**เบ็กเคอเรล** (ภาษาอังกฤษ: /bɛkəˈrɛl/; สัญลักษณ์: **Bq**) เป็นหน่วยอนุพัทธ์เอสไอของกัมมันตภาพ หรือการแผ่กัมมันตรังสี ตามนิยามของสำนักงานชั่งตวงวัดระหว่างประเทศ 1 เบ็กเคอเรล หมายถึง กัมมันตภาพหรือการแผ่รังสีที่ได้จากการสลายนิวเคลียส 1 ตัวภายใน 1 วินาที เขียนในรูปหน่วยฐานได้เป็น s−1 หน่วยเบ็กเคอเรลตั้งชื่อตามอ็องรี แบ็กแรล นักฟิสิกส์ชาวฝรั่งเศส ผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ ในปี พ.ศ. 2446 ร่วมกับปีแยร์ กูว์รี และมารี กูว์รี ซึ่งเป็นนักฟิสิกส์ชาวฝรั่งเศสเช่นกัน

หน่วยเบ็กเคอเรลคล้ายคลึงกับหน่วยเฮิรตซ์ (ซึ่งตั้งชื่อตามไฮน์ริช แฮทซ์ นักฟิสิกส์ชาวเยอรมัน) ซึ่งเป็นหน่วยของจำนวนการหมุนหรือการสั่นในหนึ่งวินาที

การเขียนชื่อหน่วย
-----------------

เนื่องจาก **เบ็กเคอเรล** มาจากชื่อบุคคล ระบบหน่วยระหว่างประเทศจึงกำหนดให้เขียนตัวพิมพ์ใหญ่ขึ้นต้นหากจะเขียนอย่างย่อ คือ Bq แต่หากต้องการจะเขียนเต็ม จะต้องเขียนเป็นตัวพิมพ์เล็กตลอด เพื่อให้เห็นแตกต่างจากชื่อบุคคล ในที่นี้จึงใช้ becquerel เว้นแต่มีเหตุผลความจำเป็น เช่น อยู่ต้นประโยค หรืออยู่ในเขตที่ใช้อักษรตัวพิมพ์ใหญ่ตลอด

นิยาม
-----

1 เบ็กเคอเรล หมายถึง กัมมันตภาพหรือการแผ่รังสีที่เกิดจาก 1 นิวเคลียสสลายตัวใน 1 วินาที เขียนโดยย่อเป็น 

1 Bq = 1 s−1

เหตุที่มีการกำหนดชื่อหน่วยเบ็กเคอเรลนั้น เนื่องจากหากเขียนจำนวนนิวเคลียสที่สลายตัวต่อหน่วยเวลา จะสามารถเขียนได้มากกว่าหนึ่งแบบ เช่น 1 µs−1 (หนึ่งนิวเคลียสต่อไมโครวินาที) อาจเขียนได้เป็น 106s-1 (หนึ่งล้านนิวเคลียสต่อวินาที) ดังนั้นเพื่อความสะดวกและเป็นแบบแผน จึงกำหนดให้เลือกใช้อย่างหลังและมีชื่อหน่วยกำกับไว้

ทำนองเดียวกัน การหมุนหรือการสั่นของวัตถุจำนวน 106s-1 หรือ (หนึ่งล้านรอบต่อวินาที) อาจเขียนเป็น  µs−1 หรือ (หนึ่งรอบต่อไมโครวินาที) ก็ได้ จึงกำหนดให้ใช้หน่วยเฮิรตซ์

ระหว่างปี พ.ศ. 2496–2418 การวัดปริมาณรังสีที่ถูกดูดซับนิยมทำในหน่วยแร็ด (rad) (ระวังสับสนกับ เรเดียน) และกัมมันตภาพหรือปริมาณนิวเคลียสที่สลายตัวกำหนดให้ใช้หน่วยคูรี บางทีก็ใช้หน่วยรัทเทอร์ฟอร์ด ต่อมาเพื่อให้เป็นมาตรฐานแบบเดียว จึงได้มีการกำหนดหน่วยวัดพลังงานของการแผ่รังสี เกรย์ และกัมมันตภาพ เบ็กเคอเรล โดยกำหนดขึ้นในปี พ.ศ. 2518

คำอุปสรรค
---------

หากจำนวนเลขมีมาก การใช้คำอุปสรรคหรือคำเติมหน้าหน่วยเพื่อย่อตัวเลขนั้นลงเป็นกำลังของสิบก็เป็นสิ่งจำเป็นและกระทำได้ เช่นเดียวกับหน่วยเอสไอทุกหน่วย 

ในทางปฏิบัติ หน่วยเบ็กเคอเรลมีขนาดเล็ก ยกตัวอย่างเช่น การสลายตัวของโพแทสเซียม-40 มวล 0.0169 กรัม ในร่างกายมนุษย์ จะมีกัมมันตภาพทั้งสิ้น 4,400 นิวเคลียสต่อวินาที หรือ 4,400 เบ็กเคอเรล คาร์บอน-14 ของทั้งโลกมีประมาณ 8.5×1018 Bq หรือ 8.5 EBq (เอกซะเบ็กเคอเรล) ระเบิดนิวเคลียร์ที่ฮิโระชิมะ ประเทศญี่ปุ่น ให้กัมมันตภาพโดยประมาณทั้งสิ้น 8×1024 Bq หรือ 8 YBq (ยอตตะเบ็กเคอเรล หรือล้านล้านล้านล้านเบ็กเคอเรล) และคิดกำลังระเบิดเทียบเท่าไตรไนโตรโทลูอีน 16 kt หรือ 67 TJ

เนื่องจากการสลายตัวซึ่งเป็นเลขจำนวนมากนี้เอง หน่วยเบ็กเคอเรลจึงมีตัวพหุคูณตั้งแต่หลักพันขึ้นไป อาทิ 

* kBq (กิโลเบ็กเคอเรล; kilobecquerel) มีค่าเท่ากับ 103 หรือ หนึ่งพันนิวเคลียสต่อวินาที
* MBq (เมกะเบ็กเคอเรล; megabecquerel) มีค่าเท่ากับ 106 หรือ หนึ่งล้านนิวเคลียสต่อวินาที
* GBq (จิกะ หรือกิกะเบ็กเคอเรล; gigabecquerel) มีค่าเท่ากับ 109 หรือ หนึ่งพันล้านนิวเคลียสต่อวินาที
* TBq (เทระเบ็กเคอเรล; terabecquerel) มีค่าเท่ากับ 1012 หรือ หนึ่งล้านล้านนิวเคลียสต่อวินาที
* PBq (เพตะเบ็กเคอเรล; petabecquerel) มีค่าเท่ากับ 1015 หรือ หนึ่งพันล้านล้านนิวเคลียสต่อวินาที

จะเห็นได้ว่า หากใช้หน่วยเบ็กเคอเรลแต่อย่างเดียวโดยไม่มีการใช้คำนำหน้ากำกับหรือใช้สัญกรณ์วิทยาศาสตร์ จะเป็นการลำบากอย่างมาก

ตามคำแนะนำของคณะกรรมการชั่งตวงวัดระหว่างประเทศ ครั้งที่ 15 เมื่อ พ.ศ. 2518 กำหนดให้กัมมันตภาพหนึ่งคูรี มีค่าเท่ากับ 3.7·1010 s−1 หรือ 37 Bq

หากต้องการแปลงหน่วยกัมมันตภาพจากคูรีเป็นเบ็กเคอเรล ให้ใช้ตัวแปลงดังนี้:

1 Ci = 3.7×1010 Bq = 37 GBq
1 μCi = 37,000 Bq = 37 kBq
1 Bq = 2.7×10−11 Ci = 2.7×10−5 µCi
1 MBq = 0.027 mCi

การคำนวณหากัมมันตภาพ
--------------------

มีไอโซโทปสารกัมมันตรังสีที่มีมวลต่อโมล (หรือมวลอะตอม) {\displaystyle m\_{a}} g/mol ครึ่งชีวิต {\displaystyle t\_{1/2}} s ปริมาณ m g จะสามารถคำนวณกัมมันตภาพได้จากสมการต่อไปนี้

{\displaystyle A\_{Bq}={\frac {m}{m\_{a}}}N\_{A}{\frac {\ln(2)}{t\_{1/2}}}}

โดยที่ {\displaystyle N\_{A}}=6.022 141 79(30)×1023 mol−1 เป็นเลขอาโวกาโดร

ถ้ากำหนดให้จำนวนโมล n เท่ากับ m/ma อาจเขียนสมการข้างบนได้เป็น

{\displaystyle A\_{Bq}=nN\_{A}{\frac {\ln(2)}{t\_{1/2}}}}

ตัวอย่างเช่น โดยเฉลี่ยโพแทสเซียมหนึ่งกรัมจะมี 40K ซึ่งเป็นไอโซโทปไม่เสถียรอยู่ 117 μg (ไอโซโทปอื่นที่เกิดตามธรรมชาติเสถียรทุกตัว) ครึ่งชีวิตของ 40K อยู่ที่ 1.277×109 years = 4.030×1016 s และมวลต่อโมลของ 40K อยู่ที่ 39.964 g/mol, จากสมการจะได้ว่า ปริมาณการแผ่รังสี หรือกัมมันตภาพของ 40K มีค่า 30 Bq.

ปริมาณอันเกี่ยวเนื่องกับการแผ่รังสี
-----------------------------------

Graphic showing relationships between radioactivity and detected ionizing radiation
ตารางต่อไปนี้แสดงความสัมพันธ์ระหว่างปริมาณต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับการแผ่รังสี ทั้งที่เป็นหน่วยเอสไอและไม่เป็น

แม่แบบ:ปริมาณเกี่ยวเนื่องการแผ่รังสี

หมายเหตุ
--------

1. ↑  ในวงการวิทยาศาสตร์ไทย**ไม่**นิยมอ่าน **แบ็กแรล** เหมือนในภาษาฝรั่งเศส นิยมใช้การอ่านภาษาอังกฤษคือ **เบ็กเคอเรล** ทำนองเดียวกันกับชื่อหน่วยของกระแสไฟฟ้าแอมแปร์ ซึ่งตั้งตามชื่อของอ็องเดร-มารี อ็องแปร์ โปรดดู คลังคำศัพท์ไทย[*ลิงก์เสีย*] และเอกสารวิชาการอื่นประกอบ
2. ↑  โดยเหตุผลเช่นเดียวกัน นิยมใช้ **คูรี** ไม่ใช้ **กูว์รี** (หลักการเขียนคำทับศัพท์ฉบับราชบัณฑิตยสภา พ.ศ. 2554) หรือ **กูรี** (หลักการเขียนคำทับศัพท์ฯ ฉบับ พ.ศ. 2535)

อ้างอิง
-------

1. ↑  "คลังคำศัพท์ไทย". สวทช. สืบค้นเมื่อ 5 เมษายน 2561. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|access-date=` (help)[*ลิงก์เสีย*]
2. ↑  BIPM. "A concise summary of the International System of Units" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2017-10-10. สืบค้นเมื่อ 5 เมษายน 2561. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|access-date=` (help)
3. ↑  "BIPM - Becquerel". BIPM. สืบค้นเมื่อ 2012-10-24.
4. ↑  
"SI Brochure: The International System of Units (SI)". *SI Brochure* (8 ed.). BIPM. 2014.
5. 1 2 3  Allisy, A. (1995), "From the curie to the becquerel", *Metrologia*, **32** (6): 467–479, Bibcode:1995Metro..31..467A, doi:10.1088/0026-1394/31/6/006
6. ↑  "BIPM - Table 3". BIPM. สืบค้นเมื่อ 2015-07-19. (d) The hertz is used only for periodic phenomena, and the becquerel is used only for stochastic processes in activity referred to a radionuclide.
7. ↑  Lind, SC (1946), "New units for the measurement of radioactivity", *Science*, **103** (2687): 761–762, Bibcode:1946Sci...103..761L, doi:10.1126/science.103.2687.761-a, PMID 17836457.
8. ↑  Harder, D (1976), "[The new radiologic units of measurement gray and becquerel (author's translation from the German original)]", *Röntgen-Blätter*, **29** (1): 49–52, PMID 1251122.
9. ↑  *Radioactive human body* — Harvard University Natural Science Lecture Demonstrations - Accessed October 2013
10. ↑  G.R. Choppin,  J.O.Liljenzin, J. Rydberg, "Radiochemistry and Nuclear Chemistry", 3rd edition, Butterworth-Heinemann, 2002. ISBN 978-0-7506-7463-8.
11. ↑  Michael J. Kennish, *Pollution Impacts on Marine Biotic Communities* , CRC Press, 1998, p. 74. ISBN 978-0-8493-8428-8.
12. ↑  It was adopted by the BIPM in 1975, see resolution 8 of the 15th CGPM meeting
13. ↑  "Table of Isotopes decay data". Lund University. 1990-06-01. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2014-01-12. สืบค้นเมื่อ 2014-01-12.
14. ↑  "Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements". NIST. สืบค้นเมื่อ 2014-01-12.

อ้างอิง
-------



| * ด
* ค
* ก
ระบบหน่วยวัดระหว่างประเทศ (ระบบเอสไอ) |
| --- |
| หน่วยฐาน | กิโลกรัม  **·**  เคลวิน  **·**  แคนเดลา  **·**  เมตร  **·**  โมล  **·**  วินาที  **·**  แอมแปร์ | หน่วยฐานเอสไอทั้ง 7 |
| หน่วยอนุพัทธ์ | เกรย์  **·**  คาทัล  **·**  คูลอมบ์  **·**  จูล  **·**  ซีเมนส์  **·**  ซีเวิร์ต  **·**  นิวตัน  **·**  ปาสกาล  **·**  เทสลา  **·**  เบ็กเคอเรล  **·**  ฟารัด  **·**  เรเดียน  **·**  ลักซ์  **·**  ลูเมน  **·**  วัตต์  **·**  เวเบอร์  **·**  โวลต์  **·**  สเตอเรเดียน  **·**  องศาเซลเซียส  **·**  โอห์ม  **·**  เฮนรี  **·**  เฮิรตซ์ |
| หน่วยที่ยอมรับให้ใช้แก่ระบบเอสไอ | ชั่วโมง  **·**  ดอลตัน  **·**  เดซิเบล  **·**  ตัน  **·**  นาที  **·**  เนเปอร์  **·**  ลิตร  **·**  ลิปดาและพิลิปดา  **·**  วัน  **·**  หน่วยดาราศาสตร์  **·**  องศา  **·**  อิเล็กตรอนโวลต์  **·**  เฮกตาร์ |
| ดูเพิ่ม | การแปลงหน่วย  **·**  คำอุปสรรคเอสไอ  **·**  คำนิยามหน่วยในปี 2005–2019  **·**  การนิยามหน่วยใหม่ในปี 2019  **·**  ระบบการวัด |
| หมวดหมู่ หมวดหมู่ |