**โอล์ม** (อังกฤษ: Olm, Human fish; ชื่อวิทยาศาสตร์: *Proteus anguinus*) เป็นซาลาแมนเดอร์ชนิดหนึ่ง อยู่ในวงศ์หมาน้ำ (Proteidae) จัดเป็นซาลาแมนเดอร์เพียงชนิดเดียวเท่านั้นที่อยู่ในสกุล *Proteus* (เคยมีอีกชนิดหนึ่ง คือ  *P. bavaricus* สูญพันธุ์ไปตั้งแต่ยุคไพลสโตซีน)

โอล์ม เป็นซาลาแมนเดอร์รูปร่างประหลาดกว่าซาลาแมนเดอร์ชนิดอื่น ๆ อย่างเห็นได้ชัดเจน กล่าว คือ มีรูปร่างเพรียวยาวเหมือนปลาไหลหรืองู มากกว่าจะเป็นซาลาแมนเดอร์ ยาวประมาณ 40 เซนติเมตร ผิวหนังขาวซีด ไม่มีเม็ดสี รวมทั้งไม่มีตา เนื่องจากใช้ชีวิตอยู่ในถ้ำที่มีแต่ความมืด ไม่มีแสงสว่างส่องเข้ามาถึง จึงหายไปเนื่องจากไม่ได้ใช้ประโยชน์ ขาเล็กสั้น นิ้วตีนหน้ามี 3 นิ้ว และตีนหลัง 2 นิ้ว ซึ่งเป็นการลดรูปของอวัยวะที่ไม่ได้ใช้งาน มีส่วนปากยื่นยาวและแผ่กว้าง ซึ่งเป็นประสาทสัมผัส โอล์มสามารถมีอายุยืนได้นานถึง 100 ปี และสามารถมีชีวิตอยู่ได้แม้ไม่ได้กินอะไรเลยเป็นเวลานาน 10 ปี 

ภาพวาดของโอล์มในปี ค.ศ. 1907 โดยนักชีววิทยาชาวฝรั่งเศส แกสตัน บงเนียร์โอล์มดำ
โอล์ม กระจายพันธุ์เฉพาะในน้ำที่มีอุณหภูมิประมาณ 8 องศาเซลเซียส ในถ้ำลึกของทวีปยุโรป แถบยุโรปกลาง และยุโรปตะวันตกเฉียงใต้ เช่น สโลเวเนีย, โครเอเชีย เช่น ถ้ำโพสทอยน่าในสโลเวเนีย โดยหลบซ่อนอยู่ตามหลืบหินหรือซอกต่าง ๆ ใต้น้ำ เมื่อแรกเจอ โอล์มถูกเชื่อว่าเป็นลูกของมังกร ซึ่งพ่อแม่ของมังกรหลบอยู่ในส่วนลึกของถ้ำเข้าไปอีก นอกจากนี้ยังมีอีกชื่อหนึ่งว่า "ปลามนุษย์" จากการที่มีผิวขาวเหมือนชาวผิวขาว ซึ่งมาจากภาษาสโลเวเนีย คำว่า *človeška ribica* และภาษาโครเอเชีย คำว่า *čovječja ribica*

โอล์ม มีความไวต่อแสงมาก แม้จะไม่มีตา แต่ก็มีประสาทสัมผัสที่ดีมาก ตลอดจนมีประสาทรับรู้รสในปาก เมื่อโตเต็มที่แล้ว แต่ก็ยังคงรูปร่างเมื่อยังเป็นตัวอ่อนอยู่ คือ ไม่มีเปลือกตา มีเหงือกขนาดใหญ่เห็นเป็นพู่เหงือก และมีช่องเปิดเหงือก 2 ช่อง มีแผ่นครีบหาง มีการขยายพันธุ์ด้วยการปฏิสนธิในตัว ตัวเมียวางไข่จำนวน 50–70 ฟอง อย่างไรก็ตามไม่เคยมีใครเห็นไข่หรือตัวอ่อนของโอล์ม จนกระทั่งถึงปี ค.ศ. 2016 เมื่อโอล์มตัวเมียตัวหนึ่งในสถานที่เลี้ยงของนักวิทยาศาสตร์คนหนึ่งได้วางไข่ จนกระทั่ง 4 เดือนผ่านไป ไข่นั้นก็ได้ฟักเป็นตัว นอกจากนี้แล้ว ในปี ค.ศ. 1986 ได้มีการค้นพบโอล์มดำ (*P. a. parkelj*) ซึ่งเป็นชนิดย่อยของโอล์ม มีส่วนปากสั้นกว่าโอล์ม แต่มีลักษณะที่แตกต่างกันอย่างเห็นชัดเจน คือ มีตาขนาดเล็กเห็นชัดเจน และสีผิวที่คล้ำกว่า รวมทั้งมีความกระฉับกระเฉงว่องไวกว่า มีความยาว 40 เซนติเมตรเท่ากัน โอล์มดำ เป็นสิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่นที่พบได้ในลำธารใต้ดินใกล้กับเมืองคอร์โนเมลจ์ ในสโลเวเนียเท่านั้น การขยายพันธุ์ของโอล์มดำนั้น ยังไม่เป็นที่ทราบกันโดยแน่ชัด

อ้างอิง
-------

1. ↑  "*Proteus anguinus*". *IUCN Red List of Threatened Species. Version 4*. 2008. สืบค้นเมื่อ 4 April 2011. Database entry includes a range map and justification for why this species is vulnerable
2. ↑  "*Proteus*". ระบบข้อมูลการจำแนกพันธุ์แบบบูรณาการ.
3. ↑  Rocek, Z (1994). "A Review of the fossil Caudata of Europe" (PDF). *Abhandlungen und Berichte für Naturkunde*. **17**: 51–56.
4. 1 2 3  *The Human Fish*, "Nick Baker's Weird Creatures". สารคดีทางอนิมอลพลาเน็ต ทางทรูวิชั่นส์: พฤหัสบดีที่ 24 มกราคม 2556
5. 1 2  *ไขปริศนาเรื่องแปลก, Weird Wonders Of The World*. สารคดีทางช่อง 7: ศุกร์ที่ 24 สิงหาคม 2561
6. ↑  Piper, Ross (2007), *Extraordinary Animals: An Encyclopedia of Curious and Unusual Animals*, Greenwood Press.
7. ↑  หน้า 311-312, *วิทยาสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก* โดย วีรยุทธ์ เลาหะจินดา (ธันวาคม, 2552) ISBN 978-616-556-016-0

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

 ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Proteus anguinus ที่วิกิสปีชีส์


คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
***Proteus anguinus***

* Creepy Human Fish of Slovenia จากซีเอ็นเอ็น