บทความนี้อ้างอิงคริสต์ศักราช/คริสต์ทศวรรษ/คริสต์ศตวรรษ ซึ่งเป็นสาระสำคัญของเนื้อหา

**การพลีชีพของนักบุญแม็ทธิว** (อังกฤษ: **The Martyrdom of Saint Matthew**) เป็นภาพเขียนสีน้ำมันที่เขียนโดยคาราวัจโจจิตรกรสมัยบาโรกคนสำคัญชาวอิตาลีที่ตั้งอยู่ภายในชาเปลคอนทราเรลลิในวัดซานลุยจิเดอิฟรานเชซิในกรุงโรมในประเทศอิตาลี หลังจากเสียชีวิตไปแล้วคาร์ดินัลชาวฝรั่งเศสขื่อแม็ทธิว ควงแทรล (Matthieu Cointrel) หรือ "มัตเตโอ คอนทราเรลลิ" ในภาษาอิตาลีก็ทิ้งมรดกไว้โดยระบุว่าให้ใช้ในการตกแต่งชาเปลของตนเองในหัวเรื่องของนักบุญผู้ที่ท่านใช้เป็นชื่อ (มัตเตโอ=แม็ทธิว)

ภาพ "การพลีชีพของนักบุญแม็ทธิว" เขียนราวระหว่างปี ค.ศ. 1599 ถึงปี ค.ศ. 1600 เป็นภาพแขวนตรงกันข้ามกับภาพ "พระเยซูเรียกนักบุญแม็ทธิว" และข้างภาพสำหรับฉากแท่นบูชา "แรงบันดาลใจของนักบุญแม็ทธิว" และเป็นภาพแรกในสามภาพที่เขียนเสร็จและติดตั้งภายในชาเปล

ภาพเขียนนี้เป็นฉากการพลีชีพของนักบุญแม็ทธิวผู้ประพันธ์ "พระวรสารนักบุญแม็ทธิว" ตามตำนานแล้วนักบุญแม็ทธิวถูกสั่งให้ฆ่าโดยพระเจ้าแผ่นดินแห่งเอธิโอเปียขณะที่ทรงทำพิธีมิซซาหน้าแท่นบูชา พระเจ้าแผ่นดินทรงหลงเสน่ห์พระนัดดาของพระองค์เอง นักบุญแม็ทธิวจึงกล่าวติเตียนนอกจากสตรีที่ว่าจะเป็นพระนัดดาแล้วก็ยังเป็นชีด้วยซึ่งถือว่าเป็น "เจ้าสาวของพระเยซู" (Bride of Christ) คาร์ดินัลคอนทราเรลลิผู้เสียชีวิตไปหลายสิบปีก่อนหน้านั้นบ่งไว้รายละเอียดของภาพไว้ว่าให้เป็นภาพที่เป็นฉากที่นักบุญแม็ทธิวกำลังจะถูกสังหารโดยทหารที่ส่งมาโดยพระเจ้าแผ่นดินผู้ทรงไม่มีคุณธรรม, ให้มีโครงสร้างทางสถาปัตยกรรมที่เหมาะสม และให้มีผู้เห็นเหตุการณ์ที่แสดงอารมณ์ต่างๆ ที่เหมาะสม (ดูรายละเอียดในบทความชาเปลคอนทราเรลลิ)

สัญญาจ้าง (ซึ่งตามตัวหนังสือแล้วมาจากคาร์ดินัลฟรานเชสโค มาเรีย เดล มอนเตผู้เป็นผู้อุปถัมภ์ของคาราวัจโจเองไม่ใช่จากวัด) ทำให้เป็นปัญหาแก่คาราวัจโจอยู่บ้างเพราะความที่ยังไม่มีประสบการณ์ในการเขียนภาพขนาดใหญ่เช่นนั้นหรือภาพที่มีคนหลายคนในภาพ จากการเอ็กซเรย์พบว่าคาราวัจโจวาดไว้สองครั้งก่อนหน้าภาพที่จะเห็นกันทุกวันนี้ โดยการทำให้องค์ประกอบของภาพง่ายขึ้น, ลดจำนวนผู้ปรากฏในภาพให้น้อยลง และตัดรายละเอียดเกี่ยวกับโครงสร้างทางสถาปัตยกรรมที่ระบุไว้ในคำสั่งเดิมของคาร์ดินัลคอนทราเรลลิออก

ภาพแรกที่เห็นได้จากการเอ็กซเรย์มีลักษณะที่มีอิทธิพลการเขียนแบบแมนเนอริสต์ของจูเซปเป เซซารีผู้เป็นศิลปินผู้มีชื่อเสียงของโรมในขณะนั้น โดยมีผู้เห็นเหตุการณ์ที่มีขนาดเล็กท่ามกลางฉากสถาปัตยกรรมอันยิ่งใหญ่ที่ดูเหมือนเป็นภาพนิ่งและไกล ภาพที่สองคาราวัจโจหันไปใช้ราฟาเอลเป็นตัวอย่าง ผู้เห็นเหตุการณ์แสดงอารมณ์หวาดกลัวและสงสารที่รวมทั้งสตรีคนหนึ่งที่คงจะเป็นสัญลักษณ์ของแม่ชี แต่ก็ยังมีลักษณะไปทางแมนเนอริสต์อยู่บ้าง องค์ประกอบโดยทั่วไปในภาพที่สองตรงกับคำสั่งของคาร์ดินัลคอนทราเรลลิที่ระบุไว้ว่าการเขียนร่างกายและสิ่งก่อสร้างต้องเป็นไปตามทัศนมิติและการร่าง แต่ในการวาดครั้งที่สามคาราวัจโจก็เริ่มที่จะเขียนภาพที่มีลักษณะเป็นตัวของตัวเองบ้างแล้วที่ใช้ทฤษฎที่ว่าการวาดภาพคนขึ้นอยู่กับแสงและความมืดและการละทิ้งการเขียนฉากหลัง

เมื่อมาถึงจุดนี้คาราวัจโจก็ทิ้งการเขียนภาพ "การพลีชีพ" และหันไปเขียน "พระเยซูเรียกนักบุญแม็ทธิว" ซึ่งใช้ลักษณะการเขียนจากประสบการณ์ในการเขียนภาพชีวิตประจำวันเช่นในภาพ "คนโกงไพ่" และ "หมอดู" ที่เขียนก่อนหน้านั้นเพียงแต่ขยายให้ใหญ่ขึ้น เมื่อได้ทำเช่นนั้นแล้วก็เหมือนกับทำให้เกิดมีความเชื่อมั่นในตนเองเพิ่มขึ้นจนสามารถหันกลับไปเขียน "การพลีชีพ" ต่อได้แต่ครั้งนี้เขียนด้วยลักษณะการเขียนที่เป็นตัวของตนเอง

ภาพที่สามไม่รวมสถาปัตยกรรมและลดจำนวนผู้คนในภาพลงและย้ายเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นให้ใกล้ผู้ดูยิ่งขึ้นไปอีก นอกจากนั้นก็ริเริ่มการใช้ค่าต่างแสง (chiaroscuro) อย่างจริงจังโดยการเน้นสิ่งที่สำคัญที่สุดของภาพโดยการใช้แสงส่องลงไปตรงจุดนั้นเช่นเดียวกับการใช้สป็อตไลท์บนเวทีในปัจจุบัน แต่เป็นการใช้ก่อนที่จะมีการใช้สป็อตไลท์เป็นเวลาหลายร้อยปี ส่วนเนื้อหาของภาพคาราวัจโจก็เลือกชั่วขณะที่เป็นจุดสุดยอดของนาฏกรรมที่เกิดขึ้น ในจังหวะที่ผู้สังหารพร้อมที่จะพุ่งดาบเข้าไปเสียบอกของนักบุญที่ผงะหงายหลังลงไป ภาพที่สามเป็นภาพที่เห็นกันอยู่ทุกวันนี้ ผู้เห็นเหตุการณ์เป็นตัวรองแต่ก็ได้รับแสงที่จัดไว้อย่างเหมาะสม ภาพที่เห็นนี้ให้ผู้ชมมีความรู้สึกราวกับว่ามีสายฟ้าแลบแปลบเข้ามาในภาพ

ภาพนี้เป็นจุดเปลี่ยนแปลงของการเขียนภาพแบบแมนเนอริสต์ของคาราวัจโจในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 16 ไปเป็นการเขียนแบบศิลปะบาโรก ภาพเขียนสร้างความตื่นเต้นให้แก่วงการจิตรกรรมโดยทั่วไปในโรม แต่เฟเดริโค ซุคคาริ (Federico Zuccari) ผู้เป็นจิตรกรผู้มีชื่อเสียงที่สุดคนหนึ่งของโรมขณะนั้นและผู้สนับสนุนลักษณะการเขียนภาพแบบแมนเนอริสต์มาดูภาพเขียนแต่ไม่ให้ความเห็นแต่อย่างใดราวกับไม่มีอะไรเกิดขึ้น แต่ศิลปินอื่นๆ ที่ยังมีอายุน้อยกว่าต่างก็มีความประทับใจและความทึ่งซึ่งทำให้คาราวัจโจกลายเป็นศิลปินผู้มีชื่อเสียงที่สุดคนหนึ่งในกรุงโรมขณะนั้น

การที่จะทำความเข้าใจกับภาพที่เต็มไปด้วยเหตุการณ์ต่างๆ ในการได้มาซึ่งความเป็นนักบุญไม่ใช่สิ่งที่ทำได้ง่ายๆ นักบุญแม็ทธิวดูเหมือนจะพยายามถอยจากการทำร้ายของผู้สังหารที่ส่องสว่างด้วยแสงที่พร้อมที่จะยกดาบขึ้นแทง รอบๆ นักบุญก็เป็นผู้คนที่แสดงอารมณ์ต่างกันไปตามที่คอนทราเรลลิที่ระบุไว้: ความกลัว, ความอกสั่นขวัญหนี และความตกตลึง ขณะที่มีเทวดาถือใบปาล์มห้อยลงมาเป็นสัญญลักษณ์ของการพลีชีพเพื่อศาสนา ความสับสนของภาพของผู้ดูจะลดน้อยลงมากถ้ามีความเข้าใจว่าการยื่นมือออกไปของนักบุญแม็ทธิว มิใช่เป็นการแสดงความเสียขวัญด้วยความกลัวที่จะถูกสังหารแต่เป็นการพยายามที่จะเอื้อมไปรับใบปาล์มจากเทวดา การยึดมือของนักบุญโดยผู้สังหารและความพยายามของเทวดาที่จะเอื้อมมาหาเป็นสิ่งที่สวนทางกัน และนักบุญแม็ทธิวเท่านั้นที่ได้เห็นมโนทัศน์ของเทวดา เมื่อเข้าใจเช่นนั้นแล้วภาพเขียนนี้จึงไม่ใช่ชั่วขณะของความสยดสยองแต่เป็นภาพของการพลีชีพหรือการเสียสละตนเองของนักบุญเพื่อสิ่งที่เหนือกว่า การวาดภาพบาโรกแบบอิตาลีของภาพที่เกี่ยวกับการพลีชีพโดยทั่วไปแล้วมิไช่เป็นการแสดงความหวาดกลัวหรือความสยดสยองแต่เป็นการแสดงชั่วขณะที่ผู้พลีชีพหรือผู้เสียสละชีพมีความปลื้มปิติในสิ่งที่เกิดขึ้น เช่นในงาน "ความปิติของนักบุญบิเบียนา" โดยจานโลเรนโซ แบร์นินีเป็นต้น

สิ่งที่น่าสนใจอีกอย่างหนึ่งคือความแตกต่างของคาราวัจโจจากจิตรกรแมนเนอริสต์ก่อนหน้านั้นอื่นๆ ตรงที่คาราวัจโจใช้สถาปัตยกรรมในการเพิ่มความเป็นนาฏกรรมของภาพเขียนยิ่งขึ้น จริงอยู่ที่วัดใหญ่ๆ อาจจะมีแสงส่องสว่างภายใน แต่ในวัดเล็กๆ เช่นวัดซานลุยจิแทบจะไม่มีแสงส่องเข้ามาในวัด วัดเล็กจึงมักเป็นวัดที่มืดและแคบ แต่คาราวัจโจก็ใช้ความมืดนี้ในการเพิ่มความเป็นนาฏกรรมของภาพ ที่ปีเตอร์ รอบบ์นักชีวประวัติของคาราวัจโจกล่าวว่า "ถ้าผู้ใดเดินเข้ามาตามทางเดินกลางของวัดซานลุยจิแล้วก็จะเห็นร่างขาวโพลนของผู้สังหารยืนทมึนอยู่ท่ามกลางความมืดมาแต่ไกลในช่องว่างที่ดูเหมือนกับเปิดออกมาจากผนังมายังทางเดินกลางของวัด"

ภาพเขียนมีสิ่งต่างๆ ที่มาจากภาพเขียนอื่นเช่นจากไมเคิล แอนเจโล และราฟาเอล นักวิจารณ์ศิลปะจอห์น แกชกล่าวว่าการนำอิทธิพลอื่นเข้ามาใช้มิใช่เพื่อการพยายามหาองค์ประกอบที่ต้องการแต่เป็นความต้องการที่จะสร้างงานให้เป็นงานอันยิ่งใหญ่ที่ควรค่ากับงานของงานของยุคทองของยุคฟื้นฟูศิลปวิทยา (High Renaissance) เช่นรูปของนักบุญหรือเด็กที่ลนลานด้วยความกลัวทางด้านซ้ายของภาพเป็นท่าที่ยืมมาจากหรือนำมาโดยตรงจาก "การพลีชีพของนักบุญปีเตอร์ผู้พลีชีพ" (The Martyrdom of St Peter the Martyr) ที่เวนิสโดยทิเชียน

ภาพคนในฉากหลังราวซ้ายจากกลางภาพหลังผู้สังหารคือภาพเหมือนตนเองของคาราวัจโจ

อ้างอิง
-------

* Prose, Francine (2005). *Caravaggio: Painter of Miracles*. ISBN 0-06-057560-3.
* Spike, John T. (2001). *Caravaggio*. ISBN 0-7892-0639-0.
* Gash, John (2003). *Caravaggio*. ISBN 1-904449-22-0.
* Robb, Peter (1998). *M*. ISBN 0-312-27474-2.
* Langdon, Helen (1998). *Caravaggio: A Life*. ISBN 0-374-11894-9.

ดูเพิ่ม
-------

* คาราวัจโจ
* นักบุญแม็ทธิว


| * ด
* ค
* ก
งานของการาวัจโจ |
| --- |
| ชีวประวัติของการาวัจโจ  **·**  รายชื่อภาพเขียน  **·**  ภาพที่ระบุว่าเขียนโดยการาวัจโจ |
| 1593–1594 | 
* เด็กชายปอกผลไม้ (ราว 1593)
* บาคคัสไม่สบาย (ราว 1593)
* เด็กชายกับตะกร้าผลไม้ (ราว 1593)
* หมอดู (ราว 1594)
* คนโกงไพ่ (ราว 1594)

 |
| 1595–1600สมัยเดล มอนเต | 
* นักดนตรี (ราว 1595)
* นักบุญฟรานซิสปลื้ม (1595)
* นักบุญฟรานซิสปลง (1595)
* เด็กถูกจิ้งเหลนกัด (1595)
* คนเล่นลูท (1596 & 1600)
* บาคคัส (1596)
* แมรี แม็กดาเลนเศร้า (1597)
* พักระหว่างหนีไปอียิปต์ (1597)
* เมดูซา (ราว 1597)
* ภาพเหมือนของสตรีในราชสำนัก (ราว 1597)
* จูปิเตอร์, เนพจูน และพลูโต (ราว 1597)
* หมอดู (ราว 1595)
* นักบุญแคทเธอรินแห่งอเล็กซานเดรีย (ราว 1598)
* เอบราฮัมสังเวยไอแซ็ค (ราว 1598)
* นักบุญจอห์นแบ็พทิสต์ (ราว 1598)
* มาร์ธาและแมรี แม็กดาเลน (1598)
* ภาพเหมือนของมาฟเฟโอ บาร์เบอรินิ (1598)
* จูดิธตัดหัวโฮโลเฟิร์นเนส (1598)
* กระจาดผลไม้ (1599)
* เดวิดและโกไลแอธ (1599)
* นาร์ซิสซัสหลงเงา (1599)
* เด็กถูกจิ้งเหลนกัด (1600)

 |
| 1599–1606รุ่งเรืองที่โรม | 
* พระเยซูเรียกนักบุญแม็ทธิว (1599)
* การพลีชีพของนักบุญแม็ทธิว (1600)
* มโนทัศน์ของนักบุญพอล (1600)
* นักบุญปีเตอร์ตรึงกางเขน (1601)
* มโนทัศน์ของนักบุญพอลบนถนนสู่ดามาสคัส (1601)
* พระกระยาหารค่ำที่เอ็มมัส (1602)
* ชัยชนะของความรัก (1602)
* นักบุญแม็ทธิวและเทวดา (1602)
* แรงบันดาลใจของนักบุญแม็ทธิว (1602)
* นักบุญจอห์นแบ็พทิสต์ (1602)
* ความกังขาของนักบุญทอมัส (1602)
* พระเยซูถูกจับ (1602)
* เอบราฮัมสังเวยไอแซ็ค (1602)
* นักบุญฟราซิสสวดมนตร์ (1603)
* ครอบครัวพระเยซูและนักบุญจอห์นแบ็พทิสต์ (1603)
* ชะลอร่างจากกางเขน (1603)
* พระเยซูทรงมงกุฏหนาม (1603)
* พระแม่มารีโลเร็ตโต (1604)
* นักบุญจอห์นแบ็พทิสต์ (1604)
* การสิ้นพระชนม์ของพระแม่มารี (1604)
* พระเยซูเรียกนักบุญปีเตอร์และนักบุญแอนดรูว์ (1604)
* พระเยซูในสวนเกทเสมนี (1605)
* พระเยซูปางทรมาน (1605)
* นักบุญเจอโรมวิปัสสนา (1605)
* นักบุญเจอโรมเขียนหนังสือ (1605)
* ภาพเหมือนของสมเด็จพระสันตะปาปาปอลที่ 5 (1605)
* ภาพนิ่งของผลไม้บนโต๊ะหิน (1605)
* พระแม่มารีและพระบุตรกับนักบุญแอนน์ (1606)

 |
| 1606–1608เนเปิลส์และมอลตา | 
* นักบุญแมรี แม็กดาเลนปลื้ม (1606)
* นักบุญฟรานซิสสวดมนต์ (1606)
* พระกระยาหารค่ำที่เอ็มมัส (1606)
* การทำความดีเจ็ดอย่าง (1607)
* เซนต์แอนดรูว์ตรึงกางเขน (1607)
* เดวิดกับหัวโกไลแอธ (1607)
* พระแม่มารีแห่งโรซารี (1607)
* พระเยซูทรงมงกุฏหนาม (1607)
* พระเยซูถูกเฆี่ยน (1607)
* พระเยซูที่เสา (1607)
* ซาโลเมและหัวของนักบุญจอห์นแบ็พทิสต์ (ลอนดอน) (1607)
* นักบุญเจอโรมเขียนหนังสือ (1607)
* ภาพเหมือนของอลอฟ เด วิยาคอร์ตและเด็กรับใช้ (1608)
* ภาพเหมือนของฟราอันโตนิโอ มาร์เตลลิ (1608)
* การตัดหัวนักบุญจอห์นแบ็พทิสต์ (1608)
* คิวปิดหลับ (1608)

 |
| 1608–1610ซิซิลีและเนเปิลส์ | 
* การประกาศของเทพ (1608)
* การฝังนักบุญลูซิ (1608)
* ชุบชีวิตลาซารัส (1609)
* การชื่นชมของคนเลี้ยงแกะ (1609)
* การประสูติของพระเยซูกับนักบุญฟรานซิสและนักบุญลอเร็นซ์ (1609)
* ซาโลเมและหัวของนักบุญจอห์นแบ็พทิสต์ (มาดริด) (1609)
* นักบุญปีเตอร์ปฏิเสธพระเยซู (1610)
* นักบุญจอห์นแบ็พทิสต์(บอร์เกเซ) (1610)
* การพลีชีพของนักบุญเออร์ซูลา (1610)
* เดวิดกับหัวโกไลแอธ (โรม) (1610)

 |
| ภาพที่ระบุว่าเขียนโดยคาราวัจโจ | 
* ภาพนิ่งของดอกไม้และผลไม้ (1601)
* นักบุญจอห์นแบ็พทิสต์ (นอนเอน) (1600)
* คนถอนฟัน (1609)
* นักบุญจอห์นแบ็พทิสต์ (บาเซิล)
* เด็กชายปอกผลไม้ (ราว 1593)
* คนโกงไพ่ (ราว 1594)

 |
| จิตรกรยุคบาโรก  **·**  จิตรกรรมยุคบาโรก  **·**  ศิลปะบาโรก  **·**  รายชื่อศิลปะโดยจิตรกรอื่น |


| * ด
* ค
* ก
จิตรกรรมในศิลปะตะวันตก |
| --- |
| ทั่วไป | 
* ปรัชญาศิลปะ
* จิตรกรรมแบ่งตามสมัย
* จิตรกรรมแบ่งตามประเภท
* จิตรกรรมแบ่งตามหัวเรื่อง
* จิตรกรรมแบ่งตามคริสต์ทศวรรษ
* งานสะสมของพิพิธภัณฑ์ต่าง ๆ

 |
| ประเภท | 
* จิตรกรรมฝาผนัง
* จิตรกรรมแผง
* บานพับภาพ
* จิตรกรรมสีน้ำมัน
* จิตรกรรมภูมิทัศน์
* ฉากแท่นบูชา
* หนังสือวิจิตร
* ภาพนิ่ง

 |
| หัวเรื่อง | 
* คริสต์ศาสนา
* พระคัมภีร์
* นักบุญ
* ประวัติศาสตร์
* ตำนานเทพ
* อุปมานิทัศน์
* ชีวิตประจำวัน
* ภาพเหมือน
* ภาพเหมือนตนเอง
* ภูมิทัศน์
* ภาพเหมือนตนเอง
* จิตรกรรมจากวรรณกรรม
* ความตาย

 |
| สมัย | 
* คริสเตียนเริ่มแรก
* กอทิก
* สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา
* เนเธอร์แลนด์เริ่มแรก
* ยุคทองของเนเธอร์แลนด์
* บารอก
* จริตนิยม
* สถาบัน
* ลัทธิคลาสสิกใหม่
* แบบก่อนราฟาเอล
* ลัทธิประทับใจ
* ลัทธิประทับใจยุคหลัง
* สมัยใหม่

 |
| คริสต์ทศวรรษ | 
* 1390
* 1400
* 1410
* 1420
* 1430
* 1440
* 1450
* 1460
* 1470
* 1480
* 1490
* 1500
* 1510
* 1520
* 1530
* 1540
* 1550
* 1560
* 1570
* 1580
* 1590
* 1600
* 1610
* 1620
* 1630
* 1640
* 1650
* 1660
* 1670
* 1680
* 1690
* 1700
* 1710
* 1720
* 1730
* 1740
* 1750
* 1760
* 1770
* 1780
* 1790
* 1800
* 1810
* 1820
* 1830
* 1840
* 1850
* 1860
* 1870
* 1880
* 1890
* 1900
* 1910
* 1920
* 1930
* 1940
* 1950
* 1960
* 1970
* 1980
* 1990
* 2000
* 2010
* 2020

 |
| 
* จิตรกรที่มีบทความเกี่ยวกับภาพเขียน
* จิตรกรที่มีรายชื่อศิลปะ
* จิตรกรแบ่งตามสมัย
* จิตรกรแบ่งตามคริสต์ศตวรรษ
* จิตรกรแบ่งตามประเภท
* จิตรกรแบ่งตามสัญชาติ

* งานประติมากรรม
* งานศิลปกรรม

 |