**เสม็ดใบกว้าง** หรือ **เสม็ดขาวใบกว้าง** (ชื่อวิทยาศาสตร์: *Melaleuca quinquenervia*) เป็นไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบ ที่มีขนาดเล็กถึงกลางของพืชในสกุลเมอร์เทิล ของวงศ์ชมพู่ (Myrtaceae) สามารถแผ่กิ่งก้านสาขามีความสูงของต้นได้ถึง 20 เมตร เปลือกลำต้นเป็นสีขาวนวลจนถึงสีน้ำตาลเทา มีลักษณะเป็นแผ่นบาง ๆ เรียงซ้อนกันเป็นปึกหนานุ่ม ลอกออกได้เป็นแผ่น ๆ ใบมีสีเขียวอมเทารูปทรงคล้ายใบหอกหรือรูปไข่ และมีดอกเป็นพู่สีเหลืองอ่อนหรือสีขาว ออกดอกตั้งแต่ปลายฤดูใบไม้ผลิถึงฤดูใบไม้ร่วง อย่างเป็นทางการครั้งแรกในปี พ.ศ. 2340 โดยอันโตนิโอ โฆเซ กาบานิเยส นักธรรมชาติวิทยาชาวสเปน

มีถิ่นกำเนิดในนิวแคลิโดเนีย ปาปัวนิวกินี และชายฝั่งตะวันออกของออสเตรเลีย ตั้งแต่อ่าวโบทานีในนิวเซาท์เวลส์ ขึ้นไปทางเหนือในควีนส์แลนด์ *M. quinquenervia* เติบโตได้ดีในหนองน้ำที่ราบลุ่มแม่น้ำและปากแม่น้ำ ซึ่งมักเป็นดินเหนียว มีการนำเข้าไปกระจายพันธุ์ในเอเวอร์เกรดส์ของรัฐฟลอริดาและถูกจัดให้เป็นวัชพืชต่างถิ่นรุกรานที่ร้ายแรงโดย USDA ไม่พบเสม็ดใบกว้างในประเทศไทย

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
-------------------

เสม็ดใบกว้าง (*Melaleuca quinquenervia*) เป็นไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบ ขนาดกลาง ซึ่งมักแผ่กิ่งก้านสาขาได้สูง 8–15 เมตร และทรงพุ่มกว้าง 5–10 เมตร แต่บางต้นสามารถสูงได้ถึง 25 เมตร ต้นอ่อนหรืออายุน้อยมีขนทั้งยาวสั้นและนุ่มปกคลุมลำต้น เปลือกลำต้นเป็นสีขาวนวลจนถึงสีน้ำตาลเทา มีลักษณะเป็นแผ่นบาง ๆ คล้ายกระดาษเรียงซ้อนกันเป็นปึก หนานุ่ม ลอกออกได้เป็นแผ่น ๆ 

ใบ ออกเรียงสลับรอบกิ่ง ใบแบน เหนียว รูปใบหอกแบบกว้างหรือรูปไข่ ทรงใบค่อนไปทางสมมาตร สีเขียวหม่นหรือสีเขียวอมเทา ยาว 55–120 มิลลิเมตร และกว้าง 10–31 มิลลิเมตร สัดส่วนความยาวของใบเป็นสามถึงแปดเท่าของความกว้าง (รูปทรงใบที่ออกกว้าง) เส้นใบที่เด่นชัดสีเขียวอ่อน 5 เส้น และเกือบขนานไปกับขอบใบ

ดอกสีขาวหม่น สีครีม สีเหลืองอ่อน หรืออาจมีสีเขียวแกม เป็นพู่ ออกที่ปลายกิ่ง ซึ่งสามารถเติบโตผลิยอดต่อไปหลังจากออกดอกได้ บางครั้งออกดอกที่ด้านบนของซอกใบ ดอกพู่กระจุกเป็นช่อ 5 ถึง 18 ดอก คล้ายแปรงล้างขวด ปลายกิ่งเดียวมีได้มากถึง 3 ช่อ และช่อดอกอาจมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางกว้างถึง 40 มิลลิเมตร ดอก และยาวประมาณ 20–50 มิลลิเมตร กลีบดอกยาวประมาณ 3 มิลลิเมตร และร่วงหล่นตามวัย มีเกสรตัวผู้จำนวนมาก ซึ่งกระจุกกันเป็นมัด 5 มัดรอบ ๆ แต่ละมัดมีเกสรเพศผู้ 5 ถึง 10 เส้น ออกดอกตั้งแต่ฤดูใบไม้ผลิถึงต้นฤดูใบไม้ร่วงคือ เดือนกันยายนถึงมีนาคมในออสเตรเลีย 

ผล มีลักษณะเป็นเปลือกไม้ ทรงกลมแป้น หรือทรงกระบอกสั้น ยาว 2.5–4 มิลลิเมตร และเป็นกระจุกกันแน่นเป็นตุ่ม ๆ เรียงกันเป็นพืดตามแนวรอบกิ่งก้าน แต่ละผลมีเมล็ดขนาดเล็ก ๆ จำนวนมาก ซึ่งจะออกเป็นประจำทุกปี

กลุ่มต้นเสม็ดใบกว้าง *M. quinquenervia*
เสม็ดใบกว้าง มีลักษณะทางพฤกษศาสตร์ใกล้เคียงกันมากกับ เสม็ดขาว (*Melaleuca cajuputi*) และ เสม็ดขาวใบยาว (*Melaleuca leucadendra*) ที่พบในประเทศไทย ทั้งสามเป็นพืชในสกุล *Melaleuca* ต่างกันเล็กน้อยที่ลักษณะเด่นของเสม็ดใบกว้าง คือ เส้นใบที่มี 5 เส้นชัดเจน สัดส่วนของใบที่กว้าง สั้นกว่า ค่อนไปทางสมมาตร ช่อดอกสั้นกว่า ผลที่ติดกันเป็นพืด และทั้งสามชนิดมีถิ่นกำเนิดต่างกัน

* ดอกสีขาว ใน นิวแคลิโดเนียดอกสีขาว ใน นิวแคลิโดเนีย
* ดอกสีแดง พบใน สวนพฤกษศาสตร์บริสเบนดอกสีแดง พบใน สวนพฤกษศาสตร์บริสเบน
* ดอกสีเหลือง  ใบมีเส้นใบที่ชัดเจน 5 เส้น  ช่อดอกเป็นพู่ ออกที่ปลายกิ่งดอกสีเหลือง ใบมีเส้นใบที่ชัดเจน 5 เส้น ช่อดอกเป็นพู่ ออกที่ปลายกิ่ง
* ช่อดอกที่สั้น และ 2 - 3 ช่อรวมกัน ผลกลมแบนสีไม้ ติดกันเป็นพืดรอบกิ่งช่อดอกที่สั้น และ 2 - 3 ช่อรวมกัน ผลกลมแบนสีไม้ ติดกันเป็นพืดรอบกิ่ง
* ขยายพันธ์ุในที่ราบ ในป่าที่ชุ่มชื้นขยายพันธ์ุในที่ราบ ในป่าที่ชุ่มชื้น
* เปลือกต้นสีขาวนวล ผิวลอกเป็นแผ่น ๆเปลือกต้นสีขาวนวล ผิวลอกเป็นแผ่น ๆ
* ใบรูปหอก ป้อมสั้น อาจคล้ายรูปไข่ใบรูปหอก ป้อมสั้น อาจคล้ายรูปไข่
* ใบที่สั้น และกว้างกว่าเสม็ดขาว พันธุ์อื่น ๆใบที่สั้น และกว้างกว่าเสม็ดขาว พันธุ์อื่น ๆ

อนุกรมวิธาน
-----------

เสม็ดใบกว้างได้รับการจัดอนุกรมวิธานอย่างเป็นทางการครั้งแรกในปี พ.ศ. 2340 โดยอันโตนิโอ โฆเซ กาบานิเยส (Antonio José Cavanilles) นักธรรมชาติวิทยาชาวสเปน โดยให้ชื่อว่า *Metrosideros quinquenervia* จากตัวอย่างที่เก็บรวบรวมใกล้พอร์ตแจ็คสัน และได้รับการเผยแพร่ใน *Icones et Descriptiones Plantarum* ในปีพ.ศ. 2501 สแตนลีย์ แทชเชอร์ เบลค (Stanley Thatcher Blake) จากหอพรรณพืชควีนส์แลนด์ (Queensland Herbarium) ได้ย้ายชื่อชนิดไปยังสกุล *Melaleuca* 

ชื่อแสดงคุณลักษณะ *quinquenervia* มาจาก ภาษาละติน *quinque* แปลว่า "ห้า" และ *nervus* แปลว่า "เส้นใบ" หมายถึง ใบที่มีเส้นใบห้าเส้นเด่นชัด

มีชื่อสามัญภาษาอังกฤษว่า Broad-leaved paperbark, Broad-leaved tea tree และชื่อสั้นเรียก Paperbark รวมทั้งชื่อ Tea tree ที่ใช้ในออสเตรเลีย และ Punk tree ที่ใช้ในสหรัฐอเมริกา ยังเป็นที่รู้จักกันในชื่อ Niaouli, Itachou (paicî) และ Pichöö (xârâcùù) ใน นิวแคลิโดเนีย

การแพร่กระจายและถิ่นกำเนิด
--------------------------

ถิ่นกำเนิดของ *Melaleuca quinquenervia* ในออสเตรเลีย
ในประเทศออสเตรเลีย เสม็ดใบกว้าง (*M. quinquenervia)* แพร่กระจายตามชายฝั่งตะวันออกตั้งแต่คาบสมุทรเคปยอร์ก ในควีนส์แลนด์ ไปจนถึงอ่าวโบทานี (Botany Bay) ในนิวเซาท์เวลส์ เติบโตได้ดีในที่ราบลุ่ม หนองน้ำตามฤดูกาล ที่ราบปากแม่น้ำ ป่าชายหาดใกล้ทะเล ที่ลุ่มน้ำขัง ตามชายขอบป่าพรุ และเป็นพืชพันธุ์ที่โดดเด่นในภูมิภาคซิดนีย์ ที่เติบโตควบคู่ไปกับต้นไม้อื่น เช่น ไม้มะฮอกกานี (*Eucalyptus robusta*) และ Bangalay (*E. botryoides*) เสม็ดใบกว้างเติบโตในดินเหนียว ดินป่าพรุหรือดินที่มีน้ำขัง และเติบโตได้ในดินเปรี้ยวที่มี pH ต่ำถึง 2.5 

เสม็ดใบกว้าง มีถิ่นกำเนิดในภาคใต้ของนิวกินีตะวันตก ของประเทศอินโดนีเซีย และประเทศปาปัวนิวกินี และกระจายพันธุ์ในนิวแคลิโดเนียรวมทั้ง แกรนด์แตร์, Belep, เกาะ Pines และ Maré  อาจพบต้นเสม็ดใบกว้างกระจัดกระจายตามภูมิประเทศทุ่งหญ้าสะวันนาทางตะวันตกของนิวแคลิโดเนีย ซึ่งสันนิษฐานว่าเคยมีสภาพป่ามาก่อน แต่ถูกปรับสภาพเป็นทุ่งหญ้าตั้งแต่การตั้งถิ่นฐานเริ่มแรกของมนุษย์ในภูมิภาคซึ่งใช้ไฟในการบุกเบิกปรับหน้าดิน ภัยคุกคามที่สำคัญต่อเสม็ดใบกว้าง คือการพัฒนาที่อยู่อาศัย การตัดถนน การปลูกอ้อยและสวนสน เสม็ดใบกว้างที่เหลืออยูู่ในออสเตรเลียไม่ได้รับการคุ้มครองในเขตสงวน โดยพื้นที่ป่าเสม็ดใบกว้างส่วนใหญ่ตั้งอยู่ในที่ดินส่วนบุคคลซึ่งการหักล้างถากพงยังคงดำเนินต่อไป

เสม็ดใบกว้าง *(M. quinquenervia)* ได้รับการแนะนำให้เป็นไม้ประดับในพื้นที่เขตร้อนหลายแห่งของโลก รวมทั้งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แอฟริกา และอเมริกา และกลายเป็นวัชพืชต่างถิ่นรุกรานในหลายพื้นที่เหล่านั้น

นิเวศวิทยา
----------

เสม็ดใบกว้าง สามารถแตกยอดใหม่จากปุ่มปมตามลําต้นอย่างรวดเร็วหลังไฟป่า และได้รับการบันทึกว่าสามารถออกดอกภายในไม่กี่สัปดาห์หลังไฟป่า สามารถมีอายุได้นานกว่า 100 ปี โดยต้นเสม็ดใบกว้างปลูกอายุ 40 ปีจะมีเส้นรอบวงลำต้นประมาญ 2.7 เมตร 

ดอกเสม็ดใบกว้างเป็นแหล่งน้ำหวานที่ดีสำหรับสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ ได้แก่ ค้างคาวผลไม้ แมลง และนกหลากหลายชนิด เช่น นกแก้วเขียวอกลาย (*Trichoglossus chlorolepidotus*) ค้างคาวแม่ไก่ป่าฝนหัวสีเทา (*Pteropus poliocephalus*) และค้างคาวแม่ไก่สีแดง (*P. scapulatus*) ที่กินทั้งดอก

เคมี
----

สารประกอบอินทรีย์เทอร์พีนที่พบในเสม็ดใบกว้าง *(M. quinquenervia)*
สารสำคัญที่สกัดได้จากเสม็ดใบกว้าง คือ สารประกอบอินทรีย์*เทอร์พีน* ที่ต่างกัน 2 รูปแบบคือ 

* สารสำคัญที่ 1 (*เทอร์พีน*แบบเส้น) คือ E-nerolidol ที่มีความเข้มข้นร้อยละ 74–95% ของน้ำมันทั้งหมด และยังรวมถึง Linalool
* สารสำคัญที่ 2 (*เทอร์พีน*แบบมุม) คือ Viridiflorol ที่มีความเข้มข้นร้อยละ 13–66% ของน้ำมันทั้งหมด และยังรวมถึง 1,8-cineole และ α-Terpineol

และยังมี Grandinin เป็น ellagitannin ที่พบในใบของเสม็ดใบกว้าง

การใช้ประโยชน์
--------------

*เสม็ดใบกว้าง (M. quinquenervia)* มีประโยชน์หลายอย่าง 

ใบ มีรสขมหอม เมื่อถูกขยี้จะมีกลิ่นหอมระเหย ชาวออสเตรเลียพื้นเมือง นิยมใช้ใบอ่อนไปต้มเพื่อรักษา โรคหวัด อาการปวดหัว และโรคทั่วไป 

น้ำมันหอมระเหย ของ *Melaleuca quinquenervia* (โดยเฉพาะน้ำมันจากใบที่กลั่นด้วยไอน้ำมีสารสำคัญ 1,8-cineole ใช้ภายนอกสำหรับอาการไอ หวัด โรคประสาท และ โรคไขข้อ  ใช้กินช่วยขับเสมหะ แก้หลอดลมอักเสบ  นอกจากนี้ยังมีการสกัดสารสำคัญ nerolidol และ linalool) ซึ่งใช้ในน้ำยาไล่ยุงหรือแมลงและใช้เป็น*ตัวแต่งกลิ่น*ในสบู่และเครื่องสำอาง ได้ถูกใช้ในผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางหลายชนิดโดยเฉพาะในออสเตรเลีย น้ำมันมีบันทึกในตำรับสมุนไพรและยาธรรมชาติ ใช้เป็นสารฆ่าเชื้อและต้านเชื้อแบคทีเรียเพื่อช่วยในการติดเชื้อในกระเพาะปัสสาวะ ปัญหาทางเดินหายใจและ โรคหวัด เป็นน้ำมันที่ไม่เป็นพิษ และทำให้เกิดอาการระคายเคืองได้น้อยมาก มีระดับความเป็นอันตรายต่ำมาก (ระดับ 0) ในฐานข้อมูลความปลอดภัยของเครื่องสำอาง 

เปลือกไม้ที่เหมือนกระดาษนั้นใช้ในการรอง *คูลามอน* (ถาดทรงยาวคล้ายฟักผ่าครึ่ง) ใช้สร้างที่พักอาศัยแบบชั่วคราว ใช้ห่ออาหารอบ และใช้ปูหลุม*เตาใต้ดิน* 

ดอก น้ำหวานสกัดแบบดั้งเดิมโดยการขยำในน้ำใน *คูลามอน* ใช้เป็น เครื่องดื่ม ดอกหอมของเสม็ดใบกว้างยังช่วยผลิต น้ำผึ้ง สีเหลืองอำพันสีอ่อนถึงเข้มซึ่งต่างกันในแต่ละพื้นที่ เป็นน้ำผึ้งที่มีรสชาติเฉพาะตัวและหวานจัด ไม่จัดเป็นน้ำผึ้งคุณภาพสูง แต่ก็เป็นที่นิยม 

บางครั้งต้นเสม็ดใบกว้าง ยังนิยมทำเป็น บอนไซ 

เนื้อไม้ ทนต่อความชื้นและทนการแช่น้ำ และมักใช้เป็นรั้ว 

เป็นต้นไม้ ที่นิยมปลูกข้างถนนหรือปลูกในสวนสาธารณะโดยเฉพาะในซิดนีย์  ในประเทศออสเตรเลียใช้ในการกันลม บังแดดให้ร่ม และแหล่งอาหารที่ดีสำหรับแมลงและนกท้องถิ่นหลากหลายชนิด  สามารถทนต่อดินที่มีน้ำขังได้  ทั้งนี้ได้รับการขึ้นทะเบียนจาก กระทรวงเกษตรของสหรัฐอเมริกา (USDA) ว่าเป็น วัชพืชรุกราน ใน รัฐฟลอริดา ซึ่งเคยได้แนะนำให้ปลูกในการช่วยซับน้ำในหนองน้ำ

* เนื้อไม้เสม็ด M. quinquenervia - MHNTเนื้อไม้เสม็ด *M. quinquenervia* - MHNT
* เปลือกต้นเสม็ดใบกว้าง M. quinquenerviaเปลือกต้นเสม็ดใบกว้าง *M. quinquenervia*
* ถาด (คูลามอน) ในภาพนี้อยู่ทางซ้ายบน ปูด้วยเปลือกเสม็ดมักใช้เป็นที่รองสำหรับเด็กแรกเกิด ถาด (คูลามอน) ในภาพนี้อยู่ทางซ้ายบน ปูด้วยเปลือกเสม็ดมักใช้เป็นที่รองสำหรับเด็กแรกเกิด

อ้างอิง
-------

1. 1 2
2. 1 2 3  ISBN 9781922137517
3. 1 2  ISBN 1876334983
4. 1 2 3  ISBN 0207168679
5. 1 2
6. 1 2 3 4 5  ISBN 0-85091-589-9
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. 1 2
11. 1 2  "สำเนาที่เก็บถาวร" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2017-03-16. สืบค้นเมื่อ 2020-10-25.
12. ↑  ISBN 0-387-98313-9
13. ↑  C.E. Turner; T. D. Center; D. W. Burrows; G. R. Buckingham (1998). "Ecology and management of Melaleuca quinquenervia, an invader of wetlands in Florida, USA. Wetlands Ecology and Management". 5: 165–178.
14. ↑  "Melaleuca quinquenervia (paperbark tree)". Centre for Agriculture and Biosciences International. Retrieved 5 February 2017.
15. ↑  Lepschi BJ (1993). "Food of some birds in eastern New South Wales: additions to Barker & Vestjens". Emu. 93 (3): 195–99. doi:10.1071/MU9930195.
16. 1 2  Ireland, B.F.; D.B. Hibbert; R.J. Goldsack; J.C. Doran; J.J. Brophy (2002). "Chemical variation in the leaf essential oil of Melaleuca quinquenervia (Cav.) S.T. Blake". Biochemical Systematics and Ecology. 30 (5): 457–470. doi:10.1016/s0305-1978(01)00112-0.
17. ↑  Moharram, F. A. (2003). "Polyphenols ofMelaleuca quinquenervia leaves - pharmacological studies of grandinin". Phytotherapy Research. 17 (7): 767–773. doi:10.1002/ptr.1214. PMID 12916075.
18. ↑  Maiden, J.H. The Forest Flora of New South Wales, vol. 1, Government Printer, Sydney, 1904.
19. ↑  Blake, S.T. *Contributions from the Queensland Herbarium*, No.1, 1968.
20. ↑  [*ลิงก์เสีย*]
21. ↑  Cribb, A.B. & J.W. Useful Wild Plants in Australia, Collins 1982, p. 23, ISBN 0-00-636397-0.
22. ↑  "Australian Plants as Bonsai - Melaleuca quinquenervia". Australian National Botanic Gardens. Retrieved 15 May 2020.
23. 1 2  Halliday, Ivan (1989). A Field Guide to Australian Trees. Melbourne: Hamlyn Australia. p. 262. ISBN 0-947334-08-4.
24. ↑  Halliday, Ivan (2004). Melaleucas: A Field and Garden Guide. Sydney: New Holland Press. p. 238. ISBN 1-876334-98-3.
25. ↑  Elliot, Rodger (1994). Attracting Wildlife to Your Garden. Melbourne: Lothian Press. p. 58. ISBN 0-85091-628-3.

| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน |
| --- |
| *Melaleuca quinquenervia* | 
* Wikidata: Q1813408
* Wikispecies: Melaleuca quinquenervia
* Calflora: 12670
* EoL: 2508582
* EPPO: MLAQU
* FloraBase: 48990
* GBIF: 5415832
* GRIN: 105723
* iNaturalist: 120527
* IPNI: 598073-1
* IRMNG: 11854019
* ITIS: 27228
* IUCN: 49278407
* NCBI: 164942
* Plant List: kew-123857
* PLANTS: MEQU
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:598073-1
* Tropicos: 22101758
* WCSP: 123857
* WoRMS: 594788

 |
| *Metrosideros quinquenervia* | 
* Wikidata: Q39280836
* GBIF: 3175613
* GRIN: 433271
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:598303-1
* Tropicos: 22107330

 |