**ภาวะเลือดจางเหตุขาดธาตุเหล็ก**
(อังกฤษ: Iron-deficiency anemia, iron-deficiency anaemia)
เป็นภาวะเลือดจางที่มีเหตุจากการขาดธาตุเหล็ก
ส่วนภาวะเลือดจางก็คือการมีระดับเม็ดเลือดแดงหรือเฮโมโกลบินน้อยกว่าปกติในเลือด
ถ้าเป็นอย่างค่อย ๆ เป็น อาการมักจะไม่ชัดเจนรวมทั้งความล้า อ่อนเพลีย หายใจลำบาก หรือไม่ทนออกกำลังกาย
ถ้าเป็นอย่างเร็ว บ่อยครั้งจะมีอาการที่ชัดเจนกว่ารวมทั้งสับสน เซ (syncope) และหิวน้ำเพิ่ม
ต้องเป็นค่อนข้างมากก่อนที่จะดูซีด
และอาจมีอาการอื่น ๆ แล้วแต่เหตุ

ภาวะมีเหตุจากการทานอาหารที่มีเหล็กไม่พอ และ/หรือการดูดซึมเหล็กได้ไม่ดี หรืออาจเกิดจากเลือดออก
ซึ่งอาจจะอยู่ในลำไส้ ในมดลูก หรือในทางเดินปัสสาวะ
แต่ภาวะในเด็กประเทศกำลังพัฒนาเกิดจากพยาธิโดยสามัญที่สุด[]
เพราะว่า พยาธิทำให้เลือดออกในลำไส้ แม้ว่าเลือดอาจจะตรวจไม่เจอในอุจจาระ แต่ก็มีผลเสียหายต่อเด็กมาก
โรคมาลาเรีย พยาธิปากขอ และการขาดวิตามินเอ มีส่วนให้เกิดเลือดจางในช่วงตั้งครรภ์ในประเทศด้อยพัฒนาโดยมาก
ส่วนในหญิงอายุเกิน 50 ปี เหตุสามัญที่สุดของภาวะก็คือการมีเลือดออกเรื้อรังในทางเดินอาหารที่ไม่ใช่เกิดจากพยาธิ เช่นจากแผลในกระเพาะอาหารและลำไส้เล็กส่วนต้น และจากมะเร็งในทางเดินอาหาร

การขาดเหล็กเป็นเหตุเลือดจางประมาณครึ่งหนึ่งในโลก โดยหญิงเป็นมากกว่าชาย
และมีคนเป็นโรค 1,200 พันล้านคนในปี 2556
ในปีเดียวกัน ภาวะทำให้คนเสียชีวิต 183,000 คน โดยลดลงเหลือ 86% จาก 213,000 คนในปี 2533

อาการ
-----

อาการของภาวะก็คือซีด (เพราะมีเฮโมโกลบินที่ส่งออกซิเจนในระดับน้อยกว่าที่ผิวหนังและเยื่อเมือกต่าง ๆ) ความล้า เวียนหัว และความอ่อนเพลีย
แต่ว่าอาการเหล่านี้ (และที่จะกล่าวต่อไป) ไม่ใช่ว่าจำเป็นต้องมี (not sensitive คือไม่ไวต่อโรค) หรือว่ามีเฉพาะโรคนี้ (nonspecific คือไม่จำเพาะโรค)
ความซีดของเยื่อเมือก (โดยหลักที่เยื่อตา คือตาเหลือง) เป็นตัวบ่งภาวะในเด็กที่ดีที่สุด โดยงานศึกษาขนาดใหญ่พบว่า เป็นอาการที่มีค่า

* ความไว 28% และความจำเพาะ 87% ในการแยกแยะเด็กที่มีเลือดจาง (hemoglobin (Hb) <11.0 g/dl)
* ความไว 49% และความจำเพาะ 79% ในการแยกแยะเด็กที่มีเลือดจางรุนแรง (hemoglobin (Hb) <7.0 g/dl)

ดังนั้น อาการนี้จึงเป็นตัวชี้ที่ดีพอสมควรถ้ามี แต่ไม่ได้ช่วยถ้าไม่มี เพราะว่าเด็กประมาณ 1/3 ถึง 1/2 ที่มีเลือดจางเท่านั้นจะมีอาการนี้
ดังนั้น การวินิจฉัยโรคนี้ต้องอาศัยการตรวจเลือด
โรคมักจะเกิดอย่างช้า ๆ และจะเกิดการปรับตัว ทำให้ไม่สังเกตเห็นโรคเป็นระยะเวลานาน บางครั้งเป็นปี ๆ
คือคนไข้บ่อยครั้งปรับตัวให้เข้ากับปัญหาทางสุขภาพที่ภาวะเป็นเหตุ
ในกรณีที่รุนแรง อาจมีอาการหายใจลำบาก (dyspnea)
และการอยากทานแปลก ๆ อย่างหมกมุ่น (pica) อาจจะเกิดขึ้น
มีการเสนอว่าการอยากทานน้ำแข็ง (pagophagia) อาจเป็นอาการจำเพาะ แต่จริง ๆ ทั้งไม่ไวทั้งไม่จำเพาะ ดังนั้นจึงไม่ช่วยการวินิจฉัย
และเมื่อมี มันอาจจะหายหรือไม่หายเมื่อแก้การขาดธาตุเหล็กแล้ว

อาการอย่างอื่น ๆ ของโรครวมทั้ง

* ความวิตกกังวล บ่อยครั้งมีผลเป็นการย้ำคิดย้ำทำ
* ความหงุดหงิดหรือความซึม
* อาการปวดเค้นหัวใจ (Angina)
* ท้องผูก
* ง่วงนอนมาก
* เสียงในหู (tinnitus)
* แผลในปาก
* ใจสั่น
* ผมหลุด
* เป็นลม หรือรู้สึกเหมือนจะเป็นลม
* อารมณ์ซึมเศร้า
* หายใจไม่ทัน
* กล้ามเนื้อกระตุก
* ผิวซีด
* รู้สึกซ่า ชา หรือเหมือนไหม้
* การขาดประจำเดือน
* พัฒนาการทางสังคมที่ช้า
* ลิ้นอักเสบ (Glossitis)
* แผลอักเสบที่มุมปาก (Angular cheilitis)
* สภาพเล็บรูปช้อน (Koilonychia) หรือเล็บเปราะไม่แข็งแรง
* ไม่อยากอาหาร
* อาการคัน (Pruritus)
* การกลืนลำบาก (Dysphagia) เนื่องจากการเกิดเยื่อที่หลอดอาหาร (esophageal web หรือ Plummer-Vinson syndrome)
* การนอนไม่หลับ
* กลุ่มอาการขาอยู่ไม่สุข (Restless legs syndrome)

### พัฒนาการของทารก

ภาวะในทารกโดยเฉพาะในพัฒนาการระยะต้น ๆ อาจมีผลเสียหายมากกว่าในผู้ใหญ่
ทารกที่ขาดธาตุเหล็กอย่างรุนแรงในเบื้องต้นของชีวิตไม่สามารถฟื้นสภาพสู่ภาวะปกติแม้เมื่อให้ธาตุเหล็กแล้ว
เปรียบเทียบกับระยะพัฒนาการต่อ ๆ มาที่จะสามารถชดเชยได้
ภาวะมีผลต่อพัฒนาการทางประสาทโดยลดสมรรถภาพในการเรียนรู้ เปลี่ยนสภาพการเคลื่อนไหว ลดจำนวนตัวรับโดพามีนและเซโรโทนินอย่างถาวร
การขาดธาตุเหล็กในช่วงพัฒนาการสามารถทำให้สร้างปลอกไมอีลินที่ไขสันหลังน้อยลง และยังเปลี่ยนองค์ประกอบของปลอกไมอีลินอีกด้วย

นอกจากนั้นแล้ว ภาวะเลือดจางเหตุขาดธาตุเหล็กมีผลลบต่อการเจริญเติบโต
และการหลั่งฮอร์โมนเติบโต (Growth hormone) ก็สัมพันธ์กับระดับโปรตีน transferrin ในเลือด ซึ่งแสดงนัยว่าระดับ transferrin (และเหล็ก) ในเลือดมีสหสัมพันธ์กับการเติบโตทั้งโดยความสูงและน้ำหนัก
โรคยังสัมพันธ์กับการอยากอาหารแปลก ๆ อย่างหมกมุ่น (pica) โดยอาจเป็นเหตุ

เหตุ
----

เมื่อวินิจฉัยว่ามีภาวะเลือดจางเหตุขาดธาตุเหล็กแล้ว ยังควรตรวจสอบว่ามีเหตุอะไรอีกด้วย
เพราะอาจมาจากความต้องการเหล็กมากขึ้น หรือการได้เหล็กน้อยลง
และสามารถเกิดทั้งในเด็กและผู้ใหญ่
เหตุของอาการเลือดออกเรื้อรังควรจะพิจารณาตามเพศ อายุ และประวัติ เพราะว่าภาวะเลือดจางที่ยังไม่ทราบเหตุสำคัญพอที่จะรีบตรวจสอบเพื่อกันมะเร็งที่อาจเป็นเหตุ
ในทารกและเด็กวัยรุ่น การเจริญเติบโตอย่างรวดเร็วอาจทำให้ต้องการเหล็กมากขึ้น มีผลให้ขาดเหล็กโดยไม่ถึงกับเป็นโรคหรือเป็นเพราะการขาดอาหารอย่างผิดปกติ
สำหรับหญิงวัยเจริญพันธุ์ การมีประจำเดือนที่หนักหรือนานสามารถเป็นเหตุเลือดจางเหตุขาดธาตุเหล็กอย่างเบา ๆ

### พยาธิ

เหตุการขาดธาตุเหล็กที่สามัญที่สุดในโลกก็คือการมีพยาธิ เช่น พยาธิตัวแบน พยาธิใบไม้ พยาธิตัวตืด พยาธิตัวกลม[]
องค์การอนามัยโลกประเมินว่า "คนประมาณ 2,000 ล้านคนทั่วโลกติดพยาธิจากพื้น"
ซึ่งสามารถเป็นเหตุการอักเสบและการเสียเลือดเรื่อย ๆ

### การเสียเลือด

เซลล์เม็ดเลือดแดงมีธาตุเหล็ก และดังนั้น การเสียเลือดจึงทำให้เสียเหล็กด้วย
มีเหตุสามัญหลายอย่างในการเสียเลือด หญิงที่มีประจำเดือนหนัก (menorrhagia) เสี่ยงต่อเลือดจางเหตุขาดธาตุเหล็ก เพราะว่ามีความเสี่ยงสูงในการเสียเลือดมากกว่าที่จะได้ชดเชยจากอาหาร
ส่วนการเสียเลือดอย่างน้อย ๆ แต่เรื้อรังภายในร่างกาย เช่น จากแผลกระเพาะอาหาร การมีเส้นเลือดวิรูปในท้อง (angiodysplasia) การมีติ่งเนื้อเมือกในลำไส้ใหญ่ หรือมีมะเร็งในทางเดินอาหาร สามารถเป็นเหตุเลือดจางเหตุขาดธาตุเหล็กทั้งนั้น
เลือดออกในทางเดินอาหารอาจเกิดจากการใช้ยาบางกลุ่มเป็นประจำด้วย เช่น ยาแก้อักเสบชนิดไม่ใช่สเตอรอยด์ (NSAIDs เช่น แอสไพริน) ยากันเลือดเป็นลิ่ม เช่น clopidogrel และวาร์ฟาริน แม้ว่าอาจจะเป็นยาจำเป็นสำหรับคนไข้บางคน โดยเฉพาะที่มีภาวะหลอดเลือดมีลิ่มเลือด (thrombosis)

### อาหาร

ร่างกายปกติจะได้ธาตุเหล็กที่จำเป็นจากอาหาร
แต่ถ้าทานเหล็กน้อยเกินไป หรือว่าดูดซึมเหล็กได้ไม่ดี (เช่นเหล็กแบบที่ไม่อยู่ในรูปแบบ heme) ก็จะสามารถขาดธาตุเหล็กในช่วงระยะเวลาหนึ่ง
ตัวอย่างอาหารที่สมบูรณ์ด้วยเหล็กคือเนื้อ ไข่ ผักใบเขียว และอาหารเสริมเหล็ก
เพื่อการเติบโตและพัฒนาการที่สมควร ทารกและเด็กจะต้องได้เหล็กจากอาหาร

การทานนมวัวมากสัมพันธ์กับความเสี่ยงโลหิตจางเหตุขาดธาตุเหล็กที่เพิ่มขึ้น
ปัจจัยเสี่ยงอย่างอื่นรวมทั้งการทานเนื้อน้อยและการทานอาหารเสริมเหล็กน้อย

### การดูดซึมเหล็ก

เหล็กจากอาหารจะดูดซึมเข้าเลือดผ่านลำไส้เล็ก โดยเฉพาะส่วนต้นและที่ติดกับส่วนปลาย
โรคลำไส้หลายชนิดสามารถลดสมรรถภาพการดูดซึมธาตุเหล็ก
ซึ่งเกิดจากกลไกต่าง ๆ กัน
ในกรณีที่มีการลดบริเวณผิวของลำไส้ เช่น ใน celiac disease, inflammatory bowel disease, หรือการผ่าตัดลำไส้ แม้ว่าร่างกายจะสามารถดูดซึมเหล็ก แต่ก็มีเนื้อที่ไม่พอ[]
ถ้ากระเพาะอาหารผลิตกรดไฮโดรคลอริกไม่พอ ภาวะกรดเกลือน้อย/ภาวะไร้กรดเกลืออาจเกิดขึ้น (บ่อยครั้งจากการติดเชื้อแบคทีเรีย *H. pylori* อย่างเรื้อรัง หรือการใช้ยายับยั้งการหลั่งกรดเป็นระยะยาว)
เกลือเหล็ก (Ferrous salt, Ferric iron salt) จะตกตะกอนจากเหล็กในลำไส้ซึ่งดูดซึมได้ไม่ดี
ในกรณีที่เกิดการอักเสบทั้งระบบ (systemic inflammation) เนื้อเยื่อบุผิว (enterocyte) ของลำไส้เล็กจะสามารถดูดซึมเหล็กได้ แต่ว่าเพราะมีระดับโปรตีน ferroportin แบบ basolateral ต่ำซึ่งอำนวยการส่งเหล็กต่อไปในเลือด เหล็กก็จะติดอยู่ที่ enterocyte และจะเสียไปเมื่อเนื้อเยื่อบุผิวลอกหลุดไป ดังนั้น ขึ้นอยู่กับสภาวะของโรค อาจจะมีกลไกอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างที่ทำให้ดูดซึมเหล็กได้ไม่ดี[]

### การตั้งครรภ์

ถ้าไม่เสริมธาตุเหล็ก ภาวะเลือดจางเหตุขาดธาตุเหล็กมักจะเกิดในหญิงมีครรภ์ เพราะว่าเหล็กที่สะสมต้องใช้เพื่อเลือดที่เพิ่มขึ้น เป็นแหล่งเฮโมโกลบินของทารกที่กำลังเจริญเติบโตขึ้น และยังใช้เพื่อสร้างรกอีกด้วย
เหตุอื่น ๆ ที่สามัญน้อยกว่ารวมทั้งการสลายของเม็ดเลือดแดงในเส้นเลือด (intravascular hemolysis) และภาวะปัสสาวะมีฮีโมโกลบิน (hemoglobinuria)

กลไก
----

ภาวะโลหิตจางเป็นผลของการขาดธาตุเหล็กจำนวนสำคัญ
ถ้าร่างกายมีเหล็กเพียงพอ ที่เหลือก็จะเก็บไว้ในเซลล์ทั้งหมด แต่โดยมากในไขกระดูก ตับ และม้าม
โดยเก็บในรูปแบบ ferritin complexes และเป็นส่วนของระบบเมแทบอลิซึมของเหล็กทั้งในมนุษย์และในสัตว์
ferritin complexes ในมนุษย์มีเหล็ก 4,500 อะตอมโดยอยู่ในรูปแบบหน่วยย่อยโปรตีน (protein subunit) 2 แบบ 24 หน่วย

ฟิล์มเลือดของบุคคลที่มีภาวะโลหิตจางเหตุขาดธาตุเหล็ก ขยาย 40 เท่า

การวินิจฉัย
-----------

### ประวัติ

ภาวะโลหิตจางสามารถวินิจฉัยจากเพียงอาการ แต่ว่าถ้าเป็นแบบเบา ๆ อาจจะไม่สามารถวินิจฉัยจากอาการที่ไม่เฉพาะต่อโรค
ภาวะโลหิตจางเหตุขาดเหล็กจะวินิจฉัยได้โดยประวัติที่สมควร (เช่น โลหิตจางในหญิงที่กำลังมีประจำเดือน หรือนักกีฬาวิ่งทางไกล) การมีเลือดในอุจจาระ (ที่มองไม่เห็น) และบ่อยครั้งโดยประวัติอื่น ๆ
ยกตัวอย่างเช่น โรค celiac disease สามารถเป็นเหตุให้ดูดซึมเหล็กได้ไม่ดี
ประวัติเดินทางไปยังเขตที่มีพยาธิปากขอและพยาธิแส้ม้า อาจชี้ให้ตรวจอุจจาระเพื่อดูพยาธิหรือไข่พยาธิ[]

การเปลี่ยนแปลงเมื่อมีเลือดจางเหตุขาดธาตุเหล็ก| การเปลี่ยนแปลง
  | ตัวแปร |
| --- | --- |
| ↓
  | ferritin, เฮโมโกลบิน, MCV |
| ↑
  | TIBC, transferrin, RDW |

### การตรวจเลือด

ภาวะโลหิตจางสามารถพบในการตรวจเลือดทั่วไป ซึ่งมักจะรวมการตรวจนับเม็ดเลือดอย่างสมบูรณ์ (CBC) ซึ่งทำโดยเครื่องมือที่ให้ข้อมูลเป็นชุดตัวเลข
การมีค่าเฮโมโกลบิน (Hb) ต่ำ โดยนิยามเป็นตัววินิจฉัยภาวะโลหิตจาง แต่การมีค่าฮีมาโทคริต (Ht หรือ HCT) ต่ำ ก็เป็นลักษณะอีกอย่างด้วย
แต่ยังอาจต้องตรวจสอบต่อไปเพื่อเช็คเหตุการมีเลือดจาง
ถ้าภาวะมีเหตุจากการขาดธาตุเหล็ก ค่าผิดปกติที่จะพบใน CBC ในขณะที่ระดับสะสมเหล็กค่อย ๆ หมดลง จะเป็นค่า ความกว้างของการกระจายขนาดเม็ดเลือดแดง (RDW) ที่สูง ซึ่งเแสดงขนาดเม็ดเลือดแดงที่ต่าง ๆ กันเพิ่มขึ้น
ถ้าเป็นการเสียเหล็กไปอย่างช้า ๆ ค่า RDW ที่เพิ่มขึ้นจะปรากฏก่อนภาวะโลหิตจางเสียอีก
ค่าปริมาตรของเม็ดเลือดแดงโดยเฉลี่ย (MCV) ที่ต่ำบ่อยครั้งปรากฏต่อมาเมื่อระดับเหล็กลดลงเรื่อย ๆ
ซึ่งแสดงขนาดเม็ดเลือดแดงที่เล็กผิดปกติเป็นจำนวนมาก
ค่า MCV ต่ำ, ค่าปริมาณเฉลี่ยของฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดง (MCH) หรือค่าความเข้มข้นเฉลี่ยของฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดง (MCHC) ต่ำ, และลักษณะของเม็ดเลือดแดงในฟิล์มเลือด จะจำกัดปัญหาเป็นภาวะโลหิตจางแบบเม็ดเลือดแดงเล็ก (microcytic anemia)

ค่าเหล่านี้กำหนดและคำนวณโดยเครื่องมือแล็บที่ทันสมัย
เม็ดเลือดของคนที่ขาดธาตุเหล็กจะมีสีจาง (hypochromic) เล็ก (microcytic) และอาจมีรูปร่างหลายแบบ (poikilocytosis) มีขนาดหลายหลาก (anisocytosis)
ถ้าภาวะเลือดจางเริ่มรุนแรงขึ้น ฟิล์มเลือดอาจจะแสดงเม็ดเลือดรูปดินสอมีสีจาง และบางครั้งเม็ดเลือดที่เห็นนิวเคลียส
สิ่งสามัญอีกอย่างก็คือ ระดับเกล็ดเลือดจะสูงกว่าปกติเล็กน้อย คือมีภาวะเกล็ดเลือดมากแบบเบา ๆ
ซึ่งสันนิษฐานว่ามีเหตุจากระดับฮอร์โมน erythropoietin ที่สูงขึ้นในร่างกาย เพื่อกระตุ้นการผลิตเม็ดเลือดแดงโดยเป็นผลของเลือดจาง แต่ก็กระตุ้นการทำงานของ thrombopoietin receptor ของเซลล์ที่ผลิตเกล็ดเลือดอีกด้วย
แต่ว่า กระบวนการนี้ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน
แต่การมีเกล็ดเลือดสูงเกินนิดหน่อยไม่มีอันตราย และเป็นตัวบ่งชี้อย่างหนึ่งถ้าเหตุของภาวะเลือดจางยังไม่ชัดเจน[]

ระดับการสะสมเหล็กที่ต่ำในร่างกายสามารถเช็คโดยการตรวจเลือดและจะพบระดับ ferritin ต่ำ, ระดับเหล็กต่ำ, ระดับ transferrin สูง, และระดับ total iron binding capacity สูง
ระดับ ferritin เป็นการตรวจที่ไวต่อภาวะโลหิตจางเหตุขาดธาตุเหล็กมากที่สุด
แต่ว่า ระดับ ferritin ในเลือดก็ยังสามารถสูงขึ้นเนื่องจากการอักเสบเรื้อรัง
และดังนั้น ก็ไม่ใช่ว่าจะเป็นการเช็คสถานะเหล็กที่เชื่อถือได้เสมอไปถ้าอยู่ในเกณฑ์ปกติ (ค่ามีความหมายถ้าต่ำกว่าปกติ คืออาจเป็นโรค แต่ไม่ค่อยมีความหมายถ้าปกติ คือไม่ได้ยืนยันว่าไม่เป็นโรค)
ระดับเหล็กในเลือด (ที่ไม่ใช่ส่วนของเฮโมโกลบินในเม็ดเลือดแดง) อาจวัดได้โดยตรงในเลือด แต่ระดับจะเพิ่มขึ้นทันทีที่ทานเหล็กเสริม (และคนวัดต้องหยุดทานเหล็กเสริมเป็นเวลา 24 ชม.) และระดับเหล็กในเลือดก็ไม่ไวต่อภาวะเท่ากับการเช็คค่าเหล็กในเลือดทั้งหมด ซึ่งรวมค่า total iron binding capacity (TIBC) เข้าไปด้วย

อัตราของระดับเหล็กในเลือดต่อ TIBC ซึ่งเรียกว่า iron saturation index หรือ transferrin saturation index เป็นการตรวจที่จำเพาะที่สุดเมื่อไม่ขาดธาตุเหล็ก ถ้าต่ำพอ
คือ ระดับ iron saturation (หรือ transferrin saturation) < 5% หมายถึงการขาดเหล็กแทบเต็มร้อย แต่ระดับ 5% - 10% แสดงเพียงแค่ว่าอาจขาดเหล็กแต่ไม่ชัดเจน
แต่ว่าการมี iron saturation >= 12% (โดยไม่ได้ตรวจอย่างอื่น) บอกว่ามีโอกาสน้อยที่จะมีภาวะนี้
ระดับปกติของหญิง (>12%) จะต่ำกว่าชาย (>15%) แต่นี้เพียงแค่ชี้ว่าหญิงมีระดับเหล็กน้อยกว่าชายในกลุ่มประชากร "ปกติ"[]

แต่ภาวะเลือดจางเหตุขาดธาตุเหล็ก และทาลัสซีเมียน้อย (thalassemia minor) มีผลแล็บหลายอย่างเหมือนกัน
และสำคัญมากที่จะไม่รักษาคนที่เป็นทาลัสซีเมียด้วยการเสริมธาตุเหล็ก เพราะว่า นี่อาจทำให้เกิดการสะสมเหล็กในอวัยวะต่าง ๆ (hemochromatosis) โดยเฉพาะที่ตับ
การตรวจ hemoglobin electrophoresis ให้หลักฐานที่สำคัญในการแยกแยะภาวะทั้งสองนี้ รวมกับการตรวจเหล็ก[]

### การตรวจคัดกรอง

ยังไม่ชัดเจนว่าการตรวจคัดกรองหญิงมีครรภ์ว่าขาดเหล็กหรือไม่ สามารถปรับปรุงผลที่ได้ในประเทศกำลังพัฒนา

### มาตรฐานทอง

โดยทั่วไปแล้ว การวินิจฉัยที่ชัดเจนที่สุดจะต้องแสดงว่าร่างกายไม่มีเหล็กสะสมโดยการตรวจไขกระดูก (bone marrow aspiration) โดยเติมสีใส่ไขกระดูกเพื่อหาเหล็ก
เนื่องจากนี่เป็นวิธีการที่เจ็บ ในขณะที่การทดลองรักษาด้วยเหล็กไม่แพงและไม่เจ็บ หมอจึงมักรักษาคนไข้ตามประวัติรักษาและระดับ ferritin โดยไม่ต้องตรวจไขกระดูก
นอกจากนั้นแล้ว งานศึกษาปี 2552
ยังตั้งข้อสงสัยถึงคุณค่าของการตรวจไขกระดูกหลังจากมีการฉีดเหล็กให้

การรักษา
--------

ภาวะโลหิตจางบางอย่างสามารถรักษาหายได้ แต่บางชนิดอาจจะเป็นตลอดชีวิต
ถ้าเหตุคือการขาดเหล็กทางอาหาร การทานอาหารที่สมบูรณ์ด้วยเหล็ก เช่น ถั่ว ผักใบเขียว หรือเนื้อแดง (เนื้อที่มีสีแดงเมื่อดิบรวมทั้งเนื้อวัว เนื้อแกะ เนื้อหมู ยกเว้นบางส่วนของไก่และเนื้อปลา) หรือการทานเหล็กเสริม ปกติจะแก้ปัญหาโลหิตจาง
นอกจากนั้นแล้ว ยังสามารถให้เหล็กผ่านเส้นเลือด หรือผ่านการถ่ายเลือด
ปริมาณเหล็กที่ทานและที่ดูดซึมเข้าเลือดจริง ๆ (bioavailability) อาจต่างกันมาก
ปัญหาการดูดซึมเหล็กจะเพิ่มมากขึ้นถ้าทานเหล็กพร้อมกับนม ชา กาแฟ หรือสิ่งอื่น ๆ
วิธีบางอย่างที่สามารถช่วยบรรเทาปัญหานี้รวมทั้ง

วิตามินซี
* การเสริมวิตามินซีจะช่วยให้ดูดซึมเหล็กได้ดีขึ้นไม่ว่าจะมีสารที่อาจเป็นตัวขัดขวางอื่น ๆ หรือไม่ แต่วิตามินซีเสื่อมไวต่อความร้อนและความชื้น ดังนั้น การเสริมวิตามินซีจึงมักจำกัดทำในอาหารแห้งที่ผนึกใส่ห่อ แต่บุคคลสามารถทานวิตามินซีบวกกับเหล็กเพื่อได้ประโยชน์เช่นเดียวกัน
* เทคนิคการห่อหุ้มเหล็กในระดับไมโครเมตร (Microencapsulation) ด้วยเลซิทินสามารถช่วยยึดและป้องกันเหล็กจากฤทธิ์ของสารที่เป็นตัวขัดขวางอื่น ๆ
* ใช้เหล็กในรูปแบบ iron amino acid chelate เช่น NaFeEDTA ซึ่งช่วยยึดและป้องกันเหล็กเช่นเดียวกัน งานศึกษาทางโลหิตวิทยาที่มหาวิทยาลัยชิลีแสดงว่า ferrous bis-glycine chelate สามารถทำงานร่วมกับวิตามินซีที่ช่วยให้ดูดซึมเหล็กได้ยิ่งดีขึ้น
* การแยกทานเหล็กและตัวขัดขวางการดูดซึมเป็นระยะ 2-3 ชม.
* ทาน "นม" อย่างอื่นเช่น นมถั่วเหลือง นมข้าว นมอัลมอนด์ หรือนมแพะแทนนมวัว
* การทานอาหารที่ปราศจากโปรตีนกลูเตนสามารถแก้ปัญหาในบุคคลที่มีโรค celiac disease
* เหล็กแบบ heme ที่พบในผลิตภัณฑ์สัตว์ เช่น เนื้อ ปลา และไก่ ดูดซึมได้ง่ายกว่าเหล็กที่ไม่ใช่ heme ซึ่งอยู่ในพืชและเหล็กเสริม

การเปรียบเทียบความพร้อมดูดซึมได้ (bioavailability) ของเหล็กในแบบต่าง ๆ จำต้องมีการควบคุมอย่างเคร่งครัดเพราะปัจจัยสำคัญที่สุดก็คือระดับเหล็กที่บุคคลมีอยู่แล้ว
ดังนั้น การศึกษาความพร้อมดูดซึมได้แบบทั่วไปจะไม่สอดส่องในเรื่องนี้ และดังนั้น ข้ออ้างที่เกินเลยของบริษัทอาหารเสริมที่ใช้หลักฐานเช่นนี้ไม่ควรจะสนใจ
ยังมีการศึกษาทางวิทยาศาสตร์อยู่เพื่อกำหนดวิธีที่ดีที่สุดที่มีราคาถูกที่สุด

ถ้าภาวะโลหิตจางไม่ตอบสนองต่อการเสริมเหล็กทางปาก อาจจำเป็นต้องให้ทางเส้นเลือดหรือผ่านการฟอกเลือด
แต่ก็เสี่ยงไข้ หนาว ปวดหลัง ปวดกล้ามเนื้อ เวียนหัว เป็นลม ผื่น และในบางกรณีถึงกับช็อกเพราะแพ้ (anaphylactic shock)
แต่ความชุกของผลที่ไม่ต้องการก็ยังต่ำกว่าการเสริมเหล็กทางปาก (ซึ่งต้องลดขนาดรักษาหรือหยุดในคนไข้ 40%) หรือการถ่ายเลือด
การตรวจเลือดหลังจากรักษาเป็นเรื่องสำคัญเพื่อยืนยันว่า การรักษาได้ผลหรือไม่
ซึ่งสามารถทำได้ภายใน 2-4 อาทิตย์
แต่สำหรับเหล็กที่ทานทางปาก ปกติต้องรอ 3 เดือนก่อนที่ยาที่ทานจะมีผลสำคัญ

### เหล็กเสริมและโอกาสเสี่ยงติดเชื้อ

เพราะว่า การมีระดับที่สูงขึ้นของ ferritin เมื่อติดเชื้อแบบฉับพลัน เชื่อว่า ก็เพื่อกันเหล็กจากแบคทีเรีย และดังนั้น ทั่วไปจึงพิจารณาว่าการให้เหล็กผ่านเส้นเลือด (ซึ่งหลีกเลี่ยงกลไกนี้) ควรจะหลีกเลี่ยงในคนไข้ที่กำลังติดเชื้อในกระแสเลือด (bacteraemia)
แต่ว่า การทดแทนเหล็กที่ขาดไปน้อยครั้งเป็นเรื่องฉุกเฉินที่รอรักษาการติดเชื้อแล้วไม่ได้ แต่ในบางกรณีก็อาจจะรอไม่ได้ เช่น ในโรคกระดูกอักเสบแบบเรื้อรัง (chronic osteomyelitis)

เพราะว่า การพร่องเหล็กป้องกันการติดเชื้อโดยสร้างสิ่งแวดล้อมที่ไม่เกื้อกูลต่อแบคทีเรีย
มีงานศึกษาที่พบว่า การเสริมเหล็กทำให้เกิดโรคติดเชื้อเพิ่มมากขึ้น ในเขตที่การติดเชื้อและมาลาเรียเป็นเรื่องสามัญ
ยกตัวอย่างเช่น เด็กที่ได้อาหารเสริมเหล็กมีหลักฐานว่าท้องเสียในอัตราที่สูงขึ้น
อย่างไรก็ดี แม้การขาดธาตุเหล็กจะช่วยลดการติดเชื้อบางชนิด แต่ก็ปรากฏว่าลดภูมิป้องกันเชื้อบางประเภท เช่นแบคทีเรีย *Salmonella typhimurium* และอะมีบา *Entamoeba histolytica*
ดังนั้นโดยทั่วไปแล้ว บางครั้งเป็นเรื่องยากที่จะตัดสินใจว่า การเสริมเหล็กจะเป็นประโยชน์หรือเป็นโทษต่อบุคคลภายในสิ่งแวดล้อมที่มีโรคติดเชื้อมาก
แต่ว่า นี่ก็ยังเป็นปัญหาต่างกันจากการให้เหล็กกับบุคคลที่ติดเชื้ออยู่แล้ว[]

### การทดแทนเหล็ก

เมื่อปรับการเสริมเหล็กในแต่ละวัน การใช้ปริมาณที่น้อยลงต่อวันก็จะทำให้การรักษาต้องดำเนินนานขึ้น
การประมาณปริมาณเหล็กที่ต้องการสามารถใช้แนะแนวทางการรักษา และการรักษาสามารถทำเป็นเป็นรอบ ๆ
ถ้าใช้วิธีนี้ คนไข้ควรจะมีส่วนร่วมในการรักษาโดยกำหนดแบบธาตุเหล็กที่ใช้ และตารางการรักษาที่ตนสามารถอดทนรับได้
เหล็กที่ดูดซึมในทางเดินอาหารไม่ได้เป็นปริมาณสม่ำเสมอ และสามารถเปลี่ยนไปอย่างสำคัญขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่าง รวมทั้งระดับเฮโมโกลบินและเหล็กที่สะสมอยู่ในร่างกาย
ปริมาณที่ดูดซึมจะลดลงเมื่อภาวะขาดเหล็กเริ่มหาย
ดังนั้น จึงบอกอย่างชัดเจนไม่ได้ว่าร่างกายจะดูดซึมเหล็กเท่าไร แต่ก็ประเมินว่า ประมาณ 10%-20% ของเหล็กที่ทานจะดูดซึมเข้าร่างกายในช่วงต้น ๆ ของการรักษา

จำนวนคนเสียชีวิตเนื่องจากภาวะโลหิตจางเหตุขาดธาตุเหล็กต่อประชากรล้านคนในปี 2555

  0-0
  1-1
  2-3
  4-5
  6-8
  9-12
  13-19
  20-30
  31-74
  75-381

ถ้าใช้ ferrous sulfate การรักษารอบหนึ่งจะใช้ยา 75 เม็ด โดยทาน 3 เม็ดต่อวันเป็นเวลา 25 วัน
สำหรับผู้ที่มีเลือดจางในระดับปานกลาง (moderate) การรักษารอบหนึ่งควรพอชดเชยเหล็กที่ขาดไปโดยส่วนหนึ่ง
ถ้าภาวะโลหิตจางไม่รุนแรงและไม่มีอาการซับซ้อนอื่น ๆ เช่นการเสียเลือดหรือโรคในทางเดินอาหาร ก็ไม่จำเป็นต้องรักษาอีกรอบหนึ่งเพื่อแก้ภาวะเลือดจาง
แต่การประเมินสถานะของโรคใหม่หลังจากรักษาเสร็จควรทำ เพื่อตรวจว่าจำเป็นต้องรักษาเพิ่มขึ้นอีกหรือไม่
ถ้าคนไข้เสี่ยงต่อการเสียเหล็กต่อ ๆ ไป (เช่น การมีประจำเดือนมาก) อาจจะต้องรักษาโดยการให้เหล็กเพื่อคงสภาพ (maintenance) เรื่อย ๆ
ข้อสำคัญของการรักษาเป็นรอบ ๆ เช่นนี้ก็คือว่า แผนการรักษาของแต่ละคนจะขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่างรวมทั้งเหตุของภาวะโลหิตจาง ปริมาณเหล็กที่พร่อง รูปแบบยาที่ใช้ และระยะเวลาที่ใช้รักษา

ภาระโรค (DALY) เนื่องจากภาวะเลือดจางเหตุขาดธาตุเหล็กต่อประชากรแสนคนในปี 2547

  no data
  less than 50
  50-100
  100-150
  150-200
  200-250
  250-300
  300-350
  350-400
  400-450
  450-500
  500-1000
  more than 1000

วิทยาการระบาด
-------------

คนประมาณ 610 ล้านคนหรือประชากร 8.8% ทั่วโลกมีภาวะเลือดจางเหตุขาดธาตุเหล็กในระดับปานกลาง (moderate)
โดยหญิง (9.9%) เป็นมากกว่าชาย (7.8%)
และคนอีก 375 ล้านคนมีโรคในระดับอ่อน
ภายในประเทศสหรัฐอเมริกา ภาวะโลหิตจางเหตุขาดธาตุเหล็กมีผลต่อชาย 2% หญิงผิวขาว 10.5% หญิงแอฟริกันอเมริกันและหญิงเม็กซิกันอเมริกัน 20%

อ้างอิง
-------

1. ↑  

	* "anemia", *ศัพท์บัญญัติอังกฤษ-ไทย, ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (คอมพิวเตอร์) รุ่น ๑.๑ ฉบับ ๒๕๔๕*, ภาวะเลือดจาง
	* "deficiency", *ศัพท์บัญญัติอังกฤษ-ไทย, ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (คอมพิวเตอร์) รุ่น ๑.๑ ฉบับ ๒๕๔๕*, การขาด,ความพร่อง
2. ↑  *Stedman's Medical Dictionary* (28th ed.). Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins. 2006. p. Anemia. ISBN 9780781733908.
3. ↑  
Janz, TG; Johnson, RL; Rubenstein, SD (2013-11). "Anemia in the Emergency Department: Evaluation and Treatment". *Emergency Medicine Practice*. **15** (11): 1–15, quiz 15-6. PMID 24716235. `{{cite journal}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|date=` (help)
4. ↑  
"Iron deficiency anemia: MedlinePlus Medical Encyclopedia". *www.nlm.nih.gov*. สืบค้นเมื่อ 2016-07-02.
5. ↑  Calis, JC; Phiri, KS; Faragher, EB; และคณะ (2008). "Severe Anemia in Malawian Children". *N. Engl. J. Med*. **358** (9): 888–99. doi:10.1056/NEJMoa072727. PMID 18305266.
6. ↑  Dreyfuss, ML; Stoltzfus RJ; Shrestha JB; และคณะ (2000). "Hookworms, Malaria and Vitamin A Deficiency Contribute to Anemia and Iron Deficiency Among Pregnant Women in the Plains of Nepal". *J. Nutr*. **130** (10): 2527–36. PMID 11015485.
7. ↑  Global Burden of Disease Study 2013, Collaborators (2015-08-22). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 301 acute and chronic diseases and injuries in 188 countries, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". *Lancet (London, England)*. **386** (9995): 743–800. doi:10.1016/s0140-6736(15)60692-4. PMID 26063472. `{{cite journal}}`: `|first1=` มีชื่อเรียกทั่วไป (help)
8. ↑  "Global, Regional, and National Age-Sex Specific All-Cause and Cause-Specific Mortality for 240 Causes of Death, 1990-2013: a Systematic Analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". *Lancet*. **385** (9963): 117–71. 2014-12-017. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. PMC 4340604. PMID 25530442. `{{cite journal}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|date=` (help)
9. ↑  "Pallor in diagnosis of iron deficiency in children". 2002-07. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|date=` (help)
10. ↑  Rangarajan, Sunad; D'Souza, George Albert. (2007-04). "Restless legs syndrome in Indian patients having iron deficiency anemia in a tertiary care hospital". *Sleep Medicine*. **8** (3): 247–51. doi:10.1016/j.sleep.2006.10.004. PMID 17368978. `{{cite journal}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|date=` (help)
11. 1 2  "NPS News 70: Iron deficiency anaemia". NPS Medicines Wise. 2010-10-01. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-02-22. สืบค้นเมื่อ 2010-11-05.
12. ↑  "World Health Organization Fact Sheet No. 366, Soil-Transmitted Helminth Infections". 2013-06. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|date=` (help)
13. 1 2  "Iron deficiency anemia". Mayo Clinic. 2011-03-04. สืบค้นเมื่อ 2012-12-11.
14. 1 2  Decsi, T.; Lohner, S. (2014). "Gaps in meeting nutrient needs in healthy toddlers". *Ann Nutr Metab*. **65** (1): 22–8. doi:10.1159/000365795. PMID 25227596.
15. ↑  "Handout: Iron Deficiency Anemia". National Anemia Action Council. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2008-09-17. สืบค้นเมื่อ 2016-11-28.
16. ↑  Brady, PG (2007-10). "Iron deficiency anemia: a call for". *Southern Medical Journal*. **100** (10): 966–967. doi:10.1097/SMJ.0b013e3181520699. PMID 17943034. สืบค้นเมื่อ 2012-07-23. `{{cite journal}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|date=` (help)
17. ↑  McPhee, Stephen J; Papadakis, Maxine A (2009). *Current medical diagnosis and treatment*. p. 428.`{{cite book}}`: CS1 maint: uses authors parameter (ลิงก์)
18. ↑  Siu, AL; U.S. Preventive Services Task, Force (2015-10-06). "Screening for Iron Deficiency Anemia and Iron Supplementation in Pregnant Women to Improve Maternal Health and Birth Outcomes: U.S. Preventive Services Task Force Recommendation Statement". *Annals of Internal Medicine*. **163** (7): 529–36. doi:10.7326/m15-1707. PMID 26344176.
19. ↑  
Mazza, J.; Barr, R. M.; McDonald, J. W.; Valberg, L. S. (1978-10-21). "Usefulness of the serum ferritin concentration in the detection of iron deficiency in a general hospital". *Canadian Medical Association Journal*. **119** (8): 884–886. PMC 1819106. PMID 737638. สืบค้นเมื่อ 2009-05-04.
20. ↑  
Kis, AM; Carnes, M (1998-07). "Detecting Iron Deficiency in Anemic Patients with Concomitant Medical Problems". *J Gen Intern Med*. **13** (7): 455–61. doi:10.1046/j.1525-1497.1998.00134.x. PMC 1496985. PMID 9686711. `{{cite journal}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|date=` (help)
21. ↑  Thomason, Ronald W.; Almiski, Muhamad S. (2009-04). "Evidence That Stainable Bone Marrow Iron Following Parenteral Iron Therapy Does Not Correlate With Serum Iron Studies and May Not Represent Readily Available Storage Iron". *American Journal of Clinical Pathology*. **131** (4): 580–585. doi:10.1309/AJCPBAY9KRZF8NUC. PMID 19289594. สืบค้นเมื่อ 2009-05-04. `{{cite journal}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|date=` (help)
22. ↑  
National Institutes of Health. "Dietary Supplement Fact Sheet: Iron". United States of America, Department of Health and Human Services. สืบค้นเมื่อ 2012-03-08.
23. ↑  
Miret, Silvia; Simpson, Robert J.; McKie, Andrew T. (2003-07-01). "Physiology and molecular biology of dietary iron absorption". *Annual Review of Nutrition*. **23** (1): 283–301. doi:10.1146/annurev.nutr.23.011702.073139.
24. ↑  Alleyne, Michael; Horne, McDonald K.; Miller, Jeffery L. (2008-11-01). "Individualized treatment for iron-deficiency anemia in adults". *The American Journal of Medicine*. **121** (11): 943–948. doi:10.1016/j.amjmed.2008.07.012. ISSN 0002-9343. PMC 2582401. PMID 18954837.
25. ↑  "Mortality and Burden of Disease Estimates for WHO Member States in 2002" (xls). *World Health Organization*. 2002.
26. 1 2 3  Vos, T; Flaxman, AD; Naghavi, M; Lozano, R; Michaud, C; Ezzati, M; Shibuya, K; Salomon, JA; และคณะ (2012-12-15). "Years Lived with Disability (YLDs) for 1160 Sequelae of 289 Diseases and Injuries 1990-2010: a Systematic Analysis for the Global Burden of Disease Study 2010". *Lancet*. **380** (9859): 2163–96. doi:10.1016/S0140-6736(12)61729-2. PMID 23245607.
27. ↑  Killip, S; Bennett, JM; Chambers, MD (2007-03-01). "Iron deficiency anemia". *American family physician*. **75** (5): 671–8. PMID 17375513.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* The Importance of Iron เก็บถาวร 2013-10-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน - From IronTherapy.Org
* Interactive material on Iron Metabolism เก็บถาวร 2016-05-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน - From IronAtlas.com
* Establishing the cause of anemia - From AnaemiaWorld.com
* Handout: Iron Deficiency Anemia เก็บถาวร 2008-09-17 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน - From the National Anemia Action Council
* NPS News 70: Iron deficiency anaemia: NPS - Better choices, Better health เก็บถาวร 2011-02-22 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน - From the National Prescribing Service

| * ด
* ค
* ก
Diseases of red blood cells |
| --- |
| ↑ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Polycythemia | 
* Polycythemia vera

 |

 |
| ↓ | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Anemia | 

|  |  |
| --- | --- |
| Nutritional | 
* Micro-: Iron-deficiency anemia
	+ Plummer–Vinson syndrome

* Macro-: Megaloblastic anemia
	+ Pernicious anemia

 |
| Hemolytic(mostly normo-) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Hereditary | 
* *enzymopathy:* Glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency
* *glycolysis*
	+ pyruvate kinase deficiency
	+ triosephosphate isomerase deficiency
	+ hexokinase deficiency

* *hemoglobinopathy:* Thalassemia
	+ alpha
	+ beta
	+ delta
* Sickle cell disease/trait
* Hemoglobin C disease
* *membrane:* Hereditary spherocytosis
	+ Minkowski–Chauffard syndrome
* Hereditary elliptocytosis
	+ Southeast Asian ovalocytosis
* Hereditary stomatocytosis

 |
| Acquired | 

|  |  |
| --- | --- |
| AIHA | 
* Warm antibody autoimmune hemolytic anemia
* Cold agglutinin disease
* Donath–Landsteiner hemolytic anemia
	+ Paroxysmal cold hemoglobinuria
* Mixed autoimmune hemolytic anemia

 |

* *membrane*
	+ paroxysmal nocturnal hemoglobinuria

* Microangiopathic hemolytic anemia
* Thrombotic microangiopathy
	+ Hemolytic–uremic syndrome

* Drug-induced autoimmune
* Drug-induced nonautoimmune

* Hemolytic disease of the newborn
 |

 |
| Aplastic(mostly normo-) | 
* Hereditary: Fanconi anemia
* Diamond–Blackfan anemia

* Acquired: Pure red cell aplasia
* Sideroblastic anemia
* Myelophthisic

 |
| Blood tests | 
* *Mean corpuscular volume*
	+ normocytic
	+ microcytic
	+ macrocytic
* *Mean corpuscular hemoglobin concentration*
	+ normochromic
	+ hypochromic

 |

 |
| Other | 
* Methemoglobinemia
* Sulfhemoglobinemia
* Reticulocytopenia
* Hereditary persistence of fetal hemoglobin

 |

 |


| * ด
* ค
* ก
แพทยศาสตร์ |
| --- |
| การแพทย์เฉพาะทาง เฉพาะทางสาขาต่อยอด และวิทยาศาสตร์การแพทย์พื้นฐาน | 

|  |  |
| --- | --- |
| วิทยาศาสตร์การแพทย์ | 
* กายวิภาคศาสตร์
* พยาธิวิทยา
* สรีรวิทยา
* ประสาทวิทยาศาสตร์
* จุลชีววิทยา
* ไวรัสวิทยา
* โรคติดเชื้อ
* ภูมิคุ้มกันวิทยา
* ระบาดวิทยา
* ปรสิตวิทยา
* อณูชีววิทยา
* เภสัชวิทยา
* พิษวิทยา
* นิติวิทยาศาสตร์
* จุลชีวนิติเวชวิทยา

 |
| อายุรศาสตร์ | 
* อายุรศาสตร์โรคหัวใจ
* อายุรศาสตร์โรคข้อและรูมาติซั่ม
* อายุรศาสตร์โรคต่อมไร้ท่อและเมตะบอลิสม
* อายุรศาสตร์โรคภูมิแพ้และภูมิคุ้มกันทางคลินิก
* อายุรศาสตร์โรคระบบทางเดินอาหาร
* อายุรศาสตร์โรคระบบหายใจและภาวะวิกฤตโรคระบบการหายใจ
* อายุรศาสตร์มะเร็งวิทยา
* อายุรศาสตร์โรคเลือด
* อายุรศาสตร์โรคติดเชื้อ
* อายุรศาสตร์โรคไต
* ตจวิทยา
* ประสาทวิทยา
* เวชบำบัดวิกฤต

 |
| ศัลยศาสตร์ | 
* กุมารศัลยศาสตร์
* ศัลยศาสตร์ทรวงอก
* ประสาทศัลยศาสตร์
* ศัลยศาสตร์ตกแต่งและเสริมสร้าง
* ศัลยศาสตร์มะเร็งวิทยา
* ศัลยศาสตร์อุบัติเหตุ
* ศัลยศาสตร์ยูโรวิทยา
* ศัลยศาสตร์หลอดเลือด
* ศัลยศาสตร์ลำไส้ใหญ่และทวารหนัก

 |
| กุมารเวชศาสตร์ | 
* กุมารเวชศาสตร์ตจวิทยา
* กุมารเวชศาสตร์ทารกแรกเกิดและปริกำเนิด
* กุมารเวชศาสตร์ประสาทวิทยา
* กุมารเวชศาสตร์พัฒนาการและพฤติกรรม
* กุมารเวชศาสตร์โรคต่อมไร้ท่อและเมตาบอลิสม
* กุมารเวชศาสตร์โรคติดเชื้อ
* กุมารเวชศาสตร์โรคไต
* กุมารเวชศาสตร์โรคทางเดินอาหารและโรคตับ
* กุมารเวชศาสตร์โรคภูมิแพ้และภูมิคุ้มกัน
* กุมารเวชศาสตร์โรคระบบทางเดินหายใจ
* กุมารเวชศาสตร์โรคหัวใจ
* โลหิตวิทยาและมะเร็งในเด็ก

 |
| สูติศาสตร์–นรีเวชศาสตร์ | 
* เวชศาสตร์การเจริญพันธุ์
* เวชศาสตร์มารดาและทารกในครรภ์
* มะเร็งนรีเวชวิทยา

 |
| การแพทย์เฉพาะทางอื่น ๆ | 
* เวชศาสตร์ป้องกัน
	+ ระบาดวิทยา
	+ อาชีวเวชศาสตร์
	+ เวชศาสตร์การบิน
	+ เวชศาสตร์ป้องกันคลินิก
	+ สาธารณสุขศาสตร์
	+ สุขภาพจิตชุมชน
* เวชศาสตร์ครอบครัว
* รังสีวิทยา
	+ รังสีวิทยาวินิจฉัย
	+ รังสีร่วมรักษาของลำตัว
	+ รังสีร่วมรักษาระบบประสาท
	+ รังสีรักษาและมะเร็งวิทยา
	+ เวชศาสตร์นิวเคลียร์
	+ ภาพวินิจฉัยชั้นสูง
	+ ภาพวินิจฉัยระบบประสาท
* วิสัญญีวิทยา
	+ วิสัญญีวิทยาสำหรับการผ่าตัดหัวใจ หลอดเลือดใหญ่ และทรวงอก
	+ วิสัญญีวิทยาสำหรับผู้ป่วยโรคทางระบบประสาท
* จิตเวชศาสตร์
* จิตเวชศาสตร์เด็กและวัยรุ่น
* นิติเวชศาสตร์
* พยาธิวิทยา
* พยาธิวิทยาคลินิก
* พยาธิกายวิภาค
* เวชศาสตร์ฉุกเฉิน
* จักษุวิทยา
* โสตศอนาสิกวิทยา
* เวชศาสตร์ฟื้นฟู
* ศัลยศาสตร์ออร์โทพีดิกส์
* เวชศาสตร์การกีฬา
* เวชศาสตร์เขตเมือง
* เภสัชวิทยาและพิษวิทยา

 |

 |
| อื่น ๆ | 
* ห้องปฏิบัติการทางการแพทย์
	+ จุลกายวิภาคศาสตร์
	+ ชีวเคมี
	+ จุลชีววิทยาคลินิก
	+ ปรสิตวิทยา
	+ ภูมิคุ้มกันวิทยาคลินิก
	+ เวชศาสตร์การบริการโลหิต
* กายวิภาคศาสตร์
* สรีรวิทยา
* เวชพันธุศาสตร์
* คัพภวิทยา
* เวชศาสตร์การโรงพยาบาล
* ประวัติศาสตร์การแพทย์
* แพทยศาสตรศึกษา
* โรงเรียนแพทย์
* การแพทย์แผนไทย
* แพทย์
	+ แพทยศาสตรบัณฑิต
* ผู้ช่วยแพทย์
* สาธารณสุข

 |