**ตะโขง** หรือ **จระเข้ปากกระทุงเหว** หรือ **ตะโขงมลายู** (อังกฤษ: Malayan gharial, false gharial; ชื่อวิทยาศาสตร์: *Tomistoma schlegelii*) เป็นสัตว์เลื้อยคลานขนาดใหญ่ในอันดับจระเข้ อยู่ในวงศ์ตะโขง (Gavialidae) จัดเป็นหนึ่งในสองชนิดของวงศ์นี้ที่ยังสืบเผ่าพันธุ์มาจนถึงปัจจุบัน แต่จัดว่าเป็นเพียงชนิดเดียวเท่านั้นในสกุล *Tomistoma*

ลักษณะ
------

มีลำตัวขนาดปานกลาง ความยาวเต็มที่ประมาณ 2.80-3.0 เมตร มีแถบสีดำพาดขวางลำตัวและหาง ปากแหลมเรียวยาวมาก แต่ไม่มีก้อนเนื้อตอนปลายจมูกเหมือน ตะโขงอินเดีย (*Gavialis gangeticus*) ซึ่งเป็นลักษณะเด่นที่ทำให้ตะโขงมลายูมีชื่อสามัญภาษาอังกฤษเรียกว่า "false gharial" (ตะโขงเทียม)

พบกระจายพันธุ์อยู่ในคาบสมุทรมลายูและภูมิภาคอินโดจีน เช่น ไทย, มาเลเซีย, เวียดนาม, กาลีมันตัน, บอร์เนียว, สุมาตรา และพบถึงประเทศออสเตรเลียทางตอนเหนือ โดยมักอาศัยที่อยู่บริเวณปากแม่น้ำที่เป็นน้ำกร่อยหรือป่าชายเลน แม้จะมีลำตัวที่ใหญ่แต่ทว่าด้วยรูปทรงของปากที่เรียวเล็ก ทำให้ตะโขงสามารถกินอาหารได้เพียงไม่กี่ประเภท เช่น ปลา เท่านั้น เป็นต้น

ตะโขงเพศเมียถึงวัยเจริญพันธุ์เมื่ออายุ 5-6 ปี หรือความยาว 2.50-3.0 เมตร มีพฤติกรรมการจับคู่แบบเดียวกับนกเงือกคือ จะจับคู่เพียงตัวเดียวเท่านั้น โดยทำรังโดยพูนดินและวัชพืชขึ้นบนชายฝั่ง วางไข่ครั้งละ 20-60 ฟอง ในฤดูแล้ง ระยะฟักไข่ราว 2.5-3 เดือน เป็นตัวประมาณต้นฤดูฝน การเพาะขยายพันธุ์ในที่เลี้ยงเพิ่งประสบความสำเร็จเมื่อปี พ.ศ. 2548 จากฟาร์มจระเข้ สมุทรปราการ เป็นครั้งแรกของโลก โดยได้พ่อแม่พันธุ์จากประเทศสิงคโปร์

สำหรับสถานะในอนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศซึ่งชนิดสัตว์ป่าและพืชป่าใกล้สูญพันธุ์ (ไซเตส) ถูกจัดให้อยู่ในบัญชีรายชื่อหมายเลขหนึ่ง (Appendix I) คือ ห้ามล่าหรือค้าโดยเด็ดขาด เว้นแต่เป็นไปเพื่อการศึกษาวิจัย

ตะโขงในไทย
----------

สถานภาพในธรรมชาติของตะโขงนับว่าใกล้สูญพันธุ์มากแล้ว สำหรับในประเทศไทยไม่พบมีรายงานการพบตั้งแต่ปี พ.ศ. 2513 ในอดีตมีรายงานการพบบ้างที่อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ เมื่อปี พ.ศ. 2503 และ พ.ศ. 2504 ในระยะหลังมีรายงานการพบบ้างที่อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี, เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาบรรทัด จังหวัดพัทลุง และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสิรินธร (ป่าพรุโต๊ะแดง) จังหวัดนราธิวาส แต่ก็พบเพียง 1-2 ตัวเท่านั้น

ในปลายปี พ.ศ. 2550 ได้มีการพบตะโขงขนาดเล็กที่ฝายเก็บน้ำคลองถูป อำเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี

ทางวัฒนธรรมและความเชื่อ
-----------------------

ในไทยที่วัดพนัญเชิง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เคยมีความเชื่อว่ามีตะโขงอาศัยอยู่ที่นั่นและเป็นจระเข้เจ้า มักปรากฏตัวให้เห็นบริเวณหน้าวัดที่เป็นสบน้ำของแม่น้ำป่าสักกับแม่น้ำเจ้าพระยาไหลมาบรรจบกันทำให้เกิดน้ำวนขนาดใหญ่เรียกว่า "น้ำวนบางกะจะ" เมื่อถึงฤดูน้ำเรือและแพที่ผ่านบริเวณนั่นก็จะถูกน้ำวนดังกล่าวดูดไป เมื่อมีคนตายก็กล่าวกันว่านั่นเกิดจากการกระทำของตะโขง แต่ปัจจุบันความเชื่อดังกล่าวไม่มีแล้ว

ระเบียงภาพ
----------

* กะโหลกของตะโขงกะโหลกของตะโขง
* ภาพจากด้านบนภาพจากด้านบน
* ตลอดทั้งตัวตลอดทั้งตัว
* ภาพใบหน้าและฟันของตะโขงภาพใบหน้าและฟันของตะโขง

อ้างอิง
-------

1. 1 2  Crocodile Specialist Group (2000). "*Tomistoma schlegelii*". *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2010.4*.
2. ↑  "ตะโขง"จระเข้พันธุ์หายากคนไทยโชว์ฝีมือเพาะได้ครั้งแรกของโลก". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2019-06-29. สืบค้นเมื่อ 2009-09-13.
3. ↑  ""ไอ้เข้" โผล่ซ้ำเห็นชัดปากยาวเรียว แท้จริง "ตะโขง" สัตว์ป่าหายาก". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2008-06-14. สืบค้นเมื่อ 2009-09-13.
4. ↑  ชาวบ้านตื่นหน้าเหมือนจระเข้โผล่-ที่แท้ "ตะโขง" สัตว์ป่าคุ้มครองหายาก[*ลิงก์เสีย*]
5. ↑  ศรีศักดิ์ วัลลิโภดม. "ลุ่มน้ำเจ้าพระยากับตะเข้". มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-10-30. สืบค้นเมื่อ 8 มิถุนายน 2557. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)

คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
**ตะโขง**

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

 ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Tomistoma schlegelii ที่วิกิสปีชีส์

| * ด
* ค
* ก
สปีชีส์ในอันดับจระเข้ |
| --- |
| อาณาจักร: Animalia **·**  ไฟลัม: Chordata **·**  ชั้น: Sauropsida **·**  (อันดับไม่จัดอันดับ): Archosauria **·**  อันดับใหญ่: Crocodylomorpha |
| 

| วงศ์ Gavialidae (ตะโขง) |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| *Tomistoma* | ตะโขง (*T. schlegelii*) |
| *Gavialis* | ตะโขงอินเดีย (*G. gangeticus*) |

 |

 |
| 

| วงศ์ Alligatoridae (แอลลิเกเตอร์) |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| วงศ์ย่อย Alligatorinae (แอลลิเกเตอร์) | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Alligator* | แอลลิเกเตอร์อเมริกา (*A. mississippiensis*) **·**  แอลลิเกเตอร์จีน (*A. sinensis*) |

 |
| วงศ์ย่อย Caimaninae (เคแมน) | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Paleosuchus* | เคแมนแคระกูว์วีเย (*P. palpebrosus*) **·**  เคแมนหน้าเรียบ (*P. trigonatus*) |
| *Caiman* | เคแมนแว่น (*C. crocodilus*) **·**  เคแมนจมูกกว้าง (*C. latirostris*) **·**  เคแมนยากาเร (*C. yacare*) |
| *Melanosuchus* | เคแมนดำ (*M. niger*) |

 |

 |

 |
| 

| วงศ์ Crocodylidae (จระเข้) |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Crocodylinae | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Crocodylus* | จระเข้อเมริกา (*C. acutus*) **·**  จระเข้ปากแหลม (*C. cataphractus*) **·**  จระเข้โอริโนโก (*C. intermedius*) **·**  จระเข้น้ำจืดออสเตรเลีย (*C. johnsoni*) **·**  จระเข้ฟิลิปปินส์ (*C. mindorensis*) **·**  จระเข้มอเรเล็ต (*C. moreletii*) **·**  จระเข้แม่น้ำไนล์ (*C. niloticus*) **·**  จระเข้นิวกินี (*C. novaeguineae*) **·**  จระเข้อินเดีย (*C. palustris*) **·**  จระเข้น้ำเค็ม (*C. porosus*) **·**  จระเข้คิวบา (*C. rhombifer*) **·**  จระเข้น้ำจืด (*C. siamensis*)  **·** จระเข้ทะเลทราย (*C. suchus*) |
| *Osteolaemus* | จระเข้แคระ (*O. tetraspis*) |

 |

 |

 |