ร้านข้างทางบริเวณถนนวังหลัง
รถตุ๊กตุ๊กประจำทางบริเวณถนนวังหลัง
**ถนนวังหลัง** (อักษรโรมัน: Thanon Wang Lang) เป็นถนนสายสำคัญในพื้นที่เขตบางกอกน้อย ฝั่งธนบุรี กรุงเทพมหานคร เป็นถนนแอสฟัลต์ 4 ช่องจราจร ไม่มีเกาะกลาง ความยาวประมาณ 950 เมตร เขตถนนกว้าง 14.50 เมตร ผิวจราจรกว้าง 11.40 เมตร เริ่มต้นจากท่าเรือพรานนกและท่าเรือวังหลัง (ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ตรงข้ามท่าพระจันทร์) ตรงไปทางทิศตะวันตกในท้องที่แขวงศิริราช ตัดกับถนนอรุณอมรินทร์ที่ทางแยกศิริราช จากนั้นข้ามคลองบ้านขมิ้น ตั้งแต่จุดนี้ถือเป็นเส้นแบ่งเขตการปกครองระหว่างแขวงศิริราชทางฟากเหนือกับแขวงบ้านช่างหล่อทางฟากใต้ของถนน ตรงไปทางทิศเดิมจนกระทั่งสิ้นสุดถนนที่ทางแยกพรานนก โดยมีแนวถนนตรงต่อเนื่องไปเป็นถนนพรานนก

ประวัติ
-------

ถนนวังหลังเป็น "ถนนสายที่ 5" ในโครงการตัดและขยายถนน 11 สายในจังหวัดธนบุรีและจังหวัดพระนคร ซึ่งเกิดขึ้นหลังจากการก่อสร้างสะพานปฐมบรมราชานุสรณ์ (สะพานพระพุทธยอดฟ้า) เมื่อปี พ.ศ. 2472 รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยถนนสายที่ 5 เป็นหนึ่งในถนนซอย 6 สายที่ตัดจากริมแม่น้ำเจ้าพระยาเพื่อเชื่อมต่อกับถนนหลัก 4 สายแรก มีแนวเส้นทางตั้งแต่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ใต้โรงพยาบาลศิริราช ผ่านถนนสายที่ 2 (ปัจจุบันคือถนนอรุณอมรินทร์) ตรงไปออกถนนสายที่ 3 (ปัจจุบันคือถนนอิสรภาพ) กว้าง 16 เมตร และยาวประมาณ 830 เมตร ตามพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการจัดซื้อที่ดินและอสังหาริมทรัพย์อย่างอื่น เพื่อตัดและขยายถนนฝั่งจังหวัดธนบุรีและจังหวัดพระนคร

ก่อนหน้าที่จะตัดถนนขึ้น ถนนส่วนต้นที่ข้างโรงพยาบาลศิริราชเดิมเคยเป็นตรอกฉางเกลือมาก่อน และจุดเริ่มต้นถนนบริเวณริมแม่น้ำยังเป็นบ้านเดิมของศาสตราจารย์ ดร.เต็ม สมิตินันทน์ นักพฤกษศาสตร์คนสำคัญของไทย ที่ถูกเวนคืนไปเพื่อตัดถนน และเนื่องจากถนนสายนี้ตัดผ่านบริเวณซึ่งเคยเป็นที่ตั้งของพระราชวังบวรสถานพิมุขหรือวังหลังในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพจึงทรงตั้งชื่อถนนถวายพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวว่า **ถนนวังหลัง** เพื่อเป็นการรักษาชื่อวังหลังไว้ไม่ให้สูญหายไป พระองค์จึงโปรดเกล้าฯ พระราชทานชื่อถนนสายนี้ตามที่สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงเสนอ แต่ปรากฏว่าถนนวังหลังเพิ่งมาสร้างเสร็จในสมัยหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ซึ่งสภาพบ้านเมืองได้เปลี่ยนแปลงไปจากแต่ก่อน ประกอบกับทางราชการต้องการเปลี่ยนชื่อถนนเจ้ากรุงธนซึ่งมีเส้นทางเชื่อมต่อกันเป็น "ถนนอิสรภาพ" เพื่อให้ชื่อถนนทั้งสองสายมีความหมายเกี่ยวเนื่องกันจึงเปลี่ยนชื่อถนนวังหลังเป็น **ถนนพรานนก** ตามชื่อบ้านพรานนกในจังหวัดพระนครศรีอยุธยาซึ่งเคยเป็นสมรภูมิแห่งหนึ่งในเส้นทางการกอบกู้เอกราชของพระยาตาก โดยมีพิธีเปิดถนนทั้งสองสายเมื่อวันที่ 6 มกราคม พ.ศ. 2482 ภายหลังมีการสร้างถนนต่อจากทางแยกพรานนกไปออกถนนจรัญสนิทวงศ์ที่ทางแยกไฟฉาย

อย่างไรก็ตาม จากการศึกษาค้นคว้าหลักฐานทางประวัติศาสตร์ถนนฝั่งธนบุรีของสำนักการโยธาและสำนักงานปกครองและทะเบียน ตามที่ได้รับมอบหมายจากกรุงเทพมหานคร ทำให้พบข้อมูลว่าถนนพรานนกตั้งแต่ท่าเรือพรานนกถึงทางแยกพรานนกในอดีตได้รับการกำหนดชื่อว่าถนนวังหลัง ดังนั้น ในวันที่ 8 มิถุนายน พ.ศ. 2555 คณะกรรมการกลางตั้งชื่อถนน ตรอก ซอย วงเวียน ทางแยก คลอง สะพาน และสถานที่สำคัญในเขตกรุงเทพมหานคร และในวันที่ 31 ตุลาคม ปีเดียวกัน คณะกรรมการพิจารณากำหนดหรือเปลี่ยนชื่อถนน ตรอก ซอย คูคลอง ในพื้นที่เขตบางกอกน้อย จึงมีมติให้เปลี่ยนชื่อถนนพรานนกช่วงดังกล่าวเป็น "ถนนวังหลัง" เพื่อให้ตรงตามข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ โดยสำนักทะเบียนท้องถิ่นเขตบางกอกน้อยได้ออกประกาศเปลี่ยนชื่ออย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2556 สำหรับช่วงที่ต่อจากทางแยกพรานนกไปจนถึงทางแยกไฟฉายให้คงชื่อถนนพรานนกไว้ตามเดิม

สภาพทั่วไป
----------

ถนนวังหลังในอดีตเป็นย่านการค้าที่สำคัญ เพราะเป็นพื้นที่ชุมชนชั้นในของฝั่งธนบุรีบริเวณวังหลัง มีตลาดสดหลายแห่งรอบบริเวณและมีสถานที่สำคัญอยู่รายรอบ เช่น โรงพยาบาลศิริราช สถานีรถไฟธนบุรี วัดอมรินทราราม มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (ท่าพระจันทร์) สนามหลวง ท่าช้าง พระบรมมหาราชวัง มหาวิทยาลัยศิลปากร ฐานทัพเรือกรุงเทพ กรมอู่ทหารเรือ วัดระฆังโฆสิตาราม ย่านโรงหล่อพระบ้านช่างหล่อ เป็นต้น และที่ท่าเรือพรานนกก็เคยเป็นต้นทางของรถโดยสารประจำทางหลายสาย รวมถึงสาย 42 ก่อนที่จะมีการเปิดใช้สะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้าในปี พ.ศ. 2516

ปัจจุบันถนนวังหลังเป็นถนนสายสำคัญที่เชื่อมต่อระหว่างถนนอิสรภาพกับถนนอรุณอมรินทร์ เป็นทางเชื่อมต่อระหว่างย่านตลาดสดบริเวณทางแยกพรานนก และย่านการค้าและสถานที่ราชการบริเวณโรงพยาบาลศิริราช ทั้งยังมีท่าเรือวังหลังและท่าเรือพรานนกซึ่งเป็นท่าเทียบเรือด่วนเจ้าพระยาที่สำคัญที่สุดในบริเวณรอบเกาะกรุงรัตนโกสินทร์ และยังมีบริการเรือข้ามฟากจากท่าเรือวังหลังไปยังท่าพระจันทร์และท่าช้างวังหลวง ซึ่งอยู่ใกล้สนามหลวงและพระบรมมหาราชวัง และเป็นถนนที่มีการจราจรคับคั่งตลอดทั้งวันโดยเฉพาะในชั่วโมงเร่งด่วนทั้งเช้าและเย็น ดังนั้น ถนนวังหลังจึงมีบริการรถสามล้อเครื่อง รถสองแถว รถสี่ล้อเล็ก และรถตู้ ให้บริการจากท่าเรือพรานนกหลายเส้นทาง

ซอยแยกย่อย
----------


|  |  |
| --- | --- |
| * ซอยวังหลัง 1 (ตรอกวังหลัง)
* ซอยวังหลัง 3
* ซอยวังหลัง 5
* ซอยวังหลัง 7 (บ้านช่างหล่อ) - เชื่อมต่อซอยอิสรภาพ 44 (แสงศึกษา) และถนนอรุณอมรินทร์
* ซอยวังหลัง 9 (สุกันยา)
* ซอยวังหลัง 11
* ซอยวังหลัง 13 (วัฒนา)
* ซอยวังหลัง 15
* ซอยวังหลัง 17 (วัดสีหไกรสร)
* ซอยวังหลัง 19
* ซอยวังหลัง 21
 | * ซอยวังหลัง 2 (วัดวิเศษการ) - เชื่อมต่อถนนรถไฟ หน้าตลาดศาลาน้ำร้อนแห่งใหม่
* ซอยวังหลัง 4 (พัฒนช่าง)
* ซอยวังหลัง 6 (นพมาศ)
* ซอยวังหลัง 8
* ซอยวังหลัง 10
* ซอยวังหลัง 12
* ซอยวังหลัง 14 (เนินค่ายหลวง) - เชื่อมต่อถนนอิสรภาพ หลังตลาดบางกอกน้อย

  |

สถานที่สำคัญ
------------

* ท่าเรือวังหลัง-ท่าเรือพรานนก (ศิริราช) และตลาดนัดวังหลัง
* โรงพยาบาลศิริราช
* วัดวิเศษการ
* กรมคุมประพฤติ
* วัดสีหไกรสร (วัดช่องลม)
* ตลาดสดบางกอกน้อยและตลาดสดพรานนก

ดูเพิ่ม
-------

* ถนนพรานนก
* แยกพรานนก
* แยกศิริราช

อ้างอิง
-------

1. ↑  กองนโยบายและแผนงาน. สำนักผังเมือง. กรุงเทพมหานคร. **รายงานการศึกษา เรื่อง ข้อมูลโครงข่ายถนนและทางพิเศษในเขตกรุงเทพมหานคร.** [ม.ป.ท.], 2551.
2. ↑  "พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการจัดซื้อที่ดินและอสังหาริมทรัพย์อย่างอื่น เพื่อตัดและขยายถนนฝั่งจังหวัดธนบุรีและจังหวัดพระนคร" (PDF). *ราชกิจจานุเบกษา*. **47** (0 ก): 230–240. 2 พฤศจิกายน 2473. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2016-03-04. สืบค้นเมื่อ 2012-06-21.
3. ↑  จำลอง เพ็งคล้าย และธวัชชัย สันติสุข [บรรณาธิการ]. **อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ ศาสตราจารย์ ดร. เต็ม สมิตินันทน์ ม.ป.ช. ม.ว.ม. ณ ฌาปนสถานกองทัพอากาศ วัดพระศรีมหาธาตุวรวิหาร เขตบางเขน กรุงเทพฯมหานคร วันอังคารที่ 27 มิถุนายน พุทธศักราช 2538 เวลา 17.00 น.** กรุงเทพฯ: กรมป่าไม้, 2538.
4. ↑  กนกวลี ชูชัยยะ. **พจนานุกรมวิสามานยนามไทย : วัด วัง ถนน สะพาน ป้อม.** พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน, 2548, หน้า 330-331.
5. 1 2  สำนักงานปกครองและทะเบียน. สำนักปลัดกรุงเทพมหานคร. "โปรแกรมจัดทำข้อมูลถนน ตรอก ซอย วงเวียน ทางแยก คลอง สะพาน และสถานที่สำคัญในเขตกรุงเทพมหานคร." [โปรแกรมประยุกต์]. [ม.ป.ป.]. สืบค้น 20 สิงหาคม 2559.
6. ↑  สำนักทะเบียนท้องถิ่นเขตบางกอกน้อย. **ประกาศสำนักทะเบียนท้องถิ่นเขตบางกอกน้อย เรื่อง เปลี่ยนชื่อถนนจาก ถนนพรานนก เป็น ถนนวังหลัง (เฉพาะช่วงท่าน้ำโรงพยาบาลศิริราชถึงถนนอิสรภาพ).**
7. ↑  ข่าวสดออนไลน์. "กทม. เตรียมเปลี่ยนชื่อถนนพรานนก เป็นถนนวังหลัง." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:  2555. สืบค้น 21 มิถุนายน 2555.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* แผนที่และภาพถ่ายทางอากาศของ ถนนวังหลัง
	+ ภาพถ่ายดาวเทียมจากวิกิแมเปีย หรือกูเกิลแมปส์
	+ แผนที่จากลองดูแมป หรือเฮียวีโก
	+ ภาพถ่ายทางอากาศจากเทอร์ราเซิร์ฟเวอร์

พิกัดภูมิศาสตร์: 13°45′25″N 100°28′56″E﻿ / ﻿13.756992°N 100.482229°E﻿ / 13.756992; 100.482229

| * ด
* ค
* ก
เขตบางกอกน้อย |
| --- |
| แขวง | 
* บางขุนนนท์
* บางขุนศรี
* บ้านช่างหล่อ
* ศิริราช
* อรุณอมรินทร์

 | ที่ตั้งของเขตบางกอกน้อยในกรุงเทพมหานคร |
| ประวัติศาสตร์ | 
* อำเภออมรินทร์ จังหวัดพระนคร
* อำเภอบางกอกน้อย จังหวัดพระนคร
* เขตบางกอกน้อย กรุงเทพมหานคร

 |
| ภูมิศาสตร์ | 
* แม่น้ำเจ้าพระยา
* คลอง
	+ ชักพระ
	+ บางกอกน้อย
	+ บางขุนศรี
	+ มอญ

 |
| เศรษฐกิจ | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| คมนาคม | 

|  |  |
| --- | --- |
| ถนน | 
* ถนน
	+ จรัญสนิทวงศ์
	+ บรมราชชนนี
	+ บางขุนนนท์
	+ พรานนก
	+ พรานนก-พุทธมณฑล สาย 4
	+ รถไฟ
	+ วังหลัง
	+ สมเด็จพระปิ่นเกล้า
	+ สุทธาวาส
	+ อรุณอมรินทร์
	+ อิสรภาพ
* รายชื่อทางแยก
	+ บรมราชชนนี
	+ พรานนก
	+ ไฟฉาย
	+ ศิริราช
	+ อรุณอมรินทร์
* สะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้า
* สถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพ (ปิ่นเกล้า)

 |
| ราง | 
* สายใต้ / สายตะวันตก (มรณะ) / ชานเมือง
	+ *ธนบุรี (เดิม)* (ยุติ)
	+ ธนบุรี
	+ จรัญสนิทวงศ์
* สายเฉลิมรัชมงคล
	+ ไฟฉาย
	+ บางขุนนนท์
* *สายสีส้ม*
* *สายสีแดงอ่อน*
* *สถานีร่วมศิริราช*

 |
| น้ำ | 
* เรือด่วนเจ้าพระยา
	+ ท่าพรานนก
* เรือข้ามฟาก
	+ ท่าวังหลัง

 |

 |
| ธุรกิจ | 
* ตลาด
	+ บางขุนศรี
	+ พรานนก
	+ วังหลัง
	+ ศาลาน้ำเย็น
	+ ศาลาน้ำร้อน
* เซ็นทรัล ปิ่นเกล้า
* โลตัส ปิ่นเกล้า
* แม็คโคร จรัญสนิทวงศ์

 |

 |
| สังคม | 

|  |  |
| --- | --- |
| การศึกษา | 
* มหาวิทยาลัยมหิดล บางกอกน้อย
	+ แพทยศาสตร์ศิริราช
	+ พยาบาล
	+ เทคนิคการแพทย์
* วิทยาลัยเทคโนโลยีจรัลสนิทวงศ์
* วิทยาลัยอินเตอร์เทคลำปาง ศูนย์กรุงเทพฯ
* โรงเรียนโฆสิตสโมสร
* โรงเรียนชิโนรสวิทยาลัย
* โรงเรียนสตรีวัดระฆัง
* โรงเรียนสวนอนันต์
* โรงเรียนสุวรรณารามวิทยาคม

 |
| สาธารณสุข | 
* รพ.ศิริราช
* รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์
* รพ.ธนบุรี

 |
| วัฒนธรรม | 
* วัด
	+ ชิโนรสาราม
	+ ระฆังโฆสิตาราม
	+ สุวรรณาราม
	+ อมรินทราราม
* พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี
* *ภัทราวดีเธียเตอร์*
* วังนันทอุทยาน
* สถาบันวิมุตตยาลัย

 |
| การทหาร | 
* กรมอู่ทหารเรือ
* กองดุริยางค์ทหารเรือ
* ฐานทัพเรือกรุงเทพ
* สโมสรทหารเรือ

 |

 |
| หมวดหมู่ หมวดหมู่ |


| * ด
* ค
* ก
ตลาดที่มีชื่อเสียงในกรุงเทพมหานคร |
| --- |
| 
* ตลาดประตูน้ำ
* ตลาดนัดจตุจักร
* ตลาดรถไฟ
* ตลาดรัชโยธิน
* ตลาดพัฒน์พงศ์
* ตลาดโบ๊เบ๊
* ตลาดนางเลิ้ง
* ปากคลองตลาด
* สวนลุมไนท์บาซาร์รัชดาภิเษก
* ตลาดคลองถม-สะพานเหล็ก
* ตลาดวังหลัง

 |