**ภาษาผู้ไท** (เขียน **ภูไท** ก็มี) เป็นภาษาในตระกูลภาษาขร้า-ไท มีผู้พูดจำนวนไม่น้อยในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ตอนกลางลาว และแถบตะวันตกเฉียงเหนือเวียดนาม เข้าใจว่า ผู้พูดภาษาผู้ไทมีถิ่นที่อยู่ดั้งเดิมในเมือง **นาน้อยอ้อยหนู** ยังเป็นที่ถกเถียงกันว่า เมืองนาน้อยอ้อยหนู อันเป็นถิ่นฐานดั้งเดิมของผู้ไทนั้นอยู่ทีไหน เพราะมีเมืองนาน้อยอ้อยหนูอยู่ถึงสามแห่ง สองแห่งอยู่ในเขตจังหวัดเดียนเบียน อีกแห่งอยู่ห่างจากเมืองลอหรือจังหวัดเอียนบ๋ายของเวียดนามประมาณ 10 กิโลเมตร

ผู้ไทกับไทดำเป็นคนละชาติพันธุ์กัน สันนิษฐานว่า อพยพแยกจากกันนานกว่า 1,500 ปีมาแล้ว บรรพบุรุษของผู้ไทเป็นพวกจ้วงจากตอนใต้ของประเทศจีนแถบมลฑลกวางสี อพยพมาสร้างบ้านเมืองบริเวณทุ่งนาน้อยอ้อยหนู
จากนั้นได้ย้ายมา สร้างเมืองใหม่ในบริเวณที่เรียกว่า "เวียงสามหมื่น" และตั้งชื่อเมืองบริเวณเวียงสามหมื่นว่า "เมืองแถน" คนละเมืองกับ "เมืองแถง" ซึ่งเป็นเมืองของไทดำ (ภายหลังไทดำได้บุกยึดเอาเมืองแถนที่เวียงสามหมื่นไปจากผู้ไท) ผลของสงครามบ้านเมืองไม่สงบสุขทำให้ชาวผู้ไทส่วนใหญ่เคลื่อนย้ายไปอยู่ตามเมืองต่างๆ รวมทั้งอพยพเข้าสู่ตอนเหนือของ อาณาจักรล้านช้าง (ประเทศลาวในปัจจุบัน) บางส่วนอพยพลงมาถึงตอนกลางแถบแขวงคำม่วนและแขวงสะหวันนะเขต เช่นเมืองวังอ่างคำ ซึ่งต่อมาคือเมืองวีระบุรีในแขวงสะหวันนะเขต ประเทศลาว และอีกหลายๆเมืองในบริเวณใกล้เคียง เช่น เมืองพิน เมืองนอง เมืองเซโปน บางส่วนถูกกวาดต้อนเข้ามาอยู่ในดินแดนประเทศไทยเมื่อไม่ถึง 200 ปีมานี้ (บางพวกอพยพมาเอง เช่น ผู้ไทเรณูนคร ผู้ไทยหนองสูง) ผู้ไทที่อยู่ฝั่งขวาแม่น้ำโขงมีจำนวนไม่น้อยและผู้ไทอยู่ฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงแถบแขวงสะหวันนะเขตและแขวงคำม่วนในลาวก็ยังมีประปราย มักจะเรียกผู้ไททั้งสองกลุ่มนี้รวมกันว่า "ผู้ไทสองฝั่งโขง" และในเวียดนามก็ยังมีผู้ไทอาศัยอยู่โดยพบอาศัยปะปนอยู่กับชาติพันธุ์อื่นๆทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือแถบจังหวัดไลโจว เดียนเบียนและเซินลา

ความเป็นมาของชาวผู้ไทในสยาม
---------------------------

เมื่อ พ.ศ. 2369 (ก่อนสงครามเจ้าอนุวงศ์) ตรงกับในสมัยรัชกาลที่ 3 ที่เมืองวังมีความวุ่นวาย เกิดขัดแย้งภายในของกลุ่มผู้ไท ที่มีเมืองวังเป็นเมืองหลัก ได้มีไทครัวผู้ไทกลุ่มหนึ่งอพยพมาตั้งบ้านเรือนในฝั่งขวาแม่น้ำโขง มีนายไพร่ รวม 2,648 คน ต่อมาได้ตั้งบ้านเรือนอยู่ที่บ้านบุ่งหวาย ในปี พ.ศ. 2373 พระสุนทรราชวงษา เจ้าเมืองยโสธร ว่าราชการอยู่เมืองนครพนมได้มีใบบอกขอตั้งบ้านดงหวายเป็นเมือง "เรณูนคร" ต่อมา ร.3 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ยกบ้านบุ่งหวาย ขึ้นเป็นเมืองเรณูนคร และตั้งให้ ท้าวสาย หัวหน้าไทครัวผู้ไทเป็น "พระแก้วโกมล" เจ้าเมืองเรณูนคร คนแรก ขึ้นเมืองนครพนม(ในปี พ.ศ. 2387) ซึ่งคือท้องที่ อำเภอเรณูนคร จังหวัดนครพนมในปัจจุบันนั่นเอง (จากเอกสาร ร.3 จ.ศ.1206 เลขที่ 58 หอสมุดแห่งชาติ) ชาวผู้ไทเรณูนคร จึงเป็นชาวผู้ไทกลุ่มแรกที่อพยพมาอยู่ในเขตฝั่งขวาแม่น้ำโขง (หมายถึงผู้ไทที่เป็นบรรพบุรุษของคนผู้ไทในอิสานปัจจุบัน) นอกจากนี้พระสุนทรราชวงษายังมีการกวาดต้อนชาวเผ่าอื่นๆนอกจากเผ่าภูไท เช่น ไทยย้อ ไทข่า ไทกะเลิง ไทแสก ไทพวน ฯลฯ ซึ่งส่วนใหญ่มักจะถูกบีบบังคับให้พลัดพรากจากบ้านเกิดเมืองนอนและญาติพี่น้องให้ไปตั้งถิ่นฐานใหม่ที่อีสานตอนบน เช่น ในพื้นที่จังหวัด นครพนม มุกดาหาร สกลนคร กาฬสินธุ์ เนื่องด้วยเจ้านายเชื้อสายพระวอพระตามีความต้องการในอำนาจมาก ต้องการได้ความดีความชอบจากพระมหากษัตริย์กรุงสยาม ซึ่งเป็นเหตุให้ชนเผ่ากลุ่มน้อยหลายกลุ่มที่ถูกกวาดต้อนหรือถูกกดขี่ข่มเหงโดยเจ้านายอีสานสายดังกล่าวจึงไม่ค่อยมีความพอใจและยังมีความเคียดแค้นเป็นอย่างมาก อีกทั้งเจ้านายกลุ่มเดียวกันนี้เองที่เป็นผู้ริเริ่มและมักนิยมตีข่าหรือจับชาวไทข่า จนส่งกลายเป็นวัฒนธรรมตีข่าอันโหดร้าย ท่ารุณที่เป็นที่นิยมแพร่หลายไปในกลุ่มเจ้านายลาวอีสานที่จับนำตัวไปส่งส่วนกลางไปเป็นแรงงานทาส

หลังจากนั้น ในปี พ.ศ. 2387 ผู้ไทจากเมืองวังอ่างคำและเมืองใกล้เคียง ก็อพยพตามมา เป็นกลุ่มที่ 2 แล้วไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่เมืองพรรณานิคม (จังหวัดสกลนคร) เมืองหนองสูง (จังหวัดมุกดาหาร) เมืองกุดสิมพระนารายณ์ (อำเภอเขาวงและอำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์)ตามลำดับ โดยผู้ไทกลุ่มจากเมืองกะป๋องได้อพยพมาตั้งที่เมืองวาริชภูมิเป็นกลุ่มผู้ไทที่ข้ามมาฝั่งขวาแม่น้ำโขงกลุ่มล่าสุด (ในปี พ.ศ. 2420 ในสมัยรัชกาลที่ 5)

ผู้พูดภาษาผู้ไท
---------------

ผู้พูดภาษาผู้ไทในประเทศไทยส่วนใหญ่อยู่ในบริเวณจังหวัดภาคอีสานตอนบน ได้แก่ จังหวัดกาฬสินธุ์ (มีอำเภอกุฉินารายณ์,อำเภอเขาวง และอำเภอคำม่วง) นครพนม(มีอำเภอนาแกและอำเภอเรณูนคร)มุกดาหาร(อำเภอหนองสูง)และสกลนคร(อำเภอภูพาน)นอกจากนี้ยังมีอีกเล็กน้อยในจังหวัดร้อยเอ็ด(ตำบลบุ่งเลิศ อำเภอเมยวดี)

โดยในแต่ละท้องถิ่นจะมีสำเนียงและคำศัพท์ที่แตกต่างกันไป
เป็นที่น่าสังเกตว่า ภาษาผู้ไทแม้จะกระจายอยู่ในแถบอีสาน แต่สำเนียงและคำศัพท์นั้นแตกต่างกับภาษาไทยถิ่นอีสานโดยทั่วไปอย่างมาก อย่างไรก็ตามยังมีคำยืมจากภาษาถิ่นอีสานอยู่ในภาษาผู้ไทบ้างเป็นธรรมดา แต่ก็ไม่นับว่ามาก ด้วยเหตุนี้ ชาวไทยที่พูดภาษาอีสานจึงไม่สามารถพูดหรือฟังภาษาผู้ไทอย่างเข้าใจโดยตลอด แต่ชาวผู้ไทส่วนใหญ่มักจะพูดภาษาอีสานได้

ลักษณะของภาษา
-------------

ด้วยภาษาผู้ไทเป็นภาษาในกลุ่มภาษาไท จึงมีลักษณะเด่นร่วมกับภาษาไทยด้วย นั่นคือ

* เป็นภาษาคำโดด มักเป็นคำพยางค์เดียว
* เป็นภาษามีวรรณยุกต์
* โครงสร้างประโยคแบบเดียวกัน คือ "ประธาน กริยา กรรม" (SVO) ไม่ผันรูปตามโครงสร้างประโยค

หน่วยเสียง
----------

### หน่วยเสียงพยัญชนะ

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ฐานกรณ์ของเสียง | ริมฝีปากล่าง-ฟัน | ริมฝีปาก | โคนฟัน | เพดานส่วนแข็ง | เพดานส่วนอ่อน | ช่วงคอ |
| เสียงหยุด (ไม่ก้อง) | - | /ป/ | /ต/ | /จ/ | /ก/ | /อ/ |
| เสียงหยุด (ไม่ก้อง) | - | /พ/ | /ท/ | - | /ค/ | - |
| เสียงหยุด (ก้อง) | - | /บ/ | /ด/ | - | - | - |
| เสียงขึ้นจมูก | - | /ม/ | /น/ | /ญ/ | /ง/ | - |
| เสียงเสียดแทรก | /ฟ/ | /ซ/ | - | - | - | /ฮ/ |
| กึ่งสระ | /ว/ | - | - | /ย/ | - | - |
| ลอดข้างลิ้น | - | /ล/ | - | - | - | - |

ในที่นี้ขออธิบายเฉพาะเสียงที่แตกต่างจากภาษาไทยมาตรฐาน ดังนี้

* /ญ/ เป็นหน่วยเสียงพิเศษ ที่ไม่พบในภาษาไทยภาคกลาง และถิ่นใต้ แต่พบได้ในภาษาไทยถิ่นอีสาน และเหนือ

### หน่วยเสียงสระ

ภาษาผู้ไทมีสระเดี่ยว 9 ตัว หรือ 18 ตัวหากนับสระเสียงยาวด้วย โดยทั่วไปมีลักษณะของเสียงคล้ายกับสระในภาษาไทยถิ่นอื่น (เพื่อความสะดวก ในที่นี้ใช้อักษร อ ประกอบสระ เพื่อให้เขียนง่าย)

|
|  |
|
| สระสูง | อิ, อี | อึ, อือ | อุ, อู |
| สระกลาง | เอะ, เอ | เออะ, เออ | โอะ, โอ |
| สระต่ำ | แอะ,แอ | อะ,อา | เอาะ, ออ |

อนึ่ง ในภาษาผู้ไทไม่ใช้สระประสม จะใช้แต่สระเดี่ยวข้างบนนี้
ตัวอย่างคำที่ภาษาไทยกลางเป็นสระประสม แต่ภาษาผู้ไทใช้สระเดี่ยว

| ภาษาไทยกลาง | ภาษาผู้ไท |
| --- | --- |
| /หัว/ | /โห/ |
| /สวน/ | /โสน/ |
| /เสีย/ | /เส/ |
| /เขียน/ | /เขน/ |
| /เสือ/ | /เสอ/ |
| /มะเขือ/ | /มะเขอ/ |

### หน่วยเสียงวรรณยุกต์

หน่วยเสียงวรรณยุกต์ในภาษาผู้ไท มีด้วยกัน 5 หน่วย

พยางค์
------

พยางค์ในภาษาผู้ไทมักจะเป็นพยางค์อย่างง่าย ดังนี้

* เมื่อประสมด้วยสระเสียงยาว พยางค์อาจประกอบด้วยพยัญชนะต้น สระ และวรรณยุกต์ โดยจะมีพยัญชนะตัวสะกดหรือไม่ก็ได้
* เมื่อมีสระเสียงสั้น พยางค์ประกอบด้วยพยัญชนะต้น สระ, วรรณยุกต์ และพยัญชนะตัวสะกด

ลักษณะเด่นของภาษาผู้ไท
----------------------

ภาษาผู้ไทมีลักษณะเด่นดังนี้
1. พยัญชนะ "ข,ฆ" /k/ ในภาษาไทยและลาว-อีสานบางคำ ออกเสียงเป็น ห, ฮ /h/ เช่น

| ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| แขน | แหน | เข็ม | เห็ม | ขัน (ขันน๊อต) | หัน | ขา | หา | ของ | หอง |
| ขน | หน | เข้า | เห้า | ขอด | ฮอด | ขอน (ขอนไม้) | หอน | ขึ้น | หึ้น |
| ฆ่า | ฮ่า | ขาด | หาด | เขี้ยว (ฟัน) | แห้ว | ขัดข้อง (ยุ่งเหยิง) | ห้อง | ข้อ | ห้อ |
| ขาย | หาย | เขา (สัตว์) | เหา | เขียว | แหว | ขาว | หาว |  |  |

2. เสียงสระ "ใ" ออกเสียงเป็น "เออ" และสระ "ไ" บางคำก็ออกเสียงเป็น "เออ" เช่น

| ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ใกล้ | *เค่อ* | ไหน (ไส "ลาว") | *เซอ, ซิเลอ, เนอเฮอ, ตะเลอ* | ใต้ | *เต้อ* | ใช้ | *เซ้อ* | ใน | *เนอ, เด้อ* |
| ใจ | *เจ๋อ* | ใหม่ | *เมอ* | ไต | *เต๋อ* | ใส่ | *เส่อ* | ให้ | เห้อ |
| ใคร (ไผ "ลาว") | *เพอ* | ใหญ่ | *เญอ* | บวม (ไค่ "ลาว") | *เค้อ* | ใบ | *เบ๋อ* |  |  |

3. ภาษาผู้ไทไม่มีสระผสม เอือ อัว เอีย ใช้แต่เพียงสระเดี่ยว เช่นเดียวกับภาษาไทลื้อ ไทขืน เช่น

| ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท | ภาษาไทย | ภาษาภูไท |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| เขียด | เขด | เรือ | เฮอ | เรียน | เฮน, สอน | บ่วง (ช้อน) | โบ่ง | ม้วน | โม้น |
| เกวียน | เก๋น | สวน | โสน | เขี่ย | เข่ | เลี้ยว | เล้ว | เมีย | เม |
| เหยียบ | เหย่บ | เงื่อน | เงิ้น | เปลื้อน | เปิ้น | หนวด | โนด | ผัว | โผ |

  

4. คำที่ใช้สระเสียงยาวและสะกดด้วย "ก" จะเปลี่ยนเป็นสระเสียงสั้น ไม่ออกเสียง "ก" เช่นเดียวกับภาษาไทถิ่นใต้ฝั่งตะวันตก และภาษาไทดำ ไทขาว พวน เช่น

```
 *ลูก = ลุ
 *บอก = เบ๊าะ
 *แตก = แต๊ะ
 *ตอก = เต๊าะ
 *ลอก = เลาะ, ลู่น
 *ลวก = โหละ
 *หนอก = เนาะ
 *ยาก = ญ๊ะ
 *ฟาก,ฝั่ง = ฟ๊ะ 
 *หลีก = ลิ
 *ปีก = ปิ๊
 *ราก =ฮะ
 *กาก=ก๊ะ
 *อยาก = เยอะ
 *เลือก = เลอะ
 *น้ำเมือก = น้ำเมอะ
 *น้ำมูก = ขี้มุ
 *ผูก = พุ
 *หยอก = เยาะ
 *หมอก = เมาะ
 *ดอกไม้ = เด๊าะไม้
 *ศอก = เซาะ
 *หนวก = โนะ
 *ถูก(ถืก ในภาษาลาว) = ทึ
 *ปลูก = ปุ
 *ปลวก = โปะ
 *หูก(ทอผ้า) = หุ
```

5. ภาษาผู้ไทใช้คำที่แสดงถึงการปฏิเสธว่า มี,หมี่ หรือเมื่อพูดเร็วก็จะออกเสียงเป็น มิ เช่นเดียวกับภาษาไทยโบราณ ภาษาจ้วง (bou,mi) และภาษาลื้อบางแห่ง เช่น 

```
 *ไม่ได้ = มีได้
 *ไม่บอก = มีเบ๊าะ
 *ไม่รู้ = มีฮู้, มีฮู้จัก,มีจัก
 *ไม่เห็น = มีเห็น
 *ไม่พูดไม่จา = มีเว้ามีจา
 *ไม่ไป = มีไป
 *ไม่เข้าใจ = มีเฮ่าเจ๋อ
```

6. คำถามจะใช้แตกต่างจากภาษาไทยดังนี้ 

```
 *อะไร = เผอ,ผะเหลอ,ผิเหลอ
 *เป็นอะไร = เป๋นเผอ,เป๋นผะเหลอ
 *ทำไม = เอ็ดเผอ
 *ไหน = เซอ,ซิเลอ,เน้อเฮอ
 *อันไหน = อันเลอ
 *ใคร = เผ่อ,ผู้เลอ
 *เท่าไหร่,แค่ไหน = ท้อเลอ,ฮาวเลอ,ค้าเลอ
 *อย่างไร = แนวเลอ,สะเลอ
 *ทำยังไง = เอ็ดสะเลอ
 *เมื่อไหร่ = บาดเลอ,ญามเลอ,มื่อเลอ
 *ไหม,หรือปล่าว = เบาะ,ยูเบาะ,ยูติ๊
 *ล่ะ = เด๋
```

7. คำว่า จัก หรือ จะ ในภาษาไทย ภาษาผู้ไท 

```
  จะใช้คำว่า หละ เช่น 
 *เธอจะไปไหน = เจ้าหละไปซิเลอ
 *ฉันกำลังจะพูด = ข้อยทมหละเว้า
 *คุณจะกลับกี่โมง = เจ้าหละเมอจักโมง
 *เขาจะคุยกันเรื่องอะไร = เขาหละแอ่นเด๋วเลิ้งเผอ
```

\_\_\_(ข้อ 8 เป็นต้นไปเป็นเพียงปลีกย่อย)\_\_\_

8. บางคำมีการออกเสียงต่างจากภาษาไทย ดังนี้

```
   1) ค เป็น ซ เช่น คง = ซง, ครก = ซก
   2) ด เป็น ล เช่น = สะดุ้ง (เครื่องมือ หาปลาชนิดหนึ่ง) = จะลุ่ง
   3) อะ เป็น เอะ เช่น มัน (หัวมัน) = เม็น, มันแกว = เม็นเพา-โหเอ็น, มันเทศ = เม็นแกว
   4) เอะ เป็น อิ เช่น เล่น = ดิ้น, เด็กน้อย=ดิกน้อย, เหล็กไล (ตะปู) = ลิ๊กไล
   5) เอีย เป็น แอ,เอ เช่น เหี่ยว = แห่ว, เขี้ยว = แห้ว, เหยี่ยว = แหลว,เตี้ย = เต้,เลีย = เล,เรียง = เรง,เฮง, เขียง = เขง,เหง, เที่ยว = เท้ว, เหลียว = เหลว
   6) สระเสียงสั้นในภาษาไทยบางคำกลายเป็นสระเสียงยาวในภาษาผู้ไท เช่น ลิง = ลีง, ก้อนหิน = มะขี้หีน, กลิ้ง = กะลี้ง, ผิงไฟ = ฝีงไฟ,หลุด = หลูด,ปิ้ง = ปี้ง
   7) อิ เป็น อึ เช่น กลิ่น = กึ่น คิด = คึด/ฮึด
```

9. คำเฉพาะถิ่น เป็นคำที่มีใช้เฉพาะในภาษาผู้ไท และอาจมีใช้ร่วมกับภาษาอื่นที่เคยมีวัฒนธรรมร่วมกัน เช่น 

```
 *ดวงตะวัน = ตะเง็น, ขี้โก๊
 *ดวงเดือน = โต๊ต่าน, เดิ๋น, ต๊อ
 *ประตูหน้าต่าง = ตู่บอง,ปะตู่บอง, ป่องเย่ม
 *ขี้โม้ = ขี้จะหาว
 *ขึ้นรา = ตึกเหนา
 *น้ำหม่าข้าว = น้ำโม๊ะ
 *สวย = ซับ,งาม
 *ตระหนี่,ขี้เหนียว = อีด, ขี้อีด, ขี้ถี่
 *ประหยัด = ติ้กไต้, ตั๊กไต้
 *หัวเข่า = โหโค้ย
 *ลูกอัณฑะ = มะขะหลำ
 *หัวใจ = เจ๋อ,โหเจ๋อ
 *หน้าอก = เอิ๊ก,อ๋าง
 *เหงือก = เฮ๊อะ
 *ตาตุ่ม = ปอเผอะ,ปอมเผอะ
 *ท้ายทอย = ง้อนด้น,กะด้น
 *หน้าผาก = หน้าแก่น,หน้าผะ
 *เอว = โซ่ง,กะโท้ย,แอ๋ว
 *ถ่านก่อไฟ = ก่อมี่,ขี้ก่อมี่
 *พูดคุย,สนทนา = แอ่น,เว้าจ๋า
 *เกลี้ยกล่อม = โญะ, เญ๊า
 *หัน = ปิ่น,(ภาษาลาวว่า งวก)
 *ย้ายข้าง = อวาย, ว้าย (ภาษาลาวว่า อ่วย)
 *ขอร้อง,วิงวอน = แอ่ว,แอบ
 *กันนักกันหนา = กะดักกะด้อ
 *มาก,ยิ่ง = แฮง,กะดักกะด้อ-กะด้อ,หลาย
 *ไม่ใช่ = มิแม้น
 *จริง = เพิ้ง,แท้
 *นึกว่า = ตื่อหวะ, กะเด๋วหวะ, เด๋วหวะ
 *พะวงใจ = ง้อ,คึดง้อ
 *อุทานไม่พอใจ = เยอ! เยอะ!
 *ไปโดยไม่หันกลับมา = ไปกิ่นๆ, ไปกี่ดี่ๆ
 *สั้น = สั้น, กิ๊ด, ขิ้น
 *ยาว = ญ๊าว, สาง
 *ปิด = ปิด, อัด, ฮี, กึด, งับ
 *เปิด = เปิด, ไข, อ้า
 *อวด = โอด,เอ้
 *ขวด = โขด
 *ถั่ว = โถ่
 *ถั่วฝักยาว = โถ่ฟั้กญ๊าว
 *กระดุม = มะติ่ง
 *ตุ้มหู = ด๊อก
 *ถุงย่าม = ถง
 *ก่อไฟ = ดังไฟ
 *เกลือ = เก๋อ
 *มะเขือ = มะเขอ
 *โรงเรียน = โรงเรน,โฮงเฮน
 *เรือน = เฮิน
 *กล้วย = โก้ย
 *ใบไม้ = เบ๋อไม้
 *ใบตองกล้วย = เบ๋อต๋องโก้ย
 *กุ้ง = จุ้ง
 *มุ้ง = สุ้ด
 *วิ่ง = แล่น,เต้น
 *ทับ = เต็ง
 *กดไว้ = เญ๊นไว้
 *เทน้ำ = เถาะน้ำ,เหญ้นน้ำ
 *คว่ำ = ว่ำ
 *กลับบ้าน = เมอบ้าน,เมอเฮิน
 *รอคอย = คอง,ถ้า
 *ล้างหน้า = โส่ยหน้า
 *ปวดหัว = เจ๊บโห
 *ปลาไหล = เหย่น, ป๋าเหย่น
 *ไส้เดือน = ไส้เดิ๋น,ขี้เดิ๋น
 *ผีเสื้อ = แมงกะเบ้อ
 *เหนือ(ทิศ) = เหนอ
 *เสื้อ = เส้อ
 *โกหก = ขี้โตะ
 *มองไม่เห็น(มืด) = มิเห็นฮุ้ง
 *ค้างคาว = บิ้ง
 *สั่น(หนาว)= เส่น
 *ข้าวโพด = ซะลี
 *ผด,ผื่น = หมืน
 *เหนียว = เน๋ว
 *ข้าวเหนียว = เข้าเน๋ว
 *ลื่น = มื้น
 *ลื่นล้ม = ผะหลาด
 *ขึ้นต้นไม้ = หึ้นก๊กไม้,บื๋นก๊กไม้
 *ไม้กวาด = ไม้ฟอย
 *สะพาน = โข
 *สงสาร = เยอะดู๋
 *ซื่อบื้อ,โง่ = เบ้อ,ขี้เบ้อ
 *นาน = เหิง
 *หมวก = โหมก
 *สุกงอม (ผลไม้) = อิ้ม
 *โกรธ,โมโห = ฮ้าย
```

อ้างอิง
-------

* วิไลวรรณ ขนิษฐานันท์. ภาษาผู้ไท. โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กรุงเทพฯ, 2520.
* ธัญญลักษณ์ ไชยสุข มอลเลอร์รพ and Asger Mollerup: ภาษาผู้ไท เพื่อสุขภาพ - ผู้ไท-ไทย-อังกฤษ. 2556. เก็บถาวร 2017-06-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* ภาษาผู้ไท เก็บถาวร 2019-12-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน การศึกษาเปรียบเทียบภาษาผู้ไทในประเทศไทยและประเทศลาว
* Phutai Language เก็บถาวร 2019-12-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน : A comparative study of the Phutai in Thailand and Laos P.D.R.
* โครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูคุณค่าของภาษาผู้ไท เก็บถาวร 2019-11-18 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* In Search for the Phutais เก็บถาวร 2019-09-15 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Mo Yao เก็บถาวร 2019-11-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน : Phutai Healing
* About Some Linguistic Variations in Phu Tai[*ลิงก์เสีย*]

| * ด
* ค
* ก
ไทย ภาษาในประเทศไทย |
| --- |
| ภาษาราชการ | 
* ไทย

 |
| ภาษาพื้นเมือง | 

|  |  |
| --- | --- |
| ออสโตรเอเชียติก | 
* บรู
* ชอง
* สะโอจ
* ยะฮาย
* กันซิว
* เขมร
	+ เขมรเหนือ
	+ เขมรตะวันตก
* ขมุ
* กินตัก
* กูย
* โซ่ (ทะวืง)
* มลาบรี
* ม็อก
* มอญ
* ญัฮกุร
* พะล็อก
* ปะหล่อง
* แต็นเอ็น
* โส้

 |
| ออสโตรนีเซียน | 
* จาม
* มลายู
	+ มลายูบางกอก
	+ มลายูปัตตานี
	+ มลายูสตูล
* มอแกน
* มอแกลน
* อูรักลาโวยจ

 |
| ม้ง-เมี่ยน | 
* ม้ง
* เมี่ยน

 |
| จีน-ทิเบต | 
* ก่อ (อึมปี้)
* กะเหรี่ยง
* กะชีน
* ลีซอ
* พม่า
* อ่าข่า
* กฺ๋อง
* ทวาย

 |
| ขร้า-ไท | 
* เขิน
* ไทยถิ่นเหนือ
* ลาว
	+ ลาวกา
	+ ลาวจิ่ว
	+ ลาวเวียง
	+ ลาวครั่ง
	+ ลาวตี้
	+ ลาวแง้ว
	+ ลาวหล่ม
	+ ลาวอีสาน
* ผู้ไท
* พวน
* ไทใหญ่
* ไทยถิ่นใต้
* ไทลื้อ
* ไทเหนือ (ไทใต้คง)
* ไทโซ่ง
* เขมรลาวเดิม
* ไทหย่า
* ตากใบ
* พิเทน
* สะกอม
* ไทเบิ้ง

 |

 |
| ภาษามือ | 
* ภาษามือไทย
* ภาษามือบ้านค้อ
* ภาษามือกรุงเทพเก่า
* ภาษามือเชียงใหม่

 |

| * ด
* ค
* ก
ตระกูลภาษาขร้า-ไท |
| --- |
| ขร้า | 
* ปาฮา
* ปู้เปียว
* ปู้ยัง
* ลาจี
* ลาฮา
* หนุ่งเหวน

|  |  |
| --- | --- |
| เกอหล่าว | 
* เกอหล่าวขาว
* เกอหล่าวเขียว
* เกอหล่าวแดง
* เกอหล่าวฮั่น
* อาโย
* อาโอว

 |

 |
| กัม–ฉุ่ย | 
* กัม
* จิ่น
* ฉาต้ง
* ฉุ่ย
* เฉ่าเหมียว
* ซันเชียว
* น่าซีเหยา
* มั่ว
* มู่หล่าว
* หยางกวง
* เหมาหนาน

 |
| เปียว | 
* เปียว

 |
| ลาเจีย | 
* ลาเจีย

 |
| หลี | 
* เฉียนตุ้ย
* ชางเจียง
* ซุน
* ตงฟาง
* ทงฉือ
* เป่าติ้ง
* เป่าถิง
* ไป๋ชา
* ยฺเหวียนเหมิน
* เหม่ย์ฝู
* ฮาหยัน
* เฮย์ถู่

 |
| เจียเม่า | 
* เจียเม่า

 |
| เบ–จี่เจ้า | 
* จี่เจ้า
* เบ

 |
| ไท(จ้วง) | 

|  |  |
| --- | --- |
| เหนือ | 
* จ้วงชิวเป่ย์
* จ้วงมาตรฐาน
* จ้วงหลงซัง
* ไทญ้อ
* ไทปาว
* ปู้อี
* ปู้อีเฮ่อจาง
* แสก
* โย้ย
* เอ๋ย์

 |
| ไทกลาง | 
* จ้วงไต้
* จ้วงฝูหมิง
* จ้วงเมียง
* จ้วงหนง
* จ้วงหมิน
* จ้วงหยาง
* ซึนลาว
* ตั่ย
* หนุ่ง

 |
| ไทตะวันตกเฉียงใต้(ไทย) | 

|  |  |
| --- | --- |
| ตะวันตกเฉียงเหนือ | 
* คำตี้
* คำยัง
* *ตุรุง*
* ไทแลง
* ไทหย่า
* ไทเหนือ
* ไทใหญ่
* พ่าเก
* อ่ายตน
* *อาหม*

 |
| ลาว–ผู้ไท | 
* กะเลิง
* เขมรลาวเดิม
* ไทญ้อ
* ไทยถิ่นอีสาน
* ผู้ไท
* ลาว
* ลาวญ้อ

 |
| เชียงแสน | 
* ไทขาว
* ไทเขิน
* ไทโซ่ง
* ไทดำ
* ไทแดง
* ไทเติ๊ก
* ไทปาว
* ไทพวน
* ไทย
* ไทยถิ่นเหนือ
* ไทยอง
* ไทลื้อ
* ไทเหมื่อย

 |
| ใต้ | 
* ไทยถิ่นใต้

 |
| อื่น ๆ | 
* กวน
* ซาปา
* ตั่ยเหมื่องหวัต
* ตากใบ
* ไทคัง
* ไททัญ
* ปาซี้
* พิเทน
* สะกอม

 |

 |
| (ผสม) | 
* ซ้านจัย

 |

 |
| (*ภาษาผสม*) | 
* เจียเม่า
* ซันเชียว
* ซ้านจัย
* ปู้อีเฮ่อจาง
* เอ๋ย์

 |
| *กลุ่มที่ถูกเสนอ* | 
* กัม–ไท

 |
| ภาษาดั้งเดิม | 
* *กัม–ฉุ่ยดั้งเดิม*
* *ขร้าดั้งเดิม*
* *ขร้า–ไทดั้งเดิม*
* *ไทดั้งเดิม*
* *หลีดั้งเดิม*

 |
| *ตัวเอียง* คือภาษาตายแล้ว |

| * ด
* ค
* ก
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ สาขาภาษา โดยกระทรวงวัฒนธรรม |
| --- |
| อักษร | 
* ธรรมล้านนา
* ไทน้อย
* ธรรมอีสาน (ธรรมลาว)

 |
| ภาษาท้องถิ่น | 
* ชอง
* ญัฮกุร
* กฺ๋อง
* เลอเวือะ
* โซ่ (ทะวืง)
* ตากใบ (เจ๊ะเห)
* สะกอม
* อูรักลาโวยจ
* มานิ (ซาไก)
* ไทยโคราช (ไทยเบิ้ง)
* พิเทน
* เขมรถิ่นไทย
* ญ้อ
* แสก
* อึมปี้
* บีซู
* กะซอง
* ซัมเร
* ชอุง
* มลาบรี
* มอแกน
* ผู้ไทย

 |
| 
* ศิลปะการแสดง
* ช่างฝีมือดั่งเดิม
* วรรณกรรมพื้นบ้าน
* กีฬาภูมิปัญญาไทย
* แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมและงานเทศกาล
* ความรู้และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล
* ภาษา
* มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

 |

1. ↑  ภาษาผู้ไท ที่ *Ethnologue* (18th ed. 2015) (ต้องสมัครสมาชิก)