**เจ้าหลวงคำแดง** เป็นตำนานและเรื่องเล่า รวมถึงการประกอบพิธีกรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ไทยวน ไทลื้อ และไทใหญ่ ฯลฯ แพร่หลายอยู่ในหลายจังหวัดทางภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย รวมถึงชาวไทลื้อในสิบสองปันนา ชาวไทใหญ่ในรัฐฉาน ชาวไทใหญ่ในดินแดนอาหม และชาวไทน้อยในลาว เป็นต้น

ในแต่ละท้องที่เรียกชื่อแตกต่างกันไป เช่น ชาวไทยวนและชาวลัวะ เรียก *สุวัณณะคำแดง* (สุวรรณคำแดง) ชาวไทยวนแถบวัดพระนั่งดิน จังหวัดพะเยา เรียก *พระญาคำแดง* ชาวไทยวน อำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย เรียก *เจ้าพ่อคำแดง* ชาวไทยวน อำเภอแม่ใจ จังหวัดพะเยา เรียก *เจ้าหม่อมคำแดง* และ *ขุนคำแดง* ชาวไทลื้อ บ้านแพด อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา เรียก *เจ้า (พ่อ) พญาคำแดง*

ปรากฏเป็นฉบับลายลักษณ์ ตัวอย่างเช่น *ตำนานโบราณนิทานปถมเหตุการตั้งเชียงใหม่*, *ตำนานเชียงใหม่ปางเดิม* และ *ตำนานสุวรรณคำแดง* หรือ *ตำนานเสาอินทขีล* เนื้อหาหลักระบุว่าเจ้าหลวงคำแดง เป็นบุคคลในยุคก่อนสมัยประวัติศาสตร์มีฐานะเป็นปฐมกษัตริย์ผู้สร้างเมืองล้านนา ยังกล่าวถึงอดีตชาติที่เกิดเป็นพระยาหมูชื่ออุตรจุนทะ จากนั้นเกิดมาเป็นบุตรพระยาโจรณีชื่อ สุวัณณะคำแดงราชบุตร พระวิสสุกรรมได้เนรมิตรกายเป็นกวางทองให้สุวัณณะคำแดงไปตามจับ เป็นเหตุให้ได้พบนางอินเหลาที่ดอยอ่างสรง จากนั้นเหล่าเสนาอำมาตย์ไปพบสระบัวและสร้างเมืองล้านนาขึ้นในบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำปิง เจ้าหลวงคำแดงเป็นกษัตริย์องค์แรกของเมืองล้านนา ต่อมาปลายชีวิตได้สละสมบัติไปอยู่ถ้ำเชียงดาวกับนางอินเหลา

ความเชื่อ
---------

ชาวล้านนาเชื่อว่าเจ้าหลวงคำแดงมีฐานะเป็นอารักษ์เมืองของล้านนา มีความยิ่งใหญ่กว่าอารักษ์อื่น ๆ

ปรากฏเป็นพิธีกรรมต่าง ๆ เช่น พิธีกรรมบวงสรวงเจ้าหลวงคำแดงประจำปีของชาวไทยวนที่จังหวัดเชียงใหม่และจังหวัดพะเยา พิธีกรรมเลี้ยงผีเจ้าหลวงคำแดงของชาวไทลื้อที่จังหวัดพะเยา จังหวัดน่านและจังหวัดเชียงราย พิธีกรรมเลี้ยงผีเมืองของชาวไทใหญ่ที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน ฯลฯ โดยอำเภอเชียงดาว โดยเฉพาะดอยหลวงเชียงดาวเป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญที่สุดในความเชื่อเรื่องเจ้าหลวงคำแดง พบว่ามีศาลเจ้าหลวงคำแดงในอำเภอเชียงดาวถึง 4 แห่ง มีการสักการะบูชาและจัดพิธีกรรมเลี้ยงผีในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 9 ของทุกปี

อ้างอิง
-------

1. ↑  เพ็ญสุภา สุขคตะ. ""เจ้าหลวงคำแดง" – "ตำนาน" หรือ "เรื่องจริง"". มติชนสุดสัปดาห์.
2. ↑  "ตำนานเจ้าหลวงคำแดง". มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-01-06. สืบค้นเมื่อ 2023-01-06.
3. ↑  นิตยา วรรณกิตร์. "พลวัตของลัทธิพิธีการนับถือเจ้าหลวงคำแดงของกลุ่มไทยวนและ ไทลื้อในภาคเหนือ" (PDF). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. คณะอักษรศาสตร์.

| * ด
* ค
* ก
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ สาขาวรรณกรรมพื้นบ้าน โดยกระทรวงวัฒนธรรม |
| --- |
| นิทานพื้นบ้าน | 
* ศรีธนญชัย
* สังข์ทอง
* ขุนช้างขุนแผน
* ดาวลูกไก่
* ปลาบู่ทอง
* วรวงศ์
* ตาม่องล่าย
* พระสุธน มโนราห์
* วันคาร
* ยายกะตา
* ปัญญาสชาดก
* นายดัน

 |
| ตำนานพื้นบ้าน | 
* พระแก้วมรกต
* พระเจ้าห้าพระองค์
* พระเจ้าเลียบโลก
* พระบรมธาตุนครศรีธรรมราช
* พระพุทธสิหิงค์
* พญาคันคาก
* จามเทวี
* ผาแดงนางไอ่
* แม่นากพระโขนง
* นางเลือดขาว
* พระร่วง
* เจ้าหลวงคำแดง
* พระธาตุดอยตุง
* เจ้าแม่สองนาง
* อุรังคธาตุ
* หลวงปู่ทวด
* นางโภควดี
* สร้างโลกภาคใต้
* ก่องข้าวน้อยฆ่าแม่
* เจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว
* เจ้าแม่เขาสามมุก
* กบกินเดือน
* พญากง พญาพาน
* พันท้ายนรสิงห์
* ชาละวัน
* ปู่แสะย่าแสะ
* ตำนานเขาสาปยา
* ตำนานเมืองลพบุรี
* ตำนานนางผมหอม
* ตำนานหลวงพ่อพระใส

 |
| บทสวดหรือบทกล่าวในพิธีกรรม | 
* บททำขวัญข้าว
* บททำขวัญนาค
* บททำขวัญควาย
* บทเวนทาน
* บททำขวัญช้าง

 |
| ตำรา | 
* ตำราแมว
* ตำราเลขยันต์
* ปักขะทึนล้านนา
* ตำราศาสตรา
* ตำราพรหมชาติ
* ตำราพิชัยสงคราม
* ตำรานรลักษณ์

 |
| บทร้องพื้นบ้าน | 
* เพลงแห่นางแมว
* กาพย์เซิ้งบั้งไฟ

 |
| สำนวน ภาษิต | ผญาอีสาน |
| 
* ศิลปะการแสดง
* ช่างฝีมือดั่งเดิม
* วรรณกรรมพื้นบ้าน
* กีฬาภูมิปัญญาไทย
* แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมและงานเทศกาล
* ความรู้และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล
* ภาษา
* มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

 |