**คุณหญิง** ในอดีตใช้เป็นคำนำหน้าชื่อภรรยาเอกของขุนนางชั้น **พระยา** ปัจจุบันเป็นคำนำหน้าชื่อ*สตรีสามัญชนทุกคน*ที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ตั้งแต่ชั้นจตุถจุลจอมเกล้าขึ้นไปถึงทุติยจุลจอมเกล้า ถือเป็นเกียรติที่พระมหากษัตริย์พระราชทานแก่สตรีผู้นั้นเป็นกรณีพิเศษ มิได้ขอพระราชทานโดยรัฐบาล

ประวัติ
-------

การใช้คำนำหน้าชื่อสตรีในอดีตนั้นมีการระบุเกี่ยวพันกับบรรดาศักดิ์ของสามีที่ได้รับพระราชทานจากพระมหากษัตริย์ แม้ปัจจุบันจะไม่มีการขอพระราชทานบรรดาศักดิ์ให้ข้าราชการแล้ว แต่สตรีผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ก็ยังสมควรได้รับคำยกย่องอยู่ โดยอนุโลมไม่ต้องยึดถือบรรดาศักดิ์ของสามีเป็นเกณฑ์

สตรีสามัญชนที่สมรสหรือเคยสมรส หากได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าตั้งแต่ชั้นจตุถจุลจอมเกล้าขึ้นไปถึงทุติยจุลจอมเกล้า มีคำนำหน้าชื่อว่า "**คุณหญิง**" ยกเว้นพระบรมวงศานุวงศ์ฝ่ายในและสตรีที่เป็นหม่อมห้ามพระราชวงศ์ หากได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าชั้นใดก็ตาม ไม่ต้องเปลี่ยนคำนำหน้าพระนามหรือชื่อ สำหรับสตรีที่เป็นราชนิกูล ชั้นหม่อมหลวง หม่อมราชวงศ์ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าตั้งแต่ชั้นจตุถจุลจอมเกล้าถึงทุติยจุลจอมเกล้า ไม่ต้องเปลี่ยนคำนำชื่อ ส่วนสตรีสามัญชนที่มิได้สมรส หากได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าชั้นใดก็ตาม ก็จะมีคำหน้านามว่า "**คุณ**"

ต่อมาในวันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2565 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้สตรีทุกคนที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ตั้งแต่ชั้นจตุถจุลจอมเกล้าถึงทุติยจุลจอมเกล้า ใช้คำนำหน้าชื่อว่า "**คุณหญิง**" ทั้งหมด แม้ไม่เคยสมรส

นอกจากนี้ คำว่า **คุณหญิง** ยังใช้เป็นนามลำลองของ **หม่อมราชวงศ์หญิง** อีกด้วย เช่น หม่อมราชวงศ์ศรีคำรุ้ง ยุคล มีนามลำลองว่า คุณหญิงแมงมุม เป็นต้น

เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าเป็นเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2416 เนื่องในวโรกาสฉลองกรุงรัตนโกสินทร์ครบ 90 ปี ให้ใช้แพรแถบสีชมพูอันเป็นสีของวันอังคาร ซึ่งเป็นวันพระราชสมภพ โดยเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าฝ่ายใน ชั้นจตุตถจุลจอมเกล้า มีจำนวน 150 ดวง ตติยจุลจอมเกล้า จำนวน 250 ดวง และทุติยจุลจอมเกล้า จำนวน 100 สำรับ ดังนั้นจำนวนคุณหญิง จะมีได้ไม่เกิน 500 คน

อ้างอิง
-------

1. ↑  หนังสือเวียนที่กล่าวถึงการใช้คำนำนามสตรีที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เก็บถาวร 2010-01-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน จาก สำนักเลขธิการคณะรัฐมนตรี ดูฉบับพิมพ์เผยแพร่ทั่วไปได้ใน **สตรีสาร** ปีที่ 15 ฉบับที่ 333 (พฤษภาคม 2504), น. 113.
2. ↑  หอจดหมายเหตุแห่งชาติ (หจช.), เอกสารสำนักงานเลขานุการกรม กรมศิลปากร กระทรวงศึกษาธิการ **ศธ.0701.9/897** การใช้คำนำนามสตรี (พ.ศ. 2505)
3. ↑  "สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2019-04-29. สืบค้นเมื่อ 2023-02-16.
4. ↑  ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ การใช้คำนำหน้านามสตรีผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า เก็บถาวร 2023-02-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน 4 มีนาคม 2565, เล่ม 139 ตอนพิเศษ 53 ง หน้า 1.

* ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ลำดับเกียรติเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย เก็บถาวร 2011-11-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, เล่ม ๑๑๐, ตอน ๒๙ง ฉบับพิเศษ, ๑๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๓๖, หน้า ๑

ดูเพิ่ม
-------

* ท่านผู้หญิง

| * ด
* ค
* ก
เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า |
| --- |
| ฝ่ายหน้า (บุรุษ) | ปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษ • ปฐมจุลจอมเกล้า (รายนาม) • ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ • ทุติยจุลจอมเกล้า • ตติยจุลจอมเกล้าวิเศษ • ตติยจุลจอมเกล้า • ตติยานุจุลจอมเกล้า |
| ฝ่ายใน (สตรี) | ปฐมจุลจอมเกล้า (รายนาม) • ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ (รายนาม) • ทุติยจุลจอมเกล้า • ตติยจุลจอมเกล้า • จตุตถจุลจอมเกล้า |
| ดูเพิ่ม | เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย • ลำดับเกียรติ • ท่านผู้หญิง • คุณหญิง |
| **หมวดหมู่ • สถานีย่อย** |