**พระองค์เม็ญ** (หรือ **มี**), **พระองค์เจ้ามี** หรือ **นักองค์เม็ญ** (เขมร: អង្គមី; พ.ศ. 2358 — ธันวาคม พ.ศ. 2417) เป็นพระมหากษัตริย์แห่งอาณาจักรเขมรอุดง เป็นพระราชธิดาในสมเด็จพระอุไทยราชาธิราชรามาธิบดี หรือนักองค์จัน ทั้งนี้พระองค์เม็ญเป็นหนึ่งในผู้ปกครองที่เป็นสตรีไม่กี่คนในประวัติศาสตร์กัมพูชา พระองค์เม็ญทรงเป็นที่รู้จักในนาม **บา กง จั๊ว** (พระนางเจ้าหญิง) หรือพงศาวดารกัมพูชาออกพระนามว่า **บากุ๋นภู** มีพระนามเป็นภาษาเวียดนามว่า **เจ้าหญิงหง็อก เวิน** (*Công chúa Ngọc Vân*, 玉雲) และภายหลังมีตำแหน่งเป็น **เจ้าหญิงหมี เลิม** (*Quận chúa Mỹ Lâm*, 美林) 

หลังสมเด็จพระอุไทยราชาธิราชรามาธิบดีเสวยทิวงคตในช่วงสงครามอานามสยามยุทธ พระเจ้ากรุงญวนจึงขุนนางจัดพระราชพิธีอภิเษกให้พระองค์เม็ญเสวยราชย์แทนพระราชบิดาขณะพระชนมายุ 20 พรรษา เพราะในช่วงเวลานั้นเจ้านายเขมรที่เป็นชายเข้าไปพึ่งพระบรมโพธิสมภารพระเจ้ากรุงสยาม คงเหลือแต่เจ้านายเขมรผู้หญิง ฝ่ายญวนจึงกวาดเจ้านายเขมรไปเมืองญวน หวังให้เป็นประเทศราช พระองค์เม็ญถูกแต่งตั้งเป็นพระเจ้ากรุงกัมพูชาและปลดออกสองครั้ง พระองค์และพระภคินีถูกนำไปไว้ที่เมืองไซ่ง่อนและเว้ ตามลำดับ เพื่อให้กัมพูชาสิ้นเจ้านายปกครอง

ต่อมาราชสำนักเว้ก็ส่งพระองค์กลับพนมเปญหวังให้ชาวเขมรคลายความเจ็บแค้น เมื่อพระเจ้ากรุงญวนทรงเห็นว่าไม่มีขุนนางเขมรนิยมชมชอบพระองค์เม็ญ จึงส่งพระองค์เม็ญไปเมืองเมียดจรูก ภายหลังทัพญวนมิอาจต้านทานกองทัพประสมสยามกับเขมร จึงขอหย่าศึก ยอมปล่อยพระราชวงศ์เขมรที่ถูกนำไปควบคุมไว้ที่เว้ให้เป็นอิสระตั้งแต่ พ.ศ. 2388 เป็นต้นมา

พระราชประวัติ
-------------

### พระชนม์ชีพช่วงต้น

พระองค์เม็ญประสูติเมื่อวันศุกร์ ขึ้น 6 ค่ำ เดือนยี่ ปีกุน สัปตศก 1177 (พ.ศ. 2358) เป็นพระราชธิดาในสมเด็จพระอุไทยราชาธิราชรามาธิบดี หรือนักองค์จัน ประสูติแต่นักนางกระจับ บาทบริจาริกาชั้นพระแม่นาง พระราชชนกโปรดให้จัดพระราชพิธีเกศากันต์ แล้วถวายพระนามให้ว่า**พระองค์เจ้ามี** (เอกสารไทยเรียก **เม็ญ**) มีพระอนุชาร่วมพระชนกชนนีแต่ไม่ปรากฏพระนามพระองค์หนึ่ง ประสูติเมื่อ พ.ศ. 2363 แต่สิ้นพระชนม์ด้วยโรคฝีดาษเมื่อชันษาเพียง 7 ปี และมีพระภคินีร่วมพระชนกได้แก่ นักองค์แบน บ้างออกนามว่า แป้น หรือแม้น (ประสูติแต่นักเทพ) นักองค์เภา (ประสูติแต่นักนางยศ) และนักองค์สงวน (ประสูติแต่นักนางแป้น น้องสาวนักนางกระจับ)

| ผังเครือญาติของพระองค์เม็ญ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | นักองค์ตน |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | นักองค์เอง |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | นักองค์จัน |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | นักองค์ด้วง |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | นักองค์แบน |  | **นักองค์เม็ญ** |  | นักองค์เภา |  | นักองค์สงวน |  |  |  | นักองค์ราชาวดี |  |  | นักองค์ศรีสวัสดิ |  |  |  | นักองค์วัตถา |  |
|

 |

ทว่าหลังสมเด็จพระอุไทยราชาธิราชรามาธิบดีผู้มีนโยบายนิยมญวน เสด็จทิวงคตเมื่อ พ.ศ. 2377 ราชสำนักกัมพูชาขาดผู้สืบราชสันตติวงศ์ เพราะพระเจ้าอยู่หัวในพระบรมโกศมีพระราชธิดาอยู่สี่พระองค์ คือ นักองค์แบน นักองค์มี นักองค์เภา และนักองค์สงวน สมความมุ่งหมายของทั้งสยามและญวนที่ต้องการให้วงศ์กษัตริย์กัมพูชาสูญไป ในเวลานั้นพระอนุชาในสมเด็จพระอุไทยราชาธิราชรามาธิบดีสองพระองค์ คือ สมเด็จศรีไชยเชฐ พระมหาอุปราช หรือนักองค์อิ่ม และสมเด็จพระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดี หรือนักองค์ด้วง ซึ่งประทับอยู่ในสยามอ้างสิทธิในราชบัลลังก์ทันที แต่ฝ่ายญวนที่ปกครองเขมรอยู่นั้นไม่ยอมรับให้ทั้งสองสืบราชบัลลังก์ โดยเฉพาะสมเด็จพระศรีไชยเชษฐ หรือนักองค์อิ่ม ที่ในภายหลังทรงหลงกลและถูกญวนคุมตัวไปไว้เมืองญวน เพราะหวังว่าฝ่ายญวนจะยกพระองค์ขึ้นเป็นพระเจ้าแผ่นดินเขมร

เบื้องต้นฝ่ายพระเจ้ากรุงญวนที่คิดจะเอาดินแดนเขมรมาไว้ในปกครอง จะตั้งให้เจ้านายผู้หญิงคือนักองค์แบนเสกสมรสกับพระราชโอรสพระเจ้ากรุงญวน ส่วนพระราชธิดาในสมเด็จพระอุไทยราชาธิราชรามาธิบดีทั้งสามพระองค์ให้ครองราชย์ร่วมกัน ทว่าในเวลาต่อมาราชสำนักเว้และขุนนางเขมร หมายจะให้นักองค์แบน พระราชธิดาในสมเด็จพระอุไทยราชาธิราชรามาธิบดี ขึ้นเสวยราชย์สืบบิดา แต่เพราะเจ้าหญิงพระองค์นี้นิยมสยาม และยังเป็นหลานสาวของเจ้าพระยาอภัยภูเบศร (แบน) ขุนนางเขมรที่ฝักใฝ่สยาม จึงมิได้ถูกเลือก ในขณะที่นักองค์เม็ญได้รับการโน้มน้าวจากขุนนางญวนให้เสกสมรสกับพระราชโอรสของจักรพรรดิซา ล็อง (เอกสารไทยเรียก ยาลอง หรือองเชียงสือ) แต่แผนการนี้ถูกขุนนางเขมรคัดค้านอย่างหนัก โดยให้เหตุผลว่ามีวัฒนธรรมต่างกัน และไม่เหมาะควรที่จะให้เจ้านายผู้หญิงปกครองประเทศยาวนาน

### หุ่นเชิด

พฤษภาคม พ.ศ. 2378 ราชสำนักเว้สถาปนานักองค์เม็ญ หรือหง็อก เวิน (*Ngọc Vân*, 玉雲) เป็น "เจ้าหญิงเมืองขึ้น" (*Quận chúa*, 郡主) และมีฐานันดรศักดิ์ต่ำกว่าเจ้าหญิงพระราชธิดากรุงญวน (*Công chúa*, 公主) ส่วนพระภคินีพระองค์อื่น คือ นักองค์แบน หรือหง็อก เบี่ยน (*Ngọc Biện*, 玉卞) นักองค์เภา หรือหง็อก ทู (*Ngọc Thu*, 玉秋) และนักองค์สงวน หรือหง็อก เงวียน (*Ngọc Nguyên*, 玉源) มีบรรดาศักดิ์เป็น "ท่านหญิงหัวเมืองน้อย" (*Huyện quân*, 縣君) ฝ่ายญวนทำการอารักขาพระองค์เม็ญอย่างใกล้ชิด มีทหารรักษาพระองค์สองกองร้อย รวม 100 นาย ส่วนพระภคินีอีกสามพระองค์ มีทหารอารักขาพระองค์ละ 30 นาย ทั้งนี้ก็เพื่อป้องกันมิให้เจ้านายเขมรคิดหลบหนีไปพึ่งสยาม

ในรัชสมัยของพระองค์เม็ญ มีพระราชบัญชาให้สตรีเขมรทุกคนสวมชุดญวนแทนการนุ่งผ้าสมปัก และไว้ผมยาวตามอย่างหญิงญวน ในตลาดมีการวางจำหน่ายอาหารญวน เลิกเปิบข้าวด้วยมือ นาฏกรรมเขมรเริ่มรับอิทธิพลจีนและญวน ข้าราชการเขมรต้องสวมชุดญวน และวัดพุทธของชาวเขมรถูกแปลงเป็นวัดแบบญวนเพื่อทำลายอัตลักษณ์เขมร สถานที่ต่าง ๆ ถูกเปลี่ยนเป็นภาษาญวน บริเวณโดยรอบกรุงพนมเปญถูกเรียกว่า เจิ๊นเต็ยทั้ญ (*Trấn Tây Thành*, 鎮西城) หรือเขตบริหารฝั่งตะวันตก และญวนเรียกการกระทำนี้ว่าเป็น "ภารกิจแห่งความศิวิไลซ์" ด้วยมองว่าตนเองนั้นมี "อารยะ" มากกว่าเขมร ชาวเขมรภายใต้การปกครองของเจ้านายผู้หญิง สิ้นหวังกับนโยบายการแผลงให้เป็นเวียดนาม (Vietnamization) จึงเรียกร้องให้ฝ่ายสยามแต่งตั้งนักองค์ด้วง พระอนุชาของสมเด็จพระอุไทยราชาธิราชรามาธิบดี เสวยราชย์แทน

พ.ศ. 2383 นักองค์แบน พระเชษฐภคินีของพระองค์เม็ญ ถูกทางการญวนจับได้ว่าทรงวางแผนหลบหนีไปสยาม จากการลับลอบติดต่อกับนักเทพ พระชนนี และพระองค์แก้ว ผู้เป็นลุง ที่พลัดไปเมืองพระตะบองซึ่งอยู่ในเขตอิทธิพลของสยาม จักรพรรดิมิญ หมั่ง จึงมีพระบรมราชโองการให้จับเจ้านายเขมรไปคุมขังที่พนมเปญเพื่อพิจารณาคดี ต่อมามีพระราชโองการปลดพระองค์เม็ญในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2384 ก่อนเนรเทศเจ้าหญิงเขมรพร้อมเครื่องราชกกุธภัณฑ์ไปไซ่ง่อน บรรดาขุนนางและข้าราชการเขมรมองว่าการที่ญวนทำเช่นนี้ เสมือนการล้างบางเจ้าเขมรให้สูญวงศ์ อาณาประชาราษฎร์ต่างพากันโกรธแค้นและเจ็บปวดกับนโยบายของญวน ขุนนางญวนส่งเจ้าหญิงเขมรทั้งสี่พระองค์ไว้ที่เมืองล็องโห่ (*Long Hồ*, 龍湖) เอกสารเขมรเรียกเมืองลงโฮ ส่วนเอกสารไทยเรียกเมืองล่องโห้ เซือง วัน ฟ็อง (*Dương Văn Phong*) เอกสารเขมรเรียก กุงดก เจ้าเมืองล็องโห่ นำส่งเจ้าหญิงเขมรสามพระองค์คือ นักองค์มี นักองค์เภา และนักองค์สงวนให้เจือง มิญ สาง (*Trương Minh Giảng*, 張明講) หรือเอกสารไทยเรียก องเตียนกุน แม่ทัพญวนที่ปกครองเขมร ส่งต่อไปยังเมืองไซ่ง่อน แต่กุมนักองค์แบนไว้ เพราะพระชนนีของพระองค์หนีไปพึ่งสยามในกรุงเทพฯ ฝ่ายญวนมองว่าการกระทำเช่นนี้เป็นการทรยศ เซือง วัน ฟ็องจึงนำนักองค์แบนผู้แปรพักตร์ไปสำเร็จโทษที่เมืองล็องโห่ เมื่อพระชันษา 32 ปี เอกสารเขมรระบุว่านักองค์แบนสิ้นพระชนม์จากถูกจับใส่ถุงถ่วงน้ำที่แม่น้ำโขง ส่วนเอกสารของคิน สก (Khin Sok) ระบุว่านักองค์แบนถูกทรมานจนสิ้นพระชนม์ ทหารญวนจึงนำพระศพไปทิ้งน้ำ ในเวลาต่อมา พระองค์เม็ญ พระขนิษฐา และสมเด็จศรีไชยเชษฐ ถูกนำไปไว้ที่เมืองเว้

เมื่อไร้พระเจ้าแผ่นดิน ขุนนางเขมรก็เริ่มตั้งยศตัวเอง รวบรวมสมัครพรรคพวกสังหารขุนนางญวนในเขมร และแสดงตนกระด้างกระเดื่องไม่อ่อนน้อมต่อพระเจ้ากรุงญวน ช่วงเวลานั้นสยามจึงขยายอิทธิพลเข้ากัมพูชา และพยายามแต่งตั้งนักองค์ด้วงเสวยราชย์ ก่อให้เกิดอานัมสยามยุทธขึ้น ขุนนางญวนในพนมเปญกราบบังคมทูลให้พระองค์เม็ญนิวัตกรุงกัมพูชาด้วยหวังจะคลายปัญหากบฏลง แต่จักรพรรดิมิญ หมั่งทรงปฏิเสธ สอดคล้องกับหนังสือของสมเด็จพระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดีถึงจักรพรรดินโปเลียนที่ 3 โดยทรงเล่าความหลังเกี่ยวกับเหตุการณ์ดังกล่าวไว้ว่า *"ครั้นพี่ตูตาย [ตู – สมเด็จพระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดี] ยังอยู่แต่บุตรหญิง เจ้ามินมางทำโทษให้เอาบุตรพี่ตูกับมารดาตูบุตรตูไปกักขังไว้ที่เมืองไซ่ง่อน ให้ฆ่าบุตรหญิงพี่ตูเสียคน ๑ ให้ขุนนางผู้ใหญ่ในเมืองเขมรและราษฎรแยกกันไปอยู่เกาะบ้าง ไปอยู่เมืองตังเกี๋ยใกล้เมืองจีนบ้าง ราษฎรเขมรรู้ทั้งสิ้นว่าเจ้าเมืองญวนใจร้ายก็กำเริบฆ่าญวนตายเป็นอันมาก ไปขอตูแก่กรุงเทพมหานครมาเป็นเจ้า"*

เมื่อทนแรงกัดดันไม่ไหว ทางราชสำนักญวนจึงส่งพระองค์เม็ญ พระขนิษฐา พระชนนี และพระองค์อิ่มพระปิตุลาคืนกรุงพนมเปญเมื่อขึ้น 7 ค่ำ เดือน 6 (ตรงกับวันที่ 27 เมษายน พ.ศ. 2384) โดยเจือง มิญ สาง ปลูกเรือนถวายหนึ่งหลัง แล้วถวายตราลัญจกรของสมเด็จพระอุไทยราชาธิราชรามาธิบดี พร้อมพระขรรค์ประจำแผ่นดินแก่พระองค์เม็ญ โอกาสนั้นพระองค์เม็ญทรงแต่งตั้งขุนนางตำแหน่งต่าง ๆ แล้วทำหนังสือไปยังขุนนางเขมรนัยว่าให้ขุนนางและข้าราชการทั้งหลายสนับสนุนพระองค์ แต่ก็ไม่มีผู้ใดสวามิภักดิ์ ในเวลาเดียวกันกับนักองค์ด้วงที่เป็นพระปิตุลาอีกพระองค์หนึ่ง ได้รับเสียงสนับสนุนจากราชสำนักกรุงอุดงฦๅไชย ต่อมาพระองค์เม็ญและเจ้านายผู้หญิงที่ถูกฝ่ายญวนจับกุม เพราะทรงลักลอบส่งหนังสือไปหานักองค์ด้วง เนื้อหาระบุว่าให้ขุนนางเขมรไปรับ จะเสด็จหนีออกไปอยู่ด้วย เมื่อองเตียนกุนทราบก็ตั้งกองกำลังเข้มแข็งขึ้น ต่อมาแรม 6 ค่ำ เดือน 11 (ตรงกับวันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2384) เจ้าเมืองไซ่ง่อนส่งสมเด็จพระศรีไชยเชษฐหรือนักองค์อิ่มขึ้นมายังพนมเปญ องเตียนกุนจึงปลูกเรือนหลังหนึ่งให้นักองค์อิ่มไปอาศัยรวมกับเจ้านายผู้หญิงซึ่งรวมไปถึงพระองค์เม็ญด้วย เรียกว่าสำนักตาแก้ว และให้นักองค์อิ่มเกลี้ยกล่อมขุนนางเขมรให้เข้าฝ่ายญวน แต่ไม่สำเร็จ ในเวลาต่อมาพระเจ้ากรุงญวนทรงเห็นว่าไม่มีขุนนางเขมรนิยมชมชอบพระองค์เม็ญ จึงส่งพระองค์เม็ญและเจ้านายอื่น ๆ ไปเมืองเมียดจรูก หรือเอกสารไทยเรียกโจฎก เมื่อแรม 11 ค่ำ เดือน 12 (ตรงกับวันที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2384) ช่วงปีนั้นสมเด็จพระศรีไชยเชษฐหรือนักองค์อิ่ม ได้นักองค์เภาเป็นชายา ส่วนนักองค์พิมพ์ พระโอรสของสมเด็จพระศรีไชยเชษฐ ได้นักองค์สงวนเป็นชายา ครั้น พ.ศ. 2387 สมเด็จพระศรีไชยเชษฐถึงทิวงคตที่เมืองเมียดจรูก

ภายหลังทัพญวนมิอาจต้านทานกองทัพประสมสยามกับเขมรนำโดยเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) หลังทำสงครามกันมายาวนาน จึงขอหย่าศึกที่ตำบลโพธิ์สามต้นใน พ.ศ. 2389 และทยอยปล่อยเจ้านายเขมรคืนกัมพูชา แรม 8 ค่ำ เดือน 11 (ตรงกับวันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2389) ฝ่ายญวนส่งนักนางรศ หม่อมกลีบ และพระธิดาองค์หนึ่งของนักองค์ด้วงคืนกรุงพนมเปญ แต่ยังไม่ส่งพระองค์เม็ญและเจ้านายผู้หญิงให้ โดยฝ่ายญวนแจ้งว่า หากต้องการ ให้ส่งพระราชสาสน์แต่งบรรณาการไปทูลขอเจ้าเวียดนามก็จะโปรดให้

ต่อมาแรม 3 ค่ำ เดือน 6 (ตรงกับวันที่ 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2390) ขุนนางญวนแต่งตั้งนักองค์ด้วงขึ้นเป็น เตามันกวักเอือง หรือเตาบางกวิกเกวิง (*Cao Miên Quốc vương*, 高棉國王 *กาวเมียนโกว๊กเวือง*) แปลว่า "เจ้าเขมรอยู่คนหนึ่ง" รับตราตั้งสององค์พร้อมฉลองพระองค์แบบญวน และฝ่ายญวนอ้างว่าจะคืนดินแดนเขมรที่ญวนยึดครองอยู่ให้ไปด้วย หลังจากนั้นขึ้น 6 ค่ำ เดือน 7 (ตรงกับวันที่ 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2390) องต๋าเตืองกุน ขุนนางญวนก็นำนักองค์เม็ญ นักองค์เภา และนักองค์สงวน คืนแก่นักองค์ด้วง ขึ้น 11 ค่ำ เดือน 7 (ตรงกับวันที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2390) แม่ทัพนายกองญวนในพนมเปญก็เลิกทัพไปหมด ส่วนหนึ่งก็เพราะญวนเผชิญกับการกบฏบริเวณตังเกี๋ย ซึ่งอยู่ทางตอนเหนือของประเทศ ครั้นขึ้น 14 ค่ำ เดือน 2 (ตรงกับวันที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2391) พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้พระยาเพ็ชรพิไชย (เสือ) กับเจ้าพนักงานทุกตำแหน่ง คุมเครื่องประกอบพระอิสริยยศ สุพรรณบัตรจารึกพระนามออกไปเมืองเขมร อภิเษกนักองค์ด้วงพร้อมด้วยเจ้าพระยาบดินทรเดชาเมื่อขึ้น 4 ค่ำ เดือน 4 (ตรงกับวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2391) เป็นเจ้าแผ่นดินกัมพูชา พระนามว่า องค์พระหริรักษ์เจ้ากรุงกัมพูชา

### ปลายพระชนม์และสวรรคต

ครั้นสิ้นรัชสมัยของพระองค์เม็ญ พระองค์ต้องอยู่กับมลทินมัวหมองมาตลอดสองทศวรรษหลัง เมื่อสมเด็จพระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดีสวรรคต พระบาทสมเด็จพระนโรดม บรมรามเทวาวตารก็เสวยราชสมบัติต่อ และย้ายราชธานีไปยังกรุงพนมเปญ ทิ้งให้พระองค์เม็ญประทับอยู่ในพระราชวังอุดงฦๅไชยกับข้าราชบริพารเก่าแก่ บางแหล่งข้อมูลระบุว่าพระองค์เม็ญคุ้มดีคุ้มร้ายเมื่อไม่ได้สิทธิในสินค้าอย่างที่ราชินีควรจะได้ เหล่าข้าราชบริพารจึงเข้ามายุ่งย่ามปิดปากเหล่าพ่อค้าแม่ค้าเสีย

พระองค์เม็ญมีพระราชบุตรสองพระองค์ ที่ประสูติกับบุรุษไม่ทราบนาม พระองค์เม็ญและพระสวามีประสบอุบัติเหตุ เสวยทิวงคตหลังเดือนธันวาคม พ.ศ. 2417 พระบรมศพได้รับการพระราชทานเพลิงที่กรุงพนมเปญในปี พ.ศ. 2427[]

พระราชินีนาถผู้มัวหมอง
----------------------

ใน *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา* และเอกสารอื่น ๆ มักเสนอด้านลบของพระองค์เม็ญ เป็นต้นว่า สมเด็จพระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดี หรือนักองค์ด้วง ต้องให้ความสำคัญกับพระองค์เม็ญและฝ่ายญวนเพื่อนำเจ้านายผู้หญิงคืนแผ่นดินเขมร รวมทั้งติเตียนการปกครองของพระองค์เม็ญที่ทำให้สูญเสียสัญญาทาส และระบุอีกว่าราชสำนักเขมรยอมให้พระองค์เม็ญเสวยราชสมบัติ ก็เพื่อรอให้นักองค์อิ่มหรือนักองค์ด้วงมาครองราชย์ในภายหลัง รวมทั้งข่าวลือว่าพระองค์เม็ญเป็นอนุภริยาของเจือง มิญ สาง หรือเอกสารไทยเรียก องเตียนกุน ชาวญวนผู้เข้ามาปกครองพนมเปญ แต่ก็ไม่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ใด ๆ ยืนยันเรื่องราวดังกล่าว และมีการกล่าวถึงพระองค์เม็ญว่า "หญิงงามผู้มิได้ขายเรือนร่าง หากแต่ขายชาติแก่พวกญวน"

ในช่วงวิกฤตการณ์การสืบราชสันตติวงศ์กัมพูชา พระองค์เม็ญพยายามหาทางออกอย่างสันติ ทรงลักลอบติดต่อกับนักองค์ด้วง ด้วยทรงปรารถนาว่าพระราชวงศ์เขมรจะกลับมาพร้อมหน้าด้วยกันอย่างสันติสุข ส่วนเอกสารของฝ่ายเวียดนามระบุว่า ในวันเสวยราชสมบัติพระองค์เม็ญเป็นพระยุวราชนารีผู้ชาญฉลาด แต่จากการที่พระองค์ถูกญวนคุมเป็นองค์ประกันไปไซ่ง่อนและเว้ รวมทั้งการปลงพระชนม์นักองค์แบน พระเชษฐภคินี ทำให้พระองค์เม็ญแสดงพฤติกรรมเปลี่ยนไป พระองค์ไม่เป็นมิตรกับผู้อื่น และในช่วงท้ายของรัชกาล มีรายงานว่าพระองค์มีพระสัญญาวิปลาส

พระองค์เม็ญตกเป็นแพะรับบาปของประวัติศาสตร์กัมพูชา เพราะปฏิเสธไม่ได้เลยว่าในรัชสมัยของพระองค์เม็ญ ซึ่งครองราชย์ต่อจากสมเด็จพระอุไทยราชาธิราชรามาธิบดี หรือนักองค์จัน พระมหากษัตริย์และพระชนกผู้มีนโยบายโอนอ่อนต่อราชสำนักเว้ และพิธีราชาภิเษกของพระองค์เม็ญก็ถูกจัดโดยขุนนางญวน เอกราชและวัฒนธรรมของกัมพูชาแทบสูญสลายไปภายใต้การปกครองของเวียดนาม

พงศาวลี
-------

| พงศาวลีของพระองค์เม็ญ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 16. สมเด็จพระอุไทยราชา (โสร์) |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 8. พระนารายน์ราชารามาธิบดี |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 17. สมเด็จพระมหากระษัตรี (เภา) |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 4. สมเด็จพระนารายณ์รามาธิบดีศรีสุริโยพรรณ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 9. นักนางไชย |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 2. สมเด็จพระอุไทยราชาธิราชรามาธิบดี |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 5. นักนางโอด |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 11. ยายมก |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 1. **พระองค์เม็ญ** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 3. นักนางกระจับ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |

อ้างอิง
-------

เชิงอรรถ

1. 1 2 3  *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*, หน้า 242
2. 1 2  *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*, หน้า 212
3. ↑  *เขมรสมัยหลังพระนคร*, หน้า 114
4. 1 2 3 4  *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3*, หน้า 166
5. 1 2 3  *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*, หน้า 239
6. ↑  *เขมรสมัยหลังพระนคร*, หน้า 98
7. ↑  បញ្ជី​ព្រះនាម​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ពី​សតវត្ស​ទី​១ ដល់​បច្ចុប្បន្ន
8. ↑  Female Heads of State of Cambodia
9. 1 2  *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*, หน้า 233
10. ↑  *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*, หน้า 251
11. 1 2  *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3*, หน้า 192
12. ↑  *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*, หน้า 239
13. 1 2  *เขมร "ถกสยาม"*, หน้า 100
14. 1 2  *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*, หน้า 221
15. ↑  *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3*, หน้า 214-215
16. ↑  *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*, หน้า 222
17. 1 2 3  *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4*, หน้า 184
18. ↑  *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3*, หน้า 113-114
19. 1 2 3  *เขมร "ถกสยาม"*, หน้า 99
20. ↑  *Sexual Culture in the east Asia* pp, 127–155
21. ↑  *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*, หน้า 238
22. ↑  *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3*, หน้า 214-215
23. 1 2  *ยุทธมรรคา เส้นทางเดินทัพไทย-เขมร*, หน้า 40-41
24. ↑  *ศิลปะเขมร*, หน้า 21
25. ↑  Gender in election, p. 7
26. ↑  A Comparation analysis of traditional and contemporary of female house hold p 48 by Andrey Riffaund
27. ↑  *Lost goddesses: the denial of female power in Cambodian history* by Trudy Jacobsen, p. 112
28. 1 2  *ยุทธมรรคา เส้นทางเดินทัพไทย-เขมร*, หน้า 42
29. ↑  Fieldnote, 2005, 2006
30. ↑  Violent against woman in Asian society 2003, p. 107
31. ↑  David P. Chandler, A History of Cambodia,pp. 124 - 127
32. ↑  Cambodian people by Sipar, p. 29
33. ↑  Phnom Penh: a cultural and literary history By Milton Osborne, p. 51
34. ↑  *ชุด "อาเซียน" ในมิติประวัติศาสตร์ ประวัติศาสตร์กัมพูชา*, หน้า 17
35. ↑  "Ayutthaya, Capital of a Kingdom, Part 19". *www.Chiangmai-Chiangrai.com*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 6 August 2017. สืบค้นเมื่อ 6 August 2017.
36. ↑  "Siam, Cambodia, and Laos 1800-1950 by Sanderson Beck". *www.san.Beck.org*. สืบค้นเมื่อ 6 August 2017.
37. ↑  *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*, หน้า 240
38. ↑  Trudy Jacobsen, *Lost goddesses: the denial of female power in Cambodian history*, p. 113
39. ↑  *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*, หน้า 241
40. ↑  Chandler 2008, pp. 159.
41. ↑  Chandler 2008, pp. 161.
42. ↑  *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3*, หน้า 244
43. ↑  Lost goddesses: the denial of female power in Cambodian history By Trudy Jacobsen, p.114
44. ↑  *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3*, หน้า 245
45. ↑  *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3*, หน้า 249-250
46. ↑  *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*, หน้า 242
47. ↑  *ยุทธมรรคา เส้นทางเดินทัพไทย-เขมร*, หน้า 43
48. ↑  *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3*, หน้า 296
49. ↑  *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4*, หน้า 185
50. ↑  *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3*, หน้า 305-306
51. ↑  *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*, หน้า 258
52. ↑  *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3*, หน้า 307
53. ↑  River Road to China: The Search for the Source of the Mekong, 1866-73 By Milton Osborne p.26
54. ↑  WOMEN IN POWER 1800-1840
55. ↑  Khmer woman on the move, p.113
56. ↑  River Road to China: The Search for the Source of the Mekong, 1866-73 By Milton Osborne p.25
57. ↑  Lost goddesses: the denial of female power in Cambodian history By Trudy Jacobsen p. 117
58. ↑  "Andy's Cambodia: www.andybrouwer.co.uk: Jacobsen rewrites history". *www.AndyBrouwer.co.uk*. สืบค้นเมื่อ 6 August 2017.
59. ↑  *Phnom Penh Post*, 20 December 2002 – 2 January 2003, p 14
60. ↑  Lost goddesses: the denial of female power in Cambodian history By Trudy Jacobsen p.116

บรรณานุกรม
* ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา. *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3*. กรุงเทพฯ : ไทยควอลิตี้บุ๊คส์ (2006), 2560. 360 หน้า. ISBN 978-616-514-575-6
* ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา. *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4*. กรุงเทพฯ : ไทยควอลิตี้บุ๊คส์ (2006), 2563. 500 หน้า. ISBN 978-616-514-661-6
* ธิบดี บัวคำศรี. *ชุด "อาเซียน" ในมิติประวัติศาสตร์ ประวัติศาสตร์กัมพูชา*. กรุงเทพฯ : เมืองโบราณ, 2555. 188 หน้า. ISBN 978-974-7727-58-6
* เรืองเดชอนันต์ (ทองดี ธนรัชต์), พันตรี หลวง. *ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา*. กรุงเทพฯ : ไทยควอลิตี้บุ๊คส์ (2006), 2563. 336 หน้า. ISBN 978-616-514-668-5
* รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรือง และศานติ ภักดีคำ. *ศิลปะเขมร*. กรุงเทพฯ : มติชน, 2557. 232 หน้า. ISBN 978-974-02-1324-6
* ศานติ ภักดีคำ. *เขมร "ถกสยาม"*. กรุงเทพฯ : มติชน, 2553. 208 หน้า. ISBN 978-974-02-0418-3
* ศานติ ภักดีคำ. *เขมรสมัยหลังพระนคร*. กรุงเทพฯ : มติชน, 2556. 224 หน้า. ISBN 978-974-02-1147-1
* ศานติ ภักดีคำ. *ยุทธมรรคา เส้นทางเดินทัพไทย-เขมร*. กรุงเทพฯ : มติชน, 2557. 288 หน้า. ISBN 978-974-02-1342-0
* Chandler, David P. (2008). *A history of Cambodia* (4th ed.). Westview Press. ISBN 0813343631.


| ก่อนหน้า |  | พระองค์เม็ญ |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **สมเด็จพระอุไทยราชาธิราชรามาธิบดี** |  | **พระมหากษัตริย์กัมพูชา** (พ.ศ. 2377–2383) |  | **สมเด็จพระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดี** |

| * ด
* ค
* ก
พระมหากษัตริย์ในพระราชอาณาจักรกัมพูชา |
| --- |
| พระราชพงศาวลีพระมหากษัตริย์กัมพูชา |
| อาณาจักรฟูนาน (ค.ศ. 68–627)นครพนม | พระนางโสมา (นางนาค) · พระเจ้าเกาฑิณยะวรมันเทวะ (พระทอง) · Hun Pan-huang · Pan-Pan · พระเจ้าศรีมารญะ (ฟ่าน ชือม่าน) · พระเจ้าฟ่าน จินเซิง · พระเจ้าศรีธรณีนทรวรมัน (ฟ่าน จาน) · พระเจ้าฟ่าน เฉิง · พระเจ้าอัสรชัย (ฟ่าน สุน) · Fàn Tiānzhú · Candana · พระเจ้าเกาฑิณยะที่ 2 · พระเจ้าศรีอินทรวรมันที่ 1 · พระเจ้าเกาฑิณยะชัยวรมันที่ 3 · พระนางกุลประภาวดี · พระเจ้ารุทรวรมัน

|  |  |
| --- | --- |
| วยาธปุระ (ค.ศ. 550–627) | ปวีรักษ์วรมัน · มเหนทรชัยวรมัน · นเรนทรวรมัน |

 |  |
| อาณาจักรอิศานปุระ (ค.ศ. 550–802) | 

|  |  |
| --- | --- |
| ภวปุระ (ค.ศ. 550–580) | ศรุตวรมัน · เศรษฐวรมัน · วีรวรมัน · กัมพุชราชลักษมี |

ภววรมันที่ 1 · มเหนทรวรมัน · อิศานวรมันที่ 1 · ภววรมันที่ 2 · ชัยวรมันที่ 1 · ชัยเทวี · สามภูวรมัน · พุชการักษ์ชา · สามภูวรมัน · ราเชนทรวรมันที่ 1 · มหิปติวรมัน |
| จักรวรรดิขแมร์ (ค.ศ. 802–1353) | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ราชวงศ์วรมัน | ชัยวรมันที่ 2 · ชัยวรมันที่ 3 · อินทรวรมันที่ 1 · ยโศวรมันที่ 1 · หรรษวรมันที่ 1 · อิศานวรมันที่ 2 · ชัยวรมันที่ 4 · หรรษวรมันที่ 2 · ราเชนทรวรมันที่ 2 · ชัยวรมันที่ 5 · อุทัยทิตยวรมันที่ 1 · ชยวีรวรมัน · สูรยวรรมันที่ 1 · อุทัยทิตยวรมันที่ 2 · หรรษวรรมันที่ 3

|  |  |
| --- | --- |
| ราชวงศ์มหิธรปุระ | ชัยวรมันที่ 6 · ธรณินทรวรมันที่ 1 · สูรยวรรมันที่ 2 · ธรณินทรวรมันที่ 2 · ยโศวรมันที่ 2 · ตรีภูวนาทิตยวรมัน · ชัยวรมันที่ 7 · อินทรวรมันที่ 2 · ชัยวรมันที่ 8 · อินทรวรมันที่ 3 · อินทรชัยวรมัน · ชัยวรมันที่ 9 |

 |
| ราชสกุลตระซ็อกประแอม | ตระซ็อกประแอม · บรมนิพพานบท · สิทธานราชา · บรมลำพงษ์ราชา |

 |
| นครธม (ค.ศ. 1353–1431) | บาสาต (พระบากระษัตร) · บาอาต (พระบาอัฐ) · กฎุมบงพิสี · ศรีสุริโยวงษ์ · บรมรามา · ธรรมาโศกราช · อินทราชา · พญาแพรก · บรมราชา (เจ้าพระยาญาติ) |
| อาณาจักรเขมรจตุรมุข (ค.ศ. 1431–1553) | บรมราชา (เจ้าพระยาญาติ) · นารายณ์รามาธิบดี · ศรีราชา · ศรีสุริโยไทยราชา · ธรรมราชาธิราชรามาธิบดี · ศรีสุคนธบท (พญาขัต) · เจ้ากอง (เจ้ากน) · บรมราชาที่ 2 (พญาจันทน์) |
| อาณาจักรเขมรละแวก (ค.ศ. 1553–1593) | บรมราชาที่ 2 (พญาจันทน์) · บรมราชาที่ 3 (พระยาละแวก) · บรมราชาที่ 4 (นักพระสัตถา) · ไชยเชษฐาที่ 1 · บรมราชาที่ 5 (พญาตน) *(ครั้งที่ 1)* |
| อาณาจักรเขมรศรีสุนทร (ค.ศ. 1593–1618) | รามที่ 1 · รามที่ 2 (พญานูร) · บรมราชาที่ 5 (พญาตน) *(ครั้งที่ 2)* · บรมราชาที่ 6 (พญาอน) · แก้วฟ้าที่ 1 (เจ้าพญาโญม) · บรมราชาที่ 7 (ศรีสุริโยพรรณ) · ไชยเชษฐาที่ 2 |
| อาณาจักรเขมรอุดง (ค.ศ. 1618–1863)[[|]] | ไชยเชษฐาที่ 2 · ศรีธรรมราชาที่ 2 · องค์ทองราชาธิราชธิบดี · ปทุมราชาที่ 1 (องค์นอน) · รามาธิบดีที่ 1 (พระยาจัน) · บรมราชาที่ 5 (องค์โส) · ปทุมราชาที่ 2 (ไชยเชษฐาที่ 3) · แก้วฟ้าที่ 2 (องค์ชี) · ปทุมราชาที่ 3 · พระไชยเชษฐาที่ 4 · อุทัยที่ 1 · แก้วฟ้าที่ 3 (องค์อิ่ม) · ศรีธรรมราชาที่ 3 · สัตถาที่ 2 · ศรีธรรมราชาที่ 4 (องค์อิ่ม) · ศรีไชยเชฐ (องค์สงวน) · รามาธิบดี (องค์ทอง) · นารายน์ราชารามาธิบดี (องค์ตน) · รามราชาธิราช (องค์นนท์) · นารายณ์ราชาที่ 3 (องค์เอง) · อุทัยราชาที่ 3 (องค์จัน) · องค์มี (องค์เม็ญ) · องค์ด้วง |
| กัมพูชาในอารักขาของฝรั่งเศส (ค.ศ. 1863–1953) | นโรดม · สีสุวัตถิ์ · สีสุวัตถิ์ มุนีวงศ์ · นโรดม สีหนุ *(ครั้งที่ 1)* |
| ราชอาณาจักรกัมพูชา (ค.ศ. 1953–1970) | นโรดม สุรามฤต |
| ราชอาณาจักรกัมพูชา (ค.ศ. 1993 เป็นต้นมา) | นโรดม สีหนุ *(ครั้งที่ 2)* · นโรดม สีหมุนี |