**บางกอกรีกอเดอ** (**The Bangkok Recorder** ทับศัพท์แบบปัจจุบัน **บางกอกรีคอร์เดอร์**) หรือชื่อไทย **หนังสือจดหมายเหตุ** เป็นหนังสือพิมพ์ภาษาไทยเล่มแรก ตีพิมพ์ระหว่างปี พ.ศ. 2387-2388 และอีกครั้งระหว่างปี พ.ศ. 2407-2411 เขียนและพิมพ์โดยหมอบรัดเลย์ มิชชันนารีชาวอเมริกัน ในระยะแรกเริ่มออกฉบับรายเดือน ต่อมาเปลี่ยนเป็นรายปักษ์หรือรายครึ่งเดือน ฉบับแรกเผยแพร่ครั้งแรกตรงกับวันชาติสหรัฐอเมริกา 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2387

ประวัติ
-------

ก่อนหน้าที่จะมีบางกอกรีกอเดอ บาทหลวงกลุ่มหนึ่งเคยจัดตั้งโรงพิมพ์แถววัดซานตาครูส ตำบลกุฎีจีน ฝั่งธนบุรี และพิมพ์หนังสือชื่อว่า KHÂM-SÓN CHRISTANG (สะกดด้วยอักษรโรมันแต่อ่านออกเสียงเป็นภาษาไทยว่า คำสอนคริสตัง) ใน พ.ศ. 2339 ซึ่งตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช แต่เวลานั้นยังไม่มีการพิมพ์อักษรไทยขึ้น

หมอบรัดเลย์ได้กราบทูลขอพระบรมราชานุญาตกับรัชกาลที่ 3 เมื่อบรรดาอำมาตย์มุขมนตรีให้การสนับสนุนแล้ว จึงได้ออกหนังสือพิมพ์ขึ้น สำนักพิมพ์ของบางกอกรีคอร์เดอร์ ตั้งอยู่ที่บ้านพวกมิชชันนารีอเมริกันที่หน้าวัดเจ้าคุณพระคลัง (ดิศ บุนนาค) ริมคลองหน้าวัดประยุรวงศ์ฯ หนังสือพิมพ์ซึ่งถือเป็นสิ่งแปลกใหม่ ยังไม่มีใครรู้จัก จนบางคนคิดว่า มันเป็นเพียงจดหมายเหตุธรรมดา ถึงกับมีคนเรียกว่า จดหมายเหตุอย่างสั้น แต่ออกพิมพ์ได้ปีเดียวก็เลิกไป เพราะรัฐบาลไม่สนับสนุน อันเนื่องมาจากการทำหนังสือพิมพ์แบบอเมริกัน ที่มีรูปแบบวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาล แต่เนื่องจากผู้อ่านหนังสือพิมพ์ก็คือรัฐบาลนั่นเอง และเมื่อประสบปัญหาจากรัฐบาล ประกอบกับหมอมีปัญหาส่วนตัวเกี่ยวกับการจัดระบบเผยแพร่คริสต์ศาสนาในเมืองไทยและปัญหาครอบครัว จึงเลิกออกหนังสือพิมพ์ไประยะหนึ่ง

ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 พระองค์ทรงเปิดกว้างต่อการไหลบ่าของอารยธรรมตะวันตกมากขึ้น ทั้งยังทรงเคยเป็นสมาชิก บางกอกรีกอเดอ มาก่อน และเมื่อหมอบรัดเลย์ออกหนังสือพิมพ์อีก ก็ทรงบอกรับเป็นสมาชิกอีก ครั้นได้พบว่าหมอบรัดเลย์เขียนบทความโจมตีพุทธศาสนาก็ทรงเขียนบทความตอบโต้ โดยมิทรงลงพระมหาปรมาภิไธย แต่คนทั่วไปก็ทราบดีกว่าบทความเหล่านั้นคือใคร แต่เนื่องจากหมอบรัดเลย์ยกศาสนาของตนและประเทศของตนข่มคนไทย จึงก่อให้เกิดความไม่พอใจกับคนไทยอย่างกว้างขวาง จึงทำให้การบอกรับสมาชิกไม่เพิ่มขึ้นทั้งสมาชิกเดิมก็ไม่จ่ายเงิน จึงยากที่จะยืนหยัดในสถานการณ์เช่นนี้

หมอบรัดเลย์ประกาศเลิกพิมพ์หนังสือพิมพ์บางกอกรีกอเดอ ไว้ในเล่มที่ 2 ใบที่ 24 (วันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2410) โดยให้เหตุผลว่า เพราะขาดทุนและรัฐบาลไทยไม่สนับสนุนอย่างแต่ก่อน

รูปแบบ
------

หนังสือพิมพ์มีจัดพิมพ์ทั้งภาษาไทยและอังกฤษ ออกปักษ์ละ 2 ใบ มี 4 หน้า โดยฉบับภาษาไทยขนาด 6"x9" ฉบับภาษาอังกฤษจะมีขนาดใหญ่กว่าคือขนาด 12"x18" รูปแบบการจัดหน้าแบ่งออกเป็น 2 คอลัมน์ มีภาพประกอบคือภาพวาดขายปลีกใบละสลึงเฟื้อง ถ้าซื้อแบบพิมพ์เป็นเล่มรวมเมื่อปลายปีขายเล่มละ 5 บาท เล่มหนึ่งมี 26 ใบ

เนื้อหามีลักษณะเป็นตำรา ข่าวทั้งต่างประเทศและในประเทศ ในแต่ละฉบับมีข้อมูลสิ่งประดิษฐ์ เทคโนโลยีวิทยาศาสตร์ การแพทย์และการสาธารณสุข คำศัพท์สำนวนภาษาอังกฤษ พงศาวดารต่างชาติ ราคาสินค้า และเรื่องที่น่าสนใจอื่น ๆ และมีการนำเสนอ เป็นการรายงานข่าวและการเขียนบทความแบบวิพากษ์วิจารณ์ ซึ่งเป็นเรื่องใหม่ จุดประสงค์ของหนังสือพิมพ์เล่มแรกฉบับนี้ หมอบรัดเลย์พยายามเน้นให้คนเห็นว่า "หนังสือพิมพ์คืออะไร มีความสำคัญอย่างไร หมอพยายามชี้ให้เห็นว่าหนังสือพิมพ์นั้นมีคุณต่อบ้านเมืองเป็นอันมาก เป็นแสงสว่างของบ้านเมือง คนชั่วเท่านั้นที่กลัวหนังสือพิมพ์ เพราะกลัวว่าหนังสือพิมพ์จะประจานความชั่วของตน"

เอกสารที่คงอยู่และการตีพิมพ์ซ้ำ
-------------------------------

บางกอกรีกอเดอ 16 ใบ (ฉบับ) ที่ตีพิมพ์ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวไม่เหลือต้นฉบับตกทอดมา แต่มี 24 ใบ (ฉบับ) ที่หลงเหลือที่พิมพ์ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2528 ทายาทมิสเตอร์แฮมิลตัน คิง อดีตอัครราชทูตสหรัฐอเมริกาประจำราชสำนักสยาม ระหว่าง พ.ศ. 2441–2455 มอบเอกสารที่สะสมไว้ ได้ส่งมอบเอกสาร และของที่ระลึกส่วนตัวที่มิสเตอร์คิง และครอบครัวสะสมระหว่างที่พำนักในประเทศไทยเป็นเวลา 14 ปีดังกล่าว หนึ่งในนั้นคือหนังสือพิมพ์บางกอกรีกอเดอ พิมพ์เป็นครั้งแรกในพ.ศ. 2387-88 เย็บรวมเป็นเล่มรวม 14 ใบขาดไปเพียง 2 ใบ คือเล่ม 2 ใบที่ 14 และใบที่ 15 กระดาษบางแผ่นยังขาวสะอาดเหมือนใหม่ ปัจจุบันเก็บไว้ที่หอสมุดแห่งชาติ ท่าวาสุกรี 

นอกจากนี้ยังมีการตีพิมพ์เอกสารที่หลงเหลือทุกฉบับ ในงานพระราชทานเพลิงศพนายสมหมาย ฮุนตระกูล ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส เมื่อวันที่ 24 ธันวาคม พ.ศ. 2536

ผลกระทบ
-------

หนังสือจดหมายเหตุบางกอกรีกอเดอ ถือเป็นปฐมบทการพิมพ์และการสื่อสารมวลชนในประเทศไทย เป็นการริเริ่มหนังสือพิมพ์แบบตะวันตกในประเทศไทย ทำให้มีการสื่อสารสองทางระหว่างผู้สื่อสารกับผู้รับสาร เช่น จดหมายร้องทุกข์ และเนื่องจากการตอบโต้ของรัชกาลที่ 4 ต่อเนื้อหาที่ให้ข่าวที่ผิด และการวิพากษ์วิจารณ์การทำงานของราชสำนักอย่างผิดพลาดคลาดเคลื่อน ทำให้เกิดหนังสือเผยแพร่ข่าวสารของราชการ คือ ราชกิจจานุเบกษา

บางกอกรีกอเดอ ทำให้ภาษาไทยเริ่มมีการใช้ภาษาทำเนียบแนวใหม่ ได้แก่การเขียนข่าว เขียนสารคดี การเขียนหนังสือสำแดงการ ซึ่งเป็นที่มาของบทบรรณาธิการหรือคำนำของหนังสือปัจจุบัน หมอบรัดเลย์ยังให้ความรู้ด้านภาษาไทย เมื่อต้องการกล่าวถึงคำใหม่ ๆ จำเป็นต้องมีคำใหม่ ทำให้มีการทับศัพท์ การใช้คำภาษาไทยในความหมายใหม่ การสร้างคำศัพท์ การยืมคำ และการบัญญัติคำ เช่นคำว่า เปรสเตนต์ (president), กัมปะนี (company)

อ้างอิง
-------

1. ↑  สุกัญญา ตีระวนิช, **หมอบรัดเลกับการหนังสือพิมพ์กับกรุงสยาม** (กรุงเทพ : มติชน 2529) หน้า 40
2. ↑  สุกัญญา, เรื่องเดียวกัน, หน้า 55
3. ↑  ครบรอบ ๒๑๓ ปี !! "หมอบรัดเลย์" บิดาแห่งการพิมพ์สยาม ผู้กำเนิด "หนังสือพิมพ์ไทยฉบับแรก" และผู้สร้าง "ตำนานหมอบรัดเลย์ตัดแขนพระ"
4. 1 2  "ความเป็นมาของการวิจัย อักขราภิธานศรับท์". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-03-15. สืบค้นเมื่อ 2018-06-15.
5. ↑  บางกอกรีกอเดอ ฉบับ 15 พฤษภาคม 2408
6. ↑  โฉมหน้าหนังสือพิมพ์ฉบับแรกของเมืองไทย
7. ↑  บางกอกรีคอร์เดอร์ หนังสือพิมพ์ฉบับแรกของไทยเริ่มออกวางแผง
8. ↑  บางกอกรีกอเดอ ฉบับ 3 พฤศจิกายน 2408
9. 1 2  "บางกอกรีคอร์เดอร์ : หนังสือพิมพ์ฉบับแรกของไทย". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2018-05-14. สืบค้นเมื่อ 2018-06-05.

| * ด
* ค
* ก
ไทย หนังสือพิมพ์ในประเทศไทย |
| --- |
| รายวัน | 
* สยามรัฐ
* ไทยรัฐ
* เดลินิวส์
* แนวหน้า
* ข่าวสด
* มติชน
* ไทยโพสต์
* พิมพ์ไทย
* ผู้จัดการรายวัน 360 องศา

 |
| ธุรกิจ | 
* ประชาชาติธุรกิจ
* ฐานเศรษฐกิจ
* กรุงเทพธุรกิจ
* ข่าวหุ้นธุรกิจ
* ทันหุ้น
* สยามธุรกิจ
* ดอกเบี้ยธุรกิจ
* ยวดยาน
* ผู้จัดการรายวัน 360 องศา

 |
| กีฬา | 
* สยามกีฬารายวัน
* สปอร์ตพูล
* สปอร์ตแมน
* ฟุตบอลพูลฉบับตลาดลูกหนัง
* มวยสยาม มวยเด็ด

 |
| ท้องถิ่น | 
* พุทธสาสนา
* ไทยนิวส์
* เชียงใหม่นิวส์
* โฟกัสภาคใต้
* สมิหลาไทมส์
* เสียงใต้
* ทางไท
* ปราการนิวส์
* นิวส์ทูเดย์
* ชลบุรีนิวส์
* บรรพตนิวส์

 |
| ภาษาอังกฤษ | 
* บางกอกโพสต์
* เดอะเนชั่น

 |
| ภาษาจีน | 
* ตงฮั้วยิดเป้า
* ซิงเสียนเยอะเป้า
* จีนสากล
* เกียฮั้วตงง้วน (ศิรินคร)
* ซิงจงเอี๋ยน
* เอเชียนิวส์ไทม์

 |
| ภาษาญี่ปุ่น | 
* บางกอกชูโฮ

 |
| ออนไลน์ | 
* สยามรัฐ
* ไทยรัฐ
* เดลินิวส์
* แนวหน้า
* ข่าวสด
* มติชน
* ประชาไท
* ประชาธรรม
* บ้านเมือง
* โลกวันนี้
* ผู้จัดการออนไลน์
* คมชัดลึก
* ประชาชาติธุรกิจออนไลน์

 |
| ในอดีต | 
* บางกอกรีคอเดอ
* ไทย
* กรุงเทพเดลิเมล์
* ดรุโณวาท
* ข่าวราชการ (ค็อต)
* จีนโนสยามวารศัพท์
* สยามออบเซิร์ฟเวอร์
* ประชาชาติรายวัน
* ดาวสยาม
* เจ้าพระยา
* สยามโพสต์
* สื่อธุรกิจ
* วัฏจักรรายวัน
* คู่แข่ง
* โลกกีฬา
* ผู้จัดการรายวัน
* คิกออฟ
* เสรีรายวัน
* กรุงเทพธุรกิจ บิซวีค
* ประชาทรรศน์
* เดลีเอ็กซ์เพรส
* ไทยเรดนิวส์
* มหาประชาชนสุดสัปดาห์
* ผู้จัดการรายสัปดาห์
* โลกวันนี้
* บ้านเมือง
* นิว)108
* ฮอตสกอร์
* โพสต์ทูเดย์
* เอ็มทูเอฟ
* แร็บบิดทูเดย์
* คมชัดลึก
* อะเดย์บุลเลตติน
* บีแอลที
* สยามบันเทิง
* มายาแชนแนล
* สยามดารา
* ดาราเดลี
* ซูเปอร์บันเทิง
* ตลาดวิเคราะห์
* สตาร์ซอคเก้อร์รายวัน

 |
| องค์กร | 
* สมาคมหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์
* สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย
* สมาคมหนังสือพิมพ์ส่วนภูมิภาคแห่งประเทศไทย
* สภาการหนังสือพิมพ์แห่งชาติ

 |
| 
* หนังสือพิมพ์
* บรอดชีต
* แท็บลอยด์
* ฐานันดรที่สี่
* วันนักข่าว
* หมวดหมู่:หนังสือพิมพ์ในประเทศไทย

 |