ระวังสับสนกับ ระบบดาวเคราะห์

**ระบบดาวฤกษ์** (อังกฤษ: star system หรือ stellar system) คือระบบดาวขนาดย่อมซึ่งประกอบด้วยดาวฤกษ์ตั้งแต่สองดวงขึ้นไป ดาวฤกษ์ดังกล่าวตกอยู่ใต้แรงดึงดูดของกันและกัน จึงโคจรอยู่ในวงโคจรของกันและกัน แต่หากเป็นระบบดาวฤกษ์ที่มีขนาดใหญ่โตจะนิยมเรียกว่ากระจุกดาว หรือดาราจักร แม้โดยหลักการแล้ว ทั้งกระจุกดาวและดาราจักรต่างมีคุณสมบัติเข้าข่ายเป็นระบบดาวฤกษ์เหมือนกัน 

ระบบดาวฤกษ์ซึ่งประกอบด้วยดาวฤกษ์สองดวงจะถูกเรียกว่าระบบดาวคู่ อาทิ ซิริอุส, โปรซีออน, หงส์ X-1

ระบบดาวฤกษ์สองดวง
-----------------

บทความหลัก: ระบบดาวคู่

ระบบดาวฤกษ์หลายดวง
------------------

บทความหลัก: ดาวหลายดวง
**ระบบดาวฤกษ์หลายดวง** เป็นระบบที่มีดาวฤกษ์อยู่มากกว่า 2 ดวง ในกรณีที่มีดาวฤกษ์เป็นสมาชิก 3 ดวง (ระบบดาวสามดวง) จะเรียกว่า *triple*, *trinary* หรือ *ternary* ถ้ามี 4 ดวงจะเรียกว่า *quadruple* หรือ *quaternary* ถ้ามี 5 ดวงจะเรียกว่า *quintuple* ถ้ามี 6 ดวงจะเรียกว่า *sextuple* ถ้ามี 7 ดวงจะเรียกว่า *septuple* เป็นเช่นนี้เรียงขึ้นไปเรื่อย ๆ ระบบดาวฤกษ์แบบนี้มีขนาดเล็กกว่ากระจุกดาวเปิด ซึ่งจะมีความสัมพันธ์แบบพลศาสตร์มากกว่าและมักมีดาวฤกษ์ระหว่าง 100 ถึง 1,000 ดวง

### ลักษณะทางพลศาสตร์

ในทางทฤษฎีแล้ว การสร้างแบบจำลองของระบบดาวฤกษ์หลายดวงทำได้ยากกว่าการสร้างแบบจำลองของดาวคู่มาก เนื่องจากมีปัจจัยด้านพลศาสตร์มาเกี่ยวข้อง ปัญหาของวัตถุจำนวน n อาจทำให้เกิดลักษณะอันยุ่งเหยิงขึ้นได้ คุณสมบัติหลายประการในกลุ่มดาวขนาดเล็ก ๆ มีแนวโน้มจะไม่คงที่ ดาวดวงหนึ่งอาจเคลื่อนเข้าใกล้ดาวอีกดวงหนึ่งมากเกินไป และเร่งเร้าให้เกิดการเคลื่อนที่ที่ทำให้ดาวนั้นหลุดออกไปจากระบบได้ ความไม่แน่นอนเช่นนี้อาจหลีกเลี่ยงได้หากระบบนั้นเป็นระบบอย่างที่ เดวิด อีวาน เรียกว่า *hierarchical* ในระบบแบบนี้ดาวฤกษ์สมาชิกจะแบ่งออกเป็นสองกลุ่ม แต่ละกลุ่มมีวงโคจรใหญ่รอบจุดศูนย์กลางมวลของระบบ ขณะที่สมาชิกในแต่ละกลุ่มย่อยก็มีลักษณะแบบ hierarchical คือสามารถแบ่งเป็นกลุ่มย่อยได้อีกสองกลุ่มที่มีลักษณะเป็น hierarchical แบบนี้ไปเรื่อย ๆ ในกรณีนี้ การเคลื่อนที่ของดาวฤกษ์จะค่อนข้างคงที่ใกล้เคียงกับวงโคจรของเคปเลอร์โดยโคจรไปรอบศูนย์กลางมวลของระบบนั้น แต่จะไม่เหมือนกับลักษณะทางพลศาสตร์ของดาวฤกษ์ที่มีจำนวนมาก ๆ ในกระจุกดาวหรือในดาราจักร

### การสังเกตการณ์

ระบบดาวฤกษ์หลายดวงที่รู้จักโดยมากจะเป็นระบบดาวฤกษ์ 3 ดวง ระบบที่มีดาวมากกว่านั้นจะมีจำนวนน้อยลงอย่างมากตามจำนวนดาวสมาชิกในลักษณะของเอกซ์โพเนนเชียล ตัวอย่างเช่น ในรายการดาวของโทโควินินฉบับปรับปรุงปี ค.ศ. 1999 ในระบบดาวฤกษ์ทั้งสิ้น 728 ระบบเป็นระบบดาวฤกษ์ 3 ดวงถึง 551 ระบบ อย่างไรก็ดี เนื่องจากการเลือกศึกษาปรากฏการณ์ต่าง ๆ ความรู้ของเราเกี่ยวกับค่าทางสถิติเหล่านี้อาจจะไม่สมบูรณ์ก็ได้

ผลจากความไม่คงที่ทางพลศาสตร์ดังได้กล่าวถึงแล้วข้างต้น ระบบดาวฤกษ์สามดวงโดยมากจะเป็นแบบ *hierarchical* โดยจะมีดาวอยู่คู่หนึ่งที่อยู่ห่างจากดาวอีกดวงหนึ่งในระบบออกไปไกล ยิ่งระบบที่มีจำนวนดาวสมาชิกมากขึ้นก็จะยิ่งมีความเป็น *hierarchical* มากขึ้นด้วย ระบบดาวฤกษ์ 6 ดวงที่เรารู้จักคือ ดาวแคสเตอร์ (แอลฟาคนคู่) มีดาวคู่หนึ่งโคจรอยู่ห่างจากดาวอีกสองคู่ ระบบดาวฤกษ์ 6 ดวงอีกระบบหนึ่งคือ ADS 9731 มีกลุ่มของดาวสามดวงอยู่จำนวน 2 กลุ่ม แต่ละกลุ่มมีดาวคู่หนึ่งโคจรรอบกันกับดาวเดี่ยว

อ้างอิง
-------

1. ↑  "Star system" ใน *Modern Dictionary of Astronomy and Space Technology*. A.S. Bhatia, ed. New Delhi: Deep & Deep Publications, 2005. ISBN 81-7629-741-0
2. ↑  p. 16, *Understanding Variable Stars*, John R. Percy, Cambridge: Cambridge University Press, 2007, ISBN 0-521-23253-8.
3. 1 2  MSC—a catalogue of physical multiple stars, A. A. Tokovinin, *Astronomy and Astrophysics Supplement Series* **124** (1997), 75-84; online versions at VizieR เก็บถาวร 2007-03-11 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน and the Multiple Star Catalog เก็บถาวร 2021-02-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน.
4. ↑  p. 24, *Galactic Dynamics*, James Binney and Scott Tremaine, Princeton University Press, 1987, ISBN 0-691-08445-9.
5. ↑  Multiple Stellar Systems: Types and Stability, Peter J. T. Leonard, in *Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics*, P. Murdin, ed. online edition at the Institute of Physics เก็บถาวร 2012-07-09 ที่ archive.today, orig. ed. published by Nature Publishing Group, 2001.
6. ↑  Stars of Higher Multiplicity, David S. Evans, *Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society* **9** (1968), 388-400.
7. ↑  Dynamics of multiple stars: observations, A. Tokovinin, in "Massive Stars in Interacting Binaries", August 16-20, 2004, Quebec (ASP Conf. Ser. in print).
8. 1 2  Statistics of multiple stars: some clues to formation mechanisms เก็บถาวร 2007-09-27 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, A. Tokovinin, in the proceedings of IAU Symposium 200, The Formation of Binary Stars, Potsdam, Germany, April 10-15, 2000. Bibcode 2001IAUS..200...84T.
9. ↑  Statistics of multiple stars, A. Tokovinin, in The Environment and Evolution of Double and Multiple Stars, Proceedings of IAU Colloquium 191, held 3-7 February, 2002 in Merida, Yucatan, Mexico, edited by Christine Allen and Colin Scarfe, *Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica (Serie de Conferencias)* **21** (August 2004), pp. 7-14.
10. ↑  Castor A and Castor B resolved in a simultaneous Chandra and XMM-Newton observation, B. Stelzer and V. Burwitz, *Astronomy and Astrophysics* **402** (May 2003), pp. 719-728.
11. ↑  ADS 9731: A new sextuple system, A. A. Tokovinin, N. I. Shatskii, and A. K. Magnitskii, *Astronomy Letters*, **24**, #6 (November 1998), pp. 795-801.

| * ด
* ค
* ก
ระบบดาวฤกษ์ |
| --- |
| มีขอบเขต | 
* ดาราจักร
* ดาราจักรแคระ
* กระจุกดาวทรงกลม
* กระจุกดาวเปิด
* ระบบดาวคู่
* ระบบดาวหลายดวง

 |
| ไม่มีขอบเขต | 
* ธารดาวฤกษ์
* ชุมนุมดาว
* กลุ่มเคลื่อนที่
* ดาวกระเด็น

 |
| กลุ่มสังเกต | 
* ดาวคู่
* ดาวหลายดวง
* กลุ่มดาว
* ดาวเรียงเด่น
* เมฆดาวฤกษ์

 |
| 
* หมวดหมู่ หมวดหมู่:ระบบดาวฤกษ์

 |