**กเษเมนทระ** (กฺเษเมนฺทฺร, IAST: *Kṣemendra*; ป. ค.ศ. 990 –  1070) เป็นผู้รอบรู้, กวี, นักเขียนเชิงเสียดสี, นักปรัชญา, นักประวัติศาสตร์, ผู้นิพนธ์บทละคร, นักแปล และ นักวิจารณ์ศิลปะ ที่มีช่วงชีวิตอยู่ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 11 ในกัศมีร์ โดยมีผลงานเป็นภาษาสันสกฤต

ชีวประวัติ
----------

กเษเมนทระเกิดมาในครอบครัวเก่าแก่ที่มีความมั่งคั่งและเป็นครอบครัวที่มีอารยะ บิดานามว่า ประกาเศนทระ (Prakashendra) ผู้สืบทอดจากนเรนทระ (Narendra) ขุนนางในราชสำนักของชยปีฑะ (Jayapida) แห่งจักรวรรดิการโกฏ กเษเมนทระได้รับการศึกษาและศึกษาวรรณกรรมที่หลากหลายแขนง เขาได้เรียนวิชาวรรณกรรมจาก "อาจารย์ระดับแนวหน้าที่สุดในสมัยนั้น นักปรัชญาและผู้ชำนาญด้านวรรณกรรมชาวไศวะ อภินวคุปตะ" กเษเมนทระเติบโตมาในฐานะชาวไศวะ และต่อมาได้เปลี่ยนไปนับถือลัทธิไวษณวะ เขาได้ร่ำเรียนและมีผลงานประพันธ์ทั้งเชิงลัทธิไวษณวะ และ ศาสนาพุทธ บุตรของเขา โสเมนทระ (Somendra) บรรยายถึงบิดาของเขาไว้ในบทนำของ *อวทานกลฺปลตา* (अवदानकल्पलता) และชิ้นงานอื่น ๆ กเษเมนทระกล่าวถึงตนเองในผลงานของตนด้วยชื่อ วยาสทาส (IAST: *Vyāsadāsa*; *ทาสของฤาษีวยาสะ*) ชื่อนี้ได้มาหรือเริ่มนำมาใช้หลังประพันธ์ชิ้นงาน ภารตมัญชรี (Bhāratamañjari) เสร็จ

กเษเมนทระเป็นที่ต้องการในฐานะผู้ประพันธ์บทย่อ (abridger) สำหรับงานเขียนชิ้นยาว เขามีผลงานประพันธ์ย้อนกลับไปถึงปี 1037 เป็นอย่างน้อย (ผลงานชิ้นที่เก่าแก่ที่สุดของเขาที่ได้รับการระบุอายุคือ *พฤหัตกถามัญชรี*, Brihatkathāmanjari ซึ่งเป็นบทสรุปย่อของ *พฤหัตกถา "ตะวันตกเฉียงเหนือ"*; "Northwestern" Bṛhatkathā ที่สูญหายไปแล้วและเป็นฉบับปรับปรุง (recension) อีกทีหนึ่งของ *พฤหัตกถา* หรือ "เรื่องเล่ายิ่งใหญ่" ของคุณาฒยะ ซึ่งก็สูญหายไปแล้วเช่นกัน) จนถึงปี 1066 (ผลงานชิ้นใหม่ที่สุดของเขาที่ได้รับการระบุอายุคือ *ทศาวาตารจริต*; Daśavataracharita หรือ บันทึกว่าด้วยสิบอวตารของพระวิษณุ)

ผลงานที่ยังอยู่
---------------

มีผลงานโดยกเษเมนทระราวสิบแปดชิ้นที่ยังอยู่มาถึงปัจจุบัน และมีอย่างน้อยอีกสิบสี่ชิ้นงานที่ปรากฏเฉพาะจากการอ้างถึงในชิ้นงานอื่นเท่านั้น นอกจากรายการด้านล่างนี้แล้ว เขายังประพันธ์บทละคร, กวีเชิงสาธยาย, นิยายเสียดสี, บันทึกประวัติศาสตร์ และอาจมีบทวิจารณ์กามสูตรด้วย

### บทย่อ

* *รามายณมัญชรี* (Ramāyaṇamanjari) — บทย่อรามายณะ (สันสกฤต)
* *ภารตมัญชรี* (Bhāratamanjari) — บทย่อมหาภารตะ (สันสกฤต)
* *พฤหัตกถามัญชรี* (Brihatkathāmanjari) — บทย่อพฤหัตกถา (สันสกฤต)

### กวีนิพนธ์

* *เอาจิตยะ วิจาระ จรรจา* (Auchitya Vichāra Charchā)
* *กวิกัณฐาภรณะ* (Kavikanthābharaṇa)
* *สุวฤตติลัก* (Suvrittatilaka)

### เรื่องเสียดสี

* *กลาวิลสา* (Kalāvilasā) — "บทเกี้ยวพาราสีกับความหลอกลวง"
* *สมยมาตฤกา* — "ผู้ดูแลนางสนม" (สันสกฤต)
* *นรรมมาลา* (Narmamālā) — "มาลัยแห่งความรื่นเริง"
* *เทโศปเทศะ* (Deśopadeśa) — "คำเทศนาจากชนบท"

### บทเทศนา

* *นีติกัลปตรุ* (Nitikalpataru)
* *ทรรปทลนะ* (Darpadalana)
* *จตุรวรรคสังคฤหะ* (Chaturvargasaṃgraha)
* *จารุจรรยา* (Chārucharya)
* *เสวยเสวโกปเทศะ* (Sevyasevakopadeśa)
* *โลกประกาศะ* (Lokaprakāśa)
* *สถูปาวทานา* (Stūpāvadāna)

### บทสรรเสริญ

* *อวทานกัลปลตา* (Avadānakalpalatā) — ภพชาติในอดีตและบุญของพระพุทธเจ้า (อังกฤษ)
* *ทศาวาตารจริต* (Daśavataracharita) — พระวิษณุสิบอวตาร (สันสกฤต)

### งานเขียนเชิงประวัติศาสตา์

* *นฤปวลี* (Nrpavali)

อ้างอิง
-------

1. ↑  www.wisdomlib.org (2014-08-29). "Kshemendra, Kṣemendra, Kshema-indra: 10 definitions". *www.wisdomlib.org* (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2022-01-21.
2. ↑  Choudhuri, Indra Nath (2010). "Towards an Indian Theory of Translation". *Indian Literature*. **54** (5): 113–123. JSTOR 23348221.
3. ↑  "Kshemendra's Views on Aptness in Art". *University of Hyderabad Herald* (ภาษาอังกฤษแบบบริติช). Oct 30, 2015. สืบค้นเมื่อ 2022-01-21.
4. ↑  "Kshemendra". *Penguin Random House India* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). สืบค้นเมื่อ 2022-01-21.
5. 1 2  Haksar 2011, p. xv.
6. 1 2 3 4 5  Warder 1992, p. 365.
7. ↑  Haksar 2011, pp. xv–xvi.
8. ↑  Haksar 2011, pp. xvii–xviii.
9. ↑  Haksar 2011, pp. xvii, 153–154.
10. ↑  Nagarajan, k s (1970). *Contribution Of Kashmir To Sanskrit Literature*. p. 540.

### บรรณานุกรม

* Kshemendra (2011). *Three Satires: From Ancient Kashmir* (ภาษาอังกฤษ). แปลโดย Haksar, A. N. D. Penguin Books. ISBN 9780143063230.
* Warder, Anthony Kennedy (1992). *Indian Kāvya Literature: The art of storytelling* (ภาษาอังกฤษ). Delhi: Motilal Banarsidass. ISBN 9788120806153.

| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน แก้ไขสิ่งนี้ที่วิกิสนเทศ |
| --- |
| นานาชาติ | 
* FAST
* ISNI
* VIAF

 |
| ประจำชาติ | 
* นอร์เวย์
* สเปน
* ฝรั่งเศส
* BnF data
* เยอรมนี
* อิสราเอล
* สหรัฐ
* ออสเตรเลีย
* เนเธอร์แลนด์

 |
| ประชาชน | 
* Trove

 |
| อื่น ๆ | 
* IdRef

 |