซอร์สที่ประสบความสำเร็จและมีชื่อเสียง ทุกคนสามารถดูหรือนำโค้ดของลินุกซ์ไปใช้งาน, แก้ไข, และแจกจ่ายได้อย่างเสรี ลินุกซ์นิยมจำหน่ายหรือแจกฟรีในลักษณะเป็นแพคเกจ โดยผู้จัดทำจะรวมซอฟต์แวร์สำหรับใช้งานในด้านอื่นเป็นชุดเข้าด้วยกัน

เริ่มแรกของของลินุกซ์พัฒนาและใช้งานในเฉพาะกลุ่มผู้ที่สนใจ ซึ่งในปัจจุบันลินุกซ์ได้รับความนิยมเนื่องมาจากระบบการทำงานที่เป็นอิสระ ปลอดภัย เชื่อถือได้ และราคาต่ำ จึงได้มีการพัฒนาจากองค์กรต่าง ๆ เช่น ไอบีเอ็ม ฮิวเลตต์-แพคการ์ด และโนเวลล์ ใช้สำหรับในระบบเซิร์ฟเวอร์และพีซี เริ่มแรกลินุกซ์พัฒนาสำหรับใช้กับเครื่อง อินเทล 386 ไมโครโพรเซสเซอร์ หลังจากที่ได้รับความนิยมปัจจุบัน ลินุกซ์ได้พัฒนารับรองการใช้งานของระบบสถาปัตยกรรมคอมพิวเตอร์ในระบบต่าง ๆ รวมถึงในโทรศัพท์มือถือ และกล้องวิดีโอ

ลินุกซ์มีสัญญาอนุญาตแบบ GPL ซึ่งเป็นสัญญาอนุญาตที่กำหนดให้ผู้ที่นำโค้ดไปใช้ต้องใช้สัญญาอนุญาตแบบเดิมต่อคือใช้สัญญาอนุญาต GPL เช่นเดียวกัน ซึ่งลักษณะสัญญาอนุญาตแบบนี้เรียกว่า copyleft

ประวัติ
-------

ผู้เริ่มพัฒนาลินุกซ์ เคอร์เนลเป็นคนแรก คือ ลินุส โตร์วัลดส์ (Linus Torvalds) ชาวฟินแลนด์ เมื่อสมัยที่เขายังเป็นนักศึกษาคอมพิวเตอร์ ที่มหาวิทยาลัยเฮลซิงกิ โดยแรกเริ่ม ริชาร์ด สตอลแมน (Richard Stallman) ได้ก่อตั้งโครงการกะนูขึ้นในปี พ.ศ. 2526 จุดมุ่งหมายโครงการกะนู คือ ต้องการพัฒนาระบบปฏิบัติการคล้ายยูนิกซ์ที่เป็นซอฟต์แวร์เสรีทั้งระบบ ราวช่วงพ.ศ. 2533 โครงการกะนูมีส่วนโปรแกรมที่จำเป็นสำหรับระบบปฏิบัติการเกือบครบทั้งหมด ได้แก่ คลังโปรแกรม (Libraries) คอมไพเลอร์ (Compiler) โปรแกรมแก้ไขข้อความ(Text Editor) และเปลือกระบบยูนิกซ์(Shell) ซึ่งขาดแต่เพียงเคอร์เนล(Kernel) เท่านั้น ในพ.ศ. 2533 โครงการกะนูได้พัฒนาเคอร์เนลชื่อ Hurd เพื่อใช้ในระบบกะนูซึ่งในขณะนั้นมีปัญหาเกี่ยวกับความเร็วในการประมวลผล

ในพ.ศ. 2534 โตร์วัลดส์เริ่มโครงการพัฒนาเคอร์เนล ขณะศึกษาในมหาวิทยาลัยแล้ว โดยอาศัย Minix ซึ่งเป็นระบบที่คล้ายกับ Unix ซึ่งมากับหนังสือเรื่องการออกแบบระบบปฏิบัติการ มาเป็นเป็นต้นแบบในการเขียนขึ้นมาใหม่โดย Torvalds เขาพัฒนาโดยใช้ IA-32 assembler และภาษาซี คอมไพล์เป็นไฟล์ไบนารี่และบูทจากแผ่นฟลอปปี้ดิสก์ เขาได้พัฒนามาเรื่อยๆจนกระทั่งสามารถบูทตัวเองได้ (กล่าวคือสามารถคอมไพล์ภายในลินุกซ์ได้เลย) และในปัจจุบันมีนักพัฒนาจากทั่วโลกพันกว่าคนได้เข้ามามีส่วนรวมในการพัฒนาโครงการ Eric S. Raymond ได้ศีกษากระบวนการพัฒนาดังกล่าวและเขียนบทความเรื่อง The Cathedral and the Bazaar

ในรุ่น 0.01 นี้ถือว่ามีเครื่องมือที่เพียงพอสำหรับระบบ POSIX ที่ใช้เรียก ลินุกซ์ ที่รันกับ กะนู Bash Shell และมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องและอย่างรวดเร็ว

โตร์วัลดส์ยังคงมุ่งมั่นพัฒนาระบบต่อไป ซึ่งต่อมาก็สามารถรันบน X Window System และมีการเลือกนกเพนกวินที่ชื่อ Tux ให้เป็นตัวนำโชคหรือ Mascot ของระบบลินุกซ์

การอ่านออกเสียง
---------------

หน้าจอคอมพิวเตอร์ของลินุกซ์ อูบุนตุ
ในขณะที่ในไทยใช้คำว่า "ลินุกซ์" ในหลายประเทศที่ใช้ภาษาอังกฤษเป็นหลักนิยมออกเสียงเป็น "ลินิกซ์" หรือ "ไลนิกซ์" โดยพยางค์ท้ายอ่านเหมือนพยางค์ท้ายของคำว่า"ยูนิกซ์" โดยลินุส โตร์วัลดส์ผู้ที่คิดค้นลินุกซ์ได้กล่าวไว้ว่า "li" อ่านเหมือนเสียงสระอิ /ɪ/ และ "nux" อ่านเสียงสระเหมือนเสียง /ʊ/ ซึ่งคล้ายเสียง "อุ" ในภาษาไทย ในซอร์ซโค้ดของลินุกซ์เคอร์เนลมีไฟล์ที่เก็บคำพูดของโตร์วัลดส์ ที่พูดว่า "Hello, this is Linus Torvalds, and I pronounce Linux as Linux"(เกี่ยวกับเสียงนี้ ฟัง  (วิธีใช้·ข้อมูล) ) เก็บไว้เนื่องจากมีการโต้เถียงกันมากในเรื่องการออกเสียง

การใช้งาน
---------

การใช้งานดั้งเดิมของลินุกซ์ คือ ใช้เป็นระบบปฏิบัติการสำหรับเครื่องเซิร์ฟเวอร์ แต่จากราคาที่ต่ำ ความยืดหยุ่น พื้นฐานจากยูนิกซ์ ทำให้ลินุกซ์เหมาะกับงานหลาย ๆ ประเภท

ลินุกซ์ ถือเป็นส่วนสำคัญของซอฟต์แวร์เซิร์ฟเวอร์ที่เรียกว่า LAMP ย่อมาจาก Linux, Apache, MySQL, Perl/PHP/Python ซึ่งเป็นที่นิยมใช้เป็นเว็บเซิร์ฟเวอร์ และพบมากสุดระบบหนึ่ง ตัวอย่างซอฟต์แวร์ซึ่งพัฒนาสำหรับระบบนี้คือ มีเดียวิกิ ซอฟต์แวร์สำหรับวิกิพีเดีย

เนื่องจากราคาที่ต่ำและการปรับแต่งได้หลากหลาย ลินุกซ์ถูกนำมาใช้ในระบบฝังตัว เช่นเครื่องรับสัญญาณโทรทัศน์ โทรศัพท์มือถือ และอุปกรณ์พกพาต่าง ๆ ลินุกซ์เป็นคู่แข่งที่สำคัญของ ซิมเบียนโอเอส ซึ่งใช้ในโทรศัพท์มือถือจำนวนมาก และใช้แทนวินโดวส์ซีอี และปาล์มโอเอส บนเครื่องคอมพิวเตอร์พกพา เครื่องบันทึกวิดีโอก็ใช้ลินุกซ์ที่ดัดแปลงเป็นพิเศษ ไฟร์วอลล์และเราเตอร์หลายรุ่น เช่นของ Linksys ใช้ลินุกซ์และขีดความสามารถเรื่องทางเครือข่ายของมัน

ระยะหลังมีการใช้ลินุกซ์เป็นระบบปฏิบัติการของซูเปอร์คอมพิวเตอร์มากขึ้น ในรายชื่อซูเปอร์คอมพิวเตอร์ TOP500 ของเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2548 เครื่องซูเปอร์คอมพิวเตอร์ ที่เร็วที่สุดสองอันดับแรกใช้ลินุกซ์ และจาก 500 ระบบ มีถึง 371 ระบบ (คิดเป็น 74.2%) ให้ลินุกซ์แบบใดแบบหนึ่ง

เครื่องเล่นเกม โซนี่ เพลย์สเตชัน 3 ที่ออกในปี พ.ศ. 2549 รันลินุกซ์ โซนียังได้ปล่อย PS2 Linux สำหรับใช้กับเพลย์สเตชัน 2 อีกด้วย ผู้พัฒนาเกมอย่าง Atari และ id Software ก็เคยออกซอฟต์แวร์เกมบนลินุกซ์มาแล้ว

ส่วนแบ่งการตลาด
---------------

ส่วนแบ่งการตลาดในปัจจุบันของลินุกซ์มีเพิ่มมากขึ้น สอดคล้องจากรายงานการวิจัยจาก Company IDC ในปี พ.ศ. 2545 โดย 25% ของเซิร์ฟเวอร์ และ 2.8% ของ คอมพิวเตอร์ส่วนบุคคลทำงานระบบลินุกซ์ เนื่องจากคุณสมบัติต่าง ๆ ของลินุกซ์ ฟรี และระบบความปลอดภัยสูง ทำให้ลินุกซ์เป็นระบบปฏิบัติการที่เติบโตสูงที่สุดในปัจจุบัน[]

การติดตั้ง
----------

รายการลินุกซ์ดิสทริบิวชัน (ดิสโทร) ทั้งหมด
การติดตั้งโดยทั่วไป จะติดตั้งผ่านซีดีหรือยูเอสบีแฟลชไดรฟ์ที่มีโปรแกรมบรรจุอยู่ในนั้น ซึ่งแผ่นซีดีนั้นสามารถหามาได้หลายวิธี เช่นสามารถเบิร์นได้จาก ISO image ที่ดาวน์โหลดจากอินเทอร์เน็ต หรือสามารถหาซื้อซีดีได้ในราคาถูกโดยอาจจะซื้อรวมหรือแยกพร้อมกับคู่มือ เนื่องจากสัญญาอนุญาตของโปรแกรมเป็นแบบ GPL ลินุกซ์จากผู้จัดทำบางตัวเช่น เดเบียน สามารถติดตั้งได้จากโปรแกรมขนาดเล็กผ่านฟลอปปีดิสก์ ซึ่งเมื่อติดตั้งส่วนหนึ่งสำเร็จ ตัวโปรแกรมของมันเองจะดาวน์โหลดส่วนอื่นเพิ่มขึ้นมาผ่านทางอินเทอร์เน็ต หรือสำหรับบางตัวเช่นอูบุนตุ สามารถทำงานได้ผ่านซีดีโดยติดตั้งในแรมในช่วงที่เปิดเครื่อง

การทำงานของลินุกซ์สามารถติดตั้งได้ในเครื่องเซิร์ฟเวอร์หรือเครื่องคอมพิวเตอร์ที่มีสมรรถนะสูง จนถึงเครื่องที่สมรรถนะต่ำ ที่ไม่มีฮาร์ดไดรฟ์หรือมีแรมน้อยโดยทำงานเป็นเครื่องไคลเอนต์โดยที่เครื่องไคลเอนต์ สามารถบูตและเรียกใช้งานโปรแกรมต่างๆผ่านทางเน็ตเวิร์กจากเครื่องเทอร์มินอลเซิร์ฟเวอร์ ซึ่งวิธีการนี้ยังคงช่วยให้ประหยัดเวลาในการติดตั้งโปรแกรม เพราะติดตั้งเพียงเครื่องเดียวที่เทอร์มินอลเซิร์ฟเวอร์ รวมถึงราคาของเครื่องไคลเอนต์ที่ไม่จำเป็นต้องมีสมรรถภาพสูงซึ่งมีราคาถูกกว่าเครื่องทั่วไป

การเขียนโปรแกรมบนลินุกซ์
------------------------

ส่วน GNU Compiler Collection (GCC) สนับสนุนการเขียนภาษาโปรแกรมที่สำคัญ เช่น ภาษาซี ภาษาซีพลัสพลัส และภาษาจาวา รวมถึงภาษาอื่น ๆ รวมถึงมี IDE จำนวนมาก ซึ่งได้แก่ Emacs Vim Eclipse KDevelop Anjuta

ดูเพิ่ม
-------

* กะนู
* ยูนิกซ์
* มูลนิธิลินุกซ์

อ้างอิง
-------

1. ↑  "Debian GNU/Linux Licenses – Ohloh". ohloh.net. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2012-06-07. สืบค้นเมื่อ 2009-03-27.
2. ↑  "U.S. Reg No: 1916230". United States Patent and Trademark Office. สืบค้นเมื่อ 2006-04-01.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* Linux Foundation - สถานที่ที่ลินุส โตร์วัลดส์ทำงานพัฒนาลินุกซ์อยู่ในตอนนี้
* www.spalinux.com - แหล่งความรู้ลินุกซ์ภาษาไทย

| * ด
* ค
* ก
ระบบยูนิกซ์และเหมือนยูนิกซ์(รวมทั้งระบบปฏิบัติการ, โปรแกรมประยุกต์และระบบอื่นๆ ที่ทำหน้าที่คล้ายกัน) |
| --- |
| ***เบิร์กลีย์ซอฟต์แวร์ดิสทริบิวชัน (BSD)*** | 
* *386บีเอสดี*
	+ ฟรีบีเอสดี
	+ เน็ตบีเอสดี
	+ โอเพนบีเอสดี
	+ ดรากอนฟลายบีเอสดี
* เน็กซ์สเต็ป
* ดาร์วิน
	+ แมคโอเอส
	+ ไอโอเอส
	+ ออดีโอโอเอส
	+ ไอแพดโอเอส
	+ ทีวีโอเอส
	+ วอตช์โอเอส
		- บริดจ์โอเอส
* *ซันโอเอส*
* *อัลทริกซ์*

 |
| การแจกจ่ายลินุกซ์ | 

|  |  |
| --- | --- |
| แอนดรอยด์ | 
* ลิเนียจโอเอส
* วันยูไอ

 |
| อาร์ชลินุกซ์ | 
* แมนจาโร
* เอ็นเดเวอร์โอเอส

 |
| เดเบียน | 

|  |  |
| --- | --- |
| อูบุนตู | 
* เป็นทางการ:
* คูบุนตู
* ลูบุนตู
* ซูบุนตู
* อูบุนตู ไคลิน

* ไม่เป็นทางการ:
* เคดีอี นีออน
* ลินุกซ์มินต์
* ลินุกซ์ไลต์
* ป๊อป!\_โอเอส

 |
| ระบบเสริมแต่งอื่นๆ: | 
* คาลีลินุกซ์
* เชินตู้เชาจั้วซี่ถ่ง
* สแล็กซ์

 |

 |
| เฟอดอรา | 
* ลินุกซ์วิสาหกิจเรดแฮต
* เซนต์โอเอสสตรีม
* ลินุกซ์ลินปัส

 |
| ลินุกซ์เพนกวินเจนทู | 
* กูเกิล โครเมียมโอเอส
	+ กูเกิล โครมโอเอส

 |
| สแลกแวร์ | 
* เวกเตอร์ลินุกซ์

 |
| แมนดรีวา | 
* พีซีลินุกซ์โอเอส

 |
| ซูเซ | 
* โอเพนซูเซ

 |
| อื่นๆ | 
* โซลัส

 |
| *เลิกพัฒนาแล้ว* | 

|  |  |
| --- | --- |
| เดเบียน | 
* อูบุนตู:
* ลินุกซ์ทะเล
* อูบุนตู กะโนม

* ระบบเสริมแต่งอื่นๆ:
* แบ็กแทร็ก

 |
| ลินุกซ์เรดแฮต/เฟอดอรา | 
* เซนต์โอเอส

 |
| อื่นๆ | 
* ไซยาโนเจนมอด
* มีโก
* สุริยัน
* ลินุกซ์ซิส

 |

 |

 |
| บทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับลินุกซ์ | 
* ทักซ์
* ไทยลินุกซ์เวิร์กกิงกรุ๊ป
* ใจกลางลินุกซ์
	+ รายชื่อผู้รับจดหมายใจกลางลินุกซ์

 |
| ***ยูนิกซ์ซิสเต็มไฟฟ์*** | 
* โซลาริส
* ยูนิกซ์แวร์

 |
| สิ่งอื่นที่ไม่เป็นระบบปฏิบัติการในตัวมันเอง(แต่ก็ทำหน้าที่คล้ายกับยูนิกซ์) | 
* ซิกวิน
* ระบบย่อยวินโดวส์สำหรับลินุกซ์

 |
| อื่นๆ | 

|  |  |
| --- | --- |
| เวลายูนิกซ์ | 
* ปัญหาปี ค.ศ. 2000
* ปัญหาปี ค.ศ. 2038

 |
| ผู้คน | 
* ริชาร์ด สตอลล์แมน
	+ กนู
* มาร์ก ชัทเทิลเวิร์ธ
	+ คาโนนิคัล
* ลีนึส ตูร์วัลดส์
	+ มูลนิธิลินุกซ์

 |

 |
| 
* ระบบที่เลิกพัฒนาแล้วจะใช้ *ตัวเอียง* หมวดหมู่ **Category**
* หน้าคอมมอนส์ **Commons**

 |