ฟังก์ชันความเข้มการส่องสว่างของการเห็นในเวลากลางวัน (เส้นสีดำ) และการเห็นในเวลากลางคืน (เส้นสีเขียว) แกนนอนเป็นความยาวคลื่นในหน่วยนาโนเมตร

**แคนเดลา** (อังกฤษ: candela สัญลักษณ์: **cd**) หรือที่เรียกทั่วไปว่า**แรงเทียน** เป็นหน่วยฐานเอสไอของความเข้มของการส่องสว่าง ซึ่งหมายถึงกำลังของแสงต่อมุมตัน (ความเข้มของการแผ่รังสี) ที่ปล่อยออกมาจากแหล่งกำเนิดแสงในทิศทางเฉพาะ และถ่วงน้ำหนักโดยฟังก์ชันการส่องสว่างซึ่งเป็นแบบจำลองมาตรฐานของความไวแสงของตามนุษย์ในแต่ละความยาวคลื่น

คำว่า Candela มีที่มาจากภาษาละติน และยังเป็นคำที่ใช้ในภาษาสเปน และภาษาอิตาลี โดยมีความหมายว่าเทียนไข โดยหนึ่งแคนเดลามีขนาดประมาณหนึ่งแรงเทียน (หรือ กำลังเทียน, Candle Power) ซึ่งใช้ประมาณความสว่างของเทียนหนึ่งเล่ม

นิยาม
-----

เช่นเดียวกับหน่วยฐานเอสไออื่นๆ แคนเดลามีนิยามเชิงปฏิบัติการ ตั้งแต่การประชุมมาตรวิทยาระหว่างประเทศครั้งที่ 16 ในปี 1979 หน่วยแคนแดลาได้รับการนิยามจากกระบวนการทางฟิสิกส์ที่ให้ความเข้มของการส่องสว่างขนาด 1 แคนเดลาดังนี้

> 
> หนึ่งแคนเดลาเท่ากับความเข้มส่องสว่างในทิศที่กำหนดของแหล่งกำเนิดที่แผ่รังสีของแสงความถี่เดียวที่มีความถี่ 540×1012 เฮิรตซ์ และมีความเข้มของการแผ่รังสีในทิศทางนั้นเท่ากับ 1/683 วัตต์ต่อสเตอเรเดียน
> 
> 
> 

ในนิยามได้อธิบายวิธีการสร้างแหล่งกำเนิดที่ให้แสงที่มีความเข้มของการส่องสว่างขนาด 1 แคนเดลา (ตามนิยาม) เพื่อให้ออกแบบเครื่องมือสอบเทียบ (calibrate) ที่สามารถตรวจวัดความเข้มความเข้มของการส่องสว่างได้

คำอธิบาย
--------

ความถี่ดังกล่าวเป็นช่วงสเปกตรัมที่มองเห็นใกล้แสงสีเขียว ซึ่งมีความยาวคลื่นประมาณ 555 นาโนเมตร 
ความถี่นี้เป็นความถี่ที่ไวต่อตามนุษย์สูงสุดในเวลากลางวัน สำหรับแสงความถี่อื่นๆ ต้องปล่อยแสงด้วยความเข้มที่สูงกว่านี้จึงจะรับรู้ความเข้มของการส่องสว่างที่เท่ากันได้ ความเข้มของการส่องสว่างสำหรับความยาวคลื่น \lambda  
สามารถคำนวณได้จาก

{\displaystyle I\_{v}(\lambda )=683.002\,{\overline {y}}(\lambda )I(\lambda )}
เมื่อ 

{\displaystyle I\_{v}(\lambda )} เป็นความเข้มของการส่องสว่างในหน่วยแคนเดลา
{\displaystyle I(\lambda )} เป็นความเข้มของการปลดปล่อยแสงในหน่วยวัตต์ต่อสเตอเรเดียน
{\displaystyle {\overline {y}}(\lambda )} เป็นฟังก์ชันการส่องสว่างมาตรฐาน ถ้ามีมากกว่าหนึ่งความยาวคลื่น (ซึ่งเป็นกรณีโดยทั่วไป) ต้องทำการรวมหรือหาปริพันธ์บนช่วงความยาวคลื่นของสเปกตรัมดังกล่าวเพื่อหาความเข้มของการส่องสว่างทั้งหมด
ความเข้มการส่องสว่างของเทียน 1 เล่มมีขนาดประมาณ 1 แคนเดลา ความเข้มการส่องสว่างของหลอดไส้ 100 วัตต์มีขนาดประมาณ 120 แคนเดลา

ต้นกำเนิด
---------

ก่อนหน้าปี 1948 มาตรฐานของความเข้มของการส่องสว่างยังคงหลากหลายในแต่ละประเทศ นอกจากเปรียบเทียบ
กับแสงเทียนแล้ว ยังเปรียบเทียบแสงไฟที่เกิดจากการเผาเส้นใยเฉพาะอย่าง หนึ่งในหน่วยวัดความเข้มของการส่องสว่าง
ที่เป็นที่รู้จักได้แก่ แรงเทียนในระบบมาตรฐานอังกฤษ หนึ่งแคนเดลาเท่ากับความสว่างที่เกิดมาจากเทียนที่ทำมาจาก
ไขปลาวาฬบริสุทธิ์น้ำหนักเศษหนึ่งส่วนหกปอนด์และเผาไหม้ในอัตรา 120 เกรนต่อชั่วโมง เยอรมนี ออสเตรีย และ สแกนดินาเวียใช้หน่วย hefnerkerze ซึ่งนำมาจากตะเกียงเฮฟเนอร์ (Hefner lamp)

จากความต้องการการนิยามหน่วยความเข้มของการส่องสว่างที่ชัดเจนยิ่งขึ้น คณะกรรมาธิการระหว่างประเทศว่าด้วยความส่องสว่าง (International Commission on Illumination: CIE) และคณะกรรมการมาตรวิทยาสากล (CIPM) ได้เสนอ "แรงเทียนใหม่" โดยใช้การส่องสว่างจากการแผ่รังสีของพลังค์จากแพลทินัมแช่แข็ง และปรับค่าของหน่วยใหม่ให้ใกล้เคียงกับหน่วยแรงเทียนเดิม ในที่สุด CIPM ได้ตัดสินใจประกาศนิยามในปี 1946 ว่า

>  **แรงเทียนใหม่** นิยามมาจาก ความสว่างจากการแผ่รังสีในทุกๆ สเปกตรัม ณ จุดเยือกแข็งของแพลทินัมจะต้องเท่ากับ 60 แรงเทียนใหม่ต่อตารางเซนติเมตร
> 
> 

ในการประชุมมาตรวิทยาระหว่างประเทศครั้งที่ 9 ในปี 1948 ได้เปลี่ยนชื่อหน่วยนี้เป็น "แคนเดลา" ในการประชุมมาตรวิทยา
ระหว่างประเทศครั้งที่ 13 ปี 1947 ได้ยกเลิกคำว่า "แรงเทียนใหม่" และขยายนิยามหน่วยแคนเดลาเพิ่มเติมว่า การแช่แข็ง
แพลทินัมต้องทำในความดันบรรยากาศกลายเป็น

> หนึ่งแคนเดลาเท่ากับความเข้มส่องสว่างในทิศที่กำหนดบนพื้นผิว 1/600 000 ตารางเมตรของวัตถุดำ ณ จุดเยือกแข็งของแพลทินัมภายใต้ความดัน 101 325 นิวตันต่อตารางเมตร
> 
> 

เนื่องจากความยุ่งยากในการสร้างตัวแผ่รังสีของพลังค์ในอุณหภูมิสูงและความเป็นไปได้จากมาตรรังสีวิทยา (Radiometry)
ในการประชุมมาตรวิทยาระหว่างประเทศครั้งที่ 16 ปี 1979 จึงได้เปลี่ยนนิยามของแคนเดลาไปเป็นนิยามในปัจจุบันในที่สุด
ค่าคงที่ 1/683 ในนิยามใหม่เป็นค่าที่เลือกมาเพื่อให้มีค่าใกล้เคียงกับ "แรงเทียนใหม่" ในนิยามเดิม ถึงแม้ว่าหน่วยแคนเดลาจะนิยามด้วย วินาที (หน่วยฐานเอสไอ) และวัตต์ (หน่วยอนุพันธ์เอสไอ) หน่วยแคนเดลาก็ยังคงเป็นหน่วยฐานเอสไอตามนิยาม

อ้างอิง
-------

1. ↑  CIE Scotopic luminosity curve (1951)
2. ↑  "Base unit definitions: Candela". *The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty*. สืบค้นเมื่อ September 27, 2010.
3. ↑  "What is a Candela?". *WiseGeek*. สืบค้นเมื่อ August 24, 2008.
4. ↑  "Hefner unit, or Hefner candle". *Sizes.com*. 30 May 2007. สืบค้นเมื่อ 25 February 2009.
5. ↑  Barry N. Taylor (1992). *The Metric System: The International System of Units (SI)*. U. S. Department of Commerce. p. 18. ISBN 0941375749. (NIST Special Publication 330, 1991 ed.)
6. ↑  13th CGPM Resolution 5, CR, 104 (1967), and *Metrologia*, **4**, 43–44 (1968).
7. ↑  "The photometric base unit – the candela" (pdf). *SI Brochure*. Bureau International des Poids et Mesures. 7 September 2007.

| * ด
* ค
* ก
ระบบหน่วยวัดระหว่างประเทศ (ระบบเอสไอ) |
| --- |
| หน่วยฐาน | กิโลกรัม  **·**  เคลวิน  **·**  แคนเดลา  **·**  เมตร  **·**  โมล  **·**  วินาที  **·**  แอมแปร์ | หน่วยฐานเอสไอทั้ง 7 |
| หน่วยอนุพัทธ์ | เกรย์  **·**  คาทัล  **·**  คูลอมบ์  **·**  จูล  **·**  ซีเมนส์  **·**  ซีเวิร์ต  **·**  นิวตัน  **·**  ปาสกาล  **·**  เทสลา  **·**  เบ็กเคอเรล  **·**  ฟารัด  **·**  เรเดียน  **·**  ลักซ์  **·**  ลูเมน  **·**  วัตต์  **·**  เวเบอร์  **·**  โวลต์  **·**  สเตอเรเดียน  **·**  องศาเซลเซียส  **·**  โอห์ม  **·**  เฮนรี  **·**  เฮิรตซ์ |
| หน่วยที่ยอมรับให้ใช้แก่ระบบเอสไอ | ชั่วโมง  **·**  ดอลตัน  **·**  เดซิเบล  **·**  ตัน  **·**  นาที  **·**  เนเปอร์  **·**  ลิตร  **·**  ลิปดาและพิลิปดา  **·**  วัน  **·**  หน่วยดาราศาสตร์  **·**  องศา  **·**  อิเล็กตรอนโวลต์  **·**  เฮกตาร์ |
| ดูเพิ่ม | การแปลงหน่วย  **·**  คำอุปสรรคเอสไอ  **·**  คำนิยามหน่วยในปี 2005–2019  **·**  การนิยามหน่วยใหม่ในปี 2019  **·**  ระบบการวัด |
| หมวดหมู่ หมวดหมู่ |