ภาพจากจดหมายเหตุลาลูแบร์ พ.ศ. 2236
**จดหมายเหตุลาลูแบร์** (ฝรั่งเศส: *Du Royaume de Siam* แปลตามตัวคือ "ว่าด้วยราชอาณาจักรสยาม") เป็นจดหมายเหตุบันทึกเป็นภาษาฝรั่งเศส เอกสารชิ้นนี้กล่าวถึงราชอาณาจักรสยามในปลายรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช พ.ศ. 2230 ผู้บันทึก คือ ซีมง เดอ ลา ลูแบร์ อัครราชทูตของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส ซึ่งเข้ามาทูลพระราชสาส์น ณ ประเทศสยาม 

เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์นี้พรรณนาถึงกรุงศรีอยุธยาไว้อย่างกว้างขวาง แม้ว่าลา ลูแบร์ จะปฏิบัติภารกิจในกรุงศรีอยุธยาเพียง 3 เดือน 6 วัน แต่บันทึกดังกล่าวมีที่มาจากการเรียบเรียงและค้นคว้าเพิ่มเติมจากหนังสือที่ชาวตะวันตกมากรุงสยามแต่ก่อนแต่งไว้ อย่างไรก็ตาม ข้อสังเกตของนักประวัติศาสตร์สมัยปัจจุบัน มองว่า เนื้อความบางส่วนในเอกสารนี้ บางเรื่องคลาดเคลื่อนบ้าง บางเรื่องบันทึกจากการสอบถามจากคนที่ไม่มีความรู้บ้าง ฟังจากคำบอกเล่าซึ่งจริงบ้างไม่จริงบ้าง บางเรื่องผู้เขียนก็คาดเดาหรือใส่ความเห็นลงไปด้วย

เนื้อหา
-------

ซีมง เดอ ลา ลูแบร์ ได้ออกเดินทางจากท่าเรือเมืองแบร็สต์ เมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2230 ถึงกรุงศรีอยุธยาเมื่อวันที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2230 เดินทางกลับเมื่อวันที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2231 ขึ้นบกที่ท่าเรือแบร็สต์มื่อวันที่ 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2231

ความมุ่งหมายในการเขียนในลักษณะสารานุกรม ที่ประกอบไปด้วยหัวเรื่องย่อยจำนวนมาก โดยพรรณนาเรื่องความอุดมสมบูรณ์ คุณภาพของดินในการกสิกรรม ภูมิอากาศเป็นประการแรก ต่อมาเป็นขนบธรรมเนียมประเพณีโดยทั่ว ๆ ไป รวมถึงคำศัพท์หรือสรรพนามเรียกขานบุคคลต่าง ๆ ที่ผู้คนในกรุงสยามใช้กันในขณะนั้นด้วย โดยแบ่งเรื่องเป็นหมวดหมู่ต่าง ๆ และเฉพาะเรื่องเฉพาะรายละเรื่องเกี่ยวกับรัฐบาลและศาสนาจะกล่าวในตอนท้าย และได้รวบรวมบันทึกความทรงจำเกี่ยวกับประเทศนี้ที่เจ้าตัวได้นำติดตัวมาด้วยไปผนวกไว้ตอนท้าย และเพื่อให้ผู้อ่านได้รู้จักชาวสยามโดยแจ่มชัด จึงได้เอาความรู้เกี่ยวกับอินเดียและจีนหลายประการมาประกอบด้วย

นอกจากนั้นยังได้แถลงว่าจะต้องสืบเสาะให้รู้เรื่องราว พิจารณาสอบถาม ศึกษาให้ถึงแก่นเท่าที่จะทำได้ ก่อนเดินทางไปถึงประเทศสยาม ได้อ่านจดหมายเหตุทั้งเก่าและใหม่ บรรดาที่มีผู้เขียนขึ้นไว้เกี่ยวกับประเทศต่าง ๆ ในภาคพื้นตะวันออก ถ้าไม่มีสิ่งดังกล่าว ลาลูแบร์อาจใช้เวลาสักสามปี ก็คงไม่ได้ข้อสังเกตและรู้จักประเทศสยามดี

การแปล
------

บันทึกของลาลูแบร์ได้รับการแปลเป็นภาษาไทยครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2457 โดยพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ทรงแปลจากต้นฉบับภาษาอังกฤษ เรื่อง "A new historical relation of the kingdom of Siam by Monsieur Fe La Loubere" ซึ่งแปลมาจากต้นฉบับภาษาฝรั่งเศสอีกทอดหนึ่ง โดยใช้ชื่อว่า **"จดหมายเหตุลาลูแบร์ พงศาวดารสยามครั้งกรุงศรีอยุธยา แผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช**"

ต่อมา สันต์ ท.โกมลบุตร แปลเป็นภาษาไทย เมื่อ พ.ศ. 2509 จากต้นฉบับภาษาฝรั่งเศส ใช้ชื่อว่า **"ราชอาณาจักรสยาม โดย มร. เดอะ ลา ลู แบรฺ อัครราชทูต ผู้มีอำนาจเต็มแห่งองค์สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ไปสู่พระเจ้ากรุงสยาม"** จัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ก้าวหน้า เมื่อ พ.ศ. 2510 และพิมพ์ปรับปรุงแก้ไขหลายครั้ง ในชื่อ **"จดหมายเหตุลาลูแบร์ : ราชอาณาจักรสยาม"**

พ.ศ. 2557 สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร จัดตั้งคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิชำระและจัดพิมพ์เผยแพร่หนังสือประชุมพงศาวดารฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 13 - 14 และ 16 - 20 โดยเลือก "จดหมายเหตุลาลูแบร์" มาชำระและตีพิมพ์ใหม่ลงในประชุมพงศาวดารฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 17 ในปี พ.ศ. 2564 โดยฉบับนี้เป็นการชำระฉบับแปลของสันต์ ท.โกมลบุตร ฉบับ พ.ศ. 2510 และ พ.ศ. 2530 และชำระเปรียบเทียบกับต้นฉบับภาษาฝรั่งเศส โดยคงสำนวนสันต์ ท.โกมลบุตร เอาไว้ ฉบับแปลนี้ใช้ชื่อว่า **"จดหมายเหตุ ลา ลูแบร์"** แบ่งเนื้อหาออกเป็น 2 ภาค

อ้างอิง
-------

1. ↑  บทวิจารณ์หนังสือ: จดหมายเหตุ ลา ลูแบร์ ราชอาณาจักรสยาม เก็บถาวร 2013-08-12 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน แปลโดย สันต์ ท. โกมลบุตร สำนักพิมพ์ศรีปัญญา. 2552, 685 หน้า

* *Du Royaume de Siam*, 1691 Full text
* จดหมายเหตุลาลูแบร์ พงศาวดารสยามครั้งกรุงศรีอยุธยา แผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช กรมหมื่นนราธิปประพันธ์พงศ์, ผู้แปล
* ประชุมพงศาวดารฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 17. กรุงเทพฯ: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร. 2564.
* ความรู้เรื่องเมืองสยาม เก็บถาวร 2007-06-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน จากจดหมายเหตุ ลา ลูแบร์
* ภาพสแกนจากฉบับแปลภาษาอังกฤษของจดหมายเหตุลาลูแบร์ จากเว๊บไซต์ห้องสมุดของมหาวิทยาลัยคอร์เนล
* Big Picture คิดสลับสี 20 03 61 เบรก 1 จากฟ้าวันใหม่

  


| * ด
* ค
* ก
อาณาจักรอยุธยา |
| --- |
| ราชวงศ์ | 
* อู่ทอง
* สุพรรณภูมิ
* สุโขทัย
* ปราสาททอง
* บ้านพลูหลวง

 |  |
| เหตุการณ์สำคัญ | 
* สงครามพระเจ้าตะเบ็งชเวตี้
* สงครามช้างเผือก
* สงครามตีเมืองคัง
* การเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 1
* สงครามยุทธหัตถี
* คณะราชทูตสยามไปฝรั่งเศส พ.ศ. 2229
* กบฏมักกะสัน
* การปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2231
	+ การล้อมบางกอก
* สงครามพระเจ้าอลองพญา
* การเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2
	+ การล้อมกรุงศรีฯ

 |
| หลักฐานสำคัญ | 
* คำให้การชาวกรุงเก่า
* คำให้การขุนหลวงวัดประดู่ทรงธรรม
* จดหมายเหตุวันวลิต
* จดหมายเหตุลาลูแบร์
* พระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐ

 |