**แม่สาย** (ไทยถิ่นเหนือ: ; พม่า: မယ်ဆိုင်; ไทใหญ่: မႄႈသၢႆ) เป็นอำเภอเหนือสุดของจังหวัดเชียงรายและเหนือสุดของประเทศไทย ตั้งที่ว่าการที่ตำบลเวียงพางคำ มีด่านชายแดนไทย-พม่าเรียกว่า "ด่านแม่สาย" สามารถผ่านด่านข้ามไปยังจังหวัดท่าขี้เหล็กของพม่าได้โดยมีแม่น้ำสายและแม่น้ำรวกเป็นพรมแดนที่มีการปักปันเขตแดนกันเป็นที่เรียบร้อยแล้วระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลเมียนมาเมื่อปี พ.ศ. 2534

การคมนาคมจากอำเภอเมืองเชียงรายไปอำเภอแม่สายโดยทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (พหลโยธิน ตอนเชียงราย-แม่สาย) ระยะทาง 63 กิโลเมตร

ประวัติ
-------

### อำเภอแม่สาย

อำเภอแม่สาย แรกตั้งเป็นกิ่งอำเภอแยกจากอำเภอแม่จันเมื่อ พ.ศ. 2481ยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อวันที่ 19 มิถุนายน พ.ศ. 2493 

### เวียงศรีทวง

อำเภอแม่สายนั้น เดิมเป็นที่ตั้งของเมือง **เวียงศรีทวง** เป็นเมืองของพวกลวะ หรือลั๊วะ เป็นเมืองขึ้นเมืองหนึ่งของอาณาจักรโยนกนครไชยบุรีราชธานีศรีช้างแส่น (อำเภอเชียงแสนในปัจจุบัน) สร้างโดยปฐมกษัตริย์ พระนามว่าพระเจ้าสิงหนวัติราช ก่อนที่จะกล่าวถึงประวัติเมืองเวียงศรีทวง-เวียงพาน-เวียงพานคำ จนถึงเวียงพางคำในปัจจุบัน กล่าวถึงประวัติเมืองโยนกนครไชยบุรีศรีช้างแส่น พอสังเขป

เมืองโยนกนครไชยบุรีศรีช้างแส่น (เมืองเวียงพัธุสิงหนวัตินคร) นครโยนกไชยบุรีศรีช้างแส่นนั้น เป็นเมืองโบราณตามตำนานดอยตุงกล่าวไว้ว่า นครนี้สร้างขึ้นสมัยก่อนพุทธกาล แต่ก่อนเคยเป็นอาณาจักร**สุวรรณโคมคำ** แต่โบราณกาล และเปลี่ยนแปลงมาเป็นอาณาจักรโยนกไชยบุรีศรีช้างแสน เหตุที่เรียกชื่ออย่างนี้เพราะว่า สร้างนครขึ้นโดยอนุภาพแห่งพญาธุราคราช และพระเจ้าสิงหนวัติราช ซึ่งตรงกับตำนานสิงหนวัติที่เขียนไว้ว่า

> ".....นครทั้งมวลตั้งแต่ปฐมมูล สิงหนวัติกุมาร มาแต่เมืองนครราชคฤห์ หลวงไทยเทศ มาตั้งให้เป็นเมืองพันธุสิงหนวัตินคร......ครันต่อมา ก็กลายเป็นเมือง "โยนกนครราชธานีไชยบุรีศรีช้างแสน... กล่าวตำนานเมืองโยนกนครราชธานีศรีช้างแสน ก็สิ้นห้องหนึ่งแต่เท่านี้ก่อนแล....."
> 
> 

### เวียงศรีทวง-เวียงพาน-เวียงพานคำ

จากเวียงศรีทวง-เวียงพาน-เวียงพานคำ สู่เวียงพางคำ ครั้นพระองค์เพียง กษัตริย์เมืองโยนกนครราชธานีไชยบุรีศรีช้างแสน ขึ้นเสวยราชสมบัติศักราชได้ 259 ตัวปีกัดไส้ สวรรคตลง**พระองค์พัง**จึงขึ้นครองเมืองโยนกนครราชธานีศรีช้างแสนเมื่ออายุได้ 18 ปี ต่อมาได้มีพระขอมดำ เจ้าเมืองอุโมงค์เสลานคร ซึ่งเป็นเมืองขึ้นของอาณาจักรโยนกนครฯ เห็นว่าพระองค์พังยังเยาว์ จึงมาตีแล้วขับไล่พระองค์พังออกจากเมืองโยนกนครฯ แล้วตั้งตนเป็นกษัตริย์แทน แล้วขับพระองค์พังไปเป็นแก่บ้าน ตั้งอยู่ที่เวียงศรีทวง ดังตำนานกล่าวว่า 

> ".....พระยาขอมดำตนนั้นก็ยกเอากำลังมาแสนหนึ่ง แล้วก็มาฟื้นลุกชิงเอาเมืองที่นี้ เดือน 5 แรมค่ำหนึ่ง วันอาทิตย์.....พระองค์เจ้ามีใจอันบ่กล้าแข็ง ก็ถวายเมืองให้แก่พระยาขอมดำ.....ครั้นมันได้เมืองแล้ว มันก็ขับพระองค์พัง.....ส่วนพระยาขอมตนนั้นก็เป็นกษัตริย์เสวยเมืองโยนกนคร บุรีศรีช้างแสนที่นั้นแล....."
> 
> 

> ".....แล้วมันก็ขับพระองค์พังเจ้าไปเป็นแก่บ้าน ตั้งอยู่เวียงลวะศรีทวง ริมหนตะวันตกเฉียงเหนือ ริมแม่น้ำใส (แม่น้ำสาย) ภายตะวันออกเฉียงใต้ธาตุเจ้าถ้ำแก้วที่นั้น....."
> 
> 

 สาเหตุที่เรียกว่า **เวียงศรีทวง** เนื่องจากเป็นเมืองของลวะ ขึ้นอยู่กับเมืองโยนกฯ จึงต้องส่งส่วยให้ปีละ "สี่ตวงหมากพิน" (หมากพิน=ผลมะตูม) ดังตำนานกล่าวว่า 

> ".....เหตุใดแลว่า เวียงศรีทวง นั้นจา...ยังมีขุนลวะผู้หนึ่งเป็นลูกปู่เจ้าลาวจก เป็นแคว้นดอยธุงนั้น (ดอยตุง) ผู้พี่ชื่อลวะกุมโภนั้นมาตั้งอยู่ที่นั้น แล้วส่วยคำแก่พระยาอุชุตราช กษัตริย์เจ้าของเวียงโยนกนครที่นั่นแล ปีละสี่ทวงหมากพินหน่วยน้อยจึงได้ชื่อว่า เวียงศรีทวงด้วยเหตุอันนั้นแล....."
> 
> 

เมืองเวียงพาน พระองค์พังและมเหสี ถูกพระยาขอมดำขับออกจากเมือง มาเป็นแก่บ้านที่เวียงศรีทวง ต้องส่งส่วยให้ปีละสี่ตวงหมากพินอยู่ได้ 1 ปี มเหสีก็ให้กำเนิดบุตร 1 คน คือทุกขิตกุมาร พระองค์พังปกครองเวียงศรีทวง ได้ 3 ปีก็เกิดเหตุการณ์สำคัญขึ้น อันเป็นที่มาของการเปลี่ยนชื่อเมือง จากเวียงศรีทวงเป็น**เวียงพาน** กล่าวคือ ยังมีสามเณรชาวเวียงศรีทวงคนหนึ่งเดินทางไปกราบไหว้พระธาตุแล้วไปพักอาศัย อยู่ที่อารามหลังหนึ่งในโยนกนคร ครั้นรุ่งเช้าก็ออกเดินบิณฑบาตรไปถึงคุ้มน้อยของพระยาขอมดำ ก็เข้าไปขอบิณฑบาตร พระยาขอมดำได้ถามบ่าวไพร่ว่า เป็นสามเณรชาวเวียงศรีทวงก็โกรธ ร้องว่า 

> "ลูกข้าส่วยพลอยเข้ามาคุ้มพระองค์ กูดังลือจา สูอย่าได้เอาข้าวกูใส่บาตรให้มันนะเนอ" 
> 
> 

 สามเณรน้อยได้ยินคำพระยาขอมดำก็นึกโกรธในใจ ออกจากคุ้มพระยาขอมดำเดินไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือขึ้นสู่ดอยกู่แก้ว กราบพระธาตุ (คาดว่าเป็นพระธาตุกู่เต้าในปัจจุบัน) แล้วยกบาตรข้าวถวายแล้วอธิษฐานขอให้ตนตายใน 7 วันข้างหน้า แล้วไปเกิดในท้องของเทวีแห่งผู้เป็นแก่บ้านเวียงศรีทวง พออายุได้ 16 ปี ขอให้ปราบพระยาขอมดำตนนี้ได้ด้วยเทอญ เนื่องจากพระยาขอมดำผู้นี้มิรู้จักคุณของพระรัตนตรัย อธิฐานเสร็จแล้วสามเณรน้ยก็ลงมาตีนดอยกู่แก้ว นั่งอยู่ใต้ต้นไม้โดยไม่กินน้ำกินข้าว 7 วันก็ถึงแก่ความตาย แล้วไปปฏิสนธิในท้องของมเหสีพระองค์พังกำเนิดพระพรหมกุมาร ครั้นมเหสีแห่งพระองค์พัง ตั้งครรภ์ได้ 10 เดือนก็ประสูตได้ลูกชายรูปร่างงดงามคนหนึ่ง ได้ชื่อว่า พระพรหมกุมาร ดังความว่า 

>  ".....ถึงศักราช 283 ตัวปีกาบไส้ เดิน 4 แรม 6 ค่ำ วันอาทิตย์....นางก็ได้ประสูติลูกชายคนหนึ่ง เกิดมามีวรรณเนื้อตนอันหมดจด.....เบิกบายนามกรเอานิมิตรอันงามเหมือนดั่ง พรหมลงมาเกิดนั้น จึงใส่ชื่อว่า พรหมกุมารนั้นแล....." 
> 
> 

พระพรหมกุมาร นั้นเมื่ออายุได้เพียง 7 ขวบ ก็เป็นผู้ที่สนใจในศาสตราวุธทั้งหลาย ครั้นอายุได้ 13 ปีก็มีบุญวาสนาจับได้ช้างเผือกได้ 1 ตัว ที่แม่น้ำ แต่ช้างเผือกไม่ยอมขึ้นฝั่งจึงให้คนมาบอกพระองค์พังผู้เป็นบิดา พระองค์พังให้หมอดูทำนายทายทัก หมอดูก็ให้เอาทองคำมาตีเป็นพานทองแห่นำหน้าช้าง ช้างจึงจะขึ้นจากน้ำ เมื่อพานทองมาแล้วก็ตีพานทองคำลูกนี้น ช้างก็ขึ้นมาจากน้ำ ช้างตัวนั้นจึงได้ชื่อว่า พานคำ ดังว่า 

> ".....ครั้นไปถึงแล้วก็ตีต่อยยัง พานคำ ลูกนั้น ส่วนว่าช้างเผือกตัวนั้นได้ยินเสียงพานคำแล้วก็ออกจากแม่น้ำของ ด้วยสวัสดีแล.....ช้างตัวนั้นก็ให้นามชื่อว่า ช้างพานคำนั้นแล....." 
> 
> 

 ครั้นได้ช้างมงคลมาแล้วก็เลี้ยงดูเป็นอย่างดี เครื่องใช้ต่าง ๆ ของช้างต่างทำด้วยทองคำทั้งสิ้น กาลนั้นพระพรหมกุมารได้ส่งคนไปยังโยนกนครฯ เพื่อคอยสดับตรับฟังข่าวร้าย ข่าวดีแห่งพระยาขอมมิได้ขาด ส่วนพระองค์พังก็สั่งให้คนปิดคูเมือง แล้วนำน้ำเข้าคูเมือง โดยจัดทำประตูไว้สำหรับปิด-เปิดน้ำ แล้วก็ให้ชื่อว่าา **เวียงพาน**.....ครั้งนั้น แก่บ้านศรีทวงตนพ่อก็ให้คนทั้งหลายตึกคูเวียงให้ดีแล้ว ก็แปงน้ำมาใส่ให้เต็มคูเวียง แล้วก็แปงประตูหับไขให้ดีแล้ว ก็ให้ชื่อว่า เวียงพาน แต่นั้นมา 

### เมืองเวียงพานคำ

เมื่อพระพรหมกุมาร อายุได้ 16 ปี ก็หยุดส่งส่วยแก่พระยาขอมดำ พระยาขอมดำเห็นว่าเวียงศรีทวงหยุดส่งส่วยมาเป็นเวลา 3 ปีแล้ว ก็โกรธ จึงรวบรวมลี้พลยกทัพมาปราบ พระหรหมกุมารก็จัดทัพเข้าต่อสู้ โดยเสด็จขึ้นขี่หลังช้างเผือกพานคำ มีหมอควาญถือพานคำตีนำหน้า ยกพลอกกจากเวียงพานคำ ดังตำนานบันทึกไว้ว่า 

>  ".....ครั้นได้คนหาญมาแล้วก็ขัดสีชัย อันกล้า มีมือถือธนูกับแล่งปืน... มีหมอควาญขี่พร้อมพระ ถือพานคำตีนำหน้ายกพลออกจาก เวียงพานคำ....." 
> 
> 

พระยาขอมดำสู้ไม่ได้จึงหนีกลับเข้าเมืองปิดประตูเมืองทุกแห่ง พระพรหมกุมารได้ตามมาถึงประตูเมือง แล้วไสช้างแทงประตูเมืองทะลุ ขับไล่พระยาขอมออกจากเมืองโยนกนครฯ รวมระยะเวลาที่พระยาขอมดำครองโยนกนครได้ 19 ปี หลังจากนั้นพระพรหมกุมาร ก็ได้อัญเชิญพระองค์พังขึ้นเป็นกษัตริย์เมืองโยนกนครราชธานีไชยบุรีศรีช้าง แสน 
ส่วนช้างพานคำนั้น ก็ได้หนีออกจากเมืองไปกลายร่างเป็นงูตามเดิม เข้าสู่ดอยอันตั้งอยู่กลางทุ่ง ที่นั้นจึงได้ชื่อว่า "ดอยช้างงู" (คาดว่าเป็นดอยสะโง้ในปัจจุบัน) เมื่อพระองค์พังได้เป็นกษัตริย์ก็ทรงแต่งตั้งให้พระพรหมกุมารเป็นอุปราช แต่พระพรหมกุมารไม่รับ ยกให้ทุกขิตผู้พี่เป็นอุปราชแทน ต่อมาพระองค์พังได้สู่ขอเอานางแก้วสุภา ลูกพระยาเรืองแก้ว เวียงไชยนารายณ์ มาอภิเษกให้กับพระพรหมกุมาร 
เมื่อพระพรหมกุมารใด้อภิเษกแล้วก็ขออนุญาตพระองค์พังเสด็จไปตั้งเมืองอยู่ ที่ไชยปราการ (คาดว่าเป็นอ.เวียงชัย ในปัจจุบัน) อยู่ห่างจากเวียงโยนกนครฯ ชั่วระยะเดินทาง 1 วัน ตั้งแต่นั้นมา เวียงโยนกนครฯ เวียงไชยนารายณ์ เวียงพานคำ ก็เป็นเมืองพี่เมืองน้องสืบกันมาดังว่า 

>  ".....ลุกแต่เวียงโยนกนครหลวง ไปหาเวียงไชยปราการ นั้นไกลกันคืนทางหนึ่ง และในเวียงลูกนี้คือวา เวียงโยนกนครหลวงหนึ่ง เวียงไชยนารายณ์หนึ่ง เวียงไชยปราการหนึ่ง เวียงบ้านพานคำแคว้นซ้ายหนึ่ง ที่ตั้งอยู่หนกลาง และนาติดกัน พ่อแม่ไก่ไล่ล่าถึงกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวแล....." 
> 
> 

เมื่อวิเคราะห์ดูจากบันทึกในตำนานสิงหนวัติแล้ว เชื่อได้ว่าเมืองแม่สายในปัจจุบันนี้ แต่เดิมคือ "เมืองเวียงศรีทวง" หรือ "เวียงสี่ตวง" ซึ่งต่อมาได้ชื่อว่า "เวียงพานคำ" ตามขื่อของช้างที่พระพรหมกุมารใช้เป็นพาหนะในการออกสู้รบกับพระยาขอมจนได้ รับชัยชนะ และในปัจจุบันตัวเมืองแม่สาย รวมทั้งอาคารที่ว่าการอำเภอแม่สายนั้น ตั้งอยู่ที่ ต.เวียงพางคำ ซึ่งคาดว่าเพื้ยนมาจาก "เวียงพานคำ" นั่นเอง นอกจากนี้ในพื้นที่หมู่ 3 ต.เวียงพางคำ ยังมีบ้านเวียงพาน และวัดเวียงพาน ตั้งอยู่อีกด้วย อนึ่ง ตัวคูเมืองเดิมนั้นมีให้พบเห็นอยู่ทั่วไปในเขตชุมชนเมืองแม่สาย และยังคงมีประโยชน์ในการรับน้ำที่ไหลบ่ามาจากเทือกเขาด้านตะวันตกมิให้ไหล เข้ามาท่วมบริเวณตัวเมืองอีกด้วย ประกอบกับในตำนานยังได้กล่าวย้ำถึงสถานที่ตั้งของเมือง "เวียงสี่ตวง" ว่าอยู่ทิศตะวัตตกเฉียงเหนือของเวียงโยนกนครฯ (อ.เชียงแสนในปัจจุบัน) ริมแม่น้ำใส ซึ่งก็คือแม่น้ำสาย ในปัจจุบันนั่นเอง

ที่ตั้งและอาณาเขต
-----------------

อำเภอแม่สายตั้งอยู่ทางทิศเหนือสุดของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับรัฐฉาน (ประเทศพม่า)
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับรัฐฉาน (ประเทศพม่า) และอำเภอเชียงแสน
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอเชียงแสน อำเภอแม่จัน และอำเภอแม่ฟ้าหลวง
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับรัฐฉาน (ประเทศพม่า)

เขตการปกครอง
------------

### การปกครองส่วนภูมิภาค

อำเภอแม่สายแบ่งเขตการปกครองส่วนภูมิภาคออก เป็น 8 ตำบล 87 หมู่บ้าน ได้แก่

| ที่ | ชื่อตำบล | ตัวเมือง | อักษรโรมัน | จำนวนหมู่บ้าน | จำนวนครัวเรือน | จำนวนประชากร |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | แม่สาย |  | Mae Sai | 12 | 12,261 | 21,836 |
| 2. | ห้วยไคร้ |  | Huai Khrai | 11 | 3,128 | 7,333 |
| 3. | เกาะช้าง |  | Ko Chang | 13 | 3,951 | 9,601 |
| 4. | โป่งผา |  | Pong Pha | 12 | 4,875 | 8,533 |
| 5. | ศรีเมืองชุม |  | Si Mueang Chum | 9 | 2,180 | 4,893 |
| 6. | เวียงพางคำ |  | Wiang Phang Kham | 10 | 10,960 | 20,748 |
| 7. | บ้านด้าย |  | Ban Dai | 8 | 1,630 | 3,875 |
| 8. | โป่งงาม |  | Pong Ngam | 12 | 4,015 | 8,447 |

### การปกครองส่วนท้องถิ่น

ด่านชายแดนท่าขี้เหล็ก ประเทศพม่า ตรงข้ามด่านศุลกากรแม่สาย
ท้องที่อำเภอแม่สายประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 2 ระดับ ได้แก่ เทศบาลตำบล 4 แห่ง กับองค์การบริหารส่วนตำบล 6 แห่ง คือ

* **เทศบาลตำบลแม่สาย** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลแม่สายและตำบลเวียงพางคำ
* **เทศบาลตำบลห้วยไคร้** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลห้วยไคร้
* **เทศบาลตำบลเวียงพางคำ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียงพางคำ (นอกเขตเทศบาลตำบลแม่สาย)
* **เทศบาลตำบลแม่สายมิตรภาพ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่สาย (นอกเขตเทศบาลตำบลแม่สาย)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยไคร้** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยไคร้ (นอกเขตเทศบาลตำบลห้วยไคร้)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเกาะช้าง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเกาะช้างทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลโป่งผา** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโป่งผาทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลศรีเมืองชุม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีเมืองชุมทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านด้าย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านด้ายทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลโป่งงาม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโป่งงามทั้งตำบล

สถานศึกษา
---------

* โรงเรียนวัดถ้ำปลาวิทยาคม
* โรงเรียนเอกทวีวิทย์
* โรงเรียนดรุณราษฎร์วิทยา
* โรงเรียนแม่สายประสิทธิ์ศาสตร์
* โรงเรียนปิยะพรพิทยา
* โรงเรียนบ้านเวียงพาน
* โรงเรียนบ้านด้ายเทพกาญจนาอุปถัมภ์
* โรงเรียนเทศบาล 1 (วัดพรหมวิหาร)
* โรงเรียนเทศบาล 2 วัดป่ายาง
* โรงเรียนอนุบาลแม่สาย
* โรงเรียนบ้านป่าแดง
* โรงเรียนบ้านป่าเหมือด
* โรงเรียนไม้ลุงขน
* โรงเรียนบ้านป่ายาง
* โรงเรียนบ้านศรีป่าแดง
* โรงเรียนบ้านเหมืองแดงน้อย

สถานที่ท่องเที่ยว
-----------------

1. วัดพระธาตุดอยตุง
2. วัดพระธาตุดอยเวา
3. ด่านพรมแดนแม่สาย
4. ตลาดดอยเวา-สายลมจอย
5. ถ้ำปุ่มถ้ำปลา
6. ดอยนางนอน
7. วนอุทยานถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอน
8. วัดหิรัญญาวาส

สถานที่พัก
----------

เหตุการณ์สำคัญ
--------------

* วันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2555 เจ้าหน้าที่ทหารทำการสังหารคนร้ายลักลอบนำเข้ายาเสพติด มีผู้เสียชีวิต 8 ศพ
* วันที่ 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2560 เจ้าหน้าที่ทหารทำการสังหารคนร้ายลักลอบนำเข้ายาเสพติด มีผู้เสียชีวิต 9 ศพ เป็นเหตุการณ์วิสามัญฆาตกรรมครั้งใหญ่ที่สุดของประเทศไทย
* วันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2561 ปฏิบัติการค้นหาและกู้ภัยถ้ำหลวง

การคมนาคม
---------

### รถโดยสารประจำทาง

* **สาย 957 กรุงเทพฯ-แม่สาย** (กรุงเทพฯ-นครสวรรค์-พิษณุโลก-แพร่-เชียงราย-แม่สาย) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ บขส.จำกัด สมบัติทัวร์ โชครุ่งทวีทัวร์ เชิดชัยทัวร์
* **สาย 622 พิษณุโลก-เชียงราย-แม่สาย** (พิษณุโลก-สุโขทัย-สวรรคโลก-ศรีสัชนาลัย-อุตรดิตถ์-แพร่-พะเยา-เชียงราย-แม่สาย) บริษัทผู้เดินรถได้แก่ สุโขทัยธานีวินทัวร์ จำกัด
* **สาย 660 ระยอง-แม่สาย** (ป.1 ป.2) (ระยอง-พัทยา-ชลบุรี-ฉะเชิงเทรา-พิษณุโลก-อุตรดิตถ์-แพร่-พะเยา-เชียงราย-แม่สาย) บริษัทผู้เดินรถได้แก่ นครชัยแอร์ จำกัด
* **สาย 660 ระยอง-แม่สาย** (VIP ด่วนพิเศษ) (ระยอง-พัทยา-ชลบุรี-ฉะเชิงเทรา-นครสวรรค์-ตาก-ลำปาง-พะเยา-เชียงราย-แม่สาย) บริษัทผู้เดินรถได้แก่ นครชัยแอร์ จำกัด
* **สาย 651 นครราชสีมา-แม่สาย** (นครราชสีมา-สระบุรี-โคกสำโรง-ตากฟ้า-พิษณุโลก-อุตรดิตถ์-แพร่-พะเยา-เชียงราย-แม่สาย) บริษัทผู้เดินรถได้แก่ นครชัยทัวร์ จำกัด
* **สาย 619 เชียงใหม่-แม่สาย** (เชียงใหม่-แม่ขะจาน-เวียงป่าเป้า-แม่สรวย-แม่ลาว-เชียงราย-แม่จัน-แม่สาย) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
* **สาย 672 แม่สาย-แม่สอด** (อ.แม่สาย-อ.แม่จัน-เชียงราย-อ.แม่ลาว-อ.เวียงป่าเป้า-เชียงใหม่-ลำพูน-ลำปาง-อ.เถิน-ตาก-อ.แม่สอด) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
* **สาย 673 แม่สาย-แม่สอด** (อ.แม่สาย-อ.แม่จัน-เชียงราย-พะเยา-อ.งาว-ลำปาง-อ.เถิน-ตาก-อ.แม่สอด) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
* **สาย 675 แม่สาย-ฝาง** (อ.แม่สาย-อ.แม่จัน-ดอยแม่สลอง-ท่าตอน-อ.แม่อาย-อ.ฝาง (เชียงใหม่) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
* **สาย 1241 เชียงราย-แม่สาย** (เชียงราย-อ.แม่จัน-อ.แม่สาย) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด

ระเบียงภาพ
----------

* พระธาตุดอยเวา ตั้งอยู่ห่าง จากพรมแดนเพียง 500 เมตร เป็นวัดที่อยู่เหนือสุดแดนสยามพระธาตุดอยเวา ตั้งอยู่ห่าง จากพรมแดนเพียง 500 เมตร เป็นวัดที่อยู่เหนือสุดแดนสยาม
* ด่านพรมแดนแม่สาย ปลายถนนพหลโยธิน เชื่อมพรมแดนท่าขี้เหล็ก รัฐฉาน ประเทศพม่าด่านพรมแดนแม่สาย ปลายถนนพหลโยธิน เชื่อมพรมแดนท่าขี้เหล็ก รัฐฉาน ประเทศพม่า
* เหนือสุดแดนสยาม เลยออกไปคือท่าขี้เหล็ก รัฐฉาน ประเทศพม่าเหนือสุดแดนสยาม เลยออกไปคือท่าขี้เหล็ก รัฐฉาน ประเทศพม่า

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* องค์การบริหารส่วนตำบลเวียงพางคำ เก็บถาวร 2007-02-25 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* เทศบาลตำบลแม่สาย

อ้างอิง
-------

1. ↑  "ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ตั้งกิ่งอำเภอแม่สาย ขึ้นอำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2012-05-24. สืบค้นเมื่อ 2015-08-07.
2. ↑  "ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ยกฐานะกิ่งอำเภอแม่สาย อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย ขึ้นเป็นอำเภอ" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2012-05-24. สืบค้นเมื่อ 2015-08-07.
3. ↑   จำนวนประชากรและบ้าน จำแนกเป็นรายอำเภอ และรายตำบล จังหวัดเชียงราย ณ เดือนธันวาคม พ.ศ. 2553, สำนักบริหารทะเบียน กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย

* วงศาโรจน์, อนุชิต (2538). *วิวัฒนาการของเขตแดนและการเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์ชายแดนไทย-พม่า:กรณีศึกษาบริเวณแม่น้ำสาย – แม่น้ำรวก*. การค้นคว้าแบบอิสระวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.


| * ด
* ค
* ก
จังหวัดเชียงราย |
| --- |
| อำเภอ | 
* เมืองเชียงราย
* ขุนตาล
* เชียงของ
* เชียงแสน
* ดอยหลวง
* เทิง
* ป่าแดด
* พญาเม็งราย
* พาน
* แม่จัน
* แม่ฟ้าหลวง
* แม่ลาว
* แม่สรวย
* แม่สาย
* เวียงแก่น
* เวียงชัย
* เวียงเชียงรุ้ง
* เวียงป่าเป้า

 | ตราสัญลักษณ์จังหวัดเชียงราย |
| ประวัติศาสตร์ | 
* หิรัญนครเงินยางเชียงลาว
* โยนกนครไชยบุรีราชธานีศรีช้างแส่น
* อาณาจักรล้านนา
* ล้านนาไท 57 เมือง
* พญามังราย
* รายชื่อโบราณสถาน

 |
| ภูมิศาสตร์ | 
* สามเหลี่ยมทองคำ
* แม่น้ำ
	+ กก
	+ โขง
	+ คำ
	+ จัน
	+ รวก
	+ ลาว
	+ สาย
	+ อิง
* อุทยานแห่งชาติ
	+ ขุนแจ
	+ ดอยหลวง
	+ ลำน้ำกก
	+ ถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอน
	+ ภูชี้ฟ้า
* เขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนองบงคาย

 |
| เศรษฐกิจ | 

|  |  |
| --- | --- |
| คมนาคม | 
* ทางหลวง
	+ 1 (พหลโยธิน)
	+ 107 (เชียงใหม่–แม่จัน)
	+ 109 (แม่สรวย–ฝาง)
	+ 118 (เชียงใหม่–สันป่าสัก)
	+ 120 (พะเยา–แม่ขะจาน)
	+ 123 (เลี่ยงเมืองแม่สาย)
	+ 131 (เลี่ยงเมืองเชียงรายด้านตะวันตก)
* สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 4 (เชียงของ–ห้วยทราย)
* ท่าเรือ
	+ เชียงของ
	+ เชียงแสน
* ท่าอากาศยานแม่ฟ้าหลวง เชียงราย
* สถานีขนส่งผู้โดยสารจังหวัดเชียงราย
* *ทางรถไฟสายเด่นชัย–เชียงราย–เชียงของ* (โครงการ)

 |
| การท่องเที่ยว | 
* รายชื่อสถานที่ท่องเที่ยว

 |
| ธุรกิจ | 
* รายชื่อห้างสรรพสินค้า

 |

 |
| สังคม | 

|  |  |
| --- | --- |
| การศึกษา | 
* รายชื่อโรงเรียน
* สถาบันอุดมศึกษา
	+ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
	+ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย
	+ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เชียงราย
	+ วิทยาลัยเชียงราย

 |
| วัฒนธรรม | 
* กาซะลองคำ (พันธุ์ไม้ประจำจังหวัด)
* ประเพณีแห่พระแวดเวียง
* พระตำหนักดอยตุง
* รายชื่อวัด
* พระธาตุ
	+ ดอยจอมทอง
	+ ดอยตุง
	+ จอมกิตติ
	+ จอมจ้อ
	+ จอมจันทร์
	+ จอมแจ้ง
	+ จอมคีรี
	+ จอมแว่
	+ จอมสัก
	+ จอมหมอกแก้ว
* พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เชียงแสน
* เขตมิสซังเชียงราย

 |
| กีฬา | 
* สนามกีฬา
	+ กลางจังหวัดเชียงราย
	+ ลีโอ เชียงราย สเตเดียม
* สโมสรฟุตบอล
	+ เชียงราย ยูไนเต็ด
	+ สิงห์ เชียงราย ซิตี้
	+ เชียงราย ล้านนา
* สโมสรวอลเลย์บอลคอสโม เชียงราย
	+ ทีมชาย
	+ ทีมหญิง
* กีฬาแห่งชาติ
	+ ครั้งที่ 18
	+ ครั้งที่ 46

 |
| การเมือง | 
* สมาชิกวุฒิสภา
* สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
* โครงการจัดตั้งจังหวัดเชียงของ
* โครงการจัดตั้งจังหวัดเทิงนคร

 |
| เหตุการณ์ | 
* ปฏิบัติการค้นหาและกู้ภัยถ้ำหลวง

 |

 |
| หมวดหมู่ หมวดหมู่ |