**สมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานีแห่งฮาวาย** (อังกฤษ: Queen Liliuokalani of Hawaii) (2 กันยายน พ.ศ. 2381 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2460) ทรงเป็นสมเด็จพระราชินีนาถแห่งราชอาณาจักรฮาวาย มีพระนามเดิมว่า **ลิเดีย ลิลิอู โลโลกู วาลาเนีย เวเวฮิ คามาคาเอฮา อา คาปาอาเคอา** เมื่อทรงได้เข้าเป็นส่วนหนึ่งของราชวงศ์มีพระนามว่า **เจ้าหญิงลีลีโอกาลานี** หลังจากทรงอภิเษกสมรสก็มีพระนามว่า **ลิเดีย เค โดมินิส**

ต้นพระชนม์ชีพ
-------------

สมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานีเมื่อยังทรงพระเยาว์
สมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานี เสด็จพระราชสมภพเมื่อวันที่ 2 กันยายน พ.ศ. 2381 เป็นพระราชธิดาในคาเอซาร์ คาปาเคอาหัวหน้าพระสังฆราชแห่งฮาวาย กับอานาเลอา เคโอโฮคาโลเล จึงถือว่าพระองค์พระองค์เป็นพระราชบุตรบุญธรรมของพระมหากษัตริย์ฮาวายตามพระราชประเพณีโบราณของฮาวาย พระองค์ทรงใช้เวลาส่วนใหญ่ในวัยเด็กศึกษาเล่าเรียน และใช้เวลาอยู่กับพระขนิษฐาของพระองค์

ในวันที่พระองค์เสด็จพระราชสมภพ พระชายาคินาอูในพระเจ้าคาลาคาอัว มีพระอาการแปลก ๆ ซึ่งเป็นที่มาของพระนามของพระองค์ คือ ลีลีอู (บาดเจ็บ) โลโลกู (ร้องไห้) วาลาเนีย (ปวดแสบปวดร้อน) คามาคาเอฮา (เจ็บตา) พระเชษฐาของพระองค์จึงนำชื่อเหล่านี้ไปตั้งเป็นพระนามของเจ้าฟ้าหญิง ซึ่งรวมกันหมายถึง *อาการบาดเจ็บของพระราชวงศ์*

พระองค์ได้เข้ารับการศึกษาในโรงเรียนหลวงแห่งราชอาณาจักรฮาวาย (ภายหลังรู้จักกันในชื่อโรงเรียนราชวงศ์ฮาวาย) และกลายเป็นผู้เชี่ยวชาญภาษาอังกฤษ พระองค์เข้าเรียนในโรงเรียนเดียวกับพระเชษฐาทั้งสองของพระองค์ เจมส์ คาลิโอคาลานี่และเดวิด คาลาคาอูอา พระองค์ทรงเป็นหนึ่งในเด็กทั้งสิบห้าคน

อภิเษกสมรส
----------

เมื่อวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2405 เจ้าหญิงลีลีโอกาลานี ทรงเข้าพิธีอภิเษกสมรสกับจอห์น โอเวน โดมินิส ซึ่งต่อมาได้เป็นผู้ว่าราชการรัฐโอวาฮูและเมาอี พระองค์ทรงอภิเษกสมรสอย่างไม่มีความสุข เพราะพระองค์ทรงประสบกับปัญหาอย่างมากมาย แต่ในปีพ.ศ. 2425 พระราชสวามีของพระองค์ก็มีพระโอรสกับคนรับใช้ของพระองค์ ซึ่งพระองค์ก็ยอมรับมาเป็นโอรสบุญธรรม และพยายามจะให้ทายาทอยู่ในสายพระราชบัลลังก์ เพื่อจะได้เสริมความมั่นคงให้สถาบันพระมหากษัตริย์และปกป้องพระสวามีของพระองค์

เจ้าฟ้าหญิงมกุฎราชกุมารี
------------------------

เจ้าหญิงลีลีโอกาลานีเมื่อตอนเป็นเจ้าฟ้าหญิงมกุฎราชกุมารีในปีพ.ศ 2420
ในปีพ.ศ. 2417 เจ้าชายลูนาลิโลทรงได้รับเลือกให้เป็นผู้สืบราชบัลลังก์แห่งราชอาณาจักรฮาวายต่อจากพระเจ้าคาเมฮาเมฮาที่ 5 แห่งฮาวาย ซึ่งเสด็จสวรรคตลงและไม่ทรงมีรัชทายาท ในการเลือกผู้สืบราชบัลลังก์ระหว่างเจ้าชายลูนาลิโล เดวิด คาลาคาอูอา และสมเด็จพระราชินีเอ็มมา นาเอ รูกในพระเจ้าคาเมฮาเมฮาที่ 4 เจ้าหญิงลีลีโอกาลานีสนับสนุนพระเชษฐาของพระองค์ซึ่งได้ขึ้นเป็นกษัตริย์ในเวลาต่อมา

พระเจ้าลูนาลิโลแห่งฮาวายทรงแต่งตั้งให้เจ้าชายคาลาคาอัวพระเชษฐาของเจ้าหญิงลีลีโอกาลานีเป็นมกุฎราชกุมาร พระเจ้าลูนาลิโลทรงปกครองฮาวายได้เพียงปีเดียวก็เสด็จสวรรคต เจ้าชายคาลาคาอัวจึงได้ทรงขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าคาลาคาอัวแห่งฮาวาย และทรงแต่งตั้งให้เจ้าหญิงลีลีโอกาลานีเป็นเจ้าฟ้าหญิงมกุฎราชกุมารีรัชทายาทสืบพระราชบัลลังก์ในปีพ.ศ. 2420:50 เนื่องจากฮาวายไม่ได้เป็นอานาณิคมของประเทศในยุโรปจึงไม่ต้องให้พระมหากษัตริย์ยุโรปแต่งตั้งหรือรอรับการอนุมัติจากสภานิติบัญญัติ

ในเดือนเมษายนปีพ.ศ. 2430 พระองค์ได้เป็นผู้แทนพระองค์ เสด็จพระราชดำเนินไปทรงร่วมพระราชพิธีกาญจนาภิเษกในสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียที่กรุงลอนดอน ระหว่างการเดินทางพระองค์ได้ทรงทราบข่าวพระเจ้าคาลาคาอัวถูกบังคับให้สละราชบัลลังก์ และเสด็จสวรรคต พระองค์จึงยกเลิกการเดินทางและเสด็จพระราชดำเนินกลับฮาวาย

รัชกาล
------

เจ้าหญิงลีลีโอกาลานีได้เสด็จขึ้นครองราชย์ต่อจากพระเจ้าคาลาคาอัวพระเชษฐาของพระองค์ เมื่อวันที่29 มกราคม พ.ศ. 2434 ไม่นานหลังจากนั้นพระองค์ก็เริ่มมีบทบาททางการเมืองมากขึ้น พระองค์เริ่มปฏิรูปฮาวาย คณะรัฐมนตรีทั้งหมดสนับสนุนพระองค์ พระองค์ได้ปรับแก้รัฐธรรมนูญเพื่อที่จะยับยั้งชาวอเมริกันและคืนอำนาจให้ชาวเอเชียและชาวพื้นเมือง ความพยายามร่างรัฐธรรมนูญใหม่ไม่เคยบรรลุผลมาก่อนในช่วงเวลาก่อนการล้มล้างราชอาณาจักรฮาวายโดยสหรัฐอเมริกา

รัฐธรรมนูญฉบับใหม่โดยพระราชินีถูกต่อต้านโดยนักธุรกิจชาวอเมริกันและชาวยุโรป ประชาชนเริ่มประท้วงและขับไล่พระราชินี โดยเสนอว่าพระราชินีควรจะ"สละราชสมบัติอย่างแท้จริง" ประชาชนไม่สนับสนุนรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ เนื่องด้วยผลประโยชน์ทางธุรกิจในราชอาณาจักรที่ได้รับยังไม่น่าพึงพอใจเกี่ยวกับสิ่งที่พวกเขามองว่าเป็น "การดูแลกำกับกิจการที่ดี" ราชอาณาจักรทำก็เช่นเดียวกับการจัดการเก็บภาษีศุลกากรต่างประเทศของสหรัฐในการค้าน้ำตาล ทำให้ฮาวายเสียเปรียบดุลการค้าและมีมูลค่าภาษีติดลบจาก สนธิสัญญาร่วมกันในปี 1875 ชาวอเมริกันและยุโรปพยายามหาผลประโยชน์จากการค้าน้ำตาลในฮาวายเข้าสู่สหรัฐอเมริกา นอกจากนี้เหล่านักธุรกิจยังแสดงถึงความกังวลในการปกครองของประมุขแห่งรัฐหญิง

การล้มล้างราชอาณาจักรฮาวาย
--------------------------

สมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานีแห่งฮาวาย
บทความหลัก: การล้มล้างราชอาณาจักรฮาวาย
ในวันที่ 14 มกราคม พ.ศ. 2436 ชาวยุโรปและอเมริกันส่วนหนึ่งภายใต้ชื่อคณะกรรมการรักษาความปลอดภัย ได้มีความพยายามจะล้มล้างราชอาณาจักรฮาวาย ขับไล่ราชินี และผนวกฮาวายเป็นส่วนหนึ่งของสหรัฐอเมริกา โดยอ้างว่าคณะกรรมการรักษาความปลอดภัยมีความกังวลในความปลอดภัยของชีวิตและทรัพย์สินของพลเมืองอเมริกัน ในบ่ายวันที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2436 กองกำลังนาวิกโยธินสหรัฐอเมริกาและกองทัพเรือสหรัฐอเมริกาได้บุกยึดกรุงโฮโนลูลู ทำให้พระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ไม่มีโอกาสได้ป้องกันตัว

สมเด็จพระราชินีถูกปลดเมื่อ 17 มกราคม พ.ศ. 2436 และพระราชบัลลังก์ถูกปล่อยให้ว่างอยู่ชั่วคราว โดยพระองค์หวังว่าสหรัฐอเมริกาจะยอมรับอำนาจอธิปไตยของฮาวายโดยชอบธรรม

สมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานีทรงยอมทำตามรัฐบาลเฉพาะกาลของฮาวายซึ่งแต่งตั้งโดยรัฐบาลสหรัฐ

> ข้าพเจ้า สมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานี โดยพระหรรษทานของพระเจ้าและภายใต้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรฮาวาย ข้าพเจ้าจะไม่ประท้วงต่อต้านใด ๆ และการกระทำทั้งหมดที่ทำกับตัวเองและรัฐบาลตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรฮาวายโดยคนบางคนที่อ้างว่ามีการจัดตั้งรัฐบาลเฉพาะกาลของและราชอาณาจักรนี้ ที่ข้าพเจ้ายอมจำนนต่อกองกำลังที่เหนือกว่าของสหรัฐอเมริกาซึ่งมีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม ฯพณฯ จอห์น เอล สตีเวนส์ ได้นำกองกำลังสหรัฐเข้ายึดโฮโนลูลูและประกาศว่าเขาจะสนับสนุนรัฐบาลเฉพาะกาล ตอนนี้เพื่อหลีกเลี่ยงการปะทะกันของกองกำลังติดอาวุธใด ๆ และบางทีอาจจะเป็นความสูญเสียของชีวิตที่ข้าพเจ้าทำภายใต้การประท้วงนี้และผลักดันโดยกล่าวว่ากองกำลังของอัตราผลตอบแทนผู้มีอำนาจของฉันจนกว่าจะถึงเวลาเช่นรัฐบาลของประเทศสหรัฐอเมริกาจะต้องอยู่บนข้อเท็จจริงที่ถูกนำเสนอไป ยกเลิกการกระทำของตัวแทนและสิทธิของข้าพเจ้าในอำนาจที่ข้าพเจ้าจะเรียกร้องรัฐธรรมนูญเป็นอำนาจอธิปไตยของหมู่เกาะฮาวาย 
> 
> — สมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานี 17 มกราคม พ.ศ. 2436

รัฐบาลเฉพาะกาลซึ่งประกอบไปด้วยนักธุรกิจชาวยุโรปและอเมริกา ก็ได้ประสบความสำเร็จในการรวมฮาวายเข้ากับสหรัฐอเมริกา เมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2436 โดยรัฐบาลสหรัฐอเมริกาประกาศว่าฮาวายเป็นดินแดนในอารักขาของสหรัฐอเมริกา

การสละราชสมบัติอย่างเป็นทางการ
------------------------------

สมเด็จพระราชินีนาถและครอบครัว
สมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานี ทรงถูกจับกุมเมื่อวันที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2438 พระองค์ถูกตัดสินให้จำคุก 5 ปี ทำงานหนัก และปรับ 5,000 ดอลลาร์ โดยพระองค์ถูกขังในพระราชวังโอลานิ

ผู้สนับสนุนพระองค์ถูกตัดสินจำคุกทั้งหมด รวมทั้งรัฐมนตรีโจเซฟ นาวาฮี เจ้าชายคาวานานาโคอา โรเบิร์ต วิลค็อก และเจ้าชายโจนาห์ คูฮิโอ

> ก่อนที่จะขึ้นครองบัลลังก์สิบสี่ปีหรือนับตั้งแต่วันที่ข้าพเจ้าได้รับการประกาศให้เป็นองค์รัชทายาทอย่างเป็นทางการ นามของข้าพเจ้ามีเพียงลีลีโอกาลานี ดังนั้นข้าพเจ้าจึงประกาศเป็นทั้งพระวรราชกุมารีและสมเด็จพระราชินี ดังนั้นมันจึงถูกบันทึกไว้ในจดหมายเหตุของรัฐบาลไปในวันนี้ รัฐบาลเฉพาะกาลหรืออื่น ๆ ได้ตราการเปลี่ยนแปลงใดในนามของข้าพเจ้า ทั้งหมดการกระทำอย่างเป็นทางการเช่นเดียวกับจดหมายส่วนตัวของข้าพเจ้าถูกออกวางจำหน่ายในลายเซ็นของ ลีลีโอกาลานี แต่เมื่อผู้คุมของข้าพเจ้าต้องการให้ข้าพเจ้าลงนาม ("ลีลีโอกาลานี โดมินิส") ข้าพเจ้าก็ทำตามที่พวกเขาได้รับคำสั่ง แรงจูงใจในเรื่องนี้เช่นเดียวกับในการดำเนินการอื่น ๆ ของพวกเขาแสดงออกอย่างชัดเจนว่าต้องการทำลายชื่อเสียงของข้าพเจ้าก่อนที่คนของข้าพเจ้าและก่อนที่โลกจะรู้ ข้าพเจ้าเห็นในช่วงเวลาที่สิ่งที่พวกเขาไม่ได้ว่าแม้จะถูกฉันไม่ปฏิบัติตามภายใต้การข่มขู่ที่รุนแรงที่สุดและเข้มงวดตามความต้องการของพวกเขา ข้าพเจ้าไม่มีและไม่เคยได้อยู่ในช่วงของความรู้ของบุคคลใดเช่น ลีลีโอกาลานี โดมินิส
> 
> — สมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานี, "เรื่องราวของฮาวายโดยพระราชินีฮาวาย"

พระองค์ทรงถูกกักบริเวณในที่พักเป็นเวลาหนึ่งปี และในปีพ.ศ. 2439 สาธารณรัฐฮาวายก็คืนสิทธิการเป็นพลเมืองแก่พระองค์

สวรรคต
------

หลังจากพ้นโทษ พระองค์ก็ทรงอาศัยอยู่ที่พระราชวังวอชิงตันจนกระทั่งเสด็จสวรรคตในเมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2460 เนื่องจากภาวะแทรกซ้อนจากโรคหลอดเลือดสมอง พระบรมศพของพระองค์ได้รับการจัดพิธีฝังอย่างสมพระเกียรติในฐานะอดีตประมุขแห่งรัฐ

พระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ถูกบริจาคให้ "กองทุนสมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานีเพื่อเด็กกำพร้าและยากจน" ซึ่งกองทุนสมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานียังคงมีอยู่ในปัจจุบัน

พระราชพงศาวลี
-------------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 16. คาเมเออิอาโมกู |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 8. เคปูคาลานี่ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 17. คามาคาเอเฮอิคูลี |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 4. คามานาวาที่ 2 |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 18. คาลานินูอิอามามาโอ |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 9. อลาปาอิวาฮิเน |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 19. คาโอลานิอาลิอิ |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 2. คาเอซาร์ คาปาเคอา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 20. คาลิโลอาโมกู |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 10. คาเนปาวาเล |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 21. คาฮูนา |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 5. คาโมคูอิคิ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 22. อาฮูนูลาคาโลเว |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 11. อูอาอูอา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 23. คาลิโออาโมคู |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 1. **สมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานีแห่งฮาวาย** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 24. คาเมเออิอาโมกู |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 12. เคปูคาลานี่ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 25. คามาคาเอเฮอิคูลี |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 6. อาอิคานาคา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 26. เคอาวา อา เฮอูลู |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 13. เคโอโฮฮิวา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 27. อูลูลานี่ |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 3. อานาเลอา เคโอโฮคาโลเล |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 28. คาโออิโออา |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 14. มาลาเออากินี่ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 29. เคโคฮิโมกู |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 7. คามาเอโอคาลานี่ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 30. คาโอ |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 15. คาอูฮิโนคาคา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 31. อาวิลี |
|   |
|   |   |   |   |   |
|

อ้างอิง
-------

1. ↑  Hawaiian Dictionaries Hawaiian Electronic Library, en:University of Hawaii Press Retrieved November 10, 2010
2. ↑  Hawaiian Dictionaries Hawaiian Electronic Library, en:University of Hawaii Press Retrieved November 10, 2010
3. ↑  Hawaiian Dictionaries Hawaiian Electronic Library, en:University of Hawaii Press Retrieved November 10, 2010
4. ↑  Hawaiian Dictionaries Hawaiian Electronic Library, en:University of Hawaii Press Retrieved November 10, 2010
5. ↑  "Queen Lili'uokalani and her Music — Part 1". *Historical Collections of The Hawaiian Islands*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2012-02-19. สืบค้นเมื่อ 2013-04-12.
6. ↑  Darlene E. Kelley (July 8, 2008). "Queen Lili'uokalani and Her Hanai (adopted ) Children". *Keepers of the Culture: A study in time of the Hawaiian Islands As told by the ancients*. สืบค้นเมื่อ 2012-04-06.
7. 1 2  Queen Liliʻuokalani (July 25, 2007) [1898]. *Hawaii's Story by Hawaii's Queen, Liliuokalani*. Lothrop, Lee and Shepard, reprinted by Kessinger Publishing. ISBN 978-0-548-22265-2.`{{cite book}}`: CS1 maint: multiple names: authors list (ลิงก์)
8. ↑  Potter, Norris W; Kasdon, Lawrence M; Rayson, Ann, *History of the Hawaiian Kingdom*.
9. ↑  Kuykendall 1967, p. 474.
10. ↑  The Bayonet Constitution was named because it had been signed by the previous monarch under threat of violence from a militia composed of armed American and Europeans calling themselves the "Honolulu Rifles".
11. ↑  Daws, G (1974), *Shoal of Time: A History of the Hawaiian Islands*, Honolulu: University of Hawaii Press, p. 271.
12. ↑  Liliuokalani 1898.
13. ↑  Russ, William Adam (1992). *The Hawaiian Revolution (1893–94)*. Associated University Presses. ISBN 0-945636-43-1.
14. ↑  Dougherty, Michael. "To Steal A Kingdom".
15. ↑  "Nu'uanu, O'ahu — Lili'uokalani's Abdication". Pacific Worlds. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-10-21. สืบค้นเมื่อ 2013-04-12.
16. ↑  Liliuokalani 1898, p. 275.
17. ↑  Liliuokalani 1898, p. 262.

บรรณานุกรม
----------

* Kuykendall, RS (1967), *The Hawaiian Kingdom, 1874–1893*, Honolulu: University of Hawaii Press.
* Liliuokalani (1898), *Hawaii's Story by Hawaii's Queen*, Boston: Lothrop, Lee & Shepard, สืบค้นเมื่อ 2009-01-03.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **สมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานี**

* *Queen Lydia Liliʻuokalani*, University of Illinois at Chicago.
* *Public Law 103-150, also known as "The Apology Bill"*, Pixi, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-06-20, สืบค้นเมื่อ 2013-04-12.
* *The Overthrow of the Monarchy*, Hawaii nation.
* *Her Majesty Queen Liliuokalani The Constitutional Queen of The Nation of Hawaii 1891–1893*, Free Hawaii, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-02-13, สืบค้นเมื่อ 2013-04-12.
* "Queen Lili'uokalani", *The Honolulu Advertiser*, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2014-12-10, สืบค้นเมื่อ 2013-04-12
* *Lili`uokalani (Lydia Kamaka'eha Paki, 1838–1917)*, Hawaii Music Museum.
* *Liliuokalani Woman who changed the world*, EB.
* *Hawaiian ex-Queen Liliʻuokalani Comes to Washington*, Ghosts of DC, 2012-02-02.
* *The American Experience: Hawaii's Last Queen* (PBS documentary film), IMDb.
* วิดีโอ ที่ยูทูบ


| ก่อนหน้า |  | สมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานี |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **พระเจ้าคาลาคาอัวแห่งฮาวาย** |  |  **สมเด็จพระราชินีนาถแห่งราชอาณาจักรฮาวาย** (29 มกราคม พ.ศ. 2434 - 17 มกราคม พ.ศ. 2436) |  | **ล้มล้างระบอบกษัตริย์ถูกผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของสหรัฐอเมริกา** |
| **พระเจ้าคาลาคาอัวแห่งฮาวาย** |  |  **ประมุขแห่งรัฐฮาวาย** (29 มกราคม พ.ศ. 2434 - 17 มกราคม พ.ศ. 2436) |  | **แซนฟอร์ด บี ดอลประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐฮาวาย** |
| **ไม่มี** |  |  **ผู้อ้างสิทธิในราชบัลลังก์ราชอาณาจักรฮาวาย** (17 มกราคม พ.ศ. 2436 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2460) |  | **เดวิด คาลาคาอัว คาวานานาโคอา** |

| * ด
* ค
* ก
พระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรฮาวาย |
| --- |
| 
* พระเจ้าคาเมฮาเมฮาที่ 1 แห่งฮาวาย
* พระเจ้าคาเมฮาเมฮาที่ 2 แห่งฮาวาย
* พระเจ้าคาเมฮาเมฮาที่ 3 แห่งฮาวาย
* พระเจ้าคาเมฮาเมฮาที่ 4 แห่งฮาวาย
* พระเจ้าคาเมฮาเมฮาที่ 5 แห่งฮาวาย
* พระเจ้าลูนาลิโลแห่งฮาวาย
* พระเจ้าคาลาคาอัวแห่งฮาวาย
* สมเด็จพระราชินีนาถลีลีโอกาลานีแห่งฮาวาย

 |  |