**กระเบาใหญ่** หรือ **กระเบา** (ชื่อวิทยาศาสตร์: *Hydnocarpus anthelminticus*) เป็นพืชดอกในวงศ์ Achariaceae แต่เดิมพบในอินโดจีน ปัจจุบันปลูกในจีนตอนใต้ด้วย เป็นหนึ่งในสมุนไพรพื้นฐาน 50 ชนิดที่ใช้ในการแพทย์แผนจีนในชื่อว่า dàfēngzǐ (大风子)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
-------------------

ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ สูง 10 - 20 ม. ลำต้นเปลา เปลือกแข็งเรียบสีน้ำตาล

ใบเดี่ยวเรียงสลับ รูปใบหอกแกมรูปไข่ หรือรูปขอบขนาน ปลายสอบเรียว โคนสอบหรือมน เบี้ยวเล็กน้อย ขอบเรียบ เนื้อใบหนา เส้นแขนงใบ และเส้นใบย่อยเห็นได้ชัดทางด้านล่าง  ใบอ่อนสีเขียวอ่อนอมเหลืองเป็นมัน ใบกว้าง 3 - 7 ซม. ยาว 10 - 30 ซม. 

ดอก เป็นช่อ ช่อละ 2 - 3 ดอก สีชมพู มีกลิ่นหอมดอก  แยกเพศ อยู่ต่างต้น ดอกเพศผู้ออกเดี่ยวๆ ตามง่ามใบ กลิ่นหอมมาก กลีบเลี้ยง 5 กลีบ มีขนอ่อนนุ่มทั้ง 2 ด้าน กลีบดอก 5 กลีบ สีชมพู เกสรเพศผู้ 5 อัน ดอกเพศเมียออกเป็นช่อสั้นๆ ตามง่ามใบ กลีบเลี้ยงและกลีบดอกเหมือนกับดอกเพศผู้ เกสรเพศผู้ไม่สมบูรณ์ 5 อัน ยอดเกสรเพศเมียแยกเป็น 5 แฉก รังไข่รูปไข่หรือรูปไข่กลับ  ดอกบานเต็มที่กว้าง 1.2 - 1.7 เซนติเมตร ก้านดอกยาวประมาณ 2 เซนติเมตร มีขนสั้นๆสีน้ำตาลปกคลุม

ผล กลม เส้นผ่านศูนย์กลาง 8 - 12 ซม. ผิวเรียบ เปลือกแข็ง มีขนหรือเกล็ดสีน้ำตาล มี 30 - 50 เมล็ด อัดกันแน่น เมล็ดรูปไข่ เบี้ยว ปลายทั้งสองข้างมน  ออกดอกและติดผล ระหว่างเดือนธันวาคม – เดือนมีนาคม

อนุกรมวิธานและการตั้งชื่อ
-------------------------

กระเบาใหญ่ (*Hydnocarpus anthelminthicus*) ถูกตั้งชื่ออย่างเป็นทางการโดย Pierre ex Laness และได้รับการตีพิมพ์ใน Bulletin de la Société Botanique de France 55: 522 1866  ปัจจุบันได้รับการยืนยันแล้วว่า *Hydnocarpus castaneus* (มีถิ่นกำเนิดจากประเทศพม่า อินโดจีน คาบสมุทรมลายู และสุมาตรา) เป็นชื่อพ้องของ *H. anthelminthicus* 

กระเบาใหญ่ อยู่ในวงศ์ Achariaceae ชื่ออื่น: กระเบาน้ำ กระเบาแข็ง กระเบาเบ้าแข็ง กาหลง (ภาคกลาง) กระเบา (ทั่วไป) กระเบาตึก กระเบาตึ้ก (เขมร-ตะวันออก) ตัวโฮ่งจี๊ (หรือ ตั่วฮ่วงจี๊ ในภาษาแต้จิ๋ว) เบา (สุราษฎร์ธานี) ยังเป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลายภายใต้ชื่อ *H. anthelminthicus* ซึ่งชื่อแสดงคุณลักษณะในการขับพยาธิ (anthelmintic) ในภาษาเวียดนาม ชื่อสามัญคือ *lọnồi*  (บางครั้งเรียก Ðại phong tử ตามทับศัพท์ภาษาจีน) เป็นหนึ่งในสมุนไพรพื้นฐาน 50 ชนิดที่ใช้ในการแพทย์แผนจีนซึ่งเรียกว่า 大风子 (dàfēngzǐ ต้าเฟิงจึ) หรือ 泰国大风子 (tai guo da feng zi ไท้กั๋วต้าเฟิงจึ)

การแพร่กระจายและถิ่นกำเนิด
--------------------------

ขึ้นตาม**ป่าดิบใกล้ริมน้ำ** ทางภาคใต้และภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ระดับความสูงจากน้ำทะเล 50 - 200 ม. กัมพูชา เวียดนาม และ จีนตอนใต้ในมณฑลกวางสีและมณฑลยูนนาน ที่ระดับความสูงจากน้ำทะเล 300 - 1300 ม. และยังปลูกในมณฑลไหหลำและไต้หวัน

การใช้ประโยชน์
--------------

น้ำมันที่บีบได้จากเมล็ดเรียกว่า *น้ำมันกระเบา* (Chaulmoogra oil หรือ Hydnocarpus oil) มีส่วนประกอบส่วนใหญ่เป็น chaulmoogric acid และ hydnocarpic acid น้ำมันกระเบานำมาใช้รักษาโรคเรื้อน และโรคผิวหนังอย่างอื่นอีก เช่น โรคเรื้อนกวาง หิด นอกจากนี้ ยังใช้แก้อาการปวดบวมตามข้อ 

ผลแก่สุก กินได้ ใช้รับประทานเนื้อในเป็นอาหารคล้ายเผือกต้ม

อ้างอิง
-------

1. ↑  "Hydnocarpus anthelminticus". Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 2008-02-09.
2. ↑
3. ↑
4. 1 2 3
5. 1 2 3 4  http://srdi.yru.ac.th/bcqy/page/291/กระเบาใหญ่.html
6. ↑
7. ↑  «Hydnocarpus anthelmintica». Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. Consultáu'l 27 de xunu de 2013.
8. ↑  Plants of the World Online: *Hydnocarpus castaneus* Hook.f. & Thomson (retrieved 11 June 2020)
9. ↑  Phạm Hoàng Hộ (1999) Cây Cỏ Việt Nam: an Illustrated Flora of Vietnam vol. I (entry: 2156) publ. Nhà Xuẩt Bản Trẻ, HCMC, VN.
10. ↑  https://www.คลังสมุนไพร.com/16961499/สมุนไพรกระเบาใหญ่
11. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน | 
* Wikidata: Q5954066
* EPPO: HDCAN
* GBIF: 2874150
* iNaturalist: 186410
* IRMNG: 10912904
* ITIS: 506133
* PLANTS: HYAN4

 |