รูปแสดงระบบกล้ามเนื้อของมนุษย์ในลักษณะธรรมชาติ จากหนังสือ *Fabrica* โดยแอนเดรียส เวซาเลียส
**กายวิภาคศาสตร์มนุษย์** (อังกฤษ: Human anatomy) เป็นสาขาหนึ่งของวิทยาศาสตร์การแพทย์ ที่เน้นทางด้านการศึกษาโครงสร้างต่างๆที่ประกอบกันเป็นร่างกายของมนุษย์ และเป็นหนึ่งในศาสตร์ที่มีประวัติความเป็นมาที่ยาวนาน การศึกษากายวิภาคศาสตร์ของมนุษย์สามารถแบ่งออกได้เป็นสี่สาขาหลัก ได้แก่ มหกายวิภาคศาสตร์ (Gross anatomy) จุลกายวิภาคศาสตร์ (Histology) ประสาทกายวิภาคศาสตร์ (Neuroanatomy) และกายวิภาคศาสตร์การเจริญเติบโต (Developmental anatomy) ในปัจจุบันการศึกษากายวิภาคศาสตร์ของมนุษย์จะเน้นไปในด้านการประยุกต์ใช้ และการนำเอาเทคโนโลยีทางด้านอณูชีววิทยามาใช้ในการศึกษากายวิภาคศาสตร์ในระดับเซลล์และเนื้อเยื่อ

ประวัติของการศึกษากายวิภาคศาสตร์มนุษย์
--------------------------------------

ดูบทความหลักที่: ประวัติวิชากายวิภาคศาสตร์
การศึกษากายวิภาคศาสตร์ของมนุษย์เริ่มขึ้นตั้งแต่ในสมัยอารยธรรมโบราณ โดยอาศัยการผ่าตัดซากศพของมนุษย์ จนกระทั่งได้มีวิวัฒนาการของการใช้น้ำยารักษาสภาพของศพเพื่อการศึกษา ทำให้มีการศึกษากายวิภาคของมนุษย์ที่เป็นแบบแผนมากขึ้น จนกระทั่งปัจจุบันที่มีการนำเอาเทคโนโลยีใหม่ๆมาใช้ในการรักษาและการศึกษากายวิภาคศาสตร์ของมนุษย์

### การศึกษาในยุคโบราณ

อารยธรรมที่มีการค้นพบว่ามีการศึกษากายวิภาคของมนุษย์อย่างเป็นลายลักษณ์อักษรเป็นอารยธรรมแรก คืออารยธรรมอียิปต์โบราณ จากการค้นพบบันทึกในกระดาษปาปิรุส (papyrus) ที่มีการกล่าวถึงอวัยวะภายในของมนุษย์ อาทิ หัวใจ หลอดเลือด ตับ ไต ม้าม มดลูก และกระเพาะปัสสาวะ นอกจากนี้ ชาวอียิปต์โบราณยังมีความเชื่อว่าหัวใจเป็นศูนย์กลางของร่างกาย และเป็นแหล่งรวมของของเหลวทุกชนิดในร่างกาย

ในยุคของอารยธรรมกรีกโบราณ การศึกษากายวิภาคศาสตร์ได้มีความเจริญก้าวหน้าขึ้น โดยมีแพทย์และนักปราชญ์เมธีกรีกหลายคนมีส่วนในการพัฒนาวิชานี้ อาทิเช่น ฮิปโปกราเตส (Hippocrates) อริสโตเติล (Aristotle) ฮีโรฟิโลส (Herophilos) และอีราซิสทราทุส (Erasistratus) อย่างไรก็ตาม ผู้ที่มีส่วนในการวางรากฐานของการศึกษากายวิภาคศาสตร์ของมนุษย์ที่มีชื่อเสียงมากที่สุดในยุคโบราณ คือ กาเลน (Galen) ซึ่งเป็นศัลยแพทย์ชาวกรีกที่ได้ศึกษากายวิภาคของมนุษย์ผ่านทางการผ่าตัดบาดแผลต่างๆ และการศึกษาจากการชำแหละสัตว์ บันทึกของกาเลนได้ถูกนำมาใช้ในการศึกษากายวิภาคศาสตร์จนกระทั่งถึงยุคกลาง

### การศึกษาในยุคกลางและยุคฟื้นฟูศิลปวิทยาการ

แอนเดรียส เวซาเลียส
การศึกษากายวิภาคของมนุษย์หยุดชะงักลงไปชั่วคราวในช่วงยุคกลาง ซึ่งมีข้อกำหนดทางศาสนาที่เคร่งครัด จนกระทั่งแพทย์หลวงในอาณาจักรโรมันโบราณ ชื่อ แอนเดรียส เวซาเลียส (Andreas Vesalius) ได้ทำการศึกษากายวิภาคของมนุษย์อย่างละเอียดโดยใช้ศพของนักโทษประหาร และตีพิมพ์เป็นหนังสือ *De humani corporis fabrica* ซึ่งมีภาพประกอบของร่างกายของมนุษย์ที่ละเอียดและสมจริงอย่างมาก การศึกษากายวิภาคของมนุษย์ได้มีการพัฒนาอย่างแพร่หลายไปพร้อมกับยุคฟื้นฟูศิลปวิทยาการ ซึ่งศิลปินเอกหลายคนได้ศึกษาโครงสร้างต่างๆของมนุษย์เพื่อประกอบการสร้างงานศิลปะ ทำให้วิชากายวิภาคศาสตร์รุดหน้าไปมาก

### การศึกษากายวิภาคศาสตร์ในยุคปัจจุบัน

ภาพ *บทเรียนกายวิภาคของนายแพทย์ทุลพ์* โดยแรมบรังด์แสดงภาพของการสาธิตการชำแหละศพในสมัยศตวรรษที่ 17
ในช่วงศตวรรษที่ 19 ด้วยวิทยาการใหม่ทางด้านเคมี ทำให้สามารถนำสารเคมีมาใช้ในการรักษาสภาพและศึกษาโครงสร้างส่วนต่างๆของมนุษย์ ทั้งในระดับมหกายวิภาคศาสตร์ และระดับจุลกายวิภาคศาสตร์ได้มากขึ้น และทำให้ความรู้ทางด้านนี้ก้าวหน้าไปอย่างรวดเร็ว มีการศึกษาอวัยวะต่างๆของมนุษย์อย่างเป็นระบบระเบียบ จนกระทั่งในศตวรรษที่ 20 ได้มีการนำเอาเครื่องมือทางฟิสิกส์มาใช้ในการศึกษาโครงสร้างภายในของมนุษย์ที่ยังมีชีวิตอยู่ เช่น การใช้รังสีเอกซ์ การสร้างภาพด้วยเรโซแนนซ์แม่เหล็ก (Magnetic resonance imaging) และการถ่ายภาพรังสีส่วนตัดอาศัยคอมพิวเตอร์ (Computer tomography) ซึ่งนับว่าเป็นวิวัฒนาการล่าสุดในการวิเคราะห์โครงสร้างของมนุษย์เพื่อนำไปประยุกต์ใช้ในการวินิจฉัยโรค

แนวทางของการศึกษากายวิภาคศาสตร์มนุษย์
-------------------------------------

ภาพสแกนโดยการถ่ายภาพรังสีส่วนตัดอาศัยคอมพิวเตอร์ แสดงภาคตัดขวางของศีรษะของมนุษย์ ในระนาบที่ผ่านเบ้าตา สมองกลีบขมับ และซีรีเบลลัม 
ปัจจุบัน การศึกษากายวิภาคศาสตร์ของมนุษย์จะแบ่งออกเป็นสองแบบ คือการศึกษาเฉพาะในแต่ละส่วน (Regional approach) และการศึกษาในแต่ละระบบอวัยวะ (Systemic approach)

### กายวิภาคศาสตร์มนุษย์เฉพาะส่วน

โดยทั่วไปแล้ว ร่างกายของมนุษย์จะถูกแบ่งออกเป็น 7 ส่วน ได้แก่

* ศีรษะและลำคอ (Head and neck) ได้แก่ส่วนของร่างกายที่อยู่เหนือต่อช่องอก
* รยางค์บน (Upper limbs) ซึ่งรวมตั้งแต่ส่วนของไหล่ ต้นแขน ศอก ปลายแขน ข้อมือ และมือ
* หลัง (Back) คือโครงสร้างส่วนที่อยู่โดยรอบกระดูกสันหลังตั้งแต่ส่วนคอถึงก้นกบ
* ทรวงอก (Thorax) คือบริเวณตั้งแต่ส่วนที่อยู่ด้านล่างต่อลำคอ จนถึงกะบังลม
* ช่องท้อง (Abdomen) คือบริเวณตั้งแต่กะบังลมจนถึงขอบเชิงกรานและเอ็นขาหนีบ (inguinal ligamant)
* อุ้งเชิงกรานและฝีเย็บ (Pelvis and perineum) ได้แก่บริเวณที่อยู่ใต้ขอบเชิงกรานลงไปจนถึงแผ่นปิดเชิงกราน (pelvic diaphragm) ส่วนฝีเย็บเป็นบริเวณโดยรอบทวารหนักและอวัยวะสืบพันธุ์ ซึ่งอยู่ใต้แผ่นปิดเชิงกราน
* รยางค์ล่าง (Lower limbs) คือส่วนที่อยู่ใต้ต่อเอ็นขาหนีบ ซึ่งได้แก่ต้นขา เข่า น่อง ข้อเท้า จนถึงเท้า

### กายวิภาคศาสตร์มนุษย์ในแต่ละระบบ

มนุษย์ประกอบด้วยระบบของอวัยวะทั้งหมด 10 ระบบ ซึ่งได้แก่

* ระบบเครื่องห่อหุ้มร่างกาย (Integumentary system)
* ระบบหัวใจหลอดเลือด (Cardiovascular system)
* ระบบทางเดินหายใจ (Respiratory system)
* ระบบย่อยอาหาร (Digestive system)
* ระบบขับถ่าย (Excretory system)
* ระบบน้ำเหลือง (Lymphatic system)
* ระบบกระดูกกล้ามเนื้อ (Musculoskeletal system)
* ระบบประสาท (Nervous system)
* ระบบต่อมไร้ท่อ (Endocrine system)
* ระบบสืบพันธุ์ (Reproductive system)

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
**กายวิภาคศาสตร์มนุษย์**

* Anatomy Dissection เก็บถาวร 2006-01-27 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน วิดีโอคลิป แสดงสาธิตการชำแหละร่างกายมนุษย์
* e-Anatomy เก็บถาวร 2017-06-25 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน - แสดงภาพตัดขวางของร่างกายมนุษย์ ในแบบ interactive

| * ด
* ค
* ก
กายวิภาคศาสตร์เฉพาะส่วน |
| --- |
| ศีรษะ | 
* เส้นผม
* ใบหน้า
	+ หน้าผาก
	+ แก้ม
	+ คาง
	+ คิ้ว
	+ ตา
	+ เปลือกตา
	+ จมูก
	+ ปาก
	+ ริมฝีปาก
	+ ลิ้น
	+ ฟัน
* หู
* ขากรรไกร
* ขากรรไกรล่าง
* ท้ายทอย
* หนังศรีษะ
* ขมับ

 |
| คอ | 
* ลูกกระเดือก
* ช่องคอ
* ต้นคอ

 |
| ลำตัว | 
* ท้อง
	+ เอว
	+ กะบังลม
	+ สะดือ
* กระดูกสันหลัง
* หลัง
* ทรวงอก
	+ เต้านม
* หัวนม
* เชิงกราน
* องคชาต
* ถุงอัณฑะ
* โยนี
	+ อวัยวะเพศ

 |
| แขนหรือขา | 

|  |  |
| --- | --- |
| แขน | 
* ไหล่
* รักแร้
* แขน
* ข้อศอก
* ปลายแขน
* ข้อมือ
* มือ
	+ นิ้วมือ
	+ หัวแม่มือ
	+ ชี้
	+ กลาง
	+ นาง
	+ ก้อย

 |
| ขา | 
* แก้มก้น
* องคชาต
* สะโพก
* ต้นขา
* เข่า
* น่อง
* เท้า
	+ ตาตุ่มใน
	+ ส้นเท้า
	+ ปลายเท้า
	+ เล็บเท้า
	+ ฝ่าเท้า

 |

 |
| กายวิภาคศาสตร์ทั่วไป: ระบบอวัยวะและอวัยวะ, กายวิภาคศาสตร์เฉพาะส่วน, ระนาบและเส้น, กายวิภาคศาสตร์พื้นผิวของแกนลำตัว, กายวิภาคศาสตร์พื้นผิวของรยางค์ |

| * ด
* ค
* ก
ระบบอวัยวะและอวัยวะของร่างกายมนุษย์ |
| --- |
| ระบบกล้ามเนื้อและโครงกระดูก | 

|  |  |
| --- | --- |
| ระบบโครงกระดูก | 
* กระดูก
	+ กระดูกข้อมือ
	+ กระดูกไหปลาร้า
	+ กระดูกต้นขา
	+ กระดูกน่อง
	+ กระดูกต้นแขน
	+ กระดูกขากรรไกร
	+ กระดูกฝ่ามือ
	+ กระดูกฝ่าเท้า
	+ กระดูกหู
	+ กระดูกสะบ้า
	+ กระดูกนิ้วมือ
	+ กระดูกเรเดียส
	+ กะโหลกศีรษะ
	+ กระดูกข้อเท้า
	+ กระดูกแข้ง
	+ กระดูกอัลนา
	+ กระดูกซี่โครง
	+ กระดูกสันหลัง
	+ เชิงกราน
	+ กระดูกสันอก
* กระดูกอ่อน

 |
| ข้อต่อ | 
* ข้อต่อชนิดเส้นใย
* ข้อต่อชนิดกระดูกอ่อน
* ข้อต่อมีไขข้อ

 |
| ระบบกล้ามเนื้อ | 
* กล้ามเนื้อ
* เอ็นกล้ามเนื้อ
* กะบังลม

 |

 |
| ระบบไหลเวียน | 

|  |  |
| --- | --- |
| ระบบหัวใจและหลอดเลือด | 
* หัวใจ
* *ส่วนรอบนอก*
	+ หลอดเลือดแดง
	+ หลอดเลือดดำ
	+ หลอดน้ำเหลือง

 |
| ระบบน้ำเหลือง | 
* *ปฐมภูมิ*
	+ ไขกระดูก
	+ ต่อมไทมัส
* *ทุติยภูมิ*
	+ ม้าม
	+ ต่อมน้ำเหลือง

 |

 |
| ระบบประสาท | 
* + สมอง
	+ ไขสันหลัง
	+ เส้นประสาท
* ระบบรับความรู้สึก
	+ หู
	+ ตา

 |
| ระบบผิวหนัง | 
* ผิวหนัง
* เนื้อเยื่อใต้ผิวหนัง
* เต้านม
	+ ต่อมน้ำนม

 |
| ระบบเลือดและภูมิคุ้มกัน | 
* ไมอิลอยด์
* ลิมฟอยด์

 |
| ระบบหายใจ | 
* ทางเดินหายใจส่วนบน
	+ จมูก
	+ คอหอย
	+ กล่องเสียง
* ทางเดินหายใจส่วนล่าง
	+ ท่อลม
	+ หลอดลม
	+ ปอด

 |
| ระบบย่อยอาหาร | 
* ปาก
	+ ต่อมน้ำลาย
	+ ลิ้น
	+ ริมฝีปาก
* *ทางเดินอาหารส่วนบน*
	+ คอหอยส่วนปาก
	+ คอหอยส่วนกล่องเสียง
	+ หลอดอาหาร
	+ กระเพาะอาหาร
* *ทางเดินอาหารส่วนล่าง*
	+ ลำไส้เล็ก
	+ ไส้ติ่ง
	+ ลำไส้ใหญ่
	+ ไส้ตรง
	+ ทวารหนัก
* *อวัยวะช่วยย่อยอาหาร*
	+ ตับ
	+ ทางเดินน้ำดี
	+ ตับอ่อน

 |
| ระบบขับถ่ายปัสสาวะ | 
* ไตท่อ
* ท่อไต
* กระเพาะปัสสาวะ
* ปัสสาวะ

 |
| ระบบสืบพันธุ์ | 
* เพศชาย
	+ ถุงอัณฑะ
	+ องคชาต
		- ขนาด
	+ ต่อมลูกหมาก
	+ อัณฑะ
	+ ถุงน้ำอสุจิ
* เพศหญิง
	+ มดลูก
	+ ช่องคลอด
	+ โยนี
	+ รังไข่
	+ รก

 |
| ระบบต่อมไร้ท่อ | 
* ต่อมใต้สมอง
* ต่อมไพเนียล
* ต่อมไทรอยด์
* ต่อมพาราไทรอยด์
* ต่อมหมวกไต
* ไอส์เลตออฟลังเกอร์ฮันส์

 |
| กายวิภาคศาสตร์ทั่วไป: ระบบอวัยวะและอวัยวะ, กายวิภาคศาสตร์เฉพาะส่วน, ระนาบและเส้น, กายวิภาคศาสตร์พื้นผิวของแกนลำตัว, กายวิภาคศาสตร์พื้นผิวของรยางค์ |