**จอห์น ฟอบส์ แนช จูเนียร์** (อังกฤษ: John Forbes Nash, Jr.; 13 มิถุนายน 1928 – 23 พฤษภาคม 2015) เป็นนักคณิตศาสตร์ชาวอเมริกัน มีความเชี่ยวชาญเรื่องทฤษฎีเกม, เรขาคณิตเชิงอนุพันธ์ และสมการเชิงอนุพันธ์แบบแบ่งส่วน ดำรงตำแหน่งนักวิจัยอาวุโสสาขาคณิตศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยพรินซ์ตัน ได้รับรางวัลโนเบลสาขาเศรษฐศาสตร์ ประจำปี 1994 จากผลงานเรื่องทฤษฎีเกมร่วมกับ Reinhard Selten และ John Harsanyi

ชีวประวัติของแนชได้มีการนำไปสร้างเป็นภาพยนตร์ที่โด่งดังในวงการฮอลลีวูด ชื่อ *ผู้ชายหลายมิติ* ซึ่งเป็นภาพยนตร์ที่ได้รับการเสนอชื่อเข้าชิงรางวัลออสการ์ได้ถึง 8 รายการ เนื้อหาในภาพยนตร์จะเกี่ยวกับนักคณิตศาสตร์ผู้ปราชญ์เปรื่องคนหนึ่งที่มีชื่อเดียวกับเขา และต้องต่อสู้กับโรคประสาทหลอนเช่นเดียวกัน

วัยเด็กและการศึกษา
------------------

แนชเกิดและเติบโตในรัฐเวสต์เวอร์จิเนีย บิดาของเขาคือ จอห์น ฟอบส์ แนช เป็นวิศวกรไฟฟ้าและมารดาของเขาคือ มากาเรต เวอร์จิเนีย มาร์ติน เป็นครูสอนวิชาภาษาอังกฤษและภาษาละติน ต่อมา เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน ค.ศ. 1930 มารดาของเขาก็ได้ให้กำเนิดน้องสาว คือ มาร์ธา แนช

เมื่อแนชอายุได้ 12 ปี เขาก็เริ่มทำการทดลองทางวิทยาศาสตร์ภายในห้องนอนของเขา แนชเป็นคนที่ค่อนข้างเก็บตัวเงียบและไม่อยากจะทำงานร่วมกับผู้อื่น เขาชอบทำงานตัวคนเดียวมากกว่า เขาปฏิเสธการอยู่ห้องร่วมกับคนอื่น แนชปรับตัวเข้ากับเพื่อนร่วมชั้นไม่ได้เพราะเพื่อนๆมักจะแกล้งเขาเสมอและเขามักจะนึกว่าตัวเองฉลาดกว่าคนอื่น เขาเชื่อว่าการเต้นรำและการเล่นกีฬาเป็นสิ่งที่ทำให้เขาไม่มีสมาธิกับการทดลองและการเรียนของเขา

มาร์ธา น้องสาวของจอห์น แนชดูเป็นคนปกติมากกว่าจอห์น และจอห์นก็ดูผิดปกติไปจากเด็กคนอื่นๆ มาร์ธาเล่าว่า "จอห์นนี่เป็นคนที่ผิดปกติจากคนอื่น พ่อแม่ก็รู้ว่าเขาผิดปกติ แต่พวกเขาก็รู้ว่าจอห์นนี่ฉลาด เขามักจะทำอะไรด้วยวิธีของตัวเอง แม่บอกว่าการที่ฉันเป็นเพื่อนเล่นให้กับเขาคือสิ่งที่ฉันทำได้เพื่อเขา... แต่ฉันก็ไม่ค่อยสนใจหรอกว่าพี่ชายฉันเป็นคนค่อนข้างแปลก"

แนชเขียนไว้ในหนังสือชีวประวัติของเขาบอกว่า หนังสือเรื่อง Men of Mathematics แต่งโดย E.T. Bell (ที่จริงเป็นเรียงความที่อยู่ใน Fermat) เป็นหนังสือที่ทำให้เขาหันมาสนใจด้านคณิตศาสตร์ แนชเข้าไปเรียนที่วิทยาลัยบลูฟิลด์ตั้งแต่ตอนที่ยังเรียนไฮสกูลอยู่ ต่อมาก็ได้ศึกษาต่อในระดับมหาวิทยาลัยที่สถาบันเทคโนโลยีคาร์เนกี (ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นมหาวิทยาลัยคาร์เนกีเมลลอน) ในเมืองพิตต์สเบิร์ก รัฐเพนซิลเวเนีย โดยได้รับทุนการศึกษาเวสติงเฮาส์ ตอนแรก แนชสนใจศึกษาวิชาวิศวกรรมเคมี ต่อมาก็มาศึกษาด้านเคมี ก่อนจะหันมาเปลี่ยนเป็นคณิตศาสตร์ในที่สุด เขาสำเร็จการศึกษาโดยได้รับทั้งปริญญาตรีและปริญญาโท ในปี 1948 ที่สถาบันคาร์เนกีนั่นเอง

หลังจากจบการศึกษาแล้ว แนชทำงานในช่วงหน้าร้อนที่เมืองไวท์โอค รัฐแมริแลนด์ โดยเป็นทำวิจัยเกี่ยวกับทหารเรือภายใต้การควบคุมของนักคณิตศาสตร์ชื่อ Clifford Truesdell

หลังจบการศึกษา
--------------

ในปี 1948 ช่วงที่แนชกำลังสมัครงานที่ภาควิชาคณิตศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยปรินซ์ตันอยู่นั้น ศาสตราจารย์ R.J. Duffin ที่ปรึกษาของแนชและอดีตศาสตราจารย์แห่งสถาบันเทคโนโลยีคาร์เนกีได้เขียนจดหมายแนะนำตัวให้กับแนชโดยมีใจความสั้น ๆ คือ "เด็กหนุ่มนี้เป็นอัจฉริยะ" แต่ว่ากลายเป็นมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดที่ตอบรับการสมัครงานของแนชก่อน ซึ่งที่จริงแล้ว ฮาร์วาร์ดเป็นเป้าหมายอันดับหนึ่งของเขาเพราะเป็นสถาบันที่มีชื่อเสียงมายาวนานและมีคณะคณิตศาสตร์ที่โด่งดัง แต่ Solomon Lefschetz หัวหน้าภาควิชาคณิตศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยปรินซ์ตันและจอห์น เอส. เคเนดี แนะนำเขาว่าฮาร์วาร์ดคงจะไม่เห็นค่าของเขาเท่าที่มหาวิทยาลัยปรินซ์ตัน จนในที่สุด แนชจึงได้ตัดสินใจย้ายจากไวท์โอคมาทำงานที่มหาวิทยาลัยปรินซ์ตัน และทำงานอยู่ที่นั่นจนเกิดทฤษฎีดุลยภาพของเขา ที่เรียกว่า สมดุลแบบแนช (ทฤษฎีดุลยภาพของแนช) แนชได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตในปี 1950 จากวิทยานิพนธ์เรื่องทฤษฏีเกมแบบไม่มีความร่วมมือกัน โดยมี Albert W. Tucker เป็นอาจารย์ที่ปรึกษา วิทยานิพนธ์นี้ส่วนหนึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับนิยามและคุณสมบัติของสิ่งที่ต่อมาเรียกว่า "ดุลยภาพของแนช" ซึ่งเกี่ยวกับ 3 ประเด็นหลักดังนี้ :

* "Equilibrium Points in N-person Games", *Proceedings of the National Academy of Sciences* 36 (1950), 48-49.
* "The Bargaining Problem", *Econometrica* 18 (1950), 155-162.
* "Two-person Cooperative Games", *Econometrica* 21 (1953), 128-140.

นอกจากนั้น แนชยังได้มีผลงานสำคัญๆเกี่ยวกับเรขาคณิตเชิงพีชคณิตอีกด้วย คือ:

* "Real algebraic manifolds", *Annals of Mathematics* 56 (1952), 405-421.  See also *Proc. Internat. Congr. Math.* (AMS, 1952, pp 516-517)

ผลงานที่มีชื่อเสียงที่สุดของเขาในสาขาของคณิตศาสตร์บริสุทธิ์ คือ *Nash embedding theorem*

บั้นปลายชีวิต
-------------

ในปี 2015 แนชและหลุยส์ นิเรนเบิร์ก ได้รับรางวัลอาเบล สำหรับผลงานด้านสมการเชิงอนุพันธ์ แต่ต่อมาในวันที่ 23 พฤษภาคม 2015 แนชและภรรยา อลิเซีย แนช ประสบอุบัติเหตุทางรถยนต์เสียชีวิต ขณะทั้งคู่โดยสารรถแท็กซี

อ้างอิง
-------

1. ↑
2. ↑  Famed 'A Beautiful Mind' mathematician John Nash, wife, killed in N.J. Turnpike crash
3. 1 2  Nasar, Sylvia. *A Beautiful Mind*, หน้า 32. Simon & Schuster, 1998
4. ↑  Kuhn W. Harold. "The Essential John Nash" (PDF). Princeton University Press. pp. Introduction, xi. สืบค้นเมื่อ 2008-04-17. `{{cite web}}`: ไม่รู้จักพารามิเตอร์ `|coauthors=` ถูกละเว้น แนะนำ (`|author=`) (help)
5. ↑  "Seeley G. Mudd Manuscript Library : FAQ John Nash". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2007-07-16. สืบค้นเมื่อ 2008-08-05.
6. ↑  A 'long awaited recognition': Nash receives Abel Prize for revered work in mathematics
7. ↑  'Beautiful mind' John Nash adds Abel Prize to his Nobel
8. ↑  "จอห์น แนช" นักคณิตศาสตร์รางวัลโนเบลเสียชีวิตแล้ว[*ลิงก์เสีย*]
9. ↑  "โลกสลด อุบัติเหตุพรากชีวิตนักคณิตศาสตร์รางวัลโนเบล-ภรรยา ต้นเรื่อง "Beautiful Mind"". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-03-04. สืบค้นเมื่อ 2015-05-24.

| * ด
* ค
* ก
รายชื่อผู้ได้รับรางวัลอัลเฟร็ดโนเบลรำลึกของธนาคารแห่งสวีเดน สาขาเศรษฐศาสตร์ |
| --- |
| ค.ศ. 1969–1975 | 
* Frisch / Tinbergen (1969)
* Samuelson (1970)
* Kuznets (1971)
* ฮิคส์ / แอร์โรว์ (1972)
* Leontief (1973)
* Myrdal / Hayek (1974)
* Kantorovich / Koopmans (1975)

 |
| ค.ศ. 1976–2000 | 
* มิลตัน ฟรีดแมน (1976)
* Ohlin / Meade (1977)
* ไซมอน (1978)
* Schultz / Lewis (1979)
* Klein (1980)
* Tobin (1981)
* Stigler (1982)
* Debreu (1983)
* Stone (1984)
* Modigliani (1985)
* Buchanan (1986)
* Solow (1987)
* Allais (1988)
* Haavelmo (1989)
* Markowitz / Miller / Sharpe (1990)
* Coase (1991)
* Becker (1992)
* Fogel / North (1993)
* Harsanyi / จอห์น แนช / Selten (1994)
* Lucas (1995)
* Mirrlees / Vickrey (1996)
* Merton / Scholes (1997)
* อมรรตยะ เสน (1998)
* Mundell (1999)
* Heckman / McFadden (2000)

 |
| ค.ศ. 2001–2025 | 
* อาเคอร์ลอฟ / สเปนซ์ / สติกลิตส์ (2001)
* คาฮ์นะมัน / สมิธ (2002)
* Engle / Granger (2003)
* Kydland / Prescott (2004)
* Aumann / Schelling (2005)
* Phelps (2006)
* Hurwicz / Maskin / Myerson (2007)
* ครุกแมน (2008)
* Elinor Ostrom / Oliver E. Williamson (2009)
* Peter A. Diamond / Dale T. Mortensen / Christopher A. Pissarides (2010)
* ซาร์เจนต์ / ซิมส์ (2011)
* ร็อธ / แช็ปลีย์ (2012)
* ฟามา / แฮนเซน / ชิลเลอร์ (2013)
* ติโรล (2014)
* ดีตัน (2015)
* ฮาร์ต / โฮล์มสตรอม (2016)
* เธเลอร์ (2017)
* นอร์ดเฮาส์ / โรเมอร์ (2018)
* บาเนอร์จี / ดิวโฟล / ครีเมอร์ (2019)
* มิลกรอม / วิลสัน (2020)
* คาร์ด / แองกริสต์ / อิมเบนส์ (2021)
* เบอร์แนงกี / ไดมอนด์ / ดีบวิก (2022)

 |