**พระที่นั่งไพศาลทักษิณ** เป็นพระที่นั่งหนึ่งภายในพระบรมมหาราชวัง สร้างขึ้นในรัชสมัยรัชกาลที่ 1 โดยเป็นส่วนหนึ่งของพระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน พระที่นั่งแห่งนี้เป็นที่ประดิษฐานพระสยามเทวาธิราช และเป็นสถานที่ในการประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกของพระมหากษัตริย์ในพระบรมราชจักรีวงศ์ นับตั้งแต่พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเป็นต้นมา

เดิมที รัชกาลที่ 1 ประทับทรงพระสำราญ เสวยพระกระยาหาร และประกอบพระราชานุกิจ บางโอกาสโปรดเกล้าฯ ให้ พระบรมวงศ์ ข้าราชบริพารชั้นผู้ใหญ่เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท และบำเพ็ญพระราชกุศลภายใน แม้เมื่อปลายรัชกาลทรงพระประชวรได้ประทับบรรทมที่พระที่นั่งองค์นี้ ตลอดทรงว่าราชการ โดยให้ข้าราชการเข้าเฝ้าอยู่ที่ชานชาลา ข้างพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยมไหยสูรยพิมาน และเสด็จสวรรคตที่พระที่นั่งองค์นี้

รัชกาลที่ 2 ทรงตั้งการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ณ พระที่นั่งองค์นี้ อันเป็นพระราชพิธีสืบมาจวบจนปัจจุบันว่า พระมหากษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีทุกพระองค์ ณ พระที่นั่งองค์นี้ และยังทรงตั้งพระที่นั่งอัฐทิศอุทุมพรราชอาสน์และพระที่นั่งภัทรบิฐ อันเป็นพระที่นั่งสำหรับพระราชพิธีบรมราชาภิเษกตามโบราณราชประเพณี

รัชกาลที่ 4 ทรงสร้างเทวรูปเพื่อปกปักษ์รักษา กรุงรัตนโกสินทร์ พระราชทานนามว่า "พระสยามเทวาธิราช" ประดิษฐานไว้ในพระวิมานซุ้มเรือนแก้วกลางผนังด้านทิศเหนือ เป็นปูชนียวัตถสำคัญคู่บ้านคู่เมือง

ลักษณะเป็นอาคารทรงไทยก่ออิฐถือปูน ผนังภายนอกฉาบปูนเรียบทาสีขาว ตั้งอยู่ระหว่างท้องพระโรงหน้าพระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน และพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยมไหยสูรยพิมาน ลักษณะเป็นพระที่นั่งโถงยาว 11 ห้อง (ช่วงเสา) ทอดยาวจากทิศตะวันออกไปทิศตะวันตก ยกพื้นสูงสองเมตร ด้านที่ติดต่อกับท้องพระโรงหน้าเป็นคูหาเปิดโล่ง มีอัฒจันทร์ทางขึ้นลงตอนกลาง และที่เฉลียงชั้นลดของสองปีก ด้านที่เชื่อมกับพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยมไหยสูรยพิมาน มีผนังกั้น มีประตูตรงกลางเรียกว่า "พระทวารเทวราชมเหศวร" เป็นทางเฉพาะของพระมหากษัตริย์สำหรับเสด็จ สองข้างมีพระทวารเทวราชมเหศวร มีพระบัญชร 10 ช่อง เฉพาะด้านที่เปิดออกสู่พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยมไหยสูรยพิมาน และลานภายนอกประดับเป็นซุ้มบันแถลง นอกนั้นเป็นเรือนแก้วลายดอกเบญจมาศ หลังคามุงกระเบื้องดินเผาเคลือบสี ประดับช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ นาคสะดุ้ง ปิดทองประดับกระจกสีทอง หน้าบันจำหลักไม้ รูปสมเด็จพระอมรินทราธิราชประทับในวิมานปราสาทสามยอด พื้นกระจกสีน้ำเงินประกอบลายก้านขดหัวนาค

**ผนังด้านทิศตะวันออก** มีพระทวารเสด็จฯ ออกไปยังหอพระสุราลัยพิมาน ช่วงบนเขียนภาพเทพเจ้าสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ 32 องค์ ช่วงล่างระหว่างพระทวารเขียนภาพพระนารายณ์ปางต่าง ๆ

**ผนังด้านทิศตะวันตก** มีพระทวารเสด็จออกไปยังหอพระธาตุมณเฑียร ช่วงบนเขียนภาพเทพชุมนุม เหล่าเทวดาบนวิมาน ช่วงล่างเขียนภาพพระนารายณ์ปางต่าง ๆ หน้าพระทวารประดิษฐานพระที่นั่งภัทรบิฐ พระราชอาสน์ทอดอยู่ภายใต้นพปฎลมหาเศวตฉัตร

**กลางผนังด้านทิศเหนือ** เป็นพระวิมานสำหรับ พระสยามเทวาธิราช ประดิษฐานอยู่ภายใต้ซุ้มเรือนแก้ว เบื้องหน้าตั้งโต๊ะหมู่บูชาแบบจีนพร้อมเครื่องสักการบูชา

อ้างอิง
-------

* สำนักพระราชวัง. *พระบรมมหาราชวัง*. กรุงเทพ : โรงพิมพ์ไทยวัฒนาพานิช, พ.ศ. 2547. 331 หน้า. หน้า หน้าที่. ISBN 974-8274-98-5

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* แผนที่และภาพถ่ายทางอากาศของ พระที่นั่งไพศาลทักษิณ
	+ ภาพถ่ายดาวเทียมจากวิกิแมเปีย หรือกูเกิลแมปส์
	+ แผนที่จากลองดูแมป หรือเฮียวีโก
	+ ภาพถ่ายทางอากาศจากเทอร์ราเซิร์ฟเวอร์

พิกัดภูมิศาสตร์: 13°45′00″N 100°29′31″E﻿ / ﻿13.750104°N 100.492056°E﻿ / 13.750104; 100.492056

| * ด
* ค
* ก
พระบรมมหาราชวัง |
| --- |
| วัดพระแก้ว | 
* กลุ่มพระอุโบสถ
* กลุ่มฐานไพที (พระศรีรัตนเจดีย์
* พระมณฑป
* ปราสาทพระเทพบิดร)
* กลุ่มอาคารประกอบ (พระเศวตกุฏาคารวิหารยอด
* หอพระมณเฑียรธรรม
* หอพระนาก
* พระอัษฏามหาเจดีย์
* หอระฆัง)

 |  |
| กลุ่มสวนศิวาลัย | 
* พระที่นั่งศิวาลัยมหาปราสาท
* พระที่นั่งบรมพิมาน
* พระที่นั่งมหิศรปราสาท
* พระที่นั่งสีตลาภิรมย์
* พระพุทธรัตนสถาน
* พระที่นั่งสุทไธสวรรยปราสาท

 |
| หมู่พระมหามณเฑียร | 
* พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน
* พระที่นั่งไพศาลทักษิณ
* พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย
* พระที่นั่งเทพสถานพิลาศและพระที่นั่งเทพอาสน์พิไล
* พระที่นั่งดุสิตาภิรมย์
* พระที่นั่งราชฤดี
* พระที่นั่งสนามจันทร์
* หอพระสุราลัยพิมาน
* หอพระธาตุมณเฑียร
* หอศาสตราคม
* เก๋งนารายณ์

 |
| หมู่พระที่นั่งจักรีฯ | 
* พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท
* พระที่นั่งมูลสถานบรมอาสน์
* พระที่นั่งสมมติเทวราชอุปบัติ
* พระที่นั่งบรมราชสถิตยมโหฬาร
* พระที่นั่งเทวารัณยสถาน
* พระที่นั่งอมรพิมานมณี
* พระที่นั่งสุทธาศรีอภิรมย์
* พระที่นั่งนิพัทธพงศ์ถาวรวิจิตร
* พระที่นั่งดำรงสวัสดิ์อนัญวงศ์
* พระที่นั่งบรรณาคมสรณี
* พระที่นั่งปรีดีราชวโรทัย
* พระที่นั่งเทพดนัยนันทยากร
* สวนสวรรค์

 |
| หมู่พระมหาปราสาท | 
* พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท
* พระที่นั่งพิมานรัตยา
* พระที่นั่งอาภรณ์ภิโมกข์ปราสาท
* พระที่นั่งราชกรัณยสภา
* ศาลาอรรถวิจารณ์
* พระปรัศว์
* เรือนจันทร์
* หอธรรมสังเวช
* ศาลาราชการุณย์

 |
| เขตพระราชฐานชั้นใน | 
* พระตำหนักสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า
* พระตำหนักสมเด็จพระปิตุจฉาเจ้าสุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี
* ตำหนักเจ้าดารารัศมี พระราชชายา
* ตำหนักพระองค์เจ้าอัพภันตรีปชาและพระองค์เจ้าทิพยาลังการ
* เรือนเจ้าจอมมารดาแส
* เรือนเจ้าจอมก๊กออ
* แถวเต๊ง
* สระพระองค์อรไทยฯ

 |
| สถานศึกษา | 
* โรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ
* วิทยาลัยในวัง

 |
| อาคารอื่น ๆ | 
* พิพิธภัณฑ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
* ศาลาเครื่องราชอิสริยยศ เครื่องราชอิสริยาภรณ์ และเหรียญกษาปณ์
* อาคารราชบัณฑิตยสถาน (เดิม)
* ประตูพระบรมมหาราชวัง
* ป้อมรอบกำแพงพระบรมมหาราชวัง
* พระที่นั่งไชยชุมพล
* หอแก้วศาลพระภูมิ
* ศาลาสหทัยสมาคม

 |
| สถานที่ในอดีต | 
* พระอภิเนาว์นิเวศน์
* พระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาท
* พระที่นั่งเย็น
* พระที่นั่งทองในสวนขวา
* เก๋งโรงละครหรือเก๋งโรงมหาสภา
* พระที่นั่งรอบสกุณวัน
* พระที่นั่งทรงผนวช

 |