คู่นกตะขาบหัวหงอกที่ประเทศแกมเบีย
**นกตะขาบหัวหงอก** หรือ **นกตะขาบทุ่งท้องสีน้ำเงิน** (อังกฤษ: blue-bellied roller; ชื่อวิทยาศาสตร์: *Coracias cyanogaster*) เป็นนกในวงศ์นกตะขาบซึ่งกระจายพันธุ์ทั่วแอฟริกาในแถบละติจูดแคบ ๆ จากเซเนกัลไปจนถึงทางตะวันออกเฉียงเหนือของสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก เป็นนกไม่อพยพตามฤดูกาลและมักอาศัยในท้องถิ่นที่มีทุ่งหญ้าสะวันนาในภูมิอากาศแบบชื้นโดยเฉพาะที่มีต้นไม้ในสกุล *Isoberlinia* ขึ้นหนาแน่น

อนุกรมวิธาน
-----------

นกตะขาบหัวหงอกได้รับชื่อทวินาม *Coracias cyanogaster* ในปี ค.ศ. 1816 โดยจอร์จ คูวิเยร์ (Georges Cuvier) นักธรรมชาติวิทยาชาวฝรั่งเศสที่มีพื้นฐานมาจากภาพ "*นกตะขาบทุ่งท้องสีน้ำเงิน (Le Rollier à ventre bleu)*" ซึ่งฟรองซัวส์ เลอเวลลอง (François Levaillant) วาดและให้คำอธิบายไว้ในปี ค.ศ. 1806 ชื่อลักษณะเฉพาะเป็นภาษากรีกโบราณคือ *kuanos* แปลว่า "สีน้ำเงินเข้ม" กับ *gastēr* แปลว่า "ท้อง" ทั้งนี้เลอเวลลองเข้าใจผิดคิดว่าตัวอย่างดังกล่าวถูกเก็บได้จากเกาะชวา โดยความเป็นจริงแล้วนกชนิดนี้มีถิ่นที่อยู่ในแอฟริกาตะวันตก ซึ่งต่อมาได้ระบุพื้นที่เก็บตัวอย่างต้นแบบเป็นเซเนกัล นกตะขาบหัวหงอกเป็นแบบโมโนไทป์ (monotypic species) คือ ไม่มีการระบุชนิดย่อย

ลักษณะ
------

เป็นนกขนาดใหญ่ ซึ่งมีขนาดเกือบเท่านกหัวขวาน ยาว 28–30 เซนติเมตร (11–12 นิ้ว) ขนหลังสีน้ำตาลเข้มหรือน้ำตาลดำ ขนหัว คอ และอกเป็นขนสีขาวนวลหรือน้ำตาลซีด (สีครีม) ขนส่วนที่เหลือส่วนใหญ่เป็นสีน้ำเงินเข้ม

ตัวเต็มวัยมีแถบหางยาว 6 เซนติเมตร (2.4 นิ้ว) ทั้งสองเพศมีความคล้ายคลึงกัน (แทบไม่มีภาวะทวิสัณฐานทางเพศ) ลูกนกและนกรุ่นเยาวชนมีสีคล้ายตัวเต็มวัยแต่สีอ่อนและมอ ๆ 

นกตะขาบหัวหงอกมีความโดดเด่นในขณะบินโดยเฉพาะการโฉบพุ่งตรง (ร่อนแบบไม่กระพือปีก) จากปีกสีน้ำเงินเข้มสด หลังสีน้ำตาลเข้ม ตัดกับหัวและอกสีขาวนวล และหางที่ยาวตรง

มักร้องเสียงดังแหบเป็นจังหวะคล้าย "กา-กา-กา"

การกระจายพันธุ์และถิ่นอาศัย
---------------------------

เป็นนกอาศัยทั่วไปในทุ่งโล่งเขตอบอุ่น อาจมีต้นไม้ประปราย นกตะขาบหัวหงอกมักชอบเกาะโดด ๆ นาน ๆ บนกิ่งไม้ เสา หรือสายไฟเหนือศีรษะ แบบเดียวกับนกอีเสือ เพื่อเฝ้าดูเหยื่อเช่น ตั๊กแตนและแมลงขนาดใหญ่อื่น ๆ

พฤติกรรมและนิเวศวิทยา
---------------------

นกตะขาบหัวหงอกมีพฤติกรรมการบินแบบนกกระต้อยตีวิด มักบินผาดแผลงโดยมีการบิดและหมุนตัว ซึ่งเป็นที่มาชองชื่อภาษาอังกฤษของนกชนิดนี้ว่า "roller" 

มักทำรังอยู่ในโพรงต้นไม้

สถานะ
-----

มีเขตการแพร่กระจายพันธุ์ที่กว้าง และมักพบได้ทั่วไปในวงกว้าง ได้รับการประเมินว่าเป็นสิ่งมีชีวิตที่มีความเสี่ยงต่ำต่อการสูญพันธุ์ในบัญชีแดงไอยูซีเอ็น

ในกรงเลี้ยง
-----------

สามารถเลี้ยงนกตะขาบหัวหงอกในกรงเลี้ยงได้ และบางครั้งพบเห็นได้ในสวนสัตว์ กรงเลี้ยงนกขนาดใหญ่ และอาคารทางการปักษีวิทยาที่คล้ายคลึงกัน

ระเบียงภาพ
----------

* ในธรรมชาติในธรรมชาติ
* ในธรรมชาติ ที่แกมเบียในธรรมชาติ ที่แกมเบีย
* ในกรงเลี้ยงในกรงเลี้ยง
* ขนรอบตาสีดำขนรอบตาสีดำ

อ้างอิง
-------

1. ↑  BirdLife International (2016). "*Coracias cyanogaster*". *The IUCN Red List of Threatened Species*. IUCN. **2016**: e.T22682908A92967763. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682908A92967763.en. สืบค้นเมื่อ 13 January 2018.
2. ↑  Cuvier, Georges (1817). *Le Règne animal distribué d'après son organisation : pour servir de base a l'histoire naturelle des animaux et d'introduction a l'anatomie comparée* (ภาษาฝรั่งเศส). Vol. Tome 1. Paris: Déterville. p. 401, Note 2. The volume has 1817 printed on the title page but was published in 1816. See: Dickinson, E.C.; Overstreet, L.K.; Dowsett, R.J.; Bruce, M.D. (2011). *Priority! The Dating of Scientific Names in Ornithology: a Directory to the literature and its reviewers*. Northampton, UK: Aves Press. p. 85. ISBN 978-0-9568611-1-5.
3. ↑  Levaillant, François (1806). *Histoire naturelle des oiseaux de paradis et des rolliers : suivie de celle des toucans et des barbus* (ภาษาฝรั่งเศส). Vol. Tome Premier. Paris: Chez Denné le jeune, Perlet. pp. 78-79 Plate 26.
4. ↑  Peters, James Lee, บ.ก. (1945). *Check-List of Birds of the World*. Vol. Volume 5. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. p. 244. `{{cite book}}`: `|volume=` has extra text (help)
5. ↑  Gill, Frank; Donsker, David; Rasmussen, Pamela, บ.ก. (January 2021). "Rollers, ground rollers, kingfishers". *IOC World Bird List Version 11.1*. International Ornithologists' Union. สืบค้นเมื่อ 27 April 2021.
6. 1 2 3 4  Fry, C. Hilary; Fry, Kathie; Harris, Alan (1992). *Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers*. London: Christopher Helm. pp. 300–301, Plate 39. ISBN 978-0-7136-8028-7.

คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
**นกตะขาบหัวหงอก**

วิกิสปีชีส์มีข้อมูลภาษาอังกฤษเกี่ยวกับ ***Coracias cyanogaster***

|  |  |
| --- | --- |
| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน | 
* Wikidata: Q926693
* Wikispecies: Coracias cyanogaster
* ADW: Coracias\_cyanogaster
* Avibase: 306C892E9B9DCB15
* BirdLife: 22682908
* eBird: blbrol1
* GBIF: 2475364
* iNaturalist: 2264
* IRMNG: 11192120
* ITIS: 554525
* IUCN: 22682908
* NCBI: 1547490
* Xeno-canto: Coracias-cyanogaster

 |