ภาพวาดสิ่งหลุดอุดหลอดเลือดจากลิ่มเลือดที่หลุดออกมา
**สิ่งหลุดอุดหลอดเลือด** (**embolus**, /ˈɛmbələs/; พหูพจน์ emboli; จากภาษากรีก: ἔμβολος "ลิ่ม", "ปลั๊ก") เป็นมวลที่เดินทางผ่านกระแสเลือดและสามารถอุดตันกลุ่มเส้นเลือดฝอย (สร้างให้เกิดเส้นเลือดใหญ่อุดตัน) ในตำแหน่งที่ไกลจากจุดกำเนิดได้ สิ่งนี้มีหลายชนิด เช่น ลิ่มเลือด คราบคอเลสเตอรอล ก้อนไขมัน ฟองอากาศ หรือสิ่งแปลกปลอมอื่น ๆ

ในทางตรงกันข้าม การอุดกั้นที่พัฒนาขึ้นเฉพาะที่ไม่ได้เกิดจากการไหลเวียน แต่เกิดจากการบาดเจ็บของหลอดเลือด หรือพยาธิสภาพของเนื้อเยื่อบุผิวและการอักเสบของหลอดเลือด เช่น ตะกรันท่อเลือดแดง (atheromata) และลิ่มเลือดในหลอดเลือด (thrombi) อย่างไรก็ตาม หากลิ่มเลือดแตกตัวจากแหล่งกำเนิดก็จะกลายเป็นสิ่งอุดหลอดเลือด และหากไม่สลายตัวในระหว่างการขนส่งอาจทำให้เกิดภาวะสิ่งหลุดอุดหลอดเลือด (embolism)

คำว่า embolus ถูกใช้ขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2391 (ค.ศ. 1848) โดยรูดอล์ฟ เฟียร์ชอว์ (Rudolf Virchow)

การแบ่งประเภทตามสารที่เป็นสาเหตุ
--------------------------------

* ภาวะลิ่มเลือดหลุดอุดหลอดเลือด (Thromboembolism) - เส้นเลือดอุดตันจากลิ่มเลือด
* ภาวะคอเลสเตอรอลหลุดอุดหลอดเลือด (Cholesterol embolism) - เส้นเลือดอุดตันจากคอเลสเตอรอล มักจะมาจากคราบไขมันภายในเส้นเลือดทำให้เกิดโรคท่อเลือดแดงและหลอดเลือดแดงแข็ง
* ภาวะไขมันหลุดอุดหลอดเลือด (Fat embolism) - เส้นเลือดอุดตันจากอาการกระดูกหักหรือหยดไขมันในหลอดเลือด
* ภาวะฟองอากาศหลุดอุดหลอดเลือด (Air embolism หรือ Gas embolism) - เส้นเลือดอุดตันจากฟองอากาศ
* ภาวะสิ่งติดเชื้อหลุดอุดหลอดเลือด (Septic embolism) - เส้นเลือดอุดตันจากหนองที่เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย
* ภาวะเนื้อเยื่อหลุดอุดหลอดเลือด (Tissue embolism) - เส้นเลือดอุดตันจากชิ้นส่วนเนื้อเยื่อชิ้นเล็ก ๆ
* ภาวะสิ่งแปลกปลอมหลุดอุดหลอดเลือด (Foreign body embolism) - เส้นเลือดอุดตันของวัสดุแปลกปลอมเช่น แป้ง และวัตถุขนาดเล็กอื่น ๆ
* ภาวะสิ่งจากน้ำคร่ำหลุดอุดหลอดเลือด (Amniotic fluid embolism) - เส้นเลือดอุดตันจากน้ำคร่ำ, เซลล์ของทารกในครรภ์, ผม หรือเศษเล็กเศษน้อยอื่น ๆ ที่เข้าสู่กระแสเลือดของแม่ผ่านฐานรองรกของมดลูก และก่อให้เกิดอาการแพ้

*ภาวะลิ่มเลือดหลุดอุดหลอดเลือด* นั้นลิ่มเลือด (ก้อนเลือด) จากหลอดเลือดจะหลุดออกอย่างสมบูรณ์ หรือบางส่วนจากบริเวณของการเกิดลิ่ม (ก้อน) การไหลเวียนของเลือดจะนำพาลิ่มที่เคลื่อนไหวอย่างอิสระ (embolus) (ผ่านหลอดเลือด) ไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกายที่สามารถปิดกั้นลูเมน (โพรงของหลอดเลือด) และทำให้เกิดการกีดขวางในหลอดเลือดหรือเกิดการอุดตัน ก้อนเลือด (thrombus) จะติดอยู่เสมอกับผนังหลอดเลือดและไม่เคยเคลื่อนไหวอย่างอิสระในระบบไหลเวียนโลหิต นี่คือความแตกต่างที่สำคัญสำหรับนักพยาธิวิทยาเพื่อหาสาเหตุของการเกิดลิ่มเลือด ไม่ว่าจะเป็นภาวะลิ่มเลือดอุดตันหรือเกิดลิ่มเลือดหลังการเสียชีวิต การกีดขวางหลอดเลือดจะนำไปสู่ปัญหาทางพยาธิสภาพต่าง ๆ เช่น ภาวะเลือดไหลช้าและการขาดเลือดเฉพาะที่ (ischemia) อย่างไรก็ตามไม่เพียงแต่ภาวะลิ่มเลือดหลุดอุดหลอดเลือด จะทำให้เกิดการอุดตันของการไหลเวียนของเลือดในเส้นเลือด แต่เส้นเลือดอุดตันชนิดอื่น ๆ ก็สามารถทำให้เกิดปัญหาแบบเดียวกัน

*ภาวะไขมันหลุดอุดหลอดเลือด* มักเกิดขึ้นเมื่อเนื้อเยื่อไขมันภายนอก (จากแหล่งที่อยู่ภายในสิ่งมีชีวิต) หลุดเข้าไปในการไหลเวียนของเลือด สาเหตุที่พบได้บ่อยของภาวะไขมันหลุดอุดหลอดเลือดเกิดเนื่องจากการแตกหักของกระดูกท่อนยาว (เช่น กระดูกต้นขา) ซึ่งจะนำไปสู่การรั่วไหลของเนื้อเยื่อไขมันภายในไขกระดูกเข้าสู่เส้นเลือดที่ฉีกขาด นอกจากนี้ยังมีสาเหตุจากภายนอก (จากแหล่งกำเนิดภายนอก) เช่น การฉีดอิมัลชันเข้าทางหลอดเลือดดำ

ในทางกลับกัน*ภาวะฟองอากาศหลุดอุดหลอดเลือด* มักเกิดจากปัจจัยภายนอกเสมอ อาจเกิดจากการแตกของถุงลมในปอดและอากาศที่หายใจเข้าสามารถรั่วเข้าไปในหลอดเลือดได้ สาเหตุที่พบบ่อยอื่น ๆ เพิ่มเติมได้แก่ การรั่วของหลอดเลือดดำใต้กระดูกไหปลาร้า (subclavian vein) โดยอุบัติเหตุหรือระหว่างการผ่าตัดที่มีแรงดันลบ ซึ่งอากาศจะถูกดูดเข้าไปในหลอดเลือดดำโดยความดันเชิงลบที่เกิดจากการขยายตัวของทรวงอกในช่วงการหายใจเข้า เส้นเลือดอุดตันจากฟองอากาศสามารถเกิดขึ้นได้ในระหว่างการรักษาทางหลอดเลือดดำ เมื่อมีอากาศรั่วเข้าไปในระบบ (อย่างไรก็ตามข้อผิดพลาดจากโรคหมอทำ (iatrogenic) นี้ในปัจจุบันพบได้ยากมาก)

*ภาวะฟองแก๊สหลุดอุดหลอดเลือด* เป็นข้อกังวลหลักของนักดำน้ำทะเลลึกเนื่องจากแก๊สในเลือดมนุษย์ (โดยปกติคือ ไนโตรเจน และฮีเลียม) สามารถละลายได้ง่ายและในปริมาณที่สูงขึ้นในระหว่างการดำลงสู่ทะเลลึก อย่างไรก็ตามเมื่อนักดำน้ำขึ้นสู่ความดันบรรยากาศปกติ แก๊สจะไม่ละลายทำให้เกิดฟองอากาศเล็ก ๆ ในเลือด สิ่งนี้เรียกอีกอย่างว่าโรคจากการลดความกดอากาศ หรือ โรคน้ำหนีบ (decompression sickness) ปรากฏการณ์นี้อธิบายได้โดยกฎของเฮนรีในวิชาเคมีกายภาพ

ภาวะสิ่งหลุดอุดหลอดเลือดจากวัสดุอื่นนั้นหายาก *ภาวะสิ่งติดเชื้อหลุดอุดหลอดเลือด* เกิดขึ้นเมื่อเนื้อเยื่อที่เป็นหนองฝี (เนื้อเยื่อที่มีหนอง) หลุดออกจากจุดรวมเดิม *ภาวะเนื้อเยื่อหลุดอุดหลอดเลือด* มีความใกล้เคียงกับการแพร่กระจายของมะเร็ง ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อเนื้อเยื่อมะเร็งแทรกซึมเข้าไปในเส้นเลือดและชิ้นส่วนเล็ก ๆ จะถูกปล่อยเข้าสู่กระแสเลือด *ภาวะสิ่งแปลกปลอมหลุดอุดหลอดเลือด* เกิดขึ้นเมื่อวัสดุภายนอกเช่น แป้งโรยตัว เข้าสู่กระแสเลือดและทำให้เกิดการกีดขวางหรืออุดตันการไหลเวียนโลหิต *ภาวะสิ่งหลุดอุดหลอดเลือดจากกระสุนปืน* เกิดขึ้นประมาณ 0.3% ของบาดแผลจากกระสุนปืน *ภาวะสิ่งหลุดอุดหลอดเลือดจากน้ำคร่ำ* เป็นภาวะแทรกซ้อนที่หาได้ยากในระหว่างการคลอดบุตร

ดูเพิ่ม
-------

* Paradoxical embolism [en]
* สิ่งหลุดอุดหลอดเลือดของปอด

อ้างอิง
-------

1. ↑  "embolus". *Oxford English Dictionary* (3rd ed.). Oxford University Press. กันยายน 2005.
2. ↑  Kumar V.; Abbas A.K.; Fausto N. *Pathologic Basis of Disease*.
3. ↑  William C. Shiel Jr. "Medical Definition of Embolus". *MedicineNet*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2014-07-14. สืบค้นเมื่อ 2020-08-06.
4. ↑  Hellemans, Alexander; Bryan Bunch (1988). *The Timetables of Science*. New York, New York: Simon and Schuster. pp. 317. ISBN 0-671-62130-0.
5. ↑  Howland, Richard D.; Mycek, Mary J. (c. 2006). *Pharmacology*. Lippincott's illustrated reviews (3rd ed.). Philadelphia : Lippincott Williams & Wilkins. p. 227. ISBN 0-7817-4118-1.
6. ↑  Mary Elizabeth Schroeder; Howard I. Pryor II; Albert K. Chun; และคณะ (2011-02-10). "Retrograde migration and endovascular retrieval of a venous bullet embolus". Case report. *Journal of Vascular Surgery*. **53** (4): 1113–1115. doi:10.1016/j.jvs.2010.11.046.