**เซอร์ เจมส์ บรูก รายาแห่งซาราวัก** (อังกฤษ: James Brooke; 29 เมษายน พ.ศ. 2346 – 11 มิถุนายน พ.ศ. 2411) หรือคนไทยในอดีตเรียกว่า **เย สัปบุรุษ** เป็นนักผจญภัยชาวอังกฤษ และเป็นรายาผิวขาวแห่งซาราวักคนแรกที่แต่งตั้งโดยสุลต่านแห่งบรูไน

ประวัติ
-------

**เซอร์ เจมส์ บรูก** เกิดที่เซคคอร์ซึ่งเป็นเขตหนึ่งของเมืองพาราณสี ประเทศอินเดียในปัจจุบัน บิดาเป็นชาวอังกฤษชื่อ โทมัส บรูก ส่วนมารดาเป็นชาวสก็อตจากเมืองฮาร์ทฟอร์ดเชอร์ชื่อ แอนนา มาเรีย ในวัยเด็กบรูกเข้าที่โรงเรียนนอร์วิช ต่อมาบรูกได้เดินทางไปประเทศพม่าพร้อมกับกองทหารของบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษเมื่อ พ.ศ. 2368 และได้รับบาดเจ็บจากการสู้รบจึงถูกส่งตัวกลับไปพักฟื้นที่อังกฤษ เมื่อหายดีแล้วได้กลับมาตะวันออกอีกครั้งหนึ่งเมื่อ พ.ศ. 2373 ผ่านทางเมืองมัทราส แต่คลาดไม่ทันกองทหารจึงไม่ได้เข้าประจำการ

บรูกจึงพยายามเริ่มต้นทำการค้ากับตะวันออกไกลแต่ไม่ประสบผลสำเร็จ ในปี พ.ศ. 2378 เมื่อบิดาของเขาเสียชีวิตลง บรูกได้รับมรดกเป็นเงินมากถึง 30,000 ปอนด์และได้ใช้เงินจำนวนนี้ลงทุนซื้อเรือ และตั้งชื่อเรือว่าเดอะรอยัลลิสต์ แล้วออกเดินทางไปบอร์เนียว ถึงเมืองกูจิงเมื่อเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2381 ซึ่งเป็นช่วงที่ชนพื้นเมืองก่อกบฏต่อต้านสุลต่านแห่งบรูไนอยู่พอดี บรูกเสนอให้ความช่วยเหลือและสามารถเจรจาสงบศึกได้เป็นผลสำเร็จ ทำให้สุลต่านแต่งตั้งบรูกให้เป็น รายาแห่งซาราวัก ด้วยเกรงอำนาจทางทหารของเขา เมื่อวันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2384

บรูกเริ่มวางรากฐานปูอำนาจของตนไปทั่วซาราวัก ปฏิรูประบบบริหาร แก้ไขปรับปรุงกฎหมาย ปราบปรามโจรสลัดซึ่งเป็นปัญหาที่ต่อเนื่องไปตลอดเวลาที่บรูกปกครอง บรูกเดินทางกลับอังกฤษเป็นการชั่วคราวเมื่อ พ.ศ. 2390 และได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้ว่าราชการและผู้บัญชาการทหารแห่งลาบวน ได้เป็นกงสุลทั่วไปของอังกฤษแห่งบอร์เนียวและได้รับพระราชทานเหรียญตราเป็นอัศวินชั้นบาธใช้คำนำหน้าว่า "เซอร์"

ชีวิตในบั้นปลาย
---------------

เซอร์ เจมส์ บรูก
ในปี พ.ศ. 2394 บรูกถูกกล่าวว่าใช้อำนาจในทางที่ผิด และถูกสอบสวนโดยคณะกรรมการสอบสวนที่โปรดเกล้าแต่งตั้งจากสิงคโปร์ แม้จะพ้นข้อหา แต่เหตุการณ์ก็ได้หลอกหลอนบรูกอยู่ตลอดเวลา

บรูกเสียชีวิตเมื่อ พ.ศ. 2411จากเส้นโลหิตในสมองแตก 3 ครั้งในเวลา 10 ปี หลานชายของบรูก ชื่อ ชาร์ลส์ แอนโทนี จอห์นสัน บรูก ซึ่งเป็นรายามุดา (มกุฎราชกุมาร) ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงดำแหน่ง "รายา" องค์ต่อมา

เรื่องราวเกี่ยวกับเซอร์ เจมส์ บรูก ได้รับการกล่าวขานนำไปเขียนหนังสือและแต่งบทละครหลายเรื่อง ตัวละครเรื่อง "ลอร์ดจิม" โดยโจเซฟ คอนราด ก็ใช้ชีวิตจริงของเซอร์ เจมส์ บรูกเป็นแนวทางในการสร้างเรื่อง มีการนำชื่อของบรูกตั้งชื่อต้น "หม้อข้าวหม้อแกงลิง" ในชื่อวิทยาศาสตร์ว่า "*Nepenthes rajah*" เพื่อเป็นเกียรติแก่เขาโดยโจเซฟ ดาลตัน ฮุกเกอร์

อ้างอิง
-------

1. ↑  James, Lawrence (1994). *The Rise and Fall of the British Empire*. 175 Fifth Avenue, New York, N.Y. 10010: St. Martin's Griffin. pp. 244–245. ISBN 0-312-16985. `{{cite book}}`: ตรวจสอบค่า `|isbn=`: length (help)CS1 maint: location (ลิงก์)
2. ↑  "JAMES BROOKE, FIRST RAJA OF SARAWAK". สืบค้นเมื่อ 2008-08-30.

* Barley, Nigel. White Rajah. London:Time Warner, 2002 ISBN 978-0316859202
* Cavendish, Richard. "Birth of Sir James Brooke." *History Today*. April 2003, Vol. 53, Issue 4.
* Doering, Jonathan. "The Enigmatic Sir James Brooke." เก็บถาวร 2009-02-17 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน *Contemporary Review*, July, 2003. (Book review of *White Rajah* by Nigel Barley. Little, Brown. ISBN 0-316-85920-6.)
* Jacob, Gertrude Le Grand. *The Raja of Saráwak: An Account of Sir James Brooks. K. C. B. LL. D. Given Chiefly Through Letters and Journals*. London: MacMillan, 1876.
* Rutter, Owen (ed) *Rajah Brooke & Baroness Burdett Coutts. Consisting of the letters from Sir James Brooke to Miss Angela, afterwards Baroness, Burdett Coutts* 1935.
* Wason, Charles William. *The Annual Register: A Review of Public Events at Home and Abroad for the Year 1868.* London: Rivingtons, Waterloo Place, 1869. pp. 162-163.


| ก่อนหน้า |  | เจมส์ บรูก |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **ตั้งตำแหน่งใหม่** |  | **รายาแห่งซาราวัก** (18 สิงหาคม พ.ศ. 2385-11 มิถุนายน พ.ศ. 2411) |  | **ชาลส์ บรูก** |