บทความนี้เกี่ยวกับนครระดับอำเภอ สำหรับจังหวัดปกครองตนเอง ดูที่ เขตปกครองตนเองชนชาติไป๋ ต้าหลี่

**ต้าหลี่** (จีน: 大理市; พินอิน: *Dàlǐ shì*) หรือภาษาไทใหญ่ว่า **แสหลวง** หรือ **มิถิลา** เป็นเมืองหลวงของเขตปกครองตนเองชนชาติไป๋ ต้าหลี่ มณฑลยูนนาน ทางตอนใต้ของสาธารณรัฐประชาชนจีน ตั้งอยู่บนที่ราบสูงระหว่างเทือกเขาชางซานทางด้านตะวันตก และทะเลสาบเอ๋อร์ไห่ทางด้านตะวันออก เป็นที่ตั้งถิ่นฐานของชาวไป๋และชาวอี๋มาตั้งแต่สมัยโบราณ

ประวัติศาสตร์
-------------

ประตูเมืองเก่า
ทิวทัศน์ยามค่ำคืนของย่านเมืองโบราณในต้าหลี่
เจดีย์สามองค์ในวัดฉงเซิ่ง
ประตูทิศใต้ของย่านเมืองโบราณ
ต้าหลี่เคยเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรน่านเจ้า ซึ่งเป็นอาณาจักรของชาวไป๋ในราวศตวรรษที่ 8-9 ต่อมาได้เป็นเมืองหลวงของอาณาจักรต้าหลี่ในปี พ.ศ. 1480 - 1796 ซึ่งคนไทยก็มักเข้าใจว่าเป็นคนไทย เพราะนโยบายชาตินิยม และยังเป็นศูนย์กลางการเคลื่อนไหวของกลุ่มกบฏชาวจีนมุสลิม (จีนฮ่อ) ระหว่างปี พ.ศ. 2399 - 2406

ต้าหลี่ยังมีชื่อเสียงในฐานะเป็นแหล่งผลิตหินอ่อนหลากหลายชนิด ซึ่งนำไปใช้ในการก่อสร้างและประดับตกแต่งอาคาร

ปัจจุบันนี้ ต้าหลี่เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญ ซึ่งดึงดูดนักท่องเที่ยวทั้งจากในและต่างประเทศ

ต้าหลี่เป็นเมืองเก่าแก่ ตั้งอยู่บริเวณที่ราบลุ่มระหว่างทะเลสาบเอ๋อร์ไห่ และเทือกเขาชางซาน (苍山) ซึ่งมีภูเขามังกรหยกอยู่ทางด้านตะวันตกของเมือง ต้าหลี่ถือเป็นรัฐที่มีเอกราชมานานตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 8 คือ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับราชวงศ์ถังและซ่ง ผู้นำมีฐานะเป็นจักรพรรดิแห่งยูนนาน จนกระทั่งมาแตกพ่ายให้กับชาวมองโกล จากนั้นจึงขึ้นอยู่กับศูนย์กลางอำนาจของจีนเป็นต้นมา ตั้งแต่ราชวงศ์หยวน หมิงและชิง คำว่าน่านเจ้า (ภาษาจีนกลางออกเสียงว่า หนานเจ้า : 南诏) หมายถึง ตระกูลทางใต้หรือพวกทางใต้ ซึ่งคืออาณาจักรน่านเจ้าที่เราเคยได้ยินกันและมีศูนย์กลางอยู่ที่ต้าหลี่ ชาวพื้นเมืองต้าหลี่ส่วนใหญ่คือชาวไป๋ซึ่งนับถือศาสนาอิสลาม ในช่วงปี คศ. 1856–1873 สมัยราชวงศ์ชิง เกิดกบฏในมณฑลยูนนานเรียกว่า กบฏตู้เหวินซิ่ว (杜文秀起義) เกิดจากความขัดแย้งเชิงเชื้อชาติ ระหว่างราชสำนักชิงซึ่งเป็นชาวแมนจูกับชาวพื้นเมืองในมณฑลยูนนาน ตู้เหวินซิ่วซึ่งเป็นผู้นำ ได้ประกาศเอกราชให้กับมณฑลยูนนานและเรียกว่าประเทศผิงหนาน โดยมีเมืองต้าหลี่เป็นเมืองหลวง ปกครองแบบรัฐอิสลาม แต่หลังจากเวลาผ่านไปได้ 17 ปี ท้ายที่สุด ต้าหลี่และมณฑลยูนนานก็ขึ้นอยู่กับราชวงศ์ชิงอีกครั้ง ผู้นำผิงหนานถูกตัดศีรษะแช่น้ำผึ้งส่งไปปักกิ่ง รอยสลักบนกำแพงเมือง ซึ่งชาวเมืองแอบเขียนด่าราชสำนักชิงไว้เมื่อร้อยกว่าปีก่อน ยังคงถูกรักษาไว้จนถึงปัจจุบัน

ต้าหลี่ เป็นเมืองโบราณทางตะวันตกของคุนหมิง ห่างมา 400 กิโลเมตร มีกำแพงล้อมรอบ และเป็นหนึ่งในเมืองที่สวยที่สุดของจีน ด้านหนึ่งติดเทือกเขาชางซานที่สูง 4,000 เมตร อีกด้านติดทะเลสาบเอ๋อร์ไห่ซึ่งใหญ่เป็นอันดับสองของจีน ถือเป็นชัยภูมิที่หาเมืองอื่นใดมาเทียบได้ยาก และด้วยความสูง 1,900 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล อากาศที่นี่จึงเย็นสบายตลอดทั้งปี 

เมืองเก่าต้าหลี่ที่หลงเหลืออยู่ในปัจจุบันเป็นมรดกที่ตกทอดมาจากอาณาจักรน่านเจ้า ซึ่งรุ่งเรืองอยู่ในสมัยเดียวกับราชวงศ์เหนือ-ใต้ ในช่วงศตวรรษที่ 5 และ 6 ในช่วงดังกล่าว ศูนย์กลางของหยุนหนานได้ย้ายจากคุนหมิงมาอยู่ยังอาณาจักรทั้งหกของชนเผ่าไป๋ทางตะวันตก ครั้นถึงยุคราชวงศ์ถัง หัวหน้าเผ่านามผีลั่วเก๋อ (พีล่อโก๊ะ ค.ศ.697-748) ได้รวบรวมอาณาจักรทั้งหกเข้าไว้ด้วยกัน และสถาปนาขึ้นเป็นอาณาจักรน่านเจ้า (แปลว่า "อาณาจักรใต้" ค.ศ.738-902) มีเมืองต้าหลี่เป็นราชธานี

อาณาจักรน่านเจ้าได้ต่อต้านอำนาจของราชวงศ์ถังเสมอมา ในยุคเรืองอำนาจสูงสุดน่านเจ้ามีเขตแดนทางตอนบนยื่นลึกเข้าไปในซื่อชวน ตอนใต้เลยเข้าไปในพม่า ทางตะวันออกเฉียงเหนือกินแดนเข้าไปในเขตตอนบนของเวียดนาม ช่วงปลายศตวรรษที่ 9 อาณาจักรน่านเจ้าอ่อนแอลงเพราะความขัดแย้งภายใน นำไปสู่การก่อกบฏใน ค.ศ.939 อาณาจักรจึงหดเล็กลงเป็นแค่อาณาจักรต้าหลี่ ซึ่งปัจจุบันคือเขตปกครองตนเองของชนเผ่าไป๋

เมืองโบราณต้าหลี่สร้างขึ้นเมื่อกว่า 1,000 ปีก่อน ถึงแม้ได้ผ่านกาลเวลามาช้านาน แต่เมืองโบราณแห่งนี้ก็ยังคงอยู่ในสภาพค่อนข้างสมบูรณ์ นักท่องเที่ยวจะเห็นประตูเมืองทั้งด้านใต้และด้านเหนือที่มีสถาปัตยกรรมสอดรับกัน ตามสองฟากของถนนสายเก่าแก่มีบ้านโบราณปลูกสร้างไว้อย่างกระจัดกระจาย มีถนนสายเก่าแก่ที่ตัดผ่านตัวเมืองโบราณสายหนึ่งซึ่งทุกวันนี้ได้กลายเป็นถนนย่านการค้าที่เจริญคึกคัก ตามสองข้างถนนเต็มไปด้วยร้านค้าต่าง ๆ มีพ่อค้าชาวไป๋ที่แต่งชุดประจำเผ่ากำลังค้าขายสินค้าพื้นเมืองต่าง ๆ เช่น หินอ่อนต้าหลี่ ผ้าพื้นเมืองและเครื่องเงิน เป็นต้น

อ้างอิง
-------

1. ↑  City Population. "Dàlĭ Shì (County-level City)". สืบค้นเมื่อ 11 March 2017.
2. ↑  จิตร ภูมิศักดิ์. *ความเป็นมาของคำสยาม, ไทย ลาว และขอม และลักษณะทางสังคมของชื่อชนชาติ*. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ:ชนนิยม. 2556, หน้า 176

| * ด
* ค
* ก
เขตการปกครองระดับอำเภอของมณฑลยูนนาน |
| --- |
| คุนหมิง (เมืองหลวง) |
| นครระดับจังหวัด | 

|  |  |
| --- | --- |
| คุนหมิง | 
* เขตผันหลง
* เขตอู๋หฺวา
* เขตกวานตู้
* เขตซีชาน
* เขตเฉิงก้ง
* เขตตงชวาน
* เขตจิ้นหนิง
* นครอันหนิง
* อำเภอฟู่หมิน
* อำเภออี๋เหลียง
* อำเภอซงหมิง
* อำเภอฉือหลิน
* อำเภอลู่เชวี่ยน
* อำเภอสุนเตี้ยน

 |
| ฉวี่จิ้ง | 
* เขตฉีหลิน
* เขตจานอี้
* เขตหม่าหลง
* นครซวานเวย์
* อำเภอฟู่ยฺเหวียน
* อำเภอหลัวผิง
* อำเภอชือจง
* อำเภอลู่เหลียง
* อำเภอฮุ่ยเจ๋อ

 |
| ยวี่ซี | 
* เขตหงถ่า
* เขตเจียงชวาน
* นครเฉิงเจียง
* อำเภอทงไห่
* อำเภอหฺวาหนิง
* อำเภออี้เหมิน
* อำเภอเอ๋อชาน
* อำเภอซินผิง
* อำเภอยฺเหวียนเจียง

 |
| เป่าชาน | 
* เขตหลงหยาง
* นครเถิงชง
* อำเภอชือเตี้ยน
* อำเภอหลงหลิง
* อำเภอชางหนิง

 |
| เจาทง | 
* เขตเจาหยาง
* นครฉุ่ยฟู่
* อำเภอหลู่เตี้ยน
* อำเภอเฉี่ยวเจีย
* อำเภอหยานจิน
* อำเภอต้ากวาน
* อำเภอหย่งชั่น
* อำเภอสุยเจียง
* อำเภอเจิ้นสฺยง
* อำเภออี๋เหลียง
* อำเภอเวย์ซิ่น

 |
| ลี่เจียง | 
* เขตกู่เฉิง
* อำเภอหย่งเชิ่ง
* อำเภอหฺวาผิง
* อำเภอยฺวี่หลง
* อำเภอหนิงลั่ง

 |
| ผูเอ่อร์ | 
* เขตซือเหมา
* อำเภอหนิงเอ่อร์
* อำเภอมั่วเจียง
* อำเภอจิ่งตง
* อำเภอจิ๋งกู่
* อำเภอเจิ้นยฺเหวียน
* อำเภอเจียงเฉิง
* อำเภอเมืองแลม
* อำเภอหลานชาง
* อำเภอซีเหมิง

 |
| หลินชาง | 
* เขตหลินเสียง
* อำเภอเฟิ่งชิ่ง
* อำเภอยฺหวิน
* อำเภอหย่งเต๋อ
* อำเภอเจิ้นกาง
* อำเภอชวางเจียง
* อำเภอเกิ๋งหม่า
* อำเภอชางยฺเหวียน

 |

 |
| จังหวัดปกครองตนเอง | 

|  |  |
| --- | --- |
| ฉู่สยง | 
* นครฉู่สยง
* นครลู่เฟิง
* อำเภอชวางไป่
* อำเภอโหมวติ้ง
* อำเภอหนานหฺวา
* อำเภอเหยาอาน
* อำเภอต้าเหยา
* อำเภอหย่งเหริน
* อำเภอยฺเหวียนโหมว
* อำเภออู่ติ้ง

 |
| หงเหอ | 
* นครเหมิงจื้อ
* นครเก้อจิ้ว
* นครไคยฺเหวียน
* นครหมีเล่อ
* อำเภอลวี่ชุน
* อำเภอเจี้ยนฉุ่ย
* อำเภอฉือผิง
* อำเภอหลูซี
* อำเภอยฺเหวียนหยาง
* อำเภอหงเหอ
* อำเภอจินผิง
* อำเภอเหอโข่ว
* อำเภอผิงเปียน

 |
| เหวินชาน | 
* นครเหวินชาน
* อำเภอย่านชาน
* อำเภอซีโฉว
* อำเภอหมาลี่พัว
* อำเภอหม่ากวาน
* อำเภอชิวเป่ย์
* อำเภอกว่างหนาน
* อำเภอฟู่หนิง

 |
| สิบสองปันนา | 
* นครเชียงรุ่ง
* อำเภอเมืองฮาย
* อำเภอเมืองล้า

 |
| ต้าหลี่ | 
* นครต้าหลี่
* อำเภอเสียงยฺหวิน
* อำเภอปินชวาน
* อำเภอหมีตู้
* อำเภอหย่งผิง
* อำเภอยฺหวินหลง
* อำเภอเอ่อร์ยฺเหวียน
* อำเภอเจี้ยนชวาน
* อำเภอเฮ่อชิ่ง
* อำเภอย่างปี้
* อำเภอหนานเจี้ยน
* อำเภอเวย์ชาน

 |
| เต๋อหง | 
* นครเมืองข้อน
* นครเมืองมาว
* อำเภอเมืองตี
* อำเภอเมืองหล้า
* อำเภอเมืองวัน

 |
| นู่เจียง | 
* นครหลูฉุ่ย
* อำเภอฝูก้ง
* อำเภอก้งชาน
* อำเภอหลานผิง

 |
| ตี๋ชิ่ง | 
* นครแชงกรี-ลา
* อำเภอเตเชน
* อำเภอเหวย์ซี

 |

 |