**โนซิเซ็ปชั่น** 
(อังกฤษ: nociception หรือ nocioception หรือ nociperception) 
คือ "กระบวนการทางประสาทที่เข้ารหัส
และประมวลผลตัวกระตุ้นอันตราย" 
โดยเริ่มที่การทำงานของใยประสาทนำเข้า และเกิดขึ้นที่ทั้งระบบประสาทส่วนปลายและส่วนกลาง เพราะเหตุแห่งตัวกระตุ้นที่*มีโอกาส* ทำเนื้อเยื่อ/ร่างกายให้เสียหาย

การทำงานเริ่มต้นที่โนซิเซ็ปเตอร์ (ซึ่งบางครั้งเรียกอย่างไม่ตรงความหมายว่า ตัวรับรู้ความเจ็บปวด) ที่สามารถตรวจจับความเปลี่ยนแปลงเชิงกล เชิงอุณหภูมิ หรือเชิงเคมีที่สูงกว่าระดับขีดเริ่มเปลี่ยนของโนซิเซ็ปเตอร์ และเมื่อถึงขีดนี้แล้ว โนซิเซ็ปเตอร์ก็จะส่งสัญญาณไปยังไขสันหลังแล้วเลยไปถึงสมอง เป็นกระบวนการที่เริ่มการตอบสนองอัตโนมัติของระบบประสาทอิสระหลายอย่าง และ***อาจจะ*** ทำให้เกิดความเจ็บปวดอันเป็นอัตวิสัย ในสัตว์ที่รับรู้ความรู้สึกได้ 
โนซิเซ็ปเตอร์จะสร้างศักยะงานเป็นขบวนเพื่อตอบสนองต่อตัวกระตุ้นอันตราย และความถี่ของขบวนศักยะงานนั้น จะเป็นตัวบอกระดับอันตรายของตัวกระตุ้น

การตรวจพบตัวกระตุ้นอันตราย
--------------------------

ดูบทความหลักที่: โนซิเซ็ปเตอร์ § ประเภทและการทำงาน
โนซิเซ็ปเตอร์ซึ่งเป็นปลายประสาทที่ผิวหนังและภายในร่างกายส่วนอื่น ๆ เช่นที่เยื่อหุ้มกระดูกหรือข้อต่อ สามารถตรวจจับตัวกระตุ้นเชิงกล เชิงอุณหภูมิ และ/หรือเชิงเคมีได้
ความหนาแน่นของโนซิเซ็ปเตอร์จะต่างกันไปทั่วร่างกาย แต่จะมีที่ผิวหนังมากกว่าในที่ลึก ๆ โนซิเซ็ปเตอร์ทั้งหมดเป็นปลายของใยประสาทนำเข้า ซึ่งมีตัวเซลล์อยู่ที่ปมประสาทรากหลัง (dorsal root ganglia) หรือที่ปมประสาทไทรเจมินัล (trigeminal ganglia)

โนซิเซ็ปเตอร์จะเริ่มทำงานก็ต่อเมื่อตัวกระตุ้นถึงระดับขีดเริ่มเปลี่ยนของโนซิเซ็ปเตอร์ แล้วสร้างศักยะงานโดยส่งไปตามแอกซอนของเซลล์ไปยังไขสันหลังหรือก้านสมอง

ในบางเหตุการณ์ โนซิเซ็ปเตอร์จะตอบสนองเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ในขณะที่ตัวกระตุ้นอันตรายยังคงเป็นไปอยู่ แล้วนำไปสู่ภาวะที่เรียกว่าภาวะรู้สึกเจ็บมากกว่าปรกติ (hyperalgesia)

การส่งสัญญาณไปยังระบบประสาทกลาง
-------------------------------

ดูบทความหลักที่: โนซิเซ็ปเตอร์ § วิถีประสาท
วิถีประสาทรับความรู้สึกทางกายที่ตัวรับความรู้สึกส่งสัญญาณไปยังระบบประสาทกลางเพื่อการรับรู้เหนือจิตสำนึก โดยปกติจะมีนิวรอนส่งสัญญาณต่อ ๆ กันยาว 3 ตัว
คือ first order neuron, second order neuron, และ third order neuron

วิถีประสาทซึ่งส่งข้อมูลจากโนซิเซ็ปเตอร์ไปยังศูนย์ประมวลผลต่าง ๆ ในสมองรวมทั้งทาลามัส เปลือกสมอง และสมองน้อย รวมทั้ง

* Trigeminothalamic tract ส่งข้อมูลเกี่ยวกับความเจ็บปวดที่มาจากศีรษะส่วนหน้ารวมทั้งใบหน้า ผ่านก้านสมองไปยังทาลามัส แล้วต่อไปยังคอร์เทกซ์รับความรู้สึกทางกาย เป็นต้น
* anterolateral system/spinothalamic tract ส่งข้อมูลเกี่ยวกับความเจ็บปวดจากร่างกายรวมศีรษะครึ่งหลัง ผ่านไขสันหลังไปยังทาลามัส แล้วต่อไปยังคอร์เทกซ์รับความรู้สึกทางกาย เป็นต้น

การควบคุม
---------

ดูบทความหลักที่: โนซิเซ็ปเตอร์ § อิทธิพลของระบบประสาทกลาง
ร่างกายมีระบบระงับความเจ็บปวดภายในเพื่อควบคุมโนซิเซ็ปชั่นและความเจ็บปวด ซึ่งอาจเสริมได้ด้วยยาแก้ปวด มีระบบระงับความเจ็บปวดทั้งในระบบประสาทกลาง และที่ตัวรับความรู้สึกในระบบประสาทส่วนปลาย ซึ่งสามารถลดระดับของโนซิเซ็ปชันที่ดำเนินไปถึงเขตสมองชั้นสูง 

### ในระบบประสาทกลาง

การระงับความปวดในระบบประสาทกลางมี 3 ระบบ คือ เนื้อเทารอบท่อน้ำสมอง, 
nucleus raphes magnus, และเซลล์ประสาทห้ามโนซิเซ็ปชั่นในปีกหลังของไขสันหลัง ซึ่งล้วนแต่ทำงานโดยห้ามเซลล์ประสาทที่ส่งสัญญาณโนซิเซ็ปชัน ซึ่งอยู่ที่ปีกหลังของไขสันหลังเช่นกัน

### ในระบบประสาทส่วนปลาย

การควบคุมความเจ็บปวดในระบบประสาทส่วนปลาย ประกอบด้วยตัวรับรู้โอปิออยด์หลายประเภท ที่จะทำงานตอบสนองเมื่อร่างกายหลั่งสารเอ็นดอร์ฟิน ซึ่งเป็นสารฝิ่นชนิดหนึ่ง ตัวรับรู้สารฝิ่นเหล่านี้ ซึ่งอยู่ในส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย จะห้ามการยิงสัญญาณของนิวรอนที่ถ้าไม่ห้ามแล้ว จะส่งสัญญาณเพราะได้สัญญาณจากโนซิเซ็ปเตอร์

### องค์ประกอบอื่น

**ทฤษฎีประตูควบคุมความเจ็บปวด** (อังกฤษ: gate control theory of pain) ที่เสนอโดยโรนัลด์ เม็ตแซคก์ และแพ็ตทริก วอลล์ ตั้งสมมติฐานว่า กระบวนการโนซิเซ็ปชั่นที่สามารถนำไปสู่ความรู้สึกเจ็บปวดนั้น สามารถควบคุมได้โดยตัวกระตุ้นที่ไม่เกี่ยวกับโนซิเซ็ปชั่นเช่นความสั่นสะเทือน เพราะเหตุนั้น การนวดเข่าที่ถูกชนดูเหมือนจะช่วยลดความเจ็บปวดลง โดยป้องกันสัญญาณโนซิเซ็ปชั่นไม่ให้ส่งไปยังสมอง ความเจ็บปวดยังสามารถควบคุมได้โดยสัญญาณที่ส่งมาจากสมองไปยังไขสันหลัง เพื่อระงับ (และในบางกรณี เพื่อเพิ่ม) โนซิเซ็บชั่น (ดังนั้น จึงระงับความเจ็บปวด) อีกด้วย

การตอบสนองต่อโนซิเซ็ปชั่น
-------------------------

เมื่อโนซิเซ็ปเตอร์ได้สิ่งเร้าที่เหมาะสม โนซิเซ็ปเตอร์จะส่งสัญญาณผ่านไขสันหลังไปยังสมอง เซลล์รับความรู้สึกโดยมากรวมทั้งโนซิเซ็ปเตอร์จะใช้สารสื่อประสาทกลูตาเมตเป็นหลัก

ถ้าส่งสัญญาณไปยัง reticular formation และทาลามัส ความรู้สึกเจ็บปวดก็จะเกิดขึ้น เป็นความรู้สึกที่ยังทื่อ ๆ ไม่ชัดเจน และยากที่จะกำหนดตำแหน่ง ต่อจากทาลามัส สัญญาณนั้นอาจจะเดินทางไปยังคอร์เทกซ์รับความรู้สึกทางกาย (somatosensory cortex) ในซีรีบรัม ซึ่งเป็นช่วงที่ความรู้สึกเจ็บปวดจะปรากฏตำแหน่งที่ชัดเจน และมีคุณสมบัติเฉพาะอย่างอื่น ๆ ที่รู้สึกได้ชัด

โนซิเซ็ปชั่นสามารถทำให้ระบบประสาทอิสระตอบสนองโดยทั่วไปอย่างอัตโนมัติก่อนเกิดความรู้สึกเจ็บปวด *และบางครั้งก็ไม่มีความรู้สึกเจ็บปวด* เช่น ภาวะซีดขาว ภาวะเหงื่อท่วมตัว ภาวะหัวใจเต้นเร็ว ความดันโลหิตสูง อาการเวียนหัว อาการคลื่นไส้ และเป็นลม

โนซิเซ็ปชั่นในสัตว์ที่ไม่ใช่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
------------------------------------------------

มีหลักฐานว่า โนซิเซ็ปชั่นก็เกิดขึ้นเช่นกัน ในสัตว์ที่ไม่ใช่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบางประเภทเช่น ปลา 
และสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังต่าง ๆ มากมาย 
เช่น ปลิง
นีมาโทดา
ทากทะเล 
และแมลงวันทอง

ถึงแม้เซลล์ประสาทเหล่านี้ จะมีวิถีประสาทและสัมพันธ์กับระบบประสาทกลางต่างจากโนซิเซ็ปเตอร์ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม แต่ก็ยังตอบสนองต่อตัวกระตุ้นคล้าย ๆ กัน ตัวอย่างเช่น ความร้อน (40 องศาเซลเซียสหรือมากกว่านั้น) สภาวะกรด แค็ปไซซิน และความเสียหายในเนื้อเยื่อ

ประวัติของศัพท์
---------------

ชาลส์ สก็อตต์ เชอร์ริงตัน ได้บัญญัติศัพท์ว่า โนซิเซ็ปชั่น เพื่อแยกกระบวนการทางกายภาพคือการทำงานของระบบประสาท ออกจากความรู้สึกเจ็บปวดซึ่งเป็นประสบการณ์ที่เป็นอัตวิสัย

ดูเพิ่ม
-------

* ตัวกระตุ้น
* ตัวกระตุ้นอันตราย
* โนซิเซ็ปเตอร์

เชิงอรรถ
--------

1. ↑  **การเข้ารหัส**โดยรวม ๆ ก็คือ การแปลงข้อมูลที่อยู่ในรูปแบบหนึ่ง ให้เป็นอีกรูปแบบหนึ่ง ตัวอย่างเช่น เข้ารหัสเสียงดนตรีให้เป็นหลุมเล็ก ๆ บนแผ่นซีดีที่ใช้เล่นเพลงนั้นได้
2. ↑  **เนื้อเทารอบท่อน้ำสมอง (periaqueductal grey)** เป็นเนื้อเทาที่อยู่รอบ ๆ ท่อน้ำสมอง (cerebral aqueduct) ใน tagmentum ของสมองส่วนกลาง มีบทบาทในการปรับระดับความเจ็บปวดที่ส่งมาจากระบบประสาทส่วนปลาย และในพฤติกรรมป้องกันตัว

อ้างอิง
-------

1. ↑  Loeser, J. D.; Treede, R. D. (2008). "The Kyoto protocol of IASP Basic Pain Terminology". *Pain*. **137** (3): 473–7. doi:10.1016/j.pain.2008.04.025. PMID 18583048.
2. ↑  Portenoy, Russell K.; Brennan, Michael J. (1994). "Chronic Pain Management". ใน Good, David C.; Couch, James R. (บ.ก.). *Handbook of Neurorehabilitation*. Informa Healthcare. ISBN 0-8247-8822-2.
3. 1 2  "Assessing Pain and Distress: A Veterinary Behaviorist's Perspective by Kathryn Bayne". *Definition of Pain and Distress and Reporting Requirements for Laboratory Animals: Proceedings of the Workshop Held June 22, 2000*. Institute for Laboratory Animal Research. 2000. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2007-02-24. สืบค้นเมื่อ 2013-09-09.
4. ↑  "Regulation of firing frequency in nociceptive neurons by pro-inflammatory mediators by Momin and McNaughton". *Exp Brain Res*. **196** (1): 45–52. 2009. doi:10.1007/s00221-009-1744-2.
5. ↑  Saladin, KS (2010a). "13: The Spinal Cord, Spinal Nerves, and Somatic Reflexes". *Anatomy and Physiology: The Unity of Form and Function* (5th ed.). New York: McGraw-Hill. pp. 486 (502). ISBN 978-0-39-099995-5.
6. ↑  Gardner & Johnson 2013a, p. 488-495
7. ↑  Feinstein, B.; Langton, J.; Jameson, R.; Schiller, F. (1954). "Experiments on pain referred from deep somatic tissues". *J Bone Joint Surg*. **36-A** (5): 981–97. PMID 13211692. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2008-02-12. สืบค้นเมื่อ 2007-01-06.
8. ↑  Sneddon, L. U.; Braithwaite, V. A.; Gentle, M. J. (2003). "Do fishes have nociceptors? Evidence for the evolution of a vertebrate sensory system". *Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological sciences*. **270** (1520): 1115–1121. doi:10.1098/rspb.2003.2349.
9. ↑  Smith, Jane A (1991). "A Question of Pain in Invertebrates". *Institute for Laboratory Animals Journal*. **33** (1–2).
10. ↑  Pastor, J.; Soria, B.; Belmonte, C. (1996). "Properties of the nociceptive neurons of the leech segmental ganglion". *Journal of Neurophysiology*. **75** (6): 2268–2279. PMID 8793740.
11. ↑  Wittenburg, N.; Baumeister, R. (1999). "Thermal avoidance in *Caenorhabditis elegans*: an approach to the study of nociception". *PNAS*. **96** (18): 10477–10482. doi:10.1073/pnas.96.18.10477.
12. ↑  Illich, P. A.; Walters, E. T. (1997). "Mechanosensory neurons innervating *Aplysia* siphon encode noxious stimuli and display nociceptive sensitization". *Journal of Neuroscience*. **17** (1): 459–469. PMID 8987770.
13. ↑  Tracey, J.; Daniel, W.; Wilson, R. I.; Laurent, G.; Benzer, S. (2003). "*painless*, a *Drosophila* gene essential for nociception". *Cell*. **113** (2): 261–273. doi:10.1016/S0092-8674(03)00272-1. PMID 12705873.
14. ↑  Sherrington, C. S. (1906). *The Integrative Action of the Nervous System*. Oxford: Oxford University Press. doi:10.1037/13798-000.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* Gardner, Esther P; Johnson, Kenneth O (2013a). "22 - The Somatosensory System: Receptors and Central Pathway". ใน Kandel, Eric R; Schwartz, James H; และคณะ (บ.ก.). *Principles of Neural Science* (5th ed.). United State of America: McGraw-Hill. pp. 475–497. ISBN 978-0-07-139011-8.

  



| * ด
* ค
* ก
ระบบรับความรู้สึก |
| --- |
| ประสาทสัมผัสพิเศษ | 
* การเห็น
	+ ระบบการเห็น
* การได้ยิน
	+ ระบบการได้ยิน
* การได้กลิ่น
	+ ระบบการได้กลิ่น
* การรับรู้รส

 |
| สัมผัสและตำแหน่ง | 
* ความเจ็บปวด
	+ โนซิเซ็ปชัน
* อุณหภูมิ
	+ การรับรู้ร้อนเย็น
* การกำหนดรู้การทรงตัว
	+ ระบบการทรงตัว
* การรับรู้แรงกล
	+ แรงดัน
	+ การสั่น
* การรับรู้อากัปกิริยา
	+ การรู้ตำแหน่งและการเคลื่อนไหวของส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย

 |
| อื่น ๆ | 
* ตัวรับความรู้สึก
* Multisensory integration
* Sensory processing
* การรับรู้สารเคมี

 |

| * ด
* ค
* ก
ตัวรับความรู้สึก |
| --- |
| สัมผัส | 
* ตัวรับแรงกล
* แรงสั่น
	+ เม็ดพาชีเนียน
* สัมผัสเบา
	+ เม็ดรู้สัมผัส
* แรงดัน
	+ ปลายประสาทเมอร์เกิล
* แรงยืด
	+ ปลายรัฟฟินี

 |
| ความเจ็บปวด | 
* ปลายประสาทอิสระ
* โนซิเซ็ปเตอร์

 |
| อุณหภูมิ | 
* ปลายประสาทรับร้อน

 |
| การรับรู้อากัปกิริยา | 
* Golgi organ
* Muscle spindle
	+ Intrafusal muscle fiber
	+ Nuclear chain fiber
	+ Nuclear bag fiber

 |
| อื่น ๆ | 
* เซลล์ขน
* Baroreceptor
* ตัวรับรู้สารเคมี

 |