แผนที่แสดงเขตเทศบาลในประเทศเม็กซิโก
**เทศบาล** หรือ ***มูนิซิปิโอ*** (สเปน: *municipio*) เป็นหน่วยการบริหารระดับที่สองของประเทศเม็กซิโกรองจากรัฐหรือ *เอสตาโด* (*estado*) เทศบาลแตกต่างจากนครหรือเมืองซึ่งเป็นนิคมและมีเขตแดนทางภูมิศาสตร์ต่างกันแม้ว่าจะใช้ชื่อเดียวกันก็ตาม ณ เดือนมกราคม ค.ศ. 2021 ประเทศเม็กซิโกมีเทศบาล 2,454 แห่ง โดยไม่นับเขต 16 เขตในเม็กซิโกซิตี

โครงสร้าง
---------

สภาเทศบาลและอำนาจหน้าที่ของเทศบาลได้รับการกำหนดไว้ในมาตรา 115 ของรัฐธรรมนูญเม็กซิโก และได้รับการกำหนดย่อยลงไปในธรรมนูญของแต่ละรัฐ

เทศบาลบางแห่งยังแบ่งย่อยลงไปอีก โดยหน่วยย่อยดังกล่าวถือเป็นหน่วยการบริหารระดับที่สามของประเทศเม็กซิโก ตัวอย่างได้แก่เทศบาลในรัฐบาฮากาลิฟอร์เนียจะแบ่งออกเป็นเขตหรือ *เดเลกาซิออน* (*delegación*) เทศบาลเมฮิกาลิในรัฐดังกล่าวจะแบ่งออกเป็น 14 เขตนอกเหนือจากเมืองเมฮิกาลิซึ่งเป็นที่ตั้งสำนักงานเทศบาลและแบ่งย่อยลงไปเป็นอีกสามเขตย่อย

เม็กซิโกซิตีเป็นกรณีพิเศษโดยจะไม่แบ่งลงไปเป็นเทศบาล ภายหลังการปฏิรูปใน ค.ศ. 2016 เม็กซิโกซิตีไม่มีฐานะเป็นเขตสหพันธ์อีกต่อไป และเปลี่ยนฐานะเป็นนครที่เป็นหน่วยสมาชิกหน่วยหนึ่งของสหรัฐเม็กซิโก และเป็นเมืองหลวงของประเทศเม็กซิโก เม็กซิโกซิตีจะแบ่งออกเป็น 16 เขตหรือ *เดมาร์กาซิออนเตร์ริโตเรียล* (*demarcación territorial*) ซึ่งแทนที่ *เดเลกาซิออน* ที่มีอยู่เดิม โดยในการจัดเก็บข้อมูลสถิติและเปรียบเทียบระหว่างรัฐ เขตของเม็กซิโกซิตีถือเป็นหน่วยการบริหารระดับที่สามเช่นเดียวกับเขตของเทศบาลในรัฐอื่น ๆ

ประวัติศาสตร์
-------------

เทศบาลของประเทศเม็กซิโกสืบทอดจากเทศบาลซึ่งเป็นหน่วยการบริหารตั้งแต่สมัยนิวสเปนและจักรวรรดิสเปน โดยนิคมที่ตั้งอยู่ในจุดสำคัญเชิงยุทธศาสตร์จะได้รับฐานะ *ซิวดัด* (*ciudad*) ซึ่งมีฐานะสูงสุดในจักรวรรดิ รองลงมาได้แก่ *บิยา* (*villa*) และ *ปูเอโบล* (*pueblo*) *ซิวดัด* สามารถตั้งเทศบาลหรือในสมัยนั้นเรียกว่า *อายุนตามิเอนโต* (*ayuntamiento*) โดยในช่วงทศวรรษแรก ๆ นั้นสภาท้องถิ่นมีอำนาจเต็มในการบริหารท้องถิ่น แต่การปฏิรูปในช่วงถัดมาลดอำนาจของสภาท้องถิ่นลง

หลังจากประเทศเม็กซิโกได้รับเอกราช รัฐธรรมนูญเม็กซิโก ค.ศ. 1824 ไม่ได้ระบุข้อกำหนดเกี่ยวกับรูปแบบเทศบาลอย่างชัดเจน แต่จะให้แต่ละรัฐจะตั้งข้อกำหนดเองในธรรมนูญของแต่ละรัฐ ต่อมาในรัฐธรรมนูญฉบับ ค.ศ. 1917 ซึ่งเป็นฉบับปัจจุบันได้ยกเลิก *เฆฟาตูราโปลิติกา* ซึ่งเป็นหน่วยการบริหารระหว่างรัฐ และเปลี่ยนแปลงฐานะของเทศบาลที่มีในประเทศเม็กซิโกให้เป็นเทศบาลเสรีหรือ *มูนิซิปิโอลิเบร* (*municipio libre*) โดยให้มีอำนาจบริหารกิจการท้องถิ่นโดยจำกัด ต่อมาใน ค.ศ. 1983 มาตรา 115 ของรัฐธรรมนูญได้มีการแก้ไขเพิ่มเติมโดยให้สภาเทศบาลมีอำนาจจัดหารายได้จากภาษีและบริการท้องถิ่นอื่น ๆ และมีอำนาจร่างงบประมาณของเทศบาลเอง

เทศบาลแห่งแรกในประเทศเม็กซิโกก่อตั้งโดยเอร์นัน กอร์เตส ใน ค.ศ. 1519 ในรัฐเบรากรุซ ซึ่งถือเป็นเทศบาลแรกในแผ่นดินใหญ่ของทวีปอเมริกาด้วย เทศบาลที่ตั้งขึ้นล่าสุดในประเทศเม็กซิโกได้แก่ออนดูรัสเดลาซิเอร์รา (รัฐเชียปัส, 15 กรกฎาคม ค.ศ. 2018) โกอาเตเตลโก เวยาปัน และโชโชโกตลา (รัฐโมเรโลส, 1 มกราคม ค.ศ. 2019) ซานกินติน (รัฐบาฮากาลิฟอร์เนีย, 27 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2020) เซย์บาปลายา และซิตบัลเช (รัฐกัมเปเช, 1 มกราคม ค.ศ. 2021)

อ้างอิง
-------

1. ↑  Article 115, *Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos*, 1917 (in Spanish)
2. ↑  "Territorial Statutes of Mexicali Municipality's Interior Boroughs" (PDF) (ภาษาสเปน). Gobierno de Mexical. สืบค้นเมื่อ 2021-02-08.
3. ↑  "Constitution of Mexico City" (PDF) (ภาษาสเปน). Gobierno de la Ciudad de México. สืบค้นเมื่อ 2021-02-08.
4. ↑  "El municipio en España y Nueva España" (PDF) (ภาษาสเปน). สืบค้นเมื่อ May 19, 2018.
5. ↑  Inform sobre Desarrollo Humano México 2004 เก็บถาวร 2007-01-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน p. 50
6. ↑  Sanchez Diez, Jaime R (18 October 2000). "Estudio sobre reestructuración portuaria - Impacto Social Sinopsis Histurica del Puerto de Veracruz" [Study about the port’s restructuring- Social Impact Historic Sinopsis of the Port of Veracruz] (ภาษาสเปน). Mexico: Puerto de Veracruz Organización Internacional. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-09-01. สืบค้นเมื่อ 29 October 2009.
7. ↑  López, Isaí (4 October 2019). "Honduras de la Sierra, el nuevo municipio". *El Heraldo de Chiapas* (ภาษาสเปน). สืบค้นเมื่อ 24 October 2020.
8. ↑  "Habrá a partir de 2019 4 municipios indígenas en Morelos". *Diario de Morelos* (ภาษาสเปน). November 9, 2017. สืบค้นเมื่อ January 2, 2018.
9. ↑  "Decreto de Creación municipio San Quintín" (PDF). *www.congresobc.gob.mx*. สืบค้นเมื่อ February 2, 2021.
10. ↑  "Decreto Número 45" (PDF). *Periódico Oficial del Estado de Campeche, Segunda Sección* (ภาษาสเปน). 26 April 2019. pp. 3–4. สืบค้นเมื่อ 17 October 2020.