**วัดสรศักดิ์** เป็นโบราณสถานภายในกำแพงของอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ใกล้กับประตูศาลหลวง ประตูเมืองด้านทิศเหนือ

ลักษณะทางกายภาพ
---------------

โบราณสถานภายในวัดสรศักดิ์ ประกอบไปด้วยเจดีย์ประธาน และวิหาร

เจดีย์ประธาน เป็นเจดีย์ทรงลังกาแบบหนึ่งที่นิยมสร้างมาตั้งแต่สมัยสุโขทัยแล้วคือ เจดีย์ทรงกลมที่มีช้างล้อมรอบฐาน ตามความเชื่อที่ว่าช้างเป็นสัตว์พาหนะของพระเจ้าจักรพรรดิ์ที่คู่ควรกับการเป็นพาหนะค้ำจุนพระพุทธศาสนาให้ยั่งยืนตลอด 5,000 ปี:19

เดิมเจดีย์ได้หักพังลงหมดแล้ว เหลือเฉพาะส่วนฐานที่มีช้างล้อม ซึ่งตรงกับข้อความในจารึก อย่างไรก็ตาม รูปแบบที่ปรากฏในปัจจุบันสร้างต่อเติมขึ้นใหม่เมื่อครั้งกรมศิลปากรบูรณปฏิสังขรณ์เมื่อปี พ.ศ. 2546:64

ด้านหน้าหรือด้านทิศตะวันออกของเจดีย์ประธานเป็นที่ตั้งของวิหาร จากฐานและตอเสาที่หลงเหลืออยู่ สันติ เล็กสุขุม สันนิษฐานว่าวิหารหลังนี้คงมีหลังคาทรงจั่วและมีเฉลียงโดยรอบ:49

ศักดิ์ชัย สายสิงห์ กล่าวว่าข้อมูลจากจารึกชี้ให้เห็นถึงการสร้างวัดในสมัยนั้น น่าจะเป็นเรื่องของกษัตริย์และเจ้านาย ส่วนขุนนางที่จะสร้างวัดต้องขอพระราชานุญาตก่อน และเจดีย์ทรงระฆังที่ประดับด้วยประติมากรรมช้างล้อมรอบ น่าจะได้รับความนิยมมาถึงในช่วงเวลานี้:64

* วิหารของวัดสรศักดิ์วิหารของวัดสรศักดิ์
* ช้างประดับภายในเจดีย์ประธานช้างประดับภายในเจดีย์ประธาน
* คติช้างล้อมเจดีย์เป็นคติที่มาจากลังกาคติช้างล้อมเจดีย์เป็นคติที่มาจากลังกา
* วัดสรศักดิ์ในช่วงเทศกาลสงกรานต์วัดสรศักดิ์ในช่วงเทศกาลสงกรานต์

โบราณวัตถุ
----------

### จารึกวัดสรศักดิ์

จารึกวัดสรศักดิ์ด้านหน้าด้านหลังปัจจุบันเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง จังหวัดสุโขทัย

ศรีศุภมัสดุอาทิศักราชได ๑๓๓๔ มะโรงสัปตสัปตจัตวาริ ศกวันพฤหัสบดีเดือนห้า [...] จึงท่านผู้หนึ่งชื่อนายอินทรสรศักดิ์มีศรั-ทธาในพระพุทธศาสนาจึงขอที่อันอยู่นั้นหนขื่อ ได้สี่สิบห้าวาหนแป ได้สามสิบเก้าวานี้แก่พ่ออยู่หัวเจ้าธ ออกญาธรรมราชาองค์ทรงไตรปิฏกนั้นว่าจะสร้างอารามถวายพระราชกุศลแก่พ่ออยู่หัวเจ้าธ ...
— ส่วนเปิดของจารึกวัดสรศักดิ์เป็นคำปริวรรตโดยฉ่ำ ทองคำวรรณ กล่าวถึงนายอินทรสรศักดิ์ขอพระราชทานที่ดินจากพ่ออยู่หัว เพื่อสร้างพระอารามถวาย

จารึกวัดสรศักดิ์ หรือจารึกหลักที่ 49 เป็นแผ่นหินชนวนรูปทรงเสมา โดยมีขนาดกว้าง 96 เซนติเมตร สูง 144 เซนติเมตร หนา 19 เซนติเมตร โดยภายในจารึกมีหนึ่งด้าน โดยมีทั้งหมด 35 บรรทัด จารึกเป็นตัวอักษรไทยสุโขทัย เนื้อหาของจารึกกล่าวถึงนายอินทรศักดิ์ หรืออินทรสรศักดิ์ หรืออินทราสรศักดิ์ ขอพระราชทานที่ดินขนาด 15 x 30 วา จากเจ้าท่านออกญาธรรมราชา หรือพญาไสลือไท เพื่อสร้างพระอารามถวาย สร้างมหาเจดีย์มีช้างประกอบด้วยพระเจ้าหน่อยตีนและวิหารหอพระ สร้างในปี พ.ศ. 1955 และสร้างเสร็จในปี พ.ศ. 1960 ครั้นสร้างสำเร็จแล้วจึงให้นิมนต์พระมหาเถรธรรมไตรโลกฯ จากตำบลดาวขอน ผู้เป็นน้าของออกญาธรรมราชา เจ้าเมืองสุโขทัย ให้มาจำพรรษาที่วัดนี้ด้วย:19:63

ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 1959 สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 ขณะยังทรงพระเยาว์ได้เสด็จมาบำเพ็ญพระราชกุศล พร้อมพระราชมารดาและพระมาตุจฉาที่เมืองสุโขทัย การเสด็จคราวนี้พระมาตุจฉาได้เสด็จเข้าพำนักหัวสนามเก่าด้านทิศตะวันตกติดกับวัดสรศักดิ์ ความในจารึกวัดสรศักดิ์นี้เองที่ช่วยชี้ตำแหน่งของพระตำหนักหรือวังเจ้านาย ตลอดถึงกษัตริย์ของสุโขทัยว่าควรจะอยู่ตรงบริเวณทิศตะวันตกของวัดสรศักดิ์ เหนือศาลาตาผาแดง และที่ปัจจุบันเป็นถนนจากวัดมหาธาตุผ่านศาลตาผาแดง ผ่านวัดสรศักดิ์ และพระตำหนัก สู่ประตูศาลหลวงด้านทิศเหนือนี้คือ "สนาม" ที่กล่าวถึงในจารึกวัดสรศักดิ์:19

นอกจากนี้ จารึกได้กล่าวถึงการสร้างพระเจ้าหย่อนตีน โดยที่อีกด้านหนึ่งของจารึกได้ปรากฏพระพุทธรูปสลักเป็นพระลีลาอยู่ด้วย ประเสริฐ ณ นคร ให้ข้อคิดเห็นว่าพระเจ้าหย่อนตีนในที่นี้อาจหมายถึงพระพุทธรูปลีลาก็ได้ จึงเป็นหลักฐานที่สำคัญอย่างหนึ่งที่แสดงให้เห็นว่าพระพุทธรูปลีลาสมัยสุโขทัยนั้น คงมีมาก่อนหรืออย่างน้อยในช่วงปี พ.ศ. 1960 ก็รู้จักกันดีแล้ว:64

จารึกวัดสรศักดิ์พบที่มุมตะวันตกเฉียงเหนือของตระพังสอ เมื่อปี พ.ศ. 2498 โดยหน่วยขุดแต่งและบูรณะเมืองสุโขทัย กองโบราณคดี กรมศิลปากร

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3  กรมศิลปากร, สำนักโบราณคดี. (2546). *นำชมอุทยานประวัติศาสตร์ สุโขทัย ศรีสัชนาลัย กำแพงเพชร*. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร. ISBN 9749128125.
2. 1 2 3 4  ศักดิ์ชัย สายสิงห์. (2547). *ศิลปะสุโขทัย: บทวิเคราะห์หลักฐานโบราณคดี จารึก และศิลปกรรม*. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศิลปากร, สถาบันวิจัยและพัฒนา. ISBN 9749624491
3. ↑  สันติ เล็กสุขุม. (2551). *โบราณสถานกับรูปแบบสันนิษฐาน มรดกโลก สุโขทัย ศรีสัชนาลัย กำแพงเพชร*. กรุงเทพฯ: ทวีวัฒน์การพิมพ์. ISBN 9789749450000
4. ↑  ฉ่ำ ทองคำวรรณ. ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ 3 : ประมวลจารึกที่พบในภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคตะวันออก และภาคกลางของประเทศไทย อันจารึกด้วยอักษรและภาษาไทย, ขอม มอญ, บาลีสันสกฤต. 2508.[*ระบุข้อมูลทางบรรณานุกรมไม่ครบ*]

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* A.B. Griswold & Prasert na Nagara: *A Declaration of Independence* – PDF-Datei der Siam Society mit Foto der Steininschrift 49, den Text in moderner Thai-Schrift sowie Übersetzung des Textes in Englisch
* Betty Gosling: *Sukhothai Its History, Culture, And Art*. Asia Books (Oxford University Press), Bangkok 1991, ISBN 974-8206-85-8
* A.B. Griswold: *Towards A History Of Sukhothai Art*. The Fine Arts Department, Bangkok 1967 (ohne ISBN)
* Dawn F. Rooney: *Ancient Sukhothai, Thailand's Cultural Heritage*. River Books, Bangkok 2008, ISBN 978-974-9863-42-8

| * ด
* ค
* ก
**อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย** |
| --- |
| ในกำแพงเมือง | 
* พระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราช
* วัดมหาธาตุ
* พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง
* วัดตระพังเงิน
* วัดศรีสวาย
* วัดตระพังทอง
* วัดสระศรี
* วัดชนะสงคราม
* วัดตระกวน
* ศาลตาผาแดง

 |  |
| นอกกำแพงเมือง | 

|  |  |
| --- | --- |
| ทิศเหนือ | 
* วัดพระพายหลวง
* เตาทุเรียงสุโขทัย
* วัดสังฆวาส
* วัดศรีชุม

 |
| ทิศตะวันออก | 
* วัดช้างล้อม
* วัดตระพังทองหลาง
* วัดเจดีย์สูง

 |
| ทิศใต้ | 
* วัดก้อนแลง
* วัดต้นจันทร์
* วัดเชตุพน
* วัดเจดีย์สี่ห้อง
* วัดศรีพิจิตรกิรติกัลยาราม
* วัดวิหารทอง
* วัดอโสการาม
* วัดมุมลังกา

 |
| ทิศตะวันตก | 
* วัดตะพานหิน
* วัดอรัญญิก
* วัดช้างรอบ
* วัดเจดีย์งาม
* วัดถ้ำหีบ
* วัดมังกร
* วัดพระยืน
* วัดป่ามะม่วง
* วัดตึก
* สรีดภงส์ (ทำนบพระร่วง)

 |

 |
| สถานที่อื่น ๆ | 
* เนินปราสาท
* ศาลพระแม่ย่า

 |