รัฐหุ่นเชิดของจักรวรรดิญี่ปุ่นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2486–2488

| ประวัติศาสตร์พม่า |
| --- |
|  |
| * ยุคก่อนประวัติศาสตร์ 11,000–200 BCE
* นครรัฐปยู 200 BCE – 1050

(อาณาจักรศรีเกษตร, อาณาจักรตะก้อง)* อาณาจักรมอญ 400 BCE – 1057

(อาณาจักรสุธรรมวดี)* อาณาจักรยะไข่ 788?–1406
 |
| * อาณาจักรพุกาม 849–1297
	+ อาณาจักรพุกามตอนต้น 849–1044
* ยุครณรัฐ
	+ พม่าตอนบน 1297–1555
		- มยีนไซ่ง์ และ ปี้นยะ 1297–1364
		- อาณาจักรซะไกง์ 1315–1364
		- อาณาจักรอังวะ 1364–1555
		- อาณาจักรแปร 1482–1542
	+ อาณาจักรหงสาวดี 1287–1539, 1550–1552
	+ รัฐชาน 1215–1563
	+ อาณาจักรมเยาะอู้ 1429–1785
* ราชวงศ์ตองอู 1510–1752
	+ ตองอูยุคต้น 1510–1599
	+ ยุคญองยาน 1599–1752
* อาณาจักรหงสาวดีใหม่ 1740–1757
* ราชวงศ์โก้นบอง 1752–1885
 |
| * ยุคอาณานิคมบริติช 1824–1948
	+ สงครามอังกฤษ–พม่า 1824–1885 (ครั้งที่ 1, ครั้งที่ 2, ครั้งที่ 3)
	+ ขบวนการต่อต้าน 1885–1895
	+ ขบวนการชาตินิยม 1900–1948
	+ การยึดครองของญี่ปุ่น 1942–1945
 |
| * สมัยใหม่ 1948–ปัจจุบัน
	+ สหภาพพม่า 1948–1962
	+ สาธารณรัฐสังคมนิยม 1962–1988
	+ สหภาพเมียนมา 1988–2010
	+ การปฏิรูปการเมือง 2011–2015
	+ สภาบริหารแห่งรัฐ (2021–ปัจจุบัน)
 |
| ตัวเลขคือปีคริสต์ศักราชBCE หมายถึง ปีก่อนคริสต์ศักราช |
| * ด
* ค
* ก
 |

**รัฐพม่า** (อังกฤษ: State of Burma; พม่า: ဗမာနိုင်ငံတော်, เอ็มแอลซีทีเอส: *ba.ma nuingngamtau*; ญี่ปุ่น: ビルマ国; โรมาจิ: *Biruma-koku*) เป็นรัฐที่จัดตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2485 ระหว่างการยึดครองพม่าของญี่ปุ่น

ภูมิหลัง
--------

การประชุมวงไพบูลย์แห่งเอเชียบูรพาในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2486 ผู้เข้าร่วมจากซ้ายไปขวา: บามอว์, จาง จิ่งฮุ่ย, วาง จิงเว่ย, ฮิเดกิ โตโจ, พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร, โฮเซ เป. เลาเรล, สุภาส จันทรโภส
ในช่วงแรกของสงครามโลกครั้งที่ 2 จักรวรรดิญี่ปุ่นได้รุกรานพม่าของอังกฤษเพื่อยึดครองวัตถุดิบทั้งแหล่งน้ำมันและข้าว และเพื่อปิดถนนพม่าซึ่งเป็นแหล่งส่งความช่วยเหลือไปยังกองทัพจีนคณะชาติของเจียง ไคเช็ก ที่ต่อสู้กับญี่ปุ่นเป็นเวลานานในสงครามจีน-ญี่ปุ่น

กองทัพญี่ปุ่นที่ 15 ในการบังคับบัญชาของนายพลโชจิโร อิดะ ได้บุกเข้าสู่พม่าอย่างรวดเร็วในเดือนมกราคม – พฤษภาคม พ.ศ. 2485 กองทัพญี่ปุ่นได้รับความร่วมมือจากกองทัพพม่าอิสระ ซึ่งกองทัพนี้ได้จัดตั้งรัฐบาลเฉพาะกาลในบางพื้นที่ของประเทศ ใน พ.ศ. 2485 แต่ในกลุ่มผู้นำมีความเห็นต่างไปเกี่ยวกับอนาคตของพม่า นายพลซูซูกิสนับสนุนให้กองทัพพม่าอิสระจัดตั้งรัฐบาลเฉพาะกาล ผู้นำกองทัพญี่ปุ่นไม่เห็นด้วยกับแผนนี้และรัฐบาลญี่ปุ่นก็ไม่ได้ให้คำสัญญาเกี่ยวกับเอกราชของพม่าหลังสงคราม คณะผู้บริหารสูงสุดของพม่าได้จัดตั้งขึ้นที่ย่างกุ้ง เมื่อ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2485 เพื่อจัดการปกครองตนเอง หัวหน้าของคณะบริหารนี้คือ ดร. บามอว์ ซึ่งเคยเป็นนักโทษการเมืองสมัยอังกฤษปกครอง

วงไพบูลย์แห่งมหาเอเชียบูรพา
---------------------------

เมื่อสถานการณ์ในสงครามของญี่ปุ่น เริ่มเป็นฝ่ายเพลี่ยงพล้ำ รัฐบาลญี่ปุ่นได้ตัดสินใจให้พม่าและฟิลิปปินส์เป็นเอกราชและเข้าร่วมในวงไพบูลย์แห่งมหาเอเชียบูรพา ต่างจากแผนเดิมที่จะให้เอกราชเมื่อสิ้นสุดสงคราม นายกรัฐมนตรี ฮิเดกิ โตโจได้ให้สัญญาว่าเอกราชของพม่าจะได้รับการรับรองภายใน 28 มกราคม พ.ศ. 2486 ในสถานะที่พม่าประกาศสงครามกับฝ่ายอังกฤษและสหรัฐอเมริกา รัฐบาลญี่ปุ่นได้ดึงให้พม่าเข้าร่วมกับฝ่ายอักษะ ก่อตั้งขบวนการต่อต้านการกลับเข้ามาจัดตั้งอาณานิคมของชาติตะวันตก และเพิ่มการสนับสนุนทางการทหารแก่ญี่ปุ่น

คณะกรรมการเตรียมการเพื่อเอกราชของพม่า จัดตั้งขึ้นเมื่อ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2486 ต่อมาในวันที่ 1 สิงหาคม ปีเดียวกัน พม่าได้ประกาศเอกราชในนามรัฐพม่า และรัฐบาลทหารญี่ปุ่นแห่งพม่าได้สลายตัวไป รัฐที่เกิดใหม่ได้ประกาศสงครามต่ออังกฤษและสหรัฐและเข้าเป็นพันธมิตรกับญี่ปุ่น ดร. บามอว์ได้กลายเป็นประมุขรัฐในตำแหน่งอธิบดีแห่งพม่าตามรัฐธรรมนูญและมีอำนาจกว้างขวางมาก

### รัฐบาลของรัฐพม่า

คณะรัฐมนตรีชุดแรกประกอบด้วย ดร.บามอว์ในฐานะประมุขรัฐ ทะขิ่นเมียะเป็นรองนายกรัฐมนตรี บะหวิ่นเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ทะขิ่นนุ เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ดร.เทียนหม่องเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ซึ่งต่อมาถูกแทนที่ด้วยอู เส็ต เมื่อเขาถูกญี่ปุ่นจับกุม นายพลอองซานเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม เทียน หม่องเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ฮลามินเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการศึกษาและสาธารณสุข ทะขิ่นตันตุนเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตร ต่อมาเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม อูเมียะเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ลุตสาหกรรม ทะขิ่นลายหม่องเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการสื่อสาร บัณฑุละ อู เซนเป็นนรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสวัสดิการ ตุนอ่องเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงความร่วมมือกับญี่ปุ่น ทะขิ่นลุนบอว์เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการฟื้นฟูงานสาธารณะ

ในวันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2486 ญี่ปุ่นได้มอบการปกครองรัฐฉานให้รัฐพม่ายกเว้นเชียงตุงกับเมืองพานที่ยกให้ประเทศไทย ดร.บามอว์ได้เข้าร่วมการประชุมวงไพบูลย์แห่งมหาเอเชียบูรพาที่โตเกียวเมื่อ 5-6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2486 กองทัพญี่ปุ่นยังคงอยู่ในพม่าแม้ว่าญี่ปุ่นจะไม่ได้ปกครองพม่าโดยตรง

ในช่วง พ.ศ. 2486 – 2487 กองทัพแห่งชาติพม่าได้ติดต่อกับกลุ่มการเมืองต่าง ๆ ภายในพม่า รวมทั้งพรรคคอมมิวนิสต์พม่า ที่สู้รบใต้ดิน ต่อมา ได้จัดตั้งสันนิบาตเสรีชนต่อต้านฟาสซิสต์ โดยมีทะขิ่นโสเป็นผู้นำ พม่าได้ติดต่อกับอังกฤษโดยผ่านทางกลุ่มคอมมิวนิสต์และกองทัพป้องกันยะไข่ โดยติดต่อกับกองทัพอังกฤษ 136 ในอินเดีย ซึ่งกองทัพนี้ได้ติดต่อกองกำลังทหารกะเหรี่ยงในย่างกุ้ง เช่นเดียวกัน

ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2487 สันนิบาตเสรีชนได้ติดต่อมายังฝ่ายสัมพันธมิตรเพื่อให้สนับสนุนการลุกฮือขึ้นในพม่า การลุกฮือขึ้นต่อต้านญี่ปุ่นครั้งแรกในพม่าตอนกลางเกิดขึ้นในต้นปี พ.ศ. 2488 ในวันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2488 กองทัพแห่งชาติพม่าได้สวนสนามในย่างกุ้งแสดงตนว่าจะช่วยญี่ปุ่นในการรบต่อต้านฝ่ายสัมพันธมิตร แม้ว่ากองทัพแห่งชาติพม่าจะประกาศอย่างชัดแจ้งว่าจะสนับสนุนญี่ปุ่น แต่อองซานได้เริ่มเจรจากับนายพลเมาท์แบตแทนในการเข้าร่วมกับฝ่ายสัมพันธมิตร รัฐบาลของรัฐพม่าที่ไม่ได้รับการสนับสนุนจากกองทัพสลายตัว ดร. บามอว์ลี้ภัยเข้ามาในไทย แล้วจึงเดินทางต่อไปญี่ปุ่น ต่อมาในปีเดียวกันนั้น ดร. บามอว์ถูกจับขังคุกในโตเกียวจนถึง พ.ศ. 2489

อ้างอิง
-------

* Allen, Louis (1986). *Burma: the Longest War 1941-45*. J.M. Dent and Sons. ISBN 0-460-02474-4.
* Lebra, Joyce C. (1975). *Japan's Greater East Asia Co-Prosperity Sphere in World War II: Selected Readings and Documents*. Oxford University Press.
* Smith, Ralph (1975). *Changing Visions of East Asia, 1943-93: Transformations and Continuities*. Routledge. ISBN 0-415-38140-1.
* Kady, J (1958). "History of Modern Burma"

| * ด
* ค
* ก
รัฐและดินแดนในเขตอิทธิพลของจักรวรรดิญี่ปุ่นระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง |
| --- |
| 
* หมั่นโจวกั๋ว
* รัฐบาลสหภาพปกครองตนเองเหมิ่งเจียง
* รัฐบาลชาตินิยมปฏิรูปแห่งสาธารณรัฐจีน
* ราชอาณาจักรไทย
* รัฐพม่า
* Provisional Government of Free India
* สาธารณรัฐฟิลิปปินส์
* อินโดจีนของฝรั่งเศส
* จักรวรรดิเวียดนาม
* ราชอาณาจักรกัมพูชา
* อาณาจักรหลวงพระบาง
* หมู่เกาะอินเดียตะวันออกของเนเธอร์แลนด์ที่ถูกยึดครอง
* มาลายาที่ถูกยึดครอง
* บริติชบอร์เนียวที่ถูกยึดครอง
* ฮ่องกงที่ถูกยึดครอง
* สิงคโปร์ที่ถูกยึดครอง
* กวมที่ถูกยึดครอง
* นาอูรูที่ถูกยึดครอง
* หมู่เกาะกิลเบิร์ตที่ถูกยึดครอง
* หมู่เกาะโซโลมอนที่ถูกยึดครอง

 |
| 
* วงไพบูลย์ร่วมแห่งมหาเอเชียบูรพา
* การประชุมมหาเอเชียบูรพา
* สงครามแปซิฟิก

 |