|  |
| --- |
| บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของ |
| ประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น |
|  |
| สมัย

|  |  |
| --- | --- |
| **ยุคหินเก่า** | ก่อน 14,000 ปีก่อน ค.ศ.
  |
| **โจมง** | 14,000 – 1000 ปีก่อน ค.ศ.
  |
| **ยาโยอิ** | 1000 ปีก่อน ค.ศ. – ค.ศ. 300
  |
| **โคฟุง** | ค.ศ. 300–538
  |
| **อาซูกะ** | ค.ศ. 538–710
  |
| **นาระ** | ค.ศ. 710–794

  |
| **เฮอัง*** สงครามเก็มเป
  | ค.ศ. 794–1185 |

|  |  |
| --- | --- |
| **คามากูระ** | ค.ศ. 1185–1333
  |
| การฟื้นฟูเค็มมุ | *ค.ศ. 1333–1336* |
| **มูโรมาจิ** (อาชิกางะ)
* ราชสำนักเหนือ-ใต้
* เซ็งโงกุ
  | ค.ศ. 1336–1573

  |
| **อาซูจิ–โมโมยามะ**
* การค้านัมบัง
  | ค.ศ. 1573–1603

  |
| **เอโดะ** (โทกูงาวะ)
* ซาโกกุ
* สนธิสัญญาคานางาวะ
* บากูมัตสึ
  | ค.ศ. 1603–1868

  |
| **เมจิ**
* สงครามโบชิน
* การฟื้นฟู
* สงครามจีน-ญี่ปุ่นครั้งที่หนึ่ง
* กบฏนักมวย
* สงครามรัสเซีย-ญี่ปุ่น
  | ค.ศ. 1868–1912

  |
| **ไทโช**
* สงครามโลกครั้งที่หนึ่ง
* แผ่นดินไหวครั้งใหญ่คันโต
  | ค.ศ. 1912–1926

  |
| **โชวะ**
* วิกฤตการณ์การเงิน
* (ภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่)
* แสนยนิยม
* สงครามโลกครั้งที่สอง
* การยึดครอง
* ปาฏิหาริย์ทางเศรษฐกิจ
* หลังการยึดครอง
* เศรษฐกิจฟองสบู่
 | ค.ศ. 1926–1989

  |
| **เฮเซ**
* ทศวรรษที่สาบสูญ
* แผ่นดินไหวใหญ่ฮันชิน
* แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ญี่ปุ่นตะวันออก
  | ค.ศ. 1989–2019

  |
| **เรวะ*** การระบาดทั่วของโควิด-19
* (วิกฤตการณ์การเงิน)
* การลอบสังหารชินโซ อาเบะ
  | ค.ศ. 2019–ปัจจุบัน
  |

 |
| หัวข้อ
* การเมือง
* การศึกษา
* ความสัมพันธ์ต่างประเทศ
* จักรวรรดิ
* ชื่อศักราช
* ทางเรือ
* ทหาร
* ประวัติศาสตร์นิพนธ์
* แผ่นดินไหว
* ภูมิศาสตร์
* เศรษฐกิจ
* สกุลเงินตรา
* หลังสงคราม
* แหล่งมรดกโลก

 |
| * อภิธานศัพท์
* ประวัติศาสตร์
* เส้นเวลา
 |
| * ด
* ค
* ก
 |

**ยุคเซ็งโงกุ** (ญี่ปุ่น: 戦国時代; โรมาจิ: *Sengoku-jidai*) ระยะเวลา ค.ศ. 1467–1615 เป็นช่วงเวลาแห่งความแตกแยกในญี่ปุ่นในช่วงปลายของรัฐบาลโชกุนอาชิกางะ เมื่ออำนาจของรัฐบาลโชกุนอาชิกางะเสื่อมลงจากเหตุการณ์สงครามโอนิน (ญี่ปุ่น: 応仁の乱; โรมาจิ: *Ōnin no Ran*) ทำให้รัฐบาลโชกุนส่วนกลางไม่มีอำนาจในการปกครองแคว้นท้องถิ่นต่างๆ ทำให้ผู้มีอำนาจและอิทธิพลตามแคว้นต่างๆในญี่ปุ่นตั้งตนขึ้นเป็นอิสระจากการปกครองของรัฐบาลโชกุน เจ้าผู้ครองแคว้นในยุคเซงโงกุเรียกว่า*ไดเมียว* (ญี่ปุ่น: 大名; โรมาจิ: *Daimyō*) ยุคเซงโงกุเป็นยุคแห่งความเปลี่ยนแปลงทางการเมือง ทางเศรษฐกิจ และทางสังคมของญี่ปุ่น ในช่วงปลายยุคเซงโงกุวีรบุรุษทั้งสามได้แก่ โอดะ โนบูนางะ, โทโยโตมิ ฮิเดโยชิ, และ โทกูงาวะ อิเอยาซุ ทำการรวบรวมแว่นแคว้นต่างๆในญี่ปุ่นให้เป็นหนึ่งเดียวอีกครั้งนำไปสู่ยุคเอโดะ 

ยุคเซ็งโงกุเป็นส่วนหนึ่งของยุคมูโรมาจิ และยุคอาซูจิ–โมโมยามะอาจถูกจัดเป็นส่วนหนึ่งของยุคเซงโงกุ

ประวัติศาสตร์
-------------

### สงคราม**โอนิน**

ในสมัยของอาชิกางะ โยชิมาซะ (ญี่ปุ่น: 足利 義政; โรมาจิ: *Ashikaga Yoshimasa*) เกิดความขัดแย้งในเรื่องการสืบทอดตำแหน่งโชกุน โฮโซกาวะ คัตสึโมโตะ (ญี่ปุ่น: 細川 勝元; โรมาจิ: *Hosokawa Katsumoto*) ให้การสนับสนุนแก่อาชิกางะ โยชิมิ (ญี่ปุ่น: 足利 義視; โรมาจิ: *Ashikaga Yoshimi*) ซึ่งเป็นน้องชายของโชกุนโยชิมาซะ ในขณะที่ยามานะ โซเซ็ง (ญี่ปุ่น: 山名 宗全; โรมาจิ: *Yamana Sōzen*) ให้การสนับสนุนแก่อาชิกางะ โยชิฮิซะ (ญี่ปุ่น: 足利 義尚; โรมาจิ: *Ashikaga Yoshihisa*) บุตรชายของโชกุนโยชิมาซะ ความขัดแย้งระว่าขุนศึกทั้งสองนำไปสู่**สงครามปีโอนิง** (ญี่ปุ่น: 応仁の乱; โรมาจิ: *Ōnin no Ran*) ในค.ศ. 1467 สงครามยืดเยื้อเป็นเวลาร่วมสิบปีโดยมีนครหลวงเกียวโตอันเป็นที่ตั้งของรัฐบาลโชกุนอาชิกางะเป็นสนามรบ ทำให้รัฐบาลโชกุนซึ่งได้รับความเสียหายอย่างมากจากสงครามสูญเสียอำนาจในการปกครองประเทศ ระบบการปกครองท้องถิ่นของรัฐบาลโชกุนจึงล่มสลายลง 

ในยุคมูโรมาจิรัฐบาลโชกุนแต่งตั้งเจ้าผู้ครองแคว้นเรียกว่า*ชูโงะ* (ญี่ปุ่น: 守護; โรมาจิ: *Shugo*) ในการปกครองส่วนท้องถิ่น เมื่อรัฐบาลโชกุนเสื่อมอำนาจลงอำนาจของ*ชูโงะ*ในแต่ละท้องถิ่นจึงเสื่อมลงไปด้วย *ชูโงะ*ของบางแคว้นตั้งตนเป็นอิสระ ในขณะที่บ้างแคว้น*ชูโงได* (ญี่ปุ่น: 守護代; โรมาจิ: *Shugo-dai* ) หรือผู้แทนของชูโงะขึ้นมามีอำนาจ และบางแคว้นมีซามูไรระดับล่างหรือแม้แต่ชาวบ้านตั้งตนขึ้นมามีอำนาจ เป็นยุค "บ่าวล้างนาย" 

### ยุคเซงโงกุในภูมิภาคต่างๆ

#### ภูมิภาคคันโต

ในยุคมูโรมาจิภูมิภาคคันโตอยู่ภายใต้การปกครองของ*คันโตกูโบ* (ญี่ปุ่น: 関東公方; โรมาจิ: *Kantō kubō*) หรือ "โชกุนแห่งภูมิภาคคันโต" และ*คันโตกันเร* (ญี่ปุ่น: 関東管領; โรมาจิ: *Kantō kanrei*) หรือผู้แทนโชกุนแห่งภูมิภาคคันโต ตำแหน่ง*คันโตกันเร*สืบทอดภายในสายเลือดของตระกูลอูเอซูงิ ความขัดแย้งระหว่าง*คันโตกูโบ*และ*คันโตกันเร*นำไปสู่สงครามปีเอเงียวในค.ศ. 1433 ตระกูลอูเอซูงิซึ่งดำรงตำแหน่ง*คันโตกันเร*มีชัยชนะเหนือตระกูลอาชิกางะซึ่งดำรงตำแหน่ง*คันโตกูโบ* ทำให้ตระกูลอูเอซูงิขึ้นมามีอำนาจในภูมิภาคคันโต ตระกูลอูเอซูงิมีสองสาขาย่อยได้แก่ 

* สาขาโองิงายัตสึ (ญี่ปุ่น: 扇谷; โรมาจิ: *Ōgigayatsu*) มีฐานอยู่ที่ปราสาทคาวาโงเอะในแคว้นมูซาชิ (จังหวัดไซตามะในปัจจุบัน)
* สาขายามาโนอูจิ (ญี่ปุ่น: 山内; โรมาจิ: *Yamanouchi*) มีฐานอยู่ที่ฮิราอิ (เขตเอโดงาวะ กรุงโตเกียวในปัจจุบัน)

อิเซะ นางาอูจิ (ญี่ปุ่น: 伊勢長氏; โรมาจิ: *Ise Nagauji*) ตั้งตนขึ้นปกครองแคว้นอิซุ (คาบสมุทรอิซุในปัจจุบัน) ครอบครองเมืองคามากูระและยึดปราสาทโอดาวาระไว้เป็นฐานที่มั่นในค.ศ. 1495 บุตรชายของอิเซะ นางาอูจิ ชื่อว่า อิเซะ อูจิตสึนะ เปลี่ยนชื่อตระกูลเป็น "โฮโจ" เพื่ออ้างการสืบทอดจากตระกูลโฮโจเดิมซึ่งเคยเรืองอำนาจในยุคคามากูระ อิเซะ อูจิตสึนะ เปลี่ยนชื่อเป็น โฮโจ อูจิตสึนะ (ญี่ปุ่น: 北条氏綱; โรมาจิ: *Hōjō Ujitsuna*) และมอบชื่อให้แก่บิดาของตนเองคืออิเซะ นางาอูจิ ผู้ล่วงลับไปแล้วว่า โฮโจ โซอุน (ญี่ปุ่น: 北条早雲; โรมาจิ: *Hōjō Sōun*) ในค.ศ. 1524 โฮโจ อูจิตสึนะ ยกทัพเจ้ายึดปราสาทเอโดะจากตระกูลอูเอซูงิสาขาโองิงายัตสึได้สำเร็จ และในค.ศ. 1535 ยึดปราสาทคาวาโงเอะฐานที่มั่นของสาขาโองิงายัตสึ นำไปสู่สงครามระหว่างตระกูลโฮโจและตระกูลอูเอซูงิ ฝ่ายอูเอซูงิยกทัพเข้าเผาทำลายเมืองคามากูระในค.ศ. 1526 นอกจากนี้โฮโจ อูจิตสึนะยังแผ่ขยายอำนาจไปยังแคว้นอาวะ (จังหวัดชิบะในปัจจุบัน) บนคาบสมุทรโบโซซึ่งปกครองโดยตระกูลซาโตมิ (ญี่ปุ่น: 里見; โรมาจิ: *Satomi*) 

ปราสาทโอดาวาระ เป็นฐานที่มั่นของตระกูลโฮโจ
เมื่อโฮโจ อูจิตสึนะเสียชีวิตบุตรชายของอูจิตสึนะคือโฮโจ อูจิยาซุ (ญี่ปุ่น: 北条氏康; โรมาจิ: *Hōjō Ujiyasu*) ขึ้นมาเป็นผู้นำของตระกูลโฮโจแทนที่ ในสมัยของโฮโจ อูจิยาซุ ตระกูลโฮโจเรืองอำนาจถึงขีดสุด ในค.ศ. 1545 ตระกูลอูเอซูงิทั้งสองสาขารวมกำลังพลเข้าล้อมปราสาทคาวาโงเอะเพื่อยึดปราสาทคืนกลับจากตระกูลโฮโจ ผลปรากฏว่าโฮโจ อูจิยาซุ สามารถขับไล่ทัพของอูเอซูงิทั้งสองสาขาออกไปได้ ทำให้ตระกูลอูเอซูงิสูญสิ้นอำนาจไปจากภูมิภาคคันโต อย่างไรก็ตามอูเอซูงิ โนริมาซะ (ญี่ปุ่น: 上杉憲政; โรมาจิ: *Uesugi Norimasa*) ผู้นำตระกูลอูเอซูงิสาขายามาโนอูจิ ขอความช่วยเหลือจากนางาโอะ คาเงโตระ (ญี่ปุ่น: 長尾景虎; โรมาจิ: *Nagao Kagetora*) ให้เข้ามาช่วยสู้รบกับตระกูลโฮโจ นางาโอะ คาเงโตระ ยินยอมช่วยเหลือตระกูลอูเอซูงิภายใต้เงื่อนไขว่าอูเอซูงิ โนริมาซะ ต้องยกตำแหน่ง*คันโตกันเร*ให้แก่ตนเอง อูเอซูงิ โนริมาซะจึงรับนางาโอะ คาเงโตระ เป็นบุตรบุญธรรม จากนั้นนางาโอะ คาเงโตระ จึงเปลี่ยนชื่อเป็นอูเอซูงิ เค็นชิง ขึ้นเป็นผู้นำตระกูลอูเอซูงิ อูเอซูงิ เค็นชิง ยกทัพเข้าล้อมปราสาทโอดาวาระในค.ศ. 1561 ฝ่ายโฮโจสามารถรักษาปราสาทไว้ได้ 

ในค.ศ. 1564 โฮโจ อูจิยาซุมีชัยชนะเหนือตระกูลซาโตมิในยุทธการที่โคโนได (Battle of Kōnodai) ตระกูลโฮโจเข้าครองแคว้นชิโมซะ (จังหวัดชิบะในปัจจุบัน) ของตระกูลซาโตมิ ตระกูลโฮโจขยายอำนาจสูงสุดปกครองดินแดนห้าแคว้นแห่งภูมิภาคคันโตได้แก่ แคว้นซางามิ แคว้นอิซุ แคว้นมูซาชิ แคว้นอาวะ และแคว้นชิโมซะ เมื่อตระกูลโฮโจเข้ารุกรานแคว้นซูรูงะของตระกูลอิมางาวะ ทาเกดะ ชิงเง็ง ซึ่งเป็นพันธมิตรของตระกูลอิมางาวะจึงยกทัพเข้าล้อมปราสาทโอดาวาระในค.ศ. 1569 แม้ว่าฝ่ายทาเกดะจะทำลายเมืองโอดาวาระจนเสียหายมากแต่ไม่สามารถเข้ายึดปราสาทได้ ทำให้ปราสาทโอดาวาระมีชื่อเสียงว่าเป็นปราสาทซึ่งไม่เสียให้แก่ศัตรู 

เมื่อโฮโจ อูจิยาซุเสียชีวิต อำนาจของตระกูลโฮโจเสื่อมลง ในค.ศ. 1590 โทโยโตมิ ฮิเดโยชิ และโทกูงาวะ อิเอยาซุ ยกทัพเข้ารุกรานตระกูลโฮโจและล้อมปราสาทโอดาวาระ ฝ่ายโทโยโตมิสามารถเข้ายึดปราสาทได้ในที่สุด *ไดเมียว*โฮโจ อูจิมาซะ (ญี่ปุ่น: 北条氏政; โรมาจิ: *Hōjō Ujimasa*) และบุตรชายทำการ*เซ็ปปุกุ*เสียชีวิต ตระกูลโฮโจจึงสิ้นสุดลง โทโยโตมิ ฮิเดโยชิ ถ่ายโอนดินแดนห้าแคว้นทั้งหมดของตระกูลโฮโจให้แก่โทกูงาวะ อิเอยาซุ ไปปกครอง โทกูงาวะ อิเอยาซุ ใช้ปราสาทเอโดะเป็นฐานที่มั่น หลังยุทธการที่เซกิงาฮาระโทกูงาวะ อิเอยาซุ ได้รับการแต่งตั้งให้เป็น*เซอิไทโชงุง* ยุคเซงโงกุในภูมิภาคคันโตจึงสิ้นสุดลง 

#### ภูมิภาคชูโงกุ

ในช่วงต้นของยุคเซงโงกุภูมิภาคชูโงกุอยู่ภายใต้อำนาจของตระกูลโออูจิ (ญี่ปุ่น: 大内; โรมาจิ: *Ōuchi*) ซึ่งดำรงตำแหน่ง*ชูโงะ*แห่งแคว้นซูโอ (จังหวัดยามางูจิในปัจจบัน) และมีฐานอยู่ที่เมืองยามางูจิ ตระกูลโออูจิมีอำนาจและมีบทบาทสำคัญในการเมืองและการปกครองของรัฐบาลโชกุนที่เมืองเกียวโต ในขณะที่ตระกูลอามาโงะ (ญี่ปุ่น: 尼子; โรมาจิ: *Amago*) แห่งแคว้นอิซูโมะ (จังหวัดชิมาเนะในปัจจุบัน) ฝั่งติดทะเลญี่ปุ่น ซึ่งมีฐานที่มั่นอยู่ที่ปราสาทกัสซันโตดะ (ญี่ปุ่น: 月山富田城; โรมาจิ: *Gassantoda-jō* ตั้งอยู่ที่เมืองยาซูงิ จังหวัดชิมาเนะ) สะสมอำนาจขึ้นมา ภูมิภาคชูโงกุประกอบไปด้วยสองขั้วอำนาจได้แก่ ฝ่ายของตระกูลโออูจิ และฝ่ายตระกูลอามาโงะ

หลังจากเหตุการณ์การวิวาทที่เมืองหนิงปัว (Ningbo incident) ในค.ศ. 1523 ทำให้ตระกูลโออูจิเป็นผู้มีเอกสิทธิ์ในฐานะตัวแทนรัฐบาลโชกุนในการค้าบรรณาการกับจีนราชวงศ์หมิง เมืองท่ายามางูจิรุ่งเรื่องจากการค้าขายกับต่างชาติ ในสมัยของโออูจิ โยชิตากะ (ญี่ปุ่น: 大内義隆; โรมาจิ: *Ōuchi Yoshitaka*) อำนาจของตระกูลโออูจิรุ่งเรืองสูงสุด ในค.ศ. 1542 โออูจิ โยชิตากะ และทหารเอกคนสนิทชื่อว่าซูเอะ ฮารูตากะ (ญี่ปุ่น: 陶 晴賢; โรมาจิ: *Sue Harukata*) ยกทัพเข้าไปยังแคว้นอิซูโมะเพื่อรุกรานตระกูลอามาโงะ แต่ถูกฝ่ายอามาโงะตีแตกพ่ายแพ้ ทำให้โออูจิ โยชิตากะ หันไปสนใจการเมืองในรัฐบาลโชกุนที่เกียวโตแทน และให้ซูเอะ ฮารูตากะ เป็นผู้รักษาการแทนที่แคว้นซูโอ ในค.ศ. 1550 นักบุญฟรันซิส เซเวียร์ (Francis Xavier) พำนักอยู่ที่เมืองยามางูจิเป็นเวลาสองเดือน ในค.ศ. 1551 โออูจิ โยชิตากะ เสนอให้มีการย้ายราชสำนักญี่ปุ่นของพระจักรพรรดิจากเมืองเกียวโตมาอยู่ที่เมืองยามางูจิ ซูเอะ ฮารูตากะ ไม่พอใจที่โออูจิ โยชิตากะผู้เป็นเจ้านายของตนละทิ้งศึกทางทหารในภูมิภาคชูโงกุและหันไปสนใจการเมืองที่เกียวโตแทน จึงก่อกบฎนำกำลังเข้าจับกุมโออูจิ โยชิตากะ ที่วัดไทเน เรียกว่า เหตุการณ์วัดไทเน (Tainei-ji Incident ญี่ปุ่น: 大寧寺の変; โรมาจิ: *Taineiji no hen*) ซูเอะ ฮารูตากะ บังคับให้โออูจิ โยชิตากะ นายของตนทำการ*เซ็ปปุกุ*เสียชีวิต และเข้ายึดอำนาจครอบครองตระกูลโออูจิ

ยุทธนาวีที่มิยาจิมะ (Battle of Miyajima) ค.ศ. 1555 โมริ โมโตนาริ สามารถเอาชนะซูเอะ ฮารูตากะ ทำให้อำนาจของตระกูลโออูจิจบสิ้นลงและตระกูลโมริขึ้นมาเป็นผู้มีอำนาจในภูมิภาคชูโงกุแทน
ในค.ศ. 1554 โมริ โมโตนาริ (ญี่ปุ่น: 毛利元就; โรมาจิ: *Mōri Motonari*)*ไดเมียว*แห่งแคว้นอากิ (จังหวัดฮิโรชิมะในปัจจุบัน) ยกทัพเข้ารุกรานตระกูลโออูจิเพื่อแก้แค้นให้แก่โออูจิ โยชิตากะ ซึ่งถูกซูเอะ ฮารูตากะ ยึดอำนาจไป โมริ โมโตนาริ มีชัยชนะในยุทธนาวีที่มิยาจิมะ (Battle of Miyajima) ในค.ศ. 1555 ซูเอะ ฮารูตากะทำการ*เซ็ปปุกุ*เสียชีวิต ตระกูลโออูจิจึงสูญสิ้นไปและตระกูลโมริเข้าครอบครองดินแดนของตระกูลโออูจิทั้งหมดซึ่งประกอบไปด้วยทั้งสองฝั่งของช่องแคบคัมมง นอกจากนี้โมริ โมโตนาริ ยังยกทัพเข้ารุกรานตระกูลอามาโงะในแคว้นอิซูโมะ เมื่อโมโตนาริเข้ายึดปราสาทกัสซันโตดะได้สำเร็จในค.ศ. 1566 ตระกูลอามาโงะจึงสูญสิ้นไปดินแดนของอามาโงะกลายเป็นของตระกูลโมริ เมื่อโมริ โมโตนาริเสียชีวิต ตระกูลโมริเป็นมหาอำนาจในภูมิภาคชูโงกุ ครอบครองดินแดนทั้งฝั่งทะเลเซโตะในและฝั่งทะเลญี่ปุ่น โมริ เทรูโมโตะ หลานชายของโมริ โมโตนาริ ขึ้นเป็น*ไดเมียว*แห่งตระกูลโมริคนต่อมา 

โอดะ โนบูนางะ ส่งฮาชิบะ ฮิเดโยชิ ยกทัพเข้ารุกรานภูมิภาคชูโงกุในค.ศ. 1578 โมริ เทรูโมโตะ รวมสรรพกำลังพลของ*ไดเมียว*แคว้นต่างๆในภูมิภาคชูโงกุเพื่อต้านทานการรุกรานของฮาชิบะ ฮิเดโยชิ การสู้รบกินเวลายืดเยื้อจนกระทั่งในค.ศ. 1582 เกิดเหตุการณ์ที่วัดฮนโน โอดะ โนบูนางะถูกลอบสังหาร เมื่อฮาชิบะ ฮิเดโยชิ กลายเป็นโทโยโตมิ ฮิเดโยชิผู้ปกครองประเทศญี่ปุ่นในทางพฤตินัยแล้ว โมริ เทรูโมโตะ จึงนำตระกูลโมริเข้าสวามิภักดิ์ต่อรัฐบาลโทโยโตมิ โทโยโตมิ ฮิเดโยชิ แต่งตั้งให้อูกิตะ ฮิเดอิเอะ (ญี่ปุ่น: 宇喜多 秀家; โรมาจิ: *Ukita Hideie*) เป็น*ไดเมียว*แห่งแคว้นบิเซ็ง (จังหวัดโอกายามะ) เพื่อคานอำนาจกับตระกูลโมริ ในค.ศ. 1589 โมริ เทรูโมโตะ สร้างปราสาทฮิโรชิมะเป็นฐานแห่งใหม่ของตระกูลโมริ ในยุทธการที่เซกิงาฮาระ โมริ เทรูโมโตะ และตระกูลโมริอยู่ฝ่ายตะวันตกของอิชิดะ มิตสึนาริ ซึ่งเป็นฝ่ายพ่ายแพ้ทำให้ตระกูลโมริถูกยึดดินแดนอันกว้างใหญ่ในภูมิภาคชูโงกุไปเกือบทั้งหมด เหลือเพียงแคว้นนางาโตะหรือแคว้นโชชู (ญี่ปุ่น: 長州; โรมาจิ: *Chōshū*) ตระกูลโมริมีฐานใหม่ที่เมืองปราสาทฮางิ

#### ภูมิภาคชูบุ

กลุ่มขบวนการ*อิกโก-อิกกิ* (ญี่ปุ่น: 一向一揆; โรมาจิ: *Ikkō-ikki*) เป็นขบวนการซึ่งประกอบด้วยชาวบ้านสามัญชน ชาวนา พระสงฆ์ และซามูไรระดับล่าง มีพุทธศาสนานิกายโจโด-ชินชู (ญี่ปุ่น: 浄土真宗; โรมาจิ: *Jōdo Shinshū*) หรือนิกายสุขาวดีใหม่ ซึ่งมีผู้นำคือพระภิกษุเรนเนียว (ญี่ปุ่น: 蓮如; โรมาจิ: *Rennyo*) ในค.ศ. 1487 กลุ่มชาวบ้าน*อิกโก-อิกกิ*ก่อการกบฎขึ้นในแคว้นคางะ (จังหวัดอิชิกาวะ) เรียกว่าการกบฎคางะ (Kaga Rebellion) กบฎ*อิกโก-อิกกิ*สามารถยึดอำนาจจัดตั้งการปกครองนำไปสูการกำเนิด "คางะ *อิกกิ*" ขึ้นที่แคว้นคางะในค.ศ. 1488 รัฐบาลของคางะ*อิกกิ*ประกอบด้วยสามัญชนและพระสงฆ์เป็นหลัก ทำให้แคว้นคางะกลายเป็นอาณาจักรของชาวบ้าน (Peasant's Kingdom) ในค.ศ. 1531 เกิดสงครามกลางเมืองคางะ (Kaga Civil War) ภิกษุเรนเนียวจัดตั้งศูนย์บัญชาการของ*อิกโก-อิกกิ*ขึ้นที่วัดอิชิยามะ ฮงอัน (ญี่ปุ่น: 石山本願寺; โรมาจิ: *Ishiyama Hongan-ji* ปราสาทโอซากะในปัจจุบัน) มีการจัดตั้งคานาซาวะ มิโด (ญี่ปุ่น: 金沢御堂; โรมาจิ: *Kanazawa Midō*) ขึ้นเป็นรัฐบาลในการปกครองคางะอิกกิตั้งอยู่ที่โอยามะ โคโบ (ญี่ปุ่น: 尾山御坊; โรมาจิ: *Oyama Gōbō*) ซึ่งต่อมาพัฒนากลายเป็นเมืองคานาซาวะ

ภาพการดวลยุทธตัวต่อตัวระหว่างทาเกดะ ชิงเง็ง และอูเอซูงิ เค็นชิง (โพกศีรษะ) ในยุทธการที่คาวานางาจิมะ
ในค.ศ. 1542 ทาเกดะ ชิงเง็ง *ไดเมียว*แห่งแคว้าคาอิ (จังหวัดยามานาชิ) แผ่ขยายอำนาจเข้าไปในแคว้นชินาโนะ (จังหวัดนางาโนะ) ซึ่งมี*ไดเมียว*ต่างๆปกครองอยู่ บรรดา*ไดเมียว*แห่งแคว้นชินาโนะจึงไปขอความช่วยเหลือจาก*ไดเมียว*อูเอซูงิ เค็นชิง แห่งแคว้นเอจิโงะ (จังหวัดนีงาตะ) ไดเมียวผู้ทรงอำนาจทั้งสองสู้รบกันในยุทธการคาวานางาจิมะ (ญี่ปุ่น: 川中島の戦い; โรมาจิ: *Kawanagajima-no-tatakai*) ใกล้กับเมืองนางาโนะในปัจจุบัน จำนวนห้าครั้ง ในค.ศ. 1554, ค.ศ. 1555, ค.ศ. 1557, ค.ศ. 1561 และค.ศ. 1564 ยุทธการคาวานางาจิมะครั้งที่สี่ในค.ศ. 1561 เป็นครั้งที่สำคัญที่สุดซึ่งทาเกดะ ชิงเง็น พ่ายแพ้ให้แก่อูเอซูงิ เค็นชิง แต่ท้ายที่สุดไม่มีฝ่ายใดชนะอย่างเด็ดขาด ทะเกดะ ชิงเง็น เสียชีวิตในค.ศ. 1573 ทาเกดะ คัตสึโยริ (ญี่ปุ่น: 武田勝頼; โรมาจิ: *Takeda Katsuyori*) ผู้เป็นบุตรชายขึ้นเป็นผู้นำของตระกูลทาเกดะต่อมา โทกูงาวะ อิเอยาซุ *ไดเมียว*แห่งแคว้นมิกาวะยกทัพเข้ารุกรานแคว้นคาอิ ฝ่ายตระกูลทาเกดะเสียปราสาทนางาชิโนะ (ญี่ปุ่น: 長篠城; โรมาจิ: *Nagashino-jō*) ให้แก่โทกูงาวะในค.ศ. 1572 ทั้งโอดะ โนบูนางะ และโทกูงาวะ อิเอยาซุ ร่วมมือกันสามารถเอาชนะตระกูลทาเกดะได้ในยุทธการเทมโมกูซัง (Battle of Temmokuzan) ในค.ศ. 1582 ทาเกดะ คัตสึโยริ ทำการเซ็ปปุกุเสียชีวิตทำให้ตระกูลทาเกดะจบสิ้นลง

โอดะ โนบูนางะ พร้อมทั้งฮาชิบะ ฮิเดโยชิ และอาเกจิ มิตสึฮิเดะ ยกท้พเข้ารุกรานแคว้นคางะในค.ศ. 1570 ฝ่ายคางะ*อิกกิ*สามารถต้านการรุกรานของฝ่ายโอดะได้ ในค.ศ. 1576 โนบูนางะแต่งตั้งให้ชิบาตะ คัตสึอิเอะ เป็นไดเมียวแห่งแคว้นเอจิเซ็ง (จังหวัดฟูกูอิ) เพื่อทำสงครามกับ*อิกโก-อิกกิ* นอกจากนี้ตระกูลโอดะยังแผ่ขยายอำนาจเข้าไปยังแคว้นโนโตะ อูเอซูงิ เค็นชิง แห่งแคว่นเอจิโงะ เห็นว่าตระกูลโอดะกำลังแผ่ขยายอำนาจมายังฝั่งทะเลญี่ปุ่นเป็นภัยต่ออูเอซูงิ จึงเข้าแทรกแซงการเมืองในแคว้นโนโตะเพื่อป้องกันการขยายอำนาจของโอดะ นำไปสู่สงครามระหว่างฝ่ายโอดะและฝ่ายอูเอซูงิ อูเอซูงิ เค็นชิง มีชัยชนะเหนือชิบาตะ คัตสึอิเอะ ในค.ศ. 1577 ที่ยุทธการเทโดริงาวะ (Battle of Tedorigawa) หลังจากศึกสงครามยาวนาน คานาซาวะ มิโด และขบวนการ*อิกโก-อิกกิ*จึงถูกทำลายลงโดยฝ่ายโอดะในค.ศ. 1580 อาณาจักรชาวบ้านของคางะ*อิกกิ*จึงสิ้นสุดลง

#### ภูมิภาคคีวชู

ในยุคมูโรมาจิ ตระกูลโชนิ (ญี่ปุ่น: 少弐; โรมาจิ: *Shōni*) ซึ่งมีบทบาทในการต้านทานการรุกรานญี่ปุ่นของมองโกลครองอำนาจอยู่ในเกาะคีวชูภาคเหนือ ในขณะที่ตระกูลชิมาซุ (ญี่ปุ่น: 島津; โรมาจิ: *Shimazu*) ครองอำนาจในภาคใต้ของเกาะคีวชู ทั้งสองตระกูลนี้ครองอำนาจในพื้นที่มาอย่างยาวนานตั้งแต่ยุคคามากูระ ตระกูลโชนิทำสงครามขับเขี่ยวกับตระกูลโออูจิแห่งแคว้นซูโอในภูมิภาคชูโงกุ ตระกูลรีวโซจิ (ญี่ปุ่น: 龍造寺; โรมาจิ: *Ryūzōji*) แห่งแคว้นฮิเซ็ง (จังหวัดซางะ) ซึ่งเป็นข้ารับใช้ของตระกูลโชนิ แปรพักตร์จากตระกูลโชนิไปเข้าฝ่ายตระกูลโออูจิ โออูจิ โยชิตากะ ผู้นำของตระกูลโออูจิ ร่วมกับตระกูลรีวโซจิเข้าทำลายตระกูลโชนิทำให้ตระกูลโชนิสูญสิ้นไปในค.ศ. 1533
ต่อมาเมื่อตระกูลโมริแห่งแคว้นอากิในชูโงกุเข้ายึดอำนาจตระกูลโออูจิแล้ว ตระกูลโมริจึงเข้ามาปกครองคีวชูภาคเหนือแทน

ในค.ศ. 1543 เรือโปรตุเกสมาที่เกาะทาเนงาชิมะ (ญี่ปุ่น: 種子島; โรมาจิ: *Tanegashima*) ทางตอนใต้ของแคว้นซัตสึมะ นำไปสู่การติดต่อระหว่างญี่ปุ่นและชาวตะวันตกครั้งแรกและเป็นจุดเริ่มต้นของ**ยุคการค้านัมบัง** (Nanban trade ญี่ปุ่น: 南蛮貿易; โรมาจิ: *Nanban bōeki*) การเข้ามาของชาวโปรตุเกสทำให้ซามูไรในเกาะคีวชูได้รับวิทยาการปืนจากโปรตุเกสซึ่งมีผลต่อการสงครามและวิทยาการปืนถูกเผยแพร่ไปยังส่วนอื่นๆของญี่ปุ่นต่อไป ในค.ศ. 1549 นักบุญฟรันซิส เซเวียร์ เดินทางมาถึงเมืองคาโงชิมะซึ่งเป็นฐานของตระกูลชิมาซุ คณะเยซูอิตนำโดยบาทหลวงอเลสซานโดร วาลิญยาโน (Alessandro Valignano) เผยแพร่ศาสนาคริสต์โรมันคาทอลิกให้แก่ชาวญี่ปุ่นในเกาะคีวชูทุกระดับตั้งแต่ซามูไรจนถึงชาวบ้าน ในค.ศ. 1563 *ไดเมียว*โอมูระ ซูมิตาดะ (ญี่ปุ่น: 大村純忠; โรมาจิ: *Ōmura Sumitada*) เข้ารีตนับถือศาสนาคริสต์ เป็น*ไดเมียว*ชาวคริสเตียนคนแรกในประวัติศาสตร์ ในค.ศ. 1570 โอมูระ ซูมิตาดะ ยกดินแดนบริเวณคาบสมุทรนิชิโซโนงิ (ญี่ปุ่น: 西彼杵; โรมาจิ: *Nishi-sonogi* จังหวัดนางาซากิ) ให้แก่โปรตุเกสใช้เป็นท่าเรือ กลายเป็นเมืองนางาซากิซึ่งเป็นศูนย์กลางทางการค้าของโปรตุเกส

คณะทูตปีเท็นโช (Tenshō embassy) ของโอโตโมะ โซริง นำโดยนายอิโต มันซิโอ (Mancio Itō) เข้าเฝ้าพระสันตะปาปาเกรกอรีที่ 13ที่กรุงโรม
ค.ศ. 1551 โอโตโมะ โซริง (ญี่ปุ่น: 大友宗麟; โรมาจิ: *Ōtomo Sōrin*) ไดเมี่ยวแห่งแคว้นบูงโงะ (จังหวัดโออิตะ) รวบรวมอำนาจตั้งตนขึ้นเป็นใหญ่ในคีวชูภาคเหนือสามารถยึดแคว้นฮิโงะ (จังหวัดคูมาโมโตะ) และชิกูเซ็ง (จังหวัดฟูกูโอกะ) และรุกรานดินแดนของตระกูลโมริในคีวชูภาคเหนือ ในค.ศ. 1561 โอโตโมะ โซริง เข้าล้อมปราสาทโมจิ (คิตากีวชูในปัจจุบัน) ของตระกูลโมริด้วยความช่วยเหลือจากกองกำลังปืนของโปรตุเกส และเอาชนะทัพของตระกูลโมริได้ในยุทธการที่ทาตาราฮามะ (Battle of Tatarahama) ในค.ศ. 1569 ทำให้ตระกูลโมริสูญเสียอิทธิพลในคีวชูภาคเหนือไป และโอโตโมะ โซริง ได้รับฉายาว่า "*ไดเมียว*ผู้ครองเจ็ดแคว้น" ในคีวชูภาคเหนือ โอโตโมะ โซริง เข้ารีตนับถือศาสนาคริสต์ในค.ศ. 1578 อย่างไรก็ตามโอโตโมะ โซริง ต้องเผชิญกับการรุกรานของตระกูลชิมาซุแห่งคีวชูภาคใต้ ชิมาซุ โยชิฮิซะ (ญี่ปุ่น: 島津義久; โรมาจิ: *Shimazu Yoshihisa*) เอาชนะทัพของตระกูลโอโตโมะในยุทธการที่มิมิกาวะ (Battle of Mimigawa) ในค.ศ. 1578 ในค.ศ. 1582 โอโตโมะ โซริง ส่งคณะทูตนำโดยนายอิโต มันซิโอ (Mancio Itō ญี่ปุ่น: 伊東 マンショ; โรมาจิ: *Itō Mansho*) ไปเข้าเฝ้าพระสันตะปาปาที่กรุงโรม เรียกว่า คณะทูตปีเท็นโช (Tenshō embassy) เป็นคณะทูตของญี่ปุ่นคณะแรกในประวัติศาสตร์ที่เดินทางไปเจริญสัมพันธไมตรียังทวีปยุโรป

ความขัดแย้งระหว่างตระกูลโอโตโมะแห่คีวชูเหนือและตระกูลชิมาซุแห่งคีวชูใต้นำไปสู่การรุกรานของโทโยโตมิ ฮิเดโยชิ โอโตโมะ โซริง ร้องขอความช่วยเหลือจากโทโยโตมิ ฮิเดโยชิ ในการทำสงครามกับตระกูลชิมาซุ โทโยโตมิ ฮิเดโยชิ ออกคำสั่งในฐานะ*คัมปากุ*ให้ชิมาซุ โยชิฮิซะ หยุดยั้งการรุกรานตระกูลโอโตโมะ แต่ชิมาซุ โยชิฮิซะ ไม่เชื่อฟัง โทโยโตมิ ฮิเดโยชิ และโทโยโตมิ ฮิเดนางะ ผู้เป็นน้องชายจึงยกทัพเข้ารุกรานเกาะคีวชูในค.ศ. 1586 เรียกว่า การรุกรานคีวชู ฝ่ายโทโยโตมิมีชัยชนะเหนือตระกูลชิมาซุและเข้าครอบครองเกาะคีวชู ทำให้ตระกูลโอโตโมะสูญเสียอำนาจไปและชิมาซุ โยชิฮิซะ จำต้องโกนศีรษะบวชเป็นภิกษุและสละตำแหน่งไดเมียวเพื่อรักษาตระกูลชิมาซุและแคว้นซัตสึมะไว้ คาโต คิโยมาซะ ได้ตำแหน่ง*ไดเมียว*แห่งปราสาทคูมาโมโตะ ในช่วงการบุกครองเกาหลีของญี่ปุ่นไดเมียวบนเกาะคีวชูต่างได้รับมอบหมายให้ยกทัพญี่ปุ่นเข้ารุกรานอาณาจักรโชซ็อน ในยุทธการเซกิงาฮาระ*ไดเมียว*บนเกาะคีวชูส่วนใหญ่อยู่ฝ่ายตะวันตกของอิชิดะ มิตสึนาริ ยกเว้นคาโต คิโยมาซะ ซึ่งอยู่ฝ่ายของโทกูงาวะ อิเอยาซุ หลังจากยุทธการเซกิงาฮาระตระกูลชิมาซุแม้ว่าอยู่ฝ่ายของอิชิดะ มิตสึนาริ ยังสามารถรักษาอำนาจและดินแดนแคว้นซัตสึมะไว้ได้ดังเดิม

#### ภูมิภาคชิโกกุ

ภาพการรุกรานเกาะชิโกกุ วาดขึ้นเมื่อค.ศ. 1883 ในภาพโชโซกาเบะ โมโตจิกะ กำลังต่อสู้กับคาโต คิโยมาซะ โดยมีโทโยโตมิ ฮิเดโยชิ อยู่ตรงกลาง
ในยุคมูโรมาจิเกาะชิโกกุถูกแบ่งอออกเป็นสี่แคว้นได้แก่ แคว้นอิโย (ญี่ปุ่น: 伊予; โรมาจิ: *Iyo* จังหวัดเอฮิเมะในปัจจุบัน) และแคว้นซานูกิ (ญี่ปุ่น: 讃岐; โรมาจิ: *Sanuki* จังหวัดคางาวะในปัจจุบัน) ติดกับทะเลเซโตะใน แคว้นอาวะ (ญี่ปุ่น: 阿波; โรมาจิ: *Awa* จังหวัดโทกูชิมะในปัจจุบัน) ติดกับอ่าวโอซากะ และแคว้นโทซะ (ญี่ปุ่น: 土佐; โรมาจิ: *Tosa* จังหวัดโคจิในปัจจุบัน) ติดกับมหาสมุทรแปซิฟิก ในยุคมูโรมาจิตระกูลโฮโซกาวะครอบครองเกาะชิโกกุ แต่เมื่อตระกูลโฮโวกาวะและรัฐบาลโชกุนเสื่อมอำนาจลง ตระกูลขุนนางซามูไรท้องถิ่นจึงเรืองอำนาจขึ้นแทนที่ ตระกูลโคโนะ (ญี่ปุ่น: 河野; โรมาจิ: *Kōno*) ปกครองแคว้นอิโย ตระกูลอิชิโจ (ญี่ปุ่น: 一条; โรมาจิ: *Ichijō*) ปกครองแคว้นโทซะ ในค.ศ. 1508 โชโซกาเบะ คาเน็ตสึงุ (ญี่ปุ่น: 長宗我部 兼序; โรมาจิ: *Chōsokabe Kanetsugu*) แห่งปราสาทโอโก (ญี่ปุ่น: 岡豊城; โรมาจิ: *Okō-jō* เมืองนันโตกุ จังหวัดโคจิในปัจจุบัน) พ่ายแพ้สงครามแก่ตระกูลโมโตยามะ (ญี่ปุ่น: 本山; โรมาจิ: *Motoyama*) จึงทำการ*เซ็ปปุกุ*เสียชีวิต บุตรชายของคาเน็ตสึงุชื่อว่า โชโซกาเบะ คูนิจิกะ (ญี่ปุ่น: 長宗我部 国親; โรมาจิ: *Chōsokabe Kunichika*) อยู่ภายใต้ความคุ้มครองของตระกูลอิชิโจแห่งแคว้นโทซะ ตระกูลอิชิโจให้การช่วยเหลือแก่โชโซกาเบะ คูนิจิกะ ในการกอบกู้ปราสาทโอโกคืนจากตระกูลโมโตยามะได้สำเร็จ โชโซกาเบะ คูนิจิกะ ปกครองปราสาทโอโกและทุ่งราบโคจิภายใต้อำนาจของตระกูลอิชิโจ เมื่อคูนิจิกะเสียชีวิตในค.ศ. 1560 บุตรชายคือโชโซกาเบะ โมโตจิกะ (ญี่ปุ่น: 長宗我部 元親; โรมาจิ: *Chōsokabe Motochika*) ขึ้นเป็นไดเมียวแห่งปราสาทโอโกแทน โชโซกาเบะ โมโตจิกะ ปราบตระกูลอิชิโจได้สำเร็จในค.ศ. 1573 เข้าครองแคว้นโทซะได้ทั้งหมด จากนั้นจึงเข้ายึดแคว้นอิโยจากตระกูลโคโนะและเข้ายึดแคว้นซานูกิและอาวะ เมื่อถึงค.ศ. 1583 โชโซกาเบะ โมโตจิกะ สามารถเข้าครองเกาะชิโกกุได้ทั้งหมด ในค.ศ. 1584 ฮาชิบะ ฮิเดโยชิ ส่งฮาชิบะ ฮิเดนางะ ผู้เป็นน้องชาย ยกทัพขนาดมหึมาเข้ารุกรานยึดเกาะชิโกกุ โมโตจิกะยอมสวามิภักดิ์ต่อฮิเดโยชิ ฮิเดโยชิยินยอมให้โมโตจิกะปกครองแคว้นโทซะเพียงแคว้นเดียวในเกาะชิโกกุ 

โชโซกาเบะ โมโตจิกะ กลายเป็นขุนพลคนสำคัญของโทโยโตมิ ฮิเดโยชิ ในค.ศ. 1596 เรือสินค้าสเปนชื่อซานเฟลิเป (San Felipe) มาเกยตื้นที่แคว้นโทซะบนเกาะชิโกกุ โมโตจิกะรายงานต่อฮิเดโยชินำไปสู่การปราบปรามชาวคริสเตียนในประเทศญี่ปุ่น เมื่อโชโซกาเบะ โมโตจิกะ เสียชีวิตในค.ศ. 1599 โชโซกาเบะ โมริจิกะ (ญี่ปุ่น: 長宗我部 盛親; โรมาจิ: *Chōsokabe Morichika*) ผู้เป็นบุตรชายขึ้นครองแคว้นโทซะต่อมา ในค.ศ. 1600 ยุทธการเซกิงาฮาระ โชโซกาเบะ โมริจิกะนำทัพเข้าร่วมฝ่ายทัพตะวันตกของอิชิดะ มิตสึนาริ เมื่ออิชิดะ มิตสึนาริ พ่ายแพ้และโทกูงาวะ อิเอยาซุ ได้ครองญี่ปุ่น โชโซกาเบะ โมริจิกะ จึงถูกปลดจากตำแหน่งไดเมียวแคว้นโทซะ โชกุนโทกูงาวะ อิเอยาซุ ได้ยกมอบแคว้นโทซะให้แก่ยามาอูจิ คัตสึโตโยะ (ญี่ปุ่น: 山内一豊; โรมาจิ: *Yamauchi Katsutoyo*) ยามาอูจิ คัตสึโตโยะ สร้างปราสาทโคจิ (ญี่ปุ่น: 高知城; โรมาจิ: *Kōchi-jō*) ขึ้นในค.ศ. 1600 ตระกูลยามาอูจิปกครองแคว้นโทซะไปจนตลอดยุคเอโดะ

อ้างอิง
-------

* Mikiso Hane, Modern Japan: A Historical Survey (Westview Press, 1992)

1. ↑  "สำเนาที่เก็บถาวร". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-08-11. สืบค้นเมื่อ 2020-03-09.