สำหรับความหมายอื่น ดูที่ เจ้าจอมทับทิม

ทับทิม รับบทโดย ลินดา ดาร์เนล ในภาพยนตร์ฉบับปี พ.ศ. 2489
แอนนากับทับทิม รับบทโดยเดบอราห์ เคอร์ และริตา มอเรโนในภาพยนตร์ฉบับปี พ.ศ. 2499
**เจ้าจอมทับทิม** ในเรื่อง **แอนนากับพระเจ้ากรุงสยาม** เป็นบุคคลที่แอนนา ลีโอโนเวนส์ กล่าวถึงในหนังสือเล่มที่สองชื่อ *"นิยายรักในราชสำนักฝ่ายใน"* (Romance of the Harem) และถูกนำมาขยายความในบทประพันธ์ของมาร์กาเรต แลนดอน เรื่อง *"แอนนากับพระเจ้ากรุงสยาม"* (Anna and the King of Siam) ในปี พ.ศ. 2487 และนำมาเป็นส่วนหนึ่งของละครเวทีและภาพยนตร์ *"เดอะคิงแอนด์ไอ"* (The King and I) และ *"แอนนาแอนด์เดอะคิง"* (Anna and the King)

ประวัติ
-------

แอนนา ลีโอโนเวนส์ เขียนไว้ว่า ทับทิม (Tuptim) เป็นลูกชาวบ้านธรรมดา เกิดประมาณปี พ.ศ. 2393-2394 เป็นอิสตรีที่มีหน้าตาสะสวยงดงาม ขณะอายุ 15 ปีได้รักใคร่เป็นผัวเมียกับนายแดง ต่อมาในปี พ.ศ. 2408 เมื่ออายุได้ 16 ปี ถูกเกณฑ์ไปเป็นคนงานก่อสร้างวัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมารามซึ่งเป็นวัดประจำรัชกาลที่ 4

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทอดพระเนตรเห็นนางทับทิมในวันพระราชพิธีฝังลูกนิมิตวัดประจำรัชกาล ตรัสถามข้าราชบริพารว่าเด็กคนนั้นเป็นลูกเต้าเหล่าใคร จึงได้มีผู้นำนางทับทิมเข้าวังเพื่อถวายตัวเป็นนางห้ามรับใช้ในพระบรมมหาราชวังอยู่ในความดูแลของเจ้าจอมมารดาเที่ยง โดยปกปิดว่าเป็นเมียของนายแดงอยู่ก่อนแล้ว ฝ่ายนายแดงได้อุปสมบทเป็นพระที่วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม จนได้เป็นพระครูใบฎีกา เรียกกันว่า พระครูปลัด (Balat)

อยู่มาวันหนึ่ง เจ้าจอมทับทิมได้หายตัวไปจากพระบรมมหาราชวัง ไม่มีผู้ใดพบตัวเป็นเวลาหลายเดือน รัชกาลที่ 4 ทรงตั้งรางวัลนำจับเป็นเงิน 20 ชั่ง จนวันหนึ่งมีพระสงฆ์สองรูปพบตัวเจ้าจอมทับทิม ซ่อนตัวอยู่ในกุฏิของพระครูปลัด โดยโกนศีรษะ โกนคิ้ว สวมจีวรปลอมตัวเป็นพระ เจ้าจอมทับทิมจึงถูกจับขังพร้อมกับพระครูปลัด และเพื่อนสองคนชื่อ มะปราง (Maprang) และสุมาลา (Simlah) 

จากการสอบสวนได้ความว่า เจ้าจอมทับทิมหลบหนีออกจากพระบรมมหาราชวังโดยปลอมตัวเป็นพระ และหลบออกมากับแถวพระภิกษุที่เข้าไปรับบิณฑบาตในวัง และได้เข้าไปอยู่ในวัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม ร่วมกุฏิกับพระครูปลัด โดยเจ้าจอมทับทิมยืนยันว่า พระครูปลัดไม่ทราบว่าตนเป็นหญิง และเป็นเมียเก่า และไม่ได้มีความสัมพันธ์ชู้สาวกัน

แอนนา ลีโอโนเวนส์ เขียนไว้ว่า เจ้าจอมทับทิม และพระครูปลัด ถูกประหารชีวิตในปี พ.ศ. 2410 โดยถูกเฆี่ยนตี ทรมาน และเผาทั้งเป็น และเขียนว่ารัชกาลที่ 4 ทรงสั่งให้สร้างเจดีย์ขึ้นสององค์ไว้ที่ข้างโบสถ์วัดสระเกศ เก็บอัฐิของเจ้าจอมทับทิมและพระครูปลัด ซึ่งหม่อมเจ้าจงจิตรถนอม ดิศกุลเคยทูลถามสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช (อยู่ ญาโณทโย) เจ้าอาวาสในขณะนั้น ซึ่งได้ถวายพระพรว่าเจดีย์บรรจุอัฐิเจ้าจอมนั้นมีจริง หากแต่เพิ่งรื้อไปเมื่อมีการพัฒนาวัด

ปัจจุบันมีศาลของเจ้าจอมทับทิมตั้งอยู่ที่กรมแผนที่ทหาร ถนนกัลยาณไมตรี โดยศาลหันหน้าไปทางทิศใต้ ไปทางวัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นเป็นอนุสรณ์แด่เจ้าจอม เนื่องจากบริเวณนี้เคยเป็นสวนเก่านอกกำแพงวังทางทิศตะวันออก และบริเวณศาลดังกล่าวน่าจะเป็นที่ที่เจ้าจอมและพระครูปลัดถูกประหาร[]

ข้อโต้แย้ง
----------

นักประวัติศาสตร์ไทยให้ความเห็นแย้งว่า เรื่องเจ้าจอมทับทิม ไม่น่าจะมีอยู่จริง เนื่องจากไม่มีบันทึกอยู่ในเอกสารอื่นเลยนอกจากบันทึกของนางลีโอโนเวนส์ อีกทั้งรายละเอียดที่ไม่ตรงกับข้อเท็จจริงในประวัติศาสตร์ เช่น เจ้าจอมคนใดที่ต้องการจะกราบบังคมทูลลาออก เพื่อไปสมรส ก็สามารถกระทำได้ อีกทั้งในประเทศสยามไม่เคยมีการลงโทษด้วยการเผาทั้งเป็น

อ้างอิง
-------

1. ↑  ส.ศิวรักษ์. *รากงอกก่อนตาย*. กรุงเทพฯ : สยามปริทัศน์, 2555, หน้า 200
2. ↑  แอนนากับพระเจ้าแผ่นดินของไทย ราชบัณฑิตยสถาน

* วิบูล วิจิตรวาทการ. *สตรีสยามในอดีต*. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์สร้างสรรค์บุ๊คส์, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2542. 359 หน้า. หน้า หน้าที่. ISBN 974-7377-29-2