รายโคปุระของวิรูปักษะมณเทียร ในฮัมปี รัฐกรณาฏกะ
**สถาปัตยกรรมวิชัยนคร** (กันนาดา: ವಿಜಯನಗರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ) พบสร้างในช่วงปี ค.ศ. 1336–1565 เป็นวลีทางสถาปัตยกรรมที่ใช้เรียกสิ่งก่อสร้างที่สร้างขึ้นในยุคจักรวรรดิวิชัยนคร ในบริเวณอินเดียใต้ มีศูนย์กลางอยู่ที่เมืองหลวงวิชัยนครบนลุ่มแม่น้ำตุงคพาทรา หมู่โบราณสถานที่ฮัมปีถือเป็นหลักฐานชิ้นสำคัญของสถาปัตยกรรมวิชัยนคร และได้รับการยกย่องเป็นแหล่งมรดกโลกของยูเนสโก นอกจากการสร้างโบสถ์พราหมณ์ขึ้นใหม่ในอาณาจักร ยังมีการปรับปรุงและซ่อมแซมโบสถ์พราหมณ์เก่าจากยุคก่อนวิชัยนคร เช่น หมู่โบสถ์พราหมณ์ที่เขามหากุตะ เป็นสิ่งก่อสร้างดั้งเดิมจากอาณาจักรจลุกยะตะวันตก ในขณะที่หมู่โบสถ์พราหมณ์แห่งฮัมปีนั้นสร้างมาตั้งแต่ก่อนยุควิชัยนคร สมัยที่เรียกหมู่ศาสนสถานนี้ว่า ปัมปาตีรถะ ราวปี ค.ศ. 689

ในเมืองหลวงวิชัยคร มีหมู่โบราณสถานหลายร้อยแห่ง ในจำนวนนี้ 56 แห่งได้รับสถานะการคุ้มครองโดยยูเนสโก, 654 แห่งได้รับการคุ้มครองโดยรัฐบาลของรัฐกรณาฏกะ และอีก 300 แห่งนังไม่ได้รับสถานะการคุ้มครองจากหน่วยงานใด ๆ 

สถาปัตยกรรมวิชัยนครสามารถจัดแบ่งกว้าง ๆ ออกเป็นเชิงศาสนา, เชิงการปกครอง และ เชิงที่อยู่อาศัย รูปแบบของวิชัยนครเป็นการผสมผสานกันของรูปแบบจากอาณาจักรก่อนหน้า คือ จลุกยะ, ฮอยศาลา, ปันทยะ และ โจฬะ

ศาสนถาน
-------

โบสถ์พราหมณ์ยุคกลางศตวรรษที่ 14 ที่ศรีนครี หนึ่งในโบสถ์พราหมณ์ที่เก่าแก่ที่สุดที่สร้างโดยจักรพรรดิแห่งวิชัยนคร
โบสถ์พราหมณ์ยุควิชัยนครมักมีโครงสร้างปกคลุมที่แข็งแรง ในโบสถ์พราหมณ์เล็ก ๆ จะมีเพียง ครรภคฤห์ (ห้องประดิษฐานเทวรูป) และระเบียง ส่วนในโบสถ์พราหมณ์ขนาดกลางประกอบด้วยครรภคฤห์, ศุกันสี, นวรังคะ หรือ อันตรละ ที่เชื่อมโถงด้านในกับมณฑป และรังคมณฑปด้านนอก และในโบสถ์พราหมณ์ขนาดใหญ่จะมี รายโคปุระ เป็นหอทางเข้า (คำว่า "ราย" ด้านหน้าเพื่อระบุว่าสร้างโดย "รายะ" แห่งจักรวรรดิวิชัยนคร) สร้างขึ้นแบบโจฬะ บนยอดของโคปุระมี ศลศิขร รูปแบบที่ได้รับอิทธิพลทมิฬ-ทราวิฑนี้ เป็นที่นิยมในรัชสมัยของกฤษณเทวราย และสืบเนื่องมาในอีก 200 ปี ตามเทวสถานในแถบอินเดียใต้ ตัวอย่าง รายโคปุรัม เช่นที่ เจนนเกสวะมณเทียร ในเบลูร์, กรณาฏกะ และหมู่โบสถ์พราหมณ์ที่ศรีไสลัมและศรีรังคัม นอกจากองค์ประกอบหลัก ๆ เหล่านี้แล้ว ยังทีองค์ประกอบอื่น ๆ ที่อาจพบ เช่น โถงปิดสำหรับเวียนเทียน (ปรทักษิณปฐา) รอบครรภคฤห์, มหามณฑป (โถงใหญ่), กัลยณมณฑป (โถงพิธี) และอ่างเก็บน้ำ

เสาของอาคารต่าง ๆ ฝั่งที่หันออกด้านนอกอาคารมักมีงานแกะสลักแสดงภาพของม้า หรือ สิ่งมีชีวิตในตำนานที่มีหน้าตาคล้ายกับกริฟฟินในตำนานตะวันตก เรียกว่า "ยัลลิ" อีกด้านหนึ่งของเสาทีหันหน้าเข้าในอาคารมีกแกะสลักเรื่องราวจากตำนานฮินดู เสาที่ไม่มีงานแกะสลักม้าหรือยัลลี มักตกแต่งด้วยเรื่องราวจากตำนานฮินดูโดยรอบอย่างเดียว เสาบางเสามีเสาขนาดเล็ก ๆ ล้อมเสาหลักตรงกลาง ลักษณะความประดิดประดอยในงานแกะสลักนี้ แสดงให้เห็นถึงฝีมือและความวิจิตรของช่างแกะสลักในยุคสมัยนั้น ๆ อย่างชัดเจน

คำศัพท์
-------

* มณฑป – โถงที่มีเสา
* มหามณฑป – โถงเปิดที่มีเสา
* รังคมณฑป – โถงปิดที่มีเสา
* กัลยณมณฑป – โถงสำหรับพิธีกรรมและเทศกาลพิเศษ
* ครรภคฤห์ – ห้องภายในที่ประดิษฐานเทวรูปของเทพเจ้าองค์ประธาน
* นวรังคะ หรือ อันตรละ – ทางเดินที่เชื่อมห้องต่าง ๆ เข้าด้วยกัน
* ศุกันสี – โถงนั่งคอย

อ้างอิง
-------

1. ↑  Global Heritage Fund เก็บถาวร 27 กันยายน 2006 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
2. ↑  *Hampi – A Travel Guide*, pp 36, Department of Tourism, India
3. ↑  Art critic Percy Brown calls Vijayanagara architecture a blossoming of Dravidian style, *A Concise History of Karnataka*, pp 182, Dr. S.U. Kamath, *History of Karnataka*, Arthikaje
4. ↑  *New Light on Hampi, Recent research in Vijayanagara*, edited by John M. Fritz and George Michell, pp 9
5. ↑  The elaboration of ceremonial observances produced a corresponding elaboration in the temple system, says art critic Percy Brown, *A Concise History of Karnataka*, pp 183, Dr. S.U. Kamath
6. ↑  The attached colonnettes and sculptured animals are a significant artistic innovation of the reign of king Krishnadevaraya, *New Light on Hampi, Recent research in Vijayanagara*, edited by John M. Fritz and George Michell, pp 8
7. ↑  *A Concise History of Karnataka*, pp 183, Dr. S.U. Kamath

| * ด
* ค
* ก
สถาปัตยกรรมอินเดีย |
| --- |
| ชนิด | 
* เบงกอล
* ภูมิชา
* พุทธ
* ทราวิฑ
	+ Badami Chalukya
	+ โหยสละ
	+ วิชัยนคร
	+ Western Chalukya
* ซอง
* ฮารัปปา
* ฮินดู
* อินโด-อิสลาม
	+ โมกุล
		- อักบาร์
	+ ชาร์ฆี
	+ กุตับชาฮี
* อินโด-ซาราเซน
* เชน
* กทัมพะ
* กลิงคะ
* ลตินา
* เจาะหิน
* เสขรี
* ซิกข์

 |  |
| แบ่งตามรัฐ | 
* คุชราต
* กรณาฏกะ
* เกรละ
* มหาราษฏระ
* โอฑิษา
* ราชสถาน
* ทมิฬนาฑู
* อุตตรประเทศ
* เบงกอลตะวันตก
* เตลังคนา

 |
| แบ่งตามเมือง | 
* ภุพเนศวร
* เจนไน
* เดลี
* ไฮเดอราบาด
* ลักเนา
* มุมไบ

 |
| 
* หมวดหมู่

 |