**พระพุทธรูปแห่งบามียาน** หมายถึง อดีตพระพุทธรูปอายุราวคริสต์ศตวรรษที่ 6 ขนาดใหญ่ที่สร้างฝังเข้าไปในหน้าผา ตั้งอยู่ในจังหวัดบามียาน ทางตอนกลางของประเทศอัฟกานิสถาน ราว 130 กิโลเมตร (81 ไมล์) ทางตะวันตกเฉียงเหนือของกรุงคาบูล และตั้งอยู่ที่ความสูงจากระดับน้ำทะเล 2,500 เมตร (8,200 ฟุต) โดยพระพุทธรูปสององค์ได้แก่ องค์โตหรือองค์ "ตะวันตก" และองค์น้อยหรือองค์ "ตะวันออก" การตรวจวัดอายุคาร์บอนของพระพุทธรูปพบว่าโครงสร้างขององค์น้อยซึ่งสูง 38 m (125 ft) สร้างขึ้นในราว ค.ศ. 570 ส่วนองค์โตซึ่งสูง 55 m (180 ft) สร้างขึ้นในราว ค.ศ. 618

พุทธศิลป์แสดงวิวัฒนาการยุคหลังจากรูปแบบผสมผสานดั้งเดิมของศิลปะคันธาระ ชาวท้องถิ่นเรียกพระพุทธรูปองค์โตว่า *ซาลซาล* (Salsal; "แสงซึ่งส่องไปทั่วเอกภพ") และองค์เล็กว่า *ชามามา* (Shamama; "พระมารดาราชินี") ตัวองค์หลักของพระพุทธรูปสร้างขึ้นโดยการขุดเจาะเข้าไปในผาหินทรายโดยตรง ส่วนรายละเอียดย่อย ๆ ที่ตกแต่งสร้างขึ้นจากการผสมดินเหนียวกับฟาง ฉาบด้วยสตักโค และตกแต่งด้วยสีสันซึ่งแสดงรายละเอียดพระพักตร์ หัตถ์ และรอบพับบนจีวร แต่สีที่มีนี้จางหายไปตามกาลเวลา องค์โตถูกทาด้วยสีแดงคาร์มีน และองค์เล็กทาด้วยสีต่าง ๆ หลายสี ท่อนล่างของพระกรของพระพุทธรูปสร้างขึ้นจากดินเหนียวผสมฟางประกอบโครงที่ทำจากไม้ ส่วนท่อนบนของพระพักตร์เชื่อว่าสร้างขึ้นจากไม้ แถวของหลุมและรูที่ปรากฏโดยรอบมีไว้ปักแท่งไม้ที่ช่วยยึดสตักโคชั้นนอก

นอกจากองค์พระพุทธรูปแล้ว ในบริเวณโดยรอบยังรายล้อมด้วยถ้ำและพื้นผิวที่ล้วนตกแต่งด้วยจิตรกรรม เชื่อกันว่ายุครุ่งเรืองสูงสุดทางพุทธศาสนาของบริเวณนี้คือระหว่างคริสต์ศตวรรษที่หกถึงแปด จนกระทั่งถูกมุสลิมเข้ายึดครอง รูปแบบศิลปะที่พบนั้นเข้าใจว่าเป็นศิลปะในศาสนาพุทธ และศิลปะคุปตะจากอินเดีย ผสมผสานอิทธิพลจากซาสซานิกและบีแซนทีน รวมถึงอิทธิพลแบบมณฑลโตคาริสตาน

ใน ค.ศ. 1999 ผู้นำของกลุ่มตอลิบาน มุลลอห์ มุฮัมมัด อุมัรได้ประกาศให้มีการพิทักษ์ปกป้องพระพุทธรูป อย่างไรก็ตาม พระพุทธรูปทั้งสององค์ถูกระเบิดทิ้งใน ค.ศ. 2001 ระหว่างที่ทีมผู้เชี่ยวชาญจากประเทศสวีเดนกำลังมีแผนที่จะทำการบูรณะท่ามกลางวิกฤตมนุษยธรรม

ประวัติ
-------

ข้อมูลเพิ่มเติม: ศาสนาพุทธในประเทศอัฟกานิสถาน
ภาพจำลองจากจินตนาการ แสดงพระพุทธรูปในสภาพที่รายละเอียดการแกะสลักสมบูรณ์
พระพุทธรูปสององค์เป็นของพระไวโรจนพุทธะ และ พระศากยมุนี ซึ่งพิจารณาได้จากมุทราที่ต่างกัน จากการตรวจอายุคาร์บอนพบว่าสร้างขึ้นในระหว่าง ค.ศ. 544-595 สำหรับพระพุทธรูปองค์ "ตะวันออก" ที่สูง 38 เมตร และ ค.ศ. 591-644 สำหรับพระพุทธรูปองค์ "ตะวันตก" ที่สูง 55 เมตร

### 1998-2001: ภายใต้ตอลิบาน

ในระหว่างสงครามกลางเมืองอัฟกานิสถาน พื้นที่ของบามียานอยู่ภายใต้ปกครองของกองกำลังฮิซบิวะห์ดัต สมาชิกของพันธมิตรเหนือ ซึ่งในเวลานั้นกำลังต่อสู้กับกลุ่มตอลิบาน ภายหลังตอลิบานเข้ายึดครองมะซาริชารีฟได้ในเดือนสิงหาคม 1998 บริเวณบามียานก็อยู่ภายใต้ปกครองของตอลิบานนับแต่นั้น ตัวเมืองถูกตอลิบานยึดได้ในวันที่ 13 กันยายน ในเวลานั้น มีการกล่าวถึงประชากรชาวอัฟกันว่า "เหนื่อยล้า หิวโหย"

อับดุล วะเฮ็ด (Abdul Wahed) นายพลตอลิบานในพื้นที่ ประกาศเจตจำนงที่จะระเบิดพระพุทธรูปที่หุบเขาทิ้งทั้งหมดตั้งแต่ก่อนที่กองกำลังตอลิบานจะยึกครองพื้นที่ได้ วะเฮ็ดดำเนินการเจาะรูเข้าไปในพระเศียรของพระพุทธรูปเพื่อใส่ระเบิด ต่อมาเขาถูกสั่งห้ามดำเนินการโดยนายกเทศบาลท้องถิ่น รวมถึงได้รับคำสั่งโดยตรงจากผู้นำสูงสุดของตอลิบาน มุฮัมมัด อุมัร แต่ต่อมาก็มีการเผายางบนบริเวณพระเศียรอีก ในเดือนกรกฎาคม 1999 มุลลอห์มุฮัมมัด อุมัร ลงนามในประกาศยืนยันว่าตอลิบานจะทำการอนุรักษ์พระพุทธรูปแห่งบามียาน เนื่องจากในอัฟกานิสถานไม่มีพุทธศาสนิกชนและพระพุทธรูปนี้ก็ไม่ได้มีการบูชาหรือประกอบพิธีกรรมของพุทธเป็นเวลานานแล้ว เขาระบุว่า "รัฐบาลถือว่าพระพุทธรูปแห่งบามียานนี้เป็นแหล่งรายได้สำคัญของอัฟกานิสถาน ฉะนั้น รัฐภายใต้ปกครองของตอลิบานห้ามกระทำการทำลายพระพุทธรูปแห่งบามียานเป็นอันเด็ดขาด" นอกจากนี้ ยังพบเอกสารทางการในต้น ค.ศ. 2000 ที่เจ้าหน้าที่ตอลิบานท้องถิ่นได้สอบถามขอความช่วยเหลือจากสหประชาชาติเพื่อสร้างและปรับปรุงระบบระบายน้ำบริเวณโดยรอบและในองค์พระพุทธรูปเพื่อป้องกันความเสียหาย

อย่างไรก็ตาม ตอลิบานออกประกาศเจตจำนงจะทำลายรูปปั้นใน 27 กุมภาพันธ์ 2001 ส่งผลให้เกิดความโกรธและกระแสต่อต้านอย่างรุนแรงไปทั่ว ผู้อำนวยการองค์การยูเนสโก โคอิชิโระ มัตซุอูระ ได้จัดการประชุมระหว่างรัฐในองค์การความร่วมมืออิสลาม (OIC) ผลจากการประชุมคือรัฐสมาชิกทั้งหมด รวมทั้งปากีสถาน ซาอุดิอาระเบียและสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์แสดงจุดยืนต่อต้านการทำลายพระพุทธรูปนี้ ทั้งซาอุดิอาระเบียและสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ยังประณามการทำลายพระพุทธรูปว่าเป็นการกระทำที่ "ป่าเถื่อน" ส่วนประเทศอินเดีย ซึ่งถึงแม้จะไม่เคยยอมรับรัฐบาลของตอลิบานในฐานะรัฐบาลอัฟกานิสถาน ได้ยื่นมือให้ความช่วยเหลือในการขนส่งโบราณวัตถุของบามียานมาไว้ที่อินเดีย ซึ่งอินเดียจะเก็บรักษาไว้ แต่สุดท้ายถูกตอลิบานปฏิเสธ ประธานาธิบดีปากีสถาน เปอร์เวซ มูชาร์ราฟ ได้ทำการเจรจาการทูตนำโดยรัฐมนตรีมหาดไทย โมอีนุดดีน ไฮเดร์ ไปยังคาบูลเพื่อพบกับอุมัร และเจรจาเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการทำลายพระพุทธรูป โดยอ้างว่าการทำลายพระพุทธรูปเช่นนี้เป็นการกระทำที่ไม่เคยมีมาก่อนและขัดต่อหลักของศาสนาอิสลาม

รัฐมนตรีของตอลิบาน อับดุล ซาลาม ซาอีฟ เคยระบุว่ายูเนสโกได้ส่งจดหมายมายังรัฐบาลตอลิบานจำนวน 36 ฉบับเพื่อต่อต้านการระเบิดทำลายพระพุทธรูป โดยมีทูตจากจีน ญี่ปุ่น และศรีลังกา ที่แสดงความเป็นห่วงและต้องการหาทางออกมากที่สุด โดยที่ญี่ปุ่นถึงกับเสนอแผนเพื่อแก้ปัญหานี้มากมาย เช่น แผนการย้ายรูปปั้นทั้งหมดมาไว้ที่ประเทศญี่ปุ่น, หาทางปิดบังหรือซ่อนพระพุทธรูปจากทิวทัศน์ของหุบเขา ไปจนถึงการยอมจ่ายเงินให้ตอลิบานเพื่อไม่ให้ทำลายพระพุทธรูป

แต่ท้ายที่สุด รูปปั้นถูกคำสั่งให้ทำลายทิ้งโดยตรงจาก อับดุล วาลี (Abdul Wali) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการเผยแพร่คุณธรรมและยับยั้งความชั่ว (Propagation of Virtue and the Prevention of Vice)

### 2001: ถูกทำลายโดยตอลิบาน

ภาพถ่ายขณะทำการระเบิดรูปปั้น
รูปปั้นทั้งหมดถูกทำลายด้วยระเบิดไดนาไมต์ในระยะเวลาหลายสัปดาห์ เริ่มตั้งแต่ 2 มีนาคม 2001 แบ่งเป็นช่วงต่าง ๆ โดยช่วงแรกประกอบด้วยการกระหน่ำยิงปืนและอาวุธใส่ ซึ่งแม้จะทลายพระพุทธรูปลงไปมากแต่ยังไม่เพียงพอ รัฐมนตรีกระทรวงข้อมูลข่าวสาร Qudratullah Jamal ระบุในเวลานั้นว่า "การทำลายรูปปั้นนี้ไม่ได้ง่ายอย่างที่คุณคิดหรอกนะ" ท้ายที่สุดตอลิบานนำเอาระเบิดเข้าฝังในรูที่เจาะในรูปปั้น จนรูปปั้นถูกทำลายหมด ยกเว้นส่วนพระพักตร์กนึ่งของพระพุทธรูปองค์หนึ่ง ซึ่งสุดท้ายต้องใช้การยิงจรวดระเบิดเข้าไปจนพังทลายลงมา

อุมัรเคยให้สัมภาษณ์อ่างเปิดเผยต่อกรณีการทำลายรูปปั้นว่า:

> ผมไม่อยากจะทำลายพระพุทธรูปแห่งบามียานหรอก ในความเป็นจริงแล้ว มีชาวต่างชาติบางส่วนที่มาหาผมและบอกว่าต้องการจะบูรณะซ่อมแซมพระพุทธรูปแห่งบามียานซึ่งเสียหายบ้างจากฝน ผมตกใจมากกับคำร้องขอเหล่านี้ ผมคิดเลยว่า พวกบรรดาคนตายด้านเหล่านี้ไม่เคยคิดจะสนใจมนุษย์มนาหลายพันคนที่กำลังจะตายเพราะความหิวโหย แต่กลับมากังวลมากมายเหลือเกินกับสิ่งไม่มีชีวิตอย่างรูปปั้น นี่มันน่าเสียใจ (deplorable) เป็นอย่างมากจริง ๆ ผมถึงได้สั่งการให้ทำลายรูปปั้นพวกนี้เสีย ถ้าคนเหล่านี้มาเพื่อช่วยเหลือทางมนุษยธรรมแต่แรก ผมก็ไม่คิดจะสั่งให้ระเบิดพระพุทธรูปทิ้งหรอก
> 
> 

ในวันที่ 6 มีนาคม 2001 *เดอะไทมส์* อ้างคำพูดของมุลลอห์โอมาร์ว่า "มุสลิมทั้งหลายควรจะภูมิใจกับการทุบทำลายรูปเคารพ นี่คือการสรรเสริญอัลลอฮ์ผู้ทุบทำลายพวกมัน [รูปเคารพ]"

หัวหน้าคณะทูตในเวลานั้น Sayed Rahmatullah Hashemi ระบุว่าการทำลายพระพุทธรูปถูกสั่งมาจากประธานคณะกรรมการนักปราชญ์หลังคณะผู้เชี่ยวชาญด้านอนุสรณ์ชาวสวีเดนได้เสนอแผนเพื่อปรับปรุงซ่อมแซมเศียรของพระพุทธรูป แต่ "เมื่อประธานฝ่ายอัฟกันถามเพื่อขอเงินมาเพื่อเป็นอาหารแก่เด็ก ๆ ในประเทศ แทนที่จะมาใช้ซ่อมรูปปั้น พวก[คณะจากสวีเดน]ปฏิเสธ และบอกว่า 'ไม่ เงินจำนวนนี้มีไว้สำหรับรูปปั้น ไม่ใช่เด็ก'" อย่างไรก็ตาม เขากลับไม่ได้พูดถึงกรณีที่มีพิพิธภัณฑ์จากต่างชาติเสนอเงินจำนวนหนึ่งเพื่อ "ซื้อพระพุทธรูปเหล่านี้ไป แล้ว[ให้อัฟกัน]นำเงินจำนวนนี้ไปหาอาหารให้เด็ก ๆ กิน" เขายังเสริมอีกว่า "ถ้าพวกเรา[ตอลิบาน] อยากจะทำลายรูปปั้นจริง ๆ เราก็คงทำมันไปตั้งแต่สามปีก่อนแล้ว"

ไมเคิล ฟอลเซอร์ ผู้เชี่ยวชาญด้านการอนุรักษ์ ศูนย์พหุวัฒนธรรมศึกษาในเยอรมนี ระบุว่าการทำลายรูปปั้นนี้เป็นการแสดงท่าทีต่อต้านแนวคิดแบบโลกาภิวัตน์ในแง่ของการ "อนุรักษ์วัฒนธรรม" (cultural heritage)

อ้างอิง
-------

1. ↑  Gall, Carlotta (5 December 2006). "Afghans consider rebuilding Bamiyan Buddhas". *International Herald Tribune/The New York Times*. สืบค้นเมื่อ 8 March 2014.
2. ↑  Eastern Buddha: 549 AD - 579 AD (1 σ range, 68.2% probability) 544 AD - 595 AD (2 σ range, 95.4% probability). Western Buddha: 605 AD - 633 AD (1 σ range, 68.2%) 591 AD - 644 AD (2 σ range, 95.4% probability). in Blänsdorf, Catharina (2015). "Dating of the Buddha Statues – AMS 14C Dating of Organic Materials". `{{cite journal}}`: Cite journal ต้องการ `|journal=` (help)
3. 1 2  Petzet (Ed.), Michael (2009). *The Giant Buddhas of Bamiyan. Safeguarding the remains* (PDF). ICOMOS. pp. 18–19. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2023-02-04. สืบค้นเมื่อ 2021-08-16.
4. ↑  Morgan, Kenneth W (1956). *The Path of the Buddha*. p. 43. ISBN 978-8120800304. สืบค้นเมื่อ 2 June 2009 – โดยทาง Google Books.
5. ↑  "booklet web E.indd" (PDF). สืบค้นเมื่อ 9 October 2013.
6. ↑  Gall, Carlotta (6 December 2006). "From Ruins of Afghan Buddhas, a History Grows". *The New York Times*. สืบค้นเมื่อ 6 January 2008.
7. 1 2 3  Higuchi, Takayasu; Barnes, Gina (1995). "Bamiyan: Buddhist Cave Temples in Afghanistan". *World Archaeology*. **27** (2): 299. doi:10.1080/00438243.1995.9980308. ISSN 0043-8243. JSTOR 125086.
8. 1 2  Harding, Luke (3 มีนาคม 2001). "How the Buddha got his wounds". *The Guardian*. London. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 28 กุมภาพันธ์ 2006. สืบค้นเมื่อ 23 มีนาคม 2008.
9. ↑  "The Rediff Interview/Mullah Omar". *Islam Online*. April 12, 2004. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ April 3, 2008.
10. ↑  Research of state and stability of the rock niches of the Buddhas of Bamiyan in "Completed Research Results of Military University of Munich" เก็บถาวร 4 มีนาคม 2016 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
11. ↑  "Computer Reconstruction and Modeling of the Great Buddha Statue in Bamiyan, Afghanistan" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 16 December 2013. สืบค้นเมื่อ 9 October 2013.
12. ↑  Blänsdorf, Catharina (2015). "Dating of the Buddha Statues – AMS 14C Dating of Organic Materials". `{{cite journal}}`: Cite journal ต้องการ `|journal=` (help)
13. ↑  The Independent
14. ↑
15. ↑  The Daily Telegraph
16. ↑  Semple, Michael *Why the Buddhas of Bamian were destroyed* เก็บถาวร 7 กรกฎาคม 2011 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, Afghanistan Analysts Network 2 March 2011
17. ↑  Semple, Michael Why the Buddhas of Bamian were destroyed เก็บถาวร 7 กรกฎาคม 2011 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, Afghanistan Analysts Network 2 March 2011
18. ↑  "World appeals to Taliban to stop destroying statues". CNN. 3 March 2001. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 24 December 2007. สืบค้นเมื่อ 6 January 2008.
19. ↑  Bearak, Barry (4 March 2001). "Over World Protests, Taliban Are Destroying Ancient Buddhas". *The New York Times*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2 March 2014. สืบค้นเมื่อ 13 July 2008.
20. ↑  "General Assembly "Appalled" By Edict on Destruction of Afghan Shrines; Strongly Urges Taliban To Halt Implementation". Un.org. 2 January 2013. สืบค้นเมื่อ 9 October 2013.
21. ↑  Zaeef, Abdul Salam, *My Life with the Taliban* eds Alex Strick van Linschoten and Felix Kuehn, p. 120, C Hurst & Co Publishers Ltd, ISBN 1-84904-026-5
22. ↑  Abdul Salam Zaeef (2011). *My Life with the Taliban*. Oxford University Press. pp. 127–. ISBN 978-1-84904-152-2.
23. ↑  "Japan offered to hide Bamiyan statues, but Taliban asked Japan to convert to Islam instead". *Japan Today*. 27 February 2010.
24. ↑  Zaeef p. 126
25. ↑  Domingo, Plácido (December 2016). "End the International Destruction of Cultural Heritage". *Vigilo*. Din l-Art Ħelwa: National Trust of Malta (48): 30–31. ISSN 1026-132X.
26. ↑  Shah, Amir (3 March 2001). "Taliban destroy ancient Buddhist relics – International pleas ignored by Afghanistan's Islamic fundamentalist leaders". *The Independent*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 6 January 2011.
27. ↑  "Photos document destruction of Afghan Buddhas". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 13 March 2007. สืบค้นเมื่อ 2007-03-13.
28. ↑  "Destruction and Rebuilding of the Bamyan Buddhas". *Slate Magazine*.
29. ↑  Bergen, Peter. "The Osama bin Laden I Know", 2006. p. 271
30. ↑  Mohammad Shehzad (3 March 2001). "The Rediff Interview/Mullah Omar". *The Rediff*. Kabul. สืบค้นเมื่อ 27 October 2010.
31. ↑  Markos Moulitsas Zúniga (2010). *American Taliban: How War, Sex, Sin, and Power Bind Jihadists and the Radical Right*. Polipoint Press. p. 8. ISBN 978-1-936227-02-0. Muslims should be proud of smashing idols.
32. ↑  Kassaimah, Sahar (12 January 2001). "Afghani Ambassador Speaks at USC". IslamOnline. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 8 October 2007. สืบค้นเมื่อ 6 January 2008.
33. ↑
34. ↑  Falser, Michael. "The Bamiyan Buddhas, performative iconoclasm and the 'image' of heritage". In: Giometti, Simone; Tomaszewski, Andrzej (eds.): *The Image of Heritage. Changing Perception, Permanent Responsibilities.* Proceedings of the International Conference of the ICOMOS International Scientific Committee for the Theory and the Philosophy of Conservation and Restoration. 6–8 March 2009 Florence, Italy. Firenze 2011: 157–169.

อ่านเพิ่ม
---------

* Cloonan, Michele V. "The Paradox of Preservation", Library Trends, Summer 2007.
* Braj Basi Lal; R. Sengupta (2008). A Report on the Preservation of Buddhist Monuments at Bamiyan in Afghanistan. Islamic Wonders Bureau. ISBN 978-81-87763-66-6.
* Kassaimah, Sahar. "Afghani Ambassador Speaks At USC", *IslamOnline*, 12 March 2001.
* Maniscalco, Fabio. *World Heritage and War*, monographic series "Mediterraneum", vol. 6, Naples 2007, Massa Publisher "Catalogo: Mediterraneum". Massa Editore. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 31 ธันวาคม 2008. สืบค้นเมื่อ 6 ธันวาคม 2009.
* Noyes, James. "Bamiyan Ten Years On: What this Anniversary tells us about the New Global Iconoclasm", "Telos", 1 March 2010.
* Tarzi, Zemaryala. *L'architecture et le décors rupestre des grottes de Bamiyan* ISBN 978-2-7200-0180-2
* Weber, Olivier, *The Assassinated Memory* (Mille et Une Nuits, 2001)
* Weber, Olivier, *Tha Afghan Hawk: travel in the country of talibans* (Robert Laffont, 2001)
* Weber, Olivier, *On the Silk Roads* (with Reza, Hoëbeke [fr], 2007)
* Wriggins, Sally Hovey. *Xuanzang: A Buddhist Pilgrim on the Silk Road*. Boulder: Westview Press, 1996
* "Afghan who had statues destroyed killed". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 28 January 2007. สืบค้นเมื่อ 2007-01-26.
* "Afghanistan 1969–1974: February 2001"
* "Artist to recreate Afghan Buddhas". BBC News, 9 August 2005.
* "Bamian Buddha Statues and Theosophy" เก็บถาวร 2005-03-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* "Pakistani, Saudi engineers helped destroy Buddhas" *Daily Times*, Sunday, 19 March 2006.
* "The Rediff Interview/Mullah Omar, 12 April 2004"

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิคำคมมีคำคมเกี่ยวกับ ***พระพุทธรูปแห่งบามียาน***

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **พระพุทธรูปแห่งบามียาน**

* Japan offered to hide Bamiyan statues, but Taliban asked Japan to convert to Islam instead
* News articles about the Buddhas of Bamyan
* Photos of the Buddhas of Bamyan
* Bamyan Afghanistan Laser Project
* World Heritage Tour: 360 degree image *(after destruction)*
* Bamyan Development Community Portal for cultural heritage management of Bamyan
* The World Monuments Fund's Watch List 2008 listing for Bamyan
* Historic Footage of Bamyan Statues, c. 1973 ที่ยูทูบ
* *The Valley of Bamiyan* A tourist pamphlet from 1967
* Researchers Say They Can Restore 1 of Destroyed Bamiyan Buddhas
* Secrets of the Bamiyan Buddhas, CNRS
* Bamiyan photo gallery, UNESCO
* Secrets of Bamiyan Buddhist murals. ESRF
* Photo Feature Covering Bamiyan Site

  


| * ด
* ค
* ก
แหล่งมรดกโลกในประเทศอัฟกานิสถาน |
| --- |
| 
* หอกระจายเสียงและซากโบราณคดีแห่งญาม
* ภูมิทัศน์วัฒนธรรมและซากโบราณสถานแห่งหุบเขาบามียาน

 |
| *หมายเหตุ:* ใช้ชื่อตามที่ได้ขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลก |

| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน แก้ไขสิ่งนี้ที่วิกิสนเทศ |
| --- |
| ประจำชาติ | 
* อิสราเอล
* สหรัฐ

 |
| ภูมิศาสตร์ | 
* Pleiades

 |
| อื่น ๆ | 
* NARA

 |