**อาณาจักรซีงาปูรา** (มลายู: *Kerajaan Singapura*) เอกสารไทยบางแห่งเรียก **สิงหปุระ** หรือ **สิงคปุระ** เป็นอาณาจักรฮินดู-พุทธของชาวมลายู ซึ่งได้รับอิทธิพลด้านวัฒนธรรมจากอินเดีย สันนิษฐานว่าก่อตั้งครั้งแรกบนเกาะอูจง (*Pulau Ujong*) หรืออาจเรียกว่าเตอมาเซ็ก (*Temasek*) เมื่อ ค.ศ. 1299 ก่อนล่มสลายลงในช่วงระหว่าง ค.ศ. 1396 ถึง 1398 โดยถือกันว่าซัง นีลา อูตามา (หรือ ซรี ตรี บูวานา) เป็นผู้ก่อตั้งอาณาจักร พระองค์มีซัง ซาปูร์บา เป็นพระราชชนก ซึ่งเป็นบุรุษกึ่งเทพ และยังเป็นบรรพชนของบุรพกษัตริย์มลายูหลายพระองค์ตามเทวตำนานของชาวมลายู ทั้งนี้ความเป็นมาของของอาณาจักรซีงาปูราในพงศาวดารมลายูค่อนข้างคลุมเครือพอสมควร นักประวัติศาสตร์หลายคนให้ความคิดเห็นว่าพระเจ้าปรเมศวร (หรือ ซรี อิซกันดาร์ ชะฮ์) กษัตริย์พระองค์สุดท้ายของซีงาปูรา เป็นบุคคลที่มีตัวตนจริง สามารถพิสูจน์ได้ จากหลักฐานทางโบราณคดีที่พบในเนินฟอร์ตแคนนิง และริมฝั่งแม่น้ำสิงคโปร์ซึ่งอยู่ใกล้เคียงกัน แสดงให้เห็นถึงการตั้งชุมชนขนาดใหญ่ และเป็นเมืองท่าที่สำคัญในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 14

ชุมชนขยายตัวขึ้นเมื่อราวคริสต์ศตวรรษที่ 13 หรือ 14 เปลี่ยนเมืองท่าขนาดเล็กไปสู่เมืองท่าระดับนานาชาติ เพื่ออำนวยความสะดวกแก่เครือข่ายการค้าจากหมู่เกาะมลายู อินเดีย และจีนยุคราชวงศ์หยวน อย่างไรก็ตามอาณาจักรซีงาปูราต้องเผชิญกับการอ้างสิทธิเหนือดินแดนของชาติใหญ่สองชาติ คือ อาณาจักรอยุธยาทางตอนเหนือ และจักรวรรดิมัชปาหิตทางตอนใต้ ราชธานีของซีงาปูราถูกกองกำลังจากต่างชาติรุกรานอย่างน้อยสองครั้ง ในพงศาวดารมลายูระบุว่าซีงาปูราถูกจักรวรรดิมัชปาหิตยึดครองได้ใน ค.ศ. 1398 ส่วนเอกสารของโปรตุเกสระบุว่าซีงาปูราถูกอยุธยายึดครอง ซึ่งพระเจ้าปรเมศวร พระมหากษัตริย์พระองค์สุดท้ายทรงลี้ภัยไปยังทางตะวันตกของคาบสมุทรมลายู ก่อนก่อตั้งรัฐสุลต่านมะละกาขึ้นใน ค.ศ. 1400

ศัพทมูลวิทยา
------------

*ซีงาปูรา* (*Singapura*) มาจากภาษาสันสกฤต แปลว่า "เมืองแห่งสิงโต" ประกอบด้วยคำว่า *ซีงา* มาจากคำว่า *สิงฺห* (*siṃha*) แปลว่า สิงโต รวมกับคำว่า *ปูรา* มาจากคำว่า *ปูร* (*pūra*) แปลว่า เมือง ตามประวัติใน *เซอจาระฮ์เมอลายู* ระบุไว้ว่า ขณะที่ซรี ตรี บูวานา และข้าราชบริพารกำลังสำรวจแหลมเบิมบันบนเกาะบินตัน ทรงพระเนตรเห็นเกาะแห่งหนึ่งที่มีหาดทรายขาวสะอาด ต่อมาทรงทราบชื่อเกาะดังกล่าวว่าเตอมาเซ็ก (*Temasek*) จึงเสด็จทางชลมารคไปยังเกาะดังกล่าว ทว่าระหว่างทางเกิดพายุรุนแรง จึงรีบขึ้นเกาะเตอมาเซ็กด้วยความปลอดภัยก่อนออกไปล่าสัตว์ ทันใดนั้นพวกเขาก็พบกับสัตว์ประหลาดตัวสีแดง มีหัวสีดำ คอและอกมีสีขาว เป็นสัตว์ที่แลดูมีสง่าราศี สามารถเคลื่อนที่ได้อย่างคล่องแคล่วว่องไวและหายเข้าไปในป่า ซรี ตรี บูวานาทรงมีพระดำรัสตรัสถามเดอมัง เลอบาร์ เดาน์ (*Demang Lebar Daun*) ผู้เป็นเสนาบดี ว่าสัตว์นั้นคืออะไร เสนาบดีก็ตอบว่าสัตว์นั้นน่าจะเป็นสิงโต หลังจากนั้นซรี ตรี บูวานา ทรงตัดสินพระทัยที่จะประทับอยู่บนเกาะเตอมาเซ็ก และตั้งนามเมืองไว้ว่า *ซีงาปูรา* หรือ เมืองแห่งสิงโต มาแต่นั้น

นักวิชาการบางส่วนเชื่อว่า เรื่องราวของซรี ตรี บูวานา และการสร้างเมืองนั้นเป็นเรื่องแต่ง มีการสันนิษฐานถึงที่มาของนามเมืองเอาไว้หลากหลาย เป็นต้นว่า ชื่อเมืองตั้งโดยพระเจ้าปรเมศวร เพื่อบ่งว่ากำลังสร้างสิงหราชบัลลังก์ขึ้นใหม่บนเกาะเตอมาเซ็กแทนของเดิมที่เมืองปาเล็มบัง บนเกาะสุมาตรา เพื่อท้าทายอำนาจของจักรวรรดิมัชปาหิต บ้างก็ว่าพระเจ้าปรเมศวรทรงปราบดาภิเษกจากการสังหารเจ้าเมืองเตอมาเซ็กคนก่อน และเปลี่ยนนามเมืองขึ้นใหม่เพื่ออ้างความชอบธรรมเหนือการปกครองเกาะ ขณะที่นักวิชาการบางคนอธิบายว่าชื่อ *ซีงาปูรา* อาจเชื่อมโยงกับอาณาจักรสิงหะส่าหรีบนเกาะชวา แม้จะเชื่อกันว่าชื่อซีงาปูราจะมาแทนเตอมาเซ็กอันเป็นชื่อเก่าในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 14 แต่ที่มาของชื่อนั้น ยังไม่สามารถระบุที่มาที่ไปได้อย่างชัดเจน

หลักฐานทางประวัติศาสตร์
-----------------------

### หลักฐานที่เป็นลายลักษณ์อักษร

แผนที่ "ภูมิภาคมะละกา" (*Regio di Malaca*) ของเอญาโซ ดันตี เมื่อ ค.ศ. 1573 ระบุชื่อเมือง "ชีญาโตลา" (*Cingatola*) ซึ่งตรงกับซีงาปูรา
*เซอจาระฮ์เมอลายู* ถือเป็นหลักฐานเพียงชิ้นเดียวที่ยืนยันถึงการมีตัวตนของอาณาจักรซีงาปูรา อย่างไรก็ตามเอกสารชิ้นนี้เป็นเอกสารที่ถูกเขียนหรือรวบรวมขึ้นช่วงที่รัฐสุลต่านมะละกาเจริญรุ่งเรือง ต่อมารัฐสุลต่านยะโฮร์ ผู้สืบอำนาจลำดับถัดมา ได้นำเนื้อหาไปเรียบเรียงใหม่ใน ค.ศ. 1612 โดยเนื้อหามีเพียงการก่อตั้งอาณาจักร การสืบทอดอำนาจของชนชั้นปกครอง และการล่มสลาย แต่มิได้ระบุวันเดือนปีเอาไว้ ดังนั้นการลำดับเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ของซีงาปูราจากเซอจาระฮ์เมอลายูจะต้องเทียบเคียงกับช่วงเวลาการสวรรคตของพระเจ้าปรเมศวร ซึ่งปรากฏอยู่ในพงศาวดารของราชวงศ์หมิง แม้เรื่องราวของรัฐสุลต่านมะละกาและรัฐสุลต่านยะโฮร์ในเซอจาระฮ์เมอลายูจะถูกต้องแม่นยำ แต่สำหรับอาณาจักรซีงาปูรากลับตรงกันข้าม เพราะเรื่องราวที่ปรากฏส่วนใหญ่กลับมีหลักฐานยืนยันอยู่เพียงน้อยนิด ด้วยเหตุนี้นักประวัติศาสตร์จึงมักตั้งข้อสงสัยเกี่ยวกับความเป็นมาของอาณาจักรซีงาปูราที่ปรากฏในเซอจาระฮ์เมอลายู ซึ่งเป็นพงศาวดารกึ่งตำนาน อย่างไรก็ตามนักประวัติศาสตร์บางคนให้ความเห็นว่า ซีงาปูราก่อกำเนิดขึ้นในรอยต่อเวลาระหว่างการเสื่อมถอยของอาณาจักรศรีวิชัย กับการผงาดขึ้นของรัฐสุลต่านมะละกา แต่นักประวัติศาสตร์บางคนก็แย้งว่า เซอจาระฮ์เมอลายูแต่งเรื่องนี้ขึ้น เพื่ออ้างความชอบธรรมจากการสืบเชื้อสายเจ้านายจากปาเล็มบัง โดยได้แต่งเรื่องราวกษัตริย์ซีงาปูราห้ารัชกาลขึ้นมา เพื่อปกปิดความเป็นอนารยชนในยุคก่อน ถึงกระนั้นพระเจ้าปรเมศวร หรือ อิซกันดาร์ ชะฮ์ กษัตริย์พระองค์สุดท้ายของซีงาปูรา ได้รับการพิจารณาว่าเป็นบุคคลที่มีตัวตนจริงอยู่ในประวัติศาสตร์

ประวัติศาสตร์ช่วงสุดท้ายของซีงาปูราได้รับการบันทึกโดยสังเขปในเอกสารโปรตุเกส เช่น โตเม ปีรึช (*Tomé Pires*) บรัช ดึ อัลบูแกร์กึ (*Brás de Albuquerque*; ผู้ตีพิมพ์จดหมายของอาฟงซู ดึ อัลบูแกร์กึ ผู้บิดา) กูดิญญู ดึ เอเรเดีย (*Godinho de Erédia*) และฌูเอา ดึ บาร์รุช (*João de Barros*) ในเอกสาร *รายงานแห่งบูรพาทิศ จากทะเลแดงถึงจีน* (*Suma Oriental que trata do Mar Roxo até aos Chins*) ของโตเม ปีรึช ซึ่งเขียนขึ้นหลังโปรตุเกสพิชิตมะละกาได้ไม่นานนัก ได้กล่าวถึงซีงาปูราเกี่ยวกับการเป็นรากฐานของรัฐสุลต่านมะละกาไว้พอสังเขป โดยมีเนื้อหาใกล้เคียงกับเซอจาระฮ์เมอลายู กล่าวคือ เป็นเรื่องราวของเจ้าชายจากปาเล็มบัง ผู้มาถึงและอ้างสิทธิเหนือดินแดนซีงาปูรา และกล่าวถึงกษัตริย์องค์สุดท้ายที่เสด็จลี้ภัยไปยังทางตะวันตกของคาบสมุทรมลายูเพื่อก่อตั้งมะละกา แต่มีเรื่องราวที่แตกต่างกันอย่างเห็นได้ชัด คือ *รายงานแห่งบูรพาทิศ จากทะเลแดงถึงจีน* ระบุว่า เจ้าชายจากปาเล็มบัง และกษัตริย์พระองค์สุดท้ายของซีงาปูราเป็นบุคคลเดียวกัน คือพระเจ้าปรเมศวร ขณะที่ *เซอจาระฮ์เมอลายู* กลับระบุว่าเจ้าชายจากปาเล็มบังคือซัง นีลา อูตามา และสืบราชสมบัติต่อกันห้าชั่วอายุคน จนมาถึงพระเจ้าปรเมศวรเป็นพระองค์สุดท้าย นอกจากนี้ *รายงานแห่งบูรพาทิศ จากทะเลแดงถึงจีน* ยังให้ข้อมูลอีกว่า เจ้าชายแห่งปาเล็มบังได้ลอบสังหารเตอมากี (*Temagi*) หรือ ซังอาจี (*Sang Aji*) เพื่อแย่งบัลลังก์ซีงาปูราเมื่อราวคริสต์ทศวรรษ 1390 โดยได้รับการช่วยเหลือจากชาวโอรังเลาต์ (*Orang Laut*; แปลว่า ชาวทะเล)

นอกจากนี้ เอกสารโปรตุเกสยังให้ข้อมูลว่าอิซกันดาร์ ชะฮ์ เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าปรเมศวร สอดคล้องกับเอกสารราชวงศ์หมิงของจีนที่ระบุว่าอิซกันดาร์ ชะฮ์ เป็นกษัตริย์ลำดับที่สองของมะละกา แต่ในปัจจุบัน นักประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่เชื่อว่าปรเมศวรเป็นบุคคลเดียวกันกับอิซกันดาร์ ชะฮ์ บ้างก็บอกว่าอีกพระนามหนึ่งของปรเมศวรเมื่อทรงเข้ารีตศาสนาอิสลาม แม้นักประวัติศาสตร์จะยังหาข้อสรุปในเรื่องดังกล่าวไม่ได้ แต่หลายคนยอมรับว่าสุลต่านเมอกัต อิซกันดาร์ ชะฮ์ เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าปรเมศวร

ในเอกสาร *เต่าอี๋จื้อเลฺว่* (จีน: 島夷誌略) ซึ่งเป็นบันทึกการเดินทางของวัง ต้าเยฺวียน (汪大渊) ได้กล่าวถึงดินแดนต้านหม่าซี (淡马锡) ซึ่งตรงกับ *เตอมาเซ็ก* อันเป็นชื่อเดิมของซีงาปูรา โดยเขาได้ระบุไว้ว่าในช่วงที่เดินทางมาถึงใน ค.ศ. 1330 ต้านหม่าซีถูกปกครองโดยหัวหน้าเผ่า (酋長) ซึ่งวังได้ระบุอีกว่าหัวหน้าเผ่าเป็นแค่เจ้าผู้ครองในอาณัติของรัฐมีอำนาจมากกว่า ทั้งได้ระบุเพิ่มเติมว่าต้านหม่าซีเคยถูกทัพเรือของอยุธยาจำนวน 70 ลำ โจมตีป้อมปราการและกำแพงเมืองเมื่อไม่กี่ปีก่อนที่วังจะเดินทางมาถึง ต้านหม่าซีสามารถต้านทัพอยุธยาได้ราวหนึ่งเดือนจึงชนะ

### หลักฐานที่ไม่เป็นลายลักษณ์อักษร

ศาลอิซกันดาร์ ชะฮ์ บนเนินฟอร์ตแคนนิง บางคนเชื่อว่าเป็นที่ฝังพระศพของปรเมศวร แต่นักวิชาการไม่พบหลักฐานการฝังพระศพในบริเวณดังกล่าว
จากการขุดค้นหลักฐานทางโบราณบริเวณเนินฟอร์ตแคนนิง และบริเวณใกล้เคียงริมฝั่งแม่น้ำสิงคโปร์ โดยจอห์น เอ็น. มิกซิก (*John N. Miksic*) เมื่อ ค.ศ. 1984 ยืนยันว่าเคยมีการตั้งถิ่นฐานและทำการค้าอย่างเจริญรุ่งเรืองในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 14 มีซากกำแพงเมืองขนาดใหญ่ ซึ่งจอห์น ครอว์เฟิร์ด อธิบายว่า กำแพงมีขนาดกว้างประมาณ 5 เมตร และสูง 3 เมตร ซึ่งกำแพงนี้มีลักษณะเฉพาะตัว สามารถสังเกตได้บริเวณริมถนนสแตมฟอร์ดในปัจจุบัน นอกจากนี้ยังมีการขุดค้นพบรากฐานของสิ่งปลูกสร้างบริเวณเนินฟอร์ตแคนนิง ได้แก่ สวนผลไม้ ที่พักอาศัย นอกจากนี้ครอว์ฟอร์ดยังบรรยายถึงสิ่งก่อสร้างรูปร่างสี่เหลี่ยมจัตุรัสขนาด 12 เมตร เข้าใจว่าเป็นศาสนสถานของฮินดูหรือพุทธเพราะตั้งอยู่ใกล้กับยอดเขา

เมื่อแรกชาวอังกฤษเข้ามายังเกาะสิงคโปร์เมื่อราวคริสต์ศตวรรษ 1800 มีตำนานท้องถิ่น เล่าเรื่องราวของเนินเขาแห่งนี้ไว้ว่าเป็นที่ประทับของเจ้านายซีงาปูราในอดีต เป็นที่ฝังพระศพของกษัตริย์องค์สุดท้าย และยังเป็นที่รู้จักในนาม *ภูเขาต้องห้าม* หรือ *บูกิตลารางัน* (*Bukit Larangan*) เพราะเป็นดินแดนของวิญญาณ ใน ค.ศ. 1928 คนงานขุดสระน้ำ พบเครื่องประดับทองแบบมัชปาหิต แหวน ต่างหู ปลอกแขน และสิ่งที่คาดว่าน่าจะเป็นศิราภรณ์ นอกจากนี้ยังขุดพบเศษเซรามิก เครื่องลายคราม เหรียญเงินจีนยุคราชวงศ์ซ่ง และวัตถุโบราณอื่น ๆ ริมฝั่งแม่น้ำสิงคโปร์และบนเนินฟอร์ตแคนนิง แต่โบราณวัตถุที่พบบนเนินฟอร์ตแคนนิงนั้นมีคุณภาพสูงกว่าแหล่งอื่น ๆ ยิ่งเป็นการยืนยันว่าเนินฟอร์ตแคนนิงเป็นที่ประทับของเจ้านายชั้นสูงจริง และซีงาปูราเคยเป็นศูนย์กลางทั้งด้านการเมืองและการค้าเมื่อคริสต์ศตวรรษที่ 14

ประวัติ
-------

*เซอจาระฮ์เมอลายู* เอกสารหลักที่ใช้อ้างอิงประวัติประวัติความเป็นมาของอาณาจักรซีงาปูรา แต่หลักฐานชิ้นนี้ยังมีปัญหา เพราะเนื้อหาถูกคัดลอกขึ้นใหม่ ทำให้ยากที่จะยืนยันความถูกต้องชัดเจน อย่างไรก็ตาม ยังมีเอกสารหรือบันทึกของชาติอื่น ได้บันทึกเรื่องราวของอาณาจักรแห่งนี้ไว้ เช่น *เต่าอี๋จื้อเลฺว่* (จีน: 島夷誌略; แปลว่า บันทึกเกี่ยวกับพวกอนารยชนบนเกาะ) ซึ่งเป็นบันทึกการเดินทางของวัง ต้าเยฺวียน (汪大渊) ในยุคราชวงศ์หยวน, พงศาวดารราชวงศ์เจิ๊น, *รายงานแห่งบูรพาทิศ จากทะเลแดงถึงจีน* (*Suma Oriental que trata do Mar Roxo até aos Chins*) ของโตเม ปีรึช, *นครกฤตาคม* (*Nagarakṛtāgama*) ซึ่งเป็นบทยอพระเกียรติฮายัม วูรุก แห่งจักรวรรดิมัชปาหิต, พงศาวดาร *ปาราตน* (*Pararaton*) โดยราชสำนักชวาเมื่อคริสต์ศตวรรษที่ 16 และ *พงศาวดารราชวงศ์หยวน* (元史) ซึ่งเขียนขึ้นในยุคราชวงศ์หมิง

ใน *เซอจาระฮ์เมอลายู* อ้างว่ากษัตริย์ซีงาปูราสืบเชื้อสายมาจากซัง ซาปูร์บา และปกครองต่อเนื่องกันถึงห้ารัชกาลก่อนอาณาจักรจะล่มสลายไป ดังนี้


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   |   |   |   |   |   |   | ซรี ตรี บูวานา*ศรีตรีภูวน* (ค. 1299 – 1347) |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   | ซรี วีกรามา วีรา*ศรีวิกรมวีร* (ค. 1347 – 1362) |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   | ซรี รานา วีกรามา*ศรีรณวิกรม* (ค. 1362 – 1375) |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   | ซรี มาฮาราจา*ศรีมหาราช* (ค. 1375 – 1389) |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   | ปาราเมซวารา*ปรเมศวร* (กษัตริย์ซีงาปูรา ค. 1389 – 1398, สุลต่านมะละกา ค. 1402 – 1414) |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   | รัฐสุลต่านมะละกา (1402–1513) |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|

### ซัง นีลา อูตามา

พระบรมรูปซัง นีลา อูตามา ปฐมกษัตริย์ของซีงาปูรา ณ จุดก้าวเท้าของแรฟเฟิลส์ ริมแม่น้ำสิงคโปร์
ใน *เซอจาระฮ์เมอลายู* ให้ข้อมูลว่าซัง นีลา อูตามา เป็นเจ้าชายจากปาเล็มบัง และอ้างว่าสืบสันดานมาจากอเล็กซานเดอร์มหาราช (หรืออิสกันดาร์ ซูลก็อรนัยน์) พระองค์ลี้ภัยอยู่บนเกาะบินตันมานานหลายปี ก่อนที่จะขึ้นฝั่งบนเกาะเตอมาเซ็กใน ค.ศ. 1299 แต่เดิมเตอมาเซ็กเป็นเมืองหน้าด่านขนาดน้อย และเป็นถิ่นที่อยู่ของชาวโอรังเลาต์ ชาวทะเลเหล่านี้แสดงออกถึงความจงรักภักดีต่อผู้นำชาวมลายูมากมาตั้งแต่ต้น พวกเขาคอยลาดตระเวน ปราบปรามโจรสลัด และนำพ่อค้าวานิชไปเข้าเฝ้าเจ้านายชาวมลายู ในเวลาต่อมาโอรังเลาต์ได้ยกย่องให้ซัง นีลา อูตามา ขึ้นเป็นรายา และซัง นีลา อูตามา ได้เปลี่ยนนามเมืองจาก *เตอมาเซ็ก* เป็น *ซีงาปูรา* แล้วตั้งราชธานีอยู่บริเวณปากแม่น้ำสิงคโปร์

ราชธานีมีความอุดมสมบูรณ์พร้อม มีทั้งเนินเขาและบ่อน้ำผุดซึ่งเป็นน้ำจืดสนิท แบ่งเป็นบ่อน้ำผุดบนเนิน (ปัจจุบันเนินฟอร์ตแคนนิง) เขาใช้สำหรับอุปโภคบริโภคของเจ้านาย ส่วนแหล่งน้ำบริเวณเชิงเขาไว้สำหรับให้ราษฎรอุปโภคบริโภค เนินฟอร์ตแคนนิงเปรียบดั่งเขาพระสุเมรุ อันเป็นที่สถิตของเทพเจ้าตามความเชื่อฮินดู-พุทธ เช่นเดียวกับชาติอุษาคเนย์อื่น ๆ การที่ซัง นีลา อูตามา สร้างพระราชวังไว้บนเนินฟอร์ตแคนนิงก็ถือเป็นการสำแดงว่าตนเป็นสมมุติเทพ พระองค์ตั้งตนเป็น *ซรี ตรี บูวานา* (มาจากคำสันสกฤตว่า *ศรีตรีภูวน*) แปลว่า "พระเป็นเจ้าแห่งโลกทั้งสาม" ตีความได้ว่า ผู้ยิ่งใหญ่ในจักรวาล

ในรัชกาลนี้มีการติดต่อค้าขายกับจีนในยุคราชวงศ์หยวน มีเอกสารบันทึกว่า ใน ค.ศ. 1320 ราชสำนักหยวนส่งทูตไปยัง *หลงหยาเหมิน* (龍牙門; สันนิษฐานว่าครอบคลุมบริเวณทางใต้ของอ่าวเคปเปิน ไปจนถึงชายฝั่งตะวันตกของเกาะเซินโตซา และทางตะวันตกของสวนสาธารณะแลบราดอร์ในปัจจุบัน) เพื่อขอช้างเลี้ยงไปเมืองจีน หลังจากนั้นชาวหลงหยาเหมินได้เดินทางไปเมืองจีนพร้อมเครื่องบรรณาการ และผู้แทนการค้าใน ค.ศ. 1325 ในเอกสาร *เต่าอี๋จื้อเลฺว่* (島夷誌略) ของวัง ต้าเยฺวียน (汪大渊) ระบุว่า หลงหยาเหมินเป็นส่วนหนึ่งของต้านหม่าซี (淡马锡) ในเอกสารดังกล่าวได้กล่าวถึงแหล่งอาศัยบนเกาะเตอมาเซ็กอย่างน้อยสองแห่ง คือ *หลงหยาเหมิน* (龍牙門) และ *ปันจู๋* (班卒) ซึ่งชื่อชุมชนแห่งหลังมาจากคำมลายูว่า *บันจูร์* (*Banjur*) แปลว่าบ่อผุดน้ำจืด ที่นี่อยู่ในอาณัติของกษัตริย์ บ้านเมืองมีความสงบเรียบร้อย ขณะที่หลงหยาเหมิน ถูกปกครองโดยกลุ่มโจรสลัด ซึ่งบุกโจมตีกองเรือสินค้านานาชาติหลายต่อหลายครั้ง ซึ่งพ่อค้าจีนในหลงหยาเหมินนั้น "ร่วมเคียงบ่าเคียงไหล่ไปกับชนพื้นเมือง" และในเอกสารของวังยังกล่าวถึงสินค้าที่มีการแลกเปลี่ยนกันในซีงาปูรา ได้แก่ นาก ผ้าฝ้ายพิมพ์ลาย ผ้าซาตินสีน้ำเงิน ไม้หอม โหนกของนกเงือก

อาณาจักรอยุธยามีความพยายามที่จะยึดครองซีงาปูรา ในเอกสารของวังระบุว่าไม่กี่ปีก่อนที่เขาจะเดินทางเข้ามาต้านหม่าซีเมื่อคริสต์ทศวรรษที่ 1330 อยุธยาส่งกองทัพเรือจำนวน 70 ลำ เปิดฉากโจมตีต้านหม่าซี แต่กำแพงเมืองและป้อมปราการของต้านหม่าซีแน่นหนา สามารถป้องกันการโจมตีจากทัพเรืออยุธยาได้ยาวนานถึงหนึ่งเดือน อยุธยากลายฝ่ายปราชัยแล้วล่าถอยออกไป ก่อนถูกแทนที่ด้วยจากโจมตีจากทัพเรือจากชวาที่รุกเข้ามาใหม่

### ซรี วีกรามา วีรา

หลังซัง นีลา อูตามา เสด็จสวรรคตลง ซรี วีกรามา วีรา (มาจากคำสันสกฤตว่า *ศรีวิกรมวีร*) พระราชโอรส เสด็จขึ้นเสวยราชสมบัติต่อ ในช่วงเวลานี้จักรวรรดิมัชปาหิตซึ่งเป็นรัฐที่สืบทอดอำนาจจากอาณาจักรสิงหะส่าหรี เริ่มขยายอำนาจไปยังเกาะเล็กเกาะน้อยที่อยู่รายรอบภูมิภาคนูซันตารา โดยมีกาจะฮ์ มาดา (*Gajah Mada*) เป็นแม่ทัพใหญ่ ต่อมาใน ค.ศ. 1350 ฮายัม วูรุก เสวยราชสมบัติมัชปาหิต จากนั้นทรงส่งพระราชสาส์นไปยังหัวเมืองต่าง ๆ ศิโรราบต่อพระราชอำนาจ แต่ซรี วีกรามา วีรา ทรงปฏิเสธ ทั้งตอบกลับพระราชสาส์นขู่กลับไปว่า จะทรงกล้อนพระเศียรกษัตริย์มัชปาหิต หากยาตราทัพมาตีซีงาปูรา

หลังได้รับสาส์นตอบกลับ ฮายัม วูรุกทรงพระโกรธยิ่งนัก จึงมีรับสั่งให้ดามัง วีราจา (*Damang Wiraja*) นำเรือรบขนาดใหญ่จำนวน 100 ลำ และกองเรือเล็กจำนวนมากไปโจมตีซีงาปูราทันที ข่าวลือเรื่องเรือรบแพร่สะพัดจากเกาะบินตันไปจนถึงซีงาปูรา ซรี วีกรามา วีรา ทรงจัดเรือรบจำนวน 400 ลำ เข้าต่อกรบริเวณชายฝั่งซีงาปูรายาวนานสามวันสามคืน ทรัพยากรของทั้งสองฝ่ายต่างได้รับความเสียหาย ทว่าซีงาปูราปราชัยในสงคราม ในที่สุดทหารชวาได้ถอนทัพกลับไปยังกองเรือของตนจนสิ้น

### ซรี รานา วีกรามา

นักแสดงรับบทเป็นบาดัง วีรบุรุษในตำนาน แบกศิลาจารึกสิงคโปร์ ในขบวนพาเหรดวันชาติสิงคโปร์ ค.ศ. 2016
ซรี รานา วีกรามา (มาจากคำสันสกฤตว่า *ศรีรณวิกรม*) สืบราชสมบัติต่อจากซรี วีกรามา วีรา ผู้เป็นพระราชชนก เมื่อ ค.ศ. 1362 ผู้พ่ายแพ้ต่อจักรวรรดิมัชปาหิต ใน *นครกฤตาคม* ซึ่งเป็นพงศาวดารของชวา ยืนยันว่าซีงาปูราตกเป็นเมืองขึ้นของมัชปาหิต อย่างไรก็ตามซรี รานา วีกรามา ทรงวางพระราโชบายใหม่ด้วยการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับประเทศเพื่อนบ้าน คือ รัฐสุลต่านเปอเรอลัก (*Kesultanan Peureulak*) ซึ่งเป็นรัฐอิสลามบนเกาะสุมาตรา เพื่อแสวงหาพันธมิตร มีวีรบุรุษในตำนานนามว่า บาดัง (*Badang*) ถือกำเนิดขึ้นในรัชสมัยของพระองค์ เขาเป็นบุคคลที่มีพละกำลังเหนือมนุษย์ โดยได้แสดงความสามารถของเขาหน้าพระพักตร์ซรี รานา วีกรามาในราชสำนัก รวมทั้งยังเป็นผู้เคลื่อนย้ายศิลาจารึกสิงคโปร์ไปยังปากน้ำสิงคโปร์ กระทั่งศิลาจารึกดังกล่าวถูกทำลายทิ้งโดยบริษัทอินเดียตะวันออกของบริติช

### ซรี มาฮาราจา

หลังซรี รานา วีกรามา เสด็จสวรรคตลงใน ค.ศ. 1375 ซรี มาฮาราจา (มาจากคำสันสกฤตว่า *ศรีมหาราช*) ขึ้นเสวยราชสมบัติต่อมา ในรัชกาลนี้เกิดเหตุปลากระทุงเหวพุ่งขึ้นโจมตีกษัตริย์พระองค์นี้ หากพระองค์เสด็จมาบริเวณชายฝั่งทะเล ฮัง นาดิม (*Hang Nadim*) หนุ่มน้อยคนหนึ่งได้คิดวิธีการป้องกันปลากระทุงเหวด้วยการปลูกต้นกล้วยบริเวณชายฝั่ง เมื่อปลากระทุงเหวพุ่งขึ้นจากทะเล ก็จะติดกับต้นกล้วยที่ปลูกไว้ ในเบื้องต้นซรี มาฮาราจาทรงรู้สึกขอบคุณหนุ่มน้อยคนนี้ แต่นานวันเข้าพระองค์กลับมีจิตริษยาเด็กหนุ่มคนนี้ ผู้ที่มีความเฉลียวฉลาดจนผู้คนให้ความสนใจมากกว่า ที่สุดซรี มาฮาราจาจึงรับสั่งให้ประหารชีวิตฮัง นาดิม

### ปรเมศวร

ปาราเมซวารา หรือในเอกสารไทยเรียก ปรเมศวร สืบราชสันตติวงศ์ต่อจากซรี มาฮาราจา พระราชชนก เมื่อ ค.ศ. 1387 เชื่อกันว่าปรเมศวรคือกษัตริย์พระองค์แรกที่เปลี่ยนไปเข้ารีตศาสนาอิสลาม และใช้พระนามว่า *ซรี อิซกันดาร์ ชะฮ์* อย่างไรก็ตามในเอกสาร *รายงานแห่งบูรพาทิศ จากทะเลแดงถึงจีน* ของโตเม ปีรึช ระบุว่าอิซกันดาร์ ชะฮ์ เจ้าผู้ครองมะละกาเปลี่ยนศาสนาเมื่อชนมายุ 72 พรรษา แต่ระบุอีกว่า อิซกันดาร์ ชะฮ์ มิใช่คนเดียวกันกับปรเมศวร หากแต่เป็นพระราชโอรสของปรเมศวร และเป็นเจ้าผู้ครองมะละกาพระองค์ที่สองต่อจากปรเมศวร อันเป็นข้อมูลที่สอดคล้องกันกับพงศาวดารราชวงศ์หมิง แต่บางเอกสารกลับให้ข้อมูลว่าพระราชโอรสของปรเมศวร คือ สุลต่านเมอกัต อิซกันดาร์ ชะฮ์

*รายงานแห่งบูรพาทิศ จากทะเลแดงถึงจีน* ของโตเม ปีรึช ระบุว่า ปรเมศวรคือเจ้าชายจากเมืองปาเล็มบังที่ถูกชาวชวาซึ่งเข้ามาปกครองเมืองขับไล่ใน ค.ศ. 1360 จึงลี้ภัยไปซีงาปูรา โดยได้รับการต้อนรับจาก *ซาเงซีงา* (*Sangesinga*) ซึ่งมีตำแหน่งเป็น *ซังอาจี* (*Sang Aji*) หรือผู้ปกครองท้องถิ่นของเกาะซีงาปูรา แต่หลังจากนั้น 8 วัน ปรเมศวรก็ลอบสังหารซังอาจี และปกครองซีงาปูราเป็นเวลา 5 ปี โดยได้รับการสนับสนุนจากชาวโอรังเลาต์ แม้จะมีผู้คอยสนับสนุน แต่จากการที่ปรเมศวรลอบสังหารซังอาจีอย่างไม่เป็นธรรม เป็นเหตุให้ชาวสยามและปาตานีต่อต้านจนพระองค์ต้องลี้ภัยออกจากเกาะ ซึ่งอาจเป็นไปได้ว่าภรรยาของซังอาจีมีพื้นเพเป็นคนจากอาณาจักรปาตานี

รูปปูนปั้นทหารโบราณบริเวณเนินฟอร์ตแคนนิง
ใน *เซอจาระฮ์เมอลายู* ได้เขียนถึงเหตุแห่งการล่มสลายของอาณาจักรซีงาปูราเอาไว้อีกอย่าง โดยจุดเริ่มต้นเกิดจากการที่พระเจ้าปรเมศวรทรงกล่าวหาบาทบริจาริกานางหนึ่งว่าหล่อนคบชู้ และลงโทษนางด้วยการบังคับเปลื้องผ้าประจานต่อหน้าธารกำนัล สร้างความอับอายแก่วงศ์ตระกูลยิ่งนัก ซัง ราจูนา ตาปา (*Sang Rajuna Tapa*) ขุนนางผู้ใหญ่ในราชสำนักและยังเป็นบิดาของนักนางสนมคนดังกล่าว โกรธเกลียดการกระทำของปรเมศวรมาก จึงคิดแก้แค้นด้วยการลอบส่งสารลับไปยังเจ้ากรุงมัชปาหิต เขาให้คำมั่นสัญญาไว้ว่าจะคอยสนับสนุนมัชปาหิตเป็นอย่างดี ฝ่ายมัชปาหิตจึงเลือกก่อสงครามกับซีงาปูราใน ค.ศ. 1398 โดยส่งกองเรือกว่า 300 ลำ และเรือเล็กเรือน้อยอีกหลายร้อยลำ พร้อมกำลังพลอีกสองแสนนายเพื่อทำการรุกราน ทหารชวารุกขึ้นโจมตีซีงาปูรา จนฝ่ายทหารซีงาปูราต้องถอยไปตั้งรับเบื้องหลังป้อมปราการและกำแพงเมือง ทหารชวาจึงปิดล้อมเมือง และพยายามโจมตีป้อมปราการซีงาปูรา แต่ไม่ประสบความสำเร็จ หลังการปิดล้อมฝ่ายไปหนึ่งเดือน เสบียงกรังในป้อมปราการก็หมดไป เหล่าทหารหาญเริ่มอดอาหาร ปรเมศวรจึงโปรดเกล้าฯ ให้ซัง ราจูนา ตาปา นำข้าวปลาอาหารจากท้องพระคลังไปแจกจ่ายแก่ราษฎรผู้ตกยาก ซัง ราจูนา ตาปา จึงเพ็ดทูลไปว่าสิ่งของในท้องพระคลังนั้นหมดไปแล้ว ราษฎรทั้งหลายจึงอดอยากต่อไป พระเจ้าปรเมศวรทรงทราบถึงความพ่ายแพ้ที่คืบคลานเข้ามา จึงทรงลักลอบเสด็จลี้ภัยออกจากเกาะพร้อมด้วยขุนนางคนสนิท และในช่วงการโจมตีครั้งสุดท้าย ซัง ราจูนา ตาปา สั่งเปิดประตูเมืองให้ทหารชวาเข้ามายึดเมืองได้สำเร็จ ทหารชวาได้โจมตีป้อมปราการและก่อการสังหารหมู่ที่น่าสยดสยอง *เซอจาระฮ์เมอลายู* ระบุไว้ว่า "เลือดไหลออกมาเป็นสายน้ำ" และกล่าวอีกว่าดินลูกรังสีแดงในสิงคโปร์นั้น ก็เป็นสีแดงของเลือดที่มาจากการสังหารหมู่นั่นเอง

การปกครอง
---------

ซีงาปูรามีระบอบการปกครองในรูปแบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ มีเจ้าผู้ครองเรียกว่า *ราจา* (*Raja*; เทียบสันสกฤต *ราช*) ตรงกับคำว่า *รายา* ซึ่งมีอำนาจสูงสุดในอาณาจักร ผู้ที่มีอำนาจรองลงมาจากกษัตริย์ เรียกว่า *โอรังเบอซาร์เบอเริมปัต* (*Orang Besar Berempat*) หรือขุนนางอาวุโสทั้งสี่ อันได้แก่ *เบินดาฮารา* (*Bendahara*) เป็นขุนนางชั้นสูง และเป็นองคมนตรี, *เปอร์ดานาเมินเตอรี* (*Perdana Menteri*) ขุนนางเทียบนายกรัฐมนตรี, *เปิงฮูลูเบินดาฮารี* (*Penghulu Bendahari*) เจ้ากรมพระคลัง และ *ฮูลูบาลังเบอซาร์* (*Hulubalang Besar*) เทียบผู้บัญชาการทหารสูงสุด

โดย *เปอร์ดานาเมินเตอรี* คอยช่วย *เบินดาฮารา* ด้านการบริหารกิจการภายในประเทศ เมื่อเข้าเฝ้ากษัตริย์ในราชสำนักเปอร์ดานาเมินเตอรีกับเบินดาฮาราจะนั่งตรงข้ามกัน ขณะที่ *เปิงฮูลูเบินดาฮารี* จะรับผิดชอบในด้านการเงินภายในประเทศ และ *ฮูลูบาลังเบอซาร์* เป็นผู้นำสูงสุดในกองทัพ มีอำนาจสั่งการ *ฮูลูบาลัง* หรือผู้บัญชาการหน่วยทหารขนาดเล็กอื่น ๆ ได้ โดยจะมีขุนนางระดับล่างคอยให้การสนับสนุน อันได้แก่ *โอรังเบอซาร์กาเตอรียัซ* (*Orang Besar Caterias*) *ซีดาเบินตารัซ* (*Sida Bentaras*) และ *โอรังกายัซ* (*Orang Kayas*)

เศรษฐกิจ
--------

ปลอกแขนและแหวนทองคำศิลปะมัชปาหิตอายุราวคริสต์ศตวรรษที่ 14 ขุดพบที่เนินฟอร์ตแคนนิงใน ค.ศ. 1928
การค้าของซีงาปูรารุ่งเรืองขึ้นในยุค *สันติภาพของมองโกล* (ละติน: *Pax Mongolica*) ซึ่งชาวมองโกลมีอิทธิพลต่อเส้นทางสายไหมทั้งทางบกและทางทะเล และได้พัฒนาระบบการค้าให้ดียิ่งกว่าเดิม ก่อนหน้านี้การเดินทางจากตะวันออกไกลไปยังอินเดีย หรือการเดินทางจากตะวันตกไปยังคาบสมุทรอาหรับมีค่าใช้จ่ายสูงลิ่ว ทั้งยังมีความเสี่ยง และใช้ระยะเวลายาวนาน แต่ระบบการค้าใหม่ของมองโกลนี้จะแบ่งเส้นทางสายไหมฝั่งทะเลออกเป็นสามช่วง คือ เส้นทางช่วงแรก ระหว่างอ่าวเอเดนและช่องแคบฮอร์มุซเชื่อมกับมหาสมุทรอินเดีย ที่ถูกควบคุมโดยพ่อค้าชาวอาหรับและอินเดีย ช่วงที่สองคือท่าเรือในอินเดียและอ่าวเบงกอลเชื่อมกับหัวเมืองแถบช่องแคบมะละกา ซึ่งรวมไปถึงซีงาปูรา และช่วงที่สามคือบริเวณทะเลจีนใต้เชื่อมต่อกับดินแดนในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และทางตอนใต้ของประเทศจีน ซีงาปูราแปรสภาพเป็นเมืองท่าที่รุ่งโรจน์ด้านการเป็นจุดแลกเปลี่ยนสินค้ามากกว่าเป็นแหล่งจำหน่ายสินค้า ตัวแทนของรัฐบาลมีบทบาทสำคัญในกิจกรรมในท่าเรือ ในเอกสารของชาวต่างชาติล้วนระบุว่า ซีงาปูราเป็นเพียงแหล่งแลกเปลี่ยนสินค้า ผลิตภัณฑ์ในท้องถิ่นมีค่อนข้างจำกัด ได้แก่ ไม้หอม ดีบุก โหนกนกเงือก สิ่งของที่ทำจากไม้ และผ้าฝ้าย ส่วนสินค้าที่มีขายอยู่ทั่วไป เช่น ผ้าหลายชนิด (ผ้าฝ้ายและผ้าซาติน) ท่อนเหล็ก หม้อเหล็ก เครื่องลายคราม พ่อค้าชาวจีนให้ข้อมูลว่า ซีงาปูรามีสินค้าการเกษตรน้อยมาก เพราะดินไม่ดี แม้สินค้าที่กล่าวมาข้างต้นจะมีให้เห็นอยู่ทั่วไปตามเมืองท่าอื่น ๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่สินค้าจากซีงาปูรามีคุณลักษณะพิเศษด้านคุณภาพ ด้วยเหตุนี้ซีงาปูราจึงเปรียบเสมือนประตูเศรษฐกิจสู่ประเทศและภูมิภาคข้างเคียง ดินแดนยะโฮร์ใต้ (เอกสารไทยเรียก อุยงคตนะ) และหมู่เกาะรีเยาจะทำหน้าที่ส่งสินค้าไปยังซีงาปูรา เพื่อให้ซีงาปูราส่งออกสินค้าไปยังภูมิภาคอื่น

การเพิ่มจำนวนของชาวจีนแสดงให้เห็นถึงผลประโยชน์ด้านเศรษฐกิจของซีงาปูราอย่างมีนัยสำคัญ จากเอกสารของวัง ต้าเยฺวียนระบุว่า ชาวจีนสามารถตั้งถิ่นฐานอยู่ร่วมกับชนพื้นเมืองบนเกาะได้อย่างสงบสุข

อ้างอิง
-------

1. 1 2  1. Linehan, W. (1947, December). The kings of 14th century Singapore. Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society, 20(2)(142), 117, 120. Retrieved from JSTOR; The kings of Singapore. (1948, February 26). The Straits Times, p. 4. Retrieved from NewspaperSG
2. 1 2  กัมพล เชื้อแถว, รศ. ดร. (2 กรกฎาคม 2021). ""เทมาเส็ก (Temasek)" สำคัญกว่าชื่อ". *มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา*. สืบค้นเมื่อ 2 กรกฎาคม 2023.
3. ↑  ชัยวัฒน์ ปะสุนะ (กันยายน–ธันวาคม 2564). "สิงคโปร์เมืองแห่งการค้า เมืองท่าแรงงาน : การศึกษาว่าด้วยแรงงานและการค้าของเจ้าอาณานิคมอังกฤษระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 19-20". *วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา* 29 (3) : 188
4. ↑  ทนงศักดิ์ เลิศพิพัฒน์วรกุล (5 สิงหาคม 2016). "สิงคโปร์ - ประวัติศาสตร์". *ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์กรมหาชน)*. สืบค้นเมื่อ 6 กรกฎาคม 2023.
5. ↑  Miksic 2013, p. 156, 164, 191.
6. 1 2  Miksic 2013, p. 154
7. 1 2  Abshire 2011, p. 19&20
8. 1 2 3  Tsang & Perera 2011, p. 120
9. 1 2 3  Sabrizain
10. ↑  Abshire 2011, p. 19&24
11. 1 2  "Temasek/Singapora". *HistorySG*.
12. ↑  Ernst Eichler, บ.ก. (14 July 2008). *Namenforschung / Name Studies / Les noms propres. 1. Halbband*. Walter de Gruyter. p. 905. ISBN 9783110203424.
13. ↑  Miksic 2013, p. 150
14. ↑  Dr John Leyden and Sir Thomas Stamford Rffles (1821). *Malay Annals*. Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown. pp. 40–44.
15. 1 2 3 4 5  Turnbull (2009), pp. 21–22.
16. ↑  Abshire 2011, pp. 19&20
17. ↑  Paul Wheatley (1964). *Impressions of the Malay Peninsula in Ancient Times*. Eastern Universities Press. pp. 101–118.
18. ↑  Chong Guan Kwa, Derek Thiam Soon Heng, Tai Yong Tan (2009). *Singapore, a 700-year History: From Early Emporium to World City*. National Archives of Singapore. ISBN 9789810830502. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2020-12-05. สืบค้นเมื่อ 2023-07-02.`{{cite book}}`: CS1 maint: uses authors parameter (ลิงก์)
19. 1 2  Miksic 2013, p. 162
20. 1 2 3 4  Miksic 2013, p. 356
21. 1 2  Miksic 2013, p. 219
22. ↑  Cheryl-Ann Low. "Iskandar Shah". *Singapore Infopedia*. National Library Board.
23. 1 2  Wang, G. (2005). "The first three rulers of Malacca". ใน L. Suryadinata (บ.ก.). *Admiral Zheng He and Southeast Asia*. International Zheng He Society / Institute of Southeast Asian Studies. pp. 26–41. ISBN 9812303294.
24. ↑  Paul Wheatley (1961). *The Golden Khersonese: Studies in the Historical Geography of the Malay Peninsula before A.D. 1500*. Kuala Lumpur: University of Malaya Press. pp. 82–83. OCLC 504030596.
25. ↑  Miksic 2013, pp. 177–178
26. 1 2  John Miksic (15 November 2013). *Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800*. NUS Press. p. 214. ISBN 978-9971695743.
27. ↑  Miksic, John N (2000). "Recent Archaeological Excavations in Singapore: A Comparison of Three Fourteenth-Century Sites" (PDF). *Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association*. **20**: 56–61. ISSN 0156-1316. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2007-08-18. สืบค้นเมื่อ 2017-03-28.
28. ↑  "Javanese-style gold jewellery discovered at Bukit Larangan (Fort Canning Hill)". *Roots*. National Heritage Board.[*ลิงก์เสีย*]
29. ↑  Paul Wheatley (1961). *The Golden Khersonese: Studies in the Historical Geography of the Malay Peninsula before A.D. 1500*. Kuala Lumpur: University of Malaya Press. pp. 120–122. OCLC 504030596.
30. ↑  John N. Miksic (15 November 2013). *Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300-1800*. NUS Press. p. 162. ISBN 978-9971695743.
31. ↑  John N. Miksic (15 November 2013). *Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300-1800*. NUS Press. pp. 145–208. ISBN 978-9971695743.
32. 1 2  Guan, Kwa Chong (2019). "Chapter 1". *Seven Hundred Years: A History of Singapore* (ภาษาอังกฤษ).
33. ↑  Abshire 2011, p. 18&19
34. ↑  Heidhues 2001, p. 27
35. ↑  Miksic 2013, p. 155-156.
36. ↑  Abshire 2011, p. 18
37. ↑  John N. Miksic (15 November 2013). *Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300-1800*. NUS Press. p. 148. ISBN 978-9971695743.
38. ↑  Edwin Lee (15 October 2008). *Singapore: The Unexpected Nation*. Institute of Southeast Asian Studies. pp. 1–2. ISBN 978-9812307965.
39. ↑  Taylor 2000, p. 199
40. ↑  Ooi 2004, p. 1311
41. 1 2  Leyden 1821, p. 52
42. ↑  Nugroho (2011), p. 271, 399–400, quoting *Sejarah Melayu*, 5.4: 47: *"Maka betara Majapahitpun menitahkan hulubalangnya berlengkap perahu akan menyerang Singapura itu, seratus buah jung; lain dari itu beberapa melangbing dan kelulus, jongkong, cerucuh, tongkang, tiada terhisabkan lagi banyaknya*." (So the king of Majapahit ordered his war commander to equip vessels for attacking Singapore, a hundred jong; other than that a few melangbing and kelulus; jongkong, cerucuh, tongkang, all in uncountable numbers.)
43. ↑  Leyden 1821, p. 53
44. ↑  Ahmad 1979, p. 47.
45. ↑  Keng & Ismail 1998, pp. 94–95.
46. ↑  Dr. John Leyden (1821). *Malay Annals: Translated from the Malay Language*. London: Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown. pp. 44–49.
47. ↑  Dr. John Leyden (1821). *Malay Annals: Translated from the Malay Language*. London: Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown. pp. 83–85.
48. ↑  Miksic 2013, pp. 155–156
49. ↑  Nugroho (2011), p. 271, 399–400, quoting *Sejarah Melayu*, 10.4: 77: "... *maka bagindapun segera menyuruh berlengkap tiga ratus buah jung, lain dari pada itu kelulus, pelang, jongkong, tiada terbilang lagi*." (then His Majesty immediately ordered to equip three hundred jong, other than that kelulus, pelang, jongkong in uncountable numbers.)
50. ↑  Leyden 1821, p. 86
51. ↑  Keng & Ismail 1998, pp. 118–119.
52. ↑  Ahmad 1979, pp. 69–70.
53. ↑  Ahmad 1979, pp. 69–71.
54. ↑  Windstedt 1938, p. 32
55. ↑  Keng & Ismail 1998, pp. 119.
56. ↑  Ahmad 1979, pp. 44–45.
57. ↑  Abshire 2011, p. 21
58. ↑  Heng 2005, pp. 12–16
59. ↑  Abshire 2011, p. 20

### บรรณานุกรม

* Ahmad, A. Samad (1979), *Sulalatus Salatin (Sejarah Melayu)*, Dewan Bahasa dan Pustaka, ISBN 983-62-5601-6, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-10-12
* Abdul Rahman, Haji Ismail; Abdullah Zakaria, Ghazali; Zulkanain, Abdul Rahman (2011), *A New Date on the Establishment of Melaka Malay Sultanate Discovered* (PDF), Institut Kajian Sejarah dan Patriotisme ( Institute of Historical Research and Patriotism ), สืบค้นเมื่อ 2012-11-04[*ลิงก์เสีย*]
* Abshire, Jean E. (2011), *The History of Singapore*, Greenwood, ISBN 978-0-313-37742-6
* Aljunied, Syed Muhd Khairudin; Heng, Derek (2009), *Reframing Singapore: Memory - Identity - Trans-Regionalism*, Amsterdam University Press, ISBN 978-90-8964-094-9
* Commonwealth Secretariat (2004), *Commonwealth Yearbook 2006*, Commonwealth Secretariat, ISBN 978-0-9549629-4-4
* Dewan Bahasa dan Pustaka (2010), *Search: Singa*, สืบค้นเมื่อ 2010-12-06
* Heng, Derek (2005), "Continuities and Changes : Singapore as a Port-City over 700 Years", *Biblioasia*, National Library Board, **1**, ISSN 0219-8126
* Heidhues, Mary Somers (2001), *Southeast Asia: A Concise History*, Hudson and Thames, ISBN 978-0-500-28303-5
* Keng, Cheah Boon; Ismail, Abdul Rahman Haji, บ.ก. (1998), *Sejarah Melayu The Malay Annals MS RAFFLES No. 18 Edisi Rumi Baru/New Romanised Edition*, Academic Art & Printing Services Sdn. Bhd.
* Leyden, John (1821), *Malay Annals (translated from the Malay language)*, Longman, Hurst, Rees, Orme and Brown

* Liow, Joseph Chinyong (2004), *The Politics of Indonesia-Malaysia Relations: One Kin, Two Nations*, Routledge, ISBN 978-0-415-34132-5
* Miksic, John N. (2013), *Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800*, NUS Press, ISBN 978-9971695743
* Miksic, John N.; Goh, Geok Yian (2017). *Ancient Southeast Asia*. London: Routledge.
* Nugroho, Irawan Djoko (2011), *Majapahit Peradaban Maritim*, Suluh Nuswantara Bakti, ISBN 978-602-9346-00-8
* O'Mara, Michael (1999), *Facts About the World's Nation*, H. W. Wilson, ISBN 978-0-8242-0955-1
* Ooi, Keat Gin (2004), *Southeast Asia: a historical encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor*, ABC-CLIO, ISBN 1-57607-770-5
* Ooi, Keat Gin (2009), *Historical Dictionary of Malaysia*, Scarecrow Press, ISBN 978-0-8108-5955-5
* Sabrizain, *Palembang Prince or Singapore Renegade?*, สืบค้นเมื่อ 2012-10-04
* Sinha, Prakash Chandra (2006), *Encyclopedia of South East and East Asia*, Anmol Publications Pvt Ltd, ISBN 978-81-261-2646-0
* Taylor, Nora A. (2000), *Studies on Southeast Asia (Studies on Southeast Asian Art: Essays in Honor of Stanley J. O'Connor)*, vol. 29, Southeast Asia Program Publications, ISBN 978-0-87727-728-6
* Tsang, Susan; Perera, Audrey (2011), *Singapore at Random*, Didier Millet, ISBN 978-981-4260-37-4
* Turnbull, [C.M.] Mary (2009). *A History of Modern Singapore, 1819-2005*. NUS Press. ISBN 978-9971694302.
* Windstedt, Richard Olaf (1938), "The Malay Annals or Sejarah Melayu", *Journal of the Malayan Branch of the Royal Asiatic Society*, Singapore: Printers Limited, **XVI**: 1–226