**พระวิศวกรรม** (สันสกฤต: विश्वकर्मा) หรือ **พระวิษณุกรรม** (บาลี: วิสฺสุกมฺม) หรือ **พระเพชฉลูกรรม** เป็นเทวดาในศาสนาฮินดูและศาสนาพุทธและเทวดาผู้เป็นนายช่างใหญ่ของพระอินทร์ ตามตำนานกล่าวว่า เป็นผู้สร้างเครื่องมือ สิ่งของต่าง ๆ ให้เกิดขึ้น และเป็นแบบอย่างให้กับมนุษย์สืบมา 

พระวิศวกรรมรับเทวโองการต่าง ๆ จากพระอินทร์ เพื่อสร้าง อุปกรณ์ สิ่งของ อาคาร ต่าง ๆ มากมาย เป็นผู้นำวิชาช่าง มาสอนแก่มนุษย์ นับแต่นั้นมามนุษย์จึงรู้จักการสร้างและใช้งานสิ่งของต่าง ๆ จนมีการพัฒนารูปแบบมาจนถึงปัจจุบันนี้ 

ช่างไทยแขนงต่าง ๆ ให้ความเคารพบูชาพระวิศวกรรมในฐานะครูช่าง หรือเทพแห่งวิศวกรรมของไทย โดยเรามักพบเห็นรูปจำลององค์ท่านได้บ่อย ๆ ตามสถานศึกษาทางช่างทุกสถาบัน โดยนิยมสร้างอยู่สองท่า คือ ท่าประทับนั่งห้อยพระบาท พระหัตถ์ข้างหนึ่งถือ ผึ่ง (จอบสำหรับขุดไม้) และอีกข้างถือ ดิ่ง และท่าประทับยืนมือขวาถือไม้เมตรหรือไม้วา มือซ้ายถือลูกดิ่งและไม้ฉาก 

ที่มาขององค์พระวิษณุกรรมทั้ง 2 ท่านี้ พอขยายความได้ว่า 
หากสถาบันใดเปิดสอนวิชาชีพช่างก่อสร้าง มักอยู่ในท่ายืนมือถือลูกดิ่งและไม้เมตรหรือไม้วาอันเป็นเครื่องมือของช่างก่อสร้างมาแต่สมัยโบราณซึ่งช่างทั้งหลายทราบดีว่าเป็นเครื่องมือสำหรับวัดระยะ วัดความเที่ยงตรง แต่สิ่งที่นอกเหนือไปจากนั้นยังแฝงไปด้วยปรัชญาในการดำเนินชีวิต คือความแม่นยำ เที่ยงตรง ไม่เอนเอียงในทางปฏิบัติ ซึ่งเป็นที่มาของช่างที่ดี คือความมีคุณธรรมประจำใจ 
หากสถาบันใดเปิดสอนวิชาชีพสาขาอื่นๆ ที่ไม่ใช่ช่างก่อสร้างอยู่ด้วย มักจะใช้ท่านั่ง เข้าใจว่าผู้สร้างคงจะชี้ให้เห็นเด่นชัดถึงสถาบันผู้ผลิตช่างก่อสร้าง อันเป็นช่างเก่าแก่มีมาแต่ก่อนแล้ว

ศาสนาพุทธ
---------

ในชาตกัฏฐกถา สภชาดก กล่าวว่า ท่านเป็นผู้สร้างอาศรมให้แก่พระโพธิสัตว์หลายพระองค์ (ก่อนที่จะอุบัติเป็นพระพุทธเจ้า) เช่นในพระเวสสันดรชาดก  เป็นผู้สร้างบันไดเงิน บันไดทอง บันไดแก้ว ทอดจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ลงมายังโลกมนุษย์ที่เมืองสังกัสสนคร ซึ่งเป็นเส้นทางที่พระพุทธเจ้าใช้เสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ (หลังจากเสด็จขึ้นไปโปรดพุทธมารดาบนสวรรค์ในช่วงเข้าพรรษา) 

นอกจากจะเป็นสถาปนิกและเป็นวิศวกรด้านโยธาและสำรวจ ดังจะเห็นได้จากผลงาน ๒ ประการที่ว่านี้แล้ว พระวิศวกรรม ยังเป็นวิศวกรเครื่องกลอีกด้วย กล่าวคือ ท่านเป็นผู้สร้างวาฬสังฆาตยนต์ ซึ่งเป็นกงล้อหมุนรอบองค์พระสถูป ปกปักรักษาป้องกันมิให้บุคคลเข้าใกล้พระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า เมื่อครั้งที่พระเจ้าอชาตศัตรูได้รับส่วนแบ่งพระบรมสารีริกธาตุหลังพุทธปรินิพพานและอัญเชิญไปประดิษฐานไว้ในองค์พระสถูปที่ว่านี้

ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับ พระวิษณุกรรม และ พระวิษณุ
------------------------------------------------

คนไทยเรียกพระวิศวกรรมว่า 'พระวิษณุกรรม' และในที่สุดได้กร่อนลงเหลือเพียง 'พระวิษณุ' ซึ่งเป็นชื่อของเทพที่คนไทยรู้จักกันในฐานะหนึ่งใน ๓ เทพสำคัญของศาสนาฮินดู อันได้แก่ พระพรหม พระวิษณุ และพระศิวะ ทำให้หลายคนเข้าใจว่าพระวิษณุเป็นเทพแห่งวิศวกรรม ซึ่งเป็นความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน

"กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร ฯ มหาสถาน อมรพิมานอวตารสถิต สักกะทัตติยวิษณุกรรมประสิทธิ์" หมายถึง กรุงเทพมหานคร เมืองแห่งเทวดานั้น **พระวิษณุกรรม** เป็นผู้สร้าง ตามพระบัญชาของพระอินทร์

พระวิษณุกรรม ศิลปะลพบุรี พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร.

อ้างอิง
-------

1. ↑  চট্টোপাধ্যায়, কুন্তক. "বাংলায় ঢুকেই ভোলবদল বিশ্বকর্মার". *anandabazar.com* (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2018-09-19.
2. ↑
3. ↑  ๙. เวสสันตรจริยา, อรรถกถา ขุททกนิกาย จริยาปิฎก การบำเพ็ญทานบารมี
4. ↑  อรรถกถา สรภชาดก ว่าด้วย ละมั่งทำคุณแก่พระราชา
5. ↑  ธาตุถูปปูชาวณฺณนา, มหาปรินิพพานสูตร, อรรถกถา ทีฆนิกาย มหาวรรค
6. ↑  อ.ดร.ชนินทร์ วิศวินธานนท์, *ความ (มัก) เข้าใจผิดเกี่ยวกับ "เทพแห่งวิศวกรรม"*, วารสารช่างพูด, ฉบับที่ 4/48, วารสารข่าวรายเดือน, คณะวิศวกรรมศาสตร์, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

| * ด
* ค
* ก
เทวดาตามความเชื่อของคนไทย |
| --- |
| เทวดาคติพุทธเถรวาท | พระพรหม (ท้าวสหัมบดีพรหม • ท้าวฆฏิการพรหม • สนังกุมารพรหม) • ท้าวสักกะ • ท้าวสุยาม • ท้าวสันดุสิต • ท้าวสุนิมมิต • ท้าววสวัตตี • จตุโลกบาล (ท้าวธตรฐ • ท้าววิรุฬหก • ท้าววิรูปักษ์ • ท้าวเวสวัณ) • พระธรณี • เมขลา • พระสุนทรีวาณี • พระวิศวกรรม • พระพิรุณ • พระปัญจสิขะ • พระมาตุลี • คนธรรพ์ • พระอุเทนทราธิราช |  |
| เทวดาคติฮินดู | ตรีมูรติ (พระศิวะ • พระพรหม • พระวิษณุ) • พระคเณศ • พระขันทกุมาร • กามเทพ • พระแม่คงคา • พระปารวตี • ทุรคา • พระสตี • กาลี • พระสุรัสวดี • พระลักษมี • พระภูเทวี • โลกบาล (พระอินทร์ • พระยม • ท้าวกุเวร • พระอีสาน • พระอัคนี • พระนิรฤติ • พระพาย) • นพเคราะห์ (พระอาทิตย์ • พระจันทร์ • พระอังคาร • พระพุธ • พระพฤหัสบดี • พระศุกร์ • พระเสาร์ • พระราหู • พระเกตุ) • พระพลเทพ |
| เทวดาคติพื้นเมืองไทย | พญาแถน • ท้าวกบิลพรหม • โพสพ • จตุคามรามเทพ • พระภูมิเจ้าที่ • พระพนัสบดี • นางกวัก • นางสงกรานต์ • แม่ย่านาง • แม่ซื้อ • รุกขเทวดา • ปู่เจ้าสมิงพราย • พระโกญจนาเนศวร์ • พระเทวกรรม • ปู่เจ้าเขาเขียว • นิลบรรพตเทพสุดา • ท้าวพรหมรักษ์ • พระมหาไชไพรสภ |
| เทพารักษ์ | พระสยามเทวาธิราช • พระหลักเมือง • พระเสื้อเมือง • พระทรงเมือง • พระกาฬไชยศรี • เจ้าเจตคุปต์ • พระเทพบิดร • พระคลัง • เจ้าหอกลอง • พระกำพูฉัตร • พระราชบันฦๅธาร • พระราชมุทธาธร |