**เดอ ฮาวิลแลนด์ แคนาดา ดีเอชซี-8** หรือ **แดช-8** (อังกฤษ:De Havilland Canada Dash 8) เป็นเครื่องบินระดับภูมิภาคที่เปิดตัวครั้งแรกในปี 1984 โดยเดอ ฮาวิลแลนด์ แคนาดา (ดีเอชซี) โดยขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์ใบพัดแพรตแอนด์วิทนีย์ แคนาดา พีดับเบิลยู100 จำนวน 2 เครื่อง ซึ่งได้พัฒนาต่อจากรุ่นแดช 7 รุ่นก่อนหน้า โดยมีการปรับปรุงประสิทธิภาพการบินและต้นทุนการดำเนินงานที่ลดลง แต่ไม่มีประสิทธิภาพการบินขึ้นและลงจอดในระยะสั้น (STOL)

เดิมทีแดช 8 มีให้เลือกสามขนาด ได้แก่ รุ่น -100 ซึ่งรองรับผู้โดยสารได้ 37-40 คน และผลิตจนถึงปี 2005; รุ่น -200 ซึ่งเปิดตัวในปี 1995 และสามารถบรรทุกผู้โดยสารได้สูงสุด 50-56 คนและผลิตจนถึงปี 2009 และรุ่น -300 เป็นรุ่นขยายที่มีความจุผู้โดยสารอยู่ที่ 68-90 คน และผลิตตั้งแต่ปี 1989 ถึง 2009 โดยในปี 1999 ได้มีการเปิดตัวรุ่น -400 ที่มีขนาดใหญ่กว่า ซึ่งสามารถบรรทุกผู้โดยสารได้สูงสุด 68-90 คน และยังคงผลิตอยู่ในปัจจุบัน

ในปี 1992 บอมบาร์ดิเอร์ได้เข้าซื้อดีเอชซีจากโบอิง ก่อนจะเปิดตัว แดช 8 "คิวซีรีย์" รุ่นปรับปรุงของรุ่นแดช 8 เดิมในปี 1997 ปัจจุบันแดช 8 ยังคงใช้งานโดยสายการบินต่างๆ ทั่วโลกสำหรับการเดินทางทางอากาศในระดับภูมิภาค การขนส่งสินค้า และการใช้งานทางทหาร ในปี 2019 โครงการแดช 8 ก็ได้กลับมาใช้ชื่อของเดอ ฮาวิลแลนด์ แคนาดาอีกครั้ง หลังจากลองวิวเอวิเอชั่นแคปิตอลซื้อโครงการมาจากบอมบาร์ดิเอร์

การพัฒนา
--------

### จุดเริ่มต้น

แดช 8-100 ในลวดลายของดีเอชซีในงานฟรานโบโรห์แอร์โชว์ ค.ศ. 1984
ในปี 1970 เดอ ฮาวิลแลนด์ แคนาดาได้ลงทุนพัฒนาโครงการดีเอชซี 7 โดยมุ่งเน้นประสิทธิภาพการบินขึ้นและลงจอดในระยะสั้น ซึ่งเป็นความเชี่ยวชาญของบริษัท การใช้เครื่องยนต์กำลังปานกลาง 4 เครื่องพร้อมใบพัดขนาดใหญ่ 4 ใบพัดทำให้ระดับเสียงรบกวนลดลง เมื่อรวมกับคุณสมบัติ STOL ที่ยอดเยี่ยม ทำให้ดีเอชซี 7 เหมาะสำหรับปฏิบัติการจากท่าอากาศยานในเมืองขนาดเล็ก อย่างไรก็ตาม มีผู้ให้บริการดีเอชซี 7 เพียงไม่กี่สายการบินเท่านั้น เพราะสายการบินระดับภูมิภาคส่วนใหญ่สนใจในต้นทุนการดำเนินงานมากกว่าประสิทธิภาพการลงจอดระยะสั้น

แดช 8 ของนอร์ออนแทร์ ลูกค้าเปิดตัวของโครงการ
ในปี 1980 เดอ ฮาวิลแลนด์ แคนาดาตอบสนองต่อความต้องการด้วยการลดประสิทธิภาพการบินขึ้นและลงจอดในระยะสั้นลงและปรับโครงสร้างพื้นฐานของแดช 7 เพื่อให้สามารถใช้เครื่องยนต์ที่ทรงพลังกว่าสองเครื่องยนต์ ซึ่งได้ใช้เครื่องยนต์พีดับเบิลยู100 ของแพรตแอนด์วิทนีย์ แคนาดาที่พัฒนาขึ้นมาใหม่ โดยเพิ่มกำลังจากเครื่องยนต์พีที6 ได้มากกว่าสองเท่า โดยใช้ชื่อรุ่นว่า แดช 8 

แดช 8 ได้เปิดตัวเมื่อวันที่ 19 เมษายน ค.ศ. 1983 บินครั้งแรกในวันที่ 20 มิถุนายน และได้รับการรับรองสำหรับ พีดับบิลยู120 ในวันที่ 16 ธันวาคม แดช 8 ลำแรกได้ส่งมอบให้กับนอร์ออนแทร์ในปี 1984 และให้กับเพียตมอนต์แอร์ไลน์ สายการบินสัญชาติสหรัฐแรกที่รับมอบเครื่องบินรุ่นนี้

### การเปิดตัว

ในปี 1986 โบอิงได้เข้าซื้อดีเอชซี เพื่อปรับปรุงและพัฒนาการผลิตที่ฐานการผลิตในท่าอากาศยานดาว์นสวิว และเพื่อวางตัวในตำแหน่งที่เหมาะสม เพื่อแข่งขันในคำสั่งซื้ออากาศยานใหม่ของแอร์แคนาดา ในเวลานั้นแอร์แคนาดาเป็นบริษัทชั้นนำของแคนาดา จึงมีการแข่งขันกันระหว่างโบอิงและแอร์บัสผ่านช่องทางทางการเมืองเพื่อทำสัญญา แต่ในที่สุดแอร์บัสก็ได้รับคำสั่งซื้อแอร์บัส เอ320 จำนวน 34 ซึ่งได้เกิดข้อขัดแย้งมากมายจากสัญญานี้ หลังจากความล้มเหลวในการแข่งขัน โบอิงขายเดอ ฮาวิลแลนด์ แคนาดาทันที ก่อนถูกซื้อโดยบอมบาร์ดิเอร์ ในปี 1992

ลักษณะ
------

ห้องโดยสารในการจัดเรียงที่นั่งแบบ 2-2คุณสมบัติที่โดดเด่นของการออกแบบ แดช-8 คือ ลักษณะหางแบบ T-Tail เพื่อไม่ให้ส่วนท้ายหลุดออกมาในระหว่างการขึ้นบิน ปีกที่มีอัตราส่วนกว้างยาวที่ค่อนข้างมาก และเครื่องยนต์ที่มีลักษณะเรียวยาว สำหรับการเก็บล้อลงจอด

การออกแบบ แดช-8 มีประสิทธิภาพกว่า แดช-7 ซึ่งราคาต่อลำก็ถูกลงและค่าใช้จ่ายในการบำรุงรักษาน้อยกว่ามากเนื่องจากมีเครื่องยนต์เพียงสองเครื่องยนต์เท่านั้น

### การแข่งขันในตลาดการบินภูมิภาค

การเปิดตัวอากาศยานไอพ่นระดับภูมิภาคได้เปลี่ยนตลาดการบินระดับภูมิภาคไปโดยสิ้นเชิง แม้ว่าจะมีราคาแพงกว่าเครื่องบินใบพัด แต่เครื่องบินไอพ่นสามารถทำให้สายการบินให้บริการเที่ยวบินในเส้นทางที่ไม่สามารถใช้เครื่องบินใบพัดได้ เครื่องบินใบพัดมีอัตราการใช้เชื้อเพลิงที่ต่ำกว่าและสามารถทำงานได้จากทางวิ่งที่สั้นกว่าเครื่องบินไอพ่น แต่มีค่าบำรุงรักษาเครื่องยนต์ที่สูงกว่า พิสัยการบินที่สั้นกว่า และบินช้ากว่า

รุ่น
----

### ซีรีย์ 100

แดช 8-100 ของไวเดอร์โรว์
ซีรีย์ 100 เป็นรุ่นดั้งเดิมสำหรับผู้โดยสาร 37 ถึง 39 คนของ Dash 8 ที่เข้าประจำการในปี 1984 ใช้เครื่องยนต์แพรตแอนด์วิทนีย์ แคนาดา พีดับเบิลยู120 และรุ่นต่อมาใช้พีดับเบิลยู121 กำลังเครื่องยนต์สูงสุดคือ 1,800 แรงม้า (1,340 กิโลวัตต์)

**ดีเอชซี-8-101**

ขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์ PW120 หรือ PW120A สองเครื่อง และมีน้ำหนักเครื่องขึ้น 33,000 ปอนด์ (15,000 กก.)

**ดีเอชซี-8-102**

ขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์ PW120A หรือ PW121 สองเครื่อง และมีน้ำหนักเครื่องขึ้น 34,500 ปอนด์ (15,650 กก.)

**ดีเอชซี-8-103**

ขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์ PW121 สองเครื่อง และน้ำหนักเครื่อง 34,500 ปอนด์ (15,650 กก.) (สามารถปรับเปลี่ยนได้สำหรับน้ำหนักเครื่องขึ้น 35,200 ปอนด์ [15,950 กก.])

**ดีเอชซี-8-102A**

ขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์ PW120A สองเครื่อง พร้อมการตกแต่งภายในใหม่

**ดีเอชซี-8-106**

ขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์ PW121 สองเครื่อง และน้ำหนักเครื่องขึ้น 36,300 ปอนด์ (16,450 กก.)

**ดีเอชซี-8-100PF**

**ดีเอชซี**-8-100 แปลงเป็นเครื่องบินขนส่งสินค้าโดย วอยเยเจอร์เอวิเอชั่น ด้วยความจุสินค้า 10,000 ปอนด์ (4,536 กิโลกรัม)

**ดีเอชซี-8M-100**

เครื่องบินสองลำสำหรับการเฝ้าระวังมลพิษทางทะเล ดำเนินการโดยกรมการขนส่งของแคนาดาซึ่งติดตั้งระบบเฝ้าระวัง MSS 6000

**ซีซี-142**

รุ่นขนส่งทางทหารสำหรับกองทัพอากาศแคนาดาในยุโรป

**ซีที-142**

รุ่นฝึกเดินเรือสำหรับกองทัพแคนาดา ใช้ในการฝึกอบรม ACSOs และ AESOPs ของแคนาดาและประเทศพันธมิตร

**อี-9เอ วิดเจ็ต**

เดอ ฮาวิลแลนด์ แคนาดา อี-9เอ วิตเต็ต
เครื่องบินควบคุมน่านฟ้าของกองทัพอากาศสหรัฐฯ โดยจะใช้ในการตรวจสอบบริเวณน่านน้ำและน่านฟ้าในอ่าวเม็กซิโก ระหว่างการทดสอบการยิงจริงของขีปนาวุธยิงทางอากาศและกิจกรรมทางทหารที่เป็นอันตรายอื่นๆ วิดเจ็ต E-9A นั้นติดตั้งเรดาร์ AN/APS-143(V)-1 ที่สามารถตรวจจับวัตถุในน้ำที่มีขนาดเล็กเท่ากับบุคคลในแพชูชีพได้ในระยะสูงสุด 25 ไมล์

### ซีรีย์ 200

ซีรีย์ 200 ของควอนตัสลิงค์
ซีรีย์ 200 ยังคงใช้ห้องโดยสารเหมือนกับรุ่น 100 ดั้งเดิม แต่ได้รับการปรับเครื่องยนต์ใหม่เพื่อประสิทธิภาพที่ดีขึ้น ซีรีย์ 200 ใช้เครื่องยนต์แพรตแอนด์วิทนีย์ แคนาดา พีดับเบิลยู123 ที่ทรงพลังกว่าซึ่งมีกำลัง 2,150 แรงม้า (1,600 กิโลวัตต์)

**ดีเอชซี-8-201**

ขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์ PW123C สองเครื่อง

**ดีเอชซี-8-202**

ขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์ PW123D สองเครื่อง

**คิว 200**

รุ่นอัพเกรดของ DHC-8-200 พร้อมระบบ ANVS (Active Noise and Vibration Suppression)

ซีรีย์ 300 ของเอเอ็นเอ
### ซีรีย์ 300

ซีรีส์ 300 จะมีห้องโดยสารที่ยาวขึ้น 3.43 เมตร (11.3 ฟุต) จากซีรีส์ 100/200 เดิม และมีความจุผู้โดยสาร 50–56 คน ซีรีย์ 300 ยังคงใช้เครื่องยนต์แพรตแอนด์วิทนีย์ แคนาดา พีดับเบิลยู123 กำลังเครื่องยนต์จัดอันดับอยู่ระหว่าง 2,380 แรงม้า (1,774 กิโลวัตต์) และ 2,500 แรงม้า (1,864 กิโลวัตต์)

**ดีเอชซี-8-301**

ขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์ PW123 สองเครื่อง

**ดีเอชซี-8-311**

ขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์ PW123A สองเครื่อง พร้อมการตกแต่งภายในใหม่ นอกจากนี้ การออกแบบล้อลงจอดได้เปลี่ยนเป็นการออกแบบ โดยด้านหลังที่ลาดเอียงเล็กน้อยซึ่งมีจุดประสงค์เพื่อป้องกันการพุ่งชน

**ดีเอชซี-8-314**

ขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์ PW123B สองเครื่อง

**ดีเอชซี-8-315**

ขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์ PW123E สองเครื่อง

**ดีเอชซี-8-300เอ**

รุ่นพิเศษของดีเอชซี-8-300 พร้อมเพย์โหลดที่เพิ่มขึ้น

**คิว300**

รุ่นอัพเกรดของดีเอชซี-8-300 ที่มีระบบ ANVS (Active Noise and Vibration Suppression)

**ดีเอชซี-8-300 MSA**

รุ่นพิเศษ โดนมีการอัพเกรดด้วย L-3 สำหรับแพลตฟอร์มการเฝ้าระวังทางทะเล

**อาร์โอ-6เอ**

รุ่นพิเศษสำหรับกองทัพสหรัฐสำหรับ **ดีเอชซี**-8-315 สำหรับกองทัพสหรัฐอเมริกาเป็นฐานการลาดตระเวน

**ซี-147เอ**

รุ่นพิเศษสำหรับกองทัพสหรัฐสำหรับ **ดีเอชซี**-8-315 สำหรับกองทัพสหรัฐอเมริกาเป็นแพลตฟอร์มกระโดด

### ซีรีย์ 400

ซีรีส์ 400 จะมีห้องโดยสารที่ยาวขึ้น 6.83 เมตร (22.4 ฟุต) มีหางที่ใหญ่กว่า แข็งแรงกว่า และมีความจุ 68–90 คน ซีรีย์ 400 ใช้เครื่องยนต์แพรตแอนด์วิทนีย์ แคนาดา พีดับเบิลยู150เอ ที่ให้กำลัง 4,850 แรงม้า (3,620 กิโลวัตต์) เครื่องบินมีความเร็วการบินปกติ 360 นอต (667 กม./ชม.) ซึ่งสูงกว่ารุ่นก่อน 60–90 นอต (111–166 กม./ชม.) และมีเพดานบิน 25,000 ฟุต (7,600 ม.) สำหรับรุ่นมาตรฐาน

**ดีเอชซี-8-400**

รองรับผู้โดยสารสูงสุด 68 คน

**ดีเอชซี-8-401**

รองรับผู้โดยสารสูงสุด 70 คน

**ดีเอชซี-8-402**

รองรับผู้โดยสารสูงสุด 78 คน

**คิว 400**

ขยายและปรับปรุงรุ่นผู้โดยสาร 70–78 ที่เข้าใช้งานในปีพ.ศ. 2543 มีการเพิ่มระบบ ANVS (Active Noise and Vibration Suppression) 

**คิว 400 เน็กซ์เจน**

รุ่นย่อยของ Q400 ที่ปรับปรุงห้องโดยสาร ไฟส่องสว่าง หน้าต่าง ช่องเก็บของเหนือศีรษะ ล้อขึ้นฝั่ง รวมถึงค่าเชื้อเพลิงและค่าบำรุงรักษาที่ลดลง

ในปี พ.ศ. 2556 ได้มีการเปิดตัวรุ่นความจุพิเศษซึ่งสามารถบรรทุกผู้โดยสารได้สูงสุด 86 คน และเปิดตัวโดยนกแอร์ กับคำสั่งซื้อ 2 ลำ รุ่นความจุพิเศษได้รับการปรับปรุงในปีพ.ศ. 2559 โดยมีที่นั่งที่เว้นระยะห่างมากขึ้นเพื่อรองรับผู้โดยสารได้มากถึง 90 คน โดยลำแรกถูกส่งมอบให้กับ สไปซ์เจ็ต ในเดือนกันยายน ปีพ.ศ. 2561

**คิว 400-MR**

เครื่องบิน Q400 จำนวน 2 ลำที่ปรับให้เข้ากับบทบาทการวางระเบิดน้ำในฐานะเรือบรรทุกอากาศสำหรับดับเพลิงทางอากาศโดย Cascade Aerospace สำหรับ Sécurité Civile ของฝรั่งเศส เรือบรรทุกน้ำมันนี้สามารถบรรทุกสารหน่วงไฟ โฟม หรือน้ำได้ 2,600 แกลลอน (9,800 ลิตร) และเดินทางด้วยความเร็ว 340 นอต (630 กม./ชม.)

**ดีเอชซี-8 MPA-D8**

พ.ศ. 2550 ดัดแปลงเพื่อใช้เป็นเครื่องบินลาดตระเวนทางทะเล PAL Aerospace ร่วมมือกันเพื่อนำเสนอตัวแปรนี้ในชื่อ DHC-8 MPA P4

**ดีเอชซี-8-402PF**

รุ่นดัดแปลงสำหรับสินค้าบรรทุกพาเลทที่มีน้ำหนักบรรทุก 9000 กก.

**คิว 400ซีซี**

รุ่นคอมโบบรรทุกสินค้า รองรับผู้โดยสารได้ 50 คน พร้อมน้ำหนักบรรทุก 3720 กก. (8200 ปอนด์) โดยส่งมอบให้ลูกค้าเปิดตัว "ริวคิวแอร์คอมมิวเตอร์" เป็นครั้งแรกในปีพ.ศ. 2558

ผู้ให้บริการ
------------

บทความหลัก: รายชื่อผู้ให้บริการเดอ ฮาวิลแลนด์ แคนาดา แดช 8
ณ เดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2018 มีเครื่องบินแดช 8 จำนวน 844 เครื่องที่ให้บริการในสายการบิน: ซีรีย์ 100 จำนวน 143 ลำ, ซีรีย์ 200 จำนวน 42 ลำ, ซีรีย์ 300 จำนวน 151 ลำ และ คิว 400 จำนวน 508 ลำ และมีคำสั่งซื้อตกค้าง 56 ลำ

### คำสั่งซื้อและการส่งมอบ

คำสั่งซื้อและการส่งมอบ| รุ่น | คำสั่งซื้อ | การส่งมอบ |
| --- | --- | --- |
| ซีรีย์ 100 | 299 | 299 |
| ซีรีย์ 200 | 105 | 105 |
| ซีรีย์ 300 | 267 | 267 |
| ซีรีย์ 400 | 645 | 587 |
| รวม | 1,316 | 1,258 |

ข้อมูล ณ วันที่ 31 มีนาคม ค.ศ. 2019

ข้อมูลจำเพาะ
------------

ภาพถ่ายมุมล่างของแดช 8

| รุ่น | ซีรีย์ 100/200 | ซีรีย์ 300 | ซีรีย์ 400 |
| --- | --- | --- | --- |
| นักบิน | 2 |
| ลูกเรือ (ไม่รวมนักบิน) | 1 | 1-2 | 2-3 |
| ความจุผู้โดยสาร 
(มาตราฐาน) | 37 | 50@30–33" | 82@30" |
| ความจุผู้โดยสารสูงสุด | 40 | 56 | 90@28" |
| ความยาว | 73 ft / 22.25 m | 84 ft 3 in / 25.70 m | 107 ft 9 in / 32.8 m |
| ความสูง | 24 ft 7 in / 7.49 m | 27 ft 5 in / 8.4 m |
| ความยาวปีก | 85 ft / 25.89 m | 90 ft / 27.4 m | 93 ft 3 in / 28.4 m |
| พื้นที่ผิวปีก | 585 ft² / 54.40 m2 | 605 ft² / 56.20 m2 | 689 ft² / 64 m2 |
| ความกว้าง | Fuselage 8 ft 10 in / 2.69 m, cabin 8 ft 3 in / 2.52 m |
| ความยาวของห้องโดยสาร | 30 ft 1 in / 9.16 m | 41 ft 6 in / 12.60 m | 61 ft 8 in / 18.80 m |
| น้ำหนักขึ้นบินสูงสุด | 36,300 lb / 16,466 kg-100: 34,500 lb (15,600 kg) | 43,000 lb / 19,505 kg | 67,200 lb / 30,481 kg |
| น้ำหนักเครื่องเปล่า | 23,098 lb / 10,477 kg | 26,000 lb / 11,793 kg | 39284 lb / 17819 kg  |
| น้ำหนักบรรทุกสูงสุด | 8,921 lb / 4,647 kg | 13,500 lb / 6,124 kg | 18,716 lb / 8,489 kg |
| ความจุเชื้อเพลิงสูงสุด | 835 U.S. gal / 3,160 L | 1,724 U.S. gal / 6,526 L |
| เครื่องยนต์ | 2 × PW123C/D-100: 2 × PW120 | 2 × PW123/B/E | 2 × PW150 |
| พลังงาน | 2,150 hp (1,600 kW)-100: 1,800 hp (1,300 kW) | 2,380–2,500 hp (1,770–1,860 kW) | 5,071 shp / 3,781 kW |
| ความเร็วการบิน | 289 kn / 535 km/h-100: 270 kn; 500 km/h | 287 kn / 532 km/h | 300–360 kn / 556–667 km/h |
| เพดานบิน | 25,000 ft / 7,620 m | 27,000 ft / 8229 m |
| พิสัยการบิน | 1,125 nmi / 2,084 km-100: 1,020 nmi; 1,889 km | 924 nmi / 1,711 km | 1,100 nmi / 2,040 km |
| ความยาวทางวิ่งในการขึ้นบิน | 3,280 ft / 1,000 m | 3,870 ft / 1,180 m | 4,675 ft / 1,425 m |
| ความยาวทางวิ่งในการลงจอด | 2,560 ft / 780 m | 3,415 ft / 1,040 m | 4,230 ft / 1,289 m |

เครื่องบินที่ใกล้เคียงกัน
-------------------------

### รุ่นที่ใกล้เคียงกัน

* เดอ ฮาวิลแลนด์ แคนาดา ดีเอชซี-7

### เครื่องบินที่ใกล้เคียงกัน

* 29–34 ที่นั่ง
	+ บริติช แอโรสเปซ เจ็ตสตรีม 41
	+ ดอร์เนียร์ 328
	+ เอ็มบราเออร์ อีเอ็มบี 120 บราซิลเลีย
	+ แซ้บ 340
* 42–60 ที่นั่ง
	+ อานโตนอฟ อาน-140
	+ เอทีอาร์ 42
	+ ฟอกเกอร์ 50
	+ แซ้บ 2000
	+ ซีอาน เอ็มเอ 60
* 64–78 ที่นั่ง
	+ เอทีอาร์ 72
	+ บริติช แอโรสเปซ เอทีพี
	+ อิลยูชิน อิล-114

อ้างอิง
-------

1. ↑  "NICO: Certificate Detail". *wwwapps.tc.gc.ca* (ภาษาอังกฤษ).
2. ↑  Burns, John F. (1987-06-15). "A BOEING OVERHAUL IN CANADA 888>". *The New York Times* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). ISSN 0362-4331. สืบค้นเมื่อ 2023-04-20.
3. ↑  Farnsworth, Clyde H. (1992-01-23). "COMPANY NEWS; Bombardier Agrees to Buy De Havilland From Boeing". *The New York Times* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). ISSN 0362-4331. สืบค้นเมื่อ 2023-04-20.
4. ↑  "FLUG REVUE May 1997: Fairchild Dornier 328JET detailed". *web.archive.org*. 2006-05-09. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2006-05-09. สืบค้นเมื่อ 2023-04-20.
5. ↑  says, Bob. "Voyageur unveils Dash 8-100 Package Freighter conversion". *Skies Mag* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน).
6. ↑
7. ↑  Government of Canada, National Defence (2013-04-10). "CT-142 Dash-8 | Aircraft | Royal Canadian Air Force". *www.rcaf-arc.forces.gc.ca*.
8. ↑  "News". *www.af.mil*.
9. ↑  "สำเนาที่เก็บถาวร". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-06-06. สืบค้นเมื่อ 2022-02-10.
10. ↑  Staff, N. N. L. (2015-02-02). "Bombardier Q400 Aircraft Operated by Jazz Under Air Canada Express Brand" (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน).
11. ↑  "Army Parachute Team welcomes new plane". *www.army.mil* (ภาษาอังกฤษ).
12. ↑  Taylor2013-11-19T10:04:30+00:00, Ellis. "DUBAI: Thailand's Nok launches high capacity Q400". *Flight Global* (ภาษาอังกฤษ).
13. ↑  "Literature". *web.archive.org*. 2014-07-13. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2014-07-13. สืบค้นเมื่อ 2022-02-10.`{{cite web}}`: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ลิงก์)
14. ↑  Leeuwen, Marcel van (2018-09-21). "Bombardier Delivers First 90-seat Q400 Aircraft to SpiceJet AVIATION NEWS International Aviation News, Airshow reports, Aircraft facts, worlds largest Aviation Museum database. Civillian, Military & Space, We cover it All". *AVIATION NEWS* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน).
15. ↑  "Cascade - Q400 Airtanker Conversion". *web.archive.org*. 2005-10-30. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2005-10-30. สืบค้นเมื่อ 2022-02-10.`{{cite web}}`: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ลิงก์)
16. ↑  Hemmerdinger2021-02-25T17:59:00+00:00, Jon. "De Havilland and PAL pitch special-mission 'P-4' Dash 8-400". *Flight Global* (ภาษาอังกฤษ).
17. ↑  "World Airline Census 2018". *Flightglobal*. Archived from the original on November 6, 2018. Retrieved November 14, 2018.
18. ↑  "Program Status Report - Q Series" (PDF). June 30, 2018. Archived (PDF) from the original on August 27, 2018. Retrieved August 26, 2018.
19. ↑  "Program Status Report - Q Series aircraft" (PDF). Bombardier Aerospace. 31 December 2018. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 14 May 2019. สืบค้นเมื่อ 14 May 2019.
20. ↑  "Q200" (PDF). Bombardier. 2006. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-10-05. สืบค้นเมื่อ 2016-10-04.
21. ↑  "Q300" (PDF). Bombardier. 2006. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-10-05. สืบค้นเมื่อ 2016-10-04.
22. ↑  "Q Series" (PDF). Bombardier. 2017. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2018-04-16. สืบค้นเมื่อ 2017-06-20.
23. ↑  "Bombardier Q300 Seating configuration". Air New Zealand. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-06-06. สืบค้นเมื่อ 2017-06-20.
24. ↑  "Type Certificate Data Sheet No. A13NM" (PDF). FAA. May 24, 2017. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ April 16, 2018. สืบค้นเมื่อ June 20, 2017.
25. 1 2 3 4 5  "Dash 8 Specifications - BAE Systems". *BAE systems*. 2021.
26. ↑  "Q400" (PDF). Bombardier. 2014. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2016-03-04. สืบค้นเมื่อ 2016-10-04.
27. ↑  "Q400 specifications". Bombardier. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-10-06.