ตามคติศาสนากรีกโบราณ **ซูส** หรือ **ซิวส์** (อังกฤษ: Zeus; กรีกโบราณ: Ζεύς, อักษรโรมัน: *Zeús* [zdeǔ̯s] *ซฺเดอุส*) เป็นบิดาแห่งเทพและมนุษย์ (กรีกโบราณ: πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε, patḕr andrōn te theōn te) เป็นเทวราชผู้ปกครองเทพเจ้าแห่งโอลิมปัสดังบิดาปกครองครอบครัว พระองค์ทรงเป็นเทพแห่งท้องฟ้าและสายฟ้าในเทพปกรณัมกรีก ซูสกับพระเจ้าจูปิเตอร์ของโรมันมาจากรากศัพท์เดียวกัน และกลายมามีความใกล้ชิดกันภายใต้อิทธิพลเฮเลนิสติก

ซูสเป็นบุตรของโครนัสและรีอา และมีพระชนมายุน้อยที่สุด ในตำนานกล่าวว่า พระองค์สมรสกับฮีรา ทว่าที่ผู้พยาการณ์ที่ดอโดนา คู่สมรสของพระองค์คือไดโอนี ตามที่ระบุในอีเลียด พระองค์ทรงเป็นพระบิดาของแอโฟรไดที โดยไดโอนีเป็นพระมารดา พระองค์ทรงเป็นที่รู้จักในเรื่องกาม ซึ่งส่งผลให้พระองค์มีพระโอรสธิดาที่เป็นพระเจ้าและวีรบุรุษมากมาย รวมทั้งอะธีนา อะพอลโลและอาร์ทิมิส เฮอร์มีส เพอร์เซฟะนี ไดอะไนซัส เพอร์ซิอัส เฮราคลีส เฮเลนแห่งทรอย มิวส์ แอรีส ฮีบีและฮิฟีสตัส

วอลเตอร์ เบอร์เกิร์ตบรรยายไว้ในหนังสือ *ความเชื่อกรีกโบราณ* ว่า "ซูสเป็นเทพบิดรของบรรดาเทวดาทั้งหลาย ทวยเทพทั้งหมดกำเนิดขึ้นเพราะมีพระองค์"
ชาวกรีกเชื่อว่า พระองค์คือ เทพเจ้าสูงสุด, ผู้ครอบครองจักรวาล อ้างอิงโดย พอซาเนียส (นักภูมิศาสตร์) "ที่ซูสเป็นกษัตริย์ในสวรรค์เป็นคำที่มนุษย์ทุกคนทราบ" 
เฮซิออด *กวี ธีโอโกนี* ซูสได้จัดสรรมอบอำนาจให้เหล่าเทพ *กวีโฮเมอริค* พระองค์มีอำนาจปกครองสูงสุดในเหล่าเทพ

สัญลักษณ์ของซูสคือ อัสนีบาตสายฟ้า, เหยี่ยว, กระทิง และต้นโอ๊ก นอกเหนือจากตำนานอินโด-ยูโรเปียน ฉายาตามตำนาน "ผู้รวบรวมเมฆ" (กรีก: Νεφεληγερέτα, *Nephelēgereta*) ได้รับมาจากสัญลักษณ์ตามวัฒนธรรมตะวันออกใกล้โบราณ ตัวอย่างเช่น คทาของกษัตริย์ ศิลปินชาวกรีกมักจะนำเสนอรูปปั้นเทพซูสใน ท่ายืนหรือท่วงท่าการก้าวไปข้างหน้า มีอัสนีบาตประดับในพระหัตถ์ขวา หรือประทับอยู่บนพระราชบัลลังก์

ตำนานของเทพซูส
--------------

Zeus, at the Getty Villa, A.D. 1 - 100 by unknown.

กำเนิดของซูส
------------

ตำนานการถือกำเนิดของเทพซูสมีอยู่ว่า เทพีไกอาเทพมารดาแห่งผืนดิน ได้สมรสกับเทพยูเรนัสเทพแห่งท้องฟ้า และมีบุตรกลุ่มแรกคือ เหล่าเทพไททันซึ่งสร้างความภาคภูมิแก่เทพยูเรนัสมาก แต่ทว่าบุตรต่อ ๆ มาของเทพีไกอากลับอัปลักษณ์และน่ากลัว เช่น ยักษ์ไซคลอปส์ที่มีตาข้างเดียวกลางใบหน้า และอสุรกายน่าเกลียดต่าง ๆ ทำให้เทพยูเรนัสพิโรธโยนบุตรเหล่านั้นลงไปขังในคุกทาร์ทะรัสใต้พิภพ 

เทพีไกอาแค้นเทพยูเรนัสมากจึงยุยงให้เหล่าเทพไททันก่อกบฏ ไม่มีเทพองค์ใดที่กล้าชิงบัลลังก์พระบิดายกเว้นเทพโครนัส และจากการช่วยเหลือจากเทพีไกอาทำให้เทพโครนัสชิงอำนาจได้สำเร็จ ทว่าเทพโครนัสไม่ได้ทำตามสัญญาที่จะปลดปล่อยอสูรผู้เป็นน้อง เทพีไกอาจึงสาปแช่งว่าบุตรที่จะเกิดมาของโครนัสจะชิงอำนาจไปเหมือนกับที่เคยทำไว้กับบิดา

เทพโครนัสตระหนักมากเพราะหลังจากนั้นไม่นาน เทพีรีอา พระชายาก็ตั้งครรภ์ เมื่อได้ข่าวการประสูติ เทพโครนัสจึงบุกเข้าไปในตำหนักพระชายาและจับทารกผู้เป็นสายเลือดของตนกลืนลงท้องไป และครรภ์ต่อๆมาของเทพีรีอาก็เช่นกัน ส่งผลให้เทพีรีอาเศร้าเสียใจอย่างมาก

โครนัสให้กำเนิดบุตรและธิดารวมหกองค์ คือ เฮสเทีย เฮดีส ดีมิเตอร์ โพไซดอน เฮรา ซูส ซึ่งพอกำเนิดมาได้ถูกโครนัสจับกลืนลงท้องไปแต่เนื่องด้วยซูสหนีออกมาได้ จึงรอให้ตัวเองโตแล้วกลับมาช่วยอีก 5 องค์ในภายหลัง เนื่องจาก เฮสเทีย เฮดีส ดีมิเตอร์ โพไซดอน และเฮรา เป็นเทพจึงไม่ตายตอนอยู่ในท้องของโครนัส

### ซูสวัยเยาว์

รีอาได้ซ่อนซูสไว้ถ้ำตั้งอยู่ที่เทือกเขาไอด้าในกรีก ตามเทพปกรณัมเล่าขานกันไว้หลายเรื่องราว ดังนี้:

1. พระองค์โตมาในการเลี้ยงดูของไกอา
2. พระองค์โตมาในการเลี้ยงดูของแซเทอร์ นามว่าอมัลธีอา โดยมีกลุ่มของคูรีเตส— เหล่าทหาร หรือเหล่าเทพเจ้าตัวเล็ก ๆ ที่ใช้หอกและโล่ห์มากระทบกันเกิดเสียงดังจนโครนัสไม่ได้ยินเสียงเด็กร้อง(ดู โครนูโคเปีย)
3. พระองค์โตมาในการเลี้ยงดูของนางไม้นามว่า อดาแมนธีอา โครนัสได้ตั้งกฏเพื่อปกครอง ผืนดิน, ท้องฟ้า และท้องทะเล นางจึงซ่อนพระองค์ โดยการห้อยองค์หลวม ๆ ด้วยเชือกที่ผูกไว้กับต้นไม้ ทำให้พระองค์ไม่อยู่ในผืนดิน ท้องฟ้า และท้องทะเล ด้วยประการนี้ โครนัส ผู้เป็นบิดาจึงมองไม่เห็น
4. พระองค์โตมาในการเลี้ยงดูของนางไม้ นามว่า ไซโนซูรา และด้วยความกตัญญู ภายหลังซูสโปรดให้นางสถิตย์ท่ามกลางดวงดาว
5. พระองค์โตมาในการเลี้ยงดูของเมลิสซา ผู้ถนอมเลี้ยงดูซูสด้วยนมแพะและน้ำผึ้ง
6. พระองค์โตมาในการเลี้ยงดูของครอบครัวเลี้ยงแกะ ภายใต้คำสัญญาที่ว่า แกะของพวกเขาจะปลอดภัยจากหมาป่า

### มหาเทพ

Colossal seated Marnas from Gaza portrayed in the style of Zeus. Roman period Marnas was the chief divinity of Gaza (Istanbul Archaeology Museum).
เมื่อซูสเติบโตถึงวัยหนุ่ม พระองค์ได้บังคับให้โครนัสสำรอกหินออกมา (หินตั้งอยู่ ณ ไฟโต ใต้หุบเขา ปาร์นาซัส เป็นสัญลักษณ์ของเหล่ามนุษย์, ออมฟาลอส) ตามมาด้วยเหล่าพี่น้องของพระองค์ บางตำนานกล่าวถึง มีทิส ว่าเป็นผู้ปรุงยาให้โครนัสสำรอกลูก ๆ ออกมา บ้างก็ว่า ซูสเป็นผู้ผ่าท้องของโครนัส แล้วพาพี่น้องออกมา รวมถึงปลดปล่อย ไจแอนเตส, ฮีคาโตนไคเรส และ ไซคลอปส์ จาก ขุมนรกทาร์ทารัส และสังหารผู้คุม แคมพี

ด้วยความขอบคุณ เหล่าไซคลอปส์มอบ อัสนีบาต และ สายฟ้า หรือฟ้าผ่า ให้แก่ซูส ซึ่งก่อนหน้านี้ไกอานำไปซ่อนไว้ ซูสและพี่น้องทั้งหมด รวมถึงพวกไจแอนเตส ฮีคาโตนไคเรส และไซคลอปส์ได้ร่วมกันโค่นโครนัสและยักษ์ตนอื่น ๆ ในมหาสงคราม ไททันโนมาชี เหล่ายักษ์ที่พ่ายแพ้โดนส่งไปยังขุมนรกทาร์ทารัส แอตลาส ผู้นำของกลุ่มยักษ์ที่ต่อต้านซูส โดนโทษให้แบกโลกไว้ตลอดเวลา

หลังเสร็จสิ้นสงครามครั้งนั้น ซูสได้ร่วมกันปกครองโลกกับพี่น้อง ซึ่งก็คือ โพไซดอน และ ฮาเดส ดังนี้: ซูสปกครองสวรรค์ โพไซดอนปกครองท้องทะเล และฮาเดสปกครองโลกหลังความตาย มารดาแห่งผืนดิน ไกอา ยอมรับไม่ได้ที่เป็นเช่นนั้น พระนางได้บันดาลให้ส่วนของโพไซดอนมีเหตุแผ่นดินไหว (โพไซดอน - เทพเจ้าแห่งแผ่นดินไหว) และทำให้ฮาเดสถูกกล่าวหาว่าทำให้มนุษย์ถึงแก่ความตาย (อ่านได้ที่ เพนธัส)

ไกอาโกรธแค้นซูสที่สังหารเหล่ายักษ์ซึ่งเป็นลูกของนาง หลังจากซูสขึ้นปกครองเหล่าเทพ พระนางได้ปล่อยสัตว์ร้าย ไทฟอน และ เอไคนา แต่ซูสปราบไทฟอนและขังเขาไว้ใต้หุบเขาเอตน่า ส่วนเอไคนา พระองค์ปล่อยให้นางและลูกๆได้มีชีวิตอยู่ต่อไป

### ซูสกับฮีรา

บทความหลัก: ฮีรา
ซูสเป็นทั้งน้องชายและคู่ครองของเฮรา บุตรของทั้งคู่คือ แอรีส, ฮีบี และ ฮีฟีสตัส, แต่ในบางตำนานเล่าว่า เทพเจ้าเหล่านี้เป็นบุตรของเฮราแต่ผู้เดียว บ้างก็กล่าวว่ามีบุตรสาวนามว่า อีไลธียา และ อีรีส เรื่องราวของซูสและนางไม้ รวมถึงการกำเนิดตระกูล เฮลเลนิค เป็นที่โด่งดังมาก ตำนานโอลิมเปียมีอ้างถึงการสมรสของซูสกับลีโต, ดีมีเตอร์, ไดโอนี และไมอา รวมถึงมนุษย์นาม ซีมีลี, ไอโอ, ยูโรปา และลีดา และแกนีมีด (ถึงแม้ว่าจะเป็นมนุษย์ ซูสก็ได้ประทานความอมตะให้แก่เขา)

ในหลายตำนานมักกล่าวถึงฮีราในเรื่องของความหึงหวงและแค้นเคืองต่อซูส เหล่าภรรยาลับและลูก ๆ ของพวกเขา ครั้งหนึ่งนางไม้ เอคโค ชวนพระนางคุยจนกระทั่งพระนางไล่ตามซูสไม่ทัน เมื่อพระนางทราบความจริงได้สาปเอคโคให้พูดได้แต่เพียงเสียงตามผู้อื่นเท่านั้น

การโค่นอำนาจไททันโครนอส
-----------------------

ความคับแค้นใจทำให้เทพีรีอาตัดสินใจเก็บบุตรคนสุดท้องเอาไว้ โดยแสร้งส่งก้อนหินห่อผ้าให้เทพโครนัสไป ทารกซูสถูกเลี้ยงดูอย่างดีโดยเทพีไกอาผู้เป็นย่าได้นำทารกซีอุสไปซ่อนไว้ในหุบเขาดิกเทอ ในเกาะครีต ซีอุสกินอาหารคือน้ำผึ้งและน้ำนมจากนิมฟ์ครึ่งแพะที่ชื่อว่า อะมาลไธอา ซึ่งในภายหลังซีอุสได้ได้สร้างนางให้เป็นกลุ่มดาวแพะ หรือกลุ่มดาวมกรในจักรราศีและมีครึ่งเทพครึ่งแพะแห่งป่าที่เล่นฟลุทอยู่ตลอดเวลาชื่อแพนเป็นผู้ให้การศึกษา เมื่อซีอุสเติบใหญ่แข็งแรงจึงหวนกลับไปแก้แค้นโครนอสผู้เป็นเทพบิดาตามคำร้องขอของเทพีมารดา

รีอาได้หลอกให้โครนอสกินยาที่จะทำให้สำรอกบุตรที่เคยกลืนออกมา ด้วยความเป็นเทพเจ้าทำให้เหล่าเทพที่ถูกกลืนลงไปไม่ตายซ้ำยังเติบโตขึ้น เรียงลำดับได้ดังนี้

```
1.เทพีเฮสเตีย เทพีแห่งไฟและเทพีผู้คุ้มครองครอบครัว เป็นเทพีครองพรหมจรรย์
2.เทพี ดิมีเตอร์ เทพีแห่งพันธุ์พืช ธัญญาหารและการเพาะปลูก มีธิดากับเทพซูสหนึ่งองค์คือ เทพีเพอร์ซิโฟเน หรือ โพรเซอพิน่าผู้เป็นชายาของฮาเดส
3.เทพี ฮีรา เทพีแห่งการสมรส เป็นมเหสีของเทพซูส ซึ่งขึ้นชื่อเรื่องหึงหวง มีโอรสและธิดากับเทพซูส 3 องค์คือ เฮฟเฟสตุส ฮีบีกับ อาเรส
4.เทพเฮดีส เจ้าแห่งโลกบาดาล ปกครองยมโลก มีเทพีเพอร์เซฟะนีเป็นมเหสี
5.เทพโพไซดอน เจ้าแห่งท้องทะเล ปกครองน่านน้ำเมดิเตอร์เรเนียนและน้ำที่ใช้ประโยชน์ได้ มีเทพีแอมฟิไทรท์ หรือ อัมฟิตรีติ เป็นมเหสี
```

เมื่อเทพทั้งห้าได้ออกมาจากท้องของโครนัสแล้วจึงร่วมกับซูสปราบโครนัสและส่งโครนัสไปขังไว้ที่ทาร์ทะรัส
ซูสได้รับตำแหน่งเทพผู้นำของเหล่าเทพ เนื่องจากการจับฉลากแบ่งหน้าที่ของทั้งสามพี่น้อง และได้พาเหล่าเทพทั้งหลายขึ้นไปอาศัยอยู่บนเทือกเขาโอลิมปัส
แม้ว่าเหล่าเทพทุกองค์จะยอมยกตำแหน่งผู้นำให้กับซูสในทีแรก แต่ในตอนหลังเหล่าเทพต่าง ๆ ก็ต่างพากันหาหนทางในการยึดอำนาจมาเป็นของตนเองอยู่เรื่อย ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเฮราผู้เป็นชายาของซูส ได้พยายามที่จะรวบรวมเหล่าเทพเพื่อก่อการกบฏอยู่เสมอ แต่ในท้ายที่สุดซูสก็สามารถที่แก้ไขปัญหา และจับตัวนางมาลงโทษได้อยู่เสมอ

ชายาและบุตรของซูส
-----------------

ชายาที่เป็นเทพ 

| ชายา | บุตร/ธิดา |
| --- | --- |
| อาอิกซ์ | อาจิพาน |
| อานานกี | มอยรี หรือ เฟต |
| ไดโอนี | แอโฟรไดที |
| ไกอา | 1. โอริออน
2. มาเนส บิดาแห่งอาทีส |
| ดิมีเทอร์ | 1. เพอร์เซฟะนี

2. ซากริอุส |
| ฮีรา | 1. อาเรส
2. ไอไลธีเอีย
3. ฮีบี
4. ฮิฟีสตัส |
| อีออส | 1. เออร์ซา
2. คาเรอี |
| เอริส | ไลมอส |
| ลีโต | 1. อพอลโล
2. อาร์ทิมิส |
| ไมอา | เฮอร์มีส |
| เมทิส | อะธีนา |
| นีโมซีเน่ | มิวส์
1. คัลลิโอพี
2. คลิโอ
3. เอราโต
4. ยูเทอเพ
5. เมลโพมีนี
6. โพลิฮิมเนีย
7. เทอร์พซิคอเร
8. ธาเลีย
9. ยูเรเนีย |
| เพอร์ซิโฟเน | 1. ซากริอุส
2. เมลิโนอี |
| ซีลีนี | 1. เออร์ซา
2. เนเมอัน ไลออน
3. แพนเดีย |
| ธีมิส | 1. อัสทราเอีย
2. เนเมซิส
3. โฮรี |

ชายาที่เป็นมนุษย์/นิมฟ์/และอื่นๆ

|  |  |
| --- | --- |
| แอจิน่า | แออาคัส |
| อัลค์เมนา | เฮราคลีส |
| อันติโอพี | 1. อัมฟีออน
2. ซีธุส |
| คาลิสโต | อาร์คัส |
| คาร์มี | ไบรโตมาทิส |
| ดานาอี | เพอร์ซิอุส |
| เอลารา | ทีทีอัส |
| อีเล็กตรา | 1. ดาร์ดานัส
2. อิอาซิออน |
| ยูโรปา | 1. ไมนอส
2. ราดามันธิส
3. ซาเพดอน |
| ยูริโนมี | คาริเทส หรือ เกรซ
1. อากลาเอีย
2. ยูโฟรซินี
3. ธาเลีย |
| ฮิมาเลีย | 1. โครนิออส
2. สปาร์ไทออส
3. ไคทอส |
| ไอโอดามี | ธีบี |
| ไอโอ | 1. เอพาฟุส
2. เคโรเอสซ่า |
| ลามิอา |  |
| ลาโอดาเมีย | ซาร์เพดอน |
| ลีดา | 1. โพลีดิวซีส (พอลลักซ์)

2. แคสเตอร์
3. เฮเลนแห่งทรอย (เฮเลนแห่งสปาร์ตา) |
| แมรา | โลครุส |
| ไนโอบี | 1. อาร์กัส
2. เพลาสกัส |
| โอลิมพิอัส | พระเจ้าอเล็กซานเดอร์ที่ 3 แห่งมาซิโดเนีย |
| โอเธรอิส | เมไลเธอุส |
| โพลอูโต | แทนทาลัส |
| พดากี | 1. บาลิอุส
2. แซนทัส |
| เฟียรฮ์รา | เฮลเลน |
| ซีมีลี | ไดโอไนซูส |
| ทาอีกีที | ลาซีดาอีมอน |
| มารดาที่ไม่รู้จัก | ลิทาอี |
| มารดาที่ไม่รู้จัก | ทีเช่ |
| มารดาที่ไม่รู้จัก | อาที |

| บาส เซอร์รี่
| 1. บาซีส
| [[ปอนด์ ลิลลี่]
| 1. ลิตสติก

อ้างอิง
-------

1. ↑  *Larousse Desk Reference Encyclopedia*, The Book People, Haydock, 1995, p. 215.
2. ↑  Hamilton, Edith (1942). *Mythology* (1998 ed.). New York: Back Bay Books. p. 467. ISBN 978-0-316-34114-1. `{{cite book}}`: `|access-date=` ต้องการ `|url=` (help); ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
3. ↑  Iliad, หนงสือ 1.503; 533
4. ↑  พอซาเนียส, 2. 24.2.
5. ↑  Νεφεληγερέτα. Liddell, Henry George; Scott, Robert; *A Greek–English Lexicon* at Perseus Project.
6. ↑  Herbermann, Charles, บ.ก. (1913). "Gaza". *สารานุกรมคาทอลิก*. New York: Robert Appleton Company.; Johannes Hahn: Gewalt und religiöser Konflikt; The Holy Land and the Bible เก็บถาวร 2012-05-21 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน

| * ด
* ค
* ก
เทพปกรณัมกรีก |
| --- |
| ปฐมเทพ | 
* เคออส
* อะแนงคี
* โครนอส
* เอียรอส
* ไกอา
* ยูเรนัส
* ทาร์ทารัส
* อีเธอร์
* เฮเมรา
* เอระบัส
* นิกซ์
* โอฟิออน
* มอยเร

 |
| เทพไททัน | 
* โครนัส
* โอเชียนัส
* เรีย
* ทีมิส
* แอตลัส
* ซีอัส
* ครีอัส
* ไฮพีเรียน
* ธีอา
* เทธิส
* นิมอซินี
* ฟีบี
* โพรมีเทียส
* เอพิมีเทียส
* ไออาเพทัส
* เมโนเอเทียส

 |
| สิบสองเทพเจ้าโอลิมปัส | 
* ซูส
* ฮีรา
* โพไซดอน
* ดิมีเทอร์
* อะธีนา
* อะพอลโล
* อาร์ทิมิส
* แอรีส
* แอโฟรไดที
* ฮิฟีสตัส
* เฮอร์มีส
* ไดอะไนซัสหรือเฮสเตีย

 |
| เทพเจ้าหลักอื่น | 
* แอซคลีเปียส
* ฮีลิออส
* อีออส
* เฮดีส
* ฮีบี
* เฮคะที
* แพน
* เพอร์เซฟะนี
* เซลีนี

 |
| กลุ่ม | 
* แอมะซอน
* เซนทอร์
* คเธาะนิค
* ไซคลอปส์
* มังกร
* อิรินีอีซ
* ยักษ์
* ฮาร์พี
* เฮคะท็องคะรีซ
* มอยเร
* พระเจ้าไมซีเนียน
* มนุษย์
* มิวส์
* นิมฟ์
* เซเทอร์
* สมุทรเทพ

 |
| วีรบุรุษ | 
* เฮราคลีสกับงานของเขา
* อคิลลีสกับสงครามกรุงทรอย
* โอดิสเซียสกับโอดิสซีย์
* เจสันกับลูกเรืออาร์โก
* เพอร์ซิอัสกับเมดูซา
* อีดิปัสกับธีบส์
* ธีซีอัสกับมินะทอร์
* บิลเลโรฟอนกับคิเมียรา

 |
| สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ | 
* เดลฟี
* ดอโดนา
* ดีลอส
* โอลิมเปีย
* โอลิมปัส

 |