ขุนนาง นักวิชาการ และนักปรัชญาชาวจีน (ราว ค.ศ. 195-249)
หน้านี้เป็นชื่อบุคคลจีน นามสกุลคือ *เหอ (何)*

ตำราอธิบาย*หลุน-ยฺหวี่*ของขงจื๊อ งานเขียนของโฮอั๋น
**โฮอั๋น** (ป. ค.ศ. 195 – 9 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 249) มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า **เหอ เยี่ยน** (จีน: 何晏; พินอิน: *Hé Yàn*) ชื่อรอง **ผิงชู** (จีน: 平叔; พินอิน: *Píngshū*) เป็นนักปรัชญาและขุนนางของรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊กของจีน เป็นหลานปู่ของโฮจิ๋นผู้เป็นขุนพลและผู้สำเร็จราชการในช่วงปลายยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออก บิดาของโฮอั๋นชื่อเหอ เซี่ยน เสียชีวิตตั้งแต่อายุไม่มาก อิ่นชื่อผู้เป็นมารดาของโฮอั๋นจึงแต่งงานใหม่กับขุนศึกโจโฉ โฮอั๋นจึงเติบโตในฐานะบุตรบุญธรรมของโจโฉ โฮอั๋นมีชื่อเสียงในเรื่องสติปัญญาและความเป็นนักวิชาการตั้งแต่อายุยังน้อย แต่โฮอั๋นไม่เป็นที่นิยมชมชอบทั้งยังเป็นที่วิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นคนเย่อหยิ่งและเหลวไหล โฮอั๋นถูกปฏิเสธไม่ให้ดำรงตำแหน่งในราชสำนักทั้งจากจักรพรรดิโจผีและโจยอย แต่ในที่สุดก็กลายเป็นเสนาบดีในช่วงที่โจซองเป็นผู้สำเร็จราชการแทนจักรพรรดิโจฮอง เมื่อสุมาอี้และตระกูลสุมาเข้ายึดอำนาจในราชสำนักในการก่อรัฐประหารในปี ค.ศ. 249 โฮอั๋นก็ถูกประหารชีวิตพร้อมกับขุนนางคนอื่น ๆ ที่ภักดีต่อโจซอง 

โฮอั๋นพร้อมด้วยหวาง ปี้ (王弼) เป็นหนึ่งในผู้ก่อตั้งร่วมของสำนักเต๋าเสฺวียนเสฺว (玄學) โฮอั๋นสังเคราะห์สำนักปรัชญาของลัทธิเต๋าเข้ากับลัทธิขงจื๊อ เพราะโฮอั๋นเชื่อว่าทั้งสองสำนักส่งเสริมซึ่งกันและกัน โฮอั๋นเขียนตำราอธิบาย*เต้าเต๋อจิง*ซึ่งมีอิทธิพลอย่างมากในยุคนั้น แต่ไม่มีฉบับสำเนาใด ๆ เหลือรอดมาถึงปัจจุบัน ตำราอธิบาย*หลุน-ยฺหวี่*ที่โฮอั๋นเขียนถือเป็นมาตรฐานและเป็นที่ยอมรับเกือบ 1,000 ปี จนกระทั่งการตีความของโฮอั๋นถูกแทนที่ด้วยตำราอธิบายโดยจู ซีในศตวรรษที่ 14

ประวัติ
-------

โฮอั๋นเกิดในเมืองลำหยงซึ่งปัจจุบันคือนครหนานหยาง มณฑลเหอหนาน ทวดของโฮอั๋นเป็นคนฆ่าสัตว์ขาย และปู่ของโฮอั๋นคือโฮจิ๋นผู้เป็นขุนพลและผู้สำเร็จราชการในช่วงปลายยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออก น้องสาวของปู่ของโฮอั๋น (น้องสาวของโฮจิ๋น) คือโฮเฮา พระมเหสีของพระเจ้าเลนเต้แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออก บิดาของโฮอั๋นชื่อเหอ เสียน (何咸) เสียชีวิตตั้งแต่อายุไม่มาก อำนาจทางการเมืองของตระกูลโฮถูกทำลายโดยขุนศึกตั๋งโต๊ะผู้เข้ายึดครองลกเอี๋ยงนครหลวงของราชวงศ์ฮั่น มารดาของโฮอั๋นหนีออกไปและให้กำเนิดโฮอั๋นระหว่างการหลบหนี

เมื่อโฮอั๋นอายุ 6 ปี ขุนศึกโจโฉได้รับมารดาของโฮอั๋นมาเป็นอนุภรรยา หลังจากนั้นมารดาของโฮอั๋นจึงเป็นที่รู้จักในชื่อ "อิ่นชื่อ" (尹氏) โจโฉรับโฮอั๋นมาเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรม โฮอั๋นจึงได้รับการเลี้ยงดูร่วมกับเจ้าชายคนอื่น ๆ ของวุยก๊ก รวมถึงโจผี (ครองราชย์ ค.ศ. 220-226) ซึ่งภายหลังเป็นรัชทายาทของโจโฉ โจผีไม่พอใจโฮอั๋นที่ทำตัวเหมือนกับตนเป็นรัชทายาท และกล่าวถึงโฮอั๋นด้วยชื่อว่า "ลูกปลอม" มากกว่าจะเรียกด้วยชื่อจริง ๆ ภายหลังโฮอั๋นแต่งงานกับเจ้าหญิงจินเซียง (金鄉公主 *จินเซียงกงจู่*) บุตรสาวคนหนึ่งของโจโฉ ซึงอาจจะเป็นน้องสาวต่างบิดาของโฮอั๋นด้วยเช่นกัน จากการที่โจโฉรับโฮอั๋นเป็นบุตรบุญธรรม โฮอั๋นจึงใช้เวลาช่วงวัยเด็กอยู่กับโจโฉเป็นส่วนมาก

โฮอั๋นในวัยเยาว์ชื่อเสียงในฐานะผู้มีความสามารถว่า "เฉลียวฉลาดราวกับเทพ" โฮอั๋นชอบอ่านและเรียนหนังสือ โจโฉมักปรึกษาของโฮอั๋นเมื่อมีปัญหาในการตีความ*พิชัยสงครามซุนจื่อ* และรู้สึกประทับใจกับการตีความของโฮอั๋น ผู้อยู่ร่วมสมัยกับโฮอั๋น (ทั้งในวุยก๊กและราชวงศ์จิ้น) ต่างก็ไม่ชอบโฮอั๋น เขียนว่าโฮอั๋นนั้นท่าทางเหมือนผู้หญิง ชอบการแต่งหน้า เสเพล และเอาแต่ใจ โจยอยจักรพรรดิลำดับที่ 2 ของวุยก๊ก (ครองราชย์ ค.ศ. 226-239) ปฏิเสธที่จะรับโฮอั๋นเข้ารับราชการเพราะพระองค์เชื่อว่าโฮอั๋นเป็น "ดอกไม้ลอยน้ำ" คือขึ้นชื่อว่าใช้ชีวิตอย่างหรูหราฟุ่มเฟือย มีรายงานว่าโฮอั๋นเสพติด "ผงห้าแร่" ที่เป็นยาหลอนประสาท

โฮอั๋นไม่สามารถขึ้นมามีบทบาททางการเมืองทั้งในรัชสมัยของโจผีและโจยอย เมื่อโจยอยสวรรคคในปี ค.ศ. 239 โดยให้โจฮองผู้เป็นพระโอรสบุญธรรมซึ่งขณะนั้นยังทรงพระเยาว์ได้สืบราชบัลลังก์ โจซองพระญาติของราชวงศ์โจได้กุมอำนาจในราชสำนักในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ โฮอั๋นได้เข้ามาเป็นหนึ่งในขุนนางคนสนิทของโจซอง และในที่สุดก็ได้เลื่อนตำแหน่งขึ้นเป็นราชเลขาธิการกรมบุคลากร (吏部尚書 *ลี่ปู้ช่างชู*) และยังนำสหายและคนรู้จักหลายคนมารับราชการในตำแหน่งสำคัญ สหายคนหนึ่งของโฮอั๋นที่ได้เลื่อนตำแหน่งในช่วงเวลานี้คือหวาง ปี้ (王弼) นักปรัชญาผู้ทรงอิทธิพล

### เสืยชีวิต

โฮอั๋นยังดำรงตำแหน่งราชการหลายตำแหน่งจนกระทั่งปี ค.ศ. 249 เมื่อสุมาอี้เข้ายึดอำนาจในราชสำนักจากการก่อรัฐประหาร หลังเข้ายึดราชสำนักได้ สุมาอี้สั่งให้ประหารชีวิตโจซองและพรรคพวกทั้งหมดรวมไปถึงโฮอั๋น 

ใน*เว่ย์ชื่อชุนชิว*ระบุว่าสุมาอี้มอบหมายให้โฮอั๋นรับหน้าที่เป็นผู้พิพากษาในการพิจารณาคดีเกี่ยวกับโจซอง โฮอั๋นต้องการพ้นผิดจึงตัดสินโทษโจซองอย่างรุนแรงเพื่อให้ได้รับความชื่นชมจากสุมาอี้ แต่สุมาอี้กลับเพิ่มชื่อของโฮอั๋นลงไปในรายชื่อคนร้ายที่ต้องถูกประหารชีวิตในท้ายที่สุด

ในช่วงเวลาที่โฮอั๋นเสียชีวิตนั้น โฮอั๋นมีบุตรชายอายุ 5 ปี ซึ่งสุมาอี้ส่งทหารไปจับกุม ก่อนที่ทหารจะไปถึง อิ่นชื่อมารดาของโฮอั๋นซึ่งยังมีชีวิตอยู่ได้ซ่อนหลานชายของตนไว้ แล้วไปที่พระราชวังขอร้องสุมาอี้ให้ไว้ชีวิตหลานชาย ในที่สุดอิ่นชื่อก็สามารถโน้มน้าวสุมาอี้ให้ละเว้นโทษหลานชาย บุตรชายของโฮอั๋นจึงรอดชีวิตมาได้

ปรัชญา
------

ในบันทึกประวัติศาสตร์ของวุยก๊กระบุว่าโฮอั๋นชื่นชอบและมีความเข้าใจอย่างลึกซึ่งในเรื่องงานเขียนของเล่าจื๊อและจวงจื่อนักปรัชญาของลัทธิเต๋า และในเรื่องคัมภีร์*อี้จิง* ตั้งแต่โฮอั๋นอายุยังน้อย โฮอั๋นเขียนตำรา*อธิบายเต้าเต๋อจิง* (道论 *เต้าหลุน*) ที่มีชื่อเสียงซึ่งมีอิทธิพลเป็นอย่างมากในยุคนั้น แต่ไม่มีสำเนาของตำราดังกล่าวหลงเหลือในปัจจุบัน โฮอั๋นตั้งใจจะเขียนอรรถาธิบา่ยของ*เต้าเต๋อจิง*ที่มีรายละเอียดมากขึ้น แต่หลังจากเปรียบเทียบฉบับร่างของตนกับฉบับร่างที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับเรื่องเดียวกันที่เขียนโดยหวาง ปี้ (王弼) ที่อายุน้อยกว่า โฮอั๋นก็ยอมรับว่าการตีความของตนด้อยกว่าหวาง ปี้ และตำรา*อธิบาย*ที่ในที่สุดโฮอั๋นก็ผลิตขึ้นนั้นเป็นที่นิมและแพร่หลายมากกว่า

ดูเพิ่ม
-------

* รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

หมายเหตุ
--------

1. 1 2  พระราชประวัติโจฮองใน*จดหมายเหตุสามก๊ก*บันทึกว่า โจซองกับผู้มีส่วนร่วม ได้แก่ เตงปิด, เตงเหยียง, โฮอั๋น, ปิดห้วน, หลีซิน และฮวนห้อม ถูกประหารชีวิตพร้อมกับครอบครัวในวัน*อู้ซฺวี*ของเดือน 1 ของศักราชเจียผิง ปีที่ 1 ในรัชสมัยของโจฮอง ตรงกับวันที่ 9 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 249 ตามปฏิทินกริกอเรียน

อ้างอิง
-------

1. ↑  ([嘉平元年春正月]戊戌，有司奏収黃門張當付廷尉，考實其辭，爽與謀不軌。又尚書丁謐、鄧颺、何晏、司隷校尉畢軌、荊州刺史李勝、大司農桓範皆與爽通姦謀，夷三族。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 4.
2. 1 2  *三国志 一*晋 陈寿 著 栗平夫 武彰 译 中华书局 P2-52 *魏帝纪第一*, *三国手册* 逸安 著 中国古籍出版社 P186-191,*曹操大事年表*
3. ↑  Gardner 10
4. ↑  *闲云野鹤*王定璋 著 四川教育出版社 P129
5. ↑  *魏末传*"晏妇金乡公主, 即晏同母妹."
6. ↑  Gardner 10-11
7. 1 2  Fang Shiming, (2006).*方诗铭论三国人物* 上海古籍出版社 P225-226 ISBN 7-5325-4485-0
8. 1 2 3 4  Gardner 11
9. ↑  Gardner 13

### บรรณานุกรม

* ตันซิ่ว (ศตวรรษที่ 3). *จดหมายเหตุสามก๊ก* (*ซานกั๋วจื้อ*).
* เผย์ ซงจือ (ศตวรรษที่ 5). *อรรถาธิบายจดหมายเหตุสามก๊ก* (*ซานกั๋วจื้อจู้*).
* Gardner, Daniel K (2003). *Zhu Xi's Reading of the Analects: Canon, Commentary, and the Classical Tradition*. New York: Columbia University Press. ISBN 978-0-231-12865-0.

| * ด
* ค
* ก
บุคคลสำคัญในวุยก๊ก |
| --- |
| จักรพรรดิ | 
* โจผี
* โจยอย
* โจฮอง
* โจมอ
* โจฮวน

 |
| จักรพรรดินี | 
* เปียนซี
* เอียนซี
* กุยฮุย
* มอซือ
* กวยทายเฮา
* จักรพรรดินีเจิน
* เตียวฮองเฮา
* จักรพรรดินีหวาง
* จักรพรรดินีเปี้ยน (มเหสีของโจมอ)
* จักรพรรดินีเปี้ยน (มเหสีของโจฮวน)

 |
| องค์ชายและราชนิกูลชาย | 
* โจเจียง
* โจสิด
* โจฮู
* เฉา ก้ง
* เฉา ก้าน
* เฉา กุ่น
* เฉา จฺวิ้น
* เฉา จฺวี้
* เฉา เจี้ยน
* เฉา เปียว
* เฉา เม่า (อ๋องแห่งเล่อหลิง)
* เฉา ยง
* เฉา สฺวิน
* เฉา เสีย
* เฉา เหยี่ยน
* เฉา หรุย
* เฉา หลิน (อ๋องแห่งตองไฮ)
* เฉา หลิน (อ๋องแห่งไพก๊ก)
* เฉา หลี่
* เฉา ฮุย

 |
| เจ้าหญิงและราชนิกูลหญิง | 
* โจเฮา
* เฉา เซี่ยน
* เฉา หฺวา
* หลิว ม่าน
* เจ้าหญิงตงเซียง
* เจ้าหญิงอานหยาง

 |
| ผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน | 
* โจซอง
* สุมาอี้
* สุมาสู
* สุมาเจียว
* สุมาเอี๋ยน

 |
| ขุนนางฝ่ายพลเรือน | 
* กงซุน หฺว่าง
* กว่าน หนิง
* กาเซี่ยง
* กาอุ้น
* โกหยิว
* จงฮิว
* จูจ้าน
* เจียวเจ้
* โจง่าน
* โจจุ้น
* โจอี้
* ชาง ฉือ
* ซุนจู
* ตังเจี๋ยว
* ตังสิม
* ตันกุ๋น
* เตงปิด
* เตงเหยียง
* เตียวต๋อง
* เตียวบ้อ
* ปิดห้วน
* เป้า ซฺวิน
* ลิเตียน
* เล่าเซียว
* เล่าหัว
* เลียงกี๋
* หลีซิน
* หันค่าย
* หุยสิว
* อองก๋วน
* อองลอง
* อุยก๋วน
* ฮวนกาย
* ฮวนห้อม
* ฮัวหิม
* ฮูสวน
* แฮหัวหุย
* แฮหัวฮุย
* แฮหัวโฮ
* แฮเฮาเหียน
* โฮอั๋น

 |
| ขุนนางฝ่ายทหาร | 
* กองซุนเอี๋ยน
* กากุ๋ย
* กุยห้วย
* คันห่อง
* เคาทู
* เค้าอิ๋น
* งักจิ้น
* งักหลิม
* งุยเป๋ง
* จงป้า
* จงโฮย
* จีนล่ง
* จูกัดสู
* จูกัดเอี๋ยน
* จูเหลง
* โจจิ๋น
* โจเจียง
* โจหยิน
* โจหอง
* โจหุ้น
* โจฮิว
* ซินต๋ำ
* ซินเป
* ซินหงี
* ซิหลง
* ซุนเล้
* ต้านท่าย
* เตงงาย
* เตาอี้
* เตียวคับ
* เตียวเลี้ยว
* เตียวอี้
* เตียวฮอ
* ไต้เหลง
* บังเต๊ก
* เบ้งตัด
* บุนขิม
* บุนเพ่ง
* บุนเอ๋ง
* บู๊ขิวเขียม
* ปีเอียว
* สุมาปอง
* สุมาเล่าจี๋
* หมันทอง
* อองสง
* อิกิ๋ม
* อินเล้
* อุยก๋วน
* เอียวเก๋า
* เอียวฉิว
* เฮ็กเจียว
* แฮหัวซง
* แฮหัวตุ้น
* แฮหัวป๋า
* แฮหัวหลิม
* โฮจุ้น

 |
| สตรีที่มีชื่อเสียงคนอื่น ๆ | 
* กัว หฺวาย
* จาง ชางผู
* จาง ชุนหฺวา
* เจ้าหญิงฉางชาน
* ชุยชื่อ
* ซัวเอี๋ยม
* ซินเหียนเอ๋ง
* เซี่ยโหว ฮุย
* ผาง เอ๋อ
* เว่ย์ ฮฺวาฉุน
* สฺวิน ฉ่าย
* สฺวี อี้
* หวาง ยฺเหวียนจี
* หยาง เยี่ยน
* หวาง อี้
* หยาง ฮุย-ยฺหวี
* แฮฮัวเหลง

 |
| บุคคลที่มีชื่อเสียงคนอื่น ๆ | 
* กวนลอ
* กองซุนสิว
* แก่หวน
* ปีเอี๋ยน
* ปู้ตู้เกิน
* ม้ากิ้น
* ลิวฮู
* ลุนติด
* ห่อปี
* อองเกี๋ยน
* เอียวจอ
* โอยเอี๋ยน

 |