ภาพวาดแสดงองค์ตีรถังกรทั้ง 24 องค์
ในแนวคิดของศาสนาเชน ***ตีรถังกร*** (สันสกฤต: tīrthaṅkara; แปลว่า ผู้ทำท่าสำหรับลุยข้ามน้ำ) คือพระผู้ช่วยให้รอด (saviour) และศาสดาผู้สั่งสอนธรรมะในศาสนาเชน คือ ทางที่ถูกที่ควร คำว่า *ตีรถังกร* หลัก ๆ แล้วหมายถึงผู้สร้างตีรถะ คือสะพานที่จะพาข้ามทะเลแห่งการเวียนว่ายตายเกิด (สังสารวัฏ) ผู้ที่นับถือศาสนาเชนถือว่าองค์ตีรถังกรนั้นเป็นบุคคลที่หายากยิ่ง ผู้สามารถก้าวข้ามสงสารคือการเวียนว่ายตายเกิดไปได้ด้วยตนเอง และยังนำพาผู้อื่นให้เชื่อและปฏิบัติตามหนทางนั้น เมื่อตีรถังกรองค์หนึ่งสามารถเข้าถึงแก่นแท้ของธรรมชาติของจิตและวิญญาณแล้ว จะเข้าถึง *เกวลญาณ* (ภาวะสัพพัญญู) และตีรถังกรองค์แรกคือผู้ที่รื้อฟื้นศาสนาเชนขึ้นมาอีกครั้ง การหลุดพ้นจากสัมสาระในเชน เรียกว่า *โมกษะ*

ตีรถังกรพระนามว่าพระมาลลีนาถ (Māllīnātha) เชื่อกันว่าเป็นเป็นสตรี พระนามเดิมว่า "พระนางมัลลิ" (Malli bai) ในเศวตัมพร (Svetambara) ในขณะที่ทิคัมพร (Digambara) เชื่อว่าตีรถังกรทั้ง 24 พระองค์เป็นบุรุษทั้งสิ้น รวมถึงพระมัลลินาถด้วย ลัทธิทิฆัมพรเชื่อว่าสตรีสามารถเข้าถึงสวรรค์ได้สูงสุดที่ชั้น 16 และถ้าจะหลุดพ้น (โมกฆษะ) ต้องกลับชาติมาเกิดใหม่เป็นบุรุษเท่านั้น

จักรวาลวิทยาเชนเชื่อว่า กงล้อแห่งเวลานั้นแบ่งเป็นสองส่วน คือ *อุตสรรปิณี* (Utsarpiṇī) คือวัฏจักรเวลาที่กำลังเพิ่มขึ้น และ *อวสรรปิณี* คือวัฏจักรเวลาที่กำลังลดลง กล่าวคือเวลาในปัจจุบัน ในแต่ละจักรวาลของวัฏจักรเวลาปัจจุบัน (อวสรรปิณี) จะแบ่งเป็น 24 ตีรถังกร ส่วนในอุตสรรปิณี มีตีรถังกรมากมายหาสิ้นสุดมิได้ ตีรถังกรองค์แรกในอวสรรปิณีคือพระฤษภเทพ ผู้สร้างและจัดการให้มนุษย์อยู่กันอย่างสันติกลมเกลียวในสังคม และมีตีรถังกรองค์สุดท้ายคือองค์ปัจจุบันคือพระมหาวีระ (599–527 ก่อน ค.ศ.) ประวัติศาสตร์มีการบันทึกการดำรงอยู่ของพระมหาวีระและตีรถังกรองค์ที่ 23 คือ พระปารศวนาถ

ถึงแม้ตีรถังกรจะเป็นที่เคารพบูชาในศาสนาเชน แต่ความยิ่งใหญ่เดียวกันนี้เชื่อกันว่ามีอยู่ได้ในสิ่งมีชีวิตทุกชนิด รวมถึงมนุษย์ที่นับถือศาสนาอื่นนอกเหนือจากศาสนาเชน

รายพระนาม
---------

รายพระนามตีรถังกรทั้ง 24 องค์ในจักรวาลปัจจุบัน หน่วยที่ปรากฏในตารางเป็นหน่วยที่ปรากฏในบันทึกของเชน ได้แก่ *Dhanuṣa* คือ ศอก, *hatha* คือ หัตถ์ หรือ มือ และช่วงเวลา หนึ่ง *ปูรวะ* คือ 8,400,000 x 8,400,000 = 70,560,000,000,000 ปี

| ลำดับ | พระนาม | สัญลักษณ์ | สีกาย | ความสูง | อายุ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | พระฤษภเทพ (อาทินาถ) | กระทิง | ทอง | 500 dhanuṣa | 84,000,000 ปูรวะ |
| 2 | พระอชิตนาถ | ช้าง | ทอง | 450 dhanuṣa | 72,000,000 ปูรวะ |
| 3 | พระสัมภวนาถ | ม้า | ทอง | 400 dhanuṣa | 60,000,000 ปูรวะ |
| 4 | พระอภินันทนนาถ | ลิง | ทอง | 350 dhanuṣa | 50,000,000 ปูรวะ |
| 5 | พระสุมตินาถ | เป็ดพม่า | ทอง | 300 dhanuṣa | 40,000,000 ปูรวะ |
| 6 | พระปัทมประภะ | บัวหลวง | แดง | 250 dhanuṣa | 30,000,000 ปูรวะ |
| 7 | พระสุปารศวนาถ | สวัสดิกะ | ทอง | 200 dhanuṣa | 20,000,000 ปูรวะ |
| 8 | พระจันทรประภะ | ดวงจันทร์ | ขาว | 150 dhanuṣa | 10,000,000 ปูรวะ |
| 9 | พระปุษปทันตะ (สุวิธินาถ) | จระเข้ (มกร) | ขาว | 100 dhanuṣa | 2,000,000 ปูรวะ |
| 10 | พระศีตลนาถ | ศรีวัตสะ | ทอง | 90 dhanuṣa | 1,000,000 ปูรวะ |
| 11 | พระเศรยางสนาถ | แรด | ทอง | 80 dhanuṣa | 84,000,000 ปี |
| 12 | พระวาสุปูชยะ | ควาย | แดง | 70 dhanusa | 72,000,000 ปี |
| 13 | พระวิมลนาถ | หมูป่า | ทอง | 60 dhanusa | 60,000,000 ปี |
| 14 | พรอนันตนาถ | เม่น (ทิคัมพร)เหยี่ยว (เศวตัมพร) | ทอง | 50 dhanuṣa | 30,000,000 ปี |
| 15 | พระธรรมนาถ | วัชระ | ทอง | 45 dhanuṣa | 10,000,000 ปี |
| 16 | พระศานตินาถ | กวาง | ทอง | 40 dhanuṣa | 1,00,000 ปี |
| 17 | พระกุนถุนาถ | แพะ | ทอง | 35 dhanuṣa | 95,000 ปี |
| 18 | พระอรนาถ | ปลา | ทอง | 30 dhanuṣa | 84,000 ปี |
| 19 | พระมาลลีนาถ | กลัศ | น้ำเงิน | 25 dhanuṣa | 55,000 ปี |
| 20 | พระมุนิสุวรตะ | เต่า | ดำ | 20 dhanuṣa | 30,000 ปี |
| 21 | พระนมินาถ | บัวเผื่อน | ทอง | 15 dhanuṣa | 10,000 ปี |
| 22 | พระเนมินาถ | สังข์ | ดำ | 10 dhanuṣa | 1,000 ปี |
| 23 | พระปารศวนาถ | งู | น้ำเงิน | 9 hath | 100 ปี |
| 24 | พระมหาวีระ | สิงโต | ทอง | 7 hath | 72 ปี |

ประติมาณวิทยา
-------------

พระมหาวีระปางนั่งขัดสมาธิ
เทวรูปแห่งอหิงสา เทวรูปเชนที่สูงที่สุดในโลกแสดงพระฤษภเทพปางยืนสมาธิ
รูปเคารพขององค์ตีรถังกรมักสร้างในกริยานั่งขัดสมาธิ (ปัทมาสนะ) หรือ ยืนสมาธิ (Khadgasana หรือ Kayotsarga) ในทิคัมพรและเศวตัมพร ต่างมีการสร้างองค์ตีรถังกรต่างกัน โดยทิคัมพรนิยมสร้างให้ตีรถังกรอยู่ในลักษณะเปลือยกาย ไม่มีแม้แต่เครื่องตกแต่งใด ๆ ส่วนเศวตัมพรมีการสวมเสื้อผ้าและมีเครื่องตกแต่งกาย การเปลือยกายนั้นหมายถึงการที่ตีรถังกรสามารถละทิ้งทุกสิ่งในโลกได้ ไม่หลือแม้นแต่ความต้องการในทรัพย์สมบัติหรือความอับอาย บนพระกายมักพบศรีวัตสะบนพระอุระ (อก) และดิลกระหว่างคิ้ว

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3  *Britannica Tirthankar Definition*, Encyclopædia Britannica
2. ↑  Babb 1996, p. 5. sfn error: no target: CITEREFBabb1996 (help)
3. ↑  Sangave 2006, p. 16. sfn error: no target: CITEREFSangave2006 (help)
4. 1 2  Taliaferro & Marty 2010, p. 286. sfn error: no target: CITEREFTaliaferroMarty2010 (help)
5. ↑  Dundas 2002, p. 20. sfn error: no target: CITEREFDundas2002 (help)
6. ↑  Dundas 2002, p. 19. sfn error: no target: CITEREFDundas2002 (help)
7. ↑  Sanghvi, Vir (14 September 2013), *Rude Travel: Down The Sages*, Hindustan Times, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-08-25, สืบค้นเมื่อ 2019-03-24
8. ↑  Zimmer 1953, p. 182-183. sfn error: no target: CITEREFZimmer1953 (help)
9. ↑  Flügel, P. (2010). The Jaina Cult of Relic Stūpas. Numen: International Review For The History Of Religions, 57(3/4), 389–504. doi:10.1163/156852710X501351
10. ↑  Doniger 1999, p. 550. sfn error: no target: CITEREFDoniger1999 (help)
11. ↑  Vijay K. Jain 2015, p. 181-208. sfn error: no target: CITEREFVijay\_K.\_Jain2015 (help)
12. ↑  Tirthankara (EMBLEMS OR SYMBOLS) pdf เก็บถาวร 13 กรกฎาคม 2015 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
13. ↑  Structural View of the Universe – Time (Kal or Samaya)
14. ↑  Zimmer 1953, p. 209-210. sfn error: no target: CITEREFZimmer1953 (help)
15. ↑  Umakant P. Shah 1987, p. 79. sfn error: no target: CITEREFUmakant\_P.\_Shah1987 (help)
16. ↑  Cort 2010. sfn error: no target: CITEREFCort2010 (help)
17. ↑  Red sandstone figure of a tirthankara