**ต่อมไทรอยด์** (อังกฤษ: Thyroid gland) เป็นต่อมไร้ท่อที่อยู่ด้านหน้าของลำคอ โดยอยู่ด้านข้างนาเดียร์และใต้ต่อมกระดูกอ่อนไทรอยด์ (thyroid cartilage) และอยู่ลึกลงไปจากกล้ามเนื้อสเตอร์โนไฮออยด์ (sternohyoid) , สเตอร์โนไทรอยด์ (sternothyroid) และโอโมไฮออยด์ (omoyoid) ต่อมนี้มี 2 พู แผ่ออกทางด้านข้างและคลุมพื้นที่บริเวณด้านหน้าและด้านข้างของหลอดลม (trachea) รวมทั้งส่วนของกระดูกอ่อนคริคอยด์ (cricoid cartilage) และส่วนล่างของกระดูกอ่อนไทรอยด์ (thyroid cartilage) ทั้งสองพูนี้จะเชื่อมกันที่คอคอดไทรอยด์ (isthmus) ซึ่งอยู่ที่บริเวณด้านหน้าต่อกระดูกอ่อนของหลอดลม (trachea cartilage) ชิ้นที่สองหรือสาม

หน้าที่ของต่อมไทรอยด์
---------------------

ทำหน้าที่ในการผลิตฮอร์โมนที่ทำหน้าที่เกี่ยวกับการเผาผลาญพลังงานในร่างกาย รวมไปถึงมีหน้าที่ในการควบคุมพลังงานในร่างกายและมีผลต่อการทำงานในอวัยวะต่าง ๆ อีกด้วย โดยส่วนมากจะมีผลต่อสมองและหัวใจมากที่สุด ซึ่งฮอร์โมนนี้จะอยู่ในการควบคุมของสมองส่วนไฮโปทาลามัสและต่อมใต้สมอง เนื่องจากฮอร์โมนชนิดนี้มีผลต่อร่างกายมาก หากเกิดความผิดปกติกับต่อมไทรอยด์ก็จะส่งผลต่อภาพรวมของร่างกายตามไปด้วย

ระบบของต่อมไทรอยด์
------------------

### ระบบหลอดเลือดแดง (Arterial supplies)

หลอดเลือดแดงที่มาเลี้ยงโครงสร้างของต่อมไทรอยด์ จะมาจากหลอดเลือดแดงซุพีเรียร์ลาริงเจียล (Superior laryngeal artery) และหลอดเลือดแดงอินฟีเรียร์ลาริงเจียล (Inferior laryngeal artery)

* **หลอดเลือดแดงซุพีเรียร์ลาริงเจียล** (Superior laryngeal artery) เป็นแขนงจากหลอดเลือดแดงเอกซ์เทอร์นัลคาโรติด (external carotid artery) ซึ่งผ่านลงมาทางขอบด้านข้างของกล้ามเนื้อไทโรไฮออยด์ (thyrohyoid muscle) แล้วเข้าสู่ทางด้านบนของต่อม แล้วแยกออกเป็นสองแขนงย่อย คือแขนงทางด้านหน้า (anterior branch) ซึ่งเลี้ยงทางส่วนบนของต่อมและไปรวมกับเส้นเลือดอีกข้างที่บริเวณคอคอดไทรอยด์ ส่วนอีกแขนงคือแขนงทางด้านหลัง (posterior branch) ไปเลี้ยงทางหลังของต่อม และอาจไปรวมกับหลอดเลือดแดงอินฟีเรียร์ลารินเจียล (inferior laryngeal artery)
* **หลอดเลือดแดงอินฟีเรียร์ลาริงเจียล** (Inferior laryngeal artery) เป็นแขนงจากหลอดเลือดแดงใหญ่ไทโรเซอร์ไวคอล (thyrocervical trunk) ซึ่งมาจากส่วนแรกของหลอดเลือดแดงใต้กระดูกไหปลาร้า (subclavian artery) โดยจะผ่านเข้ามาจากขอบทางด้านในของกล้ามเนื้อแอนทีเรียร์สคาลีน (anterior scalene muscle) จากนั้นจึงอ้อมไปด้านหลังของกลุ่มหลอดเลือดบริเวณคอ แล้วจึงเข้าสู่ทางด้านล่างของต่อม แล้วแยกเป็นแขนงด้านล่าง (inferior branch) ไปเลี้ยงส่วนล่างของต่อม และแขนงด้านบน (ascending branch) ไปเลี้ยงต่อมพาราไทรอยด์ (parathyroid gland)

### ระบบหลอดเลือดดำและระบบน้ำเหลือง (Venous and lymphatic drainage)

สำหรับระบบหลอดเลือดดำที่นำเลือดออกจากต่อมไทรอยด์ จะผ่านทาง**หลอดเลือดดำไทรอยด์** (thyroid veins) ที่อยู่ด้านบน ตอนกลาง และด้านล่างของต่อม จากนั้นแขนงหลอดเลือดดำทางด้านบนและตอนกลางจะออกไปสู่หลอดเลือดดำใหญ่บริเวณคอ (internal jugular vein) ขณะที่แขนงด้านล่างไปรวมกับหลอดเลือดดำใหญ่บริเวณไหปลาร้า (brachiocephalic vein) ส่วนน้ำเหลืองในบริเวณต่อมไทรอยด์จะเข้าไปยังต่อมน้ำเหลือง (lymph nodes) ที่อยู่ใกล้เคียงคือต่อมน้ำเหลืองรอบหลอดลม (paratracheal nodes) และต่อมน้ำเหลืองในลำคอส่วนลึก (deep cervical nodes) .......

### ระบบเส้นประสาท (Nerve supplies)

เส้นประสาทที่อยู่ในบริเวณของต่อมไทรอยด์ คือ **เส้นประสาทรีเคอร์เรนท์ลาริงเจียล** (recurrent laryngeal nerve) ซึ่งเป็นแขนงของเส้นประสาทเวกัส (vagus nerve) ที่อ้อมรอบหลอดเลือดแดงใต้กระดูกไหปลาร้าด้านขวา (right subclavian artery) และโค้งหลอดเลือดแดงใหญ่จากหัวใจ (aortic arch) ทางด้านซ้าย แล้วขึ้นมาทอดอยู่ระหว่างหลอดลมกับหลอดอาหาร แล้วจึงผ่านขึ้นมาทางด้านหลังของต่อมไทรอยด์ทั้งสองพู ก่อนจะเข้าสู่กล่องเสียง (larynx) ทางขอบล่างของกล้ามเนื้อรอบคอหอยตอนล่าง (inferior constrictor muscle)

การเจริญพัฒนา (Development)
---------------------------

ต่อมไทรอยด์มีต้นกำเนิดมาจากการบุ๋มตัวของของคอหอย (pharynx) ที่บริเวณโคนลิ้น บริเวณที่เริ่มมีการบุ๋มตัวลงไปเรียกว่า ฟอราเมน ซีกัม (foramen caecum) แล้วลงไปตามท่อที่เรียกว่า ท่อไทโรกลอสซัล (thyroglossal duct) ซึ่งปกติจะหายไปเมื่อโตเต็มที่ แต่อาจพบได้ในลักษณะของถุงน้ำ (cyst) หรือช่องเปิดที่ผิดปกติ (fistula) มีส่วนน้อยที่อาจเหลือเป็นเนื้อเยื่อต่อมไทรอยด์ที่โตผิดที่ (ectopic thyroid tissue) ซึ่งความผิดปกตินี้สามารถแก้ไขได้โดยการผ่าตัด

การรักษา
--------

### การผ่าตัดต่อมไทรอยด์ (Thyroidectomy)

การผ่าตัดต่อมไทรอยด์ หรือ Thyroidectomy เป็นวิธีการทางศัลยกรรมที่ค่อนข้างพบได้ทั่วไป โดยปกติจะเป็นการผ่าตัดเอาบางส่วนของต่อมออก ซึ่งการผ่าตัดนี้มักจะใช้ในการรักษาเนื้องอกของต่อมไทรอยด์ แต่บางครั้งก็อาจใช้ในการรักษามะเร็งต่อมไทรอยด์ด้วย เนื่องจากตำแหน่งของต่อมไทรอยด์มีความสัมพันธ์กับโครงสร้างต่างๆ คือ ต่อมพาราไทรอยด์ (parathyroid glands) และเส้นประสาทต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเคลื่อนไหวของกล่องเสียงและคอหอย จึงต้องระมัดระวังในการผ่าตัดเป็นพิเศษ ผลข้างเคียงของการผ่าตัดอาจทำให้เกิดอาการเสียงแหบ (hoarseness) หรืออาการกลืนลำบาก (dysphagia) เนื่องจากเส้นประสาทในบริเวณต่อมไทรอยด์ได้รับความเสียหายบางส่วน

ในปัจจุบันได้มีการพัฒนาเทคนิคการผ่าตัดไทรอยด์ผ่านกล้อง ซึ่งในปัจจุบันมีความนิยมมากขึ้น เนื่องจากแผลเล็ก ซ่อนแผลไว้ได้ เจ็บน้อยฟื้นตัวเร็ว แต่ข้อเสียคือ ต้องอาศัยศัลยแพทย์ที่มีความชำนาญในเรื่องการผ่าตัดผ่านกล้อง ในประเทศไทยมีทำได้ไม่ถึง 20 คน การผ่าตัดผ่านกล้องทำเพื่อหลีกเลี่ยงแผลเป็นที่คอ โดยจะเปิดแผลเล็กๆที่บริเวณอื่นแทน เช่น รักแร้ หน้าอก ลานหัวนม หลังหู หลังผ่าตัดคนไข้จะไม่มีเป็นแผลเป็นที่คอ แต่จะเป็นแผลเป็นที่อื่นแทน เช่น รักแร้ หน้าอก เป็นต้น โดยขนาดแผลก็มีตั้งแต่ 5mm - 3cm แล้วแต่ชนิดการผ่าตัด (ในประเทศไทยที่แพร่หลาย ก็คือ ผ่าตัดผ่านกล้องผ่านทางรักแร้ และรักแร้-หน้าอก)

เทคนิคล่าสุดของการผ่าตัดไทรอยด์คือ คือ การผ่าตัดไทรอยด์ผ่านกล้องผ่านทางช่องปาก โดยจะเปิดแผลเล็กๆในช่องปาก ขนาด 5mm และ 10mm สอดกล้อง+เครื่องมือเข้าไปผ่าตัด คีบต่อมไทรอยด์ออกมา แผลจะถูกซ่อนไว้ในช่องปากแทน โดยที่หลังผ่าตัดคนไข้ไม่มีแผลเป็นที่ผิวหนังแม้แต่นิดเดียว แผลในปากจะสมานแผลเร็วมาก 2 วันก็ทานได้ตามปกติ และหายเจ็บแผล การผ่าตัดผ่านช่องปากจะเจ็บน้อยกว่าแบบอื่น และในแง่ของความสวยงามจะดีที่สุดเมื่อเทียบกับวิธีอื่น ทั่วโลกในตอนนี้มีทำการผ่าตัดแบบนี้ที่เยอรมนี ญี่ปุ่น จีน และที่เมืองไทยมีทำที่แรกและที่เดียวที่ กลุ่มงานศัลยกรรม โรงพยาบาลตำรวจ

ดูเพิ่ม
-------

* กอยโตรเจน
* โรคไทรอยด์

อ้างอิง
-------


* Drake, RL. Vogl, W. and Mitchell, AWM. *Gray's anatomy for students*. Philadelphia : Elsevier/Churchill Livingstone, 2005.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* Agur, AMR and Dalley, AF. *Grant’s Atlas of Anatomy*. 11th edition, Lippincott Williams Wilkins, 2005.
* Netter, FH. *Atlas of Human Anatomy*. 3rd edition. Icon Learning Systems, 2003.
* Moore, KL and Agur, AMR. *Essential Clinical Anatomy*. 3rd edition, Lippincott Williams & Wilkins, 2007.


| * ด
* ค
* ก
ระบบอวัยวะและอวัยวะของร่างกายมนุษย์ |
| --- |
| ระบบกล้ามเนื้อและโครงกระดูก | 

|  |  |
| --- | --- |
| ระบบโครงกระดูก | 
* กระดูก
	+ กระดูกข้อมือ
	+ กระดูกไหปลาร้า
	+ กระดูกต้นขา
	+ กระดูกน่อง
	+ กระดูกต้นแขน
	+ กระดูกขากรรไกร
	+ กระดูกฝ่ามือ
	+ กระดูกฝ่าเท้า
	+ กระดูกหู
	+ กระดูกสะบ้า
	+ กระดูกนิ้วมือ
	+ กระดูกเรเดียส
	+ กะโหลกศีรษะ
	+ กระดูกข้อเท้า
	+ กระดูกแข้ง
	+ กระดูกอัลนา
	+ กระดูกซี่โครง
	+ กระดูกสันหลัง
	+ เชิงกราน
	+ กระดูกสันอก
* กระดูกอ่อน

 |
| ข้อต่อ | 
* ข้อต่อชนิดเส้นใย
* ข้อต่อชนิดกระดูกอ่อน
* ข้อต่อมีไขข้อ

 |
| ระบบกล้ามเนื้อ | 
* กล้ามเนื้อ
* เอ็นกล้ามเนื้อ
* กะบังลม

 |

 |
| ระบบไหลเวียน | 

|  |  |
| --- | --- |
| ระบบหัวใจและหลอดเลือด | 
* หัวใจ
* *ส่วนรอบนอก*
	+ หลอดเลือดแดง
	+ หลอดเลือดดำ
	+ หลอดน้ำเหลือง

 |
| ระบบน้ำเหลือง | 
* *ปฐมภูมิ*
	+ ไขกระดูก
	+ ต่อมไทมัส
* *ทุติยภูมิ*
	+ ม้าม
	+ ต่อมน้ำเหลือง

 |

 |
| ระบบประสาท | 
* + สมอง
	+ ไขสันหลัง
	+ เส้นประสาท
* ระบบรับความรู้สึก
	+ หู
	+ ตา

 |
| ระบบผิวหนัง | 
* ผิวหนัง
* เนื้อเยื่อใต้ผิวหนัง
* เต้านม
	+ ต่อมน้ำนม

 |
| ระบบเลือดและภูมิคุ้มกัน | 
* ไมอิลอยด์
* ลิมฟอยด์

 |
| ระบบหายใจ | 
* ทางเดินหายใจส่วนบน
	+ จมูก
	+ คอหอย
	+ กล่องเสียง
* ทางเดินหายใจส่วนล่าง
	+ ท่อลม
	+ หลอดลม
	+ ปอด

 |
| ระบบย่อยอาหาร | 
* ปาก
	+ ต่อมน้ำลาย
	+ ลิ้น
	+ ริมฝีปาก
* *ทางเดินอาหารส่วนบน*
	+ คอหอยส่วนปาก
	+ คอหอยส่วนกล่องเสียง
	+ หลอดอาหาร
	+ กระเพาะอาหาร
* *ทางเดินอาหารส่วนล่าง*
	+ ลำไส้เล็ก
	+ ไส้ติ่ง
	+ ลำไส้ใหญ่
	+ ไส้ตรง
	+ ทวารหนัก
* *อวัยวะช่วยย่อยอาหาร*
	+ ตับ
	+ ทางเดินน้ำดี
	+ ตับอ่อน

 |
| ระบบขับถ่ายปัสสาวะ | 
* ไตท่อ
* ท่อไต
* กระเพาะปัสสาวะ
* ปัสสาวะ

 |
| ระบบสืบพันธุ์ | 
* เพศชาย
	+ ถุงอัณฑะ
	+ องคชาต
		- ขนาด
	+ ต่อมลูกหมาก
	+ อัณฑะ
	+ ถุงน้ำอสุจิ
* เพศหญิง
	+ มดลูก
	+ ช่องคลอด
	+ โยนี
	+ รังไข่
	+ รก

 |
| ระบบต่อมไร้ท่อ | 
* ต่อมใต้สมอง
* ต่อมไพเนียล
* ต่อมไทรอยด์
* ต่อมพาราไทรอยด์
* ต่อมหมวกไต
* ไอส์เลตออฟลังเกอร์ฮันส์

 |
| กายวิภาคศาสตร์ทั่วไป: ระบบอวัยวะและอวัยวะ, กายวิภาคศาสตร์เฉพาะส่วน, ระนาบและเส้น, กายวิภาคศาสตร์พื้นผิวของแกนลำตัว, กายวิภาคศาสตร์พื้นผิวของรยางค์ |