***Clostridium botulinum*** เป็นแบคทีเรียชนิดแกรมบวก รูปร่างเซลล์เป็นแท่งทรงกระบอก หายใจโดยไม่ใช้ออกซิเจน แบคทีเรียนี้เป็นประเภท obligate anaerobe เนื่องจากแก๊สออกซิเจนถือว่าเป็นพิษต่อเซลล์แบคทีเรียชนิดนี้ อย่างไรก็ตาม *C. botulinum* สามารถทนต่อสภาวะที่มีออกซิเจนได้บ้างเพราะว่ามีการพัฒนาเอนไซม์ superoxide dismutase (SOD) และสืบพันธุ์ด้วยการสร้างสปอร์

ลักษณะทั่วไปของ Botulinum
-------------------------

เป็นแบคทีเรียชนิดแกรมบวก รูปร่างเป็นท่อน สร้างสปอร์ซึ่งทนต่ออุณหภูมิ 100 องศาเซลเซียส ได้นาน 5-10 ชั่วโมง เจริญเติบโตได้ที่อุณหภูมิ 30-37 องศาเซลเซียส ในสภาวะที่ไม่มีอากาศ พบทั่วไปในสิ่งแวดล้อม เช่น ดิน น้ำ น้ำทะเล บ่อปลา อาหารสด เป็นแบคทีเรียที่มีบทบาทสำคัญในอุตสาหกรรมอาหารกระป๋องอาหารกระป๋องไม่ถูกสุขลักษณะนั้น ก็อาจได้รับอันตรายได้ จากสภาพความเป็นกรดที่ต่ำในอาหารกระป๋อง ซึ่งอาจก่อให้เกิดโรคจาก botulinum ที่สามารถสร้างสารพิษที่มีผลต่อระบบประสาท ระบบหายใจถึงขั้นเสียชีวิตได้

การจัดจำแนก
-----------

*Clostridium botulinum*
จากการศึกษาในทางอนุกรมวิธาน สามารถแยกกลุ่ม (phenotype) ของ *C. botulinum* ได้เป็น 4 กลุ่ม (I–IV) โดยแบ่งตามความสามารถในการสลายโปรตีนโครงสร้างใหญ่ต่างชนิดกัน การศึกษาสารพันธุกรรมก็สนับสนุนข้อสรุปนี้เช่นกัน *C. botulinum* ที่ก่อโรคในมนุษย์ได้แก่กลุ่มที่ I และ II ส่วนกลุ่มที่ III พบว่าสามารถก่อโรคได้ในสัตว์อื่นๆ หลายประเภท

พบแบคทีเรียนี้ได้ทั่วไปในธรรมชาติ ทั้งในดินและในน้ำทะเล สามารถเจริญได้ดีในสภาพแวดล้อมที่มีความเป็นกรดอ่อนๆ (pH อยู่ในช่วง 4.8 – 7) เชื้อนี้มีความสามารถในการแพร่จากที่หนึ่งไปยังอีกที่หนึ่งได้ง่าย เช่น ผ่านการปนเปื้อนในดินที่เพาะปลูกพืช ในเศษดินที่ติดมากับผัก หรือในลำไส้ของปลา รวมทั้งในสัตว์ปีกและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม แต่แบคทีเรียชนิดนี้จะสามารถผลิตสารพิษ botulinum toxin ได้เฉพาะช่วงสร้างสปอร์ ซึ่งจะเกิดในภาวะที่ไม่มีออกซิเจนเท่านั้น นอกจากนี้มีสิ่งมีชีวิตอีกหลายชนิดที่สามารถสร้าง neurotoxin ลักษณะเดียวกันนี้ได้ เช่น สิ่งมีชีวิตที่จัดอยู่ในวงศ์ Clostridium และสิ่งมีชีวิตที่แม้จะมีลักษณะภายนอกที่ต่างกัน ก็สามารถสร้างพิษชนิดนี้ได้เช่นกัน กลุ่มของ *C. botulinum* และสายพันธุ์ใกล้เคียงที่สร้างสาร botulinum toxin ได้มีดังตารางนี้

|  | I | II | III | IV\* | C. buritii | C. butyricum |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ชนิดสารพิษ | A, B, F | B, E, F | C, D | G | F | E |
| อุณหภูมิที่เหมาะสมต่อการเจริญ (°C) | 35-40 | 18-25 | 40 | 37 | 30-37 | 30-45 |
| อุณหภูมิต่ำสุดที่จะเจริญได้ (°C) | 12 | 3.3 | 15 |  |  | 10 |

*C. argentinense has been proposed for VI group (Hatheway, 1995).*

โรคจากโบตูลินัม
---------------

เรียกว่า โรคโบทูลิซึม (Botulism|Botulism) ทำให้มองเห็นภาพซ้อน คลื่นไส้ อาเจียน หน้ามืด เป็นอัมพาต หายใจขัด และ เสียชีวิตเนื่องจากระบบหายใจล้มเหลว ผู้ได้รับเชื้ออาการจะเกิดภายใน 12-36 ชั่วโมง หลังการบริโภคอาหาร และอาจ เสียชีวิตภายใน 3-6 วันซึ่งโบทูลิสซึมเป็นโรคที่มีความรุนแรง แต่พบได้ไม่บ่อย เกิดจากทอกซินหรือสารพิษ ทอกซินนี้จะมีผลต่อระบบ
ประสาท (neurotoxin) ทำให้เกิดโรคแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ โรคอาหารเป็นพิษโบทูลิสซึม (foodborne botulism) โรคโบทูลิสซึมในลำไส้ (intestinal botulism) และโรคโบทูลิสซึมที่บาดแผล (wound botulism)

กลไกการเกิดพิษของ Botulinum toxin
---------------------------------

สารพิษจากโบตูลินัมจะมีผลยับยั้งการทำงานที่ปลายประสาทของเซลล์ประสาทก่อนไซแนปส์ (presynaptic nerve terminal) โดยไปยับยั้งการปล่อยสารสื่อประสาท (Neurotransmitter) หรือไปลดการหลั่งสาร acetylcholine (ซึ่งเป็นสารสื่อประสาท) ที่ปลายประสาท ทำให้ไม่สามารถสร้างกระแสประสาทส่งต่อไปยังเซลล์ต่าง ๆ ทำให้เซลล์ต่าง ๆ ทำงานไม่ได้ ซึ่งกลไกนี่เองที่ทำให้กล้ามเนื้อในร่างกายไม่สามารถทำงานได้ (หมดแรง อ่อนล้า) จะเห็นว่าผู้ป่วยที่ได้รับพิษเข้าไปมาก ๆ จะทำให้กล้ามเนื้อที่เกี่ยวข้องกับระบบหายใจทำงานติดขัดด้วย ต้องใช้เครื่องช่วยหายใจกับผู้ป่วยเพื่อให้ผู้ป่วยสามารถหายใจได้

การป้องกันการสร้างพิษของเชื้อคลอสตริเดียม โบทูลินัม
---------------------------------------------------

ทำได้โดยการทำลายเซลล์และสปอร์ของเชื้อให้หมด หรือยับยั้งสปอร์ไม่ให้งอกเป็นเซลล์ ทำให้ไม่มีการเพิ่มจำนวนของเซลล์ และไม่มีการสร้างสารพิษปนเปื้อนสู่อาหาร ซึ่งในขบวนการผลิตอาหารกระป๋องสามารถป้องกันการสร้างสารพิษ ได้แก่ การให้ความร้อน การใช้ความเป็นกรด การควบคุมค่าวอเตอร์แอคติวิตี้ (aw) การควบคุมโดยใช้ความเย็น 

เนื่องจากเชื้อแบคทีเรียชนิดนี้มักจะพบได้ทั้งในน้ำและในดิน ควรระวังในเรื่องความสะอาด สำหรับอาหารที่มีการพบเชื้อแบคทีเรียชนิดนี้บ่อยครั้ง ก็คือ ในอาหารกระป๋อง ดังนั้นในการรับประทานอาหารกระป๋อง ควรนำอาหารกระป๋องออกจากกระป๋อง ใส่ภาชนะอื่น ๆ และนำมาปรุงเพื่อผ่านความร้อนฆ่าเชื้อก่อนรับประทาน ไม่ควรชิมอาการกระป๋องหลังจากเปิดกระป๋องทันที และควรหลีกเลี่ยงการกินอาหารกระป๋องที่เมื่อเปิดกระป๋องแล้วพบว่ามีฟองก๊าซ หรือมีกลิ่นเหม็นแปลก ๆ

อ้างอิง
-------

1. ↑  ."คลอสตริเดียม โบทูลินัม" เชื้อโรคร้ายในอาหารกระป๋อง
2. ↑   เก็บถาวร 2016-03-05 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน.ภัยที่มากับอาหาร
3. ↑   เก็บถาวร 2016-03-05 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน.โรคโบทูลิสซึม (Botulism)
4. ↑  .Botulinum Toxin สารพิษจากเชื้อแบคทีเรียในหน่อไม้ปี๊บ
5. ↑  ."คลอสตริเดียม โบทูลินัม" เชื้อโรคร้ายในอาหารกระป๋อง
6. ↑  .Botulinum Toxin สารพิษจากเชื้อแบคทีเรียในหน่อไม้ปี๊บ

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* Pathema-*Clostridium* Resource
* Jeremy Sobel (2005). "Botulism". *Clinical Infectious Diseases*. **41** (8): 1167–1173. doi:10.1086/444507. PMID 16163636.
* Current research on *Clostridium botulinum* at the Norwich Research Park เก็บถาวร 2012-02-20 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน

| * ด
* ค
* ก

* Firmicutes (low-G+C) โรคติดต่อ
* โรคที่เกิดจากแบคทีเรีย: G+
	+ หลัก ๆ ใน A00–A79, 001–041, 080–109

 |
| --- |
| Bacilli | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Lactobacillales(Cat-) | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Streptococcus | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| α | 

|  |  |
| --- | --- |
| ไวต่อออปโตชิน: | 
* *S. pneumoniae*
	+ Pneumococcal infection

 |
| ดื้อออปโตชิน: | 
* *S. viridans: S. mitis*
* S. mutans
* S. oralis
* S. sanguinis
* S. sobrinus
* milleri group

 |

 |
| β | 

|  |  |
| --- | --- |
| A: | 
* ไวต่อบาคิทราซิน: *S. pyogenes*
	+ Group A streptococcal infection
	+ คอหอยอักเสบจากเชื้อสเตร็ปโตค็อกคัส
	+ ไข้ดำแดง
	+ Erysipelas
	+ ไข้รูมาติก

 |
| B: | 
* ดื้อบาคิทราซิน, แคมป์เทสต์+: *S. agalactiae*
	+ Group B streptococcal infection

 |
| ไม่ได้จัดกลุ่ม: | 
* *Streptococcus iniae*
	+ Cutaneous Streptococcus iniae infection

 |

 |
| γ | 
* D
* BEA+: *Streptococcus bovis*

 |

 |
| Enterococcus | 
* BEA+: *Enterococcus faecalis*
	+ Urinary tract infection
* *Enterococcus faecium*

 |

 |
| Bacillales(Cat+) | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Staphylococcus | 

|  |  |
| --- | --- |
| Cg+: | 
* *S. aureus*
	+ กลุ่มอาการผิวหนังลอกจากเชื้อสแตฟิโลค็อกคัส
* Toxic shock syndrome
* MRSA

 |
| Cg-: | 
* *novobiocin susceptible*
	+ *S. epidermidis*
* *novobiocin resistant*
	+ *S. saprophyticus*

 |

 |
| Bacillus | 
* *Bacillus anthracis*
	+ แอนแทรกซ์
* *Bacillus cereus*
	+ Food poisoning

 |
| Listeria | 
* *Listeria monocytogenes*
	+ โรคติดเชื้อลิสเทอเรีย

 |

 |

 |
| Clostridia | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Clostridium (สร้างสปอร์) | 

|  |  |
| --- | --- |
| *เคลื่อนที่ได้:* | 
* *Clostridium difficile*
	+ Pseudomembranous colitis
* *Clostridium botulinum*
	+ โบทูลิซึม
* *Clostridium tetani*
	+ บาดทะยัก

 |
| *เคลื่อนที่ไม่ได้:* | 
* *Clostridium perfringens*
	+ แก๊สแกงกรีน
	+ Clostridial necrotizing enteritis

 |

 |
| Peptostreptococcus (non-spore forming) | 
* *Peptostreptococcus magnus*

 |

 |
| Mollicutes | 

|  |  |
| --- | --- |
| Mycoplasmataceae | 
* *Ureaplasma urealyticum*
	+ Ureaplasma infection
* *Mycoplasma genitalium*
* *Mycoplasma pneumoniae*
	+ Mycoplasma pneumonia

 |
| Anaeroplasmatales | 
* *Erysipelothrix rhusiopathiae*
	+ Erysipeloid

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน | 
* Wikidata: Q131268
* Wikispecies: Clostridium botulinum
* EoL: 996628
* GBIF: 3226559
* IRMNG: 10030943
* ITIS: 960722
* LPSN: clostridium.html#botulinum
* NCBI: 1491
* NZOR: de5dd4b1-9e04-42d2-bf80-a7864e20dee8

 |

|  |  |
| --- | --- |
| การควบคุมรายการหลักฐาน: หอสมุดแห่งชาติ แก้ไขสิ่งนี้ที่วิกิสนเทศ | 
* ฝรั่งเศส (ข้อมูล)
* เยอรมนี
* อิสราเอล
* สหรัฐ
* ญี่ปุ่น
* เช็กเกีย

 |