**ภารทวาชสูตร (บาลี: ภารทฺวาชสุตฺตํ)** เป็นพระสูตรหนึ่งในหมวดสฬายตนวรรค, สังยุตตนิกาย ในพระสุตตันตปิฎก ของพระไตรปิฎก ว่าด้วยการสำรวมอินทรีย์จากการกามราคะ โดยผู้ซักถามแนวทางแห่งการสำรวมกาย วาจาใจ จากกามราคะคือพระเจ้าอุเทน แห่งนครโกสัมพี ส่วนผู้ตอบคำถามแนวทางการสำรวมอินทรีย์ คือ พระปิณโฑลภารทวาชเถระ ผู้เป็นเอตทัคคะบันลือสีหนาท

ที่มา
-----

ในอรรถกถาสารัตถปกาสินี ระบุว่า พระเถระและพระราชาพบปะกันที่อุทกัฏฐาน พระราชอุทยานของพระเจ้าอุเทน บ้างก็เรียกอุทยานนี้ว่า อุทกวัน ซึ่งขณะนั้นพระเถระจำพรรษาอยู่ที่วัดโฆสิตาราม ใกล้พระนครโกสัมพี และมักจะไปพำนักในอุทยานอยู่เป็นประจำ ก่อนหน้านี้ พระเถระไปพักอยู่ที่อุทยาน ประจวบเหมาะกับที่พระเจ้าอุเทนและนางสนมกำนัลเล่นบันเทิงกันในสวนพอดี แต่ครั้นนางสนมกำนัลเห็นพระเถระก็พากันมากราบไว้บูชา ท่านจึงสอนธรรมให้ แต่เมื่อพระราชาตื่นบรรทมทราบว่านางในไปสักการะพระอรหันต์เจาก็ทรงพิโรธ หมายจะโยนรังมดแดงเข้าใส่ท่าน แต่กลับมาถูกพระวรกายเสียเอง พระปิณโฑลภารทวาชเถระเห็นดังนั้นจึงเหาะเดินจากไป พระราชารู้สึกสำนึกในความผิดบาป จึงสั่งให้คนเฝ้าอุทยานคอยกราบทูล หากพระเถระที่นี่อีกครั้ง   

อีก 2 - 3 วันต่อมาพระเถระมาพักที่อุทยานอีก พระเจ้าอุเทนจึงเสด็จโดยลำพังพร้อมดั้วยอำมาตย์ผู้ลือนามไป *"ครั้นผ่านการสนทนาปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันแล้ว จึงประทับนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งครั้นแล้ว ได้ตรัสถามท่านพระบิณโฑลภารทวาชะ"*

เนื้อหา
-------

เนื้อหาของพระสูตรเกี่ยวกับการถามตอบคำถามว่าด้วยการระงับกามราคะ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหมู่พระภิกษุสงฆ์ที่ยังหนุ่มแน่น จะมีวิธีต่อสู้กับกามราคะที่เกี่ยวเนื่องกับสตรีอย่างไร คำถามของพระเจ้าอุเทนมี 3 คำถาม ส่วนคำตอบทั้ง 3 ของพระปิณโฑลภารทวาชเถระก็แสดงถึงระดับอินทรีย์ของผู้ที่มุ่งปรารถนาจะระงับกามราคะทั้ง 3 ระดับ โดย ซึ่งพระอรหันต์ได้อ้างจากพระพุทธพจน์อีกทอดหนึ่ง *(เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุเทฺธน)* 

คำถามแรกพระเจ้าอุเทน ถามถึงเหตุที่ภิกษุหนุ่มประพฤติพรหมจรรย์ อยู่ได้นาน ซึ่งพระปิณโฑลภารทวาชะตอบตามที่พระพุทธองค์สอน คือ ให้ตั้งจิตว่าเป็น มารดาในหญิงปูนมารดา จงตั้งจิตว่าเป็นพี่สาวน้องสาว ในหญิงปูนพี่สาว น้องสาว จงตั้งจิตว่าเป็นธิดา ให้หญิงปูนธิดา หมายความว่า หากพบสตรีในวัยต่างๆ ให้คิดเสียว่า เป็นแม่บ้าง พี่สาวน้องสาว หรือลุกสาวบ้าง แล้วกำหนัดจะสิ้นไป 

คำถามที่สอง พระเจ้าอุเทนยังกงัขาว่า หากตั้งจิตว่าสตรีเป็นฐาติของตนแล้วยังไม่สำเร็จ เพราะ *"จิตเป็นธรรมชาติโลเลบางคราวธรรมคือ ความโลภทั้งหลาย ย่อมเกิดขึ้นในเหล่าสตรีปูนมารดาก็มี ปูนพี่สาวน้องสาวก็มี ปูนธิดาก็มี"* หากเป็นเช่นนั้น ควรจะทำเช่นไรในการตัดกามตัณหา ซึ่งพระเถระตอบว่า ให้พิจารณาอาการ 32 คือ พิจารณาว่าร่างกายนี้ประกอบไปด้วย ผม ขนเล็บ ฟัน หนัง เนื้อ ฯลฯ *(อตฺถิ อิมสฺมิ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ)* เป็นต้น หากพิจารณาดังนี้ จะเป็นเหตุที่ภิกษุหนุ่มประพฤติพรหมจรรย์อยู่ได้นาน  

คำถามที่สาม นั้นพระเจ้าอุเทนยังกังขาว่า หากภิกษุที่นังไม่ได้รับอบอรบกาย ศีล หรือจิต ปัญญา เป็นต้น จำทำเช่นไร หากพิจารณาอาการ 32 แล้วไม่เป็นผล พระเถระตอบว่า ต้องคุ้มครองทวารในอินทรีย์ คือ ตา หู จมูก ลิ้น สัมผัส และธรรมารมณ์ ทั้งหลาย เป็นเหตุที่ภิกษุหนุ่มประพฤติพรหมจรรย์อยู่ได้นาน 

เมื่อพระเถระตอบปุจฉาทั้ง 3 ข้อแล้ว พระเจ้าอุเทนทรงอุทานด้วยความอัศจรรย์ สรรเสริญพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นอันมาก และชื่นชมว่า คำชี้แจงของพระเถระแจ่มแจ้งยิ่งนัก *"เปรียบเหมือนหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปไว้ในที่มืด"* ครั้นแล้วพระเจ้าอุทานก็ประกาศพระองค์เป็นอุบาสก ขอเข้าถึงพระรัตนตรัย *"เป็นที่พึ่งจนตลอดชีวิต"*

อ้างอิง
-------

1. ↑  พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย สฬายตนวรรค สังยุตตนิกาย พระสุตตันตปิฎก เล่ม 4 ภาค 1 หน้า 235 - 238
2. ↑  Udena จาก www.palikanon.com/
3. ↑  Udakavana จาก www.palikanon.com/
4. ↑  พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย สฬายตนวรรค สังยุตตนิกาย พระสุตตันตปิฎก เล่ม 4 ภาค 1 หน้า 230
5. ↑  พระไตรปิฎกบาฬี ฉบับฉัฏฐสังคีติ สฬายตนสํยุตฺตํ สฬายตนวคฺคปาฬิ สํยุตฺตนิกาย สุตฺตปิฎก
6. ↑  พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย สฬายตนวรรค สังยุตตนิกาย พระสุตตันตปิฎก เล่ม 4 ภาค 1 หน้า 230
7. ↑  พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย สฬายตนวรรค สังยุตตนิกาย พระสุตตันตปิฎก เล่ม 4 ภาค 1 หน้า 231
8. ↑  พระไตรปิฎกบาฬี ฉบับฉัฏฐสังคีติ สฬายตนสํยุตฺตํ สฬายตนวคฺคปาฬิ สํยุตฺตนิกาย สุตฺตปิฎก
9. ↑  พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย สฬายตนวรรค สังยุตตนิกาย พระสุตตันตปิฎก เล่ม 4 ภาค 1 หน้า 232 - 233
10. ↑  พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย สฬายตนวรรค สังยุตตนิกาย พระสุตตันตปิฎก เล่ม 4 ภาค 1 หน้า 234

บรรณานุกรม
----------

* พระไตรปิฎกบาฬี ฉบับฉัฏฐสังคีติ สฬายตนสํยุตฺตํ สฬายตนวคฺคปาฬิ สํยุตฺตนิกาย สุตฺตปิฎก
* พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย สฬายตนวรรค สังยุตตนิกาย พระสุตตันตปิฎก เล่ม 4 ภาค 1
* พระไตรปิฎกฉบับสยามรัฐ
* Udena จาก
* Udakavana จาก

ตัวบท
-----

ภารทวาชสูตร (บาลี)
ภารทวาชสูตร[*ลิงก์เสีย*]

ภารทวาชสูตร (แปลไทย)
ภารทวาชสูตร