**ทอเลมี** หรือ **ทอเลเมียส** (ภาษาอังกฤษ: **Ptolemy** หรือ **Ptolemaeus**) มาจากภาษากรีก **Ptolemaios** ซึ่งหมายความว่า "เช่นสงคราม" "เหมือนสงคราม" หรือ "เหมือนนักรบ" ชื่อ "ทอเลมี" หรือ "ทอเลเมียส" เป็นชื่อที่นิยมใช้กันมาก ผู้ที่ใช้ชื่อนี้ที่สำคัญที่สุดก็ได้แก่นักดาราศาสตร์ชาวกรีก-อียิปต์ คลอเดียส ทอเลเมอุส ที่รู้จักกันในนาม "ทอเลมี" และ ทอเลมีที่ 1 โซเตอร์นายทหารคนสนิทของพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราชผู้ก่อตั้งราชอาณาจักรทอเลมีและราชวงศ์ทอเลมีในอียิปต์

ที่มาของคำ
----------

ชื่อ "ทอเลมี" ในภาษาอังกฤษมีรากมาจากภาษากรีกโบราณ **Ptolemaios** ซึ่งหมายความว่า "เช่นสงคราม" "เหมือนสงคราม" หรือ "เหมือนนักรบ" ซึ่งเป็นคำคุณศัพท์มาจากคำว่า "ptolemos" ซึ่งแปลว่า "สงคราม" ซึ่งเป็นคำที่ใช้แบบมหากาพย์ของโฮเมอร์

ชื่อ "Ptolemaios" เปลื่ยนแปลงวิธีสะกดไปตามกาลเวลาและประเทศที่นำไปใช้ 

* ภาษาอาหรับ: Batlemos
* ภาษากรีก (อักษรกรีก): Πτολεμαῖος
* ภาษากรีก (อักษรละติน): Ptolemaios
* ภาษาละติน: Ptolemaeus
* ภาษาอียิปต์: ptwȝlmys

* ภาษาอิตาลี: Tolomeo
* ภาษาอังกฤษ: Ptolemy
* ภาษาอารามิค: Talmai
* ภาษาฮิบรู: Talmai (תלמי)

ชื่อที่เกี่ยวข้องกับ "ทอเลมี" ก็ได้แก่ "บาร์ ทาลมาอิ" (Bar Talmai) หรือ "ลูกของทอเลมี" ซึ่งแปลงมาเป็นภาษาอิตาลี "บาร์โทโลมีโอ" (Bartolomeo) และ "บาร์โทโลมิว" (Bartholomew) ในภาษาอังกฤษซึ่งเป็นหนึ่งในการวิวัฒนาการของชื่อ "ทอเลมี" ไปเป็นภาษาอื่น ฉะนั้น "ทอเลมี" จึงเป็นชื่อที่เผยแพร่มาจากภาษากรีกไปยังภาษาอื่นๆ ในตะวันออกกลาง และตะวันออกใกล้ ระหว่างสมัยกรีกตามรอยพระบาทของพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราช

ชื่อสำหรับสตรีจากคำเดียวกันคือ **ทอเลเมส** (Ptolemais)

นามที่เกี่ยวข้องกับ ทอเลมี (Claudius Ptolemaeus)
------------------------------------------------

* ระบบทอเลมี (Ptolemaic system) - ระบบดาราศาสตร์ตามคำบรรยายของทอเลมี Ptolemaeus.
* แผนที่โลกทอเลมี (Ptolemy world map)- แผนที่โลกโบราณตามคำบรรยายของทอเลมี
* ทฤษฏีทอเลมี (Ptolemy's theorem)- ทฤษฏีคณิตศาสตร์ของทอเลมี
* กลุ่มดาวทอเลมี (Ptolemy Cluster)- กลุ่มดาวตามคำบรรยายของทอเลมี

นามที่เกี่ยวข้องกับทอเลมีที่ 1 โซเตอร์
--------------------------------------

* สมัยทอเลมี (Ptolemaic period)- สมัยการปกครองของราชวงศ์ทอเลมี
* ราชวงศ์ทอเลมี (Ptolemaic dynasty)- ราชวงศ์หนึ่งของอียิปต์ที่ก่อตั้งโดยทอเลมีที่ 1 โซเตอร์
* ราชอาณาจักรทอเลมี (Ptolemaic Kingdom) - ราชอาณาจักรที่ก่อตั้งโดยทอเลมีที่ 1 โซเตอร์
* ทอเลเมส (Ptolemais) - เมืองต่างๆ ที่ตั้งตามพระนามของบุคคลในราชวงศ์ทอเลมี

นอกจากนั้นชื่อ "ทอเลมี" ยังใช้กันมากเช่น ชื่อของผู้นำและแม่ทัพชาวกรีก เช่น ทอเลมีแห่งอัลโรรอส กษัตริย์ราชวงศ์ทอเลมีแห่งอียิปต์ พระเจ้าทอเลมีที่ 2 ฟิลาเดสฟัส หรือ พระเจ้าทอเลมีที่ 10 อเล็กซานเดอร์ที่ 2 ผู้ชื่อ "ทอเลมี" อื่นๆ เช่น ทอเลมี ดีนสถาปนิกชาวอังกฤษ และการใช้ "ทอเลมี" ในกรณีอื่นๆ เช่น "โครงการทอเลมี" (Ptolemy Project) ซึ่งเป็นโครงการที่อนุญาตให้ศัลยแพทย์ในทวีปแอฟริกาสามารถดึงหนังสือแพทย์ศาสตร์ออนไลน์จากมหาวิทยาลัยโตรอนโตในประเทศแคนาดาได้ซึ่งมีอิทธิพลมาจากห้องสมุดทางแพทย์ศาสตร์ที่อเล็กซานเดรียที่ก่อตั้งโดยทอเลมีที่ 1 โซเตอร์

อ้างอิง
-------

1. ↑  The change from *polemos* to *ptolemos* is an example of a type of linguistic compounding called terpsimbrotos. The *pt-* in *ptolemos* (vs. earlier *polemos*) "war" is thought to arise from a re-analysis of the compound word *\*phere-t-polemos*, metathesised to *phere-ptolemos*. **George Dunkel**, "Two old problems in Greek: ptolemos and terpsimbrotos", *Glotta* **70** (1992).
2. ↑  The disciple Nathaniel Bar-Talmai (Bartholomew) is thus thought to have been the son of a Ptolemy.

ดูเพิ่ม
-------

* ศัพทมูลวิทยา