**บ่อเกลือ** (คำเมือง: ) เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดน่าน

ที่ตั้งและอาณาเขต
-----------------

อำเภอบ่อเกลือตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของจังหวัดน่าน ประมาณพิกัดเส้นรุ้งที่ 19 องศา 8 ลิปดา 30 พิลิปดาตะวันออกและเส้นแวงที่ 101 องศา 10 ลิปดา 0 พิลิปดาเหนือ มีเนื้อที่ปกครองประมาณ 523,781.25 ไร่ หรือประมาณ 838.05 ตารางกิโลเมตร คิดเป็นเนื้อที่ร้อยละ 7.40 ของเนื้อที่จังหวัดน่านทั้งหมด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังนี้

* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอเฉลิมพระเกียรติ
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับแขวงไชยบุรี (ประเทศลาว)
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอแม่จริมและอำเภอสันติสุข
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอปัว

สภาพภูมิศาสตร์
--------------

พื้นที่อำเภอบ่อเกลือส่วนใหญ่เป็นทิวเขาสูงสลับซับซ้อน พื้นที่มีความลาดชันมากกว่าร้อยละ 40 บริเวณที่ตั้งที่ว่าการอำเภอบ่อเกลือสูงประมาณ 730 เมตรจากระดับน้ำทะเล ปานกลาง จุดสูงสุด 1,648.066 เมตรจากระดับน้ำทะเลปานกลาง มีพื้นที่ราบลุ่มตามลำน้ำและหุบเขาแคบ ๆ เพียงร้อยละ 1.5 ของพื้นที่ทั้งหมด 

ทิวเขาที่สำคัญได้แก่ ทิวเขาภูคา ภูแว ภูฟ้า ภูผีปันน้ำ ลำน้ำที่สำคัญได้แก่ ลำน้ำมาง ลำน้ำว้า และลำน้ำน่าน มีสภาพป่าไม้ที่อุดมสมบูรณ์บริเวณดอยภูคาและบริเวณพรมแดนไทย-ลาว ซึ่งอุดมสมบูรณ์ไปด้วยสัตว์ป่าและพันธุ์ไม้นานาชนิด และยังเป็นต้นกำเนิดแม่น้ำน่านอีกด้วย

สภาพภูมิอากาศโดยทั่วไปจะเย็นสบายตลอดทั้งปี เนื่องจากมีลมภูเขาและลมหุบเขา แต่เมื่อถึงฤดูหนาวอากาศจะหนาวจัดมากโดยเฉพาะเวลากลางคืนในบางปี อุณหภูมิหนาวเย็นตลอดปีโดยเฉพาะกลางคืนจะลดลงถึง 0 องศาเซลเซียส พอสิ้นหนาวผ่านเดือนเมษายนเพียงเดือนเดียวก็ย่างเข้าสู่ฤดูฝน ฝนจะตกชุกไปถึงเดือนพฤศจิกายน ปริมาณ น้ำฝนโดยเฉลี่ย 1,300 มิลลิเมตรต่อปี เป็นอิทธิพลจากลมมรสุมในอ่าวตังเกี๋ยซึ่งพัดผ่านประเทศเวียดนามและประเทศลาว อำเภอบ่อเกลือจึงเป็นเมืองในหุบเขาสองฤดู

ประวัติ
-------

อำเภอบ่อเกลือเดิมเรียกว่า **เมืองบ่อ** ซึ่งคงจะหมายถึงบ่อน้ำเกลือสินเธาว์ที่มีอยู่ในพื้นที่ซึ่งเดิมมีอยู่จำนวน 9 บ่อ เมืองบ่อเดิมทีเป็นชุมชนขนาดใหญ่ มีความสำคัญมาตั้งแต่ในอดีตกาล ปรากฏหลักฐานทางประวัติศาสตร์ตามพงศาวดารเมืองน่านซึ่งพระเจ้าสุริยพงษผริตเดชได้แต่งรวบรวมขึ้นไว้ มีข้อความกล่าวถึงแหล่งผลิตเกลือที่สำคัญที่เป็นสาเหตุให้พระเจ้าติโลกราชแห่งเมืองเชียงใหม่ยกทัพมายึดเมืองน่าน เมื่อปี พ.ศ. 1993 ว่า 

"เดิมทีเขตอำเภอบ่อเกลือเป็นป่าดงพงไพร ไม่มีผู้คนอาศัยอยู่ มีหนองน้ำ ซึ่งพวกสัตว์ต่าง ๆ ชอบมากินน้ำในหนองน้ำแห่งนี้เป็นประจำ และยังมีนายพรานผู้หนึ่งมาล่าสัตว์ และเห็นพวกเหล่าสัตว์ทั้งหลายมักจะกินน้ำที่นี่เป็นประจำ เมื่อลองชิมดูจึงรู้ว่ามีรสเค็ม ข่าวได้ล่วงรู้ไปถึงเจ้าหลวงภูคาและเจ้าหลวงบ่อ จึงได้มาดูบ่อน้ำเกลือ และต่างก็ต้องการครอบครอง จึงคิดหาวิธีการโดยทั้งสองพระองค์ขึ้นไปอยู่ที่ยอดดอยภูจั๋น เพื่อแข่งขันกันพุ่งสะเน้า (หอก) แสดงการครอบครองบ่อน้ำเกลือ เจ้าหลวงภูคาพุ่งหอกไปตกทางตะวันตกของลำน้ำมาง ตรงที่ตั้งหอนอกในปัจจุบัน เจ้าหลวงบ่อพุ่งหอกไปตกทางตะวันออกของลำน้ำมาง ตรงที่ตั้งหอเจ้าพ่อบ่อหลวงในปัจจุบัน ผู้คนที่พากันมาดูการแข่งขันพุ่งหอก ได้นำเอาก้อนหินมาก่อไว้เป็นที่สังเกต แล้วตั้งเป็นโรงหอทำพิธีระลึกตอบแทนเจ้าหลวงทั้งสององค์ทุกปี ภายหลังทั้งสองพระองค์คิดกันว่า จะนำคนที่ไหนมาอยู่ เมื่อปรึกษากันแล้ว เจ้าหลวงภูคาจึงไปทูลขอประชาชนที่อยู่เมืองเชียงแสนจากเจ้าเมืองเชียงรายมาหักร้างถางพงทำเกลืออยู่ที่นี่ ซึ่งเป็นบรรพบุรุษของชาวบ่อหลวงในปัจจุบันนั่นเอง ดังนั้นชุมชนบริเวณนี้จึงได้เกิดขึ้นและดำรงอยู่มาจนถึงปัจจุบันนี้ (ผู้เฒ่าผู้แก่เล่าว่า เดิมทีนั้นบรรพบุรุษอยู่ที่ประเทศมองโกเลียและประเทศจีน หนี้ลี้ภัยมาทางแม่น้ำเหลืองเข้าสู่ประเทศลาว ทางประเทศลาวไม่อนุญาตให้อาศัยอยู่ได้ จึงพากันข้ามแม่น้ำโขงมาอาศัยอยู่ที่เมืองเชียงแสน)"

ต่อมาเมื่อการปกครองของรัฐ เมืองบ่อจึงได้อยู่ในเขตการปกครองของอำเภอปัว โดยแยกเป็น 2 ตำบล คือตำบลบ่อเกลือเหนือและตำบลบ่อเกลือใต้ ซึ่งในระยะหลังมีราษฎรจากพื้นราบมาทำการค้าขายและตั้งรกรากอยู่เป็นจำนวนมากประกอบกับราษฎรในพื้นที่ห่างไกล จึงได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยแบ่งเขตการปกครองท้องที่อำเภอปัว จังหวัดน่าน โดยแยกตำบลบ่อเกลือเหนือและตำบลบ่อเกลือใต้เป็น **กิ่งอำเภอบ่อเกลือ** ตั้งแต่วันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2531 และได้รับการยกฐานะเป็น **อำเภอบ่อเกลือ** เมื่อวันที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2538

การต้มเกลือแบบโบราณ

การแบ่งเขตการปกครอง
-------------------

### การปกครองส่วนภูมิภาค

อำเภอบ่อเกลือแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 4 ตำบล 39 หมู่บ้าน ได้แก่

| ที่ | ชื่อตำบล | ตัวเมือง | อักษรโรมัน | จำนวนหมู่บ้าน | จำนวนประชากร
(ธันวาคม 2565) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | บ่อเกลือเหนือ |  | Bo Kluea Nuea | 11 | 3,233 |
| 2. | บ่อเกลือใต้ |  | Bo Kluea Tai | 15 | 5,214 |
| 3. | ภูฟ้า |  | Phu Fa | 6 | 3,330 |
| 4. | ดงพญา |  | Dong Phaya | 7 | 3,581 |

### การปกครองส่วนท้องถิ่น

ท้องที่อำเภอบ่อเกลือประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 4 แห่ง ได้แก่

* **เทศบาลตำบลบ่อเกลือใต้** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ่อเกลือใต้ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ่อเกลือเหนือ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ่อเกลือเหนือทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลภูฟ้า** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลภูฟ้าทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลดงพญา** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดงพญาทั้งตำบล

การคมนาคม
---------

* ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1081 (ปัว-บ่อเกลือ-เฉลิมพระเกียรติ)
* ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1256 (ปัว-บ่อเกลือ)

สถานที่ท่องเที่ยว
-----------------

น้ำตกสะปัน
* อุทยานแห่งชาติขุนน่าน
* บ่อเกลือบนภูเขาแห่งเดียวในโลก
* ล่องแก่งลำน้ำว้าตอนบน
* น้ำตกสะปัน
* น้ำตกบ้านเด่น
* น้ำตกห้วยห้า
* น้ำตกห้วยตี๋
* น้ำตกห้วยหินฝน
* น้ำตกรางจาล
* น้ำตกห้วยป่าเฮี้ย
* น้ำตกห้วยปึง
* น้ำตกห้วยพิว
* น้ำตกบ้านน้ำแพะ
* น้ำตกบวกครก
* น้ำตกตาดขวาง
* น้ำตกตาดคำ
* น้ำตกห้วยก้อ
* นั่งเรือชมลำน้ำมาง
* ต้นกำเนิดแม่น้ำน่าน
* ถ้ำผาเก้า
* โครงการหลวงภูฟ้า (โครงการตามพระราชดำริของสมเด็จพระเทพฯ)
* พระตำหนักภูฟ้า
* ป่าชุมชนบ้านดงผาปูน
* ชมปลาวังควาย
* หน่วยจัดการต้นน้ำขุนน่าน หน่วยย่อยที่ 1
* หน่วยจัดการต้นน้ำขุนว้า
* พิชิตยอดภูเข้-ภูโล
* จุดชมทะเลหมอกดอยพับผ้า
* นาขั้นบันได บ้านเวร
* บ้านสะปัน
* บ้านห้วยโทน

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* สภาพทั่วไปของอำเภอบ่อเกลือ เก็บถาวร 2007-08-17 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* อำเภอบ่อเกลือ เก็บถาวร 2007-10-12 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน nakornnan.com

อ้างอิง
-------

1. ↑  "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แบ่งเขตท้องที่อำเภอปัว จังหวัดน่าน ตั้งเป็นกิ่งอำเภอบ่อเกลือ" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2012-04-27. สืบค้นเมื่อ 2012-05-04.
2. ↑  "พระราชกฤษฎีกาตั้งอำเภอด่านมะขามเตี้ย อำเภอแก่งหางแมว อำเภอภักดีชุมพล อำเภอเวียงแก่น อำเภอแม่วาง อำเภอถ้ำพรรณรา อำเภอบ่อเกลือ อำเภอโนนสุวรรณ อำเภอห้วยราช อำเภอแม่ลาน อำเภอบางแก้ว อำเภอป่าพะยอม อำเภอหนองม่วงไข่ อำเภอยางสีสุราช อำเภอจังหาร อำเภอบ้านธิ อำเภอภูสิงห์ อำเภอบางกล่ำ อำเภอวังม่วง และอำเภอนายูง พ.ศ. ๒๕๓๘" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2009-01-26. สืบค้นเมื่อ 2012-05-04.
3. ↑  "ระบบสารสนเทศเพื่อการบริหาร". *stat.bora.dopa.go.th*.

| * ด
* ค
* ก
จังหวัดน่าน |
| --- |
| อำเภอ | 
* เมืองน่าน
* เฉลิมพระเกียรติ
* เชียงกลาง
* ท่าวังผา
* ทุ่งช้าง
* นาน้อย
* นาหมื่น
* บ้านหลวง
* บ่อเกลือ
* ปัว
* ภูเพียง
* แม่จริม
* เวียงสา
* สองแคว
* สันติสุข

 | ตราสัญลักษณ์จังหวัดน่าน |
| ประวัติศาสตร์ | 
* นครรัฐน่าน
* นครเมืองน่าน
* เจ้าผู้ครองนคร
	+ พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช
* มณฑลมหาราษฎร์
* รายชื่อโบราณสถาน

 |
| ภูมิศาสตร์ | 
* แม่น้ำ
	+ น่าน
	+ ว้า
* อุทยานแห่งชาติ
	+ ขุนน่าน
	+ ขุนสถาน
	+ ดอยภูคา
	+ ถ้ำสะเกิน
	+ นันทบุรี
	+ แม่จริม
	+ ศรีน่าน

 |
| เศรษฐกิจ | 

|  |  |
| --- | --- |
| คมนาคม | 
* ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 101 (กำแพงเพชร–จุดผ่านแดนถาวรห้วยโก๋น/น้ำเงิน)
* จุดผ่านแดนถาวรบ้านห้วยโก๋น
* ท่าอากาศยานน่านนคร

 |

 |
| สังคม | 

|  |  |
| --- | --- |
| การศึกษา | 
* รายชื่อโรงเรียน
* ศูนย์การเรียนรู้และบริการวิชาการเครือข่ายแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
* วิทยาลัยชุมชนน่าน
* พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ น่าน

 |
| วัฒนธรรม | 
* รายชื่อวัด
	+ น้อย
	+ พระธาตุเขาน้อย
	+ พระธาตุจอมนาง
	+ พระธาตุช้างค้ำ
	+ พระธาตุแช่แห้ง
	+ ภูมินทร์
	+ หัวข่วง

 |
| กีฬา | 
* สโมสรฟุตบอล
	+ น่าน
	+ น่าน ซิตี้

 |
| การเมือง | 
* สมาชิกวุฒิสภา
* สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

 |

 |
| หมวดหมู่ หมวดหมู่ |