สำหรับปลาจาดที่เป็นปลาตะพาก ดูที่ ปลาตะพากส้ม
**ปลาจาด** เป็นสกุลของปลาน้ำจืดสกุลหนึ่ง ในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) ใช้ชื่อสกุลว่า *Poropuntius* (/พอร์-โอ-พุน-ชัส/)

ความเป็นมาของปลาในสกุลนี้เริ่มจากแม็กซ์ วีลเฮม คาร์ล เวบเบอร์ และลีฟาน เฟอดินานด์ เดอ โบฟอร์ต ได้ตั้งสกุล *Lissocheilus* (ปัจจุบันถูกยกเลิกไปแล้ว) ขึ้นในปี ค.ศ. 1916 เพื่อใช้กับปลาในวงศ์ปลาตะเพียนที่พบในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยอธิบายว่า 

> ครีบหลังมีก้านครีบแขนง 9 ก้าน ก้านครีบเดี่ยวก้านสุดท้ายเป็นหนามแข็งและขอบเรียบ เกล็ดใหญ่ริมฝีปากบนและล่างเชื่อมติดกัน ระหว่างริมฝีปากบนและจะงอยปากเป็นร่องลึก ริมฝีปากล่างส่วนกลางเชื่อมติดกับเอ็นยึดคางส่วนหน้า มีแผ่นหนังแข็ง ๆ คลุมจุดเชื่อมดังกล่าว หนวดที่ริมฝีปากบนและมุมปากบนค่อนข้างยาว บริเวณหน้าและใต้นัยน์ตามีรูเล็ก ๆ ขอบนูนเรียงเป็นแถว ๆ 
> 
> 

ต่อมาในปี ค.ศ. 1919 มะสึมิสึ โอชิมะ นักมีนวิทยาชาวญี่ปุ่น ได้พบว่าปลาบางส่วนของสกุล *Lissocheilus* มีริมฝีปากล่างแยกออกมาเป็น 3 ส่วน ส่วนกลางเป็นแผ่นหนังใหญ่ ทำให้มีปัญหาในการจำแนกชนิด จึงได้ตั้งสกุล *Acrossocheilus* ขึ้น (ซึ่งปัจจุบันสกุลนี้ใช้ระบุปลาที่พบในประเทศเวียดนามและจีนตอนใต้ เป็นหลัก) โดยจำแนกปลาที่อยู่ในสกุล *Lissocheilus* เดิมที่มีลักษณะของริมฝีปากล่างตามที่กล่าวมาให้อยู่ในสกุลนี้

ต่อมา ฮิวจ์ แมคคอร์มิค สมิธ ได้ตั้งสกุล *Poropuntius* นี้ขึ้น ในปี ค.ศ. 1931 โดยแยกออกจากสกุล *Lissocheilus* ซึ่งครีบหลังมีก้านครีบแขนง 8 ก้าน ก้านครีบเดี่ยวก้านสุดท้ายเป็นหนามแข็งและขอบจักเป็นฟันเลื่อย ชื่อสกุล *Lissocheilus* ต้องถูกยกเลิก เพราะพบว่าตั้งซ้ำซ้อนกับสกุลของหอยที่เป็นซากฟอสซิลซึ่งมีผู้ตั้งไว้ในปี ค.ศ. 1882 ดังนั้น จึงต้องหันกลับไปพิจารณาระหว่างสกุล *Poropuntius* กับสกุล *Acrossocheilus* ก็พบว่าลักษณะทางอนุกรมวิธานของสกุล *Poropuntius* นั้นเด่นกว่าสกุล *Acrossocheilus* ในปี ค.ศ. 1996 วอลเตอร์ เรนโบธ เสนอให้ใช้สกุล *Poropuntius* กับปลาที่แมลคัม อาร์เธอร์ สมิธ อนุกรมวิธานไว้ในปี ค.ศ. 1945 คือ ปลาจาดบ้านถ้ำ (*P. bantamensis*) และปลาเขยา (*P. deauratus*) ที่เดิมเคยใช้ชื่อสกุล *Acrossocheilus* เปลี่ยนมาใช้ชื่อสกุลนี้

แต่อย่างไรก็ดี ยังมีความสับสนอย่างมากในการใช้ชื่อสกุลของสกุลนี้ เรนโบธจึงเสนอขึ้นมาในปี ค.ศ. 1985 ให้ใช้สกุล *Neolissocheilus* ขึ้น ซึ่งปัจจุบันนี้ใช้ในกลุ่มปลาพลวง

อย่างไรก็ตาม สกุล *Poropuntius* นี้ มีความคล้ายคลึงกับสกุล *Hypsibarbus* ซึ่งเป็นสกุลที่เรนโบธตั้งขึ้นเองในปี ค.ศ. 1996 ซึ่งเป็นสกุลของกลุ่มปลาตะพากอยู่ โดยในบางชนิด คือ ปลาตะพากส้ม (*H. malcomi*) หรือปลาปากหนวด (*H. vernayi*) ในบางครั้งก็ใช้ชื่อพ้องสกุล *Poropuntius* เหมือนกัน อีกทั้งชื่อสามัญก็ยังเป็นชื่อเดียวกัน แต่ขนาดโดยทั่วไปของปลาสกุล *Poropuntius* มีขนาดเล็กกว่าปลาสกุล *Hypsibarbus*

การจำแนก
--------

* *Poropuntius alloiopleurus* (Vaillant, 1893)
* *Poropuntius angustus* Kottelat, 2000
* *Poropuntius bantamensis* (Rendahl, 1920)  –ปลาจาดบ้านถ้ำ
* *Poropuntius birtwistlei* (Herre, 1940)
* *Poropuntius bolovenensis* Roberts, 1998
* *Poropuntius burtoni* (Mukerji, 1933)
* *Poropuntius carinatus* (Wu & Lin, 1977)
* *Poropuntius chondrorhynchus* (Fowler, 1934)
* *Poropuntius chonglingchungi* (Tchang, 1938)
* *Poropuntius clavatus* (McClelland, 1845)
* *Poropuntius cogginii* (Chaudhuri, 1911)
* *Poropuntius consternans* Kottelat, 2000
* *Poropuntius daliensis* (Wu & Lin, 1977)
* *Poropuntius deauratus* (Valenciennes, 1842)  –ปลาเขยา, ปลาจาด
* *Poropuntius exiguus* (Wu & Lin, 1977)
* *Poropuntius faucis* (Smith, 1945)
* *Poropuntius fuxianhuensis* (Wang, Zhuang & Gao, 1982)
* *Poropuntius genyognathus* Roberts, 1998
* *Poropuntius hampaloides* (Vinciguerra, 1890)
* *Poropuntius hathe* Roberts, 1998
* *Poropuntius heterolepidotus* Roberts, 1998
* *Poropuntius huangchuchieni* (Tchang, 1962)
* *Poropuntius huguenini* (Bleeker, 1853)
* *Poropuntius ikedai* (Harada, 1943)
* *Poropuntius kontumensis* (Chevey, 1934)
* *Poropuntius krempfi* (Pellegrin & Chevey, 1934)
* *Poropuntius laoensis* (Günther, 1868)
* *Poropuntius lobocheiloides* Kottelat, 2000
* *Poropuntius margarianus* (Anderson, 1879)
* *Poropuntius melanogrammus* Roberts, 1998 –ปลาจาดแถบดำ
* *Poropuntius normani* Smith, 1931–ปลาจาดนอร์แมน
* *Poropuntius opisthoptera* (Wu & Lin, 1977)
* *Poropuntius scapanognathus* Roberts, 1998
* *Poropuntius smedleyi* (de Beaufort, 1933)
* *Poropuntius solitus* Kottelat, 2000
* *Poropuntius speleops* (Roberts, 1991) –ปลาจาดถ้ำ
* *Poropuntius susanae* (Banister, 1973)
* *Poropuntius tawarensis* (Weber & de Beaufort, 1916)

อ้างอิง
-------

1. ↑  "จาก ITIS.gov (อังกฤษ)". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-07-04. สืบค้นเมื่อ 2014-03-21.
2. ↑  สมโภชน์ อัคคะทวีวัฒน์, สาระน่ารู้ปลาน้ำจืดไทย เล่ม ๑ (พ.ศ. 2547) ISBN 974-00-8701-9 หน้า 135