|  |
| --- |
| บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของ |
| ประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น |
| รูปปั้นโจมงตอนปลาย (ญี่ปุ่น: 土偶; โรมาจิ: *dogū*), 1000–300 ปีก่อน ค.ศ. |
| สมัย

|  |  |
| --- | --- |
| **ยุคหินเก่า** | ก่อน 14,000 ปีก่อน ค.ศ.
  |
| **โจมง** | 14,000 – 1000 ปีก่อน ค.ศ.
  |
| **ยาโยอิ** | 1000 ปีก่อน ค.ศ. – ค.ศ. 300
  |
| **โคฟุง** | ค.ศ. 300–538
  |
| **อาซูกะ** | ค.ศ. 538–710
  |
| **นาระ** | ค.ศ. 710–794

  |
| **เฮอัง*** สงครามเก็มเป
  | ค.ศ. 794–1185 |

|  |  |
| --- | --- |
| **คามากูระ** | ค.ศ. 1185–1333
  |
| การฟื้นฟูเค็มมุ | *ค.ศ. 1333–1336* |
| **มูโรมาจิ** (อาชิกางะ)
* ราชสำนักเหนือ-ใต้
* เซ็งโงกุ
  | ค.ศ. 1336–1573

  |
| **อาซูจิ–โมโมยามะ**
* การค้านัมบัง
  | ค.ศ. 1573–1603

  |
| **เอโดะ** (โทกูงาวะ)
* ซาโกกุ
* สนธิสัญญาคานางาวะ
* บากูมัตสึ
  | ค.ศ. 1603–1868

  |
| **เมจิ**
* สงครามโบชิน
* การฟื้นฟู
* สงครามจีน-ญี่ปุ่นครั้งที่หนึ่ง
* กบฏนักมวย
* สงครามรัสเซีย-ญี่ปุ่น
  | ค.ศ. 1868–1912

  |
| **ไทโช**
* สงครามโลกครั้งที่หนึ่ง
* แผ่นดินไหวครั้งใหญ่คันโต
  | ค.ศ. 1912–1926

  |
| **โชวะ**
* วิกฤตการณ์การเงิน
* (ภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่)
* แสนยนิยม
* สงครามโลกครั้งที่สอง
* การยึดครอง
* ปาฏิหาริย์ทางเศรษฐกิจ
* หลังการยึดครอง
* เศรษฐกิจฟองสบู่
 | ค.ศ. 1926–1989

  |
| **เฮเซ**
* ทศวรรษที่สาบสูญ
* แผ่นดินไหวใหญ่ฮันชิน
* แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ญี่ปุ่นตะวันออก
  | ค.ศ. 1989–2019

  |
| **เรวะ*** การระบาดทั่วของโควิด-19
* (วิกฤตการณ์การเงิน)
* การลอบสังหารชินโซ อาเบะ
  | ค.ศ. 2019–ปัจจุบัน
  |

 |
| หัวข้อ
* การเมือง
* การศึกษา
* ความสัมพันธ์ต่างประเทศ
* จักรวรรดิ
* ชื่อศักราช
* ทางเรือ
* ทหาร
* ประวัติศาสตร์นิพนธ์
* แผ่นดินไหว
* ภูมิศาสตร์
* เศรษฐกิจ
* สกุลเงินตรา
* หลังสงคราม
* แหล่งมรดกโลก

 |
| * อภิธานศัพท์
* ประวัติศาสตร์
* เส้นเวลา
 |
| * ด
* ค
* ก
 |

**ยุคโจมง** (ญี่ปุ่น: 縄文時代; โรมาจิ: *Jōmon-jidai*) หมายถึงคาบเวลาในยุคก่อนประวัติศาสตร์ของญี่ปุ่น ประมาณ 14,000 ปีก่อนคริสต์ศักราชถึง 300 ปีก่อนคริสต์ศักราช

นักวิชาการส่วนใหญ่เห็นพ้องกันว่า เมื่อประมาณ 40,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช ระหว่างหมู่เกาะญี่ปุ่นกับแผ่นดินใหญ่ของทวีปเอเชียยังคงเชื่อมต่อกันด้วยแผ่นน้ำแข็ง โดยอาศัยหลักฐานทางโบราณคดี นักวิชาการสันนิษฐานว่ามนุษย์ *Homo sapiens* ได้อพยพจากทางตะวันออกและตะวันออกเฉียงใต้ของเอเชียมาอาศัยบนหมู่เกาะญี่ปุ่นในช่วง 35,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช และดำรงชีวิตแบบนักล่า-เก็บของป่าและใช้เครื่องมือหิน นักโบราณคดีได้ค้นพบเครื่องมือหิน ที่อยู่อาศัย และซากดึกดำบรรพ์ของมนุษย์ในยุคนั้นทั่วหมู่เกาะญี่ปุ่น นอกจากนี้ การศึกษาใน พ.ศ. 2531 ยังชี้ว่าชาวญี่ปุ่นมีพื้นฐานทางพันธุกรรมร่วมกับชาวเอเชียตะวันออก

คำว่า *โจมง* ในภาษาญี่ปุ่นแปลว่า *ลายเชือก* ซึ่งสื่อถึงลวดลายบนภาชนะหรือตุ๊กตาดินเผาในยุคนั้นซึ่งทำโดยใช้เชือกพันรอบกิ่งไม้แล้วกดทาบลงบนวัสดุ

ยุคโจมงตั้งเค้าและโจมงเริ่มแรก (10,000 – 4,000 ก่อน ค.ศ.)
---------------------------------------------------------

รูปแบบการดำรงชีวิตของมนุษย์ที่เริ่มมีรูปแบบคงที่นั้น เริ่มขึ้นเมื่อประมาณ 10,000 ปีก่อนคริสต์ศักราชถึงยุคหินกลาง หากแต่นักวิชาการบางคนเสนอว่าเป็นยุคหินใหม่ที่มีคุณลักษณะบางอย่างของทั้งยุคหินกลางและหินใหม่ ในยุคดังกล่าวนี้ สมาชิกของวัฒนธรรมโจมงซึ่งมีอยู่ด้วยกันหลายกลุ่ม และเป็นไปได้ว่าเป็นบรรพบุรุษของชาวไอนุในญี่ปุ่นปัจจุบัน ได้ทิ้งร่องรอยทางโบราณคดีไว้อย่างชัดเจนที่สุด วัฒนธรรมโจมงนี้อาจนับได้อย่างคร่าว ๆ ว่าอยู่ร่วมสมัยกับอารยธรรมในเมโสโปเตเมีย ลุ่มแม่น้ำไนล์ และลุ่มแม่น้ำสินธุ

### เครื่องดินเผายุคแรก

ดูบทความหลักที่: เครื่องปั้นดินเผายุคโจมง
เครื่องปั้นดินเผายุคโจมง ราว 10,000 - 8,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ โตเกียว
โดยอาศัยหลักฐานทางโบราณคดี ชาวโจมงอาจเป็นคนพวกแรกในโลกที่ทำภาชนะดินเผาขึ้นเมื่อสหัสวรรษที่ 11 ก่อนคริสต์ศักราช อีกทั้งยังเป็นพวกแรกที่ทำเครื่องมือหินอีกด้วย ความเก่าแก่ของเครื่องดินเผาเหล่านี้ได้รับการระบุภายหลังสงครามโลกครั้งที่สอง โดยวิธีการหาอายุจากคาร์บอนกัมมันตรังสี อย่างไรก็ตาม นักวิชาการชาวญี่ปุ่นบางคนเชื่อว่าการผลิตเครื่องดินเผาน่าจะเกิดขึ้นบนแผ่นดินใหญ่ก่อน เนื่องจากแหล่งเครื่องดินเผาในบริเวณซึ่งอยู่ในประเทศจีนและรัสเซียปัจจุบันนั้นได้ผลิตเครื่องดินเผาซึ่ง "อาจจะเก่าพอ ๆ กับเครื่องดินเผาถ้ำฟุกุอิ แม้จะไม่เก่ากว่าก็ตาม" ชาวโจมงได้ปั้นตุ๊กตาและภาชนะจากดินเหนียวและทำลวดลายอย่างซับซ้อนด้วยการกดดินที่ยังหมาดอยู่ด้วยเชือกทั้งแบบที่ฟั่นเป็นเกลียวและไม่ฟั่น และกิ่งไม้

### รูปแบบของยุคหินใหม่

โดยทั่วไป การผลิตเครื่องดินเผาสามารถบอกเป็นนัยได้ถึงรูปแบบการดำรงชีวิตแบบอยู่ติดที่ ด้วยข้อเท็จจริงที่ว่าเครื่องดินเผานั้นแตกหักได้ง่ายและย่อมไม่มีประโยชน์กับผู้ดำรงชีวิตแบบหาของป่า-ล่าสัตว์ซึ่งต้องย้ายถิ่นฐานอยู่เสมอ ด้วยเหตุนี้ ชาวโจมงจึงน่าจะเป็นคนพวกแรกในโลกที่ดำรงชีวิตแบบอยู่ติดที่ หรืออย่างน้อยก็เป็นแบบกึ่งติดที่ ชาวโจมงใช้เครื่องมือหินทั้งแบบที่ขึ้นรูปด้วยการสกัดและการบด และใช้ธนู อีกทั้งยังน่าจะชำนาญในการหาของป่า-ล่าสัตว์และการประมงทั้งชายฝั่งและน้ำลึก ชาวโจมงได้เริ่มทำการเกษตรขั้นตั้นและอาศัยในถ้ำ ซึ่งภายหลังได้ย้ายมาอาศัยในหลุมขุดตื้น ๆ และบ้านที่สร้างขึ้นบนพื้นดิน ร่องรอยที่เหลือของที่อาศัยเหล่านี้เป็นประโยชน์สำหรับการศึกษาทางโบราณคดีในภายหลัง ร่องรอยเหล่านี้เองเป็นเหตุให้นักวิชาการส่วนหนึ่งยกให้ญี่ปุ่นเป็นแหล่งที่เริ่มต้นทำการเกษตรเป็นที่แรกในโลกเมื่อ 10,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช ก่อนที่เกษตรกรรมจะแพร่หลายในตะวันออกกลางถึงสองพันปี อย่างไรก็ตาม หลักฐานทางโบราณคดีบางอย่างชี้ว่าการทดลองทำการเกษตรบนเนินเขาและในหุบเขาต่าง ๆ ของเขตพระจันทร์เสี้ยวอันอุดมสมบูรณ์ในบริเวณที่ปัจจุบันเป็นประเทศซีเรีย จอร์แดน ตุรกี และอิรักนั้น มีมาแล้วตั้งแต่ประมาณ 11,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช

### การขยายตัวของประชากร

วัฒนธรรมแบบกึ่งอยู่ติดที่นี้ได้นำไปสู่การเพิ่มขึ้นของประชากรอย่างสำคัญ จนกระทั่งมีหลักฐานว่าวัฒนธรรมโจมงมีความหนาแน่นประชากรสูงที่สุดแห่งหนึ่งในบรรดากลุ่มประชากรที่ดำรงชีวิตด้วยการล่าสัตว์ การศึกษาแผนที่ทางพันธุกรรมโดยลุยจี ลูกา กาวัลลี-สฟอร์ซา ได้แสดงให้เห็นรูปแบบของการขยายตัวทางพันธุกรรมจากพื้นที่ในทะเลญี่ปุ่นไปยังพื้นที่อื่น ๆ ในเอเชียตะวันออก การขยายตัวครั้งนี้นับว่าเป็นครั้งที่สำคัญที่สุดเป็นอันดับสามของเอเชียตะวันออก (รองจาก "การขยายตัวครั้งใหญ่" จากทวีปแอฟริกา และการขยายตัวครั้งที่สองจากตอนเหนือของไซบีเรีย) ซึ่งสื่อถึงการขยายตัวทางภูมิศาสตร์ในยุคโจมงตอนต้น การศึกษาเหล่านี้ยังชี้ว่าการขยายตัวของกลุ่มประชากรชาวโจมงครั้งนี้อาจแผ่ไปจนถึงทวีปอเมริกาผ่านเส้นทางเลียบชายฝั่งมหาสมุทรแปซิฟิก

### ยุคหลัก ๆ

ยุคโจมงตั้งเค้า (10,000 - 7,500 ก.ค.ศ.) :

* ลายปั้นแปะ
* ลายเล็บกด
* ลายเชือกทาบ
* มุโระยะล่าง

ยุคโจมงเริ่มแรก (7,500 - 4,000 ก.ค.ศ.) :

* อิงุซะ
* อินะริดะอิ
* มิโตะ
* ทะโดะล่าง
* ทะโดะบน
* ชิโบะงุชิ
* คะยะมะ

ยุคโจมงตอนต้นถึงท้ายสุด (4,000 – 400 ก.ค.ศ.)
--------------------------------------------

โดะงู ที่พบในจังหวัดมิยะงิ
ยุคโจมงตอนต้นและตอนกลางนั้นมีการขยายตัวของประชากรอย่างมาก ซึ่งเห็นได้จากปริมาณของหลักฐานที่ขุดพบได้จากสองยุคนี้ ทั้งสองยุคดังกล่าวสอดคล้องกับกับช่วงภูมิอากาศร้อนสุดในยุคโฮโลซีน (ระหว่าง 4,000 ถึง 2,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช) ซึ่งอุณหภูมิเฉลี่ยขึ้นสูงกว่าปัจจุบันหลายองศาเซลเซียส และระดับน้ำทะเลสูงกว่าปัจจุบันประมาณ 5 ถึง 6 เมตร งานศิลปะที่งดงามเช่นภาชนะดินเผารูปเปลวไฟซึ่งประดับประดาอย่างซับซ้อนนั้นเกิดขึ้นในยุคนี้ หลังจาก 1,500 ปีก่อนคริสต์ศักราช ภูมิอากาศเริ่มเย็นลง และประชากรเริ่มหดตัวลงอย่างมาก การค้นพบแหล่งทางโบราณคดีหลัง 1,500 ปีก่อนคริสต์ศักราชมีจำนวนน้อยลง

เมื่อถึงช่วงท้ายของยุคโจมง ได้มีการเปลี่ยนแปลงอย่างสำคัญเกิดขึ้นในแง่โบราณคดี โดยการเพาะปลูกและเก็บเกี่ยวได้พัฒนาจากแบบเริ่มต้นมาเป็นนาข้าวแบบซับซ้อนและเกิดระบบการปกครองขึ้น องค์ประกอบอื่น ๆ หลายอย่างของวัฒนธรรมญี่ปุ่นอาจนับย้อนไปได้ถึงยุคนี้ด้วยเช่นกัน ซึ่งสะท้อนถึงการอพยพเข้ามาผสมปนเปกันของชาวแผ่นดินใหญ่จากเอเชียตอนเหนือและชาวแปซิฟิกตอนใต้ องค์ประกอบเหล่านั้นมีทั้งเทพปกรณัมชินโต ประเพณีการแต่งงาน ลีลาทางสถาปัตยกรรม และความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี เช่น ภาชนะเคลือบเงา สิ่งทอ คันธนูที่ทำโดยการอัดไม้ต่างชนิดเข้าด้วยกัน งานโลหะ และงานแก้ว

### ยุคหลัก ๆ

ยุคโจมงตอนต้น (4,000 - 3,000 ก.ค.ศ.) :

* ฮะนะซุมิล่าง
* เซะกิยะมะ
* คุโระฮะมะ
* โมะโระอิโซะ เอ, บี, ซี
* จูซันโบะดะอิ

ยุคโจมงตอนกลาง (3,000 - 2,000 ก.ค.ศ.) :

* คะสึซะกะ/โอะตะมะดะอิ
* คะโซะริ อี 1
* คะโซะริ อี 2

ยุคโจมงตอนปลาย (2,000 - 1,000 ก.ค.ศ.) :

* โชะเมียวจิ
* โฮะริโนะอุจิ
* คะโซะริ บี 1
* คะโซะริ บี 2
* อังเงียว 1

ยุคโจมงท้ายสุด (1,000 - 400 ก.ค.ศ.) :

* อังเงียว 2
* อังเงียว 3

อ้างอิง
-------