สำหรับความหมายอื่นของ "อ่างทอง" ดูที่ อ่างทอง (แก้ความกำกวม)

**อ่างทอง** เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคกลางของประเทศไทย ตั้งอยู่ในที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา เป็นจังหวัดที่เป็นแหล่งผลิตหัตถกรรมพื้นบ้าน เช่น ตุ๊กตาชาววัง กลอง และงานจักสาน เป็นต้น

ภูมิศาสตร์
----------

### ที่ตั้งและอาณาเขต

จังหวัดอ่างทองเป็นพื้นที่ราบลุ่มภาคกลาง พิกัดภูมิศาสตร์เส้นรุ้งที่ 14 องศา 35 ลิปดา 12 พิลิปดาเหนือ เส้นแวงที่ 100 องศา 27 ลิปดา ห่างจากกรุงเทพมหานครมาตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 32 (บางปะอิน-พยุหะคีรี) ระยะทางประมาณ 108 กิโลเมตร และเส้นทางเรือตามแม่น้ำเจ้าพระยาถึงตลาดท่าเตียน ระยะทางประมาณ 120 กิโลเมตร มีรูปร่างลักษณะคล้ายรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีส่วนกว้างตามแนวทิศตะวันออกถึงทิศตะวันตก และส่วนยาวตามแนวทิศเหนือถึงทิศใต้ใกล้เคียงกัน คือ ประมาณ 40 กิโลเมตร มีพื้นที่ทั้งหมด 968.372 ตารางกิโลเมตรหรือประมาณ 605,232.5 ไร่ และมีอาณาเขตดังนี้

* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอค่ายบางระจัน อำเภอพรหมบุรี อำเภอท่าช้าง จังหวัดสิงห์บุรี และอำเภอท่าวุ้ง จังหวัดลพบุรี
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอผักไห่และอำเภอบางบาล จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอบางปะหัน อำเภอมหาราช และอำเภอบ้านแพรก จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอเมืองสุพรรณบุรี อำเภอศรีประจันต์ อำเภอสามชุก และอำเภอเดิมบางนางบวช จังหวัดสุพรรณบุรี

### ภูมิประเทศ

จังหวัดอ่างทอง มีลักษณะภูมิประเทศโดยทั่วไปเป็นที่ราบลุ่ม ลักษณะคล้ายอ่าง ไม่มีภูเขา ดินเป็นดินเหนียวปนทราย พื้นที่ส่วนใหญ่เหมาะแก่การปลูกข้าว ทำไร่ ทำนา และทำสวน และมีแม่น้ำสายสำคัญไหลผ่าน 2 สาย คือแม่น้ำเจ้าพระยาและแม่น้ำน้อย แม่น้ำเจ้าพระยาเป็นแม่น้ำสายแขนงที่ไหลผ่านจังหวัดนครสวรรค์ จังหวัดชัยนาท จังหวัดสิงห์บุรี และจังหวัดอ่างทอง ซึ่งไหลผ่านอำเภอไชโย อำเภอเมืองอ่างทอง อำเภอป่าโมก รวมระยะทางที่ไหลผ่านจังหวัดอ่างทองประมาณ 40 กิโลเมตร

### ภูมิอากาศ

ลักษณะภูมิอากาศจัดอยู่ในโซนร้อนและชุ่มชื้น เป็นแบบฝนเมืองร้อนเฉพาะฤดู โดยได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ ในช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงเดือนกุมภาพันธ์ ทำให้อากาศหนาวเย็น และแห้งแล้งในช่วงนี้ และได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ในช่วงเดือนพฤษภาคมถึงเดือนกันยายน ทำให้มีเมฆมากและฝนตกชุกในช่วงนี้

ประวัติศาสตร์
-------------

อ่างทองในอดีตนั้นมีผู้คนอาศัยอยู่มานานหลายพันปี พื้นที่ทางตอนบนของจังหวัดค่อนข้างเป็นที่ดอน และค่อย ๆ ลาดลงจากทิศเหนือไปยังทิศใต้ ไม่มีภูเขา ป่า หรือแร่ธาตุ จังหวัดอ่างทองได้รับการหล่อเลี้ยงจากแม่น้ำ 2 สาย คือ แม่น้ำเจ้าพระยาและแม่น้ำน้อย ซึ่งประชาชนส่วนใหญ่ได้อาศัยทำการเพาะปลูก อุปโภคบริโภค และคมนาคมตลอดมา 

จากหลักฐานทางโบราณคดีที่ขุดพบทำให้ทราบว่าในเขตพื้นที่จังหวัดอ่างทอง มีลำดับพัฒนาการจากยุคก่อนประวัติศาสตร์ไปสู่ยุคประวัติศาสตร์ ดังนี้

1.ยุคหินใหม่ ซึ่งเป็นสังคมเกษตรกรรมยุคแรกเริ่ม พบ 2 แห่ง คือ แหล่งโบราณคดีบ้านสีบัวทอง ต.สีบัวทอง อ.แสวงหา อายุประมาณ 3,000 ปี และแหล่งโบราณคดีบ้านคลองสำโรง ต.หลักแก้ว อ.วิเศษชัยชาญ อายุประมาณ 4,000 ปี โดยมากพบเศษขวานหินขัด และกระดูกสัตว์ 

2.ยุคสำริด ได้ขุดพบเครื่องมือที่ทำจากสำริดในแหล่งโบราณคดีบ้านสีบัวทอง อ.แสวงหา

3.ยุคเหล็ก พบ 3 แห่ง คือ 1.แหล่งโบราณคดีบ้านยางช้าย อ.โพธิ์ทอง 2.แหล่งโบราณคดีบ้านดอนตาวง และ 3.แหล่งโบราณคดีบ้านหัวกระบัง อ.สามโก้ ซึ่งพบลูกปัดหินอาเกต และหินคาร์เนเลียน

4.ยุคทวารวดี สันนิษฐานว่ามีผู้คนอาศัยเป็นชุมชนขนาดกลางแล้ว เช่นที่บ้านคูเมือง อ.แสวงหา และบ้านทางพระ อ.โพธิ์ทอง 

5.ยุคก่อนอยุธยา - อยุธยาตอนต้น ในพื้นที่วัดเขาแก้ว อ.โพธิ์ทอง ขุดพบเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์หยวนจากเตาหลงฉวน และผู่เถียน เครื่องถ้วยเชลียง เครื่องถ้วยจากบ้านบางปูน(สุพรรณบุรี) และเครื่องถ้วยจากเตาเผาแม่น้ำน้อย(สิงห์บุรี) 

6.สมัยอยุธยาตอนกลาง - ปลาย ขุดพบได้ทั่วไปในจังหวัดอ่างทอง

### ที่มาของชื่อ

เมืองอ่างทอง ได้ชื่อนี้มาจากไหน มีการสันนิษฐานเป็น 3 นัย

นัยแรกเชื่อว่า คำว่า "อ่างทอง" น่าจะมาจากลักษณะทางกายภาพของพั้นที่นี้ คือเป็นที่ราบลุ่มเป็นแอ่งคล้ายอ่าง ซึ่งเต็มไปด้วยทุ่งนาที่ออกรวงเหลืองอร่ามเหมือนทอง จึงเป็นที่มาของชื่อจังหวัดอ่างทอง และดวงตราของจังหวัด เป็นรูปรวงข้าวสีทองอยู่ในอ่างน้ำ ซึ่งมีความหมายถึงความอุดมสมบูรณ์ด้วยพืชพันธุ์ธัญญาหารและเป็นอู่ข้าวอู่น้ำ

นัยที่สองเชื่อว่า อ่างทองน่าจะมาจากชื่อของหมู่บ้านเดิมที่เรียกว่า "บางคำทอง" ตามคำสันนิษฐานของพระยาโบราณราชธานินทร์ (พร เดชะคุปต์) สมุหเทศาภิบาล มณฑลอยุธยา เมื่อครั้งที่กราบทูลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ในคราวเสด็จประพาสลำแม่น้ำน้อยและลำแม่น้ำใหญ่ใน พ.ศ. 2459 ว่า ชื่อของเมืองอ่างทองก็จะมาจากชื่อ บางคำทอง ซึ่งแต่งตั้งครั้งกรุงเก่า ว่าด้วยตามเสด็จพระราชดำเนินเมืองนครสวรรค์ของสมเด็จพระนารายณ์มหาราชจากกรุงเก่า "ลุถึงบางน้ำชื่อ คำทอง น้ำป่วนเป็นฟอง คว่างคว้าง" และบางกระแสก็ว่า อาจเพี้ยนมาจากชื่อของแม่น้ำลำคลองในย่านนั้น ที่เคยมีชื่อว่า "ปากน้ำประคำทอง" ซึ่งเป็นทางแยกแม่น้ำหลังศาลากลางจังหวัด และส่วนในเข้าไปเรียกว่า "แม่น้ำสายทอง" ซึ่งปัจจุบันตื้นเขินใช้ไม่ได้แล้ว

นัยที่สามเชื่อว่า ชื่ออ่างทองน่าจะมาจากชื่อ บ้านอ่างทอง ซึ่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงกล่าวไว้ในหนังสือชุมนุมพระนิพนธ์เรื่องสร้างเมืองไว้ตอนหนึ่งว่า "เมืองอ่างทองดูเหมือนจะตั้งเมื่อครั้งสมเด็จพระนเรศวร เดิมชื่อเมืองว่า วิเศษไชยชาญ ตั้งอยู่ริมแม่น้ำน้อย ที่ลงมาจากนครสวรรค์ อยู่มาแม่น้ำน้อยตื้นเขิน ฤดูแล้งใช้เรือไม่สะดวก ย้ายเมืองออกมาตั้งริมแม่น้ำพระยาที่บ้านอ่างทองจึงเปลี่ยนชื่อเป็นเมืองอ่างทอง" 

ถึงแม้ว่าชื่อของจังหวัดอ่างทอง จะได้มาตามนัยใดก็ตาม ชื่ออ่างทองนี้เป็นชื่อที่เริ่มมาในสมัยกรุงธนบุรีหรือสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น คือ เมื่อประมาณ 200 ปีที่ผ่านมา ย้อนกลับไปในอดีต สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีนั้น อ่างทองเป็นที่รู้จักในนามของเมืองวิเศษไชยชาญ ดังนั้นการศึกษาความเป็นมาทางประวัติศาสตร์ของเมืองอ่างทองนั้น หมายถึงการศึกษาความเป็นมาของดินแดนแถบนี้ย้อนกลับไปกว่า 1 พันปี เป็นสมัยที่ชื่อเสียงของเมืองอ่างทองยังไม่ปรากฏ แต่มีหลักฐานแน่ชัดว่า มีดินแดนแถบนี้มานานแล้ว และอาจจะสรุปได้ว่าดินแดนนี้มีลักษณะเด่นชัดอย่างน้อย 2 ประการ คือ ความอุดมสมบูรณ์ที่เหมาะแก่การทำเกษตรกรรม ทำให้มีมนุษย์ตั้งหลักฐานอยู่กันมานานนับพัน ๆ ปี และเป็นดินแดนที่มีความสำคัญในแง่การเป็นยุทธศาสตร์โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสมัยกรุงศรีอยุธยา

### การก่อตั้งเมือง

จังหวัดอ่างทองในสมัยทวารวดีได้มีผู้คนเข้ามาตั้งถิ่นฐานเป็นเมืองแล้ว แต่เป็นเมืองไม่ใหญ่โตนัก หลักฐานที่ยังเหลืออยู่ในปัจจุบันก็คือ คูเมืองที่บ้านคูเมือง ตำบลห้วยไผ่ อำเภอแสวงหา ซึ่งนายบาเซอลีเย นักโบราณคดีชาวฝรั่งเศส และเจ้าหน้าที่กรมศิลปากรได้สำรวจพบ สันนิษฐานว่าเป็นเมืองโบราณสมัยทวาราวดี ปัจจุบันนี้บ้านคูเมืองอยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอแสวงหาไปทางทิศเหนือ 4 กิโลเมตร ในสมัยสุโขทัย ก็เข้าใจว่าผู้เข้ามาตั้งถิ่นฐานอยู่อาศัยเช่นกัน และดินแดนอ่างทองได้รับอิทธิพลจากสุโขทัยด้วย โดยการสังเกตจากลักษณะของพระพุทธรูปสำคัญในท้องถิ่นที่อ่างทองมีลักษณะเป็นแบบสุโขทัยหลายองค์ เช่น พระพุทธไสยาสน์วัดขุนอินทประมูล อำเภอโพธิ์ทอง และพระพุทธไสยาสน์วัดป่าโมกวรวิหาร อำเภอป่าโมก เป็นต้น

ต่อมาในสมัยกรุงศรีอยุธยาระยะต้น ๆ สันนิษฐานว่าอ่างทองคงเป็นชานเมืองของกรุงศรีอยุธยา เพิ่งจะยกฐานะเป็นเมืองมีชื่อว่า "แขวงเมืองวิเศษไชยชาญ" เมื่อประมาณ พ.ศ. 2127 โดยในพระราชพงศาวดารได้กล่าวถึงชื่อเมืองวิเศษไชยชาญเป็นครั้งแรกว่า สมเด็จพระนเรศวรเมื่อครั้งยังทรงเป็นมหาอุปราชและสมเด็จพระเอกาทศรถ ได้เสด็จยกกองทับไปรบกับพระยาพะสิมที่เมืองสุพรรณบุรี พระองค์ได้เสด็จโดยทางเรือจากกรุงศรีอยุธยา ไปทำพิธีเหยียบชิงชัยภูมิตัดไม้ข่มนาม ที่ตำบลลุมพลี พระองค์ได้เสด็จไปประทับที่แขวงเมืองวิเศษไชยชาญอันเป็นที่ชุมพล จึงสันนิษฐานว่า เมืองวิเศษไชยชาญได้ตั้งเมืองในแผ่นดินพระมหาธรรมราชา ตัวเมืองวิเศษไชยชาญสมัยนั้นตั้งอยู่ทางลำแม่น้ำน้อย ฝั่งตะวันออก หมู่บ้านตรงนั้นปัจจุบันยังเรียกว่า "บ้านจวน" แสดงว่าเป็นที่ตั้งจวนเจ้าเมืองเดิม ต่อมา สภาพพื้นที่และกระแสน้ำในแควน้ำน้อยเปลี่ยนแปลงไป การคมนาคมไปมาระหว่างแม่น้ำน้อยกับแม่น้ำใหญ่ (คือแม่น้ำเจ้าพระยา) เดินทางติดต่อไม่สะดวก จึงย้ายที่ตั้งเมืองไปอยู่ที่ตำบลบ้านแห ตรงวัดไชยสงคราม (วัดกระเจา) ฝั่งขวาหรือฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา พร้อมกับขนานนามให้เป็นสิริมงคลแก่เมืองใหม่ว่า "เมืองอ่างทอง" ส่วนเมืองวิเศษไชยชาญยังคงเป็นเมืองอยู่ตลอดมาจนถึง พ.ศ. 2439 จึงลดลงเป็นอำเภอ เรียกว่า อำเภอไผ่จำศีล ภายหลังจึงเปลี่ยนชื่อเป็น **อำเภอวิเศษไชยชาญ** และราชการก็ใช้ชื่อ อำเภอวิเศษไชยชาญ มาจนถึงอย่างน้อยวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2509  หลังจากนั้น ก็พบว่า เมื่อ 12 มกราคม พ.ศ. 2509 ราชการก็ใช้ชื่อเป็น อำเภอวิเศษชัยชาญ (ไม่พบหลักฐานคำสั่งให้เปลี่ยนชื่ออำเภอ ในหนังสือราชกิจจานุเบกษา)

กาลล่วงมาถึง พ.ศ. 2356 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยได้โปรดเกล้าฯ ให้พระยาภูธร สมุหนายกไปเป็นแม่กองทำการเปิดทำนบกั้นน้ำที่หน้าเมืองอ่างทอง เพื่อให้น้ำไหลไปทางคลองบางแก้วแต่ไม่สำเร็จ จึงย้ายเมืองอ่างทองไปตั้งที่ปากคลองบางแก้ว ตำบลบางแก้ว ท้องที่อำเภอเมืองอ่างทองฝั่งซ้ายของแม่น้ำพระยาจนถึงปัจจุบันนี้

### สมัยอยุธยา

เมืองอ่างทองมีท้องที่ต่อเนื่องกับกรุงศรีอยุธยา เสมือนเป็นเมืองที่ตั้งอยู่ชานเมืองหลวง จึงมีประวัติศาสตร์เกี่ยวเนื่องกันหลายตอน เฉพาะที่สำคัญ ๆ มีดังนี้ ราว พ.ศ. 2122 ญาณพิเชียรมาซ่อมสุมคนในตำบลยี่ล้น ขุนศรีมงคลแขวง ส่งข่าวกบฏนั้นมาถวาย สมเด็จพระมหาธรรมราชาโปรดให้พระยาจักรียกกำลังไปปราบปราม ตั้งทัพในตำบลมหาดไทย ญาณพิเชียรและพรรคพวกก็เข้าสู้รบกับพระยาจักรี เจ้าพระยาจักรีเสียชีวิตในการสู้รบ พวกชาวบ้านก็เข้าเป็นพวกญาณพิเชียร ญาณพิเชียรติดเอาเมืองลพบุรี ก็ยกกำลังไปปล้นเมืองลพบุรี จึงเกิดรบกับพระยาสีหราชเดโช ญาณพิเชียรถูกยิงตาย พรรคพวกกบฏก็หนีกระจัดกระจายไป กบฏญาณพิเชียรนับว่าเป็นเหตุการณ์สำคัญมากเหตุการณ์หนึ่ง ที่ชาวบ้านยี่ล้นและชาวบ้านมหาดไทย แขวงเมืองวิเศษไชยชาญเข้าไปเกี่ยวข้องด้วย

พ.ศ. 2128 พระเจ้าเชียงใหม่ยกกองทัพมาตั้งที่บ้านสระเกศ ท้องที่ตำบลไชยภูมิ อำเภอไชโย สมเด็จพระนเรศวรกับพระเอกาทศรถยกกองทัพไปถึงตำบลป่าโมก ก็พบทหารพม่าซึ่งลงมาเที่ยวรังแกราษฎรทางเมืองวิเศษไชยชาญ จึงได้เข้าโจมตีทหารพม่าล่าถอยไป พระเจ้าเชียงใหม่จึงได้จัดกองทัพยกลงมา สมเด็จพระนเรศวรจึงดำรัสสั่งให้พระราชมนูคุมกองทัพขึ้นตระเวนดูก่อน กองทัพระราชมนูไปปะทะกับกองทัพพม่าที่บ้านบางแก้ว สมเด็จพระนเรศวรเสด็จขึ้นไปถึงบ้านแห จึงมีดำรสให้ข้าหลวงขึ้นไปสั่งพระราชมนูให้ทำเป็นถอยทัพกลับมา แล้วพระองค์ก็โอบล้อมรุกไล่ตีทัพพม่าแตกทั้งทัพหน้าและทัพหลวง จนถึงที่ตั้งทัพพระเจ้าเชียงใหม่ที่บ้านสระเกศ กองทัพของพระเจ้าเชียงใหม่จึงแตกพ่ายกลับไป 

พ.ศ. 2130 พระเจ้ากรุงหงสาวดียกทัพมาล้อมกรุงศรีอยุธยา ทหารไทยได้เอาปืนลงเรือสำเภาขึ้นไประดมยิงค่ายหลวงพระเจ้าหงสาวดี จนพระเจ้าหงสาวดีทนไม่ไหวต้องถอยทัพหลวงกลับขึ้นไปตั้งป่าโมก สมเด็จพระนเรศวรเสด็จโดยขบวนทัพเรือตามตีกองทัพหลวงของพระเจ้าหงสาวดีไปจนถึงป่าโมก จนพม่าแตกพ่ายถอยทัพกลับไป

พ.ศ. 2135 สมเด็จพระนเรศวรกับพระเอกาทศรถยกทัพจากรุงศรีอยุธยาไปตั้งที่ทุ่งป่าโมก แล้วยกทัพหลวงไปเมืองสุพรรณบุรีทางบ้านสามโก้ และทรงกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาที่ตำบลตระพังตรุ หนองสาหร่าย อำเภอดอนเจดีย์ เมืองสุพรรณบุรี จนมีชัยชนะยุทธหัตถีในครั้งนั้น

พ.ศ. 2147 สมเด็จพระนเรศวรและสมเด็จพระเอกาทศรถยกกองทัพไปตีกรุงอังวะ เสด็จเข้าพักพลที่ตำบลป่าโมก แล้วเสด็จไปทางชลมารค ขึ้นเหยียบชัยภูมิตำบลเอกราช อำเภอป่าโมก ตัดไม้ข่มนามตามพระราชพิธีของพราหมณ์แล้วยกทัพไป แต่สวรรคตเสียที่เมืองหางหรือเมืองห้างหลวง สมเด็จพระเอกาทศรถนำพระบรมศพกลับกรุงพร้อมด้วยพระเกียรติและในสมัยแผ่นดินสมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 8 (พระเจ้าเสือ) พระองค์ได้ปลอมพระองค์เป็นสามัญชนไปในงานฉลองพระอาราม ได้ทรงชกมวยได้ชัยชนะถึง 2 ครั้ง สถานที่เสด็จไปก็คือ บ้านพระจันตชนบท แขวงเมืองวิเศษไชยชาญ เชื่อกันว่างานฉลองวัดที่เสร็จไปนั้นอาจเป็นวัดโพธิ์ถนนหรือวัดถนน ซึ่งเป็นวัดร้างอยู่ในตำบลตลาดกรวด (อำเภอเมืองอ่างทอง) นั่นเอง ซึ่งเหตุการณ์ดังกล่าวชี้ให้เห็นว่าดินแดนของอ่างทองยังคงความสำคัญต่อเมืองหลวง คือ กรุงศรีอยุธยา เมื่อมีงานนักขัตฤกษ์ของสามัญชนที่เลื่องลือเข้าไปถึงพระราชวังในเมืองหลวง แม้แต่พระมหากษัตริย์ก็ทรงสนพระทัยที่จะทอดพระเนตรและทรงเข้าร่วมด้วยกันอย่างสามัญ

พ.ศ. 2269 ในสมัยแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระ พระองค์ได้เสด็จไปควบคุมชลอพระพุทธไสยาสน์วัดป่าโมก เพราะปรากฏว่าแม่น้ำเจ้าพระยาตรงหน้าวัดป่าโมก น้ำเซาะกัดตลิ่งจนทำให้พระวิหารพระพุทธไสยาสน์อาจพังลงได้ จึงมีรับสั่งให้ทำการชลอพระพุทธไสยาสน์เข้าไปประดิษฐานห่างฝั่งออกไป 150 เมตร กินเวลาทั้งหมดกว่า 5 เดือน

เนื่องจากเมืองอ่างทองเคยเป็นยุทธภูมิระหว่างทหารไทยกับทหารพม่าหลายครั้ง จึงมีบรรพบุรุษของเมืองอ่างทองได้สร้างวีรกรรมอันกล้าหาญในการรบกับพม่าหลายท่าน เช่น นายแท่น นายโชติ นายอิน และนายเมือง ทั้งสี่ท่านเป็นชาวบ้านสีบัวทอง (ตำบลสีบัวทอง อำเภอแสวงหาในปัจจุบัน) และมีนายดอก ชาวบ้านกรับ และนายทองแก้ว ชาวบ้านโพธิ์ทะเล ทั้งสองท่านเป็นชาวเมืองวิเศษไชยชาญ ได้ร่วมกับชาวบ้านของเมืองวิเศษไชยชาญสู้รบกับพม่าอยู่ที่ค่ายบางระจัน ซึ่งสมัยนั้นอยู่ในแขวงเมืองวิเศษไชยชาญ และสนามรบส่วนใหญ่อยู่ในท้องที่อำเภอแสวงหา วีรกรรมอันกล้าหาญชาญชัยของนักรบไทยค่ายบางระจันสมัยนั้น เป็นที่ภาคภูมิใจและประทับอยู่ในความทรงจำของคนไทยทุกคนตลอดมา ประชาชนชาวเมืองอ่างทองจึงพร้อมใจกันสร้างอนุสาวรีย์ เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่นายดอ และนายทองแก้วไว้ที่บริเวณวัดวิเศษไชยชาญ อำเภอวิเศษชัยชาญ โดยที่สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชสยามมกุฎราชกุมารเสด็จพระราชดำเนินมาทรงกระทำพิธีเปิดอนุสาวรีย์เมื่อวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2520 ดังนั้นในวันที่ 25 มีนาคมของทุกปี ชาวเมืองอ่างทองจึงได้กระทำพิธีวางมาลาสักการะอนุสาวรีย์นายดอก นายทองแก้ว เพื่อเป็นการระลึกถึงคุณความดีในวีรกรรมความกล้าหาญของท่านเป็นประจำทุกปี

อีกครั้งของวีรกรรมของนับรบแขวงเมืองวิเศษไชยชาญ คือ ขุนรองปลัดชูกับกองอาทมาต คือเมื่อปี พ.ศ. 2302 ตรงกับรัชกาลของสมเด็จพระที่นั่งสุริยาศน์อัมรินทร์ (พระเจ้าเอกทัศ) ขึ้นครองราชสมบัติกรุงเทพทวารวดีศรีอยุธยา ในครั้งนั้น พระเจ้าอลองพญาครองราชสมบัติกรุงอังวะรัตนสิงห์ ปกครองพม่ารามัญทั้งปวง พระองค์ให้เกณฑ์ไพร่พล 8000 ให้มังฆ้องนรธาเป็นนายทัพยกมา ตีเมืองทวาย มะริด และตะนาวศรี พระเจ้าเอกทัศทรงเกณฑ์พล 5000 แบ่งเป็นสองทัพ โดยให้พระราชรองเมืองว่าที่ออกญายมราชคุมทัพใหญ่พล 3000 แลให้ออกญารัตนาธิเบศร์คุมทัพหนุนพล 2000 ในครั้งนั้นมีครูฝึกเพลงอาวุธอยู่ในเมืองวิเศษไชยชาญอยู่ผู้หนึ่ง ชื่อ ครูดาบชู ซึ่งได้รับแต่งตั้งจากสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศให้เป็นปลัดเมือง กรมการเมืองวิเศษไชยชาญ ชาวบ้านจึงเรียนว่าขุนรองปลัดชู นำกองอาทมาต 400 มาอาสาศึก แลได้ติดตามไปกับกองทัพออกญารัตนาธิเบศร์ เมื่อเดินทางข้ามพ้นเขาบรรทัดก็ได้ทราบว่า เมืองมะริดและตะนาวศรีเสียแก่ข้าศึกแล้ว จึงตั้งทัพรออยู่เฉย ๆ โดยทัพพระราชรองเมืองตั้งอยู่ที่แก่งตุ่มตอนปลายแม่น้ำตะนาวศรี ส่วนออกญารัตนาธิเบศร์ตั้งทัพอยู่ที่เมืองกุยบุรี แต่ให้กองอาทมาตมาขัดตาทัพรอที่อ่าวหว้าขาว

จากนั้นสามวันทัพพม่าเข้าตีทัพไทยที่แก่งตุ่มแตกพ่าย และยกมาเพื่อเข้าตีทัพหนุน กองอาทมาตของขุนรองปลัดชู ได้รับคำสั่งให้ตั้งรับพม่าที่ตำบลหว้าขาวริมทะเล ครั้นพอเพลาเช้า ทัพพม่า 8000 ก็ปะทะกับกองอาทมาต 400 นาย ทัพทั้งสองปะทะกันดุเดือดจนถึงเที่ยง มิแพ้ชนะ แต่ทัพไทยพลน้อยกว่าก็เริ่มอ่อนแรง ขุนรองปลัดชูรบจนสิ้นกำลังถูกทหารพม่ารุมจับตัวไป จากนั้นพม่าให้ช้างศึกเข้าเหยียบย่ำทัพไทยล้มตายเป็นอันมาก กองอาทมาต 400 คนตายแทบจะสิ้นทั้งทัพ เพื่อระลึกถึงวีรกรรมของกองอาสาวิเศษไชยชาญในครั้งนั้น จึงได้มีการสร้างวัดขึ้นเป็นที่ระลึกแก่นักรบกล้าทั้ง 400 คนโดยเรียกกันว่า "วัดสี่ร้อย"

สัญลักษณ์ประจำจังหวัด
---------------------

* **คำขวัญประจำจังหวัด** คือ พระสมเด็จเกษไชโย หลวงพ่อโตองค์ใหญ่ วีรไทยใจกล้า ตุ๊กตาชาววัง โด่งดังจักสาน ถิ่นฐานทำกลอง เมืองสองพระนอน
* **ตราประจำจังหวัด** คือ รูปอ่างทอง ในอ่างมีรวงข้าวและใบข้าว จังหวัดอ่างทองเป็นที่ราบลุ่ม มีลักษณะเป็นแอ่งรับน้ำภูมิประเทศเหมาะแก่การเพาะปลูก ดวงตราของจังหวัดจึงเป็นรูปอ่างสีทองซึ่งหมายถึงความอุดมสมบูรณ์ของจังหวัด และในอ่างมีรวงข้าวและใบข้าวซึ่งหมายถึงการทำนา อาชีพหลักของคนในภูมิภาคนี้
* **ต้นไม้ประจำจังหวัด** คือ มะพลับ (*Diospyros malabarica*)
* **สัตว์น้ำประจำจังหวัด** คือ ปลาตะเพียนทอง (*Barbonymus altus*)

* ตราประจำจังหวัดอ่างทองตราประจำจังหวัดอ่างทอง
* มะพลับ ต้นไม้ประจำจังหวัดมะพลับ ต้นไม้ประจำจังหวัด
* ปลาตะเพียนทอง สัตว์น้ำประจำจังหวัดปลาตะเพียนทอง สัตว์น้ำประจำจังหวัด

การเมืองการปกครอง
-----------------

### หน่วยการปกครอง

แผนที่อำเภอในจังหวัดอ่างทอง
การปกครองส่วนภูมิภาคของจังหวัดอ่างทองแบ่งออกเป็น 7 อำเภอ 73 ตำบล 513 หมู่บ้าน โดยอำเภอทั้ง 7 อำเภอ ได้แก่

1. อำเภอเมืองอ่างทอง
2. อำเภอไชโย
3. อำเภอป่าโมก
4. อำเภอโพธิ์ทอง
5. อำเภอแสวงหา
6. อำเภอวิเศษชัยชาญ
7. อำเภอสามโก้

จังหวัดอ่างทองมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรวม 65 แห่ง ประกอบด้วย องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัดอ่างทอง, เทศบาลเมือง 1 แห่ง คือ เทศบาลเมืองอ่างทอง, เทศบาลตำบล 20 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 43 แห่ง โดยรายชื่อเทศบาลทั้งหมดในจังหวัดอ่างทองแบ่งตามอำเภอมีดังนี้


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| อำเภอเมืองอ่างทอง* **เทศบาลเมืองอ่างทอง**
* เทศบาลตำบลศาลาแดง
* เทศบาลตำบลโพสะ

อำเภอไชโย* เทศบาลตำบลเกษไชโย
* เทศบาลตำบลไชโย

อำเภอป่าโมก* เทศบาลตำบลป่าโมก
 | อำเภอโพธิ์ทอง* เทศบาลตำบลโพธิ์ทอง
* เทศบาลตำบลรำมะสัก
* เทศบาลตำบลโคกพุทรา
* เทศบาลตำบลทางพระ
* เทศบาลตำบลม่วงคัน

อำเภอแสวงหา* เทศบาลตำบลแสวงหา
* เทศบาลตำบลเพชรเมืองทอง
 | อำเภอวิเศษชัยชาญ* เทศบาลตำบลบางจัก
* เทศบาลตำบลวิเศษไชยชาญ
* เทศบาลตำบลห้วยคันแหลน
* เทศบาลตำบลท่าช้าง
* เทศบาลตำบลไผ่ดำพัฒนา
* เทศบาลตำบลสาวร้องไห้
* เทศบาลตำบลม่วงเตี้ย

อำเภอสามโก้* เทศบาลตำบลสามโก้

  |

### เจ้าเมืองและผู้ว่าราชการจังหวัด

นับตั้งแต่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงปฏิรูปการปกครองโดยนำระบบเทศาภิบาลมาใช้ในประเทศไทย เมืองอ่างทองยังคงมีสภาพเป็นเมืองตามรูปการปกครองแบบเดิมก่อนการปฏิรูป ปรากฏพระนามและรายนามผู้ดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองหรือผู้ว่าราชการจังหวัดอ่างทองดังนี้


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| รายพระนามและชื่อผู้ว่าราชการจังหวัดอ่างทอง |
| --- |
| พระนาม/ชื่อ | เริ่มดำรงตำแหน่ง | ออกจากตำแหน่ง |
| 1. พระยาวิเศษไชยชาญ ปรีชาญาณยุติธรรมโกศลสกลเกษตรวิไสย | พ.ศ. 2438 | พ.ศ. 2438 |
| 2. พระพิทักษ์เทพธานี | พ.ศ. 2438 | พ.ศ. 2439 |
| 3. พระวิเศษไชยชาญ | 28 กันยายน 2439 | พ.ศ. 2444 |
| 4. พระยาอินทรวิชิต (อวบ เปาโรหิต) | พ.ศ. 2444 | พ.ศ. 2446 |
| 5. พระศรีณรงค์ (คำ) | พ.ศ. 2446 | พ.ศ. 2447 |
| 6. หม่อมอมรวงษ์วิจิตร (หม่อมราชวงศ์ปฐม คเนจร) | พ.ศ. 2448 | พ.ศ. 2450 |
| 7. พระยาอินทรวิชิต (รัตน์ อาวุธ) | พ.ศ. 2450 | พ.ศ. 2456 |
| 8. พระยาวิเศษไชยชาญ (ชอุ่ม อมัติรัตน์) | พ.ศ. 2456 | พ.ศ. 2462 |
| 9. พระยาวิเศษภักดี (หม่อมราชวงศ์กมล นพวงศ์) | พ.ศ. 2462 | พ.ศ. 2465 |
| 10. หม่อมเจ้าธงชัยสิริพันธ์ ศรีธวัช | พ.ศ. 2465 | พ.ศ. 2470 |
| 11. พระกำแพงพราหมณ์ (ทองสุก รตางศุ) | พ.ศ. 2470 | พ.ศ. 2473 |
| 12. พระยาวิชิตรสรไกร (เอี่ยม อัมพานนท์) | พ.ศ. 2473 | พ.ศ. 2474 |
| 13. หลวงวิโรจน์รัฐกิจ (เปรื่อง โรจนกุล) | พ.ศ. 2474 | พ.ศ. 2478 |
| 14. พระประชากรบริรักษ์ (แอร่ม สุนทรศารทูล) | พ.ศ. 2478 | พ.ศ. 2483 |
| 15. หลวงอรรถเกษมภาษา (สวิง ถาวรพันธ์) | พ.ศ. 2483 | พ.ศ. 2484 |
| 16. หลวงอังคณานุรักษ์ (สมถวิล เทพาคำ) | พ.ศ. 2484 | พ.ศ. 2486 |
| 17. หลวงบรรณสารประสิทธิ์ (สิทธิ โรจนวิภาต) | พ.ศ. 2486 | พ.ศ. 2487 |
| 18. ขุนพำนักนิคมคาม (สนธิ พำนักนิคมคาม) | พ.ศ. 2487 | พ.ศ. 2490 |
| 19. นายประกอบ ทรัพย์มณี | พ.ศ. 2490 | พ.ศ. 2492 |
| 20. หลวงธุระนัยพินิจ (นพ นัยพินิจ) | พ.ศ. 2492 | พ.ศ. 2495 |
| 21. นายพรหม สูตรสุคนธ์ | พ.ศ. 2495 | พ.ศ. 2500 |
| 22. นายแสวง ทิมทอง | พ.ศ. 2500 | พ.ศ. 2501 |
| 23. นายยรรยง ศุนาลัย | พ.ศ. 2502 | พ.ศ. 2503 |

 | 

| รายพระนามและชื่อผู้ว่าราชการจังหวัดอ่างทอง (ต่อ) |
| --- |
| ชื่อ | เริ่มดำรงตำแหน่ง | ออกจากตำแหน่ง |
| 24. นายพล จุฑากร | พ.ศ. 2503 | พ.ศ. 2508 |
| 25. ร.ต.ท. เรือง สถานานนท์ | พ.ศ. 2508 | พ.ศ. 2510 |
| 26. นายวิชาญ บรรณโศภิษฐ์ | พ.ศ. 2510 | พ.ศ. 2517 |
| 27. นายสงวน สาริตานนท์ | พ.ศ. 2517 | พ.ศ. 2519 |
| 28. นายเสถียร จันทรจำนงค์ | พ.ศ. 2519 | พ.ศ. 2521 |
| 29. นายวิเชียร วิมลศาสตร์ | พ.ศ. 2521 | พ.ศ. 2526 |
| 30. นายสมหวัง จูตะกานนท์ | พ.ศ. 2526 | พ.ศ. 2530 |
| 31. นายคงศักดิ์ ลิ่วมโนมนต์ | พ.ศ. 2530 | พ.ศ. 2532 |
| 32. นายทวีป ทวีพาณิชย์ | พ.ศ. 2532 | พ.ศ. 2534 |
| 33. นายประสาน สุขรังสรรค์ | พ.ศ. 2534 | พ.ศ. 2535 |
| 34. นายนิธิศักดิ์ ราชพิตร | พ.ศ. 2535 | พ.ศ. 2537 |
| 35. นายประเสริฐ เปลี่ยนรังษี | พ.ศ. 2537 | พ.ศ. 2538 |
| 36. นายสุชาติ สหัสโชติ | พ.ศ. 2538 | พ.ศ. 2542 |
| 37. นายพิสิฐ เกตุผาสุข | พ.ศ. 2542 | พ.ศ. 2544 |
| 38. นายเชนทร์ วิพัฒน์บวรวงศ์ | พ.ศ. 2544 | พ.ศ. 2547 |
| 39. นายกมล จิตระวัง | พ.ศ. 2547 | พ.ศ. 2548 |
| 40. นายวิบูลย์ สงวนพงศ์ | พ.ศ. 2548 | 1 ตุลาคม 2550 |
| 41. นายศุทธนะ ธีวีระปัญญา | 1 ตุลาคม 2550 | 30 กันยายน 2552 |
| 42. นายวิศว ศะศิสมิต | 1 ตุลาคม 2552 | 30 กันยายน 2556 |
| 43. นายเสรี ศรีหะไตร | 1 ตุลาคม 2556 | 1 ตุลาคม 2556 |
| 44. นายปวิณ ชำนิประศาสน์ | 2 ตุลาคม 2556 | 30 กันยายน 2558 |
| 45. นายวีร์รวุทธ์ ปุตระเศรณี | 1 ตุลาคม 2558 | 30 กันยายน 2561 |
| 46. นายเรวัต ประสงค์ | 1 ตุลาคม 2561 | 30 กันยายน 2563 |
| 47. นายขจรเกียรติ รักพานิชมณี | 1 ตุลาคม 2563 | 12 กันยายน 2564 |
| 48. นายวีระศักดิ์ วิจิตร์แสงศรี | 12 กันยายน 2564 | 30 กันยายน 2565 |
| 49. นายรังสรรค์ ตันเจริญ | 1 ตุลาคม 2565 | 30 กันยายน 2566 |
| 50. นายพิริยะ ฉันทดิลก | 1 ตุลาคม 2566 | ปัจจุบัน |

  |

ประชากร
-------

สถิติประชากรตามทะเบียนราษฎรจังหวัดอ่างทอง| ปี | ประชากร | ±% |
| --- | --- | --- |
|  2553  | 284,970 | —     |
|  2554  | 284,061 | −0.3% |
|  2555  | 283,882 | −0.1% |
|  2556  | 283,732 | −0.1% |
|  2557  | 283,568 | −0.1% |
|  2558  | 283,173 | −0.1% |
|  2559  | 282,404 | −0.3% |
|  2560  | 281,187 | −0.4% |
|  2561  | 280,840 | −0.1% |
|  2562  | 279,654 | −0.4% |
|  2563  | 276,584 | −1.1% |
|  2564  | 274,763 | −0.7% |
|  2565  | 272,587 | −0.8% |
|  2566  | 270,726 | −0.7% |
| อ้างอิง:กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย |

เมื่อสิ้นปี พ.ศ. 2556 จังหวัดอ่างทองมีจำนวนประชากรทั้งสิ้น 283,732 คน จำแนกเป็นชาย 136,237 คน เป็นหญิง 147,495 คน (อันดับที่ 69 ของประเทศ) จำนวนบ้าน 92,520 หลัง ความหนาแน่นของประชากร 292.99 ตร.กม (อันดับที่ 11 ของประเทศ)

ศาลหลักเมือง
------------

หลักเมืองมีความหมายว่า เป็นประธานของเมือง เป็นศูนย์รวมความมั่นคงของเมือง เป็นนิมิตมงคลของเมือง เป็นหลักชัย หลักใจ และศูนย์รวมความสามัคคีของประชาชน หลักเมืองจะเป็นเสาหลักโดดเด่น ไม่มีภาพ รูป หรือพระพุทธรูป การสร้างหลักเมืองต้องขอพระบรมราชานุญาตจากพระมหากษัตริย์ผู้เป็นประมุขของประเทศก่อน เมื่อได้รับพระบรมราชานุญาตแล้ว ผู้ว่าราชการจังหวัดหรือเจ้าเมืองจึงจะดำเนินการสร้างต่อไปได้

เนื่องจากไม่มีหลักฐานว่าเสาหลักเมืองและศาลหลักเมือง จังหวัดอ่างทอง ได้มีปรากฏอยู่ที่ใด คณะสงฆ์ ข้าราชการ พ่อค้า และประชาชนจังหวัดอ่างทองจึงได้ร่วมใจกันจัดหาทุนสร้างศาลหลักเมืองขึ้น เพื่อเป็นศูนย์รวมจิตใจและความสามัคคีของประชาชนในจังหวัด จังหวัดอ่างทอง ได้มอบให้นายกำจัด คงมีสุข ข้าราชการครูบำนาญผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านจิตรกรรม ประติมากรรม และสถาปัตยกรรมไทยเป็นผู้ออกแบบสร้างศาลหลักเมือง และมีพระครูวิเศษชัยวัฒน์ เจ้าอาวาสวัดชัยมงคลเป็นที่ปรึกษา

สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปรินายก ได้เสด็จไปเป็นประธานวางศิลาฤกษ์ ศาลหลักเมืองจังหวัดอ่างทอง เมื่อวันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2533 การก่อสร้างสำเร็จเรียบร้อย เมื่อวันที่ 10 เมษายน พ.ศ. 2534 พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชได้พระราชทานพระบรมราชวโรกาสให้ผู้ว่าราชการจังหวัด (นายทวีป ทวีพาณิชย์) เข้าเฝ้าน้อมเกล้า ฯ ถวายยอดเสาหลักเมืองเพื่อทรงเจิม ทรงพระสุหร่าย และทรงบรรจุ แผ่นยันต์เมื่อวันที่ 11 เมษายน พ.ศ. 2534 เวลา 16.30 นาฬิกา ณ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน และทรงพระกรุณาโปรด เกล้าฯ ให้สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามบรมราชกุมารเสด็จแทนพระองค์ไปทรงประกอบพิธียกเสาหลัก เมืองและเปิดศาลหลักเมืองเมื่อวันที่ 24 เมษายน พ.ศ. 2534 เวลา 15.30 นาฬิกา

ศาลหลักเมืองจังหวัดอ่างทอง อยู่ตรงข้ามศาลากลางจังหวัด เป็นอาคารจตุรมุข (4 หน้า) ยอดปรางค์หลังคาเป็นปูนซีเมนต์ฉาบสีแดงตัวศาลสูงจากพื้นประมาณ 1.5 เมตร ภายในศาลเป็นภาพจิตรกรรมฝาผนังภา พุ่มข้าวบิณฑก้านแยกสวยงามมาก ศาลหลักเมืองจังหวัดอ่างทอง เป็นศาลหลักเมืองแห่งที่ 2 ที่มีการเขียนภาพ จิตรกรรมฝาผนังทั้ง 4 ด้าน

เสาหลักเมืองซึ่งประดิษฐ์อยู่ในศาลหลักเมืองบนแท่นแปดเหลี่ยมพื้นปูด้วยหินอ่อนทำจากไม้ชัยพฤกษ์ซึ่ง ถือเป็นไม้มงคล คัดจาก 1 ในจำนวน 5 ต้น ที่นิคมสร้างตนเองพระพุทธบาทจังหวัดสระบุรี มีลักษณะที่เรียกว่า ไม้ขานาง คือลำต้นตรงขึ้นไปแล้วแยกเป็น 2 กิ่ง แบบง่ามหนังสติ๊กโบราณถือว่าเป็นไม้ที่เหมาะจะเป็นเสาโบสถ์ หรือเสาวิการ ไม้มงคลซึ่งนำมาทำเป็นเสาหลักเมืองของจังหวัดอ่างทองนั้นได้ผ่านพิธีคัดเลือก ต้นไม้ พิธีตัด พิธีอัญเชิญ พิธีกลึงเสาและฉลองรับขวัญอย่างถูกต้อง ตามพิธีหลวงของสำนักพระราชวังทุกประการ เสาหลักเมืองนี้ได้รับการตกแต่งแกะสลักลงรักปิดทองจากพระครูวิเศษชัยวัฒน์และนายกำจัด คงมีสุข ซึ่งเป็น ชาวอ่างทอง และมีความชำนาญในการสร้างเมืองมาหลายจังหวัดแล้ว

ด้านทิศเหนือของศาลหลักเมืองมีศาลาตรีมุข ซึ่งใช้เป็นที่ประทับหรือที่นั่งขององค์ประธานหรือประธาน ในการประกอบพิธีต่าง ๆ ด้านทิศใต้มีศาลาทรงไทย 2 หลัง ใช้เป็นสถานที่ให้บริจาคบูชาวัตถุมงคล และดอกไม้ ธูป เทียน ด้านทิศใต้มีศาลาเรือนไทย เป็นที่รวบรวมของดีเมืองอ่างทองมาจำหน่ายระหว่างตัวศาลหลักเมือง คือ ศาลาตรีมุขซึ่งห่างกันประมาณ 30 เมตร เป็นลานกว้างใช้เป็นสถานที่ประกอบพิธีกรรมและการแสดงต่าง ๆ บริเวณศาลหลักเมืองมีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 1.5 ไร่ จึงสามารถจัดทำสวนดอกไม้ สวนหย่อม และปลูกหญ้าได้สวยงาม

ศาลหลักเมืองของจังหวัดอ่างทอง เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์สวยงามสมกับเป็นหลักชัยและหลักใจของประชาชน ชาวอ่างทองอย่างยิ่ง ผู้มีโอกาสไปเยือนจังหวัดอ่างทองไม่ควรละเว้นที่จะไปเคารพสักการะศาลหลักเมืองและหาของดีเมืองอ่างทองบริเวณศาลนั้น เพื่อเป็นสมบัติประจำตนและเพื่อเป็นสิริมงคลแก่ชีวิต

การขนส่ง
--------

1. ใช้เส้นทางทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน) จากกรุงเทพมหานคร แยกเข้าเส้นทางทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 32 (บางปะอิน-พยุหะคีรี) ผ่านอำเภอบางปะอิน-บางปะหัน-อยุธยา-อ่างทอง รวมระยะทาง 105 กิโลเมตร เป็นระยะทางที่ใกล้ที่สุด
2. ใช้เส้นทางตัดใหม่ข้ามสะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้า-ตลิ่งชัน เข้าทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 340 (บางบัวทอง-ชัยนาท) ผ่านจังหวัดนนทบุรี-ปทุมธานี-อยุธยา-สุพรรณบุรี-อ่างทอง รวมระยะทางประมาณ 150 กิโลเมตร
3. ใช้เส้นทางกรุงเทพมหานคร-ปทุมธานี ผ่านอำเภอปากเกร็ด เข้าทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3111 ผ่านอำเภอบางไทร-อำเภอเสนา-อยุธยา จากนั้นใช้เส้นทางทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 309 (วังน้อย-สิงห์บุรี) เข้าอำเภอป่าโมก-อ่างทอง รวมระยะทาง 140 กิโลเมตร

บริษัท ขนส่ง จำกัด มีบริการรถโดยสารธรรมดาและรถปรับอากาศทุกวัน วันละหลายเที่ยว สามารถขึ้นรถได้ที่สถานีขนส่งสายเหนือ ถนนกำแพงเพชร 2 (จตุจักร)

### ระยะทางจากตัวเมืองไปยังอำเภอต่างๆ

* อำเภอไชโย 10 กิโลเมตร
* อำเภอป่าโมก 13 กิโลเมตร
* อำเภอโพธิ์ทอง 13 กิโลเมตร
* อำเภอวิเศษชัยชาญ 15 กิโลเมตร
* อำเภอแสวงหา 27 กิโลเมตร
* อำเภอสามโก้ 29 กิโลเมตร

บุคคลที่มีชื่อเสียง
-------------------

* บัวผัน จันทร์ศรี-ศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปการแสดงเพลงพื้นบ้านภาคกลาง
* บุญมา สุดสุวรรณ-ศิลปินเพลงพื้นบ้าน
* สมศักดิ์ ปริศนานันทกุล
* ภราดร ปริศนานันทกุล
* กรวีร์ ปริศนานันทกุล
* เจิมศักดิ์ ปิ่นทอง
* พลตำรวจโทวิโรจน์ เปาอินทร์
* สุภา ศิริมานนท์
* บำเรอ ผ่องอินทรกุล (โน้ต เชิญยิ้ม)
* โรจน์ เมืองลพ – นักร้องเพลงลูกทุ่งชื่อดัง
* ไชยา มิตรชัย
* แอน มิตรชัย
* ผศ.ดร.อนันต์ เมฆสวรรค์ ศิษย์เก่ามหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ วิทยาเขตอ่างทอง ปัจจุบันดำรงตำแหน่ง รองอธิการบดีสถาบันการพลศึกษา ประจำวิทยาเขตชัยภูมิ
* ไปรยา สวนดอกไม้ - นักแสดง
* วีรยุทธ รสโอชา
* ลิขิต เอกมงคล
* สิวะ แตรสังข์
* เจริญพร อ่อนละม้าย (โก๊ะตี๋)
* อนุสรณ์ มณีเทศ (โย่ง อาร์มแชร์) - นักร้อง,นักแสดง
* นงผณี มหาดไทย (จ๊ะ อาร์สยาม)
* อิสริยะ อภิชัย – มิสไทยแลนด์เวิลด์ ในปี พ.ศ. 2534
* พลเอกปฐมพงษ์ เกษรศุกร์
* วิบูลย์ ลี้สุวรรณ – ราชบัณฑิต
* ปลื้มจิตร์ ถินขาว – นักวอลเลย์บอลหญิงทีมชาติไทย
* มลิกา กันทอง – นักวอลเลย์บอลหญิงทีมชาติไทย
* รัชเดช เครือทิวา - นักบาสเกตบอลทีมชาติไทย
* บุญเลิศ นาจพินิจ – ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ลิเก)
* ปักษิณ ลูกวิเศษ – นักร้องลูกทุ่งรุ่นเก่า
* เสกศักดิ์ พู่กันทอง – นักร้องลูกทุ่งรุ่นเก่า เจ้าของเพลง ทหารอากาศขาดรัก-ขันหมากเศรษฐี
* สร้อยเพชร พรสุพรรณ – นักร้องลูกทุ่งรุ่นเก่า
* ฉลอง วุฒิวัย – ครูเพลงลูกทุ่งรุ่นเก่า
* จิ๋ว พิจิตร – ครูเพลงลูกทุ่งรุ่นเก่า
* ออย อามีนา - นักร้อง
* ปิยพล ม่วงมี (ยืนหรือจีโน่ The Snack) - เน็ตไอดอล The Snack สังกัดเดอะสกาฟิล์ม
* วิโอเลต วอเทียร์ นักร้อง นักแสดง ชาวไทย
* วีระศักดิ์ วิจิตร์แสงศรี อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดอ่างทอง

* ภากานต์สิทธิ์ เกษวิเศษ - นักแบก

อ้างอิง
-------

1. ↑  ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งข้าราชการพลเรือนสามัญ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 140 ตอนพิเศษ 245 ง หน้า 4 วันที่ 2 ตุลาคม 2566
2. ↑  ศูนย์สารสนเทศเพื่อการบริหารและงานปกครอง. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ข้อมูลการปกครอง." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:  เก็บถาวร 2016-03-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน [ม.ป.ป.]. สืบค้น 18 เมษายน 2553.
3. ↑  กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2566." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:  2566. สืบค้น 3 มีนาคม 2567.
4. ↑
5. ↑  "สำเนาที่เก็บถาวร" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2011-11-07. สืบค้นเมื่อ 2012-11-15.
6. ↑
7. ↑
8. ↑  ข้อมูลจำนวน อปท. แยกรายจังหวัด กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น
9. ↑

* (ราชกิจจานุเบกษา เรื่อง แจ้งความกระทรวงมหาดไทย)
* เก็บถาวร 2011-11-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (ราชกิจจานุเบกษา เรื่อง การเปลี่ยนชื่ออำเภอ)
* (ราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 30 พฤศจิกายน 2508)

ดูเพิ่ม
-------

* รายชื่อสถานที่ท่องเที่ยวในจังหวัดอ่างทอง
* รายชื่อวัดในจังหวัดอ่างทอง
* รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดอ่างทอง
* รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดอ่างทอง

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด เก็บถาวร 2005-06-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* เว็บไซต์อย่างไม่เป็นทางการของจังหวัด เก็บถาวร 2007-03-11 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* เว็บไซต์แหล่งท่องเที่ยวของจังหวัดอ่างทอง

พิกัดภูมิศาสตร์: 14°35′N 100°29′E﻿ / ﻿14.59°N 100.48°E﻿ / 14.59; 100.48

* แผนที่และภาพถ่ายทางอากาศของ จังหวัดอ่างทอง
	+ แผนที่ จาก มัลติแมป โกลบอลไกด์ หรือ กูเกิลแผนที่
	+ ภาพถ่ายทางอากาศ จาก เทอร์ราเซิร์ฟเวอร์
	+ ภาพถ่ายดาวเทียม จาก วิกิแมเปีย

| สถานที่ใกล้เคียงกับจังหวัดอ่างทอง |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| จังหวัดสุพรรณบุรี | จังหวัดสิงห์บุรี | จังหวัดลพบุรี |
|  |  |  |
| จังหวัดสุพรรณบุรี | **จังหวัดอ่างทอง** | จังหวัดพระนครศรีอยุธยา |
|  |  |  |
| จังหวัดสุพรรณบุรี | จังหวัดพระนครศรีอยุธยา | จังหวัดพระนครศรีอยุธยา |

 |

| * ด
* ค
* ก
จังหวัดอ่างทอง |
| --- |
| อำเภอ | 
* เมืองอ่างทอง
* ไชโย
* ป่าโมก
* โพธิ์ทอง
* วิเศษชัยชาญ
* สามโก้
* แสวงหา

 | ตราสัญลักษณ์จังหวัดอ่างทอง |
| ภูมิศาสตร์ | 
* แม่น้ำเจ้าพระยา
* แม่น้ำน้อย

 |
| เศรษฐกิจ | 

|  |  |
| --- | --- |
| คมนาคม | 
* ทางหลวง
	+ 32 (บางปะอิน–แยกหลวงพ่อโอ)
	+ 33 (สุพรรณบุรี–อรัญประเทศ)
	+ 309 (วังน้อย–สิงห์บุรี)
	+ 334 (ทางต่างระดับอ่างทอง–บ้านรอ)

 |
| ธุรกิจ | 
* รายชื่อห้างสรรพสินค้า

 |

 |
| สังคม | 

|  |  |
| --- | --- |
| การศึกษาและวัฒนธรรม | 
* รายชื่อโรงเรียน
* รายชื่อวัด
* รายชื่อโบราณสถาน

 |
| กีฬา | 
* สโมสรฟุตบอลอ่างทอง

 |
| การท่องเที่ยว | 
* รายชื่อสถานที่ท่องเที่ยว
* หมู่บ้านจักสาน

 |
| การเมือง | 
* สมาชิกวุฒิสภา
* สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

 |

 |
| หมวดหมู่ หมวดหมู่ |

| * ด
* ค
* ก
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นระดับล่างในจังหวัดอ่างทอง |
| --- |
| เทศบาลเมือง | 
* อ่างทอง

 | ตราประจำจังหวัดอ่างทอง |
| เทศบาลตำบล | 
* เกษไชโย
* โคกพุทรา
* ไชโย
* ทางพระ
* ท่าช้าง
* บางจัก
* ป่าโมก
* ไผ่ดำพัฒนา
* เพชรเมืองทอง
* โพธิ์ทอง
* โพสะ
* ม่วงคัน
* ม่วงเตี้ย
* รำมะสัก
* วิเศษไชยชาญ
* ศาลาแดง
* สามโก้
* สาวร้องไห้
* แสวงหา
* ห้วยคันแหลน

 |
| องค์การบริหารส่วนตำบล | 
* คลองขนาก
* คลองวัว
* คำหยาด
* จำปาหล่อ
* จำลอง
* ชัยฤทธิ์
* ตลาดกรวด
* ตลาดใหม่
* เทวราช
* นรสิงห์
* บางจัก
* บางเจ้าฉ่า
* บางพลับ
* บางระกำ
* บางเสด็จ
* บ้านพราน
* บ้านแห
* บ้านอิฐ
* ป่างิ้ว
* โผงเผง
* ไผ่จำศีล
* ไผ่วง
* โพธิ์ม่วงพันธ์
* ยางช้าย
* ย่านซื่อ
* ยี่ล้น
* ราชสถิตย์
* โรงช้าง
* วังน้ำเย็น
* ศรีพราน
* ศาลเจ้าโรงทอง
* สายทอง
* สีบัวทอง
* หนองแม่ไก่
* หลักแก้ว
* ห้วยไผ่
* หัวตะพาน
* หัวไผ่
* องครักษ์
* อบทม
* อ่างแก้ว
* อินทประมูล
* เอกราช

 |

| * ด
* ค
* ก
เมืองหลวงและจังหวัดของประเทศไทย |
| --- |
| เมืองหลวง | กรุงเทพมหานคร |  |
| ภาคเหนือ | 
* เชียงราย
* เชียงใหม่
* น่าน
* พะเยา
* แพร่
* แม่ฮ่องสอน
* ลำปาง
* ลำพูน
* อุตรดิตถ์

 |
| ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ | 
* กาฬสินธุ์
* ขอนแก่น
* ชัยภูมิ
* นครพนม
* นครราชสีมา
* บึงกาฬ
* บุรีรัมย์
* มหาสารคาม
* มุกดาหาร
* ยโสธร
* ร้อยเอ็ด
* เลย
* ศรีสะเกษ
* สกลนคร
* สุรินทร์
* หนองคาย
* หนองบัวลำภู
* อำนาจเจริญ
* อุดรธานี
* อุบลราชธานี

 |
| ภาคกลาง | 
* กำแพงเพชร
* ชัยนาท
* นครนายก
* นครปฐม
* นครสวรรค์
* นนทบุรี
* ปทุมธานี
* พระนครศรีอยุธยา
* พิจิตร
* พิษณุโลก
* เพชรบูรณ์
* ลพบุรี
* สมุทรปราการ
* สมุทรสงคราม
* สมุทรสาคร
* สระบุรี
* สิงห์บุรี
* สุโขทัย
* สุพรรณบุรี
* อ่างทอง
* อุทัยธานี

 |
| ภาคตะวันออก | 
* จันทบุรี
* ฉะเชิงเทรา
* ชลบุรี
* ตราด
* ปราจีนบุรี
* ระยอง
* สระแก้ว

 |
| ภาคตะวันตก | 
* กาญจนบุรี
* ตาก
* ประจวบคีรีขันธ์
* เพชรบุรี
* ราชบุรี

 |
| ภาคใต้ | 
* กระบี่
* ชุมพร
* ตรัง
* นครศรีธรรมราช
* นราธิวาส
* ปัตตานี
* พังงา
* พัทลุง
* ภูเก็ต
* ยะลา
* ระนอง
* สงขลา
* สตูล
* สุราษฎร์ธานี

 |
| หมายเหตุ - แบ่งภูมิภาคตามเกณฑ์ของราชบัณฑิตยสภา |

| * ด
* ค
* ก
จังหวัดแบ่งตามเขตในกีฬาแห่งชาติ (กีฬาเขต) |
| --- |
| เขต 1 | 
* ชัยนาท
* นนทบุรี
* ปทุมธานี
* พระนครศรีอยุธยา
* ลพบุรี
* สระบุรี
* สิงห์บุรี
* สมุทรปราการ
* อ่างทอง

 |  |
| เขต 2 | 
* จันทบุรี
* ฉะเชิงเทรา
* ชลบุรี
* ตราด
* นครนายก
* ปราจีนบุรี
* ระยอง
* สระแก้ว

 |
| เขต 3 | 
* ชัยภูมิ
* นครราชสีมา
* บุรีรัมย์
* ยโสธร
* ศรีสะเกษ
* สุรินทร์
* อุบลราชธานี

 |
| เขต 4 | 
* กาฬสินธุ์
* ขอนแก่น
* นครพนม
* บึงกาฬ
* มหาสารคาม
* มุกดาหาร
* ร้อยเอ็ด
* เลย
* สกลนคร
* หนองคาย
* หนองบัวลำภู
* อำนาจเจริญ
* อุดรธานี

 |
| เขต 5 | 
* เชียงราย
* เชียงใหม่
* น่าน
* พะเยา
* แพร่
* แม่ฮ่องสอน
* ลำปาง
* ลำพูน

 |
| เขต 6 | 
* กำแพงเพชร
* ตาก
* นครสวรรค์
* พิจิตร
* พิษณุโลก
* เพชรบูรณ์
* สุโขทัย
* อุตรดิตถ์
* อุทัยธานี

 |
| เขต 7 | 
* กาญจนบุรี
* นครปฐม
* ประจวบคีรีขันธ์
* เพชรบุรี
* ราชบุรี
* สมุทรสงคราม
* สมุทรสาคร
* สุพรรณบุรี

 |
| เขต 8 | 
* กระบี่
* ชุมพร
* นครศรีธรรมราช
* พังงา
* ภูเก็ต
* ระนอง
* สุราษฎร์ธานี

 |
| เขต 9 | 
* ตรัง
* นราธิวาส
* ปัตตานี
* พัทลุง
* ยะลา
* สงขลา
* สตูล

 |
| เขต 10 | 
* กรุงเทพมหานคร

 |