นักรบซูลูในคริสต์ศตวรรษที่ 19 โปรดสังเกตชาวยุโรปแถวหลัง
**ซูลู** (อังกฤษ: Zulu) เป็นชนเผ่ากลุ่มหนึ่งของแอฟริกา มีจำนวนประชากรประมาณ 11 ล้านคน ส่วนใหญ่อยู่อาศัยในควาซูลู-นาตาล แอฟริกาใต้ มีจำนวนเล็กน้อยที่อยู่อาศัยในซิมบับเว แซมเบียและโมซัมบิก ภาษาอีซิซูลู (isiZulu) เป็นสาขาหนึ่งของภาษาบันตู (Bantu) ซึ่งจัดอยู่ในภาษากลุ่มย่อย "นูนิ" (Nguni)

ราชอาณาจักรซูลูมีบทบาทสำคัญมากในประวัติศาสตร์ของประเทศแอฟริกาใต้ โดยเฉพาะในช่วงระหว่าง พ.ศ. 2344 - พ.ศ. 2444 (คริสต์ศตวรรษที่ 19-20) ในยุคแห่งการถือผิว ชาวซูลูถูกจัดให้เป็นประชาชนชั้น 2 และถูกดูถูกเหยียดหยามอย่างรุนแรง ปัจจุบันชาวซูลูเป็นชนเผ่าที่เป็นประชากรส่วนใหญ่ของประเทศแอฟริกาใต้และมีสิทธิเสรีภาพแห่งมนุษยชนเท่าเทียมกับประชาชนทุกเชื้อชาติและชนเผ่าในประเทศ

ประวัติศาสตร์
-------------

### รกรากเดิม

แต่เดิมซูลู เป็นชนเผ่ากลุ่มน้อยที่อยู่ในตอนเหนือของควาซูลู-นาทาลปัจจุบัน ได้สถาปนาตนเองเป็นราชอาณาจักรขึ้นเมื่อประมาณ พ.ศ. 2330 โดยซูลู คานโตมบฮีลี (Zulu kaNtombhele) ในภาษาซูลู คำว่า "ซูลู" แปลว่าสวรรค์ หรือท้องฟ้า ในสมัยนั้น พื้นที่ถูกครอบครองโดยชนเผ่าเล็กที่เรียกว่า "นูนิ" หลายกลุ่ม พวกนูนิได้ย้ายถิ่นฐานลงมาทางตะวันออกเฉียงใต้ของทวีปแอฟริกามากกว่าพันปีมาแล้ว อาจเป็นไปได้ที่ได้มาถึงบริเวณที่เป็นประเทศแอฟริกาใต้ในปัจจุบันเมื่อประมาณ 800 ปี ก่อนคริสต์ศักราช หรือประมาณ 2800 ปีก่อน

### ราชอาณาจักร

#### การเกิดของราชอาณาจักรซูลูภายใต้ "ชากา"

**ซูลูชากา**เป็นโอรสนอกสมรสของพระเจ้า "เชนซานกาโนมา" กษัตริย์เผ่าซูลู เกิดเมื่อประมาณ พ.ศ. 2330 ชากาและพระมารดาถูกเนรเทศโดยเชนซานกาโนมา และไปลี้ภัยอยูใน "มเธทวา"(Mthethwa) ชากาได้ฝึกการสู้รบเพื่อเป็นนักรบภายใต้ "ดิงกิสวาโย" (Dingiswayo) หัวหน้าเผ่ามเธวา เมื่อเชนซานกาโนมาถึงแก่พิราลัย ดิงกิสวาโยจึงช่วยหนุนให้ชากาทวงสิทธิ์การเป็นกษัตริย์ของราชอาณาจักรซูลู

#### การขึ้นสู่บัลลังก์อันโชกเลือดของ "ดิงกาเน" (Dingane)

ดิงกาเน พระอนุชาต่างพระมารดาได้สืบทอดราชบัลลังก์ต่อจากชากาโดยสมรู้ร่วมคิดกับ "มลางกานา" (Mhlangana) โอรสต่างพระมารดาอีกผู้หนึ่งเพื่อลอบปลงพระชนม์ หลังการปลงพระชนม์แล้ว ดิงกาเนก็ประหารชีวิ**ตมลางกานา**แล้วขึ้นครองบัลลังก์ พระราชกรณียกิจแรก ๆ ของพระองค์คือการประหารชีวิตพระราชวงศ์เป็นจำนวนมากเพื่อไม่ให้เป็นเสี้ยนหนามแผ่นดิน ยกเว้น "มพันเด" (Mpande) พระอนุชาต่างพระมารดาอีกพระองค์หนึ่งซึ่งอ่อนแอไม่มีอันตรายในขณะนั้น

#### การประทะกับ "วูเทรกเกอส์" (Voortrekkers) กับการขึ้นสู่บัลลังก์ของ มพันเด

ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2380 ปิเอต์ รีทีฟ หัวหน้าพวกวูเทรกเกอรส์ (นักบุกเบิกดินแดนแอฟริกา) ได้ขอเข้าเฝ้าพระเจ้าดิงกาเนที่พระตำหนักเพื่อเจรจาต่อรองเกี่ยวกับที่ดินของนักบุกเบิก และในเดือนพฤศจิกายน คาราวานเกวียนประมาณ 1,000 เล่มของพวกวูเทกเกอร์ได้เดินทางลงจากเขาดราเก็นสเบอร์ก จาก "ออเนจ์ฟรีสเตท" มาสู่ดินแดนซึ่งเป็นแคว้นควาซุลู-นาทาล ในปัจจุบัน

พระเจ้าดิงนาเกขอให้รีทรีฟและชาวคณะให้ช่วยนำฝูงปสุสัตว์ที่หัวหน้าเผ่าในบริเวณนั้นลักไปมาคืนให้ และรีทรีฟก็ได้รีบทำตามและส่งคืนให้ในวันที่ 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2381 และในวันรุ่งขึ้นก็ได้มีการลงนามในข้อตกลงโดยพระเจ้าดิงกาเนยอมมอบดินแดนฝั่งใต้ทั้งหมดของแม่น้ำ "ตูเลกา" จดกับแม่น้ำ "ซิมวูบุ" ให้แก่ชาววูเทรกเกอร์ การเฉลิมฉลองได้ตามมาโดยในวันที่ 6 กุมภาพันธ์ คณะของรีทรีฟได้รับเชิญให้ร่วมเต้นระบำร่วมกันโดยให้วางอาวุธไว้ข้างหลัง ในขณะที่การร่ายรำกำลังสนุกถึงที่ ดิงเนเกได้ลุกขึ้นยืนกระโดดและตระโกนว่า "*แบมบานิ อบา ทาคาติ*" (ภาษาซูลูแปลว่า "ฆ่าพวกพ่อมด") รีทรีฟและพวกถูกจับตัวและนำไปประหารที่เนินเขาคามาติวาเน เป็นที่เชื่อกันว่าเหตุผลรีทรีฟและพวกถูกฆ่านั้นเนื่องมาจากการยักยอกไม่คืนวัวที่เรียกคืนมาให้ครบทั้งหมด ทหารของดิงกาเนได้โจมตีและฆ่าพวกวูเทกเกอร์รวมทั้งเด็กและสตรีไปประมาณ 500 คน บริเวณที่เกิดเหตุการณ์นี้ในปัจจุบันเรียกว่า "*วีเนน*" (ภาษาดัทช์แปลว่า "การร่ำไห้)

ชาววูเทกเกอร์ที่เหลือได้เลือกหัวหน้าใหม่ชื่อ แอนเดรียร์ส เปรโตรเรียส (Andries pretorius) และพระเจ้าดิงนาเกประสบกับการพ่ายแพ้ใน "*การสู้รบแห่งแม่น้ำสายเลือด*" เมื่อวันที่ 16 ธันวาคม 2381 โดยการนำของกลุ่มนักสู้ 470 คนของนักบุกเบิกวูเทกเกอร์ที่เหลือที่นำโดยเปรโตรเรียส

หลังจากการพ่ายแพ้พระเจ้าดิงกาเนก็เผาพระตำหนักและอาคารบ้านเรือนหนีไปทางเหนือ *มพันเด* พระอนุชาต่างพระมารดาซึ่งได้รับการไว้ชีวิตจากพระเชษฐา 17,000 คน ร่วมกับเปรโตเรียสและพวกวูเทกเกอร์ไล่ล่าทำสงครามกับพระเจ้าดิงกาเน ซึ่งในที่สุดก็ถูกปลงพระชนม์ที่ชายเขตแดนสวาซิแลนด์ปัจจุบัน *มพันเด*จึงได้ขึ้นสู่บรรลังเป็นประมุขของชาติซูลูสืบต่อมา

#### การขึ้นสู่บัลลังก์ของพระเจ้าเคตช์วาโย

สืบเนื่องต่อจากการสู้รบกับดิงกาเน ในปี พ.ศ. 2382 ชาวอาณานิคมวูเทกเกอร์นำโดยเปรโตเรียสได้ก่อตั้ง "สาธารณรัฐบัวร์" แห่งนาตาเลียซึ่งตั้งอยู่ระหว่างทางใต้ของแม่น้ำตูเกลากับด้านตะวันตกของอาณานิคมอังกฤษที่ปอร์ตนาทาล (ปัจจุบันคือดุร์บาน) พระเจ้ามพันเดและเปรโตเรียสยังคงมีสัมพันธภาพที่ดีต่อกันอยู่ อย่างไรก็ดี ในปี พ.ศ. 2385 ได้เกิดสงครามระหว่างพวกบัวร์กับอังกฤษ มีผลให้อังกฤษผนวกนาตาเลียเข้าไว้ในอาณานิคม เป็นเหตุให้พระเจ้ามพันเดหันจำต้องไปเข้ากับฝ่ายอังกฤษและก็ได้มีสัมพันธไมตรีอันดีต่อกัน

ในปี พ.ศ. 2386 พระเจ้ามพันเดได้สั่งกำจัดพวกที่ถูกเข้าใจว่าเป็นอริในราชอาณาจักรของพระองค์ทำให้เกิดการเสียชีวิตมากมาย มีการอพยพลี้ภัยไปสู่ประเทศข้างเคียงรวมทั้งอาณานิคมนาทาลที่อยู่ในบังคับอังกฤษ พวกอพยพเหล่านี้หนีไปพร้อมกับฝูงปสุสัตว์ พระเจ้ามพันเดจึงสั่งกวาดล้างพื้นที่ข้างเคียงจนถึงจุดสูงสุดกลายเป็นการรุกรานสวาซีแลนด์ในปี พ.ศ. 2385 แต่ฝ่ายอังกฤษก็ใช้อิทธิพลกดดันให้มพันเดถอยออกไป ซึ่งพระองค์ก็ทำตามโดยดีในเวลาไม่ยาน

ถึงตอนนี้สงครามแย่งชิงบัลลังก์ได้เกิดขึ้นระหว่างพระโอรสสองพระองค์ของพระเจ้ามพันเด คือ เคตช์วาโย กับ มบูยาซี เหตุการณ์ถึงขีดสุดเมือ่ปี พ.ศ. 2395 ด้วยการสู้รบและการตายของม*บูยาซ๊* จากนั้นเคตช์วาโย ก็ค่อยๆ ยึดอำนาจการบริหารจากพระราชบิดา เมื่อพระบิดาสิ้นพระชนม์ด้วยโรคชราเมื่อ พ.ศ. 2415 เคตช์วาโย ก็เสด็จขึ้นครองราชย์

การล่มสลายของราชอาณาจักรซูลู
----------------------------

### สงครามอังกฤษ-ซูลู

ในวันที่ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2421 ผู้แทนของฝ่ายอังกฤษใด้ยื่นคำขาดให้กับหัวเผ่า 18 เผ่าย่อยที่ขึ้นอยู่กับเซ็ทช์วาโย เนื้อความสำคัญในคำขาดเป็นสิ่งที่พระเจ้าเคตช์วาโย รับไม่ได้ ฝ่ายอังกฤษจึงบุกข้ามแม่น้ำตูเกลาในปลายเดือนธันวาคม สงครามจึงได้เกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2422 ในตอนแรกของสงคราม ฝ่ายซูลูรบชนะอังกฤษใน "*การสู้รบที่ไอแลนด์ลวานา*" (Battle of Islandlwana) ในวันที่ 22 มกราคม แต่กลับมาพ่ายแพ้อย่างยับเยินในวันเดียวกันที่รอร์กดริฟ สงครามจบลงด้วยการพ่ายแพ้ของฝ่ายซูลูในวันที่ 4 กรกฎาคม

### การแบ่งแยกและการสวรรคตของพระเจ้าเคตช์วาโย

พระเจ้าเคตช์วาโย ถูกจับได้ในเวลา 1 เดือนหลังสงครามและถูกเนรเทศไปอยู่ที่เมืองเคปทาวน์ อังกฤษจัดแบ่งแยกราชอาณาจักรซูลูออกเป็นอาณาจักรเล็ก ๆ 13 อนุราชอาณาจักรแต่ละอนุราชอาณาจักรมีอำนาจในอาณาจักรของตนเอง ในเวลาไม่นานก็ได้เกิดความขัดแย้งกันขึ้นในระหว่างอนุราชอาณาจักรเหล่านั้น และในปี พ.ศ. 2425 พระเจ้าเคตช์วาโย ก็ได้เสด็จเยือนอังกฤษและได้รับพระราชวโรกาสจากสมเด็จพระนางเจ้าวิกตอเรียให้เข้าเฝ้าและพบปะกับบุคคลสำคัญของอังกฤษก่อนที่จะได้รับการยินยอมให้เสด็จกลับสู่การครองแผ่นดิน**ซูลูแลนด์**อีกครั้งหนึ่ง

ในปี พ.ศ. 2456 พระเจ้าเคตช์วาโยกลับได้รับมอบอำนาจให้ครอบครองเฉพาะอาณาเขตรอยต่อที่มีขนาดเล็กกว่าราชอาณาจักรเดิมของพระองค์เป็นอย่างมาก ในปลายปีนั้นพระเจ้าเคตช์วาโย ได้ถูกลอบทำร้ายโดยพวก*ซิบเฮบฮู* หนึ่งใน 13 อนุราชอาณาจักรที่ได้รับการสนับสนุนจากพวกบัวร์ พระองค์ได้รับการบาดเจ็บและเสด็จสวรรคตในปีต่อมา ซึ่งสันนิษฐานว่าอาจเกิดจากการลอบวางยาพิษ พระโอรส คือ "ไดนูซูลู"พระชนมายุ 15 พรรษาได้ขึ้นครองราชแทน

ดูเพิ่ม
-------

* Anglo-Zulu\_War - สงครามอังกฤษ-ซูลู
* Inkatha\_Freedom\_Party - พรรคอิงคาธาเสรี
* Ladysmith\_Black\_Mambazo - บทเพลงเลดีสมิธ แบลค แมมโบโซ
* Nguni นูนิ
* Shaka - ชากาซูลู
* Zulu\_Civil\_War - สงครามกลางเมืองนวันด์เว-ซูลู
* Zulu\_Civil\_War - รายพระนามกษัตริย์ซูลู
* List\_of\_Zulu\_first\_names - รายชื่อตัว (ชื่อต้น) ของชาวซูลู
* Nguni\_stick\_fighting - กีฬาการต่อสู้ด้วยพลองของชาวนูนิ

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* Zulu Music, BBC semi-post-colonial style, RealPlayer file.
* An article on Piet Retief, including his interactions with Dingane
* History section of the official page for the Zululand region
* Human Rights Watch report on KwaZulu, just prior to the 1994 elections. เก็บถาวร 2021-03-20 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน - This includes detailed, well-referenced sections on recent Zulu history.

| * ด
* ค
* ก
กลุ่มศาสนาที่สำคัญ |
| --- |
| อับราฮัม | 

|  |  |
| --- | --- |
| คริสต์ | 
* **โรมันคาทอลิก**
	+ ละติน
	+ คาทอลิกตะวันออก
* **ออร์ทอดอกซ์**
	+ อีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์
	+ ออเรียนทัลออร์ทอดอกซ์
* **โปรเตสแตนต์**
	+ ลูเทอแรน
	+ เซเวนต์เดย์แอดเวนทิสต์
	+ เพรสไบทีเรียน
	+ เมทอดิสต์
	+ แบปทิสต์
	+ แองกลิคัน
	+ ปฏิรูป
	+ ทรูจีซัส
	+ พยานพระยะโฮวา
	+ มอรมอน

 |
| อิสลาม | 
* ซุนนี
* ชีอะฮ์
* ศูฟี
* Ahmadi
* อัลกุรอานนิยม
* เนชั่นออฟอิสลาม

 |
| ยูดาห์ | 
* ยูดาห์ออร์ทอดอกซ์
	+ ฮาเรดี
	+ ฮาซิด
	+ ยูดาห์ออร์ทอดอกซ์ดั้งเดิม
* ยูดาห์อนุรักษนิยม
* ยูดาห์ปฏิรูป
* ยูดาห์บูรณปฏิสังขรณ์

 |
| อื่น ๆ | 
* ลัทธิบาบี
	+ อซะลี
	+ บาไฮ
* ดรูซ
* ศาสนามันดาอี
* ราสตาฟารี
* ศาสนาสะมาริตัน

 |

 |
| อินเดีย | 

|  |  |
| --- | --- |
| ฮินดู | 
* ไวษณพ
	+ เคาฑิณยไวษณพ
* ไศวะ
* ศักติ
* สมารตะ
* คณปัตยะ
* เกามารัม
	+ เศราตะ
* Ravidassia
* พื้นเมืองปัญจาบ
	+ ลิงคายัต
* บาหลี
* อัยยาวฬี
* ใหม่

 |
| พุทธ | 
* เถรวาท
* มหายาน
	+ ฉาน/เซน
	+ สุขาวดี
	+ นิจิเร็ง
* วัชรยาน
	+ ทิเบต
* ยุคใหม่

 |
| ชนเผ่าในอนุทวีปอินเดีย | 
* บาโต
* มุน
* โดนยี-โปโล
* พื้นบ้านทราวิฑ
* กีรัตตี
* สะนามะฮี
* ลัทธิสรนา

 |
| อื่น ๆ | 
* เชน
	+ ทิคัมพร
	+ เศวตามพร
* ซิกข์
	+ นามธารี
	+ นานักปันถิ

 |

 |
| อินโด-ยูโรเปียน | 

|  |  |
| --- | --- |
| อินโด-อิเรเนียน | 
* Yazdânism
	+ Ishikism
	+ Yârsânism
	+ Yazidi
* โซโรอัสเตอร์

 |
| ยุโรป | 
* อาร์มีเนีย
* บอลติก
	+ Dievturi
	+ Druwi
	+ Romuva
* กานาเรียส
* คอเคซอยด์
* เซลติก
	+ ดรู-อิด
* เจอร์แมนิก
* กรีกโบราณใหม่
* ฮังการี
* อิตาลี-โรมัน
* สลาฟ
* อูรัล
* เวทมนตร์นิยม
* โรมาเนีย

 |

 |
| เอเชียกลางและเอเชียเหนือ | 
* Burkhanism
* เชมันแมนจู
* เชมันมองโกเลีย
* เชมันไซบีเรีย
* เทงกรี

 |
| เอเชียตะวันออก | 
* จีน
	+ ขงจื๊อ
	+ ฝ่า
	+ เต๋า
	+ พื้นบ้านจีน
	+ เชมันจีน
	+ วิมุตตินิยม
* ชินโต
* เชมันเกาหลี
* พื้นบ้านเวียดนาม
	+ กาวด่าย
	+ Đạo Mẫu
* ศาสนาพื้นเมืองทิเบต
	+ Benzhuism
	+ Bimoism
	+ บอน
	+ ตงปา
* พื้นบ้านพม่า
* ศาสนาพื้นบ้านม้ง-เมี่ยน
	+ ม้ง
	+ เต๋าแบบเย้า

 |
| แอฟริกา | 

|  |  |
| --- | --- |
| พื้นเมือง | 
* Akan
* Akamba
* Bambuti
* Bantu
* Berber
* Bushongo
* Dahomey (Fon)
* Dinka
* Efik
* Isoko
* Khoe/San (Khoikhoi)
* Lotuko
* Lozi
* Lugbara
* Masai
* Ọdinani
* Serer
	+ creation myth
* Tumbuka
* Waaq
* โยรูบา
* ซูลู

 |
| พลัดถิ่น | 
* กันดอมเบล
* Quimbanda
* ซันเตริอา
* Umbanda
* วูดู

 |

 |
| อื่น ๆ | 
* ศาสนาพื้นเมืองขร้า-ไท
	+ ผี
	+ ซือกง
* พื้นเมืองออสเตรเลีย
* ชวา
* พื้นเมืองอเมริกัน
* เมโสอเมริกัน
* ฟิลิปปินส์
* พอลีนีเชีย

 |
| ศาสนาเกิดใหม่ | 
* ดิสคอร์เดียน
* เอกอังการ์
* นิวเอจ
* นิวธอจท์
* ลัทธิราเอล
* ไซแอนทอลอจี
* ธลีม
* ลัทธิสากลนิยมแบบยูนิแทเรียน

 |
| ศาสนาในอดีต | 
* ก่อนประวัติศาสตร์
	+ Paleolithic
* ฮารัปปา
* ศาสนาอียิปต์โบราณ
	+ Atenism
* ศาสนาเมโสโปเตเมีย
	+ ศาสนาซูเมอร์
* ศาสนาเซไมท์โบราณ
	+ ศาสนาคานาอันโบราณ
	+ ยาห์เวห์นิยม
* อาหรับ
* โซมาลี
* Hurrian
* Uratu
* อีทรัสคัน
* บาสก์
* จอร์เจีย
* พระเวท
* อาร์มีเนีย
* แอลเบเนีย
* กรีก
	+ Myteries
	+ Orphism
	+ ไญยนิยม
	+ Hermeticism
	+ พุทธแบบกรีก
* Vainakh
* Proto-Indo-European
* Proto-Indo-Iranian
* ศาสนามาสดา
* ฮิตไทต์
* Thracian
* โรมัน
	+ Imperial cult
	+ Gallo-Roman
	+ Mithraism
* ศาสนามาณีกี
	+ ศาสนามาซดาค
* ศาสนาไซเธียน
* เจอร์แมนิก
	+ แองโกล-แซกซัน
	+ ภาคพื้นทวีป
	+ แฟรงก์
	+ นอร์ส
* เคลต์
* บอลต์
* สลาฟ
* ฟินนิช
* ฮังการี
* ไอนุ
* เมลานีเชีย
* ไมโครนีเชีย
	+ นาอูรู
* หมู่เกาะคุก
* ราปานูอี
* ตองงา
* อินคา
* โอลเมก
* Zatopec
* Fuegian
	+ Selk'nam
* กานาเรียส
* สวาฮีลี
* จาเมกามารูน

 |

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  "The Zulu people group are reported in 7 countries". สืบค้นเมื่อ 29 November 2016.
2. ↑  International Marketing Council of South Africa (9 July 2003). "South Africa grows to 44.8 million". www.southafrica.info. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 22 May 2005. สืบค้นเมื่อ 4 March 2005.