แผนที่พรมแดนระหว่างประเทศไทยกับกัมพูชา
**พรมแดนไทย–กัมพูชา** เป็นพรมแดนระหว่างประเทศ ซึ่งมีทั้งทั้งบนบก เริ่มต้นจากสามเหลี่ยมมรกตผ่านสันปันน้ำของเทือกเขาพนมดงรัก ร่องน้ำลึกต่าง ๆ เทือกเขาบรรทัด และบรรจบทางน้ำบริเวณอ่าวไทย ต่อเนื่องไปจนถึงบนผืนน้ำ มีความยาวประมาณ 798 - 817 กิโลเมตร โดยประเทศไทยอยู่บริเวณทิศตะวันตกและทิศเหนือของเส้นเขตแดน ส่วนประเทศกัมพูชาอยู่บริเวณทิศตะวันออกและทิศใต้ของเส้นเขตแดน จังหวัดที่มีพื้นที่ติดต่อกับพรมแดนกัมพูชาประกอบไปด้วย จังหวัดตราด จันทบุรี สระแก้ว บุรีรัมย์ สุรินทร์ ศรีสะเกษ และอุบลราชธานี

ความเป็นมา
----------

ในยุคก่อนหน้าที่รัฐชาติจะใช้เส้นเขตแดนเป็นการกำหนดเขตแดน ประเทศไทยและกัมพูชาไม่ได้มีอาณาเขตระหว่างกันที่ชัดเจนมากนัก ซึ่งแนวคิดของเส้นเขตแดนได้เข้ามาพร้อมกับประเทศอาณานิคมจากตะวันตก โดยมีการเสียดินแดนเขมรส่วนนอกซึ่งขณะนั้นเป็นประเทศราชของไทยในปี พ.ศ. 2410 ให้ขึ้นเป็นรัฐในอารักขาของฝรั่งเศส ต่อมาในปี พ.ศ. 2449 ได้ทำสัญญายกพื้นที่มณฑลบูรพา ประกอบด้วยเมืองพระตะบอง เสียมราฐ ศรีโสภณให้กับฝรั่งเศส เพื่อแลกกับจังหวัดตราด และพื้นที่ทางทะเลที่อยู่ใต้แหลมสิงห์ไปจนถึงเกาะกูดที่ฝรั่งเศสได้เข้ามายึดครอง

สำหรับพรมแดนไทย–กัมพูชานั้น เป็นผลมาจากการปักปันเขตแดนร่วมกันระหว่างประเทศสยาม (ประเทศไทยในขณะนั้น) และประเทศฝรั่งเศส ซึ่งเป็นเจ้าอาณานิคมของกัมพูชาในขณะนั้น ออกมาเป็นอนุสัญญาสยาม-ฝรั่งเศส ฉบับลงวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2447 สนธิสัญญาสยาม-ฝรั่งเศส ฉบับลงวันที่ 23 มีนาคม พ.ศ. 2450 และพิธีสารแนบท้าย โดยได้จัดทำแผนที่เพื่อแสดงเส้นเขตแดนไว้จำนวน 2 ชุด ประกอบไปด้วย

* แผนที่ 11 ระวาง จัดทำขึ้นมาตามอนุสัญญาที่ทำขึ้นในปี พ.ศ. 2447
* แผนที่ 5 ระวาง จัดทำขึ้นมาตามอนุสัญญาที่ทำขึ้นในปี พ.ศ. 2450

นอกจากนี้ได้มีการดำเนินการปักหลักเขตแดนระหว่างไทยกับกัมพูชาไว้จำนวน 73 หลัก ระหว่างปี พ.ศ. 2452 - 2453 และปี พ.ศ. 2462 - 2463 ในแต่ละหลักมีการบันทึกวาจาปักหลักหมายเขตประกอบ (Procès-verbal d'abornement)

ต่อมาในปี พ.ศ. 2483 ประเทศไทยในการนำของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ที่ดำเนินนโยบายชาตินิยมเป็นหลักซึ่งขณะนั้นประเทศฝรั่งเศสที่เป็นเจ้าอาณานิคมขณะนั้นเริ่มอ่อนแอลง จึงได้ขอปรับปรุงเขตแดนที่ไม่ได้รับความเป็นธรรมในอดีต หลังจากลงสัตยาบันในสนธิสัญญาไม่รุกรานกันและกันเมื่อวันที่ 12 มิถุนายน พ.ศ. 2482 ที่ทำร่วมกันกับฝรั่งเศสและญี่ปุ่น ทำให้เกิดกรณีพิพาทอินโดจีนที่มีการรบกันระหว่างประเทศไทยและฝรั่งเศส กระทั่งปลายปี พ.ศ. 2483 ญี่ปุ่นได้เข้ามาไกล่เกลี่ยและทำอนุสัญญากรุงโตเกียว พ.ศ. 2484 ทำให้ประเทศไทยได้ดินแดน ไชยบุรี จำปาศักดิ์ เสียมราฐ และพระตะบอง กลับมาในการดูแล กระทั่งสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 ไทยต้องมอบดินแดนดังกล่าวให้กับฝรั่งเศสอีกครั้ง ตาม*ความตกลงระงับกรณีระหว่างไทยกับฝรั่งเศส* (Accord de rėglement Franco-Siamois) พ.ศ. 2489 หรือรู้จักในชื่ออนุสัญญากรุงวอชิงตัน ดี.ซี. เนื่องจาประเทศญี่ปุ่นตกเป็นผู้แพ้สงคราม และไทยที่มีสถานะเป็นกลางจากการปฏิบัติงานของเสรีไทย หากจะเข้าร่วมเป็นสมาชิกองค์การสหประชาชาติจะต้องทำตามข้อตกลงดังกล่าว ทำให้พรมแดนระหว่างประเทศไทยและกัมพูชากลับสู่สภาพเดิมตามที่เคยทำอนุสัญญาไว้กับประเทศฝรั่งเศสอีกครั้ง

### การปักปันเขตแดน

จากสนธิสัญญาดังกล่าว ปัจจุบันรัฐบาลไทยและกัมพูชาได้มีการจัดตั้งคณะกรรมาธิการเขตแดนร่วม ไทย - กัมพูชา (Joint Boundary Commission) เพื่อเป็นกลไกในการหารือการปักปันเขตแดนซึ่งขณะนี้ยังคงดำเนินการอยู่เนื่องจากแนวเขตแดนยังไม่ได้รับการปักปันอย่างชัดเจนในหลายพื้นที่

### ความขัดแย้ง

หลังจากกัมพูชาได้รับเอกราชในปี พ.ศ. 2496 ได้มีปัญหาระหว่างพรมแดนไทยกับกัมพูชาหลายครั้ง อาทิ

#### ปราสาทพระวิหาร

เขตปลอดทหารชั่วคราว ตามคำสั่งศาลฯ
บทความหลัก: คดีปราสาทพระวิหาร และ กรณีการตีความคำพิพากษาคดีปราสาทพระวิหาร
คดีปราสาทพระวิหาร ที่กัมพูชากล่าวหาว่าประเทศไทยครอบครองสิทธิเหนือบริเวณปราสาทพระวิหารโดยมิชอบ จึงได้ยื่นฟ้องต่อศาลโลก และมีผลการตัดสินในปี พ.ศ. 2505 ว่า

> "...ปราสาทพระวิหารตั้งอยู่ในอาณาเขตกัมพูชา ไทยมีพันธกรณีต้องถอนทหารหรือตำรวจที่ประจำอยู่ที่นั่น และให้คืนวัตถุที่นำออกจากปราสาทตั้งแต่ปี 2497 แก่กัมพูชา..."
> 
> 

โดยฝ่ายไทยได้ประท้วงและสงวนสิทธิที่จะเรียกร้องปราสาทพระวิหารกลับคืนในอนาคต ทำให้เกิดการประทะกันตามแนวชายแดนไทย - กัมพูชา ด้วยกำลังทหารในช่วงปี พ.ศ. 2551 ส่งผลมาถึงการตีความคำพิพากษาคดีปราสาทพระวิหารอีกครั้งในปี พ.ศ. 2554 โดยศาลโลกได้ตัดสินยืนตามคำสั่งเดิมเฉพาะตัวปราสาท ไม่รับการตีความพื้นที่พรมแดนโดยรอบปราสาท รวมถึงได้สั่งให้ถอนทหารออกจากเขตปลอดทหารชั่วคราวโดยรอบปราสาท

#### เกาะกูด

พื้นที่เกาะกูด เป็นพื้นที่ที่ถูกกล่าวอ้างถึงการทับซ้อนระหว่างพรมแดนทางทะเลระหว่างประเทศไทยและกัมพูชา ซึ่งมีพื้นที่ทับซ้อนกันทางทะเลมากกว่า 2.6 หมื่นตารางกิโลเมตร โดยส่งผลถึงการจัดการสัมปทานแหล่งพลังงานในพื้นที่ทางทะเลดังกล่าว 

ฝั่งไทยยืนยันว่าเกาะกูดไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่ทับซ้อน แต่เป็นพื้นที่ของประเทศไทย ตามสนธิสัญญาในปี พ.ศ. 2450 ในสมัยรัชกาลที่ 5 ที่ประเทศฝรั่งเศส เจ้าอาณานิคมที่ปกครองกัมพูชาในขณะนั้นมีการระบุถึงการยกเกาะกูดให้กับประเทศไทย เพื่อป้องกันปัญหาการอ้างสิทธิในอนาคต มีข้อความว่า

> "...รัฐบาลฝรั่งเศสยอมยกดินแดนเมืองด่านซ้ายแลเมืองตราดกับเกาะทั้งหลายซึ่ง อยู่ภายใต้แหลมสิงห์ลงไปจนถึงเกาะกูดนั้นให้แก่กรุงสยาม..."
> 
>

แนวพรมแดน
---------

ป้ายบอกอาณาเขตประเทศกัมพูชาบริเวณจุดผ่านแดนถาวรช่องจอม จังหวัดสุรินทร์
แนวพรมแดนไทย–กัมพูชาตามที่ได้มีการทำอนุสัญญากับฝรั่งเศสเมื่อปี พ.ศ. 2447 และปี 2450 ประกอบไปด้วย 

* แนวเขตเริ่มต้นจากสามเหลี่ยมมรกต ที่บรรจบระหว่างประเทศไทย กัมพูชา และลาว มาตามแนวเส้นสันปันน้ำของเทือกเขาพนมดงรัก ความยาว 364 กิโลเมตร ตามแนวจังหวัดอุบลราชธานี จังหวัดศรีสะเกษ จังหวัดสุรินทร์ และจังหวัดบุรีรัมย์
* แนวเขตแดนตามลำน้ำต่าง ๆ ที่แบ่งกั้นระหว่างประเทศ ความยาว 216 กิโลเมตร ตามแนวจังหวัดสระแก้ว และจังหวัดจันทบุรี
* แนวเขตแดนตามแนวเส้นตรง ความยาว 57 กิโลเมตร ตามแนวจังหวัดสระแก้ว และจังหวัดจันทบุรี
* แนวเขตแดนตามแนวเส้นสันปันน้ำของเทือกเขาบรรทัด ความยาว 160 กิโลเมตร ตามแนวจังหวัดตราด
* แนวเขตแดนตามแนวเส้นตรง ความยาว 1 กิโลเมตร ตามแนวจังหวัดตราด และต่อเนื่องกับทะเลอาณาเขต เขตต่อเนื่อง และเขตเศรษฐกิจจำเพาะในอ่าวไทย

ปัจจุบันแนวพรมแดนไทย–กัมพูชายังคงอยู่ในระหว่างกระบวนการปักปันเขตแดนในหลายพื้นที่ ผ่านคณะกรรมาธิการเขตแดนร่วม ไทย - กัมพูชา (Joint Boundary Commission)

### เขตการปกครองที่ติดพรมแดน

|  ไทย |  กัมพูชา |
| --- | --- |
| *ประเทศลาว* |
| จังหวัดอุบลราชธานี | จังหวัดพระวิหาร |
| จังหวัดศรีสะเกษ |
| จังหวัดอุดรมีชัย |
| จังหวัดสุรินทร์ |
| จังหวัดบุรีรัมย์ |
| จังหวัดบันทายมีชัย |
| จังหวัดสระแก้ว |
| จังหวัดพระตะบอง |
| จังหวัดจันทบุรี |
| จังหวัดไพลิน |
| จังหวัดตราด |
| จังหวัดพระตะบอง |
| จังหวัดโพธิสัตว์ |
| จังหวัดเกาะกง |
| *อ่าวไทย* |

จุดผ่านแดน
----------

### จุดผ่านแดนถาวร

ประเทศไทยและกัมพูชามีจุดผ่านแดนถาวรจำนวน 7 แห่ง ในพื้นที่ 5 จังหวัด ประกอบไปด้วย

| ลำดับ | ไทย ประเทศไทย | กัมพูชา ประเทศกัมพูชา | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- |
| ถนน | จุดผ่านแดน | ถนน | จุดผ่านแดน | เวลาทำการ |
| 1 |  ทล.2201 | จุดผ่านแดนถาวรช่องสะงำ, จังหวัดศรีสะเกษ | 66 | ช่องจวม อำเภออัลลองเวง จังหวัดอุดรมีชัย | 07.00 - 20.00 |  |
| 2 |  ทล.214 | จุดผ่านแดนถาวรช่องจอม, จังหวัดสุรินทร์ | 68 | บ้านโอร์เสม็ด อำเภอสำโรง จังหวัดอุดรมีชัย | 06.00 - 22.00 |  |
| 3 |  ถนนสุวรรณศร | จุดผ่านแดนถาวรบ้านคลองลึก, จังหวัดสระแก้ว | 5 | เมืองปอยเปต อำเภอโอโจรว จังหวัดบันทายมีชัย | 06.00 - 22.00 |  |
| 4 | ทางหลวงชนบท สก.4058 | จุดผ่านแดนถาวรบ้านเขาดิน, จังหวัดสระแก้ว | 57B | บ้านพนมได อำเภอสำเภาลูน จังหวัดพระตะบอง | 06.00 - 22.00 |  |
| 5 | ทางหลวงชนบท จบ.4033 | จุดผ่านแดนถาวรบ้านแหลม, จังหวัดจันทบุรี | 4033 | บ้านตวง อำเภอกร็อมเรียง จังหวัดพระตะบอง | 06.00 - 22.00 |  |
| 6 | จบ. ถนนคลองใหญ่ - เมืองปรม | จุดผ่านแดนถาวรบ้านผักกาด, จังหวัดจันทบุรี | 57 | บ้านปรม อำเภอศารากราว จังหวัดไพลิน | 06.00 - 22.00 |  |
| 7 |  ถนนสุขุมวิท (ทล.3) | จุดผ่านแดนถาวรบ้านหาดเล็ก, จังหวัดตราด | 48 | บ้านจามเยี่ยม อำเภอมณฑลสีมา จังหวัดเกาะกง | 06.00 - 22.00 |  |

### จุดผ่านแดนชั่วคราว

ประเทศไทยและกัมพูชามีจุดผ่านแดนชั่วคราวเพื่อวัตถุประสงค์เฉพาะทางต่าง ๆ อาทิ การนำเข้าและส่งออกสัมปทานไม้ในอดีต โดยปัจจุบันมีไว้สำหรับการก่อสร้างสิ่งปลูกสร้างที่จะใช้เป็นจุดผ่านแดนถาวรในอนาคต

จุดผ่านแดนชั่วคราวล่าสุดที่เปิดทำการคือ จุดผ่านแดนชั่วคราวเพื่อการก่อสร้างสะพานหนองเอี่ยน - สตึงบท

### จุดผ่อนปรนการค้า

จุดผ่อนปรนการค้า เป็นจุดผ่อนปรนที่ได้มีการประกาศโดยกระทรวงมหาดไทยเพื่ออนุญาตให้ทำการค้าขายระหว่างประเทศได้ ปัจจุบันมีอยู่ 9 แห่ง ในพื้นที่ 5 จังหวัด ประกอบไปด้วย

| ลำดับ | ไทย ประเทศไทย | กัมพูชา ประเทศกัมพูชา | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- |
| จังหวัด | จุดผ่านแดน | จังหวัด | จุดผ่านแดน | เวลาทำการ |
| 1 | อุบลราชธานี | จุดผ่อนปรนช่องอานม้า | พระวิหาร | บ้านสะเตียลกวาง อำเภอจอมกระสาน | 09.00 - 15.00 |  |
| 2 | บุรีรัมย์ | จุดผ่อนปรนช่องสายตะกู | อุดรมีชัย | บ้านจุ๊บโกกี, อำเภอบันเตียอำปึล | 08.00 - 15.00 |  |
| 3 | สระแก้ว | จุดผ่อนปรนบ้านตาพระยา | บันเตียเมียนเจย | บ้านบึงตะกวน | 09.00 - 17.00 |  |
| 4 | จุดผ่อนปรนบ้านหนองปรือ | มาลัย |  |
| 5 | จันทบุรี | จุดผ่อนปรนบ้านซับตารี | พระตะบอง | บ้านโอลำดวน อำเภอพนมปรึก | 06.00 - 18.00 |  |
| 6 | จุดผ่อนปรนบ้านสวนสม | บ้านโอลั๊วะ อำเภอพนมปรึก |  |
| 7 | จุดผ่อนปรนบ้านบึงชนังล่าง | บ้านสวายเลง อำเภอกร็อมเรียง |  |
| 8 | ตราด | จุดผ่อนปรนบ้านหมื่นด่าน | บ้านศาลเจ้า อำเภอสัมลูด | 08.30 - 17.00 |  |
| 9 | จุดผ่อนปรนบ้านมะม่วง | บ้านฉอระกา, อำเภอสำรูด | 06.00 - 18.00 |  |

### จุดผ่อนปรนเพื่อการท่องเที่ยว

จุดผ่อนปรนพิเศษเพื่อการท่องเที่ยว มีอยู่เพียงแห่งเดียวสำหรับพรมแดนประเทศไทยและกัมพูชา

| ลำดับ | ไทย ประเทศไทย | กัมพูชา ประเทศกัมพูชา | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- |
| พื้นที่จุดผ่านแดน | พื้นที่จุดผ่านแดน | เวลาทำการ |
| 1 | ช่องทางขึ้นเขาพระวิหาร, อำเภอกันทรลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ | ปราสาทเขาพระวิหาร, อำเภอจอมกระสาน จังหวัดพระวิหาร | - | ปิดตั้งแต่ มิ.ย. 2551 จากความไม่สงบของเขตแดน กำลังดำเนินการขอเปิดทำการอีกครั้ง |

ดูเพิ่ม
-------

* เหตุปะทะชายแดนไทย–เวียดนาม
* กรณีพิพาทพรมแดนไทย–กัมพูชา
* ชายแดนไทย–มาเลเซีย

หมายเหตุ
--------

1. ↑  ตัวเลขจากกรมสนธิสัญญาและกฎหมาย กระทรวงการต่างประเทศ
2. ↑  ข้อมูลจาก The World Factbook ของสำนักข่าวกรองกลาง รัฐบาลกลางสหรัฐ

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3 4 5  "ข้อมูลเขตแดน | กรมสนธิสัญญาและกฎหมาย". *treaties.mfa.go.th*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-05-19. สืบค้นเมื่อ 2022-06-18.
2. ↑  "Thailand", *The World Factbook* (ภาษาอังกฤษ), Central Intelligence Agency, 2022-06-06, สืบค้นเมื่อ 2022-06-18
3. 1 2 3 4 5 6  "เส้นแบ่งเขตแดนระหว่างประเทศไทยกับประเทศเพื่อนบ้าน - สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ". *www.saranukromthai.or.th*.
4. 1 2 3 4 5  "พระตะบอง เสียมเรียบ ศรีโสภณ "รอยสยาม" และ "สามจังหวัด"กัมพูชา". *สารคดี* (ภาษาอังกฤษ). 2010-10-22.
5. ↑  "การเสียดินแดน ในสมัยรัชกาลที่ 4 และรัชกาลที่ 5". *www.baanjomyut.com*.
6. ↑  "Franco-Thai settlement treaty of 1946", *Wikipedia* (ภาษาอังกฤษ), 2022-01-14, สืบค้นเมื่อ 2022-06-18
7. ↑  *United Nations Treaty Series*, vol. 344, pp. 59-89.
8. ↑  "ราชอาณาจักรกัมพูชา". *กระทรวงการต่างประเทศ*.
9. 1 2  ""ค้นความจริงพื้นที่ทับซ้อนทางทะเลไทย-กัมพูชา"". *คมชัดลึกออนไลน์*. 2009-09-25.
10. 1 2  "เขตทับซ้อนทางทะเลไทยและกัมพูชา". *www.tcijthai.com* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน).
11. ↑  "อาณาเขตทางทะเล". *www.mkh.in.th*.
12. ↑  ""พล.อ.ประวิตร" ประชุม JBC ไทย-กัมพูชา ยกระดับความสัมพันธ์". *สำนักข่าวไทย อสมท*. 2020-05-28.
13. 1 2 3 4 5 6 7  "ข้อมูลช่องทางผ่านแดนและความตกลงเรื่องการสัญจรข้ามแดน - ตารางจุดผ่านแดนทั่วประเทศ 19 มี.ค. 2561 (ด้านกัมพูชา)". *www.fad.moi.go.th*.`{{cite web}}`: CS1 maint: url-status (ลิงก์)
14. ↑  ราชกิจจานุเบกษา. ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง การผ่อนผันเปิดจุดผ่านแดนชั่วคราวเพื่อให้บริษัทปลูกสร้างสวนป่าและอุตสาหกรรมไม้ไทย - ญี่ปุ่น จำกัด นำสินค้าไม้เข้ามาในราชอาณาจักรและออกไปปลูกสร้างสวนป่ายูคาลิปตัสในกัมพูชา. เล่ม 108 ตอนที่ 151, วันที่ 29 สิงหาคม 2534, หน้า 8389-8390
15. ↑  "การขอเปิดจุดผ่านแดนชั่วคราวเพื่อการก่อสร้างสะพานข้ามลำน้ำพรมโหด". *ryt9.com*.

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **ชายแดนไทย–กัมพูชา**

| * ด
* ค
* ก
พรมแดน ด่านพรมแดน และจุดผ่านแดนระหว่างประเทศไทยกับประเทศกัมพูชา |
| --- |
| พรมแดนธรรมชาติ | 
* สามเหลี่ยมมรกต
* ผามออีแดง
* ปราสาทตาเมือนธม
* ตลาดชายแดนบ้านคลองลึก
* สถานีรถไฟด่านพรมแดนบ้านคลองลึก
* ~~ที่หยุดรถไฟไทย~~

 | ธงชาติไทยธงชาติกัมพูชา |
| ด่านพรมแดนถาวร | 
* ช่องสะงำ
* ช่องจอม
* บ้านเขาดิน
* บ้านคลองลึก
* บ้านแหลม
* บ้านผักกาด
* บ้านหาดเล็ก

 |
| จุดผ่อนปรน | 
* ช่องอานม้า
* บ้านตาพระยา
* บ้านหนองปรือ
* บ้านซับตารี
* บ้านบึงชนังล่าง
* บ้านสวนส้ม
* บ้านหมื่นด่าน
* บ้านมะม่วง
* ช่องทางขึ้นเขาพระวิหาร
* ช่องสายตะกู

 |
| อื่น ๆ | 
* สะพานมิตรภาพไทย–กัมพูชา (อรัญประเทศ–ปอยเปต)
* สะพานมิตรภาพไทย–กัมพูชา (บ้านหนองเอี่ยน–สตึงบท)

 |
| ชายแดนไทย–กัมพูชา |