**อุณหภูมิยังผล** (อังกฤษ: Effective Temperature) ของวัตถุเช่นดาวฤกษ์หรือดาวเคราะห์คืออุณภูมิที่หาได้จากพลังงานทั้งหมดของการแผ่คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าของวัตถุดำ อุณหภูมิยังผลจะใช้บ่อยในการประมาณอุณหภูมิของวัตถุเมื่อไม่ทราบโค้งการแผ่รังสี (emissivity curve) (ที่เป็นฟังก์ชันของความยาวคลื่น)

ดาวฤกษ์
-------

อุณหภูมิยังผลหรืออุณหภูมิวัตถุดำของดวงอาทิตย์(5777 K) คืออุณหภูมิของวัตถุดำที่ให้ผลลัพธ์เท่ากับกำลังการแผ่รังสีทั้งหมด
อุณหภูมิยังผลของดาวฤกษ์คืออุณหภูมิของวัตถุดำที่มีฟลักซ์พื้นผิว ({\displaystyle {\mathcal {F}}\_{Bol}}) เป็นไปตามกฎของสเตฟาน-โบลทซ์มาน {\displaystyle {\mathcal {F}}\_{Bol}=\sigma T\_{eff}^{4}}. เมื่อกำลังส่องสว่างของดาว {\displaystyle L=4\pi R^{2}\sigma T\_{eff}^{4}}, เมื่อ {\displaystyle R} คือรัศมีของดาว  นิยามของรัศมีของดาวไม่ตรงไปตรงมาอย่างแน่ชัด อุณหภูมิยังผลที่แม่นยำมากกว่าสัมพันธ์กับอุณหภูมิที่รัศมีที่นิยามโดย Rosseland optical depth 
อุณหภูมิยังผลและกำลังส่องสว่างเป็นตัวแปรฟิสิกส์พื้นฐานที่ใช้ในการระบุตำแหน่งของดาวใน HR Diagram ทั้งอุณหภูมิยังผลและกำลังส่องสว่างตามความเป็นจริงแล้วยังขึ้นอยู่กับองค์ประกอบทางเคมีของดาวด้วย

อุณหภูมิยังผลของดวงอาทิตย์อยู่ที่ประมาณ 5780 K  ดาวฤกษ์จริง ๆ แล้วจะมีการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิเมื่อเทียบกับระยะทางจากใจกลางถึงชั้นบรรยากาศ อุณหภูมิที่ใจกลางของดวงอาทิตย์ที่เกิดปฏิกิริยานิวเคลียร์ประมาณ 15 000 000 K

ดัชนีสีของดาวจะชี้ให้เห็นถึงอุณหภูมิของมันจากที่เย็นมาก (ดาวมาตรฐาน) หรือดาวแดงที่มีชนิดสเปกตรัม M ที่แผ่รังสีในช่วงคลื่นอินฟราเรดไปจนถึงดาวน้ำเงินที่มีชนิดสเปกตรัม O ที่แผ่รังสีมากในช่วงคลื่นอุลตราไวโอเล็ต อุณหภูมิยังผลของดาวจะแสดงถึงปริมาณพลังงานที่ดาวแผ่ออกมาต่อหน่วยพื้นที่บนพื้นผิว ลำดับชนิดสเปกตรัมจากดาวที่ร้อนที่สุดจนถึงดาวเย็นที่สุดคือ O, B, A, F, G, K, M (Oh Be A Fine Girl Kiss Me)

ดาวฤกษ์แดงอาจจะเป็นดาวแคระแดง ดาวที่อ่อนกำลังในการผลิตพลังงานและมีพื้นที่ผิวน้อยหรืออาจจะเป็นดาวยักษ์ที่ขยายตัวใหญ่ (Supergiant star) เช่น Antares หรือ Betelgeuse จะผลิตพลังงานปริมาณมหาศาลแต่ต้องผ่านพื้นผิวใหญ่มากออกมาทำให้ดาวแผ่พลังงานต่อพื้นผิวน้อย ดาวที่อยู่ใกล้ ๆ กับกึ่งกลางของสเปกตรัมเช่นดวงอาทิตย์ที่มีขนาดปานกลางหรือ Capella ที่มีขนาดใหญ่ (Giant star) จะแผ่พลังงานต่อพื้นผิวมากกว่าดาวแคระแดงที่อ่อนกำลังหรือดาวยักษ์ใหญ่แต่จะน้อยกว่าดาวฤกษ์สีขาวหรือน้ำเงินเช่น Vega หรือ Rigel มาก

ดาวเคราะห์
----------

อุณหภูมิยังผลของดาวเคราะห์จะสามารถคำนวณได้จากการเท่ากันของกำลังจากที่ดาวเคราะห์ได้รับและกำลังจากการปลดปล่อยโดยวัตถุดำมีมีอุณหภูมิ T

ให้ดาวเคราะห์อยู่หากจากดาวฤกษ์ที่มีกำลังส่องสว่าง L เป็นระยะทาง D

สมมติว่าดาวฤกษ์แผ่พลังงานคงที่และดาวเคราะห์อยู่ห่างจากดาวฤกษ์ การดูดกลืนกำลังของพลังงานโดยดาวเคราะห์จะแก้โดยให้ดาวเคราะห์เป็นแผ่นกลมรัศมี r ที่ตัดกับกำลังของพลังงานบางส่วนที่ถูกแผ่ออกจากพื้นผิวเป็นทรงกลมรัศมี D เราจะอนุญาตให้ดาวเคราะห์สะท้อนกำลังของพลังงานบางส่วนจากที่ได้รับมาโดยการกำหนดตัวแปรอีกตัวหนึ่งเรียกว่าอัลบีโด หากอัลบีโดมีค่าเป็น 1 จะหมายถึงพลังงานทั้งหมดที่ได้รับมาถูกสะท้อนออกไปทั้งหมดโดยไม่มีการดูดกลืน ส่วนอัลบีโดมีค่า 0 หมายถึงพลังงานทั้งหมดที่ได้รับมาจะถูกดูดกลืนทั้งหมด ในเทอมของการดูดกลืนกำลังของพลังงานคือ

{\displaystyle P\_{abs}={\frac {Lr^{2}(1-A)}{4D^{2}}}}

การสมมติของเราต่อไปคือเราสามารถกำหนดว่าดาวเคราะห์ทั้งหมดมีอุณหภูมิ T เดียวกัน และดาวเคราะห์มีการแผ่รังสีได้อย่างวัตถุดำ ในเทอมของการปลดปล่อยกำลังของพลังงานของดาวเคราะห์คือ

{\displaystyle P\_{rad}=4\pi r^{2}\sigma T^{4}}

การทำให้สองเทอมนี้เท่ากันและทำการจัดรูปใหม่เราก็จะได้เทอมสำหรับการคำนวณหาอุณหภูมิยังผลของดาวเคราะห์คือ

{\displaystyle T=\left({\frac {L(1-A)}{16\pi \sigma D^{2}}}\right)^{\tfrac {1}{4}}}

หมายเหตุ-รัศมีของดาวเคราะห์จะถูกตัดหายไปในเทอมสุดท้าย

อุณหภูมิยังผลของดาวพฤหัสบดีคือ 112 K และอุณหภูมิยังผลของ 51 Pegasi b (Bellerophon) คือ 1258 K อุณหภูมิจริงจะขึ้นอยู่กับอัลบีโด ชั้นบรรยากาศและความร้อนภายในของดาว อุณหภูมิจริงจากการวิเคราะห์สเปกตรัมของดาว HD 209458 b (Osiris) คือ 1130K แต่อุณหภูมิยังผลคือ 1359 K ความร้อนภายในที่อยู่ภายในดาวพฤหัสบดี 40K จะถูกรัวมกับอุณหภูมิยังผลคือ 112K ทำให้ได้ผลลัพธ์คือ 152 K เป็นอุณหภูมิจริงของดาวเคราะห์

ดูเพิ่ม
-------

* อุณหภูมิสี
* อุณหภูมิความสว่าง

อ้างอิง
-------

1. ↑  Archie E. Roy, David Clarke (2003). *Astronomy*. CRC Press. ISBN 9780750309172.
2. ↑  Tayler, Roger John (1994). *The Stars: Their Structure and Evolution*. Cambridge University Press. p. 16. ISBN 0521458854.
3. ↑  Böhm-Vitense, Erika. *Introduction to Stellar Astrophysics, Volume 3, Stellar structure and evolution*. Cambridge University Press. p. 14.
4. ↑  Baschek. "The parameters R and Teff in stellar models and observations".
5. ↑  Lide, David R. บ.ก. (2004). "Properties of the Solar System". *CRC Handbook of Chemistry and Physics* (85th ed.). CRC Press. p. 14. ISBN 9780849304859.
6. ↑  Jones, Barrie William (2004). *Life in the Solar System and Beyond*. Springer. p. 7. ISBN 1-85233-101-1.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* Effective temperature scale for solar type stars
* Surface Temperature of Planets เก็บถาวร 2006-09-06 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน

| * ด
* ค
* ก
ดาวฤกษ์ |
| --- |
| ดาวฤกษ์ก่อนเกิด | 
* เมฆโมเลกุล
	+ บริเวณเอช 2
* กลุ่มเมฆบอก
* วัตถุดาวฤกษ์อายุน้อย
* วัตถุเฮอร์บิก–อาโร
* รอยฮายาชิ
* ขีดจำกัดฮายาชิ
* รอยเฮนเยย์
* ดาวฤกษ์ก่อนเกิด
* ที วัว
* เอฟยู นายพราน
* ดาวเฮอร์บิก เออี/บีอี

 |
| วิวัฒนาการ | 
* กำเนิด
* ก่อนลำดับหลัก
* แถบลำดับหลัก
* วิวัฒนาการหลังดาวยักษ์แดง
* แขนงดาวยักษ์เชิงเส้นกำกับ
* แผ่นยาวดาวแปรขนาดและแปรแสง
* เนบิวลาดาวเคราะห์ก่อนเกิด
* เนบิวลาดาวเคราะห์
* ดาววอลฟ์–ราแย
* นวดารา
* มหานวดารา
* ไฮเปอร์โนวา
* แผนภาพของแฮร์ตสปรอง–รัสเซิล

 |
| ประเภท | 
* ดาวแคระ
	+ น้ำเงิน
	+ ส้ม
	+ แดง
	+ เหลือง
	+ เหลือง-ขาว
* ดาวยักษ์เล็ก
* ดาวยักษ์
	+ น้ำเงิน
	+ แดง
* ดาวยักษ์สว่าง
* ดาวยักษ์ใหญ่
	+ น้ำเงิน
	+ แดง
	+ เหลือง
* ดาวยักษ์ใหญ่ยิ่ง
	+ เหลือง
* ดาวแปลกพวกน้ำเงิน
* ดาวแปรแสงแกมมาแคสซิโอเปีย
* ดาวคาร์บอน
	+ ซีเอช
* แบเรียม
* เอส
* ดาวฤกษ์ประหลาด
* ดาวเทคเนเทียม
* ดาวปรอท-มังกานีส
* ดาวแปรแสง

 |
| คุณสมบัติ | 
* การจัดประเภท
* ดัชนีสียูบี-วี
* การสังเคราะห์นิวเคลียส
* อุณหภูมิยังผล
* ความเป็นโลหะ
* การหมุน
* สนามแม่เหล็ก
* การเคลื่อนไหวผิดปกติของบรรยากาศแบบไมโคร
* ระบบดาวเคราะห์
* ความเร็วแนวเล็ง
* การเคลื่อนที่เฉพาะ
* พารัลแลกซ์
* ความเร็วของอวกาศ
	+ ดาวฤกษ์ความเร็วสูง - ดาวฤกษ์ความเร็วสูงยิ่งยวด

 |
| โครงสร้าง | 
* แกน
* เขตพาความร้อน
* เขตแผ่รังสี
* โฟโตสเฟียร์
* โครโมสเฟียร์
* โคโรนา
* ลมดาวฤกษ์
* โพรงลมดาวฤกษ์

 |
| ซากดาว | 
* ดาวแคระขาว
* ดาวนิวตรอน
* พัลซาร์
* แมกนีทาร์
* ดาวควาร์ก
* ดาวส่วนประกอบประหลาด
* หลุมดำ
* หลุมดำดาวฤกษ์

 |
| รายชื่อดาวฤกษ์ | 
* เรียงตามมวล
* เรียงตามขนาด
* เรียงตามโชติมาตรปรากฏ
* เรียงตามโชติมาตรสัมบูรณ์
* เรียงตามระยะห่าง

 |