ระวังสับสนกับ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอินทรพิพิธ มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าทับทิม

**พระองค์เจ้าทับทิม**, **เจ้าติ่ง** หรือออกพระนามว่า **เจ้าครอกจันทบูร** เป็นพระราชธิดาในสมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดี และเป็นพระอัครมเหสีในสมเด็จพระที่นั่งท้ายสระ ซึ่งเป็นพระเชษฐาต่างพระมารดา พระองค์เจ้าทับทิมมีพระชนม์ชีพยาวนานจนถึงการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง พระองค์เสด็จลี้ภัยไปเมืองจันทบุรี และได้รับการอนุเคราะห์จากสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีและประทับอยู่ในราชสำนักธนบุรี

พระประวัติ
----------

พระองค์เจ้าทับทิม เป็นพระราชธิดาพระองค์เล็กจากทั้งหมดห้าพระองค์ในสมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดี ประสูติแต่พระสนมไม่ปรากฏพระนาม ทั้งนี้พระมารดาของพระองค์เป็นเครือญาติของพระยาจันทบุรี

ต่อมาพระองค์เจ้าทับทิมได้ถวายตัวแก่สมเด็จพระที่นั่งท้ายสระ ซึ่งเป็นพระเชษฐาต่างพระมารดา เมื่อครั้งยังดำรงพระอิสริยยศเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคล ในตำแหน่งพระอัครมเหสี แต่ไม่ปรากฏพระนามพระราชโอรส-ธิดาด้วยกัน

ในช่วงการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง พระองค์เจ้าทับทิมพาพวกข้าไทอพยพลี้ภัยสงครามไปเมืองจันทบุรี เมื่อสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีไปตีเมืองจันทบุรีก็ทรงพบพระองค์เจ้าทับทิม แล้วทรงรับมาไว้ในพระอุปการะ ดังปรากฏใน *พระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา* ความว่า

> "...ในเขตแดนแว่นแคว้นสยามประเทศ เหตุว่าหาเจ้าแผ่นดินจะปกครองบมิได้ เหมือนดุจสัตถันดรกัล์ปและทุพภิกขันดรกัล์ป และพระราชวงศานุวงศ์ ซึ่งเหลืออยู่พม่ามิได้เอาไปนั้น ตกอยู่ ณ ค่ายโพธิ์สามต้นก็มีบ้าง ที่หนีไปเมืองอื่นนั้นก็มีบ้าง และเจ้าฟ้าสุริยา 1 เจ้าฟ้าพินทวดี 1 เจ้าฟ้าจันทวดี 1 พระองค์เจ้าฟักทอง 1 ทั้ง 4 พระองค์นี้ เป็นราชบุตรีพระพุทธเจ้าหลวงในพระบรมโกศ และเจ้ามิตรบุตรีกรมพระราชวัง 1 หม่อมเจ้ากระจาดบุตรีกรมหมื่นจิตรสุนทร 1 หม่อมเจ้ามณีบุตรีกรมหมื่นเสพภักดี 1 หม่อมเจ้าฉิมบุตรีเจ้าฟ้าจีด 1 เจ้าทั้งนี้ตกอยู่กับพระนายกอง ณ ค่ายโพธิ์สามต้น อนึ่งพระองค์เจ้าทับทิมบุตรีสมเด็จพระอัยกานั้น พวกข้าไทพาหนีออกไป ณ เมืองจันทบูร เจ้าตากก็สงเคราะห์รับเลี้ยงดูไว้..."
> 
> 

ภายหลังสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรียกทัพตีค่ายโพธิ์สามต้นแตก อันเป็นที่สิ้นสุดสงครามกู้กรุงศรีอยุธยา พระองค์ก็ทรงอุปการะเจ้าหญิงอยุธยามาไว้ในราชสำนักธนบุรี และมีรับสั่งให้จัดที่ประทับแก่เจ้านายตามสมควร ดังปรากฏใน *พระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา* ความว่า

> "...อนึ่ง ซึ่งพระขัตติยวงศ์ครั้งกรุงเก่านั้น บรรดาเจ้าหญิงทรงพระกรุณาโปรดเลี้ยงไว้ในพระราชวัง และเจ้าฟ้าสุริยา เจ้าฟ้าจันทวดี สองพระองค์นั้นดับสูญสิ้นพระชนม์ ยังอยู่แต่เจ้าฟ้าพินทวดี พระองค์เจ้าฟักทอง พระองค์เจ้าทับทิม ซึ่งเรียกว่าเจ้าครอกจันทบูรนั้น และเจ้ามิตร บุตรีกรมพระราชวัง โปรดให้ชื่อ เจ้าประทุม หม่อมเจ้ากระจาด บุตรีกรมหมื่นจิตรสุนทร โปรดให้ชื่อ เจ้าบุปผา กับหม่อมเจ้าอุบล บุตรีกรมหมื่นเทพพิพิธ หม่อมเจ้าฉิม บุตรีเจ้าฟ้าจีด ทั้งสี่องค์นี้ทรงพระกรุณาเลี้ยงเป็นห้าม..."
> 
> 

พระองค์เจ้าทับทิมสิ้นพระชนม์ลงเมื่อใด ไม่ปรากฏหลักฐาน

พงศาวลี
-------

| พงศาวลีของพระองค์เจ้าทับทิม |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 4. สมเด็จพระเพทราชา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 9. ท้าวศรีสัจจา (พระนมเปรม) |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 2. สมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดี |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 20. พญาหลวงทิพเนตร |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 10. พระแสนเมือง |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 5. นางกุสาวดี |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 1. **พระองค์เจ้าทับทิม** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |

อ้างอิง
-------

เชิงอรรถ

1. 1 2  คำให้การขุนหลวงหาวัด (ฉบับหลวง) *ประชุมคำให้การกรุงศรีอยุธยา รวม 3 เรื่อง*, หน้า 361
2. ↑  "พระราชวงศ์และตระกูลอันเป็นเชื้อพระวงศ์". *สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี*. สืบค้นเมื่อ 14 กุมภาพันธ์ 2564. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
3. ↑  *พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น*, หน้า 622
4. ↑  *พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน*, หน้า 420
5. ↑  "สงครามกู้อิสรภาพจากพม่า". *สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี*. สืบค้นเมื่อ 14 กุมภาพันธ์ 2564. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
6. ↑  *พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน*, หน้า 421
7. ↑  คำให้การขุนหลวง วัดประดู่ทรงธรรม, *ประชุมคำให้การกรุงศรีอยุธยา รวม 3 เรื่อง*, หน้า 280
8. 1 2  ปรามินทร์ เครือทอง (7 มกราคม 2563). ""ท้องกับเจ๊ก" การเมืองราชสำนักฝ่ายใน เรื่องซุบซิบเจ้าหญิงอยุธยาในพระเจ้าตากสินฯ". *ศิลปวัฒนธรรม*. สืบค้นเมื่อ 10 เมษายน 2563. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
9. ↑  *กรุงเทพฯ มาจากไหน ?*, หน้า 70

บรรณานุกรม

* สุจิตต์ วงษ์เทศ. *กรุงเทพฯ มาจากไหน ?*. กรุงเทพฯ : มติชน, 2548. 216 หน้า. ISBN 974-323-436-5
* *ประชุมคำให้การกรุงศรีอยุธยา รวม 3 เรื่อง*. กรุงเทพฯ : แสงดาว, 2553. 536 หน้า. ISBN 978-616-508-073-6
* *พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น*. นนทบุรี : ศรีปัญญา, 2553. 800 หน้า. ISBN 978-616-7146-08-9
* *พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน*. กรุงเทพฯ : ไทยควอลิตี้บุ๊คส์ (2006), 2563. 488 หน้า. ISBN 978-616-514-650-0