บทความนี้อ้างอิงคริสต์ศักราช/คริสต์ทศวรรษ/คริสต์ศตวรรษ ซึ่งเป็นสาระสำคัญของเนื้อหา

**เหตุผลวิบัติเพราะการคืนสภาพ** 
(อังกฤษ: regression fallacy, regressive fallacy) เป็นเหตุผลวิบัติอรูปนัย
ที่คิดว่าสภาพผิดปกติที่กลับคืนเป็นปกติ เป็นเพราะได้ทำสิ่งที่เป็นเหตุให้คืนสภาพ
ไม่ได้พิจารณาว่า อาจเป็นการขึ้นๆ ลงๆ ตามธรรมชาติ 
นี่เป็นรูปแบบโดยเฉพาะอย่างหนึ่งของเหตุผลวิบัติแบบ post hoc ergo propter hoc (เพราะเกิดหลังเหตุการณ์นี้ เหตุการณ์นี้จึงเป็นเหตุ)

รายละเอียด
----------

ค่าต่างๆ รวมทั้งคะแนนการเล่นกอล์ฟ หรือความปวดหลังเรื้อรัง ปกติจะขึ้นๆ ลงๆ เองตามธรรมชาติ และโดยทั่วไปจะกลับคืนสู่ค่าเฉลี่ย (regress toward the mean)
ความบกพร่องทางตรรกะอย่างหนึ่งก็คือ เมื่อประสบค่าที่ผิดปกติ เช่น ได้คะแนนสูง แล้วคิดว่าค่านี้ก็จะดำเนินต่อไปเหมือนกับเป็นอะไรที่เกิดขึ้นโดยเฉลี่ย (ดู Representativeness heuristic) 
มนุษย์มีโอกาสจะทำการต่างๆ สูงเมื่อค่าที่แปรปรวนไปจากปกติอยู่ในจุดสูงสุดหรือต่ำสุด
หลังจากที่ค่ากลับคืนสู่ปกติ ก็จะเชื่อว่าสิ่งที่ได้ทำเป็นเหตุให้เปลี่ยน แม้จริงๆ จะไม่ใช่เหตุ 

เซอร์ฟราซิส กอลตัน ได้เริ่มใช้คำว่า regression ในงานศึกษาปี 1885 ชื่อว่า "Regression Toward Mediocrity in Hereditary Stature" (การกลับคืนสู่สภาพธรรมดาของความสูงทางกรรมพันธุ์)
เขาได้แสดงว่าความสูงของลูกที่เกิดจากพ่อแม่ซึ่งสูงมากหรือเตี้ยมาก มักจะอยู่ใกล้ค่าเฉลี่ยของประชากรยิ่งกว่า 
จริงๆ แล้ว ในสถานการณ์ที่ค่าตัวแปรสองตัวไม่มีสหสัมพันธ์ที่สมบูรณ์ ค่าพิเศษที่พบในตัวแปรหนึ่งก็อาจจะไม่พบในอีกตัวแปรหนึ่ง 
สหสัมพันธ์ที่ไม่สมบูรณ์ระหว่างพ่อแม่กับลูก (เพราะความสูงไม่ได้ขึ้นอยู่กับกรรมพันธุ์เพียงอย่างเดียว) จึงหมายความว่า การแจกแจงความสูงของลูกๆ จะมีศูนย์กลางอยู่ที่ระหว่างความสูงเฉลี่ยของพ่อแม่ กับความสูงเฉลี่ยของประชากรทั้งหมด 
ดังนั้น แม้ความสูงของลูกคนเดียวยังอาจจะพิเศษยิ่งกว่าพ่อแม่ แต่ก็มีโอกาสน้อย

ตัวอย่าง
--------

> เมื่อเขาเจ็บยิ่งขึ้น ก็เลยไปหาหมอ หลังจากนั้น ก็เจ็บน้อยลงไปหน่อย ดังนั้น การไปหาหมอจึงมีประโยชน์
> 
> 

การกลับคืนสู่ค่าเฉลี่ยจริงๆ อธิบายความเจ็บที่ลดลงไปหน่อยหลังจากที่แย่ลงได้ดีกว่า
การคิดว่าหมอได้แก้ความเจ็บ จึงยังอาจเป็นเหตุผลที่ไม่ดี 

> เมื่อเทอมที่แล้ว นักเรียนเรียนได้แย่มาก ผมก็เลยลงโทษเขา เทอมนี้เขาจึงเรียนได้ดีขึ้น จึงชัดเจนว่า การลงโทษช่วยปรับปรุงเกรดของนักเรียน
> 
> 

การกระทำที่พิเศษมักจะตามมาด้วยการกระทำที่ปกติกว่า ดังนั้น เมื่อการกระทำเปลี่ยนไป การคืนสภาพสู่ค่าเฉลี่ยจึงอาจเป็นคำอธิบายที่ดี
จริงๆ แล้วงานทดลองบางอย่างได้แสดงแล้วว่า ความเอนเอียงอย่างเป็นระบบเพื่อการลงโทษและต่อต้านการให้รางวัล เกิดขึ้นก็เพราะใช้เหตุผลที่คล้ายๆ กับตัวอย่างนี้

> อุบัติเหตุได้ลดลงหลังจากติดตั้งกล้องจับความเร็ว ดังนั้น กล้องจับความเร็วจึงทำให้การจราจรปลอดภัยยิ่งขึ้น
> 
> 

ปกติกล้องจับความเร็วมักจะติดตั้งหลังจากที่มีอุบัติเหตุมากเป็นพิเศษ ดังนั้น จริงๆ แล้ว อุบัติเหตุก็จะลดลงเอง คือกลับคืนสู่ค่าเฉลี่ยต่อจากนั้น 
แต่ผู้สนับสนุนให้ใช้กล้องจับความเร็ว ก็จะให้เครดิตแก่กล้องโดยที่ไม่ตรวจสอบแนวโน้มโดยทั่วไป 

นักกีฬาอเมริกันบางพวกเชื่อว่า การได้ขึ้นปกนิตยสาร *Sports Illustrated* จะนำโชคร้ายมาให้ แต่นี่เป็นผลของการกลับคืนสู่ค่าเฉลี่ย คือ นักกีฬาปกติจะได้ขึ้นปกก็ต่อเมื่อแข่งกีฬาได้ดีมาก ต่อจากนั้น ก็จะแข่งได้แย่ลงโดยกลับคืนสู่ค่าเฉลี่ย การคิดว่าการขึ้นปกนำความโชคร้ายมาให้ จึงเป็นเหตุผลวิบัติเพราะการกลับคืนสภาพ

การใช้เป็นเหตุผลอย่างผิดๆ
-------------------------

ในนัยตรงกันข้าม การไม่พิจารณาคำอธิบายที่ดีก็อาจก่อผลลบ เช่น 

> หลังจากที่ฝ่ายสัมพันธมิตรได้บุกโจมตีหาดนอร์ม็องดีโดยเป็นการเปิดแนวรบหลักที่สอง เยอรมนีก็ควบคุมยุโรปได้น้อยลง จึงชัดเจนว่า การร่วมมือกันระหว่างสัมพันธมิตรกับสหภาพโซเวียต ได้ทำให้เยอรมนีถอยทัพ
> 
> 

*การประเมินที่ผิดพลาด:* "เพราะการบุกตอบโต้ได้เกิดขึ้นหลังจากที่เยอรมนีได้รบชนะยึดพื้นที่ได้มากที่สุด 
การกลับคืนสู่ค่าปกติจึงอธิบายการถอยทัพเยอรมันจากพื้นที่ที่ยึดได้ 
คือเป็นการขึ้นๆ ลงๆ โดยสุ่ม ซึ่งจริงๆ ก็อาจเกิดขึ้นได้โดยสหภาพโซเวียตไม่ต้องร่วมมือกับสัมพันธมิตร"
แต่การวิเคราะห์ก็ไม่ถูกต้องในกรณีนี้ 
เพราะอำนาจทางการปกครองอาณาเขตไม่ได้ขึ้นอยู่กับเหตุการณ์สุ่ม จึงทำให้คำอธิบายการกลับคืนสู่ค่าเฉลี่ยใช้ไม่ได้โดยทั่วไป

การใช้คำอธิบายเรื่องการกลับคืนสู่ค่าเฉลี่ยอย่างผิดๆ จึงอาจชี้เหตุการณ์ทั้งหมดให้เป็นเรื่องไร้เหตุไร้ผล
คือ จะจัดเหตุการณ์ทุกอย่างให้เป็นเรื่องสุ่ม เพราะต้องเป็นเช่นนั้น จึงจะใช้คำอธิบายเรื่องการกลับคืนสู่ค่าเฉลี่ยได้

อ้างอิง
-------

1. ↑  "regression", *Longdo Dict*, อังกฤษ-ไทย: ศัพท์บัญญัติราชบัณฑิตยสถาน, สืบค้นเมื่อ 2023-12-01, ๑. การถดถอย, การถอยกลับ, การกลับคืน, การถอยหลัง๒. การทุเลา [ มีความหมายเหมือนกับ abatement; subsidence ๒ ]๓. การเสื่อม [ มีความหมายเหมือนกับ degeneration; depravation; deterioration; retrogression ]๔. การฝ่อ [แพทยศาสตร์ ๖ ส.ค. ๒๕๔๔]
2. ↑  Schaffner, 1985; Gilovich, 1991 pp. 27-28
3. ↑  Gilovich, 1991 pp. 26-27; Plous, 1993 p. 118

ข้อมูลอื่นๆ
-----------

* Friedman, Milton (1992). "Do Old Fallacies Ever Die?". *Journal of Economic Literature*. **30** (4): 2129–2132. JSTOR 2727976.
* Gilovich, Thomas (1991). *How we know what isn't so: The fallibility of human reason in everyday life*. New York: The Free Press. ISBN 0029117054.
* Plous, Scott (1993). *The Psychology of Judgment and Decision making*. New York: McGraw-Hill. ISBN 0070504776.
* Quah, Danny (1993). "Galton's Fallacy and Tests of the Convergence Hypothesis". *The Scandinavian Journal of Economics*. **95** (4): 427–433. doi:10.2307/3440905. hdl:1721.1/63653. JSTOR 3440905.
* Schaffner, P.E. (1985). "Specious learning about reward and punishment". *Journal of Personality and Social Psychology*. **48** (6): 1377–86. doi:10.1037/0022-3514.48.6.1377.
* Fallacy files: Regression fallacy

| * ด
* ค
* ก
เหตุผลวิบัติ |
| --- |
| แบบรูปนัย | 

|  |  |
| --- | --- |
| In propositional logic | 
* Affirming a disjunct
* Affirming the consequent
* Denying the antecedent
* Argument from fallacy
* Masked man
* Mathematical fallacy

 |
| In quantificational logic | 
* Existential
* Illicit conversion
* Proof by example
* Quantifier shift

 |
| Syllogistic fallacy | 
* Affirmative conclusion from a negative premise
* Exclusive premises
* Existential
* Necessity
* Four terms
* Illicit major
* Illicit minor
* Negative conclusion from affirmative premises
* Undistributed middle

 |

 |
| แบบอรูปนัย | 

|  |  |
| --- | --- |
| การพูดกำกวม | 
* Equivocation
* ความสมมูลเท็จ
* การให้แหล่งข้อมูลเท็จ
* การอ้างคำพูดนอกบริบท
* Loki's Wager
* No true Scotsman
* Reification

 |
| การให้เหตุผลเป็นวง | 
* การให้เหตุผลเป็นวง / Begging the question
* Loaded language
	+ Leading question
* Compound question / Loaded question / Complex question
* No true Scotsman

 |
| Correlative-based | 
* ดิเล็มมาเทียม
	+ เหตุผลวิบัติโดยอุดมคติเพ้อฝัน
* การไม่ยอมรับคู่ทางเลือก
* Suppressed correlative

 |
| Illicit transference | 
* Composition
* Division
* Ecological

 |
| *Secundum quid* | 
* Accident
* Converse accident

 |
| การวางนัยทั่วไปที่บกพร่อง | 
* หลักฐานโดยเรื่องเล่า
* ความเอนเอียงโดยการสุ่มตัวอย่าง
	+ เหตุผลวิบัติโดยหลักฐานไม่สมบูรณ์
	+ McNamara
* เหตุผลวิบัติโดยอัตราพื้นฐาน / Conjunction
* Double counting
* แนวเทียบปลอม
* Slothful induction
* ข้อยกเว้นอันท่วมท้น

 |
| Ambiguity | 
* Accent
* ความแม่นยำเท็จ
* Moving the goalposts
* Quoting out of context
* Slippery slope
* Sorites paradox
* Syntactic ambiguity

 |
| การให้เหตุที่น่าสงสัย | 
* Animistic
	+ Furtive
* สหสัมพันธ์ชี้ว่าเป็นเหตุ
	+ *Cum hoc*
	+ *Post hoc*
* เหตุผลวิบัติของนักการพนัน
	+ Inverse
* เหตุผลวิบัติเพราะการคืนสภาพ
* มีเหตุเดียว
* Slippery slope
* เหตุผลวิบัตินักแม่นปืนชาวเท็กซัส

 |
| การยกหรืออ้าง | 
* Law/Legality
* ก้อนหิน / Proof by assertion

|  |  |
| --- | --- |
| ผลที่ตามมา | 
* *Argumentum ad baculum*
* ความปรารถนา

 |
| อารมณ์ | 
* Fear
* Flattery
* ความใหม่
* Pity
* Ridicule
* Think of the children
* In-group favoritism
* Invented here / Not invented here
* Island mentality
* การอ้างความจงรักภักดี
* Parade of horribles
* Spite
* Stirring symbols
* Wisdom of repugnance

 |

 |
| เหตุผลวิบัติโดยอาศัยกำเนิด | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Ad hominem* | 
* Appeal to motive
* Association
	+ *Reductio ad Hitlerum*
		- Godwin's law
	+ *Reductio ad Stalinum*
* Bulverism
* Poisoning the well
* Tone
* *Tu quoque*
* Whataboutism

 |
| 
* อำนาจหน้าที่/ความเชี่ยวชาญ
	+ Accomplishment
	+ *Ipse dixit*
	+ Poverty / Wealth
* Etymology
* ธรรมชาติ
* Tradition / ความใหม่
	+ Chronological snobbery

 |

 |
| การยกผลที่ตามมา | 
* *Argumentum ad baculum*
* ความปรารถนาหรือความเชื่อที่อยู่เหนือเหตุผล

 |
| เหตุผลวิบัติโดยไม่เข้าประเด็น | 
* *Ad nauseam*
	+ Sealioning
* ทางสายกลาง
* *Argumentum ad populum*
* การอ้างก้อนหิน / Proof by assertion
* ข้อสรุปนอกประเด็น
* Argument from anecdote
* Argument from silence
* Invincible ignorance
* Moralistic / Naturalistic
* Motte-and-bailey fallacy
* การใช้เหตุผลโดยเข้าข้าง
* เรดเฮร์ริง
	+ Two wrongs make a right
* กรณีพิเศษ
* หุ่นฟาง
* สำนวนจำเจ
* I'm entitled to my opinion

 |

 |
| 
* หมวดหมู่ Category

 |