**สิบขันที** หรือ **สิบเสียงสี** (อังกฤษ: Ten Attendants; จีน: 十常侍; พินอิน: *Shí Chángshì*) เป็นกลุ่มของขุนนางขันทีที่มีอิทธิพลในราชสำนักของพระเจ้าเลนเต้ (*ฮั่นหลิงตี้* ครองราชย์ ค.ศ. 168 - ค.ศ. 189) แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออกของประเทศจีน แม้ว่าจะถูกเรียกว่าเป็นกลุ่มของคน 10 คน แต่จริงๆแล้วกลุ่มสิบขันทีประกอบด้วยขันทีจำนวน 12 คน และทุกคนดำรงตำแหน่ง*จงฉางชื่อ* (中常侍; "ขันทีส่วนกลาง") ในราชสำนักของพระเจ้าเลนเต้

ขันทีทั้ง 12 คนได้แก่ เตียวเหยียง (張讓 *จางร่าง*), เตียวต๋ง (趙忠 *เจ้าจง*), เห้หุย (夏惲 *เซี่ยยฺหวิน*), ก๊กเสง (郭勝 *กัวเซิ่ง*), ซุนจาง (孫璋), ปี้หลัน (畢嵐), ลี่ซง (栗嵩), ต๋วนกุย (段珪 *ตฺวั้นกุย*), เกาว่าง (高望), จางกง (張恭), หันคุย (韓悝) และซ่งเตี่ยน (宋典)

ช่วงเริ่มต้น
------------

ขันทีสองคนคือ เตียวเหยียง (張讓 *จางร่าง*) และ เตียวต๋ง (趙忠 *เจ้าจง*) เริ่มรับราชการเป็นขันทีในราชสำนักของราชวงศ์ฮั่นโดยดำรงตำแหน่ง*จี่ชื่อเฉิงจง* (給事省中) เตียวเหยียงมาจากเมืองเองฉวน (潁川郡 *อิ่งชฺวันจฺวิ้น*; ปัจจุบันอยู่บริเวณเมืองสฺวี่ชาง มณฑลเหอหนาน) ส่วนเตียวต๋งมาจากเมืองอันเป๋ง (安平郡 *อันผิงจวิ้น*; ปัจจุบันอยู่บริเวณเมืองจี้โจว มณฑลเหอเป่ย์). ทั้งสองได้รับการเลื่อนตำแหนางเป็น*เสี่ยวหฺวังเหมิน* (小黃門) ในรัชสมัยของพระเจ้าหวนเต้ (*ฮั่นหฺวันตี้* ครองราชย์ ค.ศ. 146 - ค.ศ. 168) ในปี ค.ศ. 159 เตียวต๋งได้เข้าร่วมรัฐประหารโค่นล้มอำนาจของเหลียงจี้ซึ่งเป็นขุนพลทรงอิทธิพลที่ผูกขาดอำนาจรัฐได้ผลเป็นสำเร็จ พระเจ้าหวนเต้จึงมอบบรรดาศักดิ์ให้เตียวต๋งเป็น*โตวเซียงโหว* (都鄉侯) ในปี ค.ศ. 165 เตียวต๋งได้รับการเลื่อนขั้นเป็น*กวันเน่ย์โหว* (關內侯) ได้รับค่าตอบแทนประจำปีเป็นข้าว 1,000 *หู*

ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้
----------------------

ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ (ครองราชย์ ค.ศ. 168–189) เตียวต๋งและเตียวเหยียงขึ้นมามีตำแหน่งเป็น*จงฉางชื่อ* (中常侍) และได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น*โหว* (พระยา) ขันทีทั้งสองยังเป็นมิตรกับอีกสองขันทีผู้ทรงอิทธิพลได้แก่ เทาเจียด (曹節 *เฉาเจี๋ย*; เสียชีวิต ค.ศ. 181) และหวังฝู่ (王甫; เสียชีวิต ค.ศ. 179) หลังจากเทาเจียดเสียชีวิต เตียวต๋งได้รับการแต่งตั้งเป็นขุนนางมหาดเล็กของฮองเฮา (大長秋 *ต้าฉางชิว*). ในขณะนั้น เตียวเหยียงและเตียวต๋ง พร้อมด้วยขุนนางขันทีอีกสิบคนได้แก่ เห้หุย (夏惲 *เซี่ยยฺหวิน*), ก๊กเสง (郭勝 *กัวเซิ่ง*), ซุนจาง (孫璋), ปี้หลัน (畢嵐), ลี่ซง (栗嵩), ต๋วนกุย (段珪 *ตฺวั้นกุย*), เกาว่าง (高望), จางกง (張恭), หันคุย (韓悝) และซ่งเตี่ยน (宋典) ต่างก็ดำรงตำแหน่ง*จงฉางชื่อ* (中常侍) และอีกทั้งยังมีบรรดาศักดิ์เป็น*โหว* ญาติสนิทมิตรสหายของขันทีเหล่านี้ซึ่งกระจายอยู่ในหลายเมืองของอาณาจักรฮั่นก็มีชื่อเสียงที่ไม่ดีจากการฉ้อราษฎร์บังหลวง 

### กบฏโพกผ้าเหลือง

ข้อมูลเพิ่มเติม: กบฏโพกผ้าเหลือง
เมื่อกบฏโพกผ้าเหลืองก่อการจลาจลในปี ค.ศ. 184 ขุนนางชื่อเตียวกิ๋น (張鈞 *จางจฺวิน*) เขียนฎีกาถวายพระเจ้าเลนเต้กล่าวโทษสิบขันทีและญาติสนิทมิตรสหายในความผิดฐานฉ้อราษฎร์บังหลวงอันเป็นเหตุทำให้ราษฎรไม่พอใจจนนำไปสู่การก่อกบฏ เตียวกิ๋นแนะนำพระเจ้าเลนเต้ให้ประหารสิบขันทีและประกาศความผิดของสิบขันทีให้ทั่วอาณาจักรฮั่นเพื่อระงับความไม่พอใจของราษฎร 

เมื่อพระเจ้าเลนเต้นำฎีกาของเตียวกิ๋นให้เหล่าขันทีอ่าน ขันทีเหล่านั้นถอดหมวกและรองเท้าออก แล้วคุกเข่าอ้อนวอนพระเจ้าเลนเต้ให้กักขังพวกตน อีกทั้งยังแสดงความเต็มใจที่จะบริจาคทรัพย์สมบัติของตนไว้เป็นทุนให้ทหารในการปราบปรามกบฏ พระเจ้าเลนเต้มีรับสั่งให้เหล่าขันทีสวมหมวกและรองเท้าและให้ยังคงตำแหน่งดังเดิม จากนั้นพระองค์ทรงตำหนิเตียวกิ๋นว่า "เหลวไหล สิบขันทีจะไม่มีคนดีสักคนเชียวหรือ"  เตียวกิ๋นถวายฎีกาอีกฉบับที่มีเนื้อความคล้ายคลึงกับฉบับก่อนหน้า แต่ฎีกาฉบับนี้ไม่ถูกส่งไปถึงพระเจ้าเลนเต้  จากนั้นพระเจ้าเลนเต้มีรับสั่งให้เสนาบดีตุลาการ (廷尉 *ถิงเว่ย์*) และราชเลขาธิการ (御史 *อฺวี่ฉื่อ*) ทำการสืบเรื่องเตียวก๊กและลัทธิไท่ผิง (太平道 *ไท่ผิงเต้า*) ซึ่งเป็นผู้ริเริ่มกบฏโพกผ้าเหลือง เตียวเหยียงและเหล่าขันทีได้ลอบสั่งขุนนางเหล่านั้นให้ใส่ร้ายเตียวกิ๋นฐานเข้ารีตกับลัทธิไท่ผิง เตียวกิ๋นถูกจับขังคุกและถูกทรมานจนกระทั่งตายในคุก 

ที่จริงแล้วเป็นเหล่าขันทีเองที่ลอบติดต่อร่วมมือกับเตียวก๊ก หลังจากขันทีสองคนชื่อฮองสี (封諝 *เฟิงซฺวี*) และสฺวีเฟิ่ง (徐奉) ถูกจับได้และถูกประหาร พระเจ้าเลนเต้ผู้ทรงพิโรธได้ตรัสตำหนิเหล่าขันทีว่า "พวกเจ้าพูดอยู่บ่อยครั้งว่าเหล่าขุนนางทำแต่ความผิด บ้างก็ถูกกักขัง บ้างก็ถูกประหาร บัดนี้ก็มีขุนนางที่พิสูจน์ตนแล้วว่ามีคุณงามความดีต่อแผ่นดิน ในขณะที่พวกเจ้าสมคบคิดกับเตียวก๊ก ใครกันแน่ที่ข้าควรประหาร" เหล่าขันทีอ้อนวอนร้องขอชีวิตและโยนความผิดให้ขันทีหวังฝู่ (王甫) และเหาลำ (侯覽 *โหฺวหล่าน*) ว่าเป็นผู้กระทำการ พระเจ้าเลนเต้จึงปล่อยเหล่าขันทีให้พ้นผิด 

### การฉ้อราษฎร์บังหลวง

เตียวเหยียงมีบ่าวรับใช้หลายคนช่วยดูแลจัดการภายในบ้าน บ่าวเหล่านี้สร้างเครือข่ายกับผู้มีอิทธิพลคนอื่นและรับสินบน มีคนผู้หนึ่งชื่อเมิ่งถัว (孟佗) จากเมืองฝูเฟิง (扶風郡 *ฝูเฟิงจฺวิ้น*) ได้นำทรัพย์สมบัติทั้งหมดของตระกูลมาเป็นของกำนัลแก่บ่าวคนหนึ่งของเตียวเหยียง บ่าวของเตียวเหยียงเห็นเมิ่งถัวนำทรัพย์สมบัติมามอบให้ก็มีความยินดีแล้วถามเมิ่งถัวว่าต้องการสิ่งใดตอบแทน เมิ่งถัวตอบว่าต้องการพบกับเตียวเหยียง ในเวลานั้นมีผู้คนจำนวนมากที่กำลังแสวงหาหนทางเพื่อเข้าพบเตียวเหยียงซึ่งล้วนนำเกวียนที่เต็มไปด้วยของมาเป็นของกำนัลเข้าแถวเป็นแนวยาวนอกบ้านของเตียวเหยียง เมิ่งถัวมาถึงช้าจึงไม่อาจเข้าไปได้ แต่ก็ต้องประหลาดใจเมื่อบ่าวของเตียวเหยียงที่เมิ่งถัวตีสนิทด้วยได้ออกมาต้อนรับเมิ่งถัวเยี่ยงแขกผู้ทรงเกียรติแล้วสั่งคนใช้ให้พาเมิ่งถัวเข้าไปในบ้านของเตียวเหยียง แขกผู้มาเยี่ยมคนอื่นเห็นดังนั้นก็เข้าใจว่าเมิ่งถัวเป็นสหายคนสนิทของเตียวเหยียง จึงนำของกำนัลจำนวนมากมามอบให้เมิ่งถัวเพื่อประจบสอพลอ เมื่อเมิ่งถัวพบกับเตียวเหยียงในภายหลังจึงได้นำของกำนัลส่วนหนึ่งที่ได้รับมามอบให้แก่เตียวเหยียง เตียวเหยียงมีความยินดีภายหลังจึงได้ช่วยให้เมิ่งถัวได้ขึ้นมาเป็นผู้ว่าราชการ (刺史 *ชื่อฉื่อ*) แคว้นเลียงจิ๋ว (涼州 *เหลียงโจว*) 

ปี ค.ศ. 185 เกิดเหตุเพลิงไหม้ทางส่วนทิศใต้ของพระราชวัง สิบขันทีทูลแนะนำพระเจ้าเลนเต้ให้เก็บภาษีสิบ*เฉียน* (錢; หน่วยน้ำหนัก) ต่อหนึ่ง*หมู่* (畝; หน่วยพื้นที่) ของทุกที่นาเพื่อรวบรวมเป็นทุนสำหรับก่อสร้างพระราชวังใหม่ พระเจ้าเลนเต้จึงมีพระราชโองการให้ขุนนางในเมืองไท่เหยฺวียน (太原) โฮตั๋ง (河東 *เหอตง*) และเต๊กโตเสีย (狄道 *ตี๋เต้า*) ให้ขนไม้และหินมีลวดลายเข้ามายังเมืองลกเอี๋ยง (ราชธานี) เพื่อเป็นวัสดุก่อสร้าง เมื่อวัสดุถูกจัดส่งมาถึงพระราชวัง เหล่าขันทีได้ต่อว่าคนงานที่ส่งวัสดุด้อยคุณภาพมาให้และยืนยันที่จะจ่ายด้วยราคาที่ต่ำเพียงหนึ่งในสิบของราคาตลาด จากนั้นจึงนำวัสดุเหล่านั้นมาขายให้กับขันทีคนอื่นซึ่งต่างก็ปฏิเสธที่จะซื้อ เวลาผ่านไปนานเข้า กองไม้ที่สะสมไว้ก็เริ่มผุพัง งานก่อสร้างจึงล่าช้าไปเป็นเวลาหลายปี ขุนนางท้องถิ่นบางคนจึงเรียกเก็บภาษีหนักขึ้นและบังคับราษฎรให้ผลิตวัสดุก่อสร้างที่มีคุณภาพสูงขึ้นเพื่อให้พระเจ้าเลนเต้ทรงโปรด ทำให้ราษฎรต่างไม่พอใจเป็นอันมาก

พระเจ้าเลนเต้มักตรัสว่า "ขันทีจาง (เตียวเหยียง) เป็นบิดาของเรา ขันทีเจ้า (เตียวต๋ง) เป็นมารดาของเรา" ด้วยความที่เหล่าขันทีเป็นที่ไว้วางพระทัยและได้รับการยกย่องจากพระเจ้าเลนเต้เป็นอย่างสูง เหล่าขันทีจึงประพฤติผิดจากกฎหมายบ้านเมืองและใช้อำนาจในทางมิชอบ ถึงขนาดสร้างคฤหาสน์ส่วนตนอย่างฟุ่มเพือยโดยมีลักษณะเฉกเช่นพระราชวังหลวง ครั้งหนึ่งพระเจ้าเลนเต้เสด็จเยี่ยมหอสูงหย่งอันโหฺว (永安侯臺 *หย่งอันโหฺวไถ*) เหล่าขันทีต่างกังวลว่าพระองค์จะทอดพระเนตรเห็นคฤหาสน์ของพวกตนและรู้สึกผิดสังเกต จึงทูลพระเจ้าเลนเต้ว่า "พระองค์มิควรเสด็จขึ้นที่สูง หาไม่แล้วราษฎรจะแตกตื่น" พระเจ้าเลนเต้ทรงเชื่อและยกเลิกการเสด็จเยี่ยมหอสูงทั้งปวง 

ปี ค.ศ. 186 พระเจ้าเลนเต้ทรงมอบหมายขันทีซ่งเตี่ยน (宋典) และปี้หลัน (畢嵐) ร่วมกับขุนนางคนอื่น ๆ ให้กำกับดูแลการก่อสร้างครั้งใหม่ อันได้แก่โถงพระโรงใหม่หนึ่งแห่ง รูปหล่อสำริดใหญ่สี่รูปหล่อ ระฆังสำริดใหญ่สี่ใบและรูปปั้นสัตว์พ่นน้ำได้ พระองค์ยังมีพระราชโองการให้สร้างเหรียญเงินและให้หมุนเวียนโดยกว้างขวาง หลายคนต่างเห็นว่านี่เป็นการแสดงถึงความสุรุ่ยสุร่ายของพระเจ้าเลนเต้และส่อเค้าว่าท้ายที่สุดแล้วเหรียญเงินเหล่านี้จะกระจัดกระจายไปทุกแห่งหน ซึ่งเกิดเป็นความจริงขึ้นมาเมื่อเกิดเหตุความวุ่นวายในเมืองลกเอี๋ยงหลังการสวรรคตของพระเจ้าเลนเต้  พระเจ้าเลนเต้ทรงแต่งตั้งให้เตียวต๋งเป็น "ขุนพลรถรบ" (車騎將軍 *เชอฉีเจียงจฺวิน*) แต่หลังจากนั้นหนึ่งร้อยวันก็ทรงปลดเตียวต๋งจากตำแหน่ง

การล่มสลายของกลุ่มขันที
-----------------------

เมื่อพระเจ้าเลนเต้ทรงประชวรหนักในปี ค.ศ. 189 ได้ทรงฝากฝังหองจูเหียบ (劉協 *หลิวเสีย*) พระราชโอรสองค์รองซึ่งขณะนั้นมีพระชนมายุแปดพรรษาไว้กับขันทีคนสนิทชื่อเกียนสิด (蹇碩 *เจี่ยนชั่ว*) เมื่อพระเจ้าเลนเต้สวรรคต เกียนสิดคิดการจะยกหองจูเหียบขึ้นสืบราชบัลลังก์แต่ไม่เป็นผลสำเร็จ หองจูเปียน (劉辯 *หลิวเปียน*) พระราชโอรสองค์โตในพระเจ้าเลนเต้พระชนมายุสิบสามพรรษาขึ้นครองราชย์แทนในพระนามว่าพระเจ้าเช่าตี้ (漢少帝 *ฮั่นเช่าตี้*) สมเด็จพระพันปีหลวงโฮเฮา (พระราชมารดาของพระเจ้าเช่าตี้) และผู้บัญชาการทหารสูงสุดโฮจิ๋น (พี่ชายของโฮเฮา) ได้ขึ้นเป็นผู้สำเร็จราชการแทนยุวกษัตริย์ 

ในฤดูร้อนของปี ค.ศ. 189 หลังจากเกียนสิดได้ทราบว่าโฮจิ๋นและผู้ใต้บังคับบัญชาวางแผนจะกำจัดตน จึงพยายามชักชวนขันทีด้วยกันให้ร่วมแผนในการกำจัดโฮจิ๋น แต่ขันทีก๊กเสง (郭勝 กัวเซิ่ง) ซึ่งเป็นคนสนิทของนางโฮเฮาได้หว่านล้อมให้ขันทีเหล่านั้นให้ปฏิเสธไม่ร่วมแผนกับเกียนสิด หลังจากนั้นโฮจิ๋นจับตัวเกียนสิดได้แล้วนำตัวไปประหารชีวิต แล้วโฮจิ๋นก็ได้เข้าควบคุมหน่วยทหารที่เคยอยู่ใต้บัญชาของเกียนสิด  ในฤดูใบไม้ร่วงของปี ค.ศ. 189 อ้วนเสี้ยวเสนอกับโฮจิ๋นให้กำจัดกลุ่มขันทีแล้วรวบอำนาจ นางโฮเฮาไม่เห็นด้วยกับแผนนี้ ฝ่ายเหล่าขันทีได้ติดสินบนนางบูยงกุ๋น (*舞陽君* อู่หยางจฺวิน) มารดาของนางโฮเฮา และโฮเบี้ยว (何苗 *เหอเหมียว*) น้องชายของนางโฮเฮาเพื่อให้ทั้งสองช่วยปกป้องพวกตน ทั้งนางบูยงกุ๋นและโฮเบี้ยวจึงต่อต้านแผนการของโฮจิ๋นเช่นกันโดยอ้างว่าพวกตนเป็นหนี้บุญคุณพวกขันทีเป็นอย่างมาก (เพราะที่นางโฮเฮาได้เป็นพระสนมในพระเจ้าเลนเต้ก็ด้วยการช่วยเหลือของเหล่าขันที)

หลังจากนั้น โฮจิ๋นรับฟังอีกคำแนะนำของอ้วนเสี้ยวที่ให้โฮจิ๋นลอบเรียกขุนศึกหรือขุนนางฝ่ายทหารจากหัวเมืองต่างๆ (ได้แก่ ตั๋งโต๊ะ อองของ เตียวโป้ และเต๊งหงวน) ให้นำกำลังเข้าประชิดราชธานีลกเอี๋ยงแล้วเรียกร้องให้นำตัวเหล่าขันทีไปประหารชีวิต หมายจะกดดันนางโฮเฮาให้ดำเนินการจัดการกับเหล่าขันที ตอนแรกนางโฮเฮาปฏิเสธที่ทำร้ายเหล่าขันที แต่เมื่อกำลังของตั๋งโต๊ะเข้ามาใกล้เมืองลกเอี๋ยง นางโฮเฮาจึงมีพระราชเสาวนีย์ให้เหล่าขันทีออกจากพระราชวังกลับไปยังเขตศักดินาของตน  น้องสาวของนางโฮเฮาแต่งงานกับบุตรบุญธรรมของเตียวเหยียง เตียวเหยียงจึงทูลขอร้องนางโฮเฮาให้ทรงช่วยเหลือ นางโฮเฮาจึงทรงแจ้งนางบูยงกุ๋นผู้เป็นมารดาผู้ซึ่งก็ขอร้องนางโฮเฮาเช่นเดียวกัน นางโฮเฮาจึงยอมผ่อนปรนและเรียกเหล่าขันทีกลับเข้ามาในพระราชวัง 

ในเดือนแปดของปี ค.ศ. 189 เหล่าขันทีวางแผนจะลอบสังหารโฮจิ๋น จึงออกพระราชเสาวนีย์ในพระนามของนางโฮเฮาเรียกให้โฮจิ๋นเข้าวังเพื่อเข้าเฝ้านางโฮเฮา โฮจิ๋นหลงกลจึงสิ้นชีพด้วยน้ำมือของเหล่าขันทีผู้ซึ่งประกาศว่าโฮจิ๋นมีความผิดฐานคิดการกบฏ หลังจากโฮจิ๋นเสียชีวิต เง่าของ (吳匡 *อู๋คฺวัง*) และจางจาง (張璋) ผู้ใต้บังคับบัญชาของโฮจิ๋น พร้อมด้วยอ้วนเสี้ยว โจโฉ และคนอื่น ๆ ได้นำกำลังบุกเข้าไปในพระราชวังและสังหารเหล่าขันทีเพื่อแก้แค้นให้โฮจิ๋น โดยทำการสังหารใครก็ตามที่ดูคล้ายขันทีโดยไม่พิจารณาให้ถี่ถ้วน ชายวัยหนุ่มบางคนที่ไม่มีหนวดเคราจึงจำใจต้องถอดกางเกงตัวเองต่อหน้าทหารเพื่อพิสูจน์ว่าตนไม่ใช่ขันที ในระหว่างการโจมตีนั้น เหล่าขันทีเข้าควบคุมตัวนางโฮเฮา พระเจ้าเช่าตี้ (หองจูเปียน) และตันลิวอ๋อง (หองจูเหียบ) เป็นตัวประกันและพยายามหนีออกจากพระรางวัง โลติดได้เข้าขวางขันทีต๋วนกุย (段珪 *ตฺวั้นกุย*) ช่วยเหลือนางโฮเฮาจากขันทีต๋วนกุยไว้ได้  โฮเบี้ยวผู้เป็นใจด้วยเหล่าขันทีถูกสังหารโดยเง่าของและตั๋งบุ่น (董旻 *ต่งหมิน*) น้องชายของตั๋งโต๊ะ ในการโจมตีครั้งนี้มีผู้เสียชีวิตกว่าสองพันคน

เตียวเหยียงและขันทีคนอื่น ๆ อีกสิบคนคุมตัวพระเจ้าเช่าตี้และตันลิวอ๋องไปยังริมแม่น้ำ กำลังทหารหลวงนำโดยโลติดและบินของ (閔貢 *หมิ่นก้ง*) เร่งตามมาจวนจะถึงตัว เตียวเหยียงจึงหันไปทูลพระเช่าตี้ทั้งน้ำตาว่า "พวกข้าพระองค์จะถูกกำจัดและความวุ่นวายจักเกิดขึ้นในแผ่นดิน ขอพระองค์โปรดถนอมพระวรกายด้วย" จากนั้นเตียวเหยียงจึงโดดลงแม่น้ำจมน้ำตาย

ในวรรณกรรม*สามก๊ก*
------------------

สิบขันทีปรากฏเป็นกลุ่มตัวละครในช่วงต้นของวรรณกรรมจีนอิงประวัติศาสตร์เรื่อง*สามก๊ก* ซึ่งมีเค้าโครงจากเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์จีนปลายยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออกไปสู่การสิ้นสุดของราชวงศ์และนำไปสู่ยุคสามก๊ก ขันที่ในกลุ่มสิบขันทีที่ปรากฏชื่อในวรรรกรรม*สามก๊ก* ได้แก่ 

* เทาเจียด (曹節 *เฉาเจี๋ย*)
* เตียวต๋ง (趙忠 *เจ้าจง*)
* เตียวเหยียง (張讓 *จางร่าง*)
* ฮองสี (封諝 *เฟิงซฺวี*)
* ต๋วนกุย (段珪 *ตฺวั้นกุย*)
* เหาลำ (侯覽 *โหฺวหล่าน*)
* เกียนสิด หรือ เกนหวน (蹇碩 เจี่ยนชั่ว)
* เห้หุย (夏惲 *เซี่ยยฺหวิน*)
* ก๊กเสง หรือ กุยเสง (郭勝 *กัวเซิ่ง*)
* เชียกง หรือ เทียควง (程曠 *เฉิงคว่าง*)

ขันทีห้าคนในจำนวนสิบคนนี้ ตามข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ไม่ได้อยู่ในกลุ่มสิบขันที เชียกงเป็นตัวละครสมมติ ฮองสีและเกียนสิดมีตัวตนจริงในประวัติศาสตร์ แต่ไม่ปรากฏชื่อในกลุ่มสิบขันทีตามที่ระบุไว้ใน*โฮ่วฮั่นชู* (จดหมายเหตุราชวงศ์ฮั่นยุคหลัง) เหาลำและเทาเจียดเสียชีวิตในปี ค.ศ. 172 และ ค.ศ. 181 ตามลำดับ จึงไม่ปรากฏในเหตุการณ์ตามที่ระบุในวรรณกรรม*สามก๊ก*

ในวัฒนธรรมสมัยนิยม
------------------

สิบขันทีปรากฏในวิดีโอเกมส์ซีรีส์ *ไดนาสตีวอริเออร์*  ของค่ายเกมโคอี โดยเฉพาะใน *ไดนาสตีวอริเออร์ 4: Xtreme Legends* (โหมดเนื้อเรื่องของตั๋งโต๊ะ), *ไดนาสตีวอริเออร์ 5: Xtreme Legends* และ *ไดนาสตีวอริเออร์ 8: Xtreme Legends* (โหมดเนื้อเรื่องของลิโป้)

อ้างอิง
-------

1. 1 2  (張讓者，潁川人；趙忠者，安平人也。 ... 是時讓、忠及夏惲、郭勝、孫璋、畢嵐、栗嵩、段珪、高望、張恭、韓悝、宋典十二人，皆為中常侍， ...) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 78
2. ↑  (少皆給事省中，桓帝時為小黃門。忠以與誅梁兾功封都鄉侯。延熹八年，黜為關內侯，食本縣租千斛。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 78
3. ↑  (靈帝時，讓、忠並遷中常侍，封列侯，與曹節、王甫等相為表裏。節死後，忠領大長秋。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 78.
4. 1 2  Beck, B.J. Mansvelt (2008). "The fall of Han". ใน Twitchett, D.; Fairbank, J.K. (บ.ก.). *The Cambridge History of China*. Vol. Volume 1: The Ch'in and Han Empires, 221 B.C.–A.D. 220. Cambridge University Press. pp. 317–376. `{{cite book}}`: `|volume=` has extra text (help)
5. ↑  (是時讓、忠及夏惲、郭勝、孫璋、畢嵐、栗嵩、段珪、高望、張恭、韓悝、宋典十二人，皆為中常侍，封侯貴寵，父兄子弟布列州郡，所在貪殘，為人蠹害。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 78.
6. ↑  (黃巾旣作，盜賊糜沸，郎中中山張鈞上書曰：「竊惟張角所以能興兵作亂，萬人所以樂附之者，其源皆由十常侍多放父兄、子弟、婚親、賔客典據州郡，辜榷財利，侵掠百姓，百姓之冤無所告訴，故謀議不軌，聚為盜賊。宜斬十常侍，縣頭南郊，以謝百姓，又遣使者布告天下，可不須師旅，而大寇自消。」) *โฮ่วฮั่นชู* เล่มที่ 78.
7. ↑  (天子以鈞章示讓等，皆免冠徒跣頓首，乞自致洛陽詔獄，並出家財以助軍費。有詔皆冠履視事如故。帝怒鈞曰：「此真狂子也。十常侍固當有一人善者不？」) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 78.
8. ↑  (鈞復重上，猶如前章，輒寢不報。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 78.
9. ↑  (詔使廷尉、侍御史考為張角道者，御史承讓等旨，遂誣奏鈞學黃巾道，收掠死獄中。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 78.
10. ↑  (而讓等實多與張角交通。後中常侍封諝、徐奉事獨發覺坐誅，帝因怒詰讓等曰：「汝曹常言黨人欲為不軌，皆令禁錮，或有伏誅。今黨人更為國用，汝曹反與張角通，為可斬未？」皆叩頭云：「故中常侍王甫、侯覽所為。」帝乃止。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 78.
11. ↑  (讓有監奴典任家事，交通貨賂，威形諠赫。扶風人孟佗，資產饒贍，與奴朋結，傾竭饋問，無所遺愛。奴咸德之，問佗曰：「君何所欲？力能辦也。」曰：「吾望汝曹為我一拜耳。」時賔客求謁讓者，車恒數百千兩，佗時詣讓，後至，不得進，監奴乃率諸倉頭迎拜於路，遂共轝車入門。賔客咸驚，謂佗善於讓，皆爭以珍玩賂之。佗分以遺讓，讓大喜，遂以佗為涼州刺史。) *โฮ่วฮั่นชู* เล่มที่ 78.
12. ↑  (明年，南宮災。讓、忠等說帝令斂天下田畒稅十錢，以修宮室。發太原、河東、狄道諸郡材木及文石，每州郡部送至京師，黃門常侍輒令譴呵不中者，因強折賤買，十分雇一，因復貨之於宦官，復不為即受，材木遂至腐積，宮室連年不成。刺史、太守復增私調，百姓呼嗟。) *โฮ่วฮั่นชู* เล่มที่ 78.
13. ↑  (是時中常侍趙忠、張讓、夏惲、郭勝、段珪、宋典等皆封侯貴寵，上常言：「張常侍是我公，趙常侍是我母。」) *จือจื้อทงเจี้ยน* เล่มที่ 58.
14. ↑  (常云：「張常侍是我公，趙常侍是我母。」宦官得志，無所憚畏，並起第宅，擬則宮室。帝常登永安侯臺，宦官恐其望見居處，乃使中大人尚但諫曰：「天子不當登高，登高則百姓虛散。」自是不敢復升臺榭。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 78.
15. ↑  (明年，遂使鉤盾令宋典繕修南宮玉堂。又使掖庭令畢嵐鑄銅人四列於倉龍、玄武闕。又鑄四鐘，皆受二千斛，縣於玉堂及雲臺殿前。又鑄天祿蝦蟇，吐水於平門外橋東，轉水入宮。又作翻車渴烏，施於橋西，用灑南北郊路，以省百姓灑道之費。又鑄四出文錢，錢皆四道。識者竊言侈虐已甚，形象兆見，此錢成，必四道而去。及京師大亂，錢果流布四海。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 78.
16. ↑  (復以忠為車騎將軍，百餘日罷。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 78.
17. ↑  de Crespigny, Rafe (2007), p. 312.
18. 1 2  (匡遂引兵與董卓弟奉車都尉旻攻殺苗，弃其屍於苑中。紹遂閉北宮門，勒兵捕宦者，無少長皆殺之。或有無須而誤死者，至自發露然後得免。死者二千餘人。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 69.
19. ↑  (六年，帝疾篤，屬協於蹇碩。碩旣受遺詔，且素輕忌於進兄弟，及帝崩，碩時在內，欲先誅進而立協。及進從外入，碩司馬潘隱與進早舊，迎而目之。進驚，馳從儳道歸營，引兵入屯百郡邸，因稱疾不入。碩謀不行，皇子辯乃即位，何太后臨朝，進與太傅袁隗輔政，錄尚書事。) *โฮ่วฮั่นชู* เล่มที่ 69.
20. ↑  (中平六年，帝崩，皇子辯即位，尊后為皇太后。太后臨朝。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 10 (บรรพ 2).
21. ↑  (進素知中官天下所疾，兼忿蹇碩圖己，及秉朝政，陰規誅之。 ... 進乃使黃門令收碩，誅之，因領其屯兵。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 69.
22. ↑  (袁紹復說進曰：「前竇武欲誅內寵而反為所害者， ... 我柰何楚楚與士人對共事乎？」進難違太后意，且欲誅其放縱者。紹以為中官親近至尊，出入號令，今不悉廢，後必為患。而太后母舞陽君及苗數受諸宦官賂遺，知進欲誅之。數白太后，為其障蔽。又言：「大將軍專殺左右，擅權以弱社稷。」太后疑以為然。中官在省闥者或數十年，封侯貴寵，膠固內外。進新當重任，素敬憚之，雖外收大名而內不能斷，故事乆不決。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 69.
23. ↑  (紹等又為畫策，多召四方猛將及諸豪傑，使並引兵向京城，以脅太后。進然之。 ... 遂西召前將軍董卓屯關中上林苑，又使府掾太山王匡東發其郡強弩，并召東郡太守橋瑁屯城皐，使武猛都尉丁原燒孟津，火照城中，皆以誅宦官為言。太后猶不從。 ... 進於是以紹為司隷校尉，假節，專命擊斷；從事中郎王允為河南尹。紹使洛陽方略武吏司察宦者，而促董卓等使馳驛上，欲進兵平樂觀。太后乃恐，悉罷中常侍小黃門，使還里舍，唯留進素所私人，以守省中。諸常侍小黃門皆詣進謝罪，唯所措置。進謂曰：「天下匈匈，正患諸君耳。今董卓垂至，諸君何不早各就國？」袁紹勸進便於此決之，至于再三。進不許。紹又為書告諸州郡，詐宣進意，使捕案中官親屬。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 69.
24. ↑  (進謀積日，頗泄，中官懼而思變。張讓子婦，太后之妹也。讓向子婦叩頭曰：「老臣得罪，當與新婦俱歸私門。惟受恩累世，今當遠離宮殿，情懷戀戀，願復一入直，得暫奉望太后、陛下顏色，然後退就溝壑，死不恨矣。」子婦言於舞陽君，入白太后，乃詔諸常侍皆復入直。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 69.
25. ↑  (八月，進入長樂白太后，請盡誅諸常侍以下，選三署郎入守宦官廬。諸宦官相謂曰：「大將軍稱疾不臨喪，不送葬，今欻入省，此意何為？竇氏事竟復起邪？」又張讓等使人潛聽，具聞其語，乃率常侍段珪、畢嵐等數十人，持兵竊自側闥入，伏省中。及進出，因詐以太后詔召進。入坐省闥，讓等詰進曰：「天下憒憒，亦非獨我曹罪也。先帝甞與太后不快，幾至成敗，我曹涕泣救解，各出家財千萬為禮，和恱上意，但欲託卿門戶耳。今乃欲滅我曹種族，不亦太甚乎？卿言省內穢濁，公卿以下忠清者為誰？」於是尚方監渠穆拔劔斬進於嘉德殿前。讓、珪等為詔，以故太尉樊陵為司隷校尉，少府許相為河南尹。尚書得詔板，疑之，曰：「請大將軍出共議。」中黃門以進頭擲與尚書，曰：「何進謀反，已伏誅矣。」) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 69.
26. ↑  (進部曲將吳匡、張璋，素所親幸，在外聞進被害，欲將兵入宮，宮閤閉。袁術與匡共斫攻之，中黃門持兵守閤。會日暮，術因燒南宮九龍門及東西宮，欲以脅出讓等。讓等入白太后，言大將軍兵反，燒宮，攻尚書闥，因將太后、天子及陳留王，又劫省內官屬，從複道走北宮。尚書盧植執戈於閣道䆫下，仰數段珪。段珪等懼，乃釋太后。太后投閣得免。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 69.
27. ↑  (張讓、段珪等困迫，遂將帝與陳留王數十人步出穀門，奔小平津。公卿並出平樂觀，無得從者，唯尚書盧植夜馳河上，王允遣河南中部掾閔貢隨植後。貢至，手劔斬數人，餘皆投河而死。明日，公卿百官乃奉迎天子還宮，以貢為郎中，封都亭侯。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 69.
28. ↑  (讓等數十人劫質天子走河上。追急，讓等悲哭辭曰：「臣等殄滅，天下亂矣。惟陛下自愛！」皆投河而死。) *โฮ่วฮันชู* เล่มที่ 78.
29. ↑  สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ 1

* ฟ่านเย่. *จดหมายเหตุราชวงศ์ฮั่นยุคหลัง* (*โฮ่วฮั่นชู*).
* ล่อกวนตง. *สามก๊ก* (*ซันกั๋วเหยี่ยนอี้*).
* ซือหม่ากวง. ''จือจื้อทงเจี้ยน''

ดูเพิ่ม
-------

* สามก๊ก
* รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

| * ด
* ค
* ก
บุคคลสำคัญในยุคสิ้นราชวงศ์ฮั่น (ค.ศ. 189-220) |
| --- |
| จักรพรรดิ | 
* จักรพรรดิฮั่นหลิง (พระเจ้าเลนเต้)
* จักรพรรดิฮั่นเซ่า (หองจูเปียน)
* จักรพรรดิฮั่นเซี่ยน (พระเจ้าเหี้ยนเต้/หองจูเหียบ)

 |
| พระมเหสีและพระสนม | 
* พระนางตังไทฮอ
* พระนางโฮเฮา
* พระสนมอองบีหยิน
* พระสนมถัง
* พระนางฮกเฮา
* พระสนมตังกุยฮุย
* พระนางโจเฮา

 |
| ผู้สำเร็จราชการ | 
* โฮจิ๋น
* ตั๋งโต๊ะ
* อ้องอุ้น
* ลิฉุย
* กุยกี
* โจโฉ
* โจผี

 |
| ขุนศึก | 
* กองซุนก๋ง
* กองซุนของ
* กองซุนจ้าน
* กองซุนตู้
* กิมสวน
* โกกัน
* ขงมอ
* ขงหยง
* เค้าก๋อง
* เงียมแปะฮอ
* จางหอง
* ฉกหยง
* ชื่อเซี่ย
* ซุนกวน
* ซุนเกี๋ยน
* ซุนเซ็ก
* เต๊งหงวน
* เตียวก๊ก
* เตียวสิ้ว
* เตียวหอม
* เตียวฬ่อ
* เตียวเอี๋ยง
* เตียวเอี๋ยน
* โตเกี๋ยม
* เปาสิ้น
* เปียนจาง
* ม้าเฉียว
* ม้าเท้ง
* ลิโป้
* เล่ากี๋
* เล่าจ๋อง
* เล่าเจี้ยง
* เล่าเตา
* เล่าปี่
* เล่าเปียว
* เล่าเอี๋ยน
* เล่าชุน
* เล่าหงี
* เล่าอิ้ว
* หันซุย
* อ้วนซง
* อ้วนถำ
* อ้วนสุด
* อ้วนเสี้ยว
* อ้วนอุ๋ย
* อ้วนฮี
* อองของ
* อองลอง
* เอียวฉิว
* ฮันเหียน
* ฮันฮก

 |
| ขุนนางฝ่ายพลเรือน | 
* กองซุนอวด
* กันหยง
* กากุ๋ย
* กาเซี่ยง
* กัวเต๋า
* กุยแก
* เก๊งเหลียง
* เก๊งอวด
* เกียวก๊กโล
* โกกัน
* เขาเฉียว
* เขาฮิว
* งอสิด
* จอสิว
* จงฮิว
* จูกัดกิ๋น
* จูกัดเหลียง (ขงเบ้ง)
* จูฮี
* โจโก๋
* ชีสิว
* ชีซี
* ซัวหยง
* ซินเป๋ง
* ซินผี
* ซุนเขียน
* ซุนฮก
* ซุนฮิว
* ซุยตำ
* ตังสิน
* ตันก๋ง
* เต๊งไก๋
* เตียนห้อง
* เตียวกั๋ง
* เตียวเจียว
* เตียวเมา
* เตียวสง
* เตียวอุ๋น
* เตียวเหียน
* เทียหยก
* บังทอง
* บิต๊ก
* บิฮอง
* มอกาย
* ม้าเลี้ยง
* ลกซุน
* ลิยู
* ลิห้อม
* ลู่คัง
* เล่าจ๋อง
* เล่าต้าย
* เล่าฮก
* โลซก
* โลติด
* สิมโพย
* สุมาหลัง
* สุมาฮอง
* สุมาจุ้น
* สุมาอี้
* หวดเจ้ง
* อ๋องก้าย
* อ้วนอิ๋น
* อ้วนอุ๋ย
* อองสิ้ว
* อองซัน
* อุยของ
* เอียวสิ้ว
* ฮองกี๋
* ฮัวหิม
* แฮหัวอัน

 |
| ขุนนางฝ่ายทหาร | 
* กวนเป๋ง
* กวนอู
* กิเหลง
* กำเหลง
* กุยห้วย
* เกียงขิม
* โกซุ่น
* โกลำ
* เคาทู
* ชัวมอ
* งอเก๋ง
* งออี้
* งักจิ้น
* งันเหลียง
* งิวขิ้ม
* งิวฮู
* งุยซก
* เงียมหงัน
* เงียมอี๋
* จงป้า
* จิวท่าย
* จิวยี่
* เจียวขิม
* จูล่ง
* จูตี
* จูหวน
* จูเหลง
* จูเหียน
* โจจิ๋น
* โจเจียง
* โจซุน
* โจป้า
* โจเมา
* โจเส็ง
* โจหยิน
* โจฮอง
* โจฮิว
* ชีเซ่ง
* ซงเหียน
* ซิหลง
* ซีเอ๋ง
* ซุนเกียว
* ซุนเจ้ง
* ซุนเซียง
* ซุนเปิน
* ซุนฟู่
* โซหุย
* ตังสิด
* ตันเซ็ก
* ตันบู
* เตงฮอง
* เตียนอุย
* เตียวคับ
* เตียวเจ
* เตียวลุย
* เตียวเลี้ยว
* เตียวหยิม
* เตียวหุย
* เตียวอุ๋น
* เตียวโอย
* เทียเภา
* ไทสูจู้
* บังเต๊ก
* บุนทิว
* บุนเพ่ง
* เบ้งตัด
* เปาจิด
* เปาสูหยิน
* พัวเจี้ยง
* ม้าต๋ง
* ม้าเทียด
* ม้าฮิว
* ลิซก
* ลิเงียม
* ลิเตียน
* ลิกอง
* ลิบอง
* ลิบ้อง
* ลิอุยหอง
* ลีถอง
* เล่งโฉ
* เล่งทอง
* เล่ากี๋
* เล่าชุน
* เล่าผวน
* เล่าเพ็ก
* เล่าฮอง
* เลียงหิน
* เลียวฮัว
* วัวเหลง
* หมันทอง
* หวนเตียว
* หลันเป้ง
* หองจอ
* หันเซียม
* อองเป๋ง
* อ่องหอง
* อิกิ๋ม
* อิเขง
* อินเล้
* อุยก๋วน
* อุยกาย
* อุยเอี๋ยน
* เอียวฮอง
* ฮองตง
* ฮองฮูสง
* ฮันต๋ง
* ฮันโฮ
* ฮัวหยง
* เฮาเฉีย
* เฮาเสง
* แฮหัวตุ้น
* แฮหัวเอี๋ยน

 |
| สตรีสำคัญ | 
* กวนอินผิง
* กำฮูหยิน
* งอฮูหยิน
* จาง ชุนหัว
* ชัวฮูหยิน
* ไช่ เหวินจี
* ซุนฮูหยิน
* ไต้เกี้ยว
* บิฮูหยิน
* เปียนสี
* ปู้ฮูหยิน
* ลิหลิงฉี
* เสียวเกี้ยว
* หวังอี้
* เอียนสี

 |
| บุคคลสำคัญอื่นๆ | 
* กวนลอ
* เกียดเป๋ง
* เกียนสิด
* จางจ้งจิ่ง
* เจียวก้าน
* โจงั่ง
* โจจู๋
* โจฉอง
* โจหิม
* โจสิด
* ชิวลี่จฺวี
* ซุนของ
* เตียนติ๋ว
* ปื่งเหยฺวียน
* เป๊กตุ้น
* ยีเอ๋ง
* สิบขันที
* สุมาเต๊กโช
* หลิวเป้า
* อิเกียด
* อุยสิง่าน
* ฮัวโต๋

 |