**สมองกลีบขมับ** (อังกฤษ: Temporal lobe; lobus temporalis) ในทางประสาทกายวิภาคศาสตร์ เป็นส่วนของเปลือกสมองในซีรีบรัม อยู่บริเวณด้านข้างของสมอง ใต้ร่องด้านข้าง (lateral fissure) หรือร่องซิลเวียน (Sylvian fissure) ในซีกสมองทั้งสองข้างของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม หากมองสมองของมนุษย์ให้เหมือนนวมนักมวย สมองกลีบขมับเป็นส่วนของนิ้วโป้ง

สมองกลีบขมับมีหน้าที่เกี่ยวข้องกับระบบความจำทางการเห็น การประมวลความรู้สึกคือการเห็น การเข้าใจในภาษา การบันทึกความทรงจำใหม่ ๆ อารมณ์ความรู้สึก และการเข้าใจความหมาย:21

นอกจากนั้นแล้ว สมองกลีบขมับยังมีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการได้ยิน เป็นที่อยู่ของคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ และสมองส่วนนี้ยังเกี่ยวข้องกับการเรียนรู้ความหมาย (semantics) ทั้งในการพูดและการมองเห็น

หน้าที่
-------

### ความจำทางการเห็น

สมองกลีบขมับมีส่วนประกอบคือฮิปโปแคมปัสที่มีบทบาทสำคัญในการสร้างความจำระยะยาวแบบชัดแจ้ง (explicit long-term memory) โดยมีอะมิกดะลาเป็นตัวควบคุม.:349

### การประมวลสัญญาณความรู้สึก

#### การได้ยิน

ส่วนที่ติดกันของส่วนบน ส่วนล่าง และส่วนข้างของสมองกลีบขมับมีบทบาทในการประมวลผลของการได้ยินระดับสูง สมองกลีบขมับมีความเกี่ยวข้องในการได้ยินปฐมภูมิ และประกอบด้วย**คอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ** (primary auditory cortex)

คอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิรับข้อมูลความรู้สึกมาจากหูทั้งสองข้าง และคอร์เทกซ์การได้ยินทุติยภูมิประมวลข้อมูลต่อไปให้เป็นหน่วยที่เข้าใจได้เช่นคำพูด รอยนูนกลีบขมับบน (superior temporal gyrus) มีเขตภายในร่องด้านข้างที่สัญญาณเสียงจากหูชั้นในรูปหอยโข่ง (cochlea) เดินทางมาถึงเป็นส่วนแรกในเปลือกสมอง แล้วคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิของสมองกลีบขมับซีกซ้ายก็ประมวลสัญญาณนั้นต่อไป[]

#### การเห็น

เขตต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเห็นในสมองกลีบขมับทำหน้าที่ให้ความหมายกับตัวกระตุ้นทางตา และยังให้เกิดการรู้จำวัตถุ[] ส่วนด้านล่าง (ventral) ของคอร์เทกซ์กลีบขมับมีส่วนร่วมกับการประมวลผลระดับสูงของการเห็นตัวกระตุ้นที่ซับซ้อน เช่นรอยนูนรูปกระสวย (fusiform gyrus) มีส่วนในการรับรู้ใบหน้า และรอยนูนรอบฮิปโปแคมปัสมีส่วนในการรับรู้ทิวทัศน์ ส่วนด้านหน้าของสมองกลีบขมับ ซึ่งเป็นส่วนของทางสัญญาณด้านล่าง (ventral stream) ของระบบประมวลผลทางตา มีส่วนร่วมในการรับรู้ (perception) และการรู้จำ (recognition) วัตถุ

ภาพเคลื่อนที่ของสมองกลีบขมับซีกซ้ายของมนุษย์
### การเข้าใจภาษา

สมองกลีบขมับซีกซ้ายประกอบด้วยคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ (primary auditory cortex) ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการประมวลความหมาย (semantics) ทั้งในคำพูดและในการเห็น ของมนุษย์[] เขตเวอร์นิเกที่แผ่ขยายไปทั้งในสมองกลีบขมับและสมองกลีบข้าง มีบทบาทสำคัญในการเข้าใจคำพูด โดยทำงานร่วมกับเขตโบรคา (Broca's area) ในสมองกลีบหน้า

กิจหน้าที่ของสมองกลีบขมับซีกซ้ายไม่จำกัดเพียงแค่การรับรู้ระดับต่ำเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงการรับรู้ระดับที่สูงยิ่งขึ้นไปเช่น การเข้าใจ การเรียกชื่อ และระบบความจำคำพูด (verbal memory) []

### ความจำใหม่

**สมองกลีบขมับส่วนใน** (medial temporal lobe) ที่อยู่ใกล้ระนาบแบ่งซ้ายขวา (sagittal plane) ได้รับการสันนิษฐานว่ามีส่วนร่วมในการเข้ารหัสความจำระยะยาวเชิงประกาศ (declarative long term memory):194–199

สมองกลีบขมับส่วนในประกอบด้วยฮิปโปแคมปัส ซึ่งเป็นส่วนที่ขาดไม่ได้ในการบันทึกความทรงจำ ดังนั้น ความเสียหายที่เกิดขึ้นในบริเวณนี้อาจทำให้เกิดความเสียหายในการสร้างความทรงจำใหม่ ๆ และอาจนำไปสู่ภาวะเสียความจำภายหน้า (anterograde amnesia) โดยชั่วคราวหรือโดยถาวร:194–199

สมองกลีบขมับส่วนใน
------------------

**สมองกลีบขมับส่วนใน** (อังกฤษ: medial temporal lobe) หรือ **คอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนใน** ประกอบด้วยโครงสร้างต่าง ๆ ที่ขาดไม่ได้ในความจำระยะยาว หรือความจำเชิงประกาศ (Declarative memory) ความจำเชิงประกาศหรือที่เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ความจำชัดแจ้ง (Explicit memory) เป็นความทรงจำที่อยู่ใต้อำนาจจิตใจที่แบ่งออกเป็นความจำโดยความหมาย (semantic memory) คือความทรงจำของความจริงต่าง ๆ และความจำอาศัยเหตุการณ์ (episodic memory) คือความทรงจำของเหตุการณ์ต่าง ๆ:194

โครงสร้างต่าง ๆ ของสมองกลีบขมับส่วนในที่ขาดไม่ได้สำหรับความจำระยะยาว รวมทั้งอะมิกดะลา ก้านสมอง และฮิปโปแคมปัส พร้อมกับเขตสมองรอบ ๆ คือ perirhinal cortex, Parahippocampal gyrus, และ Entorhinal cortex:196

ฮิปโปแคมปัสเป็นส่วนที่ขาดไม่ได้ในการสร้างความจำ (memory formation) ส่วนคอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนในที่อยู่รอบ ๆ เป็นเขตที่สันนิษฐานว่า ขาดไม่ได้ในการบันทึกความจำ (memory storage):21 นอกจากนั้นแล้วคอร์เทกซ์กลีบหน้าผากส่วนหน้า (prefrontal cortex) และคอร์เทกซ์สายตา ก็มีส่วนร่วมด้วยเกี่ยวกับความจำชัดแจ้ง:21

งานวิจัยแสดงว่า รอยโรคในฮิปโปแคมปัสเขตเดียวของลิงนำไปสู่ความพิการที่จำกัด แต่ว่า รอยโรคอย่างกว้างขวางในทั้งฮิปโปแคมปัสและคอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนในนำไปสู่ความพิการที่รุนแรง

ภาพอื่น ๆ
---------

* สมองกลีบต่าง ๆสมองกลีบต่าง ๆ
* สมองมนุษย์มองจากด้านท้อง (ventral)สมองมนุษย์มองจากด้านท้อง (ventral)
* ภาพตัดแนวกลางลำตัวแบ่งหน้าหลัง ผ่าน anterior cornua ของโพรงสมองด้านข้างภาพตัดแนวกลางลำตัวแบ่งหน้าหลัง ผ่าน anterior cornua ของโพรงสมองด้านข้าง
* ภาพวาดแสดงความสัมพันธ์ของสมองและกะโหลกศีรษะภาพวาดแสดงความสัมพันธ์ของสมองและกะโหลกศีรษะ
* ทางสัญญาณด้านบน (สีเขียว) และ ทางสัญญาณด้านล่าง (สีม่วง) ในสมองกลีบขมับทางสัญญาณด้านบน (สีเขียว) และ ทางสัญญาณด้านล่าง (สีม่วง) ในสมองกลีบขมับ

อ้างอิง
-------

1. ↑  "Temporal Lobe". *Langbrain*. Rice University. สืบค้นเมื่อ 2 January 2011.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Smith; Kosslyn (2007). *Cognitive Psychology: Mind and Brain*. New Jersey: Prentice Hall. pp. 21, 194–199, 349.
3. 1 2 3  Schacter, Daniel L.; Gilbert, Daniel T.; Wegner, Daniel M. (2010). *Psychology* (2nd ed.). New York: Worth Publishers. ISBN 9781429237192.[*ต้องการเลขหน้า*]
4. ↑  Sergent J, Ohta S, MacDonald B (1992 Feb). "Functional neuroanatomy of face and object processing. A positron emission tomography study". *Brain*. **115** (1): 15–36. doi:10.1093/brain/115.1.15. PMID 1559150. `{{cite journal}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|year=` (help)CS1 maint: multiple names: authors list (ลิงก์)
5. ↑  "A cortical representation of the local visual environment : Abstract : Nature". สืบค้นเมื่อ 2009-11-03.
6. ↑  Poeppel D, Idsardi WJ, van Wassenhove V (2008). "Speech perception at the interface of neurobiology and linguistics". *Philos. Trans. R. Soc. Lond. B, Biol. Sci*. **363** (1493): 1071–86. doi:10.1098/rstb.2007.2160. PMC 2606797. PMID 17890189. `{{cite journal}}`: ไม่รู้จักพารามิเตอร์ `|month=` ถูกละเว้น (help)CS1 maint: multiple names: authors list (ลิงก์)
7. ↑  การเข้ารหัสโดยรวม ๆ ก็คือ การแปลงข้อมูลที่อยู่ในรูปแบบหนึ่ง ไปเป็นข้อมูลในอีกรูปแบบหนึ่ง ตัวอย่างเช่น เข้ารหัสเสียงดนตรีไปเป็นหลุมเล็ก ๆ บนซีดีที่ใช้เล่นเพลงนั้นได้
8. 1 2  **ความจำเชิงประกาศ** (Declarative memory) ซึ่งบางครั้งเรียกว่าความจำชัดแจ้ง (explicit memory) เป็นประเภทหนึ่งในสองประเภทของความจำระยะยาวของมนุษย์ เป็นความทรงจำที่สามารถระลึกได้ใต้อำนาจจิตใจเช่นเรื่องราวและความรู้ต่าง ๆ ส่วนความจำระยะยาวอีกอย่างหนึ่งเรียกว่า ความจำไม่ประกาศ (non-declarative memory) ซึ่งเป็นความทรงจำที่ไม่ได้อยู่ใต้อำนาจจิตใจเช่นทักษะต่าง ๆ มีการขี่จักรยานเป็นต้น
9. ↑  **ภาวะเสียความจำภายหน้า** (anterograde amnesia) คือการสูญเสียความสามารถการสร้างความทรงจำใหม่ ๆ หลังจากเหตุการณ์ที่เป็นเหตุของภาวะเสียความจำ ซึ่งนำไปสู่ความไม่สามารถระลึกถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเป็นบางส่วนหรือทั้งหมด ในขณะที่ความจำระยะยาวก่อนเหตุการณ์ที่เป็นเหตุของภาวะเสียความจำไม่มีความเสียหายอะไร
10. ↑  Squire, LR; Stark, CE; Clark, RE (2004). "The medial temporal lobe" (PDF). *Annual Review of Neuroscience*. **27**: 279–306. doi:10.1146/annurev.neuro.27.070203.144130. PMID 15217334.

ดูเพิ่ม
-------

* กลีบสมอง
* สมอง
* รอยนูนสมองกลีบขมับด้านล่าง
* ฮิปโปแคมปัส

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **กลีบขมับ**

* สมองกลีบขมับที่มหาวิทยาลัยไอดาโฮ
* The medial temporal lobe memory system เก็บถาวร 2008-05-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* H. M.’s Medial Temporal Lobe Lesion: Findings from Magnetic Resonance Imaging