พิกัดภูมิศาสตร์: 10°S 76°W﻿ / ﻿10°S 76°W﻿ / -10; -76

**เปรู** (สเปน: *Perú* [peˈɾu]; เกชัว: *Piruw* [pɪɾʊw]; ไอมารา: *Piruw* [pɪɾʊw]) มีชื่อทางการคือ **สาธารณรัฐเปรู** (สเปน: เกี่ยวกับเสียงนี้ *República del Perú*  (วิธีใช้·ข้อมูล) )  เป็นประเทศที่ตั้งอยู่ทางตะวันตกของทวีปอเมริกาใต้ มีพรมแดนทางทิศเหนือติดกับประเทศเอกวาดอร์และประเทศโคลอมเบีย ทิศตะวันออกติดกับประเทศบราซิลและประเทศโบลิเวีย ทางทิศใต้ติดกับประเทศชิลี และทิศตะวันตกติดกับมหาสมุทรแปซิฟิก

ประเทศเปรูเป็นที่ตั้งของอารยธรรมการัล ซึ่งเป็นอารยธรรมเก่าแก่อันหนึ่งของโลก และอาณาจักรอินคา จักรวรรดิที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในทวีปอเมริกาก่อนยุคโคลัมบัส ต่อมาภูมิภาคนี้ตกเป็นอาณานิคมของจักรวรรดิสเปน และได้รับเอกราชใน พ.ศ. 2364

ชื่อเปรูมาจากคำว่า "บิรู" (Birú) ซึ่งเป็นชื่อของผู้ปกครองท้องถิ่นบริเวณอ่าวซานมีเกลในปานามา โดยบริเวณนี้เป็นจุดใต้สุดที่ชาวยุโรปรู้จักเมื่อครั้งนักสำรวจชาวสเปนมาถึงในปี พ.ศ. 2065 ดังนั้นเมื่อฟรันซิสโก ปิซาร์โรเดินทางสำรวจต่อไปทางใต้ จึงเรียกภูมิภาคเหล่านั้นว่าบิรูหรือเปรูด้วย จักรวรรดิสเปนรับรองชื่อนี้ในปี พ.ศ. 2072 ในเอกสาร *กาปิตูลาซิออนเดโตเลโด* ซึ่งตั้งจังหวัดเปรูบริเวณจักรวรรดิอินคาเดิม

รัฐอธิปไตยของเปรูเป็นตัวแทนของสาธารณรัฐประชาธิปไตยที่แบ่งการปกครองออกเป็น 25 ภูมิภาค ปัจจุบันเปรูเป็นประเทศที่กำลังพัฒนา โดยอยู่ในอันดับที่ 82 ในดัชนีการพัฒนามนุษย์ของโลกและมีแนวโน้มการพัฒนาคุณภาพมนุษย์อยู่ในระดับสูง ประชากรเปรูมีรายได้ในระดับปานกลางและยังคงมีอัตราความยากจนอยู่ราว 19 เปอร์เซ็นต์ อย่างไรก็ตาม ตลอดหลายปีที่ผ่านมาเปรูถือเป็นประเทศที่มีความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจมากที่สุดแห่งหนึ่งของภูมิภาคอเมริกาใต้ด้วยอัตราการเติบโตเฉลี่ย 5.9% รวมทั้งมีอัตราการเติบโตทางอุตสาหกรรมที่เร็วที่สุดแห่งหนึ่งของโลกที่อัตราเฉลี่ย 9.6% กิจกรรมทางเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศได้แก่ การขุดเจาะ การทำเหมือง การผลิต เกษตรกรรม และการประมง พร้อมกับกิจกรรมภาคเศรษฐกิจส่วนอื่น ๆ ที่กำลังเติบโต เช่น โทรคมนาคมและเทคโนโลยีชีวภาพ ประเทศเปรูเป็นส่วนหนึ่งของ *The Pacific Pumas* ซึ่งเป็นกลุ่มประเทศทางการเมืองและเศรษฐกิจตามแนวชายฝั่งแปซิฟิกของลาตินอเมริกาที่มีแนวโน้มร่วมกันของการเติบโตในเชิงบวก ประชากรของเปรูมียังเสรีภาพทางสังคมและการดำรงชีวิตสูง 

เปรูถือเป็นหนึ่งในประเทศที่มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์สูงโดยมีประชากรจากหลายภูมิภาค เช่น ชาวอินเดียน-อเมริกัน ชาวยุโรป ชาวแอฟริกา รวมถึงชาวเอเชีย ภาษาหลักที่ใช้ในการสื่อสารโดยทั่วไปคือภาษาสเปน และยังมีภาษาท้องถิ่นอีกมากมายตามแถบชนบทของประเทศ เช่น ภาษาไอมารา ภาษาเกชัว ความหลากหลายทางวัฒนธรรมดังกล่าวนี้สะท้อนให้เห็นผ่านวิถีชีวิตของชาวเปรูในหลายแง่มุม เช่น สถานที่ท่องเที่ยว ดนตรี อาหาร การแต่งกาย เป็นต้น

ภูมิศาสตร์
----------

แผนที่แสดงเขตพืชพรรณที่แตกต่างกันไปตามลักษณะภูมิประเทศ
เปรูมีพื้นที่ 1,285,220 ตารางกิโลเมตร มีพรมแดนติดกับเอกวาดอร์และโคลอมเบียทางเหนือ บราซิลทางตะวันออก โบลิเวียทางตะวันออกเฉียงใต้ ชิลีทางใต้ และมหาสมุทรแปซิฟิกทางตะวันตก ประเทศเปรูมีเทือกเขาแอนดีสพาด ผ่านขนานกับชายฝั่งมหาสมุทรแปซิฟิก แบ่งประเทศออกเป็นสามภูมิภาคทางภูมิศาสตร์ ได้แก่ พื้นที่ชายฝั่งหรือ *โกสตา* (*costa*) ทางตะวันตก เป็นที่ราบแคบและแห้งแล้งยกเว้นบริเวณหุบเขาซึ่งเกิดจากแม่น้ำตามฤดูกาล เขตที่สูงหรือ *ซิเอร์รา* (*sierra*) เป็นภูมิภาคบนเทือกเขาแอนดีส ซึ่งเป็นที่ตั้งของที่ราบสูงอัลติปลาโน (Altiplano) เช่นเดียวกับวัสการัน (Huascarán) จุดที่สูงที่สุดของประเทศ 6,768 เมตร ส่วนที่สามคือเขตป่ารกทึบหรือ *เซลบา* (*selva*) เป็นที่ราบกว้างขวาง ปกคลุมด้วยป่าดิบชื้นแอมะซอน เกือบร้อยละ 60 ของพื้นที่ประเทศอยู่ในส่วนนี้

แม่น้ำส่วนใหญ่มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาแอนดีส และไหลลงสู่เขตลุ่มน้ำสามแห่งของเปรู แม่น้ำที่ไหลไปทางมหาสมุทรแปซิฟิกนั้นสูงชันและสั้น ไหลอย่างไม่สม่ำเสมอ ในขณะที่สายที่ไหลไปทางแม่น้ำแอมะซอนนั้นยาวกว่า มีกระแสน้ำมากกว่า และสูงชันน้อยกว่าเมื่อไหลออกจากเขตที่สูง ส่วนแม่น้ำที่ไหลไปยังทะเลสาบติติกากาส่วนใหญ่จะสั้นและมีกระแสน้ำมาก แม่น้ำสายที่ยาวเป็นอันดับต้น ๆ ของเปรูได้แก่ แม่น้ำอูกายาลิ แม่น้ำมารัญญอน แม่น้ำปูตูมาโย แม่น้ำยาบารี แม่น้ำวายากา แม่น้ำอูรูบัมบา แม่น้ำมันตาโร และแม่น้ำแอมะซอน

เปรูไม่ได้มีเฉพาะภูมิอากาศแบบเขตร้อนเหมือนประเทศแถบเส้นศูนย์สูตรทั่วไป อิทธิพลของเทือกเขาแอนดีสและกระแสน้ำฮุมบ็อลท์ทำ ให้เปรูมีความหลากหลายทางภูมิอากาศ เขตชายฝั่งมีอากาศอบอุ่น ปริมาณน้ำฝนต่ำ และความชื้นสูง ยกเว้นส่วนเหนือสุดที่ร้อนกว่าและฝนตกมากกว่า โดยเฉพาะในช่วงที่เกิดปรากฏการณ์เอลนีโญ บริเวณชายฝั่งตอนเหนือจะมีฝนตกหนักมาก เขตที่สูง มีฝนตกบ่อยในฤดูร้อน อุณหภูมิและความชื้นลดลงตามความสูง ส่วนเขตป่ารกทึบมีจุดสำคัญที่ฝนตกหนักและอุณหภูมิสูง ยกเว้นส่วนใต้สุดที่มีฤดูหนาวที่หนาวเย็นและฝนตกตามฤดูกาล จากภูมิประเทศและภูมิอากาศที่หลากหลาย ทำให้เปรูมีความหลากหลายทางชีวภาพสูง โดยจนถึงปี พ.ศ. 2546 พบพืชและสัตว์แล้วถึง 21,462 ชนิด ในจำนวนนั้น 5,855 เป็นสปีชีส์เฉพาะถิ่น

ประวัติศาสตร์
-------------

บทความหลัก: ประวัติศาสตร์เปรู
### ยุคก่อนอินคา

เส้นนัซกา
ปรากฏร่องรอยของมนุษย์กลุ่มแรกในบริเวณประเทศเปรูตั้งแต่ประมาณ 10,000 ปีก่อนพุทธศักราช อารยธรรมการัลซึ่งเป็นสังคมที่เก่าแก่ที่สุดในเปรูเจริญขึ้นบริเวณชายฝั่งมหาสมุทรแปซิฟิกในระหว่าง 2,500 ถึง 1,300 ปีก่อนพุทธศักราช

จาก หลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่หลงเหลืออยู่มากมายในประเทศเปรู แสดงให้เห็นว่ามีอารยธรรมต่าง ๆ เกิดขึ้นในทวีปอเมริกาใต้ในยุคก่อนอินคา อารยธรรมชาบินเป็นอารยธรรมที่เก่าแก่ที่สุดอารยธรรมหนึ่งในทวีปอเมริกาใต้ ศูนย์กลางอยู่บริเวณชายฝั่งตอนกลางของเปรู โบราณสถานที่สำคัญคือ ชาบินเดวันตาร์ ซึ่งอยู่ทางตอนเหนือของกรุงลิมา

ในยุคต่อมา อารยธรรมโมเชพัฒนาขึ้นบริเวณชายฝั่งตอนเหนือของเปรู และภายหลังพัฒนากลายเป็นอารยธรรมชีมู ส่วนทางตอนใต้ของเปรู อารยธรรมนัซกาได้ถือกำเนิดขึ้นบริเวณชายฝั่งในช่วงระยะเวลาเดียวกับอารยธรรมโมเช ร่องรอยอารยธรรมที่สำคัญคือเส้นนัซกา นอกจากนี้ ยังมีอารยธรรมตีวานากู ซึ่งมีศูนย์กลางอยู่ใกล้กรุงลาปาซในประเทศโบลิเวีย และอารยธรรมอัวรีซึ่งมีศูนย์กลางอยู่บริเวณแคว้นไออากูโชทางตอนใต้ของเปรู

### ยุคอินคา

ดูเพิ่ม: จักรวรรดิอินคา
การต่อสู้ระหว่างสเปนกับอินคา
อาณาจักรอินคาก่อตั้งขึ้นตั้งแต่ประมาณกลางพุทธศตวรรษที่ 18 แต่เริ่มมีอำนาจขึ้นเมื่อประมาณปี พ.ศ. 1981 ในสมัยของปาชากูตี กษัตริย์องค์ที่ 9 อินคาค่อย ๆ ขยายอาณาเขตออกไปจากศูนย์กลางที่เมืองกุสโกทั้ง โดยวิธีทางการทูตและการสู้รบ จักรวรรดิขยายใหญ่จนถึงที่สุดในยุคของไวนา กาปัก กษัตริย์องค์ที่ 11 ครอบคลุมบริเวณชายฝั่งตะวันตกของทวีปอเมริกาใต้ ตั้งแต่บริเวณตอนใต้ของประเทศโคลอมเบียไปจนถึงตอนกลางของประเทศชิลี รวมทั้งบริเวณประเทศโบลิเวีย และตอนเหนือของประเทศอาร์เจนตินา

ก่อนที่ไวนา กาปักจะสวรรคต ได้ทรงแบ่งดินแดนอินคาให้แก่อาตาวัลปาและวัสการ์ พระราชโอรสทั้งสอง แต่พระราชโอรสทั้งสองไม่พอพระทัย ต้องการปกครองแผ่นดินแต่เพียงพระองค์เดียว จึงเกิดการสู้รบเพื่อแย่งแผ่นดินกันขึ้น ในที่สุดอาตาวัลปาก็เป็นฝ่ายชนะ

ในขณะที่ดินแดนอินคากำลังวุ่นวายด้วยสงครามแย่งชิงอำนาจและโรคระบาด ฟรันซิสโก ปิซาร์โร นักสำรวจชาวสเปนกับ กำลังพลเพียง 167 คน ได้เดินทางมาเข้าพบอาตาอวลปาขณะที่กำลังพักผ่อนหลังเสร็จสงครามและจับพระองค์เป็นตัวประกัน ชาวอินคามอบทองคำและเงินเป็นจำนวนมากให้แก่ปิซาร์โรเพื่อเป็นค่าไถ่ให้ปล่อย ตัวจักรพรรดิของตน แต่ปิซาร์โรกลับไม่ยอมรักษาคำพูดและประหารพระองค์ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2075

### การปกครองของสเปน

มาชูปิกชู หนึ่งในเจ็ดสิ่งมหัศจรรย์ของโลกยุคใหม่
ในปี พ.ศ. 2075 กองทัพผู้พิชิตของสเปนนำโดยฟรันซิสโก ปิซาร์โร เอาชนะจักรพรรดิอินคาอาตาอวลปา และผนวกเข้าอยู่ใต้การปกครองของสเปน ปิซาร์โรตั้งเมืองหลวงใหม่ที่ลิมาซึ่งกลายเป็นเมืองหลวงของประเทศเปรูในปัจจุบัน สิบปีถัดมา จักรวรรดิสเปนภายใต้การปกครองของราชวงศ์ฮาพส์บวร์คได้ตั้งเขตอุปราชแห่งเปรู ซึ่งครอบคลุมอาณานิคมในอเมริกาใต้เกือบทั้งหมด ประมาณสามสิบปีถัดมา อุปราชฟรันซิสโก เด โตเลโด จัดระเบียบดินแดนในปกครองของตนใหม่ ด้วยการทำเหมืองแร่เงินเป็นกิจกรรมทางเศรษฐกิจหลักและใช้แรงงานชาวพื้นเมือง ทองแท่งจากเปรูเป็นแหล่งรายได้ของเจ้าสเปนและส่งเสริมเครือข่ายการค้าที่ซับซ้อนที่ไปไกลถึงยุโรปและฟิลิปปินส์ อย่างไรก็ตาม ในอีกสองศตวรรษต่อมา การผลิตแร่เงินและการกระจายของเศรษฐกิจที่ลดลงทำให้รายได้ของเจ้าสเปนลดลง จึงทำให้สำนักเจ้าของสเปนประกาศการปฏิรูปบูร์บง ซึ่งประกอบด้วยพระราชกฤษฎีกาเพิ่มภาษีและแยกส่วนเขตอุปราชแห่งเปรู กฎหมายใหม่นี้กระตุ้นให้เกิดการกบฏของตูปัก อามารูที่ 2 และความพยายามปฏิวัติอื่น ๆ ซึ่งพ่ายแพ้ทั้งหมด ในช่วงสงครามประกาศเอกราชในอเมริกาใต้ เปรูยังคงเป็นฐานที่มั่นของฝ่ายสนับสนุนกษัตริย์ แต่เปรูก็กลายเป็นประเทศเอกราชจากการต่อสู้ของโฆเซ เด ซาน มาร์ติน และซิมอน โบลิบาร์

### สาธารณรัฐเปรู

ในช่วงแรกของการเป็นสาธารณรัฐ การแก่งแย่งชิงอำนาจของผู้นำทางทหารก่อให้เกิดความไร้เสถียรภาพทางการเมือง อัตลักษณ์ของชาติถูกสร้างขึ้นในยุคนี้ จากการที่แนวความคิดสหพันธ์อเมริกาใต้ของโบลิบาร์และสหภาพกับโบลิเวียไม่ประสบความสำเร็จ ช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ 24 เปรูมีเสถียรภาพภายใต้การนำของประธานาธิบดีรามอน กัสติยา ด้วยรายได้ที่เพิ่มขึ้นจากการส่งออกปุ๋ยขี้นก (guano) อย่างไรก็ตาม ทรัพยากรเหล่านี้ถูกใช้หมดไปอย่างรวดเร็ว เปรูมีหนี้สินอย่างหนัก และการต่อสู้ทางการเมืองก็ปะทุขึ้นอีกครั้ง

เปรูพ่ายแพ้ต่อชิลีในสงครามมหาสมุทรแปซิฟิกที่เกิดขึ้นระหว่าง พ.ศ. 2422 ถึง 2427 เสียดินแดนจังหวัดอาริกาและตาราปากาในสนธิสัญญาอังกอนและลิมา หลังจากปัญหาภายในประเทศหลังสงคราม เปรูกลับมามีเสถียรภาพภายใต้การนำของพรรคซิบิล ซึ่งสิ้นสุดลงหลังเอากุสโต เบ. เลกิอา ขึ้นเป็นผู้นำประเทศ เศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ทำให้เลกิอาถูกล้มจากอำนาจ และกำเนิดพันธมิตรประชาชนปฏิวัติอเมริกา (*Alianza Popular Revolucionaria Americana*) การแข่งขันระหว่างกลุ่มนี้กับกลุ่มชนชั้นสูงและกองทัพเป็นส่วนสำคัญของการเมืองเปรูในอีกสามทศวรรษถัดมา

ในปี พ.ศ. 2511 กองทัพเปรูนำโดยนายพลฆวน เบลัสโก อัลบาราโด ทำรัฐประหารยึดอำนาจจากประธานาธิบดีเฟร์นันโด เบลาอุนเด รัฐบาลใหม่ทำการปฏิรูปครั้งใหญ่ แต่ไม่ได้รับการสนับสนุนมากเท่าไรนัก ในปี พ.ศ. 2518 นายพลฟรันซิสโก โมราเลส เบร์มูเดซ ขึ้นดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีแทนเบลัสโก ยุติการปฏิรูปและนำประเทศเข้าสู่ประชาธิปไตยอีกครั้ง หลังยุคของโมราเลสในปี 2523 เปรูประสบปัญหาหนี้ต่างประเทศสูง เงินเฟ้อที่สูงขึ้นเรื่อย ๆ การขนส่งยาเสพติดอย่างต่อเนื่อง และปัญหาการเมืองที่การใช้กำลังอย่างรุนแรง ภายใต้การนำของประธานาธิบดีอัลเบร์โต ฟูฆิโมริ พ.ศ. 2533-2543 ประเทศเปรูก็เริ่มฟื้นตัวด้วยการปฏิรูปทางการเมืองและการปราบปรามกลุ่มผู้ก่อการร้าย แต่ฟูฆิโมริก็ถูกกล่าวหาเรื่องอำนาจนิยม การทุจริตในตำแหน่งหน้าที่ และการละเมิดสิทธิมนุษยชน ทำให้เขาต้องลาออกและหนีออกนอกประเทศหลังจากการเลือกตั้งครั้งปัญหาในปี พ.ศ. 2543 ประชาธิปไตยกลับคืนสู่เปรูอีกครั้งในสมัยของประธานาธิบดีอาเลฆันโดร โตเลโด ซึ่งนับแต่นั้นเป็นต้นมา เปรูพยายามกำจัดการทุจริตในตำแหน่งหน้าที่และสามารถรักษาสภาพทางเศรษฐกิจที่ดีไว้ได้

การปกครอง
---------

สภาเปรูประชุมกันที่รัฐสภา (*Palacio Legislativo*) ในกรุงลิมา
เปรูเป็นสาธารณรัฐประชาธิปไตยแบบมีผู้แทน ใช้ระบอบประธานาธิบดี ภายใต้รัฐธรรมนูญปัจจุบัน ประธานาธิบดีทำหน้าที่เป็นประมุขแห่งรัฐและหัวหน้ารัฐบาล โดยได้รับเลือกตั้งเข้ามาอยู่ในตำแหน่งห้าปี และไม่สามารถได้รับเลือกอีกในสมัยถัดไปทันทีได้ ประธานาธิบดีแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรีที่เหลือตามคำแนะนำของนายกรัฐมนตรี รัฐสภาของเปรูเป็นแบบสภาเดียว มีสมาชิก 120 คน ได้รับเลือกตั้งเข้ามาอยู่ในตำแหน่งเป็นเวลาห้าปี ทั้งฝ่ายนิติบัญญัติและฝ่ายบริหารสามารถเริ่มเสนอร่างกฎหมายได้ โดยร่างกฎหมายจะต้องผ่านความเห็นชอบจากสภาและประกาศใช้โดยประธานาธิบดี สถาบันตุลาการเป็นอิสระตามรัฐธรรมนูญ แต่มีการแทรกแซงฝ่ายตุลาการบ่อยครั้งตลอดประวัติศาสตร์

รัฐบาลเปรูได้รับการเลือกตั้งโดยตรง และการเลือกตั้งเป็นหน้าที่ของประชาชนอายุตั้งแต่ 18 ปีจนถึง 70 ปี ในการเลือกตั้งทั่วไปในปี พ.ศ. 2549 อาลัน การ์ซิอา จากพรรคอาปริสตาเปรู ชนะการเลือกตั้งประธานาธิบดีเหนือโอยันตา อูมาลา จากสหภาพเพื่อเปรู สภาปัจจุบันประกอบด้วยสมาชิกจากพรรคอาปริสตาเปรู 36 คน พรรคชาตินิยมเปรู 23 คน พรรคสหภาพเพื่อเปรู 19 คน พรรคเอกภาพแห่งชาติ 15 คน พันธมิตรเพื่ออนาคต 13 คน พันธมิตรรัฐสภา 9 คน และกลุ่มรัฐสภาพิเศษ 5 คน

ความ สัมพันธ์กับต่างประเทศของเปรูที่ผ่านมามักเกี่ยวพันกับปัญหาข้อพิพาทพรมแดนกับประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งส่วนใหญ่ตกลงกันได้ในคริสต์ศตวรรษที่ 20 ปัจจุบันเปรูมีข้อพิพาทกับชิลีเรื่องน่านน้ำในมหาสมุทรแปซิฟิก เปรูเป็นสมาชิกของกลุ่มในภูมิภาคหลายกลุ่ม เป็นสมาชิกก่อตั้งของประชาคมแอนดีส และเป็นสมาชิกขององค์กรรัฐอเมริกา

การแบ่งเขตการปกครอง
-------------------

แผนที่แคว้นต่าง ๆ ของเปรู
ประเทศเปรูแบ่งการปกครองออกเป็น 25 แคว้น (*región*) แต่ละแคว้นแบ่งออกเป็นจังหวัด (*provincia*) และเขต (*distrito*) ย่อยลงมาตามลำดับ (ยกเว้นจังหวัดลิมาซึ่งเป็นเอกเทศไม่อยู่ในแคว้นใด) แต่ละแคว้นเลือกรัฐบาลท้องถิ่นซึ่งประกอบด้วยประธานและสภา มีวาระ 4 ปี รัฐบาลท้องถิ่นดูแลเรื่องการพัฒนาภูมิภาค โครงการลงทุนสาธารณะ ส่งเสริมกิจกรรมทางเศรษฐกิจ และการจัดการทรัพย์สินสาธารณะ จังหวัดลิมาบริหารโดยเทศบาลมหานครลิมา

แคว้นต่าง ๆ ของเปรู และเมืองหลักของแคว้นได้แก่

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * อามาโซนัส (ชาชาโปยัส)
* อังกัช (วารัซ)
* อาปูริมัก (อาบังไก)
* อาเรกิปา (อาเรกิปา)
* อายากูโช (อายากูโช)
* กาฆามาร์กา (กาฆามาร์กา)
* กายาโอ (กายาโอ)
* กุสโก (กุสโก)
* วังกาเบลิกา (วังกาเบลิกา)
* วานูโก (วานูโก)
* อิกา (อิกา)
* ฆูนิน (วังกาโย)
* ลาลิเบร์ตัด (ตรูฆิโย)
 | * ลัมบาเยเก (ชิกลาโย)
* ลิมา (วาโช)
* โลเรโต (อิกิโตส)
* มาเดรเดดิโอส (ปูเอร์โตมัลโดนาโด)
* โมเกกัว (โมเกกัว)
* ปัสโก (เซร์โรเดปัสโก)
* ปิวรา (ปิวรา)
* ปูโน (ปูโน)
* ซานมาร์ติน (โมโยบัมบา)
* ตักนา (ตักนา)
* ตุมเบส (ตุมเบส)
* อูกายาลิ (ปูไกปา)
 |  |

และจังหวัดลิมา มีเมืองหลักคือลิมา เมืองหลวงของประเทศ

| * ด
* ค
* ก
เมืองที่ใหญ่ที่สุดในเปรูประมาณการ 2557 |
| --- |
| 

|  | อันดับ | ชื่อ | แคว้น |  ประชากร | อันดับ | ชื่อ | แคว้น |  ประชากร |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ลิมาลิมาอาเรกิปาอาเรกิปา | 1 | ลิมา | ลิมา | 9.735.587 | 11 | ฆูเลียกา | ปูโน | 267.174 | ตรูฆิโยตรูฆิโยชิกลาโยชิกลาโย |
| 2 | อาเรกิปา | อาเรกิปา | 989.919 | 12 | อิกา | อิกา | 241.903 |
| 3 | ตรูฆิโย | ลาลิเบร์ตัด | 935.147 | 13 | กาฆามาร์กา | กาฆามาร์กา | 218.775 |
| 4 | ชิกลาโย | ลัมบาเยเก | 801.580 | 14 | ปูไกปา | อูกายาลิ | 211.631 |
| 5 | อวงกาโย | ฆูนิน | 501.384 | 15 | ซูยานา | ปิวรา | 199.606 |
| 6 | อิกิโตส | โลเรโต | 432.476 | 16 | อายากูโช | อายากูโช | 177.420 |
| 7 | ปิวรา | ปิวรา | 430.319 | 17 | ชินชาอัลตา | อิกา | 174.575 |
| 8 | กุสโก | กุสโก | 420.137 | 18 | อัวนูโก | อัวนูโก | 172.924 |
| 9 | ชิมโบเต | อังกัช | 367.850 | 19 | ตาราโปโต | ซานมาร์ติน | 141.053 |
| 10 | ตักนา | ตักนา | 288.698 | 20 | ปูโน | ปูโน | 138.723 |

 |

กองทัพ
------

บทความหลัก: กองทัพเปรู
กองทัพเปรูประกอบด้วยกองทัพบก กองทัพเรือ และกองทัพอากาศ มีหน้าที่หลักคือดูแลความปลอดภัยของอิสรภาพ เอกราช และบูรณภาพดินแดนของประเทศ กองกำลังของเปรูอยู่ภายใต้การดูแลของกระทรวงกลาโหม และประธานาธิบดีในฐานะผู้บัญชาการสูงสุด การเกณฑ์ทหารถูกยกเลิกในปี พ.ศ. 2542 และเปลี่ยนมาใช้การเป็นทหารโดยสมัครใจแทน

เศรษฐกิจ
--------

แผนที่กิจกรรมเศรษฐกิจของเปรู (พ.ศ. 2513)
เปรู เป็นประเทศที่มีความหลากหลายทางด้านเศรษฐกิจเนื่องจากสภาพภูมิศาสตร์ เขตภูเขาอุดมไปด้วยทรัพยากรแร่ธาตุสำคัญหลายชนิด เปรูจึงเป็นผู้ผลิตแร่ธาตุรายใหญ่ของโลก เช่นทองแดง (อันดับ 3 ของโลก) ตะกั่ว (อันดับ 4 ของโลก) เงิน (อันดับ 1 ของโลก) สังกะสี (อันดับ 3 ของโลก) ดีบุก (อันดับ 3 ของโลก)  น้ำมันและก๊าซธรรมชาติ ส่วนทางชายฝั่งมหาสมุทรแปซิฟิกมีสภาพเอื้ออำนวยต่อการประมง ผลิตภัณฑ์การเกษตรที่สำคัญ ได้แก่ มันฝรั่ง ข้าวโพด ผลไม้ ต้นโคคา และการปศุสัตว์ นอกจากนี้ ทรัพยากรการท่องเที่ยวของเปรู เช่น มาชูปิกชู เมืองกุสโก และป่าดิบชื้นบริเวณแม่น้ำแอมะซอนสามารถดึงดูดนักท่องเที่ยวได้เป็นจำนวนมาก

เปรู มีรายได้ต่อประชากรปี (พ.ศ. 2549) อยู่ที่ 3,374 ดอลลาร์สหรัฐ ร้อยละ 39.3 ของประชากรเป็นคนจน รวมถึงร้อยละ 13.7 ที่อยู่ในระดับจนมาก การบริการมีส่วนร้อยละ 52.9 ของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ ปี พ.ศ. 2550 ตามด้วยอุตสาหกรรมขั้นทุติยภูมิร้อยละ 23.2 อุตสาหกรรมขั้นปฐมภูมิร้อยละ 14.2 และภาษีร้อยละ 9.7 สินค้าส่งออกที่สำคัญของเปรู ได้แก่ ทองแดง ทอง สังกะสี ปิโตรเลียม กาแฟ และสิ่งทอ ส่วนการนำเข้าส่วนใหญ่เป็นวัตถุดิบและสินค้าทุนสำหรับอุตสาหกรรม ประเทศคู่ค้าหลักของเปรูได้แก่สหรัฐอเมริกา จีน บราซิล ชิลี แคนาดา สวิตเซอร์แลนด์ ญี่ปุ่น โคลอมเบีย และเอกวาดอร์

นโยบายเศรษฐกิจของเปรูมีการเปลี่ยนแปลงเป็นอย่างมากในช่วงหลายสิบปีที่ผ่านมา ในช่วงปี พ.ศ. 2511-2518 รัฐบาลฆวน เบลัสโก อัลบาราโด มีการปฏิรูปหลายอย่างเช่น การปฏิรูปที่ดินทางการเกษตร ยึดบริษัทต่างชาติหลายแห่งมาเป็นของรัฐบาล การใช้ระบบเศรษฐกิจแบบวางแผนและการขยายภาครัฐบาล ถึงแม้การปฏิรูปเหล่านี้ไม่สามารถบรรลุเป้าหมายที่จะปรับการกระจายรายได้และยุติการพึ่งพิงทางเศรษฐกิจจากประเทศที่พัฒนาแล้วได้ก็ตาม แต่นโยบายปฏิรูปเหล่านี้ส่วนใหญ่ก็คงอยู่จนปี พ.ศ. 2533 เมื่อรัฐบาลอัลเบร์โต ฟูฆิโมริ ยกเลิกการควบคุมราคา การแทรกแซงทางการค้า การควบคุมการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ และดำเนินการแปรรูปหน่วยงานรัฐวิสาหกิจส่วนใหญ่ การปฏิรูปเสรีนี้เหล่านี้ทำให้เศรษฐกิจเปรูมีการเติบโตอย่างมั่นคงตั้งแต่ปี พ.ศ. 2536 ยกเว้นแต่ช่วงวิกฤตการณ์ทางการเงินในเอเชีย พ.ศ. 2540

ในปี พ.ศ. 2550 เปรูมีสภาพเศรษฐกิจดีที่สุดในรอบ 40 ปี และเป็นประเทศที่มีอัตราการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจสูงที่สุดในทวีป (ประมาณร้อยละ 9.2 ใน พ.ศ. 2550) ซึ่งเป็นผลจากการที่ราคาแร่ธาตุสูงขึ้นเป็นประวัติการณ์ นอกจากนี้ การลงทุนของภาคเอกชนและการบริโภคภายในประเทศยังเติบโตสูงขึ้นอย่างมาก แต่อย่างไรก็ตาม ความร่ำรวยและความเจริญกลับกระจายไม่ทั่วถึงประชากรทั้งประเทศ ในขณะที่เมืองที่ตั้งอยู่บริเวณริมฝั่งมหาสมุทรแปซิฟิกและทางตอนเหนือของ ประเทศมีเศรษฐกิจที่เจริญเติบโต เมืองทางตอนใต้แถบเทือกเขาแอนดีสซึ่งส่วนใหญ่ประกอบการเกษตรในพื้นที่ขนาดเล็กกลับมีอัตราประชากรยากจนสูงถึงร้อยละ 70

ประชากร
-------

เปรูมีประชากรประมาณ 28 ล้านคน เป็นประเทศที่มีประชากรมากที่สุดเป็นอันดับสี่ของทวีปอเมริกาใต้จากข้อมูลปี พ.ศ. 2550 โดยการเติบโตของจำนวนประชากรลดลงจากร้อยละ 2.6 เหลือร้อยละ 1.6 ในช่วงปี พ.ศ. 2493 ถึง 2543 โดยคาดการณ์ว่าจะมีประชากรประมาณ 42 ล้านคนในปี พ.ศ. 2593 จากข้อมูลปี พ.ศ. 2548 ร้อยละ 72.6 ของประชากรอาศัยอยู่ในเขตเมือง และร้อยละ 27.4 ในเขตชนบท เมืองหลักของเปรูได้แก่ ลิมา อาเรกิปา ตรูฆิโย ชิกลาโย ปิวรา อิกิโตส ชิมโบเต กุสโก และอวงกาโย ซึ่งมีประชากรมากกว่าสองแสนคนในการสำรวจปี พ.ศ. 2536

เปรูเป็นสังคมพหุชาติพันธุ์ที่เกิดจากการรวมตัวของหลายเชื้อชาติตลอดช่วงห้าศตวรรษ โดยชนพื้นเมืองเปรูอาศัยอยู่ในเปรูเป็นเวลานับพันปีก่อนที่สเปนจะเข้าครอบครองในพุทธศตวรรษที่ 21 ประชากรพื้นเมืองลดลงในช่วงประมาณร้อยปี จากเก้าล้านคนเหลือเพียงประมาณหกแสนคนจากโรคติดต่อ ชาวสเปนและชาวแอฟริกาจำนวนมากเข้ามาในยุคอาณานิคม หลังได้รับเอกราช มีชาวยุโรปอพยพเพิ่มขึ้น จากอังกฤษ ฝรั่งเศส เยอรมนี อิตาลี และสเปน ชาวจีนเข้ามาในช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ 24 ทดแทนแรงงานทาส และได้กลายมาเป็นส่วนสำคัญของสังคมเปรู

ภาษาทางการของเปรูคือ ภาษาสเปน ซึ่งเป็นภาษาแม่ของชาวเปรูที่มีอายุตั้งแต่ 5 ปีขึ้นไปร้อยละ 80.3 (พ.ศ. 2536) และภาษาเกชัวซึ่งมีประชากรร้อยละ 16.5 พูดภาษานี้ (พ.ศ. 2536) มีผู้พูดภาษาท้องถิ่นอื่น ๆ และภาษาต่างประเทศร้อยละ 3 และร้อยละ 0.2 ของประชากรตามลำดับ จากการสำรวจในปี พ.ศ. 2549 ประชากรร้อยละ 85 ระบุว่าตัวเองนับถือนิกายโรมันคาทอลิก และร้อยละ 11 นับถือนิกายโปรเตสแตนต์ อัตราการรู้หนังสืออยู่ที่ร้อยละ 88.9 โดยอัตราในชนบท (ร้อยละ 76.1) ต่ำกว่าในเมือง (ร้อยละ 94.8)  การศึกษาขั้นประถมและมัธยมเป็นการศึกษาบังคับและบริการแบบให้เปล่า (ฟรี) ในโรงเรียนของรัฐ

วัฒนธรรม
--------

เซบิเชของเปรู
อินตีไรมี จัดขึ้นที่ซักไซวามัน
วัฒนธรรมเปรูมีรากฐานอยู่บนวัฒนธรรมพื้นเมืองและวัฒนธรรมสเปน ศิลปะของเปรูย้อนกลับไปได้ถึงเครื่องปั้นเดิมเผา สิ่งทอ เพชรพลอย และการแกะสลักของวัฒนธรรมยุคก่อนอินคา ชาวอินคายังคงรักษารูปแบบงานเหล่านี้และยังบรรลุผลในด้านสถาปัตยกรรมโดยได้สร้างมาชูปิกชูในยุคอาณานิคม ศิลปะได้รับอิทธิพลแบบบาโรก โดยผสมเข้ากับวัฒนธรรมท้องถิ่น ในยุคนี้ ศิลปะส่วนใหญ่จะเกี่ยวข้องกับศาสนา ตัวอย่างเช่นโบสถ์จำนวนมากและจิตรกรรมแบบสำนักกุสโก ศิลปะในเปรูซบเซาลงหลังได้รับเอกราช จนมาถึงยุคศิลปะแบบอินดิเฆนิสโม ซึ่งนำเสนอความเชื่อและวิถีชีวิตของชาวพื้นเมืองอเมริกาใต้ วัฒนธรรมโบราณของชาวอินคายังคงอยู่ในเปรูในปัจจุบัน ชาวเปรูยังคงใช้ชีวิตตามแบบบรรพบุรุษ เช่น การใช้ภาษาเกชัว การประกอบพิธีกรรมทางศาสนา

### อาหาร

อาหาร จานหลักของเปรูมีความหลากหลายเพราะมีส่วนผสมที่สามารถหาได้ในประเทศ หลายอย่าง เช่น อาหารทะเล เนื้อสัตว์ต่าง ๆ เช่น เนื้อวัว เนื้อไก่ เนื้ออัลปากา และเนื้อหนูตะเภา นิยมรับประทานอาหารจานหลักกับมันฝรั่ง (ซึ่งกล่าวกันว่ามีมากถึง 3,500 ชนิด) ข้าวโพด หรือข้าว ในเขตเทือกเขาชาวเปรูมักจะกินซุปเพื่ออบอุ่นร่างกายก่อนออกไปเผชิญความหนาวเย็น อาหารเปรูที่มีชื่อเสียงคือ เซบิเช ซึ่งมีลักษณะคล้ายยำทะเล โดยนำเนื้อปลาสดหรือกุ้งสดที่หมักในน้ำมะนาวและพริกไทย มาผสมกับหัวหอมซอย

เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของเปรูคือ ปิสโกซาวร์ (pisco sour) ซึ่งมีส่วนผสมของเหล้าปิสโก (บรั่นดีที่ทำจากองุ่น) น้ำมะนาว น้ำแข็ง ไข่ขาว และน้ำหวาน ชาวเปรูยังนิยมดื่มเครื่องดื่มจากข้าวโพดสีม่วงที่เรียกว่า ชิชาโมราดา (*chicha morada*) อีกด้วย

ชาวพื้นเมืองนิยมเคี้ยวใบโคคาตากแห้งและดื่มชาโคคามาตั้งแต่สมัยโบราณ แต่ปัจจุบันกำลังประสบปัญหาถูกต่อต้านจากนานาชาติ เนื่องจากใบโคคา (ซึ่งเป็นวัตถุดิบในการผลิตโคเคน) ถูกสหประชาชาติกำหนดให้เป็นยาเสพติดตั้งแต่ พ.ศ. 2504

### ดนตรีและการเต้นรำ

ดนตรีของเปรูมีพื้นฐานจากดนตรีพื้นเมือง และได้รับอิทธิพลจากสเปนและแอฟริกาในภายหลัง ในยุคก่อนถูกสเปนครอบครองดนตรีก็มีความหลากหลายแตกต่างกันไปตามพื้นที่ เครื่องดนตรีพื้นเมืองที่แพร่หลายที่สุดคือขลุ่ยเกนาและกลองตินยา เมื่ออารยธรรมสเปนเข้ามากีตาร์ก็เป็นที่รู้จักและกลายเป็นเครื่องดนตรีที่เป็นที่นิยมมากที่สุดอย่างหนึ่งในเปรู นอกจากนี้ กีตาร์ยังเป็นจุดกำเนิดให้แก่เครื่องดนตรีชนิดใหม่คือชารังโก อิทธิพลของดนตรีแบบแอฟริกาปรากฏให้เห็นในทั้งในจังหวะของเพลงและเครื่องดนตรี เช่น กลองกาฆอน

การเต้นรำพื้นเมืองของเปรูนอกจากการเต้นรำของคู่หญิงชายอย่างมาริเนรา ตอนเดโร และไวโนแล้ว ยังมีระบำกรรไกร ซึ่งชาวเปรูถือว่าเป็นการแสดงที่เป็นพิธีการ ผู้เต้นจะถือกรรไกรไว้ขณะเต้นด้วยท่าที่โลดโผน

### เทศกาล

เปรูมีเทศกาลมากมายตลอดทั้งปี ซึ่งมีทั้งเทศกาลทางศาสนา เทศกาลเกี่ยวกับประเพณีของอินคา เทศกาลเกี่ยวกับการเกษตร และเทศกาลเพื่อเฉลิมฉลอง เช่น คาร์นิวาลที่มีจุดเด่นที่การละเล่นสาดน้ำ อินตีไรมีหรือพิธีเพื่อบูชาพระอาทิตย์ซึ่งสืบทอดมาตั้งแต่สมัยอินคา เซญญอร์เดโลสมิลาโกรส (ลอร์ดออฟมิราเคิลส์) ซึ่งเป็นพาเหรดทางศาสนาคริสต์ที่ใหญ่ที่สุดในทวีปอเมริกาใต้ เป็นต้น

กองทัพ
------

หน่วยลาดตระเวนของกองทัพบกเปรูขณะปฏิบัติหน้าที่ในปี 2019
ประเทศเปรูมีกองกำลังทหารที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่ 4 ในแถบลาตินอเมริกา โดยมีกองทัพทั้ง 3 เหล่าทัพ ได้แก่ กองทัพบก (*Ejército del Perú, EP*) กองทัพเรือ (*Marina de Guerra del Perú, MGP*) และกองทัพอากาศ (*Fuerza Aérea del Perú, FAP*) ทั้งสามเหล่าทัพมีทหารร่วม 400,000 นาย และขึ้นตรงต่อกองบัญชาการกองทัพของเปรู (ควบคุมและสั่งการโดยประธานาธิบดี) มีภารกิจหลักคือรักษาความสงบเรียบร้อยในประเทศและป้องกันตนเองจากการรุกรานของประเทศเพื่อนบ้าน

หมายเหตุและอ้างอิง
------------------

### หมายเหตุ

1. ↑  รวมครั้งแรกในสำมะโนประจำชาติ ค.ศ. 2017 สำหรับผู้ที่มีอายุ 12 ขึ้นไป ซึ่งรวมองค์ประกอบอื่น ๆ อย่างบรรพบุรุษ, ประเพณี และต้นกำเนิดครอบครัวเพื่อให้เห็นภาพและเข้าใจความเป็นจริงทางวัฒนธรรมของประเทศได้ดีขึ้น
2. ↑  คำถามศาสนาถูกรวมในสำมะโนประจำชาติ ค.ศ. 2017 สำหรับผู้ที่มีอายุ 12 ขึ้นไป

### อ้างอิง

1. ↑  "Perú: Perfil Sociodemográfico" (PDF). *Instituto Nacional de Estadística e Informática*. p. 231. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 11 February 2020. สืบค้นเมื่อ 27 September 2018.
2. ↑  Shugart, Matthew Søberg (September 2005). "Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns" (PDF). *Graduate School of International Relations and Pacific Studies*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 19 August 2008. สืบค้นเมื่อ 31 August 2017.
3. ↑  Shugart, Matthew Søberg (December 2005). "Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns". *French Politics*. **3** (3): 323–351. doi:10.1057/palgrave.fp.8200087. ISSN 1476-3427. OCLC 6895745903. Only in Latin America have all new democracies retained a pure presidential form, except for Peru (president-parliamentary) and Bolivia (assembly-independent).
4. ↑
5. ↑  "Perú: Estimaciones y Proyecciones de Población Total, por Años Calendario y Edades Simples, 1950–2050" [Peru: Estimates and Projections of Total Population, by Calendar Years and Simple Ages, 1950–2050] (PDF) (ภาษาสเปน). National Institute of Statistics and Informatics. September 2009. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 18 September 2018. สืบค้นเมื่อ 18 September 2018.
6. 1 2 3 4  "Peru". International Monetary Fund. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 17 January 2021. สืบค้นเมื่อ 18 January 2020.
7. ↑  "Gini Index". World Bank. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 7 May 2020. สืบค้นเมื่อ 14 July 2021.
8. ↑  *Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene* (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020. pp. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 15 December 2020. สืบค้นเมื่อ 16 December 2020.
9. ↑  รัฐบาลเปรูใช้ชื่อภาษาเกชัวเป็น *Perú* (ดูรัฐสภาเปรูฉบับภาษาเกชัว website เก็บถาวร 30 กรกฎาคม 2010 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน และรัฐธรรมนูญเปรูฉบับภาษาเกชัว but common Quechua name is *Piruw*
10. ↑  "Civilizations in America". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2010-02-09. สืบค้นเมื่อ 2008-05-24.Washington State University (อังกฤษ)
11. ↑  Raúl Porras Barrenechea, *El nombre del Perú*, p. 83. (สเปน)
12. ↑  Raúl Porras Barrenechea, *El nombre del Perú*, p. 84. (สเปน)
13. ↑  Raúl Porras Barrenechea, *El nombre del Perú*, p. 86. (สเปน)
14. ↑  Raúl Porras Barrenechea, *El nombre del Perú*, p. 87. (สเปน)
15. ↑  "| Human Development Reports". *hdr.undp.org*.
16. ↑  "Overview". *World Bank* (ภาษาอังกฤษ).
17. ↑  "Wayback Machine" (PDF). *web.archive.org*. 2018-04-24. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2018-04-24. สืบค้นเมื่อ 2021-06-23.`{{cite web}}`: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ลิงก์)
18. ↑  writer, Staff. "Culture of Peru | Discover Peru" (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน).[*ลิงก์เสีย*]
19. ↑  Fracolli, Britt (2020-01-31). "Peru's cultural traditions and habits". *Peru For Less* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน).
20. ↑  "Peru Culture". *Machu Picchu* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). 2020-03-04.
21. ↑  AndesHandbook, *Huascarán* เก็บถาวร 2016-10-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. เรียกข้อมูลวันที่ 12 สิงหาคม 2550. (อังกฤษ)
22. ↑  Instituto de Estudios Histórico-Marítimos del Perú, *El Perú y sus recursos: Atlas geográfico y económico*, p. 16. (สเปน)
23. ↑  Instituto de Estudios Histórico-Marítimos del Perú, *El Perú y sus recursos: Atlas geográfico y económico*, p. 31. (สเปน)
24. ↑  Instituto Nacional de Estadística e Informática, *Perú: Compendio Estadístico 2005*, p. 21. (สเปน)
25. ↑  Instituto de Estudios Histórico-Marítimos del Perú, *El Perú y sus recursos: Atlas geográfico y económico*, pp. 24-25. (สเปน)
26. ↑  "El Niño Information". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2019-10-27. สืบค้นเมื่อ 2008-06-28.. เรียกข้อมูลวันที่ 28 มิถุนายน 2551. (อังกฤษ)
27. ↑  Instituto de Estudios Histórico-Marítimos del Perú, *El Perú y sus recursos: Atlas geográfico y económico*, pp. 25-26. (สเปน)
28. ↑  Instituto de Estudios Histórico-Marítimos del Perú, *El Perú y sus recursos: Atlas geográfico y económico*, pp. 26-27. (สเปน)
29. ↑  Instituto Nacional de Estadística e Informática, *Perú: Compendio Estadístico 2005*, p. 50. (สเปน)
30. ↑  Tom Dillehay et al, "The first settlers", p. 20.
31. ↑  Jonathan Haas et al, "Dating the Late Archaic occupation of the Norte Chico region in Peru", p. 1021.
32. ↑  "South American Sites & Culures". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2008-06-02. สืบค้นเมื่อ 2008-05-26. Minnesota State University Mankato (อังกฤษ)
33. ↑  Terence N. D'Altroy, *The Incas*, Blackwell Publishing, 2002
34. ↑  *Recopilación de leyes de los Reynos de las Indias*, vol. II, pp. 12-13. (สเปน)
35. ↑  Peter Bakewell, *Miners of the Red Mountain*, p. 181. (อังกฤษ)
36. ↑  Margarita Suárez, *Desafíos transatlánticos*, pp. 252-253. (สเปน)
37. ↑  Kenneth Andrien, *Crisis and decline*, pp. 200-202. (อังกฤษ)
38. ↑  Mark Burkholder, *From impotence to authority*, pp. 83-87. (อังกฤษ)
39. ↑  Scarlett O'Phelan, *Rebellions and revolts in eighteenth century Peru and Upper Peru*, p. 276. (อังกฤษ)
40. ↑  Timothy Anna, *The fall of the royal government in Peru*, pp. 237-238. (อังกฤษ)
41. ↑  Charles Walker, *Smoldering ashes*, pp. 124–125.(อังกฤษ)
42. ↑  Paul Gootenberg, *Between silver and guano*, p. 12. (อังกฤษ)
43. ↑  Paul Gootenberg, *Imagining development*, pp. 5–6. (อังกฤษ)
44. ↑  Paul Gootenberg, *Imagining development*, p. 9. (อังกฤษ)
45. ↑  Ulrich Mücke, *Political culture in nineteenth-century Peru*, pp. 193–194. (อังกฤษ)
46. ↑  Peter Klarén, *Peru*, pp. 262–276. (อังกฤษ)
47. ↑  David Palmer, *Peru: the authoritarian tradition*, p. 93. (อังกฤษ)
48. ↑  George Philip, *The rise and fall of the Peruvian military radicals*, pp. 163–165. (อังกฤษ)
49. ↑  Daniel Schydlowsky and Juan Julio Wicht, "Anatomy of an economic failure", pp. 106–107. (อังกฤษ)
50. ↑  Peter Klarén, *Peru*, pp. 406–407. (อังกฤษ)
51. ↑  BBC News, *Fujimori: Decline and fall*. 20 พ.ย. 2543 เรียกข้อมูลวันที่ 13 ก.ค. 2551. (อังกฤษ)
52. ↑  "Survivor Toledo". The Economist. 2005-01-09. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2009-03-19. สืบค้นเมื่อ 2008-07-31. (อังกฤษ)
53. ↑  *Constitución Política del Perú*, Article N° 112.
54. ↑  *Constitución Política del Perú*, Article N° 122.
55. ↑  *Constitución Política del Perú*, Article N° 90.
56. ↑  *Constitución Política del Perú*, Articles N° 107-108.
57. ↑  *Constitución Política del Perú*, Articles N° 146.
58. ↑  Jeffrey Clark, *Building on quicksand*. Retrieved on July 24, 2007. (อังกฤษ)
59. ↑  *Constitución Política del Perú*, Article N° 31.
60. ↑  Oficina Nacional de Procesos Electorales, *Segunda Elección Presidencial 2006*. Retrieved on May 15, 2007. (สเปน)
61. ↑  Congreso de la República del Perú, *Grupos Parlamentarios* เก็บถาวร 2019-10-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. เรียกข้อมูลวันที่ 5 มกราคม 2551. (สเปน)
62. ↑  Ronald Bruce St John, *The foreign policy of Peru*, pp. 223-224. (อังกฤษ)
63. ↑  BBC News, *Peru-Chile border row escalates*. เรียกข้อมูลวันที่ 16 พฤษภาคม 2550. (อังกฤษ)
64. ↑  *Ley N° 27867, Ley Orgánica de Gobiernos Regionales*, Article N° 11.
65. ↑  *Ley N° 27867, Ley Orgánica de Gobiernos Regionales*, Article N° 10.
66. ↑  *Ley N° 27867, Ley Orgánica de Gobiernos Regionales*, Article N° 66.
67. ↑  Ministerio de Defensa, *Libro Blanco de la Defensa Nacional*, p. 90.
68. ↑  *Ley N° 27178, Ley del Servicio Militar*, Articles N° 29, 42 and 45.
69. ↑  The Economist, Pocket World in Figures 2007 Edition, 2549 (อังกฤษ)
70. 1 2  "ข้อมูลประเทศเปรูจากเวิลด์แฟกต์บุก". CIA. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-11-05. สืบค้นเมื่อ 2008-05-21.. เรียกข้อมูลวันที่ 21 พฤษภาคม 2551.(อังกฤษ)
71. 1 2   "Llamas and mash" (ภาษาอังกฤษ). The Economist. 2008-02-28.
72. ↑   "Ecotourism in Peru". The Economist. 2008-04-10. (อังกฤษ)
73. ↑  "Tourism in Peru". The Economist. 2001-07-19.[*ลิงก์เสีย*] (อังกฤษ)
74. ↑  ข้อมูลปี พ.ศ. 2550. Instituto Nacional de Estadística e Informática, *La pobreza en el Perú en el año 2007*, p. 3. (สเปน)
75. ↑  Banco Central de Reserva, Producto Bruto Interno por Sectores Productivos 1950 - 2007. (สเปน)
76. ↑  ข้อมูลปี 2549. Banco Central de Reserva, *Memoria 2006*, pp. 60-61, 66. Retrieved on July 3, 2007. (สเปน)
77. ↑  Rosemary Thorp and Geoffrey Bertram, *Peru 1890–1977*, pp. 318–319.
78. ↑  John Sheahan, *Searching for a better society*, p. 157.
79. ↑  Banco Central de Reserva, *Producto bruto interno por sectores productivos 1951–2006*. Retrieved on 2008-07-09. (สเปน)
80. ↑  "Background of Peru". The Economist. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2008-04-10. สืบค้นเมื่อ 2008-05-20.. เรียกข้อมูลวันที่ 20 พฤษภาคม 2551.(อังกฤษ)
81. ↑   "Poverty amid progress". The Economist. 2008-05-08.. เรียกข้อมูลวันที่ 20 พฤษภาคม 2551. (อังกฤษ)
82. ↑  United Nations, *World Population Prospects*PDF (2.74 MiB), pp. 44-48. Retrieved on July 29, 2007 (อังกฤษ)
83. ↑  Instituto Nacional de Estadística e Informática, *Perú: Estimaciones y Proyecciones de Población, 1950-2050*, pp. 37-38, 40. (สเปน)
84. ↑  Instituto Nacional de Estadística e Informática, *Perú: Estimaciones y Proyecciones de Población, 1950-2050*, p. 45. (สเปน)
85. ↑  Instituto Nacional de Estadística e Informática, *Migraciones Internas en el Perú* เก็บถาวร 2012-06-27 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. เรียกข้อมูลวันที่ 15 พฤษภาคม 2550. (สเปน)
86. ↑  Noble David Cook, *Demographic collapse: Indian Peru, 1520-1620*, p. 114. (อังกฤษ)
87. ↑  Mario Vázquez, "Immigration and mestizaje in nineteenth-century Peru", pp. 79-81. (อังกฤษ)
88. ↑  Magnus Mörner, *Race mixture in the history of Latin America*, p. 131. (อังกฤษ)
89. ↑  Instituto Nacional de Estadística e Informática, *Perfil sociodemográfico del Perú* เก็บถาวร 2007-05-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. เรียกข้อมูลวันที่ 15 พฤษภาคม 2550. (สเปน)
90. ↑   US Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, *International Religious Freedom Report 2007*. เรียกข้อมูลวันที่ 14 มิถุนายน 2551. (อังกฤษ)
91. ↑  Portal Educativo Huascarán, *El analfabetismo en cifras* เก็บถาวร 2007-06-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. เรียกข้อมูลวันที่ 15 พฤษภาคม 2550. (สเปน)
92. ↑  *Constitución Política del Perú*, Article N° 17.
93. ↑  Víctor Andrés Belaunde, *Peruanidad*, p. 472. (สเปน)
94. ↑  Gauvin Alexander Bailey, *Art of colonial Latin America*, pp. 72-74. (อังกฤษ)
95. ↑  Gauvin Alexander Bailey, *Art of colonial Latin America*, p. 263. (อังกฤษ)
96. ↑  Edward Lucie-Smith, *Latin American art of the 20th century*, pp. 76-77, 145-146. (อังกฤษ)
97. ↑  Rob Rachowiecki and Charlotte Beech, Peru, Lonely Planet, 2004, หน้า 42-43 (อังกฤษ)
98. ↑  "Fighting for the Right to Chew Coca". Time. 2008-03-17. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2008-05-23. สืบค้นเมื่อ 2008-05-22. (อังกฤษ)
99. ↑  Raúl Romero, "Andean Peru", p. 385-386.
100. ↑  Dale Olsen, *Music of El Dorado*, pp. 17-22.
101. 1 2  "Dances and Musical Instruments". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2008-06-25. สืบค้นเมื่อ 2008-07-02. (อังกฤษ)
102. ↑  Raúl Romero, "La música tradicional y popular", pp. 263-265.
103. ↑  "Festivals in Peru". Peru Tourism Bureau. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2008-06-15. สืบค้นเมื่อ 2008-05-31. (อังกฤษ)
104. ↑  Cruz, Yohel (2017-07-29). "Ránking ubica al Perú como la cuarta Fuerza Armada más poderosa de Latinoamérica". *RPP* (ภาษาสเปน).
105. ↑  "Military expenditure (% of GDP) - Peru | Data". *data.worldbank.org*.

บรรณานุกรม
----------

* Bailey, Gauvin Alexander. *Art of colonial Latin America*. London: Phaidon, 2005, ISBN 0714841579.
* *Constitución Política del Perú*. 29 December 1993.
* Custer, Tony. *The Art of Peruvian Cuisine*. Lima: Ediciones Ganesha, 2003, ISBN 9972920305.
* Garland, Gonzalo. "Perú Siglo XXI", series of 11 working papers describing sectorial long-term forecasts, Grade, Lima, Peru, 1986–1987.
* Garland, Gonzalo. Peru in the 21st Century: Challenges and Possibilities in *Futures: the Journal of Forecasting, Planning and Policy*, Volume 22, No. 4, Butterworth-Heinemann, London, England, May 1990.
* Gootenberg, Paul. (1991) *Between silver and guano: commercial policy and the state in postindependence Peru*. Princeton: Princeton University Press ISBN 0691023425.
* Gootenberg, Paul. (1993) *Imagining development: economic ideas in Peru's "fictitious prosperity" of Guano, 1840–1880*. Berkeley: University of California Press, 1993, 0520082907.
* Higgins, James (editor). *The Emancipation of Peru: British Eyewitness Accounts*, 2014. Online at jhemanperu เก็บถาวร 21 เมษายน 2020 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Instituto de Estudios Histórico–Marítimos del Perú. *El Perú y sus recursos: Atlas geográfico y económico*. Lima: Auge, 1996.
* Instituto Nacional de Estadística e Informática. "*Perú: Compendio Estadístico 2005*" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 7 March 2007. (8.31 MB). Lima: INEI, 2005.
* Instituto Nacional de Estadística e Informática. *Perfil sociodemográfico del Perú*. Lima: INEI, 2008.
* Instituto Nacional de Estadística e Informática. *Perú: Estimaciones y Proyecciones de Población, 1950–2050*. Lima: INEI, 2001.
* แม่แบบ:DOClink. 28 September 1999.
* Ley N° 27867, *Ley Ley Orgánica de Gobiernos Regionales*. 16 November 2002.
* Martin, Gerald. "Literature, music and the visual arts, c. 1820–1870". In: Leslie Bethell (ed.), *A cultural history of Latin America*. Cambridge: University of Cambridge, 1998, pp. 3–45.
* Martin, Gerald. "Narrative since c. 1920". In: Leslie Bethell (ed.), *A cultural history of Latin America*. Cambridge: University of Cambridge, 1998, pp. 133–225.
* Porras Barrenechea, Raúl. *El nombre del Perú*. Lima: Talleres Gráficos P.L. Villanueva, 1968.
* Scheina, Robert (2003), *Latin America's Wars: The Age of the Caudillo, 1791–1899*, Brassey's, ISBN 978-1-57488-450-0
* Thorp, Rosemary and Geoffrey Bertram. *Peru 1890–1977: growth and policy in an open economy*. New York: Columbia University Press, 1978, ISBN 0231034334

อ่านเพิ่ม
---------

เศรษฐกิจ
* (ในภาษาสเปน) Banco Central de Reserva. *Cuadros Anuales Históricos* เก็บถาวร 1 พฤษภาคม 2011 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน.
* (ในภาษาสเปน) Instituto Nacional de Estadística e Informática. *Perú: Perfil de la pobreza por departamentos, 2004–2008*. Lima: INEI, 2009.
* Concha, Jaime. "Poetry, c. 1920–1950". In: Leslie Bethell (ed.), *A cultural history of Latin America*. Cambridge: University of Cambridge, 1998, pp. 227–260.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

**ประเทศเปรู** ที่โครงการพี่น้องของวิกิพีเดีย

* หาความหมายจากวิกิพจนานุกรม
* ภาพและสื่อจากคอมมอนส์
* เนื้อหาข่าวจากวิกิข่าว
* คำคมจากวิกิคำคม
* ข้อมูลต้นฉบับจากวิกิซอร์ซ
* หนังสือจากวิกิตำรา

* Country Profile from BBC News
* Peru. *The World Factbook*. Central Intelligence Agency.
* 
* Google search
* World Bank Summary Trade Statistics Peru
* PeruLinks เก็บถาวร 15 ตุลาคม 2008 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน web directory
* Wikimedia Atlas of Peru
* คู่มือการท่องเที่ยว Peru จากวิกิท่องเที่ยว (ในภาษาอังกฤษ)
* (ในภาษาสเปน) Web portal of the Peruvian Government
* ดูข้อมูลทางภูมิศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับ ประเทศเปรู ที่โอเพินสตรีตแมป




| * ด
* ค
* ก
เปรู บทความเกี่ยวกับประเทศเปรู |
| --- |
| ประวัติศาสตร์ | 

|  |  |
| --- | --- |
| ช่วงเวลา | 
* วัฒนธรรมโบราณ
* จักรวรรดิอินคา
	+ ชัยชนะของสเปน
	+ รัฐนีโอ-อินคา
* Viceroyalty
* สงครามอิสรภาพ
* ยุคกัวโน
* สงครามแปซิฟิก
* สงครามโคลอมเบีย–เปรู
* สงครามเอกวาดอร์–เปรู
* Internal conflict

 |
| หัวข้อ | 
* ประชากร
* เศรษฐกิจ

 |

 |
| ภูมิศาสตร์ | 

|  |
| --- |
| 
* นคร
* ภูมิอากาศ
* แผ่นดินไหว
* ภูเขา
* ภูมิภาคทางธรรมชาติ
* พื้นที่ป้องกัน
* แม่น้ำ
* ความหลากหลายทางชีวภาพ

 |

 |
| การเมือง | 

|  |
| --- |
| 
* รัฐธรรมนูญ
* การเลือกตั้ง
	+ ระบบการเลือกตั้ง
* รัฐบาล
* ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
* สิทธิมนุษยชน
	+ รักร่วมเพศ
* ประวัติการรักร่วมเพศ
* กฎหมาย
	+ การบังคับใช้
* กองทัพ
* กฎหมายสัญชาติ
* พรรคการเมือง
* ภูมิภาคและจังหวัด

 |

 |
| เศรษฐกิจ | 

|  |
| --- |
| 
* เกษตรกรรม
* ธนาคารกลาง
* บริษัท
* สกุลเงินซอล
* ไฟฟ้า
* ตลาดหลักทรัพย์
* ภาษี
* การสื่อสาร
* การท่องเที่ยว
* การขนส่ง

 |

 |
| สังคม | 

|  |
| --- |
| 
* อาชญากรรม
* ประชากรศาสตร์
* การศึกษา
* อันดับนานาชาติ
* ภาษา
* รายชื่อชาวเปรูที่มีชื่อเสียง
* วันหยุดราชการ
* ศาสนา
* แหล่งน้ำและสุขอนามัย

 |
| วัฒนธรรม | 
* สถาปัตยกรรม
* ศิลปะ
* โรงภาพยนตร์
* อาหาร
* ยามา
* วรรณกรรม
* มาชูปิกชู
* สื่อ
* ดนตรี
* ศาสนา
* กีฬา
* สัญลักษณ์

 |

 |
| 
* หมวดหมู่ หมวดหมู่

 |

| ลิงก์ไปยังบทความที่เกี่ยวข้อง |
| --- |
| 

| * ด
* ค
* ก
ประเทศและดินแดนในทวีปอเมริกาใต้ |
| --- |
| รัฐเอกราช | 

|  |  |
| --- | --- |
| ทั้งหมด | 
* กายอานา
* ซูรินาม
* ตรินิแดดและโตเบโก
* บราซิล
* โบลิเวีย
* ปารากวัย
* เปรู
* อาร์เจนตินา
* อุรุกวัย
* เอกวาดอร์

 |
| ส่วนใหญ่ | 
* โคลอมเบีย2
* ชิลี3
* เวเนซุเอลา4

 |
| บางส่วน | 
* เนเธอร์แลนด์ (โบแนเรอ)1
* ฝรั่งเศส (เฟรนช์เกียนา)

 |

 |  |
| เขตสังกัด | 

|  |  |
| --- | --- |
| เนเธอร์แลนด์ | 
* กูราเซา1
* อารูบา1

 |
| สหราชอาณาจักร | 
* เกาะเซาท์จอร์เจียและหมู่เกาะเซาท์แซนด์วิช5
* หมู่เกาะฟอล์กแลนด์

 |

 |
| 1บางครั้งได้รับการจัดให้อยู่ในทวีปอเมริกาเหนือ; 2กลุ่มเกาะซานอันเดรสและโปรบิเดนเซียอยู่ในทวีปอเมริกาเหนือ; 3เกาะอีสเตอร์และเกาะซาลาอีโกเมซอยู่ในเขตโอเชียเนีย;4เกาะอาเบสอยู่ในทวีปอเมริกาเหนือ; 5บางครั้งได้รับการจัดให้อยู่ในทวีปแอนตาร์กติกา |

| * ด
* ค
* ก
ความร่วมมือทางเศรษฐกิจเอเชีย-แปซิฟิก (เอเปค) |
| --- |
| ประเทศสมาชิก | 
* เกาหลีใต้ เกาหลีใต้
* แคนาดา แคนาดา
* จีน จีน
* ชิลี ชิลี
* ญี่ปุ่น ญี่ปุ่น
* สาธารณรัฐจีน ไต้หวัน
* นิวซีแลนด์ นิวซีแลนด์
* ไทย ไทย
* บรูไน บรูไน
* ปาปัวนิวกินี ปาปัวนิวกินี
* เปรู เปรู
* ฟิลิปปินส์ ฟิลิปปินส์
* มาเลเซีย มาเลเซีย
* เม็กซิโก เม็กซิโก
* รัสเซีย รัสเซีย
* เวียดนาม เวียดนาม
* สหรัฐ สหรัฐ
* สิงคโปร์ สิงคโปร์
* ออสเตรเลีย ออสเตรเลีย
* อินโดนีเซีย อินโดนีเซีย
* ฮ่องกง ฮ่องกง1

 |
| การประชุม | 
* ออสเตรเลีย 1989
* สิงคโปร์ 1990
* เกาหลีใต้ 1991
* ไทย 1992
* สหรัฐ 1993
* อินโดนีเซีย 1994
* ญี่ปุ่น 1995
* ฟิลิปปินส์ 1996
* แคนาดา 1997
* มาเลเซีย 1998
* นิวซีแลนด์ 1999
* บรูไน 2000
* จีน 2001
* เม็กซิโก 2002
* ไทย 2003
* ชิลี 2004
* เกาหลีใต้ 2005
* เวียดนาม 2006
* ออสเตรเลีย 2007
* เปรู 2008
* สิงคโปร์ 2009
* ญี่ปุ่น 2010
* สหรัฐ 2011
* รัสเซีย 2012
* อินโดนีเซีย 2013
* จีน 2014
* ฟิลิปปินส์ 2015
* เปรู 2016
* เวียดนาม 2017
* ปาปัวนิวกินี 2018
* ชิลี 2019
* มาเลเซีย 2020
* นิวซีแลนด์ 2021
* ไทย 2022
* สหรัฐ 2023

 |
| อื่น ๆ | 
* บัตรเดินทางสำหรับนักธุรกิจเอเปค
* เอเปคบลู
* ศูนย์ภูมิอากาศของเอเปค
* สวนประติมากรรมเอเปค
* เทศกาลวิทยาศาสตร์เยาวชนเอเปค

 |
| 
* 1. เป็นเขตปกครองพิเศษของจีนเข้าร่วมในนาม "ฮ่องกง, จีน"

 |

 |

| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน แก้ไขสิ่งนี้ที่วิกิสนเทศ |
| --- |
| นานาชาติ | 
* FAST
* ISNI
	+ 2
* VIAF

 |
| ประจำชาติ | 
* ชิลี
* สเปน
* ฝรั่งเศส
* BnF data
* อาร์เจนตินา
* กาตาลุญญา
* เยอรมนี
* อิตาลี
* อิสราเอล
* สหรัฐ
* ไต้หวัน
* ญี่ปุ่น
* เช็กเกีย
* ออสเตรเลีย
* โครเอเชีย
* โปแลนด์
* โปรตุเกส
* นครรัฐวาติกัน

 |
| ภูมิศาสตร์ | 
* มิวสิกเบรนซ์ พื้นที่

 |
| วิชาการ | 
* CiNii
* ORCID

 |
| ศิลปิน | 
* KulturNav
* วิกตอเรีย

 |
| ประชาชน | 
* Trove

 |
| อื่น ๆ | 
* พจนานุกรมประวัติศาสตร์ของสวิสเซอร์แลนด์
* NARA
* SNAC
* IdRef
	+ 2

 |