**ความผิดทางพินัย** (อังกฤษ: regulatory offence (แบบบริติช)/offense (แบบอเมริกัน) หรือ regulatory crime) หรือ **ความผิดกึ่งอาญา** (อังกฤษ: quasi-criminal offence/offense) คือ ความผิดต่อกฎหมาย ซึ่งไม่ถือเป็นความผิดอาญา มักมีโทษเพียงปรับหรือจำคุก และจะไม่บันทึกไว้ในประวัติอาชญากรรม

ความผิดทางพินัยมักกำหนดสำหรับการกระทำทั่วไปในชีวิตประจำวันที่ไม่ต้องการจัดการอย่างรุนแรงเหมือนความผิดอาญา และต้องการเพียงลดความเสี่ยงหรืออันตรายที่จะเกิดแก่สาธารณชน ในขณะที่กฎหมายอาญามุ่งประสงค์จะลดทอนกิจกรรมทางอาญาให้น้อยลงที่สุดทีเดียว ความผิดทางพินัยมักปรากฏในกฎหมายเกี่ยวกับการจราจร การขนส่ง สุขภาพอนามัย เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สิ่งแวดล้อม การอนุรักษ์ธรรมชาติ การจับสัตว์หรือล่าสัตว์ การควบคุมเพลิง การผังเมือง การเข้าเมือง ภาษี การพนัน การคุ้มครองผู้บริโภค ฯลฯ

โดยทั่วไป ความผิดทางพินัยมักไม่ต้องพิสูจน์เจตนาเหมือนความผิดทางอาญา เพียงพิสูจน์ว่า ได้กระทำ จะมีเจตนาหรือไม่ก็ตาม ก็เพียงพอจะลงโทษทางพินัยได้แล้ว ในบางกรณี มีการใช้เจ้าหน้าที่ประเภทอื่นนอกเหนือไปจากตำรวจในการสืบสวนและดำเนินคดีทางพินัย เช่น ในสหราชอาณาจักร อำนาจดำเนินคดีทางพินัยตามกฎหมายเกี่ยวกับสุขภาพอนามัยเป็นของสำนักบริหารสุขภาพและความปลอดภัย (Health and Safety Executive)

ถึงแม้ความผิดทางพินัยอาจมาจากการกระทำทั่วไปในชีวิตประจำวัน แต่ผลลัพธ์อาจร้ายแรงได้ เช่น อาจนำไปสู่โทษปรับที่สูงมาก หรือการคุมประพฤติ หรือกระทั่งการจำคุก หรือโทษในรูปแบบอื่นที่มีผลกระทบต่อการใช้ชีวิตหรือดำเนินธุรกิจประจำวัน เป็นต้นว่า ในสหรัฐ ความผิดทางพินัยตามกฎหมายเกี่ยวกับการจราจรนั้น มีการลงโทษด้วยการพักใช้หรือเพิกถอนใบอนุญาตขับขี่ และความผิดทางพินัยตามกฎหมายเกี่ยวกับสุรา มีการลงโทษด้วยการพักใช้หรือเพิกถอนใบอนุญาตของสถานบริการ

ในประเทศไทย มีการนำความผิดทางพินัยมาใช้ตั้งแต่ พ.ศ. 2565 ด้วยแนวคิดว่า โทษทางอาญาที่มีอยู่นั้นเฟ้อเกิน (overcriminalisation) คำว่า "พินัย" นั้นนำมาจากกฎหมายตราสามดวงที่กำหนดโทษปรับ 2 แบบ คือ ปรับเป็นพินัย ซึ่งเป็นการปรับเงินเข้ารัฐ และปรับเป็นสินไหม ซึ่งเป็นการปรับเงินเป็นค่าชดเชยแก่ผู้เสียหาย อย่างไรก็ดี ความผิดทางพินัยที่นำมาใช้ใหม่นั้นถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่า "ไปไม่สุด" เพราะชื่อ "พินัย" นั้นเป็นศัพท์เก่าเกิน และไม่นิยามไว้ ทำให้คนทั่วไปสงสัย ทั้งยังไม่กำหนดให้คดีจบที่ศาลชั้นต้น และกำหนดให้การพิจารณาคดีต้องอิงอยู่กับข้อบังคับของประธานศาลฎีกา นอกจากนี้ เหตุผลหนึ่งที่นำความผิดทางพินัยมาใช้ คือ ต้องการทำลายภาพจำของกระบวนการยุติธรรมไทยที่ว่า "คุกมีไว้ขังคนจน" แต่กลับไม่นำระบบการปรับรายวัน (day-fine) มาใช้ อันเป็นการปรับให้สอดคล้องกับฐานะทางเศรษฐกิจ ทำให้ที่สุดแล้วคนรวยก็จะไม่เกรงกลัวความผิดทางพินัย เพราะมีเงินจ่ายค่าปรับได้โดยไม่เดือดร้อน

อ้างอิง
-------

1. 1 2  "Regulatory offense". *Merriam-Webster.com Legal Dictionary*. Merriam-Webster. n.d. สืบค้นเมื่อ 2022-10-26.
2. 1 2 3  "Regulatory Offences". *SharmaSharma Law*. 2021. สืบค้นเมื่อ 2022-10-26.
3. 1 2 3  "Experienced Toronto Trial Lawyers Defending Against Regulatory Offences". *Hicks Adams Criminal Trials & Appeals*. n.d. สืบค้นเมื่อ 2022-10-26.
4. 1 2  "Regulatory Offences". *Chattertons*. Chattertons Group Ltd Company. 2022. สืบค้นเมื่อ 2022-10-26.
5. 1 2  กฤษฎา ศุภวรรธนะกุล (2022-03-23). "เพราะจนจึงเจ็บกว่า 'โทษพินัย' ที่ไปไม่สุดทาง". *ประชาไท*. ประชาไท. สืบค้นเมื่อ 2022-10-26.
6. ↑  คณะกรรมการกฤษฎีกา (n.d.). "หลักเกณฑ์การกำหนดโทษทางอาญาที่สอดคล้องกับมาตรา 77 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย และมาตรา 21 (8) แห่งพระราชบัญญัติหลักเกณฑ์การจัดทำร่างกฎหมายและการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย พ.ศ. 2562" (PDF). *สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา*. สืบค้นเมื่อ 2022-10-26.
7. ↑  ธำรงลักษณ์ ลาพินี (n.d.). "ทำไมต้องปรับเป็นพินัย?". *สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา*. สืบค้นเมื่อ 2022-10-26.
8. ↑  คำนูณ สิทธิสมาน (2022-03-09). ""ความผิดทางพินัย" เหตุผล(ของผู้ร่างฯ)ที่ไม่นิยามศัพท์ !". *ผู้จัดการ ออนไลน์*. ผู้จัดการ. สืบค้นเมื่อ 2022-10-26.