บทความนี้เกี่ยวกับพืช สำหรับความหมายอื่น ดูที่ โบตั๋น

**โบตั๋น**มีชื่อในภาษาไทยว่า "นางพญานิรมล" เป็นไม้ดอกสกุล *Paeonia* ซึ่งเป็นสกุลเดียว ในวงศ์ Paeoniaceae เป็นพืชพื้นเมืองของเอเชีย, ตอนใต้ของทวีปยุโรป และตะวันตกของอเมริกาเหนือ ในอดีต โบตั๋นมักถูกจัดอยู่ในวงศ์ Ranunculaceae

พืชสกุลโบตั๋นส่วนใหญ่เป็นไม้ล้มลุกหลายปี สูงประมาณ 0.5–1.5 เมตร บางชนิดเป็นพุ่ม ลำต้นมีเนื้อไม้ สูง 1.5-3 เมตร ลักษณะของใบเป็นใบประกอบ มีแฉกลึก ดอกใหญ่ และมักมีกลิ่นหอม มีหลายสี ตั้งแต่ แดง บานเย็น เหลือง จนถึงขาว มักออกดอกในช่วงต้นฤดูร้อน

ชื่อ
----

ชื่อ "โบตั๋น" ในภาษาไทย มาจากชื่อดอกไม้นี้ในภาษาฮกเกี้ยน "บ๊อตั๊น" (ภาษาหมิ่นใต้: 牡丹, เป่อ่วยจี: bó͘-tan) แต่บางคนก็ว่า มาจากชื่อในภาษาจีนว่า "หมู่ตัน" (จีน: 牡丹; พินอิน: *mǔ dān*)

โบตั๋นนั้น ในภาษาอังกฤษเรียกว่า *peony* โดยมีตำนานเล่าว่า ตั้งตามชื่อของไพอัน (Paean) ศิษย์คนหนึ่งของเอสเคลปิอัส เทพเจ้าแห่งการแพทย์ของกรีกโบราณ ต่อมาเอสเคลปิอัสอิจฉาลูกศิษย์ของตน เทพเซอุสช่วยไพอันให้พ้นภัยโดยสาปให้กลายร่างเป็นดอกโบตั๋น

ชนิด
----

* ชนิดไม้ล้มลุก มีด้วยกันประมาณ 30 ชนิด
	+ *Paeonia abchasica*
	+ *Paeonia anomala*
	+ *Paeonia bakeri*
	+ *Paeonia broteri*
	+ *Paeonia brownii* (Brown's Peony)
	+ *Paeonia californica* (โบตั๋นแคลิฟอร์เนีย)
	+ *Paeonia cambessedesii*
	+ *Paeonia caucasica*
	+ *Paeonia clusii*
	+ *Paeonia coriacea*
	+ *Paeonia daurica*
	+ *Paeonia emodi*
	+ *Paeonia hirsuta*
	+ *Paeonia intermedia*
	+ *Paeonia japonica* (โบตั๋นญี่ปุ่น)
	+ *Paeonia kesrouanensis* (โบตั๋นซีเรีย)
	+ *Paeonia lactiflora* (โบตั๋นจีน, "Common Garden Peony")
	+ *Paeonia macrophylla*
	+ *Paeonia mairei*
	+ *Paeonia mascula* (โบตั๋นบอลข่าน)
	+ *Paeonia mlokosewitschii* (Golden Peony)
	+ *Paeonia obovata*
	+ *Paeonia officinalis* (โบตั๋นยุโรป)
	+ *Paeonia parnassica* (โบตั๋นกรีก)
	+ *Paeonia peregrina*
	+ *Paeonia rhodia*
	+ *Paeonia sinjiangensis*
	+ *Paeonia sterniana*
	+ *Paeonia steveniana*
	+ *Paeonia tenuifolia*
	+ *Paeonia tomentosa*
	+ *Paeonia veitchii* (Veitch's Peony)
	+ *Paeonia wittmanniana*

* ชนิดไม้เนื้อแข็ง (ประมาณ 8 ชนิด)
	+ *Paeonia decomposita*
	+ *Paeonia delavayi* (Delavay's Tree Peony)
	+ *Paeonia jishanensis* (syn. *Paeonia spontanea*; Jishan Peony)
	+ *Paeonia ludlowii* (Ludlow's Tree Peony)
	+ *Paeonia ostii* (Osti's Peony)
	+ *Paeonia qiui* (Qiu's Peony)
	+ *Paeonia rockii* (syn. *Paeonia suffruticosa* subsp. *rockii*; Rock's Peony or Tree Peony)
	+ *Paeonia suffruticosa*

สัญลักษณ์และการใช้
------------------

ถาดอาหารไม้ลงยาฝังทอง จากราชวงศ์ซ่ง (ค.ศ.960-1279), นกหางยาวสองตัว หมายถึงการมีอายุยืนยาว ดอกโบตั๋นอยู่บนสุดของภาพ หมายถึง ความมั่งคั่ง
*โบตั๋น* โดยศิลปินจีน Wang Qian, ราชวงศ์หยวน (ค.ศ.1271-1368).
ภาพโบตั๋น โดยศิลปินจีน Yun Shouping, คริสต์ศตวรรษที่ 17
ดอกโบตั๋นเป็นดอกไม้ที่นิยมใช้ในงานศิลปะมายาวนาน และหนึ่งในสัญลักษณ์ประจำชาติของจีน โดยถือเป็นดอกไม้แห่งจักรพรรดิและความร่ำรวย กับนิยมใช้ในเชิงสัญลักษณ์ในศิลปะจีนอีกด้วย  เมื่อ ค.ศ.1903 ราชวงศ์ชิงประกาศให้โบตั๋นเป็นดอกไม้ประจำชาติ ปัจจุบันนี้ไต้หวันใช้ดอกเหมยเป็นดอกไม้ประจำชาติ ขณะที่สาธารณรัฐประชาชนจีนไม่ได้ใช้เป็นดอกไม้ประจำชาติตามกฎหมายอีกแล้ว และต่อมาเมื่อปี 1994 มีการเสนอให้ใช้ดอกโบตั๋นเป็นดอกไม้ประจำชาติอีก โดยการทำประชามติ แต่ก็ไม่ได้รับการยอมรับ กระทั่ง ค.ศ. 2003 มีการเสนอดังกล่าวอีกครึ่งหนึ่ง และยังไม่มีการเลือกใช้ดอกโบตั๋นอีกเช่นกัน

เมืองลั่วหยาง เมืองหลวงเก่าที่มีชื่อเสียงของจีน มีชื่อเสียงในฐานะศูนย์กลางการปลูกดอกโบตั๋นที่สำคัญแห่งหนึ่ง ในประวัติศาสตร์จีน มักจะยกย่องโบตั๋นจากลั่วหยางว่างดงามที่สุดในแผ่นดิน ปัจจุบันยังมีการจัดนิทรรศการและการแสดงดอกโบตั๋นในเมืองนี้ปีละนับสิบๆ ครั้ง

ในประเทศญี่ปุ่น ดอกโบตั๋นชนิด *Paeonia lactiflora* เรียกเป็นภาษาญี่ปุ่นว่า *ebisugusuri* (แปลว่า *ยาจากต่างแดน*) ตามตำรับยาของญี่ปุ่น ถือว่ารากโบตั๋นใช้รักษาอาการชักได้ นอกจากนี้ยังปลูกเป็นไม้ดอกไม้ประดับ โบตั๋นชนิด *Paeonia suffruticosa* ในญี่ปุ่น ถือว่าเป็น เจ้าแห่งบุปผา และชนิด *Paeonia lactiflora* ถือว่า เป็น อัครเสนาบดีแห่งบุปผา*"*

ภาษาญี่ปุ่นเรียกโบตั๋นว่า โบตัน (牡丹) ก่อนสมัยเมจิ เนื้อจากสัตว์สี่เท้าไม่นิยมบริโภคมากนัก เนื่องจากชาวญี่ปุ่นส่วนใหญ่นับถือพุทธศาสนา เมื่อเอ่ยถึงเนื้อสัตว์จึงเลี่ยงมาใช้ชื่อดอกไม้แทน คำว่า โบตัน ถูกใช้เรียกเนื้อหมูป่า มาตั้งแต่ครั้งนั้นจนปัจจุบัน ทั้งนี้ก็เพราะเนื้อหมูป่าเมื่อแล่เป็นชิ้นบางๆ จะคล้ายกับดอกโบตั๋นนั่นเอง ในทำนองเดียวกัน ชาวญี่ปุ่นใช้ดอกซากุระแทนคำเรียกเนื้อม้า

ในรัฐอินเดียนา ของสหรัฐอเมริกา ใช้ดอกโบตั๋นเป็นดอกไม้ประจำรัฐมาตั้งแต่ ค.ศ. 1957 โดยใช้แทนดอก zinnia ที่เคยใช้เป็นดอกไม้ประจำรัฐมาตั้งแต่ ค.ศ.1931

โบตั๋นนิยมปลูกเป็นไม้ดอกไม้ประดับ เพราะมีดอกสวยงามและใหญ่มาก ทั้งยังมีกลิ่นหอมด้วย

ภาพโบตั๋น
---------

* A cultivated hybrid peonyA cultivated hybrid peony
* Unknown cultivar of PeonyUnknown cultivar of Peony
* A cultivar of Paeonia lactifloraA cultivar of *Paeonia lactiflora*
* Paeonia ludlowii (syn. Paeonia lutea var. ludlowii)*Paeonia ludlowii* (syn. *Paeonia lutea* var. *ludlowii*)
* Paeonia officinalis 'Rubra Plena' double-flowered cultivar*Paeonia officinalis* 'Rubra Plena' double-flowered cultivar
* Paeonia lactiflora cultivar*Paeonia lactiflora* cultivar
* Paeonia lactiflora cultivar*Paeonia lactiflora* cultivar
* Paeonia anomala cultivar*Paeonia anomala* cultivar

อ้างอิง
-------

1. ↑  Angiosperm Phylogeny Group (2009). "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III" (PDF). *Botanical Journal of the Linnean Society*. **161** (2): 105–121. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x. สืบค้นเมื่อ 2013-07-06.
2. ↑  พจนานุกรม จีน-ไทย ฉบับใหม่ โดย เธียรชัย เอี่ยมวรเมธ. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: บริษัท รวมสาส์น (1977) จำกัด, 2537.
3. ↑  Flowers in Greek Mythology เก็บถาวร 2008-09-21 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, VALENTINE floral creations. เรียกข้อมูล 23 มิถุนายน 2008.
4. ↑   Terese Tse Bartholomew, *Hidden Meanings in Chinese Art* (San Francisco: Asian Art Museum/Chong-Moon Lee Center for Asian Art and Culture), 2006.
5. ↑  Sasaki, Sanmi. 2005. *Chado: The Way of Tea: A Japanese Tea Master's Almanac*. Translated from the Japanese by Shaun McCabe and Iwasaki Satoko. Boston: Tuttle. Page 247.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

 ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Paeonia ที่วิกิสปีชีส์


คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
**โบตั๋น (พรรณไม้)**

* Paeoniaceae in Topwalks เก็บถาวร 2016-03-03 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Germplasm Resources Information Network: *Paeonia* เก็บถาวร 2015-09-24 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Flora Europaea: *Paeonia*
* Peony species เก็บถาวร 2009-01-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Flora of China: *Paeonia*
* Ornamental Plants from Russia: *Paeonia*
* Canadian Peony Society
* U.S. Peony Society
* Carsten Burkhardt's Open Source Peony Project
* German Peony Group
* *China Daily* article on the 2003 national flower selection process
* 1911 Encyclopædia Britannica
* Rockii Tree Peony
* Paeonia mascula in the National Park of Alta Murgia, Apulia - Southern Italy