***Hyacinthus orientalis***, **ไฮอะซินท์บ้าน** (อังกฤษ: common hyacinth), **ไฮอะซินท์สวน** (อังกฤษ: garden hyacinth) หรือ **ไฮอะซินท์ดัตช์** (อังกฤษ: Dutch hyacinth) เป็นสปีชีส์ของพืชดอกในวงศ์หน่อไม้ฝรั่ง วงศ์ย่อย Scilloidiae ที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในเอเชียตะวันตกเฉียงใต้ ตอนใต้และตอนกลางของประเทศตุรกี ภาคตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศซีเรีย ประเทศเลบานอน และตอนเหนือของประเทศอิสราเอล พืชชนิดนี้ถูกนำเข้าไปยังทวีปยุโรปในช่วงศตวรรษที่ 16 และแพร่หลายไปทั่วภูมิอากาศแบบอบอุ่นของโลก เนื่องด้วยดอกที่มีกลิ่นหอมอย่างมาก ซึ่งมักพบนำมาปลูกในช่วงต้นฤดูกาลเพื่อให้ออกดอกในช่วงคริสตมาสพอดี

คำอธิบาย
--------

ไฮอะซินท์เป็นพืชหัว มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางหัว 3–7 ซม. ใบเป็นใบโอบต้น มีความยาว 15–35 ซม. กว้าง 1–3 ซม. มีสัมผัสนุ่ม อวบน้ำ และมีฐานใบเรียงเป็นวงก้นหอย ก้านดอกเป็นช่อกระจะมีความสูง 20–35 ซม. (หรืออาจยาวถึง 45 ซม. ซึ่งพบได้ยาก) ประกอบด้วยดอกมีกลิ่นสีม่วง 2–50 ดอก มีหลอดดอกยาว 3.5 ซม. และวงกลีบรวมมีหกแฉก

ปรัมปรา
-------

ในประมวลเรื่องปรัมปรากรีก ไฮอะซินท์เป็นเด็กหนุ่มซึ่งเป็นที่ชื่นชมจากทั้งอะพอลโลและเซไฟรัส แต่ถูกสังหารโดยจักร (discus) เนื่องจากการต่อสู้ด้วยความอิจฉาระหว่างเทพทั้งสอง เมื่อไฮอะซินทัสตาย โดยมีดอกไม้เติบโตขึ้นมาจากเลือดของเขา อย่างไรก็ตาม เทโอฟรัสตัสอธิบายว่าทั้งพืชพันธุ์ปลูกและพืชป่าที่เรียกว่า ὑάκινθος (hyakinthos) นั้นไม่ถือว่าเป็นต้นไฮอะซินท์ในยุคใหม่

การขยายพันธุ์
-------------

การขยายพันธุ์นั้นสามารถทำได้อย่างง่ายดาย โดยการแบ่งหัว (bulb) ที่แยกออกจากต้นหลัก ซึ่งต้นไฮอะซินท์ในธรรมชาติก็ใช้วิธีการนี้เช่นกัน แต่ก็ยังมีไฮอะซินท์ที่ขยายพันธุ์โดยใช้เมล็ดด้วยเช่นกัน

ไฮอะซินท์จะได้รับการผสมเกสรโดยแมลงต่าง ๆ เช่น ผึ้งน้ำผึ้ง เนื่องจากเป็นดอกไม้ที่มีกลิ่นหอมอย่างมากจึงดึงดูดแมลงเข้ามาตอมน้ำหวาน 

หลังจากออกดอกแล้วจะเกิดถุงเมล็ดที่สุกแล้วขึ้น มีรูปร่างอ้วนและเป็นทรงกลม เมื่อถุงสุกแล้วจะแห้งและแตกออกเป็นสามส่วน แต่ละส่วนจะมีส่วนย่อยสองส่วน และจะมีเมล็ดอยู่ในปริมาณที่แตกต่างกัน ตัวเมล็ดเป็นสีดำที่มีเอไลโอโซมขนาดต่าง ๆ สีขาว เมล็ดจะถูกกระจายโดยอาศัยมด (myrmecochory) นั่นคือ มดจะมาขึ้นเมล็ดเหล่านี้ และแบกกลับไปยังรังโดยมดจะกินเอไลโอโซมเป็นอาหาร ส่วนเมล็ดก็จะสามารถงอกขึ้นได้ในรังมด

การปลูก
-------

ไฮอะซินท์พันธุ์ปลูกหลากสี
ไฮอะซินท์บ้านเป็นพันธุ์ปลูกที่มีประวัติยาวนานในฐานะไม้ประดับ ไฮอะซินท์นั้นขึ้นอยู่ทั่วไปในภูมิภาคเมดิเตอร์เรเนียน และต่อมาคือประเทศฝรั่งเศส (ใช้ในการปรุงน้ำหอม) และประเทศเนเธอร์แลนด์ (ศูนย์กลางพันธุ์ปลูกที่สำคัญ) และพื้นที่อื่น ๆ

ดอกของไฮอะซินท์จะออกในช่วงต้นฤดูใบไม้ผลิ ซึ่งเติบโตได้ดีที่สุดในช่วงที่มีแดดดีและมีร่มเงาในดินที่ระบายน้ำได้ดีแต่ไม่แห้ง โดยต้นจะเข้าสู่ระยะพักตัวในช่วงฤดูหนาว และจะคงอยู่ในพื้นที่ที่มีอากาศหนาวเย็นเท่านั้น ซึ่งดอกนั้นมีกลิ่นหอมและมีสีสันสดใส ไฮอะซินท์มีพันธุ์ปลูกที่ได้รับการคัดเลือกและตั้งชื่อกว่า 2,000 สายพันธุ์ ประกอบด้วยพันธุ์ที่มีดอกสีน้ำเงิน สีขาว สีเหลืองอ่อน สีชมพู สีแดง หรือสีม่วง ซึ่งสายพันธุ์ส่วนใหญ่ที่ได้รับการคัดเลือกนั้นมีช่อเชิงลดของดอกหนาแน่นกว่าพันธุ์ป่า โดยในแต่ละช่อเชิงลดจะมีดอก 40–100 หรือมากกว่า

### พันธุ์ปลูก

’เดลฟต์บลู’
พันธุ์ปลูกต่อไปนี้เป็นสายพันธุ์ที่ได้รับรางวัลการ์เดนเมริตจากราชสมาคมพืชสวนแห่งสหราชอาณาจักร:-

* ไอดา 'Aida' (สีน้ำเงินเข้ม)
* แอนนามารี 'Anna Marie' (สีชมพู)
* บลูเฟสติวัล 'Blue Festival' (สีน้ำเงินอ่อน)
* บลูแจ็กเก็ต 'Blue Jacket' (สีน้ำเงิน)
* ชิคาโก 'Chicago' (สีคราม)
* ซิตีออฟฮาร์เล็ม 'City of Haarlem' (สีครีม)
* เดลฟต์บลู 'Delft Blue' (สีน้ำเงิน)
* แฟรลี 'Fairly' (สีขาว)
* จิปซีควีน 'Gipsy Queen' (สีชมพูแซลมอน)
* ยอนโบส 'Jan Bos' (สีชมพูเข้ม)
* ลินโนซองซ์ 'L'Innocence' (สีขาว)
* มิสไซง่อน 'Miss Saigon' (สีชมพูเข้ม)
* ออสทารา 'Ostara' (สีน้ำเงิน)
* เพาล์ แฮร์มัน 'Paul Hermann' (สีม่วงซีด)
* รอยัลเนวี 'Royal Navy' (สีน้ำเงินเข้ม)
* เยลโลวควีน 'Yellow Queen' (สีครีมเหลือง)

### การบังคับ

ไฮอะซินท์เป็นหนึ่งในพืชหัวที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในการนำมาเข้ากระบวนการบังคับ (forcing) ซึ่งเป็นกระบวนการที่กระตุ้นให้พืชออกดอกเร็วกว่าฤดูกาลธรรมชาติ (ในกรณีนี้คือคริสตมาสในเขตหนาว) โดยการให้ความอบอุ่นกับหัวเป็นเวลาหลายสัปดาห์ก่อนที่จะนำไปปลูกในที่สว่างและเย็น เช่น บริเวณหน้าต่างของห้องครัว หรืออาจปลูกในแจกันคอแคบเพื่อดูการเจริญเติบโตของระบบรากได้ด้วย

ความเป็นพิษ
-----------

*H. orientalis* ประกอบด้วยแอลคาลอยด์ซึ่งจะเป็นพิษหากรับประทานเข้าไปในปริมาณมาก อย่างไรก็ตาม หัวของมันเป็นส่วนที่มีพิษมากที่สุดและไม่ควรรับประทานไม่ว่าจะกรณีใด ๆ ก็ตาม

ดูเพิ่มเติม
-----------

* รายชื่อพืชมีพิษ

อ้างอิง
-------

1. ↑  "The Plant List: A Working List of All Plant Species".
2. ↑  Brickell, Christopher, บ.ก. (2008). *The Royal Horticultural Society A-Z Encyclopedia of Garden Plants*. United Kingdom: Dorling Kindersley. p. 552. ISBN 9781405332965.
3. ↑  "AGM Plants - Ornamental" (PDF). Royal Horticultural Society. July 2017. p. 50. สืบค้นเมื่อ 3 March 2018.
4. ↑  "RHS Plantfinder - *Hyacinthus orientalis* 'Aida'". สืบค้นเมื่อ 7 March 2018.
5. ↑  "RHS Plant Selector - *Hyacinthus orientalis* 'Anna Marie'". สืบค้นเมื่อ 25 August 2020.
6. ↑  "RHS Plantfinder - *Hyacinthus orientalis* 'Blue Festival'". สืบค้นเมื่อ 7 March 2018.
7. ↑  "RHS Plantfinder - *Hyacinthus orientalis* 'Blue Jacket'". สืบค้นเมื่อ 7 March 2018.
8. ↑  "RHS Plantfinder - *Hyacinthus orientalis* 'Chicago'". สืบค้นเมื่อ 7 March 2018.
9. ↑  "RHS Plant Selector - *Hyacinthus orientalis* 'City of Haarlem'". สืบค้นเมื่อ 25 August 2020.
10. ↑  "RHS Plant Selector - *Hyacinthus orientalis* 'Delft Blue'". สืบค้นเมื่อ 25 August 2020.
11. ↑  "RHS Plantfinder - *Hyacinthus orientalis* 'Fairly'". สืบค้นเมื่อ 7 March 2018.
12. ↑  "RHS Plant Selector - *Hyacinthus orientalis* 'Gipsy Queen'". สืบค้นเมื่อ 28 August 2020.
13. ↑  "RHS Plantfinder - *Hyacinthus orientalis* 'Jan Bos'". สืบค้นเมื่อ 7 March 2018.
14. ↑  "RHS Plant Selector - *Hyacinthus orientalis* 'L'Innocence'". สืบค้นเมื่อ 28 August 2020.
15. ↑  "RHS Plantfinder - *Hyacinthus orientalis* 'Miss Saigon'". สืบค้นเมื่อ 7 March 2018.
16. ↑  "RHS Plant Selector - *Hyacinthus orientalis* 'Ostara'". สืบค้นเมื่อ 28 August 2020.
17. ↑  "RHS Plantfinder - *Hyacinthus orientalis* 'Paul Hermann'". สืบค้นเมื่อ 7 March 2018.
18. ↑  "RHS Plantfinder - *Hyacinthus orientalis* 'Royal Navy'". สืบค้นเมื่อ 7 March 2018.
19. ↑  "RHS Plantfinder - *Hyacinthus orientalis* 'Yellow Queen'". สืบค้นเมื่อ 7 March 2018.
20. ↑  "Bulbs for Christmas flowering". Royal Horticultural Society. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2014-02-26. สืบค้นเมื่อ 15 July 2013.
21. ↑  "Forcing spring bulbs". *Greenshare factsheets*. University of Rhode Island Landscape horticulture program. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ January 18, 2013. สืบค้นเมื่อ 15 July 2013.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
**ไฮอะซินท์บ้าน**

* Newsletter Number 4. (October 2004) Hyacinth perennialization , Flower Bulb Research Program, Department of Horticulture, College of Agriculture and Life Sciences, Cornell University

|  |  |
| --- | --- |
| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน | 
* Wikidata: Q157428
* Wikispecies: Hyacinthus orientalis
* BioLib: 41970
* Calflora: 8634
* EoL: 1001513
* EPPO: HYAOR
* GBIF: 2772666
* GRIN: 19427
* iNaturalist: 126637
* IPNI: 536789-1
* IRMNG: 11156047
* ITIS: 503095
* NBN: NBNSYS0000005409
* NCBI: 82025
* NZOR: 8c0e4c91-b78f-4026-9bcf-0a46beb4589f
* PfaF: orientalis Hyacinthus orientalis
* Plantarium: 20342
* Plant List: kew-278658
* PLANTS: HYOR
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:536789-1
* Tropicos: 18400272
* uBio: 473966
* WCSP: 278658
* WOI: 338

 |