ภาพวาดของช่างฝีมือทำ *ที่* พ.ศ. 2440
***ที่*** (พม่า: ထီး, เอ็มแอลซีทีเอส: *hti:*, ออกเสียง: [tʰí]; มอญ: ဍိုၚ် ออกเสียง: [daŋ]; ไทใหญ่: ထီး ออกเสียง [tʰi˦]) ในภาษาพม่า หมายถึงฉัตรหรือร่ม เป็นชื่อเครื่องประดับยอดบนสุดของเจดีย์พม่า อันเป็นสัญลักษณ์มงคลในศาสนาพุทธและศาสนาฮินดู

เครื่องราชกกุธภัณฑ์
-------------------

ภาพวาดพม่าแสดงถึงฉัตรสีขาวที่ใช้เป็นเครื่องราชกกุธภัณฑ์
ในพม่าก่อนช่วงอาณานิคม *ที่* เป็นตัวบ่งชี้สถานะทางสังคมและใช้โดยผู้ที่ได้รับอนุญาตอย่างชัดเจนเท่านั้น ฉัตรขาวหรือ *ที่ พยู ดอ* (ထီးဖြူတော်) เป็นหนึ่งในห้าเครื่องราชกกุธภัณฑ์พิธีราชาภิเษก (မင်းမြောက်တန်ဆာ, *มี่น มะเยาะ ตานซา*)

การใช้และครอบครองฉัตรขาวนั้นจำกัดไว้เฉพาะกษัตริย์และพระอัครมเหสีเท่านั้น ในขณะที่ข้าราชการระดับสูง (*หวุ่น*, ဝန်) และเจ้าชาย (รวมทั้งมกุฏราชกุมาร หรือ *พระมหาอุปราช*) ครอบครองฉัตรสีทอง และเจ้าหน้าที่ระดับล่างครอบครองฉัตรสีแดงถ้ามี

ฉัตรขาวเป็นสัญลักษณ์ของอำนาจอธิปไตย การใช้ฉัตรขาวโดยบุคคลอื่นที่ไม่ใช่กษัตริย์และพระอัครมเหสีถือเป็นการประกาศกบฏ โดยมีโทษประหารชีวิตทันที เมื่อกษัตริย์สวรรคตจะมีการหักฉัตรขาวที่ทรงครอบครอง ฉัตรขาวยังได้รับอนุญาตให้ใช้ในทางศาสนาด้วย เช่น เดิมพระมหามัยมุนีมีฉัตรขาวบังไว้

ฉัตรประดับทั้งด้านในและด้านนอกด้วยรูปเหล่าชาวสรรค์จากทอง แผ่นทองคำบาง ๆ ที่คล้ายใบโพประดับไว้ด้านบน และด้ามจับทองคำประดับด้วยไข่มุก เพชร ทับทิม มรกต ปะการัง และเครื่องประดับแวววาว ฉัตรที่กษัตริย์ใช้ทรงช้างหรือทรงรถม้าเรียกว่า *ยิน ที่*

จำนวนฉัตรที่ครอบครองยังเป็นเครื่องบ่งชี้สถานะทางสังคม เนื่องจากฉัตรเหล่านี้ถูกแสดงในระหว่างขบวนแห่ในที่สาธารณะ และนำไปประดับไว้ในสถานที่สำคัญ ๆ ในพระราชวัง กษัตริย์มีฉัตรขาวเก้าองค์ มกุฎราชกุมารมีฉัตรทองแปดคัน รัฐบุรุษผู้มีชื่อเสียงและแม่ทัพมีฉัตรทองหลายคัน ตามที่พระราชทานจากจำนวนความสำเร็จหรือเป็นที่นับถือของกษัตริย์ ช้างเผือกหลวง (*ซีน-พยูดอ*, ဆင်ဖြူတော်) ได้รับฉัตรหกคัน คือฉัตรขาวสองคัน และฉัตรทองสี่คัน

*ชเวปอน นิดาน*, เป็นบทความเรื่องของพระราชวัง อธิบายฉัตรของราชวงศ์ 11 ประเภทและเทพารักษ์หญิงที่เกี่ยวข้อง (*น่ะ ตะมี*, နတ်သ္မီး) ซึ่งคอยพิทักษ์ฉัตรเหล่านี้

บนเจดีย์
--------

 *ที่* บนยอดเจดีย์ชเวดากอง
อาจกล่าวได้ว่า *ที่* เป็นลักษณะเด่นหลักของเจดีย์พม่า เนื่องจากมีความโดดเด่นมากกว่าเจดีย์ในศรีลังกา ลาวและไทย ที่มักไม่มีการประดับฉัตรบนยอดเจดีย์ ส่วนปลายของ *ที่* ซึ่งประดับด้วยอัญมณีมีค่า เรียกว่า *เซนพูดอ* (စိန်ဖူးတော်) *ที่* มักพบบนเจดีย์ที่สร้างโดยกลุ่มชาติพันธุ์ทั้งสี่กลุ่มของประเทศพม่า ได้แก่ มอญ, พม่า, ยะไข่ และไทใหญ่

*ที่* ถือเป็นส่วนที่สำคัญที่สุดของเจดีย์ จึงมีพิธีพิเศษเมื่อมีการประดับ เรียกว่า *ที่ ทิน ปเว* (ထီးတင်ပွဲ)

*ที่* มักประดับบนยอดเจดีย์และแขวนพร้อมระฆังจำนวนมาก *ที่* บนเจดีย์สำคัญมักทำด้วยทองหรือเงินทั้งหมด ระฆังใช้เพื่อดึงดูดเหล่าเทวดา ที่สถิตบนเขาพระสุเมรุและในดาวดึงส์

### ตัวอย่าง

*ที่* บนวิหารในพุกามและมเยาะอู้ ซึ่งเป็นขุมทรัพย์ทางโบราณคดีสองแห่งของประเทศพม่าล้วนทำด้วยหิน ในขณะที่เจดีย์ที่นั่นและที่อื่น ๆ ทั่วพม่าทำด้วยโลหะ มักใช้เป็นเหล็กหรือเหล็กกล้าชุบทอง จากนั้นตกแต่งด้วยทอง ทองชุบและระฆังสัมฤทธิ์ (ခေါင်းလောင်း) ตามด้วยเครื่องประดับที่ได้รับบริจาคจากผู้ศรัทธา

*ที่* บนยอดเจดีย์ชเวดากอง เมืองย่างกุ้งสูงประมาณหนึ่งชั้นครึ่งและมีทองคำประมาณครึ่งตัน และประดับด้วยเพชรมากกว่า 5,500 เม็ด ทับทิม 2,300 เม็ด ไพลินและอัญมณีอื่น ๆ และระฆังทอง 4,000 ใบ *ที่* คันเก่าซึ่งได้รับการถวายโดยพระเจ้ามินดงสามารถพบได้ที่บริเวณเจดีย์ เป็นงานเหล็กเคลือบทอง โดยแต่ละห่วงแขวนระฆังทองและเงินประดับอัญมณีมากมาย และมีราคาไม่ต่ำกว่า 50,000 ปอนด์อังกฤษ ถูกสร้างขึ้นโดยแรงงานที่สมัครใจ โดยใช้เงินและอัญมณีที่ได้รับบริจาค ใบพัดและสายบนสุดประดับด้วยอัญมณีที่มาจากทุกส่วนของพม่า

ร่มพะสิม
--------

เมืองพะสิม เขตปากแม่น้ำอิรวดี ในพม่าตอนล่าง มีชื่อเสียงในเรื่องร่มผ้าฝ้ายสีสันสดใส ซึ่งถูกเรียกว่า "ร่มพะสิม" (ပုသိမ်ထီး) เป็นงานหัตถกรรมพื้นบ้าน

คลังภาพ
-------

* ที่ คันเก่าของเจดีย์ชเวซี่โกน*ที่* คันเก่าของเจดีย์ชเวซี่โกน
* ที่ บนยอดเจดีย์กุโตดอ*ที่* บนยอดเจดีย์กุโตดอ
* ที่ บนยอดเจดีย์โบตะทอง*ที่* บนยอดเจดีย์โบตะทอง
* ที่ บนยอดเจดีย์ซู่เล*ที่* บนยอดเจดีย์ซู่เล
* ที่ บนยอดพระธาตุไจที่โย่*ที่* บนยอดพระธาตุไจที่โย่
* ร่มพะสิมร่มพะสิม

อ้างอิง
-------

1. ↑  Scott 1882.
2. ↑  Nisbet 1901, p. 204.
3. 1 2  Scott 1882, p. 330.
4. ↑  Scott 1882, p. 410.
5. 1 2 3  Nisbet 1901, p. 104.
6. 1 2  Scott 1882, p. 488.
7. ↑  Scott 1882, p. 170.
8. 1 2 3  Scott 1900, p. 153.
9. 1 2 3  Scott 1882, p. 205.
10. 1 2  Ranger, Peter (10 April 2014). "Their weight in gold: How material wealth creates spiritual energy in some of the world's costliest holy places". *Myanmar Times*.
11. ↑  Win Maung (Tampawaddy) (October 2010). "The Ancestral Stupas of Shwedagon" (PDF). International Buddhist Conference.
12. 1 2 3 4  Scott 1882, p. 162.
13. ↑  Guides, Rough (2017-11-02). *The Rough Guide to Myanmar (Burma) (Travel Guide eBook)* (ภาษาอังกฤษ). Rough Guides UK. ISBN 978-0-241-33214-6.

บรรณานุกรม
----------

* Nisbet, John (1901). *Burma Under British Rule—and Before*. Vol. 1. Archbald Constable & Company.
* Scott, James George (1882). *The Burman, His Life and Notions*. London: Macmillan.
* Scott, J. George (1900). *Gazetteer of Upper Burma and the Shan States* (PDF). Vol. 2. Superintendent, Government Printing.

ดูเพิ่ม
-------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **Hti**

* ฉัตร