**กระเช้าผีมด** (อังกฤษ: India birthwort; ชื่อวิทยาศาสตร์: *Aristolochia tagala*) เป็นพืชในวงศ์ไก่ฟ้า (Aristolochiaceae) กระจายพันธุ์ในเอเชียใต้ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้และโอเชียเนีย

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
-------------------

กระเช้าผีมดเป็นไม้เถา ลำต้นเมื่อยังอ่อนอยู่มีขน แต่ขนจะค่อย ๆ ร่วงไปจนเกือบเกลี้ยงหรือเกลี้ยง ใบเดี่ยวเรียงสลับ มีรูปร่างหลายแบบ ตั้งแต่รูปไข่จนถึงรูปไข่แกมรูปใบหอก กว้าง 5.8-7.6 ซม. ยาว 9.5-16.5 ซม. ปลายแหลม โคนเว้าลึกเป็นรูปหัวใจหรือรูปติ่งหู ขอบเรียบ ใบที่เจริญเติบโตเต็มที่แล้วเกลี้ยงทั้ง 2 ด้าน นอกจากเส้นใบและเส้นใบย่อยอาจมีขน แผ่นใบมีต่อมลักษณะเป็นจุดเล็ก ๆ กระจัดกระจาย เส้นใบออกจากโคนใบ 3-5 เส้น เส้นแขนงใบข้างละ 3-4 เส้น เส้นใบย่อยเรียงตามขวาง ใบคล้ายขั้นบันไดและสานกันเป็นร่างแห เส้นร่างแหเห็นชัดทางด้านล่างมากกว่าด้านบน ก้านใบยาว 3-6 ซม. ด้านบนเป็นร่องและมีขนละเอียด ด้านล่างเกลี้ยง ช่อดอกยาว 6-13.5 ซม. มีขน เป็นดอกที่มีทั้งเกสรเพศผู้และเกสรเพศเมียในดอกเดียวกัน กลีบดอกมีเพียงชั้นเดียว เชื่อมติดกันเป็นหลอด ที่โคนหลอดป่องเป็นกระเปาะกลม ๆ กว้างยาว 5-7 มม. เหนือขึ้นไปคอดเป็นหลอดเล็ก ๆ กว้าง 1-2 มม. ยาวประมาณ 1 มม. ปลายกลีบเบี้ยว ข้างหนึ่งจะยื่นยาวออกไป รูปใบหอก กว้างประมาณ 8 มม. ยาว 1.6-2.5 ซม. ใบประดับรูปไข่ กว้าง 1-2 มม. ยาว 2-3 มม. โคนและปลายของใบประดับแหลม ขอบมีขน ตามผิวมีขนสั้น ๆ ทั้ง 2 ด้าน ก้านดอกยาว 5-8 มม. เกสรเพศผู้ 6 อัน อยู่แนบติดกับก้านเกสรเพศเมีย อับเรณูรูปรี ยาวประมาณ 1 มม. ยอดเกสรเพศเมียแยกออกเป็น 6 แฉก เป็นรูปกรวยยาว ปลายมน รังไข่อยู่ใต้วงกลีบเป็นรูปทรงกระบอกเล็ก ๆ กว้าง 1-2 มม. ยาว 0.5-1 ซม. ผลค่อนข้างกลม รูปไข่ หรือรูปขอบขนานแกมรี กว้าง 2.7-4.3 ซม. ยาว 3.3-5.5 ซม. ก้านผลยาว 3.3-5.8 ซม. ผลแก่จะแตกตามยาวจากขั้วไปยังโคน และก้านผลก็แตกแยกออกเป็น 6 เส้น โดยที่โคนก้านและปลายผลยังติดกันอยู่ รูปร่างคล้ายกระเช้า เมล็ดสีน้ำตาลอ่อน รูปไข่หัวกลับค่อนข้างป้อม หรืออาจเว้าเล็กน้อยเป็นรูปหัวใจกลับ มีปีก กว้าง 7-8 มม. ยาว 5-8 มม. ด้านหนึ่งผิวเรียบ ส่วนอีกด้านหนึ่งมีตุ่มขนาดเล็กกระจัดกระจายอยู่ห่าง ๆ

ความเป็นพิษ
-----------

ในกระเช้าผีมดมีสารกลุ่มกรดอะริสโตโลคิก (aristolochic acids) ซึ่งเป็นพิษต่อไตและก่อให้เกิดมะเร็ง

ประโยชน์
--------

กระเช้าผีมดมีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย ต้นใช้กินเป็นยาบำรุงธาตุ ใบใช้ตำเป็นยาพอกภายนอก นอกจากนี้ ยังปลูกเป็นไม้ประดับและใช้เป็นอาหารเลี้ยงผีเสื้อได้

อ้างอิง
-------

1. ↑  "plant fact sheet: *Aristolochia tagala* - Habitatnews". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-03-03. สืบค้นเมื่อ 2015-06-27.
2. ↑  กระเช้าผีมด *Aristolochia tagala* -- 02
3. ↑  Timbangan, *Aristolochia tagala*, BIRTHWORT - StuartXchange
4. ↑  "PHYTOCHEMICAL AND ANTIBACTERIAL STUDIES ON ARISTOLOCHIA TAGALA CHAM (ABSTRACT)". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-07-11. สืบค้นเมื่อ 2015-06-27.
5. ↑  "กระเช้าผีมด -- มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-03-05. สืบค้นเมื่อ 2015-06-27.
6. ↑  กระเช้าผีมด *Aristolochia tagala* -- 01
7. ↑  "การเลี้ยงผีเสื้อ". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-07-11. สืบค้นเมื่อ 2015-06-27.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ กระเช้าผีมด
* *Aristolochia tagala* -- องค์การสวนพฤกษศาสตร์

|  |  |
| --- | --- |
| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน | 
* Wikidata: Q619639
* Wikispecies: Aristolochia tagala
* EoL: 2872752
* FoC: 200006629
* GBIF: 7313590
* GRIN: 4110
* iNaturalist: 430686
* IPNI: 93374-1
* NCBI: 158573
* Plant List: kew-2651940
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:93374-1
* Tropicos: 2500587

 |