ประเทศในเอเชียกลาง

**คาซัคสถาน** (คาซัค: Қазақстан / Qazaqstan, ออกเสียง [qɑzɑqˈstɑn]; รัสเซีย: Казахста́н, ออกเสียง: [kɐzəxˈstɐn]) มีชื่อทางการว่า **สาธารณรัฐคาซัคสถาน** (คาซัค: Қазақстан Республикасы / Qazaqstan Respublikasy; รัสเซีย: Респу́блика Казахста́н) เป็นรัฐข้ามทวีปที่ตั้งอยู่ในภูมิภาคเอเชียกลางและกินพื้นที่บางส่วนของยุโรปตะวันออก มีพรมแดนติดต่อกับประเทศรัสเซียทางทิศเหนือและตะวันตก ติดต่อกับประเทศจีนทางทิศตะวันออก ติดต่อกับประเทศคีร์กีซสถานทางตะวันออกเฉียงใต้ ติดต่อกับประเทศอุซเบกิสถานทางทิศใต้ และติดต่อกับเติร์กเมนิสถานทางตะวันตกเฉียงใต้ เมืองหลวงคืออัสตานา (ซึ่งมีชื่อเรียกว่า "โนร์-โซลตัน" ระหว่าง พ.ศ. 2562–2565) โดยมีอัลมาเตอเป็นเมืองหลวงเก่าจนถึง พ.ศ. 2540 คาซัคสถานเป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลขนาดใหญ่ที่สุดในโลก เป็นประเทศที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในกลุ่มโลกอิสลาม และใหญ่เป็นอันดับเก้าของโลก มีประชากรประมาณ 19 ล้านคน ถือเป็นประเทศที่มีความหนาแน่นประชากรต่ำ คือน้อยกว่า 6 คนต่อตารางกิโลเมตร (15 คนต่อตารางไมล์)

ดินแดนของคาซัคสถานเป็นถิ่นอาศัยของชนเผ่าและอาณาจักรเก่าแก่มาตั้งแต่อดีตกาล ชาวซิทเคยปกครองดินแดนแห่งนี้ตั้งแต่สมัยโบราณก่อนทีจักรวรรดิอะคีเมนิดจะเรืองอำนาจและขยายอาณาเขตจรดดินแดนทางใต้ กลุ่มชนเตอร์กิกซึ่งเป็นชนเผ่าเร่ร่อนที่สืบเชื้อสายมาจากราชวงศ์เติร์กเข้ามาตั้งรกรากประมาณช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 6 จักรวรรดิมองโกลภายใต้การปกครองของเจงกิส ข่าน เข้าปราบปรามและยึดครองดินแดนในคริสต์ศตวรรษที่ 13 ตามด้วยการยึดครองดินแดนส่วนใหญ่โดยรัฐข่านคาซัคในคริสต์ศตวรรษที่ 15 ซึ่งได้กลายเป็นอาณาเขตของคาซัคสถานยุคใหม่ในเวลาต่อมา ในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ชาวคาซัคซึ่งเป็นหนึ่งในชนกลุ่มย่อยของกลุ่มชนเติร์กเข้ามาตั้งรกราก และแยกตัวออกเป็นสามกลุ่มย่อยที่เรียกว่า *Zhuz* การตั้งถิ่นฐานของพวกเขารุกล้ำเขตแดนของรัสเซียตลอดคริสต์ศตวรรษที่ 18 ก่อนที่ชาวรัสเซียจะตอบโต้ด้วยการรุกล้ำบริเวณทุ่งหญ้าคาซัค และยึดครองดินแดนทั้งหมดก่อนผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิรัสเซียในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 และปลดปล่อยทาสทั้งหมดที่ถูกชาวคาซัคจับตัวมา การปฏิวัติรัสเซียและสงครามกลางเมืองรัสเซียนำไปสู่การจัดระเบียบการปกครองในดินแดนอีกหลายครั้ง ใน พ.ศ. 2479 ดินแดนทั้งหมดกลายเป็นสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคาซัคภายใต้สหภาพโซเวียต คาซัคสถานถือเป็นสาธารณรัฐของสหภาพโซเวียตแห่งสุดท้ายที่ประกาศเอกราชระหว่างการล่มสลายของสหภาพโซเวียตระหว่าง พ.ศ. 2531–2534 

คาซัคสถานถือเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจและการเมืองในภูมิภาคเอเชียกลาง โดยถือครองจีดีพีเฉลี่ยถึงร้อยละ 60 ของทั่วทั้งภูมิภาค รายได้หลักมาจากอุตสาหกรรมส่งออกน้ำมันและก๊าซ รวมทั้งมีทรัพยากรแร่ธาตุจำนวนมาก คาซัคสถานเป็นสาธารณรัฐซึ่งปกครองในระบอบประชาธิปไตยโดยนิตินัย อย่างไรก็ตาม องค์กรสิทธิมนุษยชนอธิบายว่ารัฐบาลคาซัคมีการปกครองแบบเผด็จการ และมีสิทธิมนุษยชนในระดับต่ำ คาซัคสถานถือเป็นรัฐเดี่ยวที่เป็นสังคมพหุนิยมทางวัฒนธรรม และได้รับการจัดอันดับทางดัชนีการพัฒนามนุษย์สูงสุดในภูมิภาค คาซัคสถานเป็นสมาชิกของสหประชาชาติ องค์การการค้าโลก เครือรัฐเอกราช องค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้ สหภาพเศรษฐกิจยูเรเชีย องค์การสนธิสัญญาความมั่นคงร่วมกัน องค์การว่าด้วยความมั่นคงและความร่วมมือในยุโรป องค์การความร่วมมืออิสลาม องค์การรัฐเติร์ก และองค์การวัฒนธรรมเติร์กระหว่างประเทศ

ภูมิศาสตร์
----------

แผนที่ประเทศคาซัคสถาน
ภูมิลักษณ์ในภาคเหนือของคาซัคสถาน
ด้วยพื้นที่ 2.7 ล้านตารางกิโลเมตร (1.56 ล้านตารางไมล์) คาซัคสถานจึงเป็นประเทศที่ใหญ่ที่สุดอันดับ 9 ของโลก โดยมีขนาดพอ ๆ กับภูมิภาคยุโรปตะวันตก

เมืองใหญ่ของประเทศได้แก่ อัสตานา (เป็นเมืองหลวงตั้งแต่เดือนมิถุนายน พ.ศ. 2541), อัลมาเตอ (อดีตเมืองหลวง เคยเป็นที่รู้จักกันในชื่อ อัลมา-อะตา (Alma-Ata) และก่อน พ.ศ. 2460 (1917) ในชื่อเวียร์นืย), คาราฆันเดอ, เชิมเกียนต์, เซียเมียย์ (เซมีปาลาตินสค์) และเตอร์กิสถาน เคยเป็นที่รู้จักในชื่อ ยาซี

ลักษณะภูมิประเทศแผ่ขยายจากตะวันออกจดตะวันตก ตั้งแต่ทะเลสาบแคสเปียนจนถึงแอ่งทาริม (ซินเจียง) และเทือกเขาอัลไต และจากเหนือจดใต้ ตั้งแต่ที่ราบไซบีเรียตะวันตกจนถึงโอเอซิสและทะเลทรายของภูมิภาคเอเชียกลาง

ลักษณะภูมิอากาศเป็นแบบภาคพื้นทวีป มีฤดูหนาวที่หนาวเย็นและฤดูร้อนแห้งแล้งและกึ่งแห้งแล้ง

ความยาวของพรมแดน: รัสเซีย 6,846 กิโลเมตร, อุซเบกิสถาน 2,203 กิโลเมตร, จีน 1,533 กิโลเมตร, คีร์กีซสถาน 1,051 กิโลเมตร และเติร์กเมนิสถาน 379 กิโลเมตร

* แม่น้ำและทะเลสาบสำคัญได้แก่
	+ ทะเลอารัล
	+ แม่น้ำอีลี
	+ แม่น้ำอีร์ติช
	+ แม่น้ำอีชิม
	+ ทะเลสาบบัลคัช
	+ ทะเลสาบไซซัน

อัสตานา
**อัลมาเตอ** เมืองที่ใหญ่ที่สุดของคาซัคสถาน

ประวัติศาสตร์
-------------

### ส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียต

คาซัคสถานเคยเป็น 1 ใน 15 รัฐของสหภาพโซเวียต เรียกว่า สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคาซัค (KSSR) ภายหลังวันที่ 16 ธันวาคม ค.ศ. 1991 ก็ประกาศเอกราชเป็นรัฐสุดท้ายจากสหภาพโซเวียตและก่อตั้งประเทศคาซัคสถาน

ดินแดนที่เป็นคาซัคสถานในปัจุบัน มีผู้คนมาตั้งถิ่นฐานทำมาหากินตั้งแต่ยุคหิน ซึ่งจากสภาพภูมิประเทศที่แห้งแล้ง อาชีพหลักของคนในยุคโบราณก็คือการเลี้ยงสัตว์แบบเร่ร่อน โดยเริ่มต้นมาจากการเลี้ยงม้า

ในยุคศตวรรษที่ 13 ชาวมองโกล ก็เข้ามาในเขตนี้ และก็เริ่มวางระบบการปกครองที่เป็นเรื่องเป็นราวขึ้น และมีการเรียกเขตการปกครองของพวกเขาว่า รัฐข่านคาซัค แต่ความเป็นตัวตนของชาวคาซัค เริ่มปรากฏชัดในศตวรรษที่ 16 เมื่อภาษา วัฒนธรรม แบบคาซัคเริ่มมีความแตกต่างจากคนกลุ่มอื่น 

ในช่วงต้นศตวรรษที่ 19 รัสเซียที่ปกครองดินแดนแถบนี้อยู่ แต่ไม่ได้ให้ความสนใจอะไรมากมาย ก็เริ่มขยายอิทธิพลเข้ามาอย่างเป็นจริงเป็นจัง และสามารถควบคุมปกครองดินแดนแถบนี้ได้อย่างประสบความสำเร็จ เนื่องจากวิตกเรื่องการขยายอิทธิพลเข้ามาของฝ่ายอังกฤษ

การแบ่งเขตการปกครอง
-------------------

ประเทศคาซัคสถานแบ่งออกเป็น 14 แคว้น (คาซัค: облыс/oblys; รัสเซีย: область) และ 4 นคร\* (คาซัค: қаласы/qalasy; รัสเซีย: Город) ทุกแคว้นมีผู้ว่าการแคว้นที่แต่งตั้งโดยประธานาธิบดี ส่วนนายกเทศมนตรีได้รับการแต่งตั้งจากผู้ว่าการแคว้น รัฐบาลคาซัคสถานย้ายเมืองหลวงจากอัลมาเตอไปอัสตานาเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2541

| ชื่อหน่วยการปกครอง | เมืองหลัก | เนื้อที่ (ตร.กม.) | ประชากร  (สำมะโน พ.ศ. 2552) | รหัสไอเอสโอ 3166-2 | แผนที่ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| กุสตาไน | กุสตาไน | 196,001 | 0,885,570 | KZ-KUS | แผนที่ |
| คาซัคสถานตะวันตก | โวรัล | 151,339 | 0,598,880 | KZ-ZAP |
| คาซัคสถานตะวันออก | วึสเกียเมียน | 283,226 | 1,396,593 | KZ-VOS |
| คาซัคสถานเหนือ | เปียโตรปัฟล์ | 097,993 | 0,596,535 | KZ-SEV |
| คาราฆันเดอ | คาราฆันเดอ | 427,982 | 1,341,700 | KZ-KAR |
| คืยซิลออร์ดา | คืยซิลออร์ดา | 226,019 | 0,678,794 | KZ-KZY |
| เชิมเกนต์\* | – | 0,1,170 | 0,603,499 | KZ-SHY |
| ฌัมเบิล | ตารัซ | 144,264 | 1,022,129 | KZ-ZHA |
| เตอร์กิสถาน | เตอร์กิสถาน | 117,249 | 2,469,357 | KZ-TUR |
| อัสตานา\* | – | 000,710 | 0,613,006 | KZ-AST |
| บัยโกเงอร์\* | – | 000,057 | 0,036,175 |  |
| ปัฟโลดาร์ | ปัฟโลดาร์ | 124,800 | 0,742,475 | KZ-PAV |
| มังเฆิสเตา | อักเตา | 165,642 | 0,485,392 | KZ-MAN |
| อักเตอเบีย | อักเตอเบีย | 300,629 | 0,757,768 | KZ-AKT |
| อักโมลา | เกิกเชียเตา | 146,219 | 0,737,495 | KZ-AKM |
| อัลมาเตอ | ตัลเดอโกร์ฆัน | 223,924 | 1,807,894 | KZ-ALM |
| อัลมาเตอ\* | – | 000,319 | 1,365,632 | KZ-ALA |
| อาเตอเรา | อาเตอเรา | 118,631 | 0,510,377 | KZ-ATY |

ใน พ.ศ. 2538 รัฐบาลคาซัคสถานและรัสเซียได้ทำข้อตกลงให้รัสเซียเช่าพื้นที่ 6,000 ตารางกิโลเมตร รอบท่าอวกาศยานบัยโกเงอร์ และเมืองบัยโกเงอร์เป็นเวลา 20 ปี

นโยบายต่างประเทศ
----------------

### ความสัมพันธ์กับไทย

ความสัมพันธ์ของทั้งสองประเทศดำเนินไปอย่างราบรื่นมาโดยตลอด ตั้งแต่มีการสถาปนาความสัมพันธ์เมื่อวันที่ 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2535 ปัจจุบัน ความสัมพันธ์ไทย – คาซัคสถานนับได้ว่ามีพัฒนาการที่ก้าวหน้าและแน่นแฟ้น ยิ่งขึ้น โดยได้มีการแลกเปลี่ยนการเยือนระดับสูงระหว่างกัน รวมทั้งได้มีการแลกเปลี่ยนความรู้ ประสบการณ์ และความร่วมมือด้านต่าง ๆ ระหว่างกันอย่างต่อเนื่อง อาทิ ความร่วมมือด้านการท่องเที่ยวและบริการ และวิชาการ เป็นต้น

ไทยได้แต่งตั้งนาย Mirgali Kunayev เป็น กสม. ณ นครอัลมาเตอ และมีอำนาจตรวจลงตรา ซึ่งนักท่องเที่ยวคาซัคสถานสามารถขอรับการตรวจลงตราเพื่อพำนักในไทยได้เกิน 15 วัน

ผู้นำไทยกับคาซัคสถานมีความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดและมีการแลกเปลี่ยนการเยือนระหว่างกันอย่างสม่ำเสมอ ซึ่งมีส่วนช่วยให้ความร่วมมือระหว่างสองประเทศดำเนินไปอย่างราบรื่น คาซัคสถานได้ให้การสนับสนุนไทยในการสมัครเป็นสมาชิกการประชุมว่าด้วยการปฏิสัมพันธ์และการแสวงหามาตรการเสริมสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจในเอเชีย (Conference on Interaction and Confidence Building Measures in Asia - CICA) ซึ่งเป็นกรอบการประชุมเพื่อส่งเสริมความมั่นคงและเสถียรภาพในภูมิภาคเอเชียที่คาซัคสถานได้ริเริ่มขึ้น โดยไทยได้เข้าเป็นสมาชิกของ CICA เมื่อเดือนตุลาคม 2547 

ฝ่ายคาซัคสถานประสงค์ที่จะสมัครเป็นสมาชิกการประชุมว่าด้วยความมั่นคงระหว่างประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (ASEAN Regional Forum - ARF) และขอรับการสนับสนุนจากประเทศไทย

ไทยได้สนับสนุนคาซัคสถานในการเข้าร่วมเป็นสมาชิกความร่วมมือเอเชีย (Asia Cooperation Dialogue - ACD) ซึ่งไทยริเริ่ม โดยในระหว่างการประชุมรัฐมนตรี ACD เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน 2546 ที่จังหวัดเชียงใหม่ ที่ประชุมฯ ได้ให้การสนับสนุนอย่างเป็นเอกฉันท์ในการรับคาซัคสถานเข้าเป็นสมาชิก ACD

กองทัพ
------

บทความหลัก: กองทัพคาซัคสถาน
กองทหารเกียรติยศหน่วยพิทักษ์สาธารณรัฐ
### กองทัพบก

บทความหลัก: กองทัพบกคาซัคสถาน
ทหารคาซัคสถานส่วนใหญ่ถูกสืบทอดมาจากกองทัพแดงของสหภาพโซเวียต หน่วยงานเหล่านี้กลายเป็นแกนหลักของทหารคาซัคสถานสมัยใหม่ กองทัพบกคาซัคสถานได้มุ่งเน้นที่หน่วยรถหุ้มเกราะในปีที่ผ่านมา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1990 หน่วยหุ้มเกราะได้ขยายจาก 500 คัน ถึง 1,613 คัน ใน ค.ศ. 2005

คาซัคสถานได้ส่งทหารวิศวกร 49 คน ไปยังอิรักเพื่อให้ความช่วยเหลือภารกิจของสหรัฐในการบุกรุกอิรัก

เศรษฐกิจ
--------

### โครงสร้างทางเศรษฐกิจ

คาซัคสถานเป็นประเทศที่มีพื้นที่ใหญ่เป็นอันดับสองในกลุ่มประเทศอดีตสหภาพโซเวียต มีทรัพยากรที่สำคัญเป็นจำนวนมาก เช่น น้ำมันดิบ แร่ธาตุ ตลอดจนยังมีขีดความสามารถทางการเกษตรอันเนื่องมาจากพื้นที่สำหรับเพาะปลูกและทำปศุสัตว์ที่กว้างขวาง

ก่อนปี พ.ศ. 2533 ระบบเศรษฐกิจคาซัคสถานเป็นส่วนหนึ่งของระบบการแบ่งการผลิตของสหภาพโซเวียต โดยถูกกำหนดให้มีความชำนาญด้านเกษตรกรรม ตามโครงการดินแดนบริสุทธิ์ฮรุชชอฟ (Khrushchev Virgin Lands) ส่วนอุตสาหกรรมหลักขึ้นอยู่กับการขุดเจาะน้ำมันและการทำเหมืองแร่ การผสมโลหะ และการสกัดแร่ธาตุ ตลอดจนการผลิตเครื่องจักรขนาดใหญ่ เช่น เครื่องมือก่อสร้าง รถแทรกเตอร์ และเครื่องมือเครื่องใช้ในการเกษตร

ภายหลังการสลายตัวของสหภาพโซเวียต ความต้องการสินค้าเครื่องจักรกลหนักซึ่งเป็นสินค้าหลักของคาซัคสถานได้ลดลง ส่งผลให้สภาพเศรษฐกิจตกต่ำอย่างมากระหว่างปี พ.ศ. 2534 - 2537 อัตราเงินเฟ้อสูงและมูลค่า Real GDP ลดลงมากกว่าร้อยละ 5 ระหว่างปี พ.ศ. 2538 - 2540 รัฐบาลคาซัคสถานได้ปฏิรูประบบเศรษฐกิจและแปรรูปรัฐวิสาหกิจอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ทรัพย์สินส่วนใหญ่ตกสู่ภาคเอกชน อัตราการเจริญเติบโตของประเทศเริ่มฟื้นตัวขึ้น 

ในปี พ.ศ. 2539 คาซัคสถานได้เข้าร่วมเป็นภาคีความร่วมมือก่อสร้างท่อส่งน้ำมันในทะเลแคสเปียน ซึ่งส่งผลให้สามารถส่งออกน้ำมันได้มากขึ้น

ในปี พ.ศ. 2541 สภาวะการตกต่ำของราคาน้ำมันในตลาดโลกได้ส่งผลให้เศรษฐกิจของคาซัคสถานตกต่ำลงชั่วขณะ แต่หลังจากปี พ.ศ. 2542 ราคาน้ำมันได้ถีบตัวสูงขึ้น ประกอบกับการลดค่าเงินที่ถูกจังหวะและการเกษตรที่ได้ผลดี ทำให้ภาวะเศรษฐกิจคาซัคสถานเจริญเติบโต

### ภาคเกษตรกรรม

เกษตรกรรมเป็นภาคอุตสาหกรรมที่มีการจ้างงานมากที่สุด คิดเป็นหนึ่งในสามของการส่งออก หรือ ร้อยละ 20-25 ของแรงงานภาคอุตสาหกรรม ผลผลิตหลักได้แก่ เมล็ดพันธุ์พืช 

แต่การเก็บเกี่ยวผลผลิตที่ไม่แน่นอนและการปฏิรูประบบเศรษฐกิจอย่างลุ่ม ๆ ดอน ๆ ทำให้การเก็บเกี่ยวเมล็ดพันธุ์พืชที่เคยสูงสุดในปี พ.ศ. 2535 กลับตกต่ำที่สุดในปี พ.ศ. 2538 และการผลิตภาคการเกษตรซึ่งเคยมีส่วนแบ่งรายได้ประชาชาติร้อยละ 23 ในปี พ.ศ. 2532 กลับลดลงมาอยู่ที่ร้อยละ 8.6 ในปี พ.ศ. 2543 ส่วนภาคการบริการที่ถูกละเลยภายใต้ระบอบคอมมิวนิสต์ กลับมีการขยายตัวขึ้นอย่างเห็นได้ชัดนับแต่ได้รับเอกราช

ส่วนด้านการค้า ที่อยู่อาศัย และการคมนาคม ก็มีการขยายตัวอย่างรวดเร็วเช่นกัน สำหรับการลงทุนนั้นมีมูลค่าร้อยละ 19 ของ GDP โดยหนึ่งในสี่ของการลงทุนนั้น มาจากบริษัทต่างชาติที่เข้ามาลงทุนในอุตสาหกรรมน้ำมันและโลหะ

### การครอบครองกรรมสิทธิ์ที่ดิน

การโอนธุรกิจที่ดินให้เป็นของภาคเอกชนดำเนินไปอย่างช้า ๆ และรัฐบาลอนุญาตให้ชาวคาซัคเท่านั้นเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินเกษตรกรรมได้ ในกรณีที่ชาวต่างชาติและประชาชนทั่วไปต้องการครอบครองกรรมสิทธิ์ที่ดินอื่น ๆ จะต้องมีบ้านหรือทรัพย์สินอยู่บนที่ดินผืนนั้น ส่วนที่ดินนอกเหนือจากนั้นถูกครอบครองโดยภาครัฐ

### การปฏิรูปเศรษฐกิจ

ประธานาธิบดีนาซาร์บาเยฟได้นำความล้มเหลวและข้อผิดพลาดของการปฏิรูปเศรษฐกิจในยุโรปตะวันออกมาเป็นพื้นฐานในการกำหนดนโยบายปฏิรูปเศรษฐกิจของประเทศ โดยเฉพาะข้อผิดพลาดเกี่ยวกับการเร่งสร้างระบบเศรษฐกิจแบบตะวันตก ด้วยการปฏิเสธบทบาทของรัฐในระบบเศรษฐกิจและนำกลไกตลาดมาใช้ทันทีโดยมิได้มีการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานให้สามารถรองรับการพัฒนาของระบบอย่างสอดคล้องกันเสียก่อน ด้วยเหตุนี้ คาซัคสถานจึงให้ความสำคัญกับการดำเนินบทบาทของรัฐในการควบคุม การผลิต การหมุนเวียนเงินทุน และการดำเนินความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจกับต่างประเทศต่อไป พร้อมทั้งผสมผสานกลไกของรัฐและกลไกตลาดเข้าด้วยกัน

สภาพเศรษฐกิจของคาซัคสถานกำลังอยู่ในระหว่างการพัฒนาไปสู่ระบบการตลาดแบบเสรี ในปี พ.ศ. 2539 คาซัคสถานเริ่มฟื้นตัวทางเศรษฐกิจและมีเสถียรภาพทางการเงินมากขึ้น สังเกตได้จากอัตราเงินเฟ้อของราคาผู้บริโภคลดลงเหลือเพียงร้อยละ 39.1 ในปี พ.ศ. 2539 เมื่อเทียบกับปี พ.ศ. 2538 ที่มีอัตราร้อยละ 175 และปี พ.ศ. 2537 ที่มีอัตราถึงร้อยละ 1,900 ส่วนอัตราการว่างงานนั้นอยู่ในระดับที่ต่ำ 

อย่างไรก็ตาม สถานการณ์ทางเศรษฐกิจก็ยังมีความเปราะบางอยู่ โดยเฉพาะในส่วนของอุตสาหกรรมผลิตเหล็กและเหมืองแร่ยังตกต่ำอยู่ เพราะขาดแคลนเงินทุนและปัจจัยในการผลิต ทำให้มีส่วนเกินของแรงงานและประสิทธิภาพ ส่วนทางภาคเกษตรกรรมนั้น ผลผลิตก็ยังอยู่ในระดับที่ต่ำกว่าที่คาดหมายกันไว้ 
การลงทุนขุดเจาะน้ำมันที่บ่อน้ำมัน Tengiz ของคาซัคสถาน ซึ่งรัฐบาลคาซัคสถานลงทุนร่วมกับบริษัท Chevron ของสหรัฐ ฯ ได้รับผลกระทบจากการดำเนินนโยบายของรัสเซียที่จะจำกัดการส่งออกน้ำมันของคาซัคสถานผ่านท่อส่งน้ำมันของตน โดยล่าสุด บ่อน้ำมัน Tengiz สามารถส่งออกน้ำมันได้เพียง 880,000 บาร์เรลต่อเดือนเท่านั้น ในขณะที่เป้าหมายการผลิตในปี พ.ศ. 2540 คือ 30,000 บาร์เรลต่อวัน 

อย่างไรก็ตาม คาซัคสถาน รัสเซีย ตุรกี อาเซอร์ไบจาน และสหรัฐอเมริกา ก็ได้ร่วมกันหารือเพื่อแก้ไขปัญหาการส่งออกน้ำมันผ่านท่อของประเทศต่าง ๆ ของคาซัคสถานแล้ว เนื่องจากคาซัคสถานมีโครงการสร้างท่อขนส่งน้ำมันและแก๊สผ่านรัสเซีย ไปยังชายฝั่งทะเลดำ โดยได้เริ่มดำเนินการในปี พ.ศ. 2541 และจะสิ้นสุดโครงการภายในสิ้นปี พ.ศ. 2543 แต่เส้นทางที่ท่อส่งน้ำมันและก๊าซผ่านนั้น เป็นประเทศคู่แข่งทางด้านนี้กับคาซัคสถานทั้งสิ้น เช่น อาเซอร์ไบจาน อิหร่าน และรัสเซีย และต้นทุนของการสร้างท่อก็มีราคาแพง ซึ่งในระยะยาวแล้ว คาซัคสถานจะต้องให้ความคุ้มครองแก่เส้นทางของท่อส่งออกน้ำมันและแก๊สทั้งด้านการค้าและการเมือง 

เท่าที่ผ่านมา ประเทศที่ดูจะประสบความสำเร็จมากที่สุดในการดำเนินธุรกิจน้ำมันกับคาซัคสถาน ได้แก่ ตุรกี ซึ่งบรรลุข้อตกลงกับคาซัคสถานที่จะร่วมกันพัฒนาบ่อน้ำมันและแก๊สธรรมชาติในคาซัคสถานถึง 7 แห่ง โดยตุรกีจะได้รับส่วนแบ่งเป็นน้ำมันจำนวน 2.1 พันล้านบาร์เรลและแก๊สธรรมชาติจำนวน 208.9 พันล้านลูกบาศก์เมตร คาซัคสถานมีน้ำมันสำรองถึง 2.5% ของปริมาณน้ำมันโลก และคาดว่าภายในปี 2560 จะติดอันดับ 1 ใน 10 ผู้ส่งออกน้ำมัน 

สำหรับการดึงดูดนักลงทุนจากต่างชาติ คาซัคสถานจะต้องแก้ปัญหาการทุจริตและปัญหาความไม่โปร่งใสของการลงทุน ซึ่งพบอยู่ทั่วไป โดยเฉพาะการครอบครองด้านเศรษฐกิจโดยกลุ่มผู้จัดการน้ำมันที่มีอำนาจทางการเมือง จะทำให้รัฐบาลมีรายได้จากการเก็บภาษีน้อยลง

### สถานการณ์เศรษฐกิจปัจจุบัน

ก่อนวิกฤตเศรษฐกิจของรัสเซีย คาซัคสถานได้รับการกล่าวถึงจากนานาชาติค่อนข้างดี ในแง่ของความพยายามและผลของการพัฒนาประเทศ แต่โดยที่รัสเซียเป็นประเทศคู่ค้าหลักของคาซัคสถาน จึงทำให้คาซัคสถานได้รับผลกระทบจากวิกฤตเศรษฐกิจครั้งนี้ด้วย โดยเมื่อวันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2542 รัฐบาลและธนาคารชาติคาซัคสถานได้ประกาศจะยุติการแทรกแซงเพื่อพยุงอัตราการแลกเปลี่ยนของเงินเต็งเก (Tenge) และปล่อยค่าเงินลอยตัว เพื่อให้สินค้าของคาซัคสถานสามารถแข่งขันกับสินค้าจากประเทศอื่นที่ได้ลดค่าเงินในตลาดโลกได้ ทั้งนี้ ค่าเงินเต็งเกอ่อนตัวลงอย่างต่อเนื่อง จากอัตราแลกเปลี่ยน 1 ดอลลาร์สหรัฐ ต่อ 88 เต็งเก ในเดือนเมษายน พ.ศ. 2542 จนเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2546 อัตราแลกเปลี่ยน 1 ดอลลาร์สหรัฐ เท่ากับ 146.37 เต็งเก 

อย่างไรก็ดี คาซัคสถานได้พัฒนาระบบการเงินการธนาคารเป็นอย่างมาก รวมทั้งมีการปฏิรูประบบเศรษฐกิจและการเงิน จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2543 คาซัคสถานเป็นประเทศแรกของอดีตสหภาพโซเวียตที่สามารถจ่ายชำระหนี้คืนแก่กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ได้ล่วงหน้าก่อนกำหนดถึง 7 ปี และในปี พ.ศ. 2545 ได้มีความร่วมมือกับรัฐบาลสหรัฐอเมริกาในด้านการวางแผนระบบเศรษฐกิจ ทั้งนี้ การปรับเปลี่ยนกฎระเบียบเกี่ยวกับภาษีและระบบการคลังมีส่วนช่วยในการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศเป็นอย่างมาก

น้ำมันและแก๊สธรรมชาติยังคงเป็นอุตสาหกรรมหลักที่ทำรายได้ให้แก่ประเทศ ทั้งนี้ มีการพิสูจน์แล้วว่าคาซัคสถานเป็นแหล่งสำรองน้ำมันของโลกร้อยละ 2.5 และจะสามารถผลิตน้ำมันได้วันละ 3 ล้านบาร์เรลภายในปี พ.ศ. 2558 ซึ่งจะทำให้คาซัคสถานอยู่ในกลุ่ม 1 ใน 10 ของประเทศผู้ส่งออกน้ำมันของโลก

### การท่องเที่ยว

ทะเลสาบ Issyk-Kul
แม้ว่าภูเขาและทะเลสาบเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่น่าสนใจ แต่อุตสาหกรรมการท่องเที่ยวมีการเติบโตช้ามากเพราะได้รับการลงทุนน้อย ในช่วงทศวรรษ 2000 มีนักท่องเที่ยวเฉลี่ยปีละ 450,000 คน ส่วนใหญ่มาจากรัสเซีย ทะเลสาบ Issyk-Kul และภูเขาเทียนฉานเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่ค่อนข้างนิยม

โครงสร้างพื้นฐาน
----------------

### การศึกษา

บทความหลัก: การศึกษาในประเทศคาซัคสถาน
สถานศึกษาในคาซัคสถาน
การศึกษาเป็นสากลและบังคับไปจนถึงระดับมัธยมศึกษาและอัตราการรู้หนังสือของผู้ใหญ่เป็น 99.5% การศึกษาประกอบด้วยการศึกษาหลัสามขั้นตอนคือ: ระดับประถมศึกษา (1-4 รูปแบบ), การศึกษาขั้นพื้นฐานทั่วไป (5-9 ฟอร์ม) และการศึกษาระดับอาวุโส (แบบฟอร์ม 10-11 หรือ 12) แบ่งเป็นหมวดวิชาศึกษาทั่วไปอย่างต่อเนื่องและการศึกษามืออาชีพ ปัจจุบันมีมหาวิทยาลัยโรงเรียนและสถาบันการดนตรีโรงเรียนที่สูงขึ้นและสูงขึ้นอยู่ที่วิทยาลัย

ประชากร
-------

### เชื้อชาติ

* ชาวคาซัค 53.4%
* ชาวรัสเซีย 30%
* ชาวยูเครน 3.7%
* ชาวเยอรมัน 2.4%
* ชาวอุซเบก 2.5%
* ชาวตาตาร์ 1.7%
* ชาวอุยกูร์ 1.4%
* ชาวเกาหลี 0.7%
* อื่น ๆ 4.2%

| * ด
* ค
* ก
เมืองที่ใหญ่ที่สุดในประเทศคาซัคสถาน |
| --- |
| 

|  | อันดับ | ชื่อ | แคว้น | ประชากร |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| อัลมาเตออัลมาเตออัสตานาอัสตานา | 1 | อัลมาเตอ | อัลมาเตอ | 1,703,481 | เชิมเกนต์เชิมเกนต์คาราฆันเดอคาราฆันเดอ |
| 2 | อัสตานา | อัสตานา | 860,368 |
| 3 | เชิมเกนต์ | เชิมเกนต์ | 683,273 |
| 4 | คาราฆันเดอ | คาราฆันเดอ | 496,173 |
| 5 | อักเตอเบีย | อักเตอเบีย | 427,719 |
| 6 | ตารัซ | ฌัมเบิล | 351,476 |
| 7 | ปัฟโลดาร์ | ปัฟโลดาร์ | 350,998 |
| 8 | วึสเกียเมียน | คาซัคสถานตะวันออก | 344,421 |
| 9 | เซียเมียย์ | คาซัคสถานตะวันออก | 312,136 |
| 10 | โวรัล | คาซัคสถานตะวันตก | 278,096 |

 |

### ศาสนา



| ศาสนาในคาซัคสถาน |
| --- |
| ศาสนา |  | ร้อยละ |
| อิสลาม |    | 70.2% |
| คริสต์ |    | 26.2% |
| พุทธ |    | 0.50% |
| อื่น ๆ |    | 0.2% |
| ไม่มีศาสนา |    | 2.8% |
| ไม่ระบุ |    | 0.5% |

จากการสำรวจในปี ค.ศ. 2009 พบว่าชาวคาซัคสถานร้อยละ 70.2 นับถือศาสนาอิสลาม รองลงมาคือศาสนาคริสต์ นิกายอีสเทิร์นออร์โธด็อกซ์ ร้อยละ 26.6 นับถือศาสนาพุทธ ร้อยละ 0.50 , ศาสนาอื่นๆ (โดยเฉพาะศาสนายูดาห์) ร้อยละ 0.2, มีร้อยละ 2.8 ระบุว่าตนเป็นผู้ที่ไม่มีศาสนา และร้อยละ 0.5 ไม่ได้ระบุว่านับถือศาสนาใด

ศาสนาอิสลามเป็นศาสนาที่มีจำนวนศาสนิกมากที่สุดในประเทศ ตามมาด้วยศาสนาคริสต์นิกายรัสเซียออร์ทอดอกซ์ หลังจากการแยกตัวออกจากสหภาพโซเวียต คาซัคสถานมีการแสดงออกถึงการนับถือศาสนา เสรีภาพในการนับถือศาสนา และการปฏิบัติศาสนกิจที่แพร่หลายขึ้น ศาสนสถานกว่าร้อยแห่งเพิ่มจำนวนขึ้นอย่างรวดเร็ว สมาคมทางศาสนาเพิ่มขึ้นจาก 670 แห่งในปี ค.ศ. 1990 เป็น 4,170 แห่งในปัจจุบัน

ชาวมุสลิมส่วนใหญ่นับถือนิกายซุนนีย์มัซฮับฮานาฟี ศาสนิกชนส่วนใหญ่คือกลุ่มเชื้อสายคาซัคกว่าร้อยละ 60 และในกลุ่มชาวอุซเบก, อุยกูร์ และตาตาร์ มีชาวซุนนีย์น้อยกว่าร้อยละ 1 ศึกษามัซฮับซาฟิอี (โดยเฉพาะกลุ่มเชื้อสายเชเชน) มีมัสยิดทั้งหมด 2,300 แห่ง ซึ่งทุกแห่งได้เข้าร่วมกับสมาคมจิตวิญญาณมุสลิมคาซัคสถาน (Spiritual Association of Muslims of Kazakhstan) โดยขึ้นตรงต่อศาลมัฟติ (Mufti) และมีวันอีดิลอัฎฮาเป็นวันหยุดราชการ

หนึ่งในสี่ของประชากรนับถือศาสนาคริสต์นิกายรัสเซียออร์ทอดอกซ์ ในกลุ่มประชาชนที่มีเชื้อสายรัสเซีย, ยูเครน และเบลารุสเซีย นอกจากนี้ยังมีนิกายโรมันคาทอลิกและโปรเตสแตนต์ มีโบสถ์คริสต์นิกายออร์ทอดอกซ์ 3,258 แห่ง, โบสถ์นิกายโรมันคาทอลิก 93 แห่ง และโบสถ์ของนิกายโปรเตสแตนต์กว่า 500 แห่ง ทั้งนี้วันคริสต์มาสของนิกายออร์ทอดอกซ์ได้เป็นวันหยุดราชการของประเทศเช่นกัน นอกจากนี้ยังมีศาสนาอื่น ๆ เช่น ยูดาห์, บาไฮ, ฮินดู, พุทธ เป็นอาทิ

ตามข้อมูลการสำรวจสำมะโนประชากรในปี ค.ศ. 2009 มีคริสต์ศาสนิกชนน้อยมากที่มิใช่กลุ่มชาวสลาฟและเยอรมัน ตามตาราง

| ชาติพันธุ์ | อิสลาม | คริสต์ | ยูดาห์ | พุทธ | อื่น ๆ | ไม่มีศาสนา | ไม่ระบุ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| คาซัค | 98.34% | 0.39% | 0.02% | 0.01% | 0.02% | 0.98% | 0.26% |
| รัสเซีย | 1.43% | 91.64% | 0.04% | 0.02% | 0.03% | 6.09% | 0.75% |
| อุซเบก | 99.05% | 0.39% | 0.01% | 0.01% | 0.02% | 0.37% | 0.16% |
| ยูเครน | 0.94% | 90.74% | 0.03% | 0.01% | 0.02% | 7.31% | 0.94% |
| อุยกูร์ | 98.35% | 0.51% | 0.02% | 0.01% | 0.03% | 0.61% | 0.47% |
| ตาตาร์ | 79.57% | 10.24% | 0.02% | 0.03% | 0.06% | 8.11% | 1.97% |
| เยอรมัน | 1.58% | 81.59% | 0.05% | 0.04% | 0.11% | 13.96% | 2.68% |
| เกาหลี | 5.24% | 49.35% | 0.21% | 11.40% | 0.14% | 28.51% | 5.16% |
| ตุรกี | 99.13% | 0.30% | 0.01% | 0.01% | 0.02% | 0.33% | 0.21% |
| อาเซอรี | 94.81% | 2.51% | 0.02% | 0.02% | 0.03% | 1.86% | 0.76% |
| เบลารุสเซีย | 0.79% | 90.16% | 0.04% | 0.01% | 0.03% | 7.82% | 1.15% |
| ดันกัน | 98.93% | 0.37% | 0.01% | 0.03% | 0.04% | 0.34% | 0.28% |
| เคิร์ด | 98.28% | 0.53% | 0.03% | 0.02% | 0.02% | 0.74% | 0.38% |
| ทาจิก | 97.78% | 0.91% | 0.01% | 0.02% | 0.08% | 0.85% | 0.35% |
| โปแลนด์ | 0.69% | 90.07% | 0.04% | 0.01% | 0.13% | 7.30% | 1.76% |
| เชเชน | 93.69% | 2.99% | 0.02% | 0.01% | 0.05% | 2.08% | 1.16% |
| คีร์กีซ | 96.67% | 0.89% | 0.03% | 0.03% | 0.02% | 1.51% | 0.86% |
| อื่น ๆ | 34.69% | 52.32% | 0.82% | 0.91% | 0.13% | 8.44% | 2.69% |
| รวม | 70.20% | 26.32% | 0.03% | 0.09% | 0.02% | 2.82% | 0.51% |

### ภาษา

บทความหลัก: ภาษารัสเซีย
บทความหลัก: ภาษาคาซัค

หมายเหตุ
--------

1. ↑  นอกจากภาษาคาซัค ภาษารัสเซียมีสถานะทางการทุกระดับและทุกรูปแบบ
2. ↑  อักษรทางการของภาษาคาซัค (จนถึง ค.ศ. 2025) และภาษารัสเซีย
3. ↑  อักษรทางการของภาษาคาซัค (ค.ศ. 2025 เป็นต้นมา)
4. ↑  ชาวคาซัคสถานรวมพลเมืองทั้งหมด ซึ่งตรงข้ามกับชาวคาซัคที่เป็นชื่อเรียกกลุ่มชาติพันธุ์คาซัค

อ้างอิง
-------

1. ↑  "Қазақстан Республикасының елордасы – Нұр-Сұлтан қаласының атауын Қазақстан Республикасының елордасы – Астана қаласы деп өзгерту туралы". *Akorda* (ภาษาคาซัค). 17 September 2022. สืบค้นเมื่อ 17 September 2022.
2. ↑  "Constitution of the Republic of Kazakhstan" เก็บถาวร 14 กรกฎาคม 2014 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน. zan.kz.
3. ↑  "Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2020 года". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2020-05-27. สืบค้นเมื่อ 6 August 2020.
4. ↑  "Religion in Kazakhstan; GRF". *www.globalreligiousfutures.org*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-11-13. สืบค้นเมื่อ 2021-10-26.
5. ↑  Schneider, Johann F.; Larsen, Knud S.; Krumov, Krum; Vazow, Grigorii (2013). *Advances in International Psychology: Research Approaches and Personal Dispositions, Socialization Processes and Organizational Behavior* (ภาษาอังกฤษ). Kassel university press GmbH. p. 164. ISBN 978-3-86219-454-4. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 27 February 2018.
6. ↑  Kazakhstan. *CIA World Factbook*.
7. ↑  "Негізгі". *stat.gov.kz*. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 30 May 2019. สืบค้นเมื่อ 30 May 2019.
8. 1 2 3 4  "World Economic Outlook Database, October 2019". *IMF.org*. International Monetary Fund. สืบค้นเมื่อ 29 January 2020.
9. ↑  "GINI index (World Bank estimate)". *data.worldbank.org*. World Bank. สืบค้นเมื่อ 7 May 2019.
10. ↑  "Human Development Report 2020" (PDF) (ภาษาอังกฤษ). United Nations Development Programme. 15 December 2020. สืบค้นเมื่อ 15 December 2020.
11. ↑  "Traditional Institutions in Modern Kazakhstan". *src-h.slav.hokudai.ac.jp*.
12. ↑  ASTANA, YURI ZARAKHOVICH | (2006-09-27). "Breaking News, Analysis, Politics, Blogs, News Photos, Video, Tech Reviews". *Time* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). ISSN 0040-781X. สืบค้นเมื่อ 2022-10-12.
13. ↑  "Parliament of the Republic of Kazakhstan". *www.parlam.kz*.
14. ↑  "Analytical report" (PDF). *www.liportal.de*. 2009. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2017-11-27. สืบค้นเมื่อ 2021-03-07.
15. ↑  ท่องไปกับใจตน - คาซัคสถาน สวรรค์แห่งเอเชียกลาง
16. ↑  Kyrgyzstan country profile. Library of Congress Federal Research Division (January 2007). *This article incorporates text from this source, which is in the public domain.*
17. ↑  "The results of the national population census in 2009". Agency of Statistics of the Republic of Kazakhstan. 12 November 2010. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-07-22. สืบค้นเมื่อ 21 January 2010.
18. 1 2 3 4  Religious Situation Review in Kazakhstan เก็บถาวร 2017-10-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Congress of World Religions. Retrieved on 2009-09-07.
19. 1 2 3  Kazakhstan – International Religious Freedom Report 2008 U.S. Department of State. Retrieved on 2009-09-07.
20. ↑  Islam in Kazakhstan เก็บถาวร 2009-09-18 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Retrieved on 2009-09-07.
21. ↑  "Kazakhstan". *United States Commission on International Religious Freedom*. United States Department of State. 2009-10-26. สืบค้นเมื่อ 2010-06-03.
22. ↑  "Нац состав.rar". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-05-11. สืบค้นเมื่อ 2011-07-24.

 บทความนี้รวมข้อความจากงานที่มีเนื้อหาเสรี (free content) ข้อความนำมาจาก *UNESCO Science Report: towards 2030*, 365–387, UNESCO, UNESCO Publishing.

ดูเพิ่ม
-------

* Alexandrov, Mikhail (1999). *Uneasy Alliance: Relations Between Russia and Kazakhstan in the Post-Soviet Era, 1992–1997*. Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0-313-30965-5.
* Cameron, Sarah. (2018) *The Hungry Steppe: Famine, Violence, and the Making of Soviet Kazakhstan* (Cornell University Press, 2018) online review
* Clammer, Paul; Kohn, Michael & Mayhew, Bradley (2004). *Lonely Planet Guide: Central Asia*. Oakland, CA: Lonely Planet. ISBN 1-86450-296-7.
* Cummings, Sally (2002). *Kazakhstan: Power and the Elite*. London: Tauris. ISBN 1-86064-854-1.
* Demko, George (1997). *The Russian Colonization of Kazakhstan*. New York: Routledge. ISBN 0-7007-0380-2.
* Fergus, Michael & Jandosova, Janar (2003). *Kazakhstan: Coming of Age*. London: Stacey International. ISBN 1-900988-61-5.
* George, Alexandra (2001). *Journey into Kazakhstan: The True Face of the Nazarbayev Regime*. Lanham: University Press of America. ISBN 0-7618-1964-9.
* Martin, Virginia (2000). *Law and Custom in the Steppe*. Richmond: Curzon. ISBN 0-7007-1405-7.
* Nahaylo, Bohdan and Victor Swoboda. *Soviet Disunion: A History of the Nationalities problem in the USSR* (1990) excerpt
* Nazarbayev, Nursultan (2001). *Epicenter of Peace*. Hollis, NH: Puritan Press. ISBN 1-884186-13-0.
* Nazpary, Joma (2002). *Post-Soviet Chaos: Violence and Dispossession in Kazakhstan*. London: Pluto Press. ISBN 0-7453-1503-8.
* Olcott, Martha Brill (2002). *Kazakhstan: Unfulfilled Promise*. Washington, DC: Brookings Institution Press. ISBN 0-87003-189-9.
* Rall, Ted (2006). *Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?*. New York: NBM. ISBN 1-56163-454-9.
* Rashid, Ahmed. *The Resurgence of Central Asia: Islam or Nationalism?* (2017)
* Robbins, Christopher (2007). *In Search of Kazakhstan: The Land That Disappeared*. London: Profile Books. ISBN 978-1-86197-868-4.
* Rosten, Keith (2005). *Once in Kazakhstan: The Snow Leopard Emerges*. New York: iUniverse. ISBN 0-595-32782-6.
* Smith, Graham, ed. *The Nationalities Question in the Soviet Union* (2nd ed. 1995)
* Thubron, Colin (1994). *The Lost Heart of Asia*. New York: HarperCollins. ISBN 0-06-018226-1.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

**ประเทศคาซัคสถาน** ที่โครงการพี่น้องของวิกิพีเดีย

* หาความหมายจากวิกิพจนานุกรม
* ภาพและสื่อจากคอมมอนส์
* เนื้อหาข่าวจากวิกิข่าว
* คำคมจากวิกิคำคม
* ข้อมูลต้นฉบับจากวิกิซอร์ซ
* หนังสือจากวิกิตำรา
* ข้อมูลการเดินทางจากวิกิท่องเที่ยว

**ทั่วไป**

* Caspian Pipeline Controversy from the Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives
* Country Profile from BBC News.
* Kazakhstan. *The World Factbook*. Central Intelligence Agency.
* Kazakhstan information from the United States Department of State
* Portals to the World from the United States Library of Congress.
* Kazakhstan at *UCB Libraries GovPubs*.
* Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan เก็บถาวร 29 กันยายน 2011 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* World Bank Data & Statistics for Kazakhstan
* Kazakhstan Internet Encyclopedia
* Kazakhstan at 20 years of independence, The Economist, 17 December 2011
* "Blowing the lid off" – Unrest in Kazakhstan, The Economist, 20 December 2011
* The Region Initiative (TRI)
* ประเทศคาซัคสถาน ที่เว็บไซต์ Curlie
* Wikimedia Atlas of Kazakhstan
* ดูข้อมูลทางภูมิศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับ ประเทศคาซัคสถาน ที่โอเพินสตรีตแมป
* Country Facts from Kazakhstan Discovery
* 2008 Human Rights Report: Kazakhstan. Department of State; Bureau of Democracy, Human Rights and Labor
* Key Development Forecasts for Kazakhstan from International Futures.

**รัฐบาล**

* Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan เก็บถาวร 29 กันยายน 2011 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* E-Government of the Republic of Kazakhstan
* Government of Kazakhstan เก็บถาวร 2019-08-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Chief of State and Cabinet Members

**การค้า**

* World Bank Summary Trade Statistics Kazakhstan

พิกัดภูมิศาสตร์: 48°N 68°E﻿ / ﻿48°N 68°E﻿ / 48; 68

| * ด
* ค
* ก
คาซัคสถาน บทความเกี่ยวกับ ประเทศคาซัคสถาน |
| --- |
| ประวัติศาสตร์ | 

|  |  |
| --- | --- |
| ก่อนประวัติศาสตร์ | 
* ซากะ
* ฮัน

 |
| ยุคเก่า | 
* Tele
* Rouran Khaganate
* Göktürks
* สหภาพคังการ์
* Kimek Khanate
* Karluks
* Oghuz Yabgu State
* Xueyantuo Khaganate
* Uyghur Kaganate
* Kyrgyz Khaganate
* Kara-Khanid Khanate
* จักรวรรดิมองโกล
* Chagatai Khanate
* Golden Horde
* White Horde

 |
| ตั้งแค่ ค.ศ. 1456 | 
* Kazakh Khanate
* List of Kazakh khans
* Jüz
* Russian Turkestan
* Alash Autonomy
* Kazakh ASSR
* สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคาซัค
* สาธารณรัฐคาซัคสถาน

 |
| ดุเพิ่ม | 
* ไปรษณีย์

 |

 |  |
| ภูมิศาสตร์ | 
* เมือกเขาอัลไต
* Aral Karakum
* ทะเลอารัล
* ทะเลแคสเปียน
* Charyn Canyon
* Kazakh Steppe
* Khan Tangiri Shyngy
* Kyzyl Kum
* Lake Balkhash
* Syr Darya
* Tien (Tian) Shan
* แม่น้ำยูรัล
* Zhetysu

 |
| รัฐบาล | 
* รัฐธรรมนูญ
* การเลือกตั้ง
* ความสัมพันธ์
* รัฐบาล
	+ ประธานาธิบดี
	+ นายกรัฐมนตรี
* ดัชนีการพัฒนามนุษย์
	+ LGBT
* กฎหมาย
* กองทัพ
* รัฐสภา
	+ *Mazhilis*
	+ วุฒิสภา
* การเมือง
* พรรคการเมือง

 |
| การปกครอง | 
* นคร
* อำเภอ
* จังหวัด

 |
| เศรษฐกิจ | 
* เกษตรกรรม
* พลังงาน
* ธนาคาร
* ตลาดหุ้น
* โทรคมนาคม
* เตงเก
* คมนาคม

 |
| ประชากร | 
* การศึกษา
* สาธารณสุข
* ภาษา

 |
| สังคมและวัฒนธรรม | 

|  |
| --- |
| 
* อักษร
* เมียเนิงคาซักสตาเนิม
* เครื่องแต่งกาย
* ตราแผ่นดิน
* อาหาร
* ธงชาติ
* อินเทอร์เน็ต
* บุคคล
* สื่อ
* ดนตรี
* กีฬา
* การแต่งงาน

 |
| ศาสนา | 
* อิสลาม
* คริสต์
* ฮินดู
* Tengriism
* การนับถือ

 |

 |
| 
* หมวดหมู่
* สถานีย่อย
* โครงการวิกิ

 |

| ลิงก์ไปยังบทความที่เกี่ยวข้อง |
| --- |
| 

| * ด
* ค
* ก
ประเทศและดินแดนในทวีปเอเชีย |
| --- |
| รัฐเอกราช | 

|  |  |
| --- | --- |
| ทั้งหมด | 
* กัมพูชา
* กาตาร์
* เกาหลีใต้
* เกาหลีเหนือ
* คีร์กีซสถาน
* คูเวต
* จอร์แดน
* จีน
* ซาอุดีอาระเบีย
* ซีเรีย
* ไซปรัส1
* ติมอร์-เลสเต2
* เติร์กเมนิสถาน
* ทาจิกิสถาน
* ไทย
* เนปาล
* บรูไน
* บังกลาเทศ
* บาห์เรน
* ปากีสถาน
* ปาเลสไตน์
* พม่า
* ฟิลิปปินส์
* ภูฏาน
* มองโกเลีย
* มัลดีฟส์
* มาเลเซีย
* ลาว
* เลบานอน
* เวียดนาม
* ศรีลังกา
* สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์
* สิงคโปร์
* อัฟกานิสถาน
* อาร์มีเนีย1
* อินเดีย
* อิรัก
* อิสราเอล
* อิหร่าน
* อุซเบกิสถาน
* โอมาน

 |
| ส่วนใหญ่ | 
* คาซัคสถาน1
* จอร์เจีย1
* ญี่ปุ่น3
* ตุรกี1
* เยเมน4
* รัสเซีย1
* อาเซอร์ไบจาน1
* อินโดนีเซีย5

 |
| บางส่วน | 
* กรีซ6
* อียิปต์7

 |

 |  |
| รัฐที่ได้รับการรับรองอย่างไม่สมบูรณ์ | 
* เซาท์ออสซีเชีย1
* ไต้หวัน
* นอร์เทิร์นไซปรัส1
* อับคาเซีย1

 |
| เขตบริหารพิเศษและเขตสังกัด | 

|  |  |
| --- | --- |
| จีน | 
* มาเก๊า
* ฮ่องกง

 |
| สหราชอาณาจักร | 
* บริติชอินเดียนโอเชียนเทร์ริทอรี
* แอโครเทียรีและดิเคเลีย

 |
| ออสเตรเลีย | 
* เกาะคริสต์มาส
* หมู่เกาะโคโคส (คีลิง)

 |

 |
| 1มีพื้นที่ทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งอยู่ในทวีปเอเชียตามเกณฑ์ทางภูมิศาสตร์ แต่มีความสัมพันธ์ทางการเมือง เศรษฐกิจ และวัฒนธรรมกับทวีปยุโรปในระดับสูง ในบางกรณีจึงได้รับการจัดอยู่ในทวีปนั้น;2ในบางกรณีจัดอยู่ในเขตโอเชียเนีย; 3หมู่เกาะโองาซาวาระ หมู่เกาะภูเขาไฟ เกาะนิชิโนชิมะ เกาะมินามิโทริชิมะ เกาะโอกิโนโทริชิมะ และบางส่วนของหมู่เกาะอิซุอยู่ในเขตโอเชียเนีย; 4เกาะโซโคตราอยู่ในทวีปแอฟริกา;5นิวกินีตะวันตก หมู่เกาะสเคาเติน หมู่เกาะราจาอัมปัต (รวมทั้งหมู่เกาะโมลุกกะในบางกรณี) อยู่ในเขตโอเชียเนีย; 6เกาะโรดส์ เกาะโคส เกาะซาโมส เกาะไคออส เกาะเลสบอส เกาะคัสเตลโลริโซ เกาะสตรองกีลี เมจิสติส และเกาะโรอยู่ในทวีปเอเชีย; 7คาบสมุทรไซนายอยู่ในทวีปเอเชีย |

| * ด
* ค
* ก
ประเทศและดินแดนในทวีปยุโรป |
| --- |
| รัฐเอกราช | 

|  |  |
| --- | --- |
| ทั้งหมด | 
* โครเอเชีย
* เช็กเกีย
* ซานมารีโน
* เซอร์เบีย
* เดนมาร์ก
* นครรัฐวาติกัน
* นอร์เวย์
* บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา
* บัลแกเรีย
* เบลเยียม
* เบลารุส
* โปแลนด์
* ฟินแลนด์
* มอนเตเนโกร
* มอลโดวา
* มอลตา
* มาซิโดเนียเหนือ
* โมนาโก
* ยูเครน
* เยอรมนี
* โรมาเนีย
* ลักเซมเบิร์ก
* ลัตเวีย
* ลิทัวเนีย
* ลีชเทินชไตน์
* สโลวาเกีย
* สโลวีเนีย
* สวิตเซอร์แลนด์
* สวีเดน
* สหราชอาณาจักร
* ออสเตรีย
* อันดอร์รา
* เอสโตเนีย
* แอลเบเนีย
* ไอซ์แลนด์
* ไอร์แลนด์
* ฮังการี

 |
| ส่วนใหญ่ | 
* กรีซ1
* เนเธอร์แลนด์2
* โปรตุเกส3
* ฝรั่งเศส4
* สเปน3
* อิตาลี3

 |
| บางส่วน | 
* คาซัคสถาน5
* จอร์เจีย6
* ตุรกี7
* รัสเซีย8
* อาเซอร์ไบจาน6

 |

 |  |
| รัฐที่ได้รับการรับรองอย่างไม่สมบูรณ์ | 
* คอซอวอ
* ทรานส์นีสเตรีย

 |
| เขตสังกัดและดินแดนอื่น ๆ | 

|  |  |
| --- | --- |
| เดนมาร์ก | 
* หมู่เกาะแฟโร

 |
| นอร์เวย์ | 
* ยานไมเอน
* สฟาลบาร์

 |
| ฟินแลนด์ | 
* หมู่เกาะโอลันด์

 |
| สหราชอาณาจักร | 
* เกิร์นซีย์
* เจอร์ซีย์
* ยิบรอลตาร์
* ไอล์ออฟแมน

 |

 |
| 
* 1มีดินแดนบางส่วนอยู่ในทวีปเอเชีย
* 2มีดินแดนบางส่วนอยู่ในทวีปอเมริกาเหนือ และทวีปอเมริกาใต้
* 3มีดินแดนบางส่วนอยู่ในทวีปแอฟริกา
* 4มีดินแดนบางส่วนอยู่ในทวีปอเมริกาเหนือ ทวีปอเมริกาใต้ และทวีปแอฟริกา
* 5พื้นที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำยูรัลอยู่ในทวีปยุโรป
* 6พื้นที่ทางตอนเหนือของเทือกเขาคอเคซัสอยู่ในทวีปยุโรป
* 7ภูมิภาคอีสต์เทรซอยู่ในทวีปยุโรป
* 8พื้นที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำยูรัลและเทือกเขายูรัลอยู่ในทวีปยุโรป

* หมวดหมู่ **หมวดหมู่:ทวีปยุโรป**
* สถานีย่อย **สถานีย่อย:ทวีปยุโรป**

 |

| * ด
* ค
* ก
องค์การความร่วมมืออิสลาม (โอไอซี) |
| --- |
| รัฐสมาชิก | 
* อัฟกานิสถาน
* แอลเบเนีย
* แอลจีเรีย
* อาเซอร์ไบจาน
* บาห์เรน
* บังกลาเทศ
* เบนิน
* บูร์กินาฟาโซ
* บรูไน
* แคเมอรูน
* ชาด
* คอโมโรส
* จิบูตี
* อียิปต์
* กาบอง
* แกมเบีย
* กินี
* กินี-บิสเซา
* กายอานา
* อินโดนีเซีย
* อิหร่าน
* อิรัก
* โกตดิวัวร์
* จอร์แดน
* คูเวต
* คาซัคสถาน
* คีร์กีซสถาน
* เลบานอน
* ลิเบีย
* มัลดีฟส์
* มาเลเซีย
* มาลี
* มอริเตเนีย
* โมร็อกโก
* โมซัมบิก
* ไนเจอร์
* ไนจีเรีย
* โอมาน
* ปากีสถาน
* ปาเลสไตน์
* กาตาร์
* ซาอุดีอาระเบีย
* เซเนกัล
* เซียร์ราลีโอน
* โซมาเลีย
* ซูดาน
* ซูรินาม
* ทาจิกิสถาน
* ตุรกี
* ตูนิเซีย
* โตโก
* เติร์กเมนิสถาน
* ยูกันดา
* อุซเบกิสถาน
* สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์
* เยเมน

 |
| รัฐที่ถูกระงับ | 
* ซีเรีย

 |
| รัฐสังเกตการณ์ | 
* บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา
* สาธารณรัฐแอฟริกากลาง
* นอร์เทิร์นไซปรัส
* รัสเซีย
* ไทย

 |

 |

| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน แก้ไขสิ่งนี้ที่วิกิสนเทศ |
| --- |
| นานาชาติ | 
* FAST
* ISNI
* VIAF
* เวิลด์แคต

 |
| ประจำชาติ | 
* สเปน
* ฝรั่งเศส
	+ 2
	+ 3
* BnF data
	+ 2
	+ 3
* กาตาลุญญา
* เยอรมนี
* อิสราเอล
* สหรัฐ
* ญี่ปุ่น
* เช็กเกีย

 |
| ภูมิศาสตร์ | 
* มิวสิกเบรนซ์ พื้นที่

 |
| วิชาการ | 
* CiNii

 |
| อื่น ๆ | 
* สารานุกรมของยูเครนสมัยใหม่
* พจนานุกรมประวัติศาสตร์ของสวิสเซอร์แลนด์
* NARA
* IdRef
* İslâm Ansiklopedisi

 |