สำหรับความหมายอื่น ดูที่ บุพเพสันนิวาส (แก้ความกำกวม)

***บุพเพสันนิวาส*** เป็นละครโทรทัศน์แนวย้อนยุค ออกฉายครั้งแรกทางช่อง 3 เอชดี ผลิตโดย บริษัท บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น จำกัด เขียนบทโทรทัศน์โดย ศัลยา สุขะนิวัตติ์ ดัดแปลงจากนวนิยายชื่อเดียวกันของ รอมแพง กำกับการแสดงโดย ภวัต พนังคศิริ นำแสดงโดย ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ, อริสรา กำธรเจริญ, หลุยส์ สก๊อต, สุษิรา แน่นหนา, ปรมะ อิ่มอโนทัย และ กัญญ์ณรัณ วงศ์ขจรไกล ออกอากาศครั้งแรกในวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561–11 เมษายน พ.ศ. 2561

เนื้อเรื่อง
-----------

เกศสุรางค์ (ราณี แคมเปน) เป็นนักโบราณคดีสาวผู้ร่าเริงแจ่มใส ผู้ช่ำชองด้านโบราณคดีและภาษาฝรั่งเศส เธอมีใจให้กับเรืองฤทธิ์ (ปรมะ อิ่มอโนทัย) เพื่อนสนิท แต่ไม่เคยบอกเพราะไม่มั่นใจที่ตนเองอวบอ้วน วันหนึ่งเกศสุรางค์และเรืองฤทธิ์ประสบอุบัติเหตุรถพลิกคว่ำ ส่งผลให้เกศสุรางค์เสียชีวิตในทันที 

ย้อนไป 333 ปีในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช แม่หญิงการะเกด (ราณี แคมเปน) หญิงชั้นสูงที่มีจิตใจเหี้ยมโหด สั่งให้ ผิน (จรรยา ธนาสว่างกุล) กับ แย้ม (รมิดา ประภาสโนบล) บ่าวผู้ภักดี ไปล่มเรือของแม่หญิงจันทร์วาด (กัญญ์ณรัณ วงศ์ขจรไกล) เพราะหึงหวงหมื่นสุนทรเทวา (ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ) คู่หมายของเธอ ทำให้บ่าวของแม่หญิงจันทร์วาดจมน้ำตาย เป็นที่รู้กันว่าแม่การะเกดเป็นตัวการในเรื่องนี้ แต่ไม่มีหลักฐาน ออกญาโหราธิบดี (นิรุตติ์ ศิริจรรยา) พ่อของท่านหมื่นจึงเสนอให้สวดมนต์กฤษณะกาลีเพื่อพิสูจน์ความจริง หากใครเป็นผู้กระทำผิดก็จะตายอย่างทรมาน ส่งผลให้แม่หญิงการะเกดขาดใจตายในทันที

ในช่องว่างระหว่างกาลเวลา วิญญาณของการะเกดและเกศสุรางค์ได้พบกัน การะเกดขอให้เกศสุรางค์ทำให้ทุกคนเห็นว่าเธอยังมีความดี เมื่อเกศสุรางค์ตื่นขึ้นมาอีกที ก็พบว่าตนเองได้เข้ามาอยู่ในร่างของแม่การะเกดเสียแล้ว

ด้วยความสดใสขี้เล่นของเกศสุรางค์ในร่างแม่หญิงการะเกดความเกลียดชังที่คนรอบข้างมีให้ก็เริ่มคลายลง หมื่นสุนทรเทวาเองก็เช่นกัน เมื่อโดนอ้อนให้พาไปเที่ยวบ่อย ๆ ก็เริ่มหลงรักแม่หญิงแสนประหลาดขึ้นมาโดยไม่รู้ตัว  แม่หญิงการะเกดได้พบกับหมื่นเรืองราชภักดี (ปรมะ อิ่มอโนทัย) ซึ่งมีหน้าตาคล้ายกับเรืองฤทธิ์จึงคุยด้วยความสนิทสนมจนคุณพี่หมื่นหึงอยู่บ่อยๆ  เกศสุรางค์ยังได้รู้จักกับ "แม่มะลิ" (สุษิรา แอนจิลีน่า แน่นหนา) จากการที่แขกฟานิกพ่อของแม่มะลิ ถูกคนของออกหลวงสุรสาคร (หลุยส์ สก๊อต) ข้าราชการชาวกรีกรังแก เกศสุรางค์ช่วยโต้เถียงเป็นภาษาฝรั่งเศสจนเป็นเรื่องฮือฮาไปทั่ว แม่มะลิแอบชอบท่านหมื่นแต่ก็ตัดสินใจแต่งงานกับออกหลวงสุรสาครเพราะไม่อยากเป็นเมียรองของใคร เกศสุรางค์ได้นำเอาความรู้จากอนาคตมาใช้ประดิษฐ์ของหลายอย่างเช่น หมอน เครื่องกรองน้ำ กางเกงใน และเธอยังทำอาหารที่ไม่มีในยุคนั้นให้ทุกคนได้ลองชิม ทั้งกุ้งเผา น้ำจิ้มซีฟู้ด หมูกระทะ เกศสุรางค์ยังได้สร้างวีรกรรมแสบๆไว้อีกมากมายจนคนโจษจันกันไปทั่ว ทั้งต่อยกับนักเลงที่ตลาดบ้านจีน ผายปอดให้ท่านหมื่นกลางตลาด ซื้อมุ้งให้บ่าวทั้งที่ไม่มีใครเขาทำกัน ขณะเดียวกันเกศสุรางค์ยังได้พบกับบุคคลในประวัติศาสตร์อีกหลายพระองค์และคน เช่น พระเจ้าสุริเยนทราธิบดี หรือพระเจ้าเสือ (จิรายุ ตันตระกูล) (ขณะนั้นดำรงยศเป็น ออกหลวงสรศักดิ์), สมเด็จพระเพทราชา (ศรุต วิจิตรานนท์) (ขณะนั้นดำรงยศเป็นออกพระเพทราชา), โกษาปาน (ชาติชาย งามสรรพ์) (ขณะนั้นดำรงยศเป็นพระยาวิสูตรสุนทร), โกษาเหล็ก (สุรศักดิ์ ชัยอรรถ) และสมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 9 (ขณะนั้นยังเป็นสามัญชน นามว่าคุณทองคำ)

วันหนึ่งหมื่นสุนทรเทวาได้อวยยศขึ้นเป็น "ขุนศรีวิสารวาจา" ก็ได้กราบเรียนออกญาโหราธิบดีและคุณหญิงจำปา (ชไมพร จตุรภุช) ผู้เป็นมารดาว่าจะแต่งงานกับเกศสุรางค์ในร่างแม่หญิงการะเกด ทำให้วิญญาณของแม่หญิงการะเกดเสียใจมาก ปรากฏกายมาตัดพ้อต่อว่าเกศสุรางค์ว่าจะแย่งท่านขุนไปจากตน เกศสุรางค์จึงจำต้องรับปากแม่หญิงการะเกดและปฏิเสธการหมั้นไปทั้งๆที่รักท่านขุนจนหมดใจ แต่ในที่สุด ความดีที่เกศสุรางค์ได้ทำไว้ก็ส่งผลให้วิญญาณของแม่หญิงการะเกดจะได้ไปเกิดใหม่ การะเกดจึงเอ่ยปากยอมให้เกศสุรางค์แต่งงานกับท่านขุน ต่อมาขุนศรีวิสารวาจาต้องเป็นตรีทูตไปฝรั่งเศสโดยมีโกษาปานเป็นราชทูต เกศสุรางค์จึงให้หมอนท่านขุนไว้แทนตัว เมื่อท่านขุนกลับมายังกรุงศรีอยุธยาก็ได้รับการอวยยศเป็น "พระศรีวิสารสุนทร" 

ทางด้านหมื่นเรืองราชภักดีก็รับราชการอย่างแข็งขันจนได้อวยยศเป็น "ขุนเรืองอภัยภักดี" และเริ่มพยายามจะสานสัมพันธ์กับแม่หญิงจันทร์วาดหลังจากที่โกษาเหล็กพ่อของแม่หญิง ซึ่งดำรงตำแหน่งสมุหพระกลาโหมและเจ้ากรมคลังถูกโบยจนเสียชีวิต เนื่องจากออกหลวงสุรสาครหักหลังนำความไปทูลฟ้องขุนหลวงนารายณ์ (ปราปต์ปฎล สุวรรณบาง) จนได้รับการอวยยศเป็น "ออกพระฤทธิ์กำแหง" คุณหญิงนิ่ม (รัชนี ศิระเลิศ) มารดาของแม่หญิงจันทร์วาดไม่ชอบใจเพราะขุนเรืองเป็นเพียงบุตรชายของคุณพระเรือนแพไม่คู่ควรกับบุตรสาวของตน ขุนเรืองจึงขอความช่วยเหลือจากเกศสุรางค์ เธอจึงเสนอให้ขุนเรืองหาสิ่งของไปกำนัลเพื่อเอาชนะใจคุณหญิงนิ่ม จนในที่สุดคุณหญิงนิ่มก็ใจอ่อนยอมยกแม่หญิงจันทร์วาดให้กับขุนเรือง 

แม่มะลิแต่งงานไปมีลูกชื่อโยอันกับยอร์ช เธอทะเลาะกับฟอลคอนเป็นประจำเพราะเธอไม่เห็นด้วยกับการทำผิดของฟอลคอน ผู้ซึ่งได้อวยยศเป็นเจ้าพระยาวิไชยเยนทร มีอำนาจล้นแผ่นดิน แม่มะลิจึงแอบนำความลับของสามีมาบอกเกศสุรางค์เสมอ ในช่วงปลายรัชกาล พระนารายณ์ทรงประชวรจนไม่สามารถออกว่าราชการได้ ขุนนางเริ่มแบ่งฝักฝ่าย ด้านหนึ่งออกญาวิไชเยนทร์ร่วมมือกับพวกทหารฝรั่งเศส ส่วนอีกด้านหนึ่งเป็นฝั่งของลูกศิษย์ท่านอาจารย์ชีปะขาว มีทั้งออกพระเพทราชา ออกหลวงสรศักดิ์ โกษาปาน ขุนเรือง ขุนศรีวิสารวาจา รวมถึงเกศสุรางค์ที่เป็นศิษย์หญิงเพียงคนเดียว เมื่อเกศสุรางค์แน่ใจแล้วว่าออกพระเพทราชาไม่ได้มีความกระหายในอำนาจเพียงแค่ต้องการปกป้องแผ่นดินจากพวกฝาหรั่ง เธอจึงบอกเรื่องจดหมายลับที่ฟอลคอนแอบส่งถึงทหารฝรั่งเศสซึ่งเธอได้รู้มาจากการเรียนประวัติศาสตร์ ทำให้ออกพระเพทราชาสามารถจับออกญาวิไชเยนทร์มาประหารและปราบดาภิเษกขึ้นเป็นกษัตริย์ต่อไป

วันหนึ่ง เกศสุรางค์ได้พบบทสวดมนต์กฤษณะกาลีในห้องทำงานของออกญาโหราธิบดี ทันทีที่มือของเธอสัมผัสกับคัมภีร์ วิญญาณของเกศสุรางค์ก็หลุดออกจากร่าง เมื่อพ่อเดชเข้ามาเห็นร่างไร้วิญญาณของแม่หญิงการะเกดก็ตกใจเป็นอย่างมาก รีบเตรียมทำพิธีร่ายมนต์กฤษณะกาลีเพื่อนำวิญญาณของเกศสุรางค์กลับมา ด้านวิญญาณของเกศสุรางค์ล่องลอยอยู่ไร้จุดหมาย จนได้พบกับอาจารย์ชีปะขาวซึ่งอธิบายให้เกศสุรางค์ได้รู้ว่าตนเองนั้นมีฝาแฝดซึ่งก็คือแม่หญิงการะเกดที่ตายไปนั่นเอง ทั้งยังส่งเธอกลับมายังยุคปัจจุบัน ทำให้เกศสุรางค์ได้พบว่าเรืองฤทธิ์บวชตลอดชีวิตเพื่ออุทิศส่วนบุญให้เธอ และเธอยังเห็นเงาของพ่อเดชทับซ้อนในร่างของเรืองฤทธิ์ซึ่งหมายความว่าเรืองฤทธิ์คือพ่อเดชมาเกิดใหม่ เกศสุรางค์ได้ยินเสียงมนต์กฤษณะกาลีแว่วมา เธอรู้ว่าไม่สามารถใช้ชีวิตในปัจจุบันได้แล้วจึงกราบลาคุณแม่และคุณยายแล้วกลับไปยังร่างแม่หญิงการะเกดอีกครั้ง พอฟื้นขึ้นมาในอดีตชาติพบว่าพ่อเดชนั่งท่องมนต์มาหลายวันก็สวมกอดร่างของเธอเอาไว้แน่น พ่อเดชไม่สนใจว่าเธอเป็นใครมาจากไหนและบอกว่าจะรักเธอตลอดไป

นักแสดง
-------

### นักแสดงหลัก

| นักแสดง | รับบท |
| --- | --- |
| ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ | "พ่อเดช" (หมื่นสุนทรเทวา → ออกขุนศรีวิสารวาจา → ออกพระศรีวิสารสุนทร → ออกญาวิสูตรสาคร) บุตรชายคนเล็กของออกญาโหราธิบดีกับคุณหญิงจำปา ขุนนางในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช เขาเป็นตรีทูตผู้ที่ร่วมเดินทางไปกับคณะทูตของโกษาปาน เขาเป็นคู่หมั้นคู่หมายของแม่หญิงการะเกด ในตอนแรกเกลียดชังแม่หญิงการะเกดแต่หลังจากที่พ่อเดชเฝ้าสังเกตแม่หญิงการะเกดที่เปลี่ยนจากเดิมไปบ่อยครั้ง พ่อเดชก็เปลี่ยนมารักแม่หญิงการะเกดสุดหัวใจ |
| ราณี แคมเปน | ยุคอดีต"แม่หญิงการะเกด" / คุณหญิงการะเกด (คุณหญิงวิสูตรสาคร) คู่หมั้นคู่หมายของพ่อเดช เธอเป็นหญิงสาวที่มีใบหน้างดงามขัดกับนิสัยของนางที่มีความดุร้าย ชอบก่อเรื่องวุ่นวายและทำร้ายร่างกายผู้คนในเรือน เธอสั่งให้บ่าวไปล่มเรือแม่หญิงจันทร์วาด เป็นสาเหตุทำให้เธอโดนมนต์กฤษณะกาลีจนสิ้นใจตายและเธอต้องมาขอความช่วยเหลือจากเกศสุรางค์
ยุคปัจจุบัน"เกศสุรางค์" นักโบราณคดีสาววัย 25 ปี เธอเป็นคนที่มีนิสัยอ่อนโยน ร่าเริงแจ่มใสและมองโลกในแง่ดีเสมอ เธอมีความเชี่ยวชาญด้านโบราณคดีและภาษาฝรั่งเศส เธอถูกแม่หญิงการะเกดขอให้ช่วยทำความดีบรรเทาแรงบาปกรรมในร่างของแม่หญิงการะเกด |
| หลุยส์ สก็อต | "คอนสแตนติน ฟอลคอน" (ออกหลวงสุรสาคร → ออกพระฤทธิ์กำแหง → ออกญาวิไชเยนทร์ → เจ้าพระยาวิไชเยนทร์) ชาวกรีกผู้มากความสามารถและมีเส้นสาย รับราชการในแผ่นดินพระนารายณ์ เขาเป็นขุนนางคนโปรดของขุนหลวงนารายณ์ อดีตเป็นเด็กลูกเรือติดมากับเรือสินค้าก่อนได้พบกับโกษาเหล็กและชุบเลี้ยงจนได้ดีในราชสำนักอยุธยาแต่กลับลอบกราบทูลรายงานขุนหลวงนารายณ์ว่าโกษาเหล็กรับเงินสินบน |
| สุษิรา แอนจิลีน่า แน่นหนา | "แม่มะลิ" (มารี กีมาร์ / ตอง กีมาร์ / ท้าวทองกีบม้า) ภรรยาของเจ้าพระยาวิชาเยนทร์ (คอนสแตนติน ฟอลคอน) เธอเป็นเพื่อนกับแม่หญิงการะเกด เธอแอบรักพ่อเดชแต่ทว่าสุดท้ายแล้วเธอกลับต้องมาแต่งงานกับคนที่เธอไม่ได้รัก |
| ปรมะ อิ่มอโนทัย | ยุคอดีต"พ่อเรือง" (หมื่นเรืองราชภักดี → ขุนเรืองอภัยภักดี → หลวงเรืองณรงค์เดฃา → พระรามณรงค์) สหายของพ่อเดช มีหน้าตาคล้ายกับเรืองฤทธิ์ เกศสุรางค์จึงเข้าใจผิดว่าเป็นเรืองฤทธิ์ เขาสนิทสนมกับเกศสุรางค์อย่างรวดเร็ว ทำให้พ่อเดชเข้าใจผิดว่าเกศสุรางค์มีใจให้กับพ่อเรือง
ยุคปัจจุบัน"เรืองฤทธิ์" นักโบราณคดีหนุ่มวัย 25 ปี เพื่อนสนิทของเกศสุรางค์ เขาแอบรักเกศสุรางค์มาตลอดแต่เขาไม่เคยได้เผยความในใจเลยสักครั้ง เมื่อเกศสุรางค์ประสบอุบัติเหตุเสียชีวิต เรืองฤทธิ์จึงออกบวชเป็นพระไปตลอดชีวิต |
| กัญญ์ณรัณ วงศ์ขจรไกล | "แม่หญิงจันทร์วาด" บุตรสาวของโกษาเหล็กกับคุณหญิงนิ่ม เธอเพรียบพร้อมในด้านงานบ้านงานเรือนและกิริยามารยาท ทำให้คุณหญิงจำปาชอบใจและอยากได้เธอมาเป็นลูกสะใภ้ แถมเธอยังชอบพ่อเดชอีกด้วยจึงทำให้แม่หญิงการะเกดเกลียดชังและสั่งให้บ่าวไปล่มเรือแต่แม่หญิงจันทร์วาดรอดมาได้หวุดหวิด สุดท้ายแม่หญิงจันทร์วาดรับไมตรีเป็นคนรักของพ่อเรือง และเป็นเพื่อนกับแม่หญิงการะเกด (เกศสุรางค์) ในภายหลัง |
| นิรุตติ์ ศิริจรรยา | "ออกญาโหราธิบดี" บิดาของพ่อศรีกับพ่อเดช เขามีความเชี่ยวชาญด้านโหราศาสตร์และอักษรศาสตร์ ราชครูของขุนหลวงนารายณ์ |
| ชไมพร จตุรภุช | "คุณหญิงจำปา" มารดาของพ่อศรีกับพ่อเดช เธอเป็นผู้ที่มีความเข้มงวดในจารีตประเพณีและเกลียดชังความร้ายกาจของแม่หญิงการะเกดเป็นอย่างยิ่ง ในภายหลังจึงรักและเอ็นดูแม่หญิงการะเกด (เกศสุรางค์) |
| ปราปต์ปฎล สุวรรณบาง | "ขุนหลวงนารายณ์" (สมเด็จพระนารายณ์มหาราช) พระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา รัชกาลที่ 27 |
| ศรุต วิจิตรานนท์ | "พ่อทองคำ" (ออกพระเพทราชา → สมเด็จพระเพทราชา) ขุนนางคนสำคัญที่รั้งตำแหน่งเจ้ากรมคชบาล ต่อมายึดอำนาจจากขุนหลวงนารายณ์โดยร่วมกับออกหลวงสรศักดิ์ผู้เป็นบุตรชายบุญธรรมและปราบดาภิเษกเป็น สมเด็จพระเพทราชา พระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา รัชกาลที่ 28 และปฐมกษัตริย์แห่ง ราชวงศ์บ้านพลูหลวง |
| จิรายุ ตันตระกูล | "พ่อเดื่อ" (ออกหลวงสรศักดิ์ → พระเจ้าเสือ) บุตรชายบุญธรรมของออกพระเพทราชาและเป็นพระราชโอรสลับของขุนหลวงนารายณ์ เขามีนิสัยมุทะลุไม่ยอมลงให้ผู้ใดและมีความสามารถในศิลปะการต่อสู้เป็นเลิศ (ในอนาคตได้ปราบดาภิเษกเป็น พระเจ้าเสือ พระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา แห่งรัชกาลที่ 29) |
| ชาติชาย งามสรรพ์ | "โกษาปาน" (ออกญาวิสูตรสุนทร → ออกญาโกษาธิบดี) น้องชายของโกษาเหล็ก โกษาปานเป็นราชทูตนำพระราชสาส์นจากขุนหลวงนารายณ์ไปถวายให้กับพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศสและได้เลื่อนยศเป็น "เจ้าพระยาโกษาธิบดี" เช่นเดียวกับโกษาเหล็กผู้เป็นพี่ชาย |
| สุรศักดิ์ ชัยอรรถ | "โกษาเหล็ก" (ออกญาโกษาธิบดี) ขุนศึกคู่พระทัยของขุนหลวงนารายณ์แต่ด้วยต้องความผิดถูกกล่าวโทษข้อหา รับส่วยเพื่อไม่ให้สร้างป้อม ทำให้บุคคลระดับเจ้าพระยาผู้นี้ต้องจบชีวิตลง ในเรื่องเป็นบิดาของแม่หญิงจันทร์วาด |
| รัชนี ศิระเลิศ | "คุณหญิงนิ่ม" ธิดาพระยาราชบังสัน เป็นภรรยาของออกญาโกษาธิบดี (เหล็ก) และเป็นมารดาของแม่หญิงจันทร์วาด มีนิสัยหยิ่งทนงในยศศักดิ์ |
| อำภา ภูษิต | "ปริก" บ่าวของคุณหญิงจำปา |
| วิมลพันธ์ ชาลีจังหาญ | "จวง" บ่าวของคุณหญิงจำปา |
| จรรยา ธนาสว่างกุล | "ผิน" บ่าวของแม่หญิงการะเกด |
| รมิดา ประภาสโนบล | "แย้ม" บ่าวของแม่หญิงการะเกด |
| วิศรุต หิมรัตน์ | "จ้อย" ทนายหน้าหอ บ่าวคนสนิทของพ่อเดช |
|

### นักแสดงรับเชิญ

| นักแสดงรับเชิญ | รับบท |
| --- | --- |
| บรรเจิดศรี ยมาภัย | "ยายนวล" คุณยายของเกศสุรางค์ในยุคปัจจุบัน |
| ปวีณา ชารีฟสกุล | "สิปาง" คุณแม่ของเกศสุรางค์ในยุคปัจจุบัน |
| ธชย ประทุมวรรณ | "พระปีย์" บุตรชายบุญธรรมของขุนหลวงนารายณ์ |
| ณฐณพ ชื่นหิรัญ | "ศรีปราชญ์" (จมื่นศรีสิทธิวิวิทธบวร) กวีเอกในราชสำนักแผ่นดินพระนารายณ์ บุตรชายคนโตของออกญาโหราธิบดีกับคุณหญิงจำปาและเป็นพี่ชายของพ่อเดช |
| ไชย ขุนศรีรักษา | "ฟานิก" บิดาของแม่มะลิ |
| ซูซานน่า เรโนล | "คลาร่า" เด็กสาวในบ้านที่แม่มะลิรับเลี้ยงเอ็นดูเหมือนเป็นลูกตั้งแต่เล็กแต่น้อยจนเติบใหญ่ |
| วารีญา ไทยเศรษฐ์ | "คลอเดีย" เด็กสาวในบ้านที่แม่มะลิรับเลี้ยงเอ็นดูเหมือนเป็นลูกตั้งแต่เล็กแต่น้อยจนเติบใหญ่ |
| วัชรชัย สุนทรศิริ | "อาจารย์ชีปะขาว" ผู้มีวิชาอาคมแก่กล้า เก่งทางวิปัสสนาและมีพลังจิต |
| ปีเตอร์ ธูนสตระ | "ลาลูแบร์" ราชทูตฝรั่งเศส |
| วิศววิท วงษ์วรรณลภย์ | "หลวงศรียศ" หรือ "พระยาจุฬาราชมนตรี (แก้ว)" สหายของพ่อเดชและพ่อเรือง |
| เจนจิรา จันทรศร | "สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าศรีสุพรรณ กรมหลวงโยธาทิพ" หรือ "พระราชกัลยาณี" พระขนิษฐาในสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ภายหลังได้เป็นพระอัครมเหสีฝ่ายขวาใน สมเด็จพระเพทราชา ราชวงศ์บ้านพลูหลวง |
| รอระบุ | "สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสุดาวดี กรมหลวงโยธาเทพ" พระธิดาในสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ภายหลังได้เป็นพระอัครมเหสีฝ่ายซ้ายใน สมเด็จพระเพทราชา ราชวงศ์บ้านพลูหลวง |
| ว่าที่ ร.ต.ธนัท ชัชวาลย์ | "ออกหลวงเวชภักดี" หมอที่มาตรวจดูอาการป่วยแม่หญิงการะเกด |
| ณัฐพงศ์ หรรษานุวัต | "พ่อเรือง" บุตรชายฝาแฝดของพ่อเดชกับแม่หญิงการะเกด ลูกแฝดเป็นลูกรักของแม่หญิงการะเกดจึงตั้งชื่อตาม "เรืองฤทธิ์" (พ่อเดชในยุคปัจจุบัน) |
| ณัฐภพ หรรษานุวัต | "พ่อริด" บุตรชายฝาแฝดของพ่อเดชกับแม่หญิงการะเกด ลูกแฝดเป็นลูกรักของแม่หญิงการะเกดจึงตั้งชื่อตาม "เรืองฤทธิ์" (พ่อเดชในยุคปัจจุบัน) |
| ณัฐทิชา จันทรวารีเลขา | "แม่แก้ว" บุตรสาวคนโตของพ่อเดชกับแม่หญิงการะเกด เธอเป็นหลานสุดที่รักของคุณหญิงจำปาและเป็นเพื่อนสนิทของแม่เดือน |
| ลัลน์ณภัทร สูยะชีวิน | "แม่ปราง" บุตรสาวคนเล็กของพ่อเดชกับแม่หญิงการะเกด เธอมีนิสัยแก่นแก้วเหมือนกับแม่หญิงการะเกด เธอจึงเป็นที่รักของพ่อเดช |
| ชนิกานต์ ตังกบดี​ | "แม่เดือน" บุตรสาวของพ่อเรืองกับแม่หญิงจันทร์วาด เธอเป็นเพื่อนสนิทของแม่แก้ว (บุตรสาวคนโตของพ่อเดชกับแม่หญิงการะเกด) |
|

งานสร้าง
--------

### บทละคร

*บุพเพสันนิวาส* เป็นละครรักที่อิงประวัติศาสตร์ ช่วงรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช สร้างจากบทประพันธ์ของรอมแพง ที่ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี พ.ศ. 2552 สร้างโดย บริษัท บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น จำกัด ผู้สร้างละครเห็นว่า นวนิยาย เนื้อเรื่องโดดเด่น สนุกสนาน ทำให้เห็นความแตกต่างระหว่างยุค ยังมีเรื่องรักโรแมนติก บวกกับการได้เจอประวัติศาสตร์มีชีวิต ผ่านการใช้ชีวิตกับบุคคลในประวัติศาสตร์ยุคนั้น และยังได้เปิดลงโหวตว่า อยากให้นำนวนิยายเรื่องใดมาสร้างเป็นละคร ผลปรากฏว่าเรื่องนี้เป็นอันดับหนึ่ง จากนั้นได้ผู้เขียนบทคือ ศัลยาหรือ ศัลยา สุขะนิวัตติ์ ที่เคยเขียนบทละครดังอาทิ *นางทาส*, *คู่กรรม*, *ดอกส้มสีทอง*, *ดอกโศก*, *แค้นเสน่หา*, *ภาพอาถรรพณ์* และ *ทรายสีเพลิง* นอกจากนั้นยังเคยเขียนบทละครย้อนยุคอย่าง *รัตนโกสินทร์* และ *สายโลหิต* ศัลยาออกปากว่าเป็นบทที่ยากมาก เพราะถึงจะมีโครงบทประพันธ์ แต่ผู้เขียนบทต้องไปศึกษาประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และเกร็ดประวัติศาสตร์ต่าง ๆ ทั้งบทสนทนา ทำให้ละครมีเนื้อเรื่องที่ยาวกว่าหนังสือเสียอีก หลายตัวละครในเรื่อง มีตัวตนจริงในประวัติศาสตร์ แต่จากบันทึกทางประวัติศาสตร์ก็มีเพียงเค้าโครงเท่านั้น ศัลยาจึงกำหนดขึ้นเองให้สอดคล้อง ตราบเท่าที่มีข้อมูล ส่วนที่ยากอีกส่วนคือ ในการเขียนบทละครคือ การวางฉาก คำพูด การแก้ปัญหาความขัดแย้งในละคร กว่าจะเป็นบทละครเรื่องนี้ ต้องเขียนถึงร่างที่ 7 ซึ่งเป็นร่างสุดท้าย โดยใช้เวลาเขียนบทละครนาน 2 ปี และใช้เวลาถ่ายทำนาน 2 ปี และเพื่อความสมจริงทางประวัติศาสตร์ ก็ได้รับคำแนะนำจากที่ปรึกษาคือ เผ่าทอง ทองเจือ และ วิโรจน์ ศรีสิทธิ์เสรีอมร

### การคัดเลือกนักแสดง

บรอดคาซท์เลือกผู้กำกับการแสดงคือ ภวัต พนังคศิริ เพราะเห็นว่ากำกับละครได้หลายแนว และยังเคยทำละครย้อนยุคอย่าง *บ่วง* ภวัตมีความละเอียดในการถ่ายทำซึ่งเหมาะกับ *บุพเพสันนิวาส* ที่มีรายละเอียดปลีกย่อยรายล้อมมากมาย สำหรับการคัดเลือกนักแสดงนั้น การเลือก ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ มาเป็น หมื่นสุนทรเทวา เพราะเห็นว่า มีบุคลิกดูอบอุ่นเข้ากับบุคลิกพระเอก สำหรับบทนี้ เคยวางไว้ว่าเป็น เจษฎาภรณ์ ผลดี ขณะที่ราณี แคมเปน มารับบทเกศสุรางค์และแม่หญิงการะเกด เพราะมองว่าน่าจะเล่นบทบาทเป็นหลายคน หลายบุคลิกได้ แต่ก่อนหน้านั้น บทนี้เคยวางตัวให้อารยา เอ ฮาร์เก็ต เป็นผู้แสดง แต่ปฏิเสธไป เนื่องจากโตเกินบท ต่อมาผู้สร้างทาบทาม ณฐพร เตมีรักษ์ แต่ท้ายสุดบทนี้ตกเป็นของ ราณี แคมเปน ละครเรื่องนี้ยังได้นักแสดงอาวุโส บรรเจิดศรี ยมาภัย ในวัย 93 ปี มาแสดงเรื่องนี้ เนื่องจากอยู่ในวัยชรา ผู้กำกับละครจึงบอกไม่ต้องท่องบท ใช้วิธีบอกบทเหมือนละครโทรทัศน์ยุคแรก ๆ

### การถ่ายทำ

ในการถ่ายทอดละครจากบทประพันธ์และบทละครมาเป็นละคร ผู้กำกับยังหาข้อมูลเพิ่มเติมนอกเหนือจากบทละคร สิ่งที่ภวัต ว่ายากคือการตีความความรู้สึกและเป็นกลางที่สุดในฉากประวัติศาสตร์ โดยตนตั้งใจที่สร้างคาแร็กเตอร์ในตัวละคร ให้คนดูจำและสัมผัสได้ ถึงแม้ว่าจะมาเพียงนิดเดียว เช่น ฉากที่พระเพทราชาและสมเด็จพระนารายณ์มหาราชที่เถียงกันกลางท้องพระโรง หรือ อย่างฉากที่คลังสินค้าของอังกฤษถูกเผา ซึ่งในนวนิยายเขียนว่า ขุนเรือง หลวงสรศักดิ์ เป็นคนไปเผา จึงต้องไปหาข้อมูลเพิ่มเติมว่า ทำไมเผา ใครเป็นคนเผา ถึงแม้ในข้อมูลจะไม่ได้บอกว่าใครเผา แต่ก็ต้องหาเหตุผลให้คนดูยอมรับได้

ในละครมีการจำลองฉากท้องพระโรงที่สมเด็จพระนารายณ์ทรงรับพระราชสาส์นจากพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ของฝรั่งเศส
ในการเนรมิตฉากต่าง ๆ ในสมัยอยุธยา มีการค้นคว้าหาข้อมูลอย่างหนัก ทำเป็นสตอรีบอร์ดก่อนถ่ายทำ โดยสถานที่ถ่ายทำที่มีอยู่จริง เช่น กำแพงเมือง หรือวัดไชยวัฒนาราม ก็เก่าแก่ ต้องทำขึ้นใหม่ให้เหมือนบทประพันธ์ ส่วนฉากที่ไม่หลงเหลือแล้ว ก็สร้างขึ้นมาใหม่ด้วยเทคนิคการสร้างภาพ รวมถึงอุปกรณ์ประกอบฉากที่ต้องสวยและถูกต้องตามประวัติศาสตร์ ตัวอย่างเช่น เรือนไทย ที่เป็นฉากหลักก็ดูหรูหราเหมาะกับตำแหน่งของครอบครัวพระเอก มีข้าวของ ตามแบบยุคอยุธยาวางอยู่ นอกจากนั้น ในฉากที่สะท้อนวัฒนธรรม เช่น ฉากการทำขนมหวาน ก็เชิญอาจารย์ที่เชี่ยวชาญการทำขนมไทยโบราณมาทำให้ หรือฉากคุณหญิงจำปาสอนการเรือนการะเกด ก็ได้เห็นผักแกะสลักอลังการ นอกจากนั้นยังมีฉากที่ลงทุนแรงงานสร้างอย่างมากเช่น ฉากตลาดจีน ที่สร้างทั้งตลาดขึ้นมาเพื่อการถ่ายทำจริงฉากเดียว ใช้เวลาถ่ายในสตูดิโอ 2 วัน แต่ออกมาเพียง 2 นาที รวมถึงฉากท้องพระโรงที่สมเด็จพระนารายณ์ทรงรับพระราชสาส์นจากพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ของฝรั่งเศส ที่ทางค่ายตั้งใจสร้างออกมาให้สวยเหมือนภาพในหนังสือประวัติศาสตร์ที่เรียนกัน สถานที่ถ่ายทำในเรื่องฉากอื่น เช่น เมืองโบราณ ฉากในเรือ พายเรือ มีการสร้างท่าน้ำขึ้นมาใหม่ในช่อง 3 หนองแขม

### เครื่องแต่งกายและดนตรีประกอบ

ส่วนเครื่องแต่งกายตัวละคร ผู้ออกแบบชุดแต่งกายคือ กิจจา ลาโพธิ์ ที่เคยออกแบบให้ละครเรื่อง *ขุนศึก*, *ลูกทาส*, *ข้าบดินทร์* กิจจาที่ได้ออกแบบจากการค้นคว้าข้อมูลจากบันทึกต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นจดหมายเหตุลาลูแบร์ ราชอาณาจักรสยาม พงศาวดาร ภาพเขียนจิตรกรรม สมุดข่อย สมุดไทย หรือแม้แต่ตู้พระธรรมเขียนลายทองเก็บหนังสือใบลาน โดยได้ออกแบบใหม่หมดตั้งแต่สี ลายผ้า เครื่องประดับจนถึงหัวเข็มขัด ตามบุคลิกตัวละครและตามยศศักดิ์ ผู้หญิงใส่สไบ ใส่เครื่องทอง มีทั้งโจงกระเบน เสื้อคอตั้ง เสื้อแขนกระบอก การแต่งกายในวาระต่าง ๆ ด้วย มีการออกแบบลายผ้าขึ้นมาใหม่ และชุดแต่งงานเครื่องทอง งบประมาณการจัดสร้างชุดแต่งกายสำหรับการถ่ายทำประมาณ 2 ล้านบาท ซึ่งสูงกว่าละครเชิงประวัติศาสตร์ทั่วไป 2–3 เท่า นอกจากนี้ ทรงผมแต่ละคนก็อ้างอิงจากทรงผมจริงสมัยอยุธยา

ดนตรีประกอบมีทั้งขลุ่ย ซออู้ ขิม ซึ่งได้ผู้เล่นดนตรีไทยฝีมือระดับครูมาทำดนตรีประกอบให้

### การตัดต่อ

เนื่องจาก *บุพเพสันนิวาส* ประสบความสำเร็จอย่างสูงทำให้ช่อง 3 ประกาศทำ *บุพเพสันนิวาส ฉบับพิเศษ* ออกอากาศต่อเนื่องในวันที่ 12, 18 และ 19 เมษายน 2561 จำนวน 3 ตอน สำหรับฉบับพิเศษนี้เป็นการตัดต่อย่อจากฉบับเดิม เล่าเรื่องราวความรักที่เริ่มจากความเกลียดชังจนกลายเป็นความรักในมุมมองของการะเกดและพ่อเดช และเพิ่มภาพเบื้องหลังการถ่ายทำนานขึ้นกว่าเดิมด้วย

หลังจากนั้น 1 เดือน สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 ก็นำ *บุพเพสันนิวาส* มารีรันซ้ำอีกครั้งในช่วงละครเย็น วันจันทร์ถึงพฤหัสบดี เวลา 19.05–20.05 น. และวันศุกร์ เวลา 18.45–19.45 น. เริ่มตั้งแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2561 เป็นต้นไป การออกอากาศครั้งนี้ได้มีการตัดต่อเนื้อหาใหม่ทั้งหมดโดย บริษัท บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น จำกัด เปลี่ยนไตเติลเป็นคอนเซ็ปต์ สุริยัน-จันทรา พร้อมเรียบเรียงซาวน์ประกอบและเพิ่มฉากที่ถูกตัดออกไปในการออกอากาศครั้งแรก จนกลายเป็นฉบับสมบูรณ์ที่สุด ใช้ชื่อว่า *บุพเพสันนิวาส ฉบับจัดเต็ม* หรือ *บุพเพสันนิวาส ฉบับ Director's Cut*

เพลงประกอบ
----------

เพลงประกอบละคร "บุพเพสันนิวาส" มี 4 เพลงคือเพลง "เพียงสบตา" ขับร้องโดย ศรัณย์รัชต์ ดีน แต่งเพลงโดย ณรงค์วิทย์ เตชะธนะวัฒน์ เพลงนี้ลิเดียได้ออกแบบการร้องผสมผสานความเป็นไทยเข้าไปในเพลงด้วย อีก 3 เพลงคือเพลง "ออเจ้าเอย" ขับร้องโดย พีท พล, เพลง "เธอหนอเธอ" ขับร้องโดย แนน วาทิยา, เพลง "บุพเพสันนิวาส" ขับร้องโดย ศรัณยู วินัยพานิช แต่งเพลงโดย วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ โดยเพลง "บุพเพสันนิวาส" เป็นเพลงหลักของเรื่องที่สื่อเนื้อหาถึงสายใยความรัก ความผูกพันของคู่รักที่เกิดมาเคียงคู่กันเปรียบดั่งเป็นบุพเพสันนิวาส ส่วนเพลง "ออเจ้าเอย" ณรงค์วิทย์ เตชะธนะวัฒน์ ผู้บริหารค่ายเพลง Chanderlier Music ให้ วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ แต่งหลังจากคำว่า "ออเจ้า" เป็นคำพูดติดปากกันทั่วเมือง มีรูปแบบการร้องที่มีการเอื้อนเอ่ยแบบเพลงไทยเดิม ภาคดนตรีที่มีท่วงทำนองแบบไทยร่วมสมัยและมีเสียงซอสีคลอไปตลอดทั้งเพลง เพลงประกอบละครบุพเพสันนิวาสนอกจากจะโด่งดังใน ประเทศไทย แล้ว ใน ประเทศกัมพูชา เพลง "ออเจ้าเอย" ยังขึ้นอันดับที่ 1 บน ไอจูนส์ ตามมาด้วยเพลง "บุพเพสันนิวาส" อยู่อันดับที่ 2 และเพลง "เพียงสบตา" อยู่ในอันดับที่ 5 เมื่อวันที่ 5 มีนาคม 2561 และเพลงที่ 4 "เธอหนอเธอ" ขับร้องโดย แนน วาทิยา ที่ถ่ายทอดความรู้สึกของแม่หญิงการะเกดที่มีต่อคุณพี่เดช

สำหรับบทเพลง "จันทร์" ที่ขับร้องโดย ธณรัฐ ปิ่นเวหา ที่ปรากฏในนิยาย แต่ไม่ปรากฏในละครเนื่องจากติดลิขสิทธิ์จากค่ายต้นสังกัด ทำให้ในละครเปลี่ยนจากร้องเพลง "จันทร์" มาร้องเพลง "ออเจ้าเอย" แทน

นอกจากนี้ยังมีเพลง "ออเจ้าเอย" เวอร์ชันพิเศษที่ขับร้องโดย ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ และ "เธอหนอเธอ" เวอร์ชันพิเศษที่ขับร้องโดย ราณี แคมเปน เพิ่มมาในบุพเพสันนิวาสฉบับพิเศษอีกด้วย

ดีวีดีและซีดี
-------------

ดีวีดีของละคร *บุพเพสันนิวาส* ออกวางจำหน่าย วันที่ 11 เมษายน ดีวีดี 1 ชุดมี 11 แผ่น ประกอบด้วยละคร เบื้องหลังการถ่ายทำ เปิดกองละคร มิวสิกวิดีโอ 4 เพลง รายการ *บุพเพสันนิวาสวันละคำ* และสมุดภาพ 16 หน้า

ส่วนซีดีเพลงประกอบละคร นอกเหนือจากเพลง 4 เพลงที่ประกอบละครแล้วยังมีเพลงบรรเลงพิเศษและแบ็กกิงแทร็ก (backing track) พร้อมรูปภาพนักแสดง Photobook และโปสการ์ดสุ่มรูปนักแสดงนำ 6 แบบ

เพลงประกอบละครบุพเพสันนิวาส (2561)| ลำดับ | ชื่อเพลง | ประพันธ์ | เรียบเรียง | ยาว |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | "บุพเพสันนิวาส" (ศรัณยู วินัยพานิช) | วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ | ตั้งใจทีม |   |
| 2. | "เพียงสบตา" (ลีเดีย ศรัณย์รัชต์) | ณรงค์วิทย์ เตชะธนะวัฒน์ | Banana Boat |   |
| 3. | "ออเจ้าเอย" (พล นพวิชัย) | วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ | ตั้งใจทีม |   |
| 4. | "เธอหนอเธอ" (วาทิยา รวยนิรัตน์) | วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ | ตั้งใจทีม |   |
| 5. | "ดนตรีบรรเลง บุพเพสันนิวาส" (Orchestra) | ณรงค์วิทย์ เตชะธนะวัฒน์ | ตั้งใจทีม |   |
| 6. | "ดนตรีบรรเลง บุพเพสันนิวาส" (Feel Good) | ณรงค์วิทย์ เตชะธนะวัฒน์ | ตั้งใจทีม |   |
| 7. | "ดนตรีบรรเลง บุพเพสันนิวาส" (Romantic) | ณรงค์วิทย์ เตชะธนะวัฒน์ | ตั้งใจทีม |   |
| 8. | "ดนตรีบรรเลง เพียงสบตา" (Comedy) | ณรงค์วิทย์ เตชะธนะวัฒน์ | Banana Boat |   |
| 9. | "ดนตรีบรรเลง เพียงสบตา" (Orchestra) | ณรงค์วิทย์ เตชะธนะวัฒน์ | Banana Boat |   |
| 10. | "ดนตรีบรรเลง เพียงสบตา" (Romantic) | ณรงค์วิทย์ เตชะธนะวัฒน์ | Banana Boat |   |
| 11. | "บุพเพสันนิวาส (Bonus Track)" (ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ; เฉพาะซีดีอัลบั้ม) | วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ | ตั้งใจทีม |   |
| 12. | "Backing Track บุพเพสันนิวาส" | วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ | ตั้งใจทีม |   |
| 13. | "Backing Track ออเจ้าเอย" | วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ | ตั้งใจทีม |   |
| 14. | "Backing Track เพียงสบตา" | Banana Boat | Banana Boat |   |
| 15. | "Backing Track เธอหนอเธอ" | วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ | ตั้งใจทีม |   |
| 16. | "ออเจ้าเอย (Special Version)" (ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ; ไม่รวมในซีดีอัลบั้ม) | วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ | ตั้งใจทีม |   |
| 17. | "เธอหนอเธอ (Special Version)" (ราณี แคมเปน; ไม่รวมในซีดีอัลบั้ม) | วิเชียร ตันติพิมลพันธ์ | ตั้งใจทีม |   |

การตอบรับ
---------

### คำวิจารณ์และความสมจริง

แม้ละครเรื่อง *บุพเพสันนิวาส*  จะสร้างขึ้นมาเพื่อความบันเทิงของผู้ชมเป็นหลัก แต่ก็ยังมีผู้ให้ข้อติติงไว้ ทั้งในเรื่องความสมจริงทางการเมืองและด้านศิลปะวัฒนธรรม วรรษชล ศิริจันทนันท์ นักเขียนจากเดอะโมเมนตัม เอาแนวคิดประวัติศาสตร์การเมืองฝ่ายซ้ายวิเคราะห์ละครเรื่องนี้ไว้ว่า เป็นละครหลังข่าวที่แม้จะยังคงความสนุกและความบันเทิง "แต่ก็ยังมี 'คราบ' ของอุดมการณ์ชาตินิยมและการชื่นชมความสงบสุขของอยุธยาแทรกเข้ามาอยู่เป็นระยะ จนผู้ชมเกิดอารมณ์โหยหาอดีต" โดยวรรษชลโต้แย้งว่า *บุพเพสันนิวาส* นำเสนอภาพในอดีตที่มองข้ามความขัดแย้งของคนไทยในราชสำนัก โดยนำเสนอว่าสังคมและวัฒนธรรมของอยุธยาเป็นสังคมที่ "สงบสุข ไม่มีการคอรัปชั่น และมีฝรั่งเป็นส่วนเกิน" เพื่อสนองความปรารถนาของผู้ชมบางส่วนซึ่ง "ไม่พอใจในปัจจุบันอันแสนจะวุ่นวาย เต็มไปด้วยการแบ่งฝักแบ่งฝ่าย และไร้ซึ่งความปรองดอง จนเกิดความโหยหาอดีต" นฤเบศ กูโน ผู้กำกับและนักเขียนบทละคร แสดงความเห็นว่าเพราะความสำเร็จของละครเกิดจากบทละครที่ดีและเคมีของนักแสดงที่เข้ากัน ขณะที่วัฒนธรรมการดูละครของคนไทยมีความคล้ายคลึงกับคนเกาหลี คือ ชื่นชอบละครตลก พระนางไม่ถูกกัน มีบทพูดเชือดเฉือน แต่แอบแสดงออกเล็กน้อยว่ารัก ส่วนเว็บไซต์ *สนุก.คอม* วิเคราะห์ความสำเร็จของละครเรื่องนี้ว่า "สะท้อนให้เห็นสูตรสำเร็จของละคร และการนำเสนอประวัติศาสตร์ไทยผ่านละครแนวใหม่ ที่มีความเข้ากันของพระนางเป็นตัวชูโรง จนสร้างความน่าสนใจในประวัติศาสตร์ไทยให้กับคนรุ่นใหม่ให้หันกลับมามองมากขึ้น" ด้านงานออกแบบงานสร้าง *มติชน* วิจารณ์ว่า "อยู่ในมาตรฐานดี โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ฉากที่นำเสนอฉากสมเด็จพระนารายณ์ทรงโน้มกายรับพระราชสาสน์ของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 จากเชอวาเลีย เดอ โชมองต์ ราชทูตฝรั่งเศส ตามรอยภาพวาดโบราณซึ่งหลายคนคุ้นตาเป็นอย่างดี"

เนื่องจากเป็นละครที่มีฉากหลังอิงประวัติศาสตร์ จึงได้รับคำวิจารณ์เรื่องความสมจริง ลุพธ์ อุตมะ นักออกแบบเครื่องแต่งกาย วิจารณ์ว่า "เครื่องนุ่งห่มในเรื่องนี้ ในส่วนของชาวสยามมีการวิจัยและจัดทำได้สวยงามเหมาะสม แม้ว่าจะมีการใช้ผ้านุ่งจากประเทศราช และหัวเมืองทางเหนือมาใช้ร่วมด้วย เป็นการสื่อสารได้อย่างดีถึงความสัมพันธ์ของผู้คนและชาติพันธุ์ในสมัยนั้น ทว่าตัวละครที่ไม่ใช่คนสยามนั้นกลับพบว่ามีข้อบกพร่อง เรื่องการออกแบบ การตัดเย็บและการใช้ผ้าที่ถูกลักษณะ" โดยเขาชี้ข้อบกพร่อง อย่างเช่น คอนสแตนติน ฟอลคอน และมาเรีย กีมาร์ เนื่องจากรูปแบบหรือ แพทเทิร์นเป็นแบบสมัยใหม่และผิดสัดส่วนเป็นอย่างมาก กิจจา ลาโพธิ์ หัวหน้าฝ่ายออกแบบเครื่องแต่งกายในละคร ชี้แจงว่า เสื้อผ้าชาวต่างชาติในละครเป็นเรื่องที่ยากที่สุดเรื่องหนึ่ง การออกแบบพัฒนาขึ้นจากข้อมูลที่ค้นคว้า และพยายามที่จะทำให้ใกล้เคียงกับความเป็นข้อเท็จจริงมากที่สุด แต่ก็ได้เพิ่มรายละเอียดเพื่อความสวยงามและให้เหมาะสมกับตัวนักแสดง นอกจากนี้ทางสถานีที่ต้องการสร้างภาพลักษณ์ของตัวละครเอกให้ดูแตกต่างจากตัวละครตัวอื่น จึงเป็นเหตุให้ตัวละครเหล่านี้ฟันไม่ดำ

พิพัฒน์ กระแจะจันทร์ อาจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พบข้อผิดพลาดในด้านรายละเอียด ชี้ว่า อย่างฉากที่เห็นป้อมเพชร พิจารณาในช่วงเวลาในบทประพันธ์ และดูหลักฐานชั้นต้นทางประวัติศาสตร์ สภาพของป้อมน่าจะทรุดโทรมมาก หรือไม่ก็ กำลังได้รับการปรับปรุงโดยนายช่างฝรั่งเศสชื่อ เดอ ลามาร์

### การสำรวจความเห็น

จากการสำรวจแบบสอบถามสวนดุสิตโพล จำนวนทั้งสิ้น 1,272 คนระหว่างวันที่ 10–14 เมษายน 2561 สำรวจเรื่อง "ละคร *บุพเพสันนิวาส* ในทัศนะประชาชน" จากหัวข้อประชาชนคิดอย่างไร กับละคร *บุพเพสันนิวาส* โดยอันดับ 1 เห็นว่าละคร สนุกสนาน ให้ทั้งข้อคิดและความบันเทิง จากการสำรวจของสำนักวิจัยซูเปอร์โพล จำนวนทั้งสิ้น 1,185 คน ดำเนินโครงการระหว่างวันที่ 10–16 มีนาคม เมื่อสอบถามถึงตัวละคร *บุพเพสันนิวาส* ที่แสดงได้ดีที่สุด พบว่า ร้อยละ 54.4 ระบุราณี รองลงมาคือร้อยละ 21.1 ระบุธนวรรธน์

### กระแสตอบรับในต่างประเทศ

นอกจากจะได้รับความนิยมสูงสุดในประเทศไทยแล้ว ละคร *บุพเพสันนิวาส* ยังโด่งดังในซินล่างเวย์ปั๋ว หรือสื่อสังคมออนไลน์ขนาดใหญ่ที่สุดของจีนอีกด้วย โดยมีการกล่าวถึง *บุพเพสันนิวาส* ในแฮชแท็ก 泰剧天生一对 จนขึ้นเทรนด์อันดับ 1 มียอดผู้ชมชาวจีนดูละคร *บุพเพสันนิวาส* แบบสดออนไลน์ผ่านทางช่อง HBO กว่า 100,000 คน และมีการทำซับไตเติลภาษาจีนให้ละครเรื่องนี้ทั้งที่ยังไม่ได้ซื้อขายลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการและไม่มีการโปรโมตแบบเต็มตัว ยิ่งไปกว่านั้นหลังละคร *บุพเพสันนิวาส* จบไปสามสัปดาห์ แฮชแท็ก 泰剧天生一对 ก็ยังคงทะยานขึ้นอันดับ 1 ในเวย์ปั๋ว อีกครั้งด้วยยอดวิวสูงกว่า 900 ล้านครั้ง

ประเทศกัมพูชาได้ซื้อลิขสิทธิ์ละคร *บุพเพสันนิวาส* ไปแพร่ภาพแล้ว โดยจะออกอากาศทางช่อง PNN TV ใช้ชื่อเรื่องว่า បុព្វេសន្និវាស เริ่มตั้งแต่วันที่ 12 มิถุนายน 2561 ทุกวันจันทร์ถึงศุกร์ วันละ 2 รอบ เวลา 18.00–19.00 น. และ 22.00–23.00 น. ปี 2562 *บุพเพสันนิวาส* เป็น 1 ในละคร 8 เรื่องที่ออกอากาศบนสถานีโทรทัศน์ประเทศเกาหลีใต้ บนสถานี TVA PLUS และ SMILE PLUS ออกฉายทางช่อง RTV (Rajawali TV ฟรีทีวีของอินโดนีเซีย), ทางสถานีโทรทัศน์ TVB J2 ที่รับชมได้ในฮ่องกงและมาเก๊า, สถานีโทรทัศน์ TVA Plus (เพย์ทีวีในเกาหลีใต้) และทางออนไลน์ทางช่อง Dim Sum ของมาเลเซีย นอกจากนั้นยังมีอยู่ในเน็ตฟลิกซ์ ที่รับชมได้ในประเทศอินเดีย, ญี่ปุ่น, เนปาล, ลาว, มาเลเซีย, มองโกเลีย, พม่า, เกาหลีใต้, ฟิลิปปินส์, ศรีลังกา, ไต้หวัน และ เวียดนาม

### ผลสืบเนื่อง

วัดไชยวัฒนาราม ที่หลังละครออกฉาย ทำให้มีนักท่องเที่ยวเพิ่มมากขึ้น
จากความโด่งดังของละคร ทำให้มีการจัดทัวร์การท่องเที่ยว เช่น ที่วัดไชยวัฒนาราม รวมถึงโบราณสถานอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ก่อนละครออกอากาศ วันธรรมดาจันทร์ถึงศุกร์ มีนักท่องเที่ยวมาเที่ยว 800–900 คนต่อวัน แต่หลังละครออกอากาศ มีนักท่องเที่ยวเพิ่มเป็นเฉลี่ยวันละ 4,000 คน ส่วนวันเสาร์ อาทิตย์ เดิมมีนักท่องเที่ยวราว 3,300 คน เมื่อละครออกอากาศ เพิ่มขึ้นเป็น 18,300 คน นักท่องเที่ยวยังนิยมแต่งชุดไทยมายังสถานที่ท่องเที่ยวเหล่านี้ เช่นเดียวกับที่พระนารายณ์ราชนิเวศน์ มีนักท่องเที่ยวเพิ่มมากขึ้นถึงวันละ 2,000–3,000 คนต่อวัน นอกจากนี้ยังมีการจัดการท่องเที่ยวในสถานที่เป็นฉากของละคร เช่น อยุธยา ลพบุรี โดยมีมัคคุเทศก์เป็นนักประวัติศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญประวัติศาสตร์อยุธยา เศรษฐกิจพระนครศรีอยุธยามีการขยายตัว โดยมีผลิตภัณฑ์มวลรวมของจังหวัดสูงเป็นอันดับที่ 3 ของประเทศ

ทางด้านการตลาด ตราสินค้าต่าง ๆ อาศัยเนื้อหาในละครเชื่อมโยงกับตราสินค้า ดังจะเห็นได้จากตราสินค้าและเพจบนเฟซบุ๊กต่าง ๆ เล่นประเด็นที่เกี่ยวข้องกับละคร แบบการตลาดแบบทันกาล (real-time marketing) เช่นประเด็น หมูกระทะ, กุ้งย่าง, มะม่วงน้ำปลาหวาน, หมูสร่ง, ทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง, ออเจ้า ฯลฯ

นอกจากผลตอบรับทางการตลาด ตัวละครยังได้รับการต่อยอดออกไปเป็นภาคต่ออีกถึงสองสื่อด้วยกัน สื่อแรก เป็นละครโทรทัศน์เรื่อง *พรหมลิขิต* เป็นเรื่องราวภาคต่อในรุ่นลูกหลังจากความรักของพ่อเดชและเกศสุรางค์ ผลิตโดย บีอีซี-มัลติมีเดีย และบรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น มีกำหนดออกอากาศใน พ.ศ. 2565 และสื่อที่สอง เป็นภาพยนตร์ภาคต่อเรื่อง *บุพเพสันนิวาส 2* เป็นเรื่องราวในอีกชาติภพหนึ่งเมื่อพ่อเดชและเกศสุรางค์มาเกิดใหม่ในยุคกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น ผลิตโดย จีดีเอช ห้าห้าเก้า และจอกว้าง ฟิล์ม ร่วมกับ บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น นำแสดงโดยพระนางคู่เดิม คือ ราณี แคมเปน และธนวรรธน์ วรรธนะภูติ กำกับการแสดงโดย อดิสรณ์ ตรีสิริเกษม เดิมมีกำหนดออกฉายในโรงภาพยนตร์ในวันที่ 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2565 แต่ต่อมาได้เลื่อนไปออกฉายในวันที่ 28 กรกฎาคม ปีเดียวกัน

เมื่อวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2565 มีการเผยแพร่ *บุพเพสันนิวาสเว็บตูน (Love Destiny)* ในช่องยูทูบเว็บตูน ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มอ่านการ์ตูนจากเกาหลี วาดโดยนักวาดจากประเทศเกาหลี

### เรตติ้ง

สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 ลงผัง *บุพเพสันนิวาส* คืนวันพุธและพฤหัส ในช่วงไพรม์ไทม์ เวลา 20.20–22.50 น. กลยุทธ์ที่ช่อง 3 นำมาใช้คือ เนื้อหาละครช่วงแรกมีความยาว 25 นาที เพื่อให้ลงโฆษณาได้อย่างเต็มที่ และค่อย ๆ ลดช่วงละครลงจนเบรกที่ 9 เบรกสุดท้าย ลดเวลาเหลือเพียง 6 นาที เพื่อยึดให้คนดูไว้ให้นานที่สุด

ออกอากาศวันแรก เรตติ้งทั่วประเทศจากการสำรวจของ AGB Nielsen ในช่วงละครหลังข่าว เป็นอันดับ 3 มีเรตติ้ง 3.4 เป็นรองอันดับ 1 *มือปราบเหยี่ยวดำ* ทางช่อง 7 ซึ่งเป็นละครบู๊ มีเรตติ้ง 5.5 และอันดับ 2 *เรือนเบญจพิษ* ทางช่องวัน ซึ่งอยู่ในช่วงท้ายของละคร มีเรตติ้ง 3.7 ต่อมาในตอนที่ 2 *บุพเพสันนิวาส* มีเรตติ้งทั่วประเทศขึ้นมาอันดับ 2 ยังคงเป็นรอง *มือปราบเหยี่ยวดำ* แต่เรตติ้งเรื่องดังกล่าวลดลงจาก 5.5 มายัง 4.9 แต่เรตติ้งของ *บุพเพสันนิวาส* ในกรุงเทพและหัวเมืองใหญ่ต่างจังหวัดเป็นอันดับ 1 แต่พื้นที่เขตนอกเมืองเป็นรอง *มือปราบเหยี่ยวดำ* จนในตอนที่ 3 เรตติ้งทั่วประเทศ *บุพเพสันนิวาส* มีเรตติ้ง 7.3 แซง *มือปราบเหยี่ยวดำ* ที่มีเรตติ้ง 5.4 เรตติ้งตอนที่ 4 เรตติ้งทั่วประเทศคือ 8.2 มีเรตติ้งเฉลี่ยทั่วประเทศ 4 ตอนแรก 5.964 เป็นรองเรตติ้งเฉลี่ยทั่วประเทศ 4 ตอนแรกของ *นาคี* ในปี 2559 ที่ 7.713 เรตติ้งเฉลี่ย 4 ตอนของ *บุพเพสันนิวาส* มีผู้ชมผู้หญิงถึง 7.707 ส่วนผู้ชาย 4.136 จาก 6 ตอนแรก มีเรตติ้งเฉลี่ยทั่วประเทศ 8.005 โดยกลุ่มอายุผู้ชม ที่รับชมมากที่สุดใน 6 ตอนแรกคือ 35–39 ปี รองลงมาคือ 40–49 ปี ตอนที่ 7 *บุพเพสันนิวาส* ยังคงมีเรตติ้งทั่วประเทศสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ที่ 14.8 ขณะเดียวกันช่อง 7 มีละครเรื่องใหม่ออกฉายวันแรกเรื่อง *ชาติลำชี* ซึ่งเป็นละครเพลงแนวบู๊ เปิดตัวที่ 3.6 ในตอนที่ 10 ยังมีเรตติ้งทั่วประเทศดีอยู่ที่ 16.0 แม้ทางช่องไทยรัฐทีวีจะถ่ายทอดสดฟุตบอลคิงส์คัพ นัดฟุตบอลทีมชาติกาบองพบฟุตบอลทีมชาติไทย ที่มีเรตติ้ง 3.0 ในตอนที่ 11 *บุพเพสันนิวาส* มีเรตติ้งทั่วประเทศ 17.4 ได้สร้างสถิติละครที่มีเรตติ้งสุงสุดนับตั้งแต่มีทีวีดิจิตัลในปี 2557 หลังจากนั้นเรตติ้งทั่วประเทศหยุดนิ่งอยู่ที่ 17.4 ในตอนที่ 12 และ 13 รวมสามตอนติดต่อกัน ก่อนจะขยับเพิ่มขึ้นเล็กน้อยเป็น 17.9 ในตอนที่ 14 และสำหรับตอนจบ ตอนที่ 15 นั้น มีเรตติ้งทั่วประเทศสูงสุดกว่าทุกตอน ที่ 18.6 หรือมีคนดูเฉลี่ย 12.2 ล้านคน และเรตติ้งเฉลี่ยทุกตอนอยู่ที่ 13.247 หรือมีคนดูเฉลี่ย 8.8 ล้านคนต่อตอน ซึ่งเอาชนะเรตติ้งเฉลี่ยละคร *นางชฎา* ในปี 2558 ของช่อง 7 ที่ 11.465 และ *นาคี* ในปี 2559 ของช่อง 3 ที่ 10.927 ทำให้ *บุพเพสันนิวาส* เป็นละครที่ได้รับความนิยมสูงสุดนับตั้งแต่ประเทศไทยเข้าสู่ยุคทีวีดิจิตอลเมื่อปี 2558

*บุพเพสันนิวาส ฉบับจัดเต็ม* หรือ *บุพเพสันนิวาส ฉบับ Director's Cut* เรตติ้งเปิดตัวในตอนแรกสูงถึง 6.0

| ตอนที่ | ออกอากาศ | เรตติ้งทั่วประเทศ (AGB Nielsen) | กรุงเทพมหานคร (Ch3 Thailand) | ต่างจังหวัดในเขตเทศบาล | ต่างจังหวัดนอกเขตเทศบาล |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 21 กุมภาพันธ์ 2561 | 3.4 | 5.8 | 4.6 | 2.4 |
| 2 | 22 กุมภาพันธ์ 2561 | 4.8 | 7.5 | 5.7 | 3.8 |
| 3 | 28 กุมภาพันธ์ 2561 | 7.3 | 11.6 | 9.3 | 5.6 |
| 4 | 1 มีนาคม 2561 | 8.2 | 13.0 | 10.0 | 6.4 |
| 5 | 7 มีนาคม 2561 | 11.4 | 16.0 | 13.0 | 9.7 |
| 6 | 8 มีนาคม 2561 | 12.6 | 19.8 | 14.3 | 10.4 |
| 7 | 14 มีนาคม 2561 | 14.8 | 20.6 | 17.8 | 12.3 |
| 8 | 15 มีนาคม 2561 | 15.5 | 22.8 | 18.5 | 12.7 |
| 9 | 21 มีนาคม 2561 | 16.0 | 23.4 | 19.6 | 13.0 |
| 10 | 22 มีนาคม 2561 | 16.0 | 21.4 | 20.2 | 13.2 |
| 11 | 28 มีนาคม 2561 | 17.4 | 22.6 | 20.6 | 15.1 |
| 12 | 29 มีนาคม 2561 | 17.4 | 23.9 | 19.8 | 15.0 |
| 13 | 4 เมษายน 2561 | 17.4 | 21.8 | 21.8 | 14.8 |
| 14 | 5 เมษายน 2561 | 17.9 | 23.9 | 20.9 | 15.4 |
| 15 | 11 เมษายน 2561 | 18.6 | 23.4 | 22.8 | 16.1 |
| **เฉลี่ยต่อตอน** | **13.25** | **18.5** | **15.93** | **11.06** |

ฉบับพิเศษ| ตอนที่ | วันที่ | เรตติ้งทั่วประเทศ (AGB Nielsen) |
| --- | --- | --- |
| 1 | 12 เมษายน 2561 | 10.105 |
| 2 | 18 เมษายน 2561 | 8.606 |
| 3 | 19 เมษายน 2561 | 8.040 |
| 6.641 (เบื้องหลังละคร) |

ภาคแยก
------

มีการผลิตภาคแยกของ *บุพเพสันนิวาส* เป็นละครชุด *พรหมลิขิต* และภาพยนตร์ *บุพเพสันนิวาส 2*

รางวัลและการเสนอชื่อเข้าชิง
---------------------------

| ปี | รางวัล | สาขา | ผู้ได้รับการเสนอชื่อ | ผลการตัดสิน |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2561 | รางวัลเณศไอยรา | ละครดีเด่น | บุพเพสันนิวาส | ชนะ |
| ผู้จัดละครยอดเยี่ยม | อรุโณชา ภาณุพันธุ์ | ชนะ |
| นักแสดงนำชายยอดนิยม | ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ | ชนะ |
| นักแสดงนำหญิงยอดนิยม | ราณี แคมเปน | ชนะ |
| นักแสดงดาวรุ่งชายยอดเยี่ยม | วิศรุต หิมรัตน์ | ชนะ |
| รางวัลศิลปินต้นแบบผู้ถ่ายทอดประวัติศาสตร์ไทยแก่อนุชนรุ่นหลัง | ทีมนักแสดงบุพเพสันนิวาส |
| รางวัลประกาศเกียรติคุณทูตวัฒนธรรมมหาสงกรานต์ 2561 | ทีมนักแสดงบุพเพสันนิวาส | - |
| รางวัลจากสภานิติบัญญัติแห่งชาติ | แบบอย่างการใช้ละคร "บุพเพสันนิวาส" ให้ความรู้การกู้ชีพฉุกเฉินที่ถูกต้อง | สถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสี ช่อง 3 | - |
| LINE STICKERS AWARDS 2018 | สติ๊กเกอร์ขวัญใจมหาชน (People’s Choice Sticker Award) | สติ๊กเกอร์เซตละครบุพเพสันนิวาส (ออเจ้าการะเกด, บุพเพสันนิวาส 2018 และอยุธยาบอย) | เสนอชื่อเข้าชิง |
| ไลน์ทีวีอวอร์ด 2019 | ฉากจูบยอดเยี่ยม (Best Kiss Scene) | ออเจ้ารู้จักวิธีจูบแบบฝรั่งเศสเหรอ (ตอนที่ 14) | เสนอชื่อเข้าชิง |
| เพลงยอดเยี่ยมแห่งปี (Best Song) | บุพเพสันนิวาส - ศรัณยู วินัยพานิช | เสนอชื่อเข้าชิง |
| ฉากไวรัลยอดเยี่ยม (Best Viral Scene) | เอาแบบ 'พี่กิ๊ก สุวัจนี' ก็แล้วกัน (ตอนที่ 1) | ชนะ |
| คู่จิ้นขวัญใจมหาชน (Best Couple) | ราณี แคมเปน - ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ | เสนอชื่อเข้าชิง |
| ดาวรุ่งแห่งปี (Rising Star) | วิศรุต หิมรัตน์ | เสนอชื่อเข้าชิง |
| ฉากคอมเมดี้ยอดเยี่ยม (Best Comedy Scene) | คุยกับ 'พี่หมื่น' แค่นี้ ทำไม 'ตาหมื่น' ต้องมาขัดด้วย (ตอนที่ 4) | ชนะ |
| คอนเทนต์ที่สุดแห่งปี (Content of the Year) | บุพเพสันนิวาส | ชนะ |
| รางวัลโทรทัศน์ทองคำ ครั้งที่ 33 | รางวัลเพลงละครดีเด่น | "บุพเพสันนิวาส" ขับร้องโดย ศรัณยู วินัยพานิช | ชนะ |
| "ออเจ้าเอย" ขับร้องโดย พีท พล | เสนอชื่อเข้าชิง |
| รางวัลองค์ประกอบศิลป์ดีเด่น | บุญสมพงษ์ คำหอม | เสนอชื่อเข้าชิง |
| รางวัลบทละครโทรทัศน์ดีเด่น | ศัลยา สุขนิวัตติ์ | ชนะ |
| รางวัลผู้กำกับดีเด่น | ภวัต พนังคศิริ | ชนะ |
| รางวัลดาราสนับสนุนชายดีเด่น | หลุยส์ สก๊อต | ชนะ |
| ศรุต วิจิตรานนท์ | เสนอชื่อเข้าชิง |
| รางวัลดาราสนับสนุนหญิงดีเด่น | สุษิรา แอนจิลีน่า | เสนอชื่อเข้าชิง |
| รางวัลดารานำชายดีเด่น | ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ | เสนอชื่อเข้าชิง |
| รางวัลดารานำหญิงดีเด่น | ราณี แคมเปน | ชนะ |
| รางวัลละครดีเด่น | บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น จำกัด | ชนะ |
| 2562 | ไนน์เอ็นเตอร์เทน อวอร์ดส์ ครั้งที่ 12 | ละครโทรทัศน์แห่งปี | บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น จำกัด | ชนะ |
| นักแสดงหญิงแห่งปี | ราณี แคมเปน | ชนะ |
| **รางวัลนาฏราช ครั้งที่ 10** | ละครยอดเยี่ยม | บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น จำกัด | ชนะ |
| ผู้กำกับการแสดงยอดเยี่ยม | ภวัต พนังคศิริ | เสนอชื่อเข้าชิง |
| นักแสดงนำชายยอดเยี่ยม | ธนวรรธน์ วรรธนะภูติ | เสนอชื่อเข้าชิง |
| นักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยม | ราณี แคมเปน | ชนะ |
| ทีมนักแสดงยอดเยี่ยม |  | เสนอชื่อเข้าชิง |
| บทโทรทัศน์ยอดเยี่ยม | ศัลยา สุขนิวัตติ์ | ชนะ |
| กำกับภาพยอดเยี่ยม | เขมณัฏฐ์​ ชูแก้ว | เสนอชื่อเข้าชิง |
| เพลงละครยอดเยี่ยม | "บุพเพสันนิวาส" ขับร้องโดย ศรัณยู วินัยพานิช | ชนะ |
| "ออเจ้าเอย" ขับร้องโดย พีท พล | เสนอชื่อเข้าชิง |
| เครื่องแต่งกายยอดเยี่ยม | กิจจา ลาโพธิ์ | เสนอชื่อเข้าชิง |
| กำกับศิลป์ยอดเยี่ยม | บุญสมพงษ์ คำหอม | เสนอชื่อเข้าชิง |

อ้างอิง
-------

1. ↑  รอมแพง เปิดใจหลังปรากฏการณ์ บุพเพสันนิวาส ที่ทำเอาไม่ได้นอน พร้อมดูคลิปที่ผกก. มือลั่น
2. 1 2 3 4  ชวนผู้จัดละครบุพเพสันนิวาสเล่าที่มาความสำเร็จของละครพีเรียดที่คนติดหนึบทั้งพระนคร
3. ↑  ผู้เขียนบทละคร "บุพเพสันนิวาส" แนะเขียนบทละครโทรทัศน์อย่างไรให้ดึงดูดใจในยุคดิจิทัล บีบีซีไทย
4. 1 2 3 4  "เบลล่า"ท้าฝีมือร้าย-โก๊ะ คู่"โป๊ป"ลงตัว"บุพเพสันนิวาส"
5. ↑  เปิดใจ'หน่อง-อรุโณชา'กับความสำเร็จของ'บุพเพสันนิวาส' เดลินิวส์
6. ↑  ‘ชมพู่ อารยา’ รับเสียดายไม่ได้เล่นเป็น ‘แม่หญิงการะเกด’ บอกเป็นเรื่องของ ‘บุพเพสันนิวาส’ มติชน
7. ↑  ออเจ้าสนั่นเมือง กว่าจะลงตัว โป๊ป-เบลล่า เป็น บุพเพสันนิวาส สมชื่อ!!
8. ↑  "ถึงจะสุขแค่ไหน แต่ต้องนับถอยหลัง บรรเจิดศรี ยมาภัย เหลือแค่ 3 เรื่องสุดท้ายในชีวิตการแสดง". *มติชน*. 3 กุมภาพันธ์ 2018. สืบค้นเมื่อ 19 กรกฎาคม 2019.
9. ↑  ทำไม "บุพเพสันนิวาส" ถึงเปรี้ยง! ไขรหัสกับ "ผู้เขียนบท-ผู้กำกับ" ที่หลายฉากเกือบไม่ได้ดูกันแล้ว
10. ↑  เปิดความสามารถ "บ่าวสาลี่" ผู้ออกแบบชุดแต่งกายยอดเยี่ยมประจำละครดัง แพรว.คอม
11. ↑  "แนวทางการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา กรณีศึกษา : ปรากฏการณ์แต่งกายแบบไทย จากกระแสละครบุพเพสันนิวาส". *วารสารวิชาการอยุธยาศึกษา*. **2** (2): 100. กรกฎาคม–ธันวาคม 2020.
12. ↑  ออเจ้าเฮกันถ้วนหน้า ‘บุพเพสันนิวาส’ จัด 3 ตอนพิเศษให้ดูเบื้องหลัง-ฉากที่ไม่ได้ออกอากาศ
13. ↑  กลับมาอีกครั้ง!! บุพเพสันนิวาส ‘คุณพี่เดช-แม่การะเกด’ฉบับสมบูรณ์ แห่ชมทีเซอร์ถล่ม(คลิป)
14. ↑  "เที้ยง-วิเชียร นักแต่งเพลงมือทอง เบื้องหลัง 'บุพเพสันนิวาส-คืนความสุขให้ประเทศไทย'". *gmlive.com*. 16 มีนาคม 2018.
15. 1 2  รวมเพลงดัง"บุพเพสันนิวาส"...กระแสละครแรงสุด ๆ ฉุดเพลงประกอบแรงตาม
16. ↑  ‘บุพเพสันนิวาส’ มีเซอร์ไพรส์ ‘เธอหนอเธอ’ สื่อแทนใจแม่หญิงการะเกดทุกชาติไป ข่าวสด
17. 1 2  ออเจ้ารอฟินกันได้เลย พี่หมื่นโป๊ปร้องเองเพลง "ออเจ้าเอย"
18. 1 2  ไพเราะจับใจ! เบลล่า ราณี โชว์เสียงใส ร้องเพลง "เธอหนอเธอ" ให้แฟนละคร
19. ↑  เฉลย!! หลังอวสานแล้ว บุพเพสันนิวาส เตรียมมีเซอร์ไพร์สอะไร?
20. ↑  กระแสแรง! ทีมงานละคร "บุพเพสันนิวาส" เตรียมวางขายอัลบั้มเพลงประกอบละคร
21. ↑  กรี๊ดสิ! พี่หมื่นโป๊ป สำแดงเสียง ลงจานบันทึกเพลงประกอบละคร บุพเพสันนิวาส
22. ↑  ว่าด้วยความเชื่อ ‘ฝรั่งเลว—ไทยดี’ และสิ่งที่ ‘บุพเพสันนิวาส’ ไม่ได้บอก เดอะโมเมนตัม
23. 1 2  "บุพเพสันนิวาส" สูตรสำเร็จละครไทย ถูกใจคอซีรีส์เกาหลี
24. ↑  "บุพเพสันนิวาส" สายสัมพันธ์ระหว่าง "ทีวี" กับ "ภาพยนตร์"
25. 1 2 3  นักประวัติศาสตร์ติงชุดชาวต่างชาติในละครบุพเพสันนิวาสผิดยุคไปเกือบ 200 ปี บีบีซีไทย
26. ↑  โพลเผยคนไม่ชอบกระแสโจมตี-จับผิดละครบุพเพสันนิวาส
27. ↑  ซูเปอร์โพล ระบุ 98% ดูบุพเพสันนิวาส มีความสุข น่าอึ้งชาย 25.6% อยากเป็นแม่หญิงการะเกด
28. ↑  กระแสบุพเพสันนิวาสในจีน
29. ↑  ออเจ้าปักหมุดจีน! "บุพเพสันนิวาส" คนดูออนไลน์กว่าแสน
30. ↑  ปังถึงแดนมังกร! ‘บุพเพสันนิวาส’ อาละวาดความนิยม ไกลถึงเมืองจีน
31. ↑  ยังอินกันไม่จบ! "บุพเพสันนิวาส" กลับมาติดท๊อปอันดับแรกใน weibo
32. ↑  ละครจบกระแสไม่จบ ล่าสุดวันนี้ 4 พ.ค. 61 บุพเพสันนิวาสยังคงติดTOP1 แฮชแท็กละครในWeibo
33. ↑  บุพเพสันนิวาส จะออนแอร์ทางทีวีกัมพูชา มิ.ย.นี้
34. ↑  "ครั้งแรกของไทย!8 ละครไทย เตรียมลงจอบนดินแดนเกาหลีใต้". *ช่อง 3*. 3 กันยายน 2019. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 4 กันยายน 2019. สืบค้นเมื่อ 4 กันยายน 2019.
35. ↑  "ละครในตำนาน'บุพเพสันนิวาส'ฉายพร้อม'ช่อง 3'ถึง 26 ประเทศ". *ไทยโพสต์*. 20 ธันวาคม 2019. สืบค้นเมื่อ 23 ธันวาคม 2019.
36. ↑  กรมศิลป์ทัวร์ ตามละครดัง ‘บุพเพสันนิวาส’ คุณใหม่ร่วมชม
37. ↑  ฟีเว่อร์ทั่วพระนคร ยกให้ ละคร "บุพเพสันนิวาส" ปลุกกระแสการท่องเที่ยว
38. ↑  'ออเจ้า' โกอินเตอร์! ต่างชาติแห่ซื้อสิทธิ์ 'บุพเพสันนิวาส' ไปออกอากาศ ไทยรัฐ
39. ↑  บุพเพสันนิวาส ...ป๊อป คัลเจอร์ และอุตสาหกรรมวัฒนธรรม. มติชน.
40. ↑  "จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ขับเคลื่อนแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาเศรษฐกิจของจังหวัดฯ พร้อมสร้างความเชื่อมั่นในการลงทุนให้แก่ภาคธุรกิจและผู้ประกอบการ". *ayutthaya.go.th*. 10 กันยายน 2018.
41. ↑  6 องค์ประกอบของความลงตัวปั้นสาวก ดันละคร "บุพเพสันนิวาส" ดังสนั่นเมือง
42. ↑  บุพเพสันนิวาส อาละวาดเต็มฟีด แบรนด์โชว์สกิล Real-time Marketing แต่เป็นผลดีจริงหรือเปล่า ออเจ้า จงฟัง!
43. ↑  จีดีเอชทำหนัง "บุพเพสันนิวาส 2" หวังปี 64 กวาดรายได้ 500 ล้านบาท
44. ↑  "GDH เผยหนังใหม่ 5 เรื่องในปี 2021 "อ้ายคนหล่อลวง", Ghost Lab, "ร่างทรง", "W", "บุพเพสันนิวาส 2"". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2020-10-24. สืบค้นเมื่อ 2020-09-23.
45. ↑  "GDH เผยวันเข้าฉาย 'บุพเพสันนิวาส 2' คู่จิ้น 'โป๊ป-เบลล่า' นำแสดง ออเจ้าเตรียมเฮ". Thaiger. 5 พฤษภาคม 2022. สืบค้นเมื่อ 5 พฤษภาคม 2022.
46. ↑  "'บุพเพสันนิวาส' ปังฉุดไม่อยู่ โผล่เว็บตูนชื่อดังจากเกาหลี 1 เมษานี้". มติชน.
47. ↑  เปิดกลยุทธ์เด็ด ดึงคนตรึงช่อง เฝ้าละคร ลากเบรกยาว
48. ↑  "มาแล้วเรตติ้ง บุพเพสันนิวาส 2 ตอนแรก". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 31 มีนาคม 2018. สืบค้นเมื่อ 20 มีนาคม 2018.
49. ↑  เรตติ้งรายการไพรม์ไทม์ หลัง 2 ทุ่ม
50. ↑  5 อันดับเรตติ้งรายการวาไรตี้ 22 ก.พ. 61
51. ↑  "บุพเพสันนิวาส"แผลงฤทธิ์ กระทบเรตติ้ง เวิร์คพอยท์-ช่องวัน-ช่อง8
52. ↑  ปรากฏการณ์บุพเพสันนิวาส vs นาคี
53. ↑  ออเจ้า ส่งผล วัยทีนต้องดูทีวี
54. ↑  เช็กเรตติ้งล่าสุดเป็นยังไง? เมื่อ 7 สีส่ง 'ชาติลำชี' มาฆ่า 'การะเกด'
55. ↑  ดราม่า "ผีการะเกด"โผล่ &บอลคิงส์คัพ "บุพเพสันนิวาส"เรตติ้งทรงตัว เพิ่มขึ้นจิ๊บ ๆ 0.011
56. ↑  ช่อง 3 "บุพเพฯ "สร้างสถิติใหม่ เรตติ้งชนะ "นาคี"แล้ว
57. ↑  "ออเจ้า"เรตติ้งนิ่ง รอฉากเด็ด "โล้สำเภา"
58. ↑  บทสรุป "บุพเพสันนิวาส"
59. ↑  "ส่องละครไทยที่ทำสถิติเรตติ้งเฉลี่ยทั้งเรื่องสูงสุด ปี 2558-2561". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 19 เมษายน 2018. สืบค้นเมื่อ 2 พฤษภาคม 2018.
60. ↑  "บุพเพสันนิวาส" รีรัน แรงไม่ตก! กวาดเรตติ้งชนะทุกช่อง
61. 1 2 3 4  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 1 รวมทั่วประเทศ
62. 1 2  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 2 รวมทั่วประเทศ
63. 1 2  เรตติ้งบุพเพสันนิสวาส(ต่างจังหวัด) ตอนที่ 2
64. 1 2  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 3 รวมทั่วประเทศ
65. 1 2 3 4  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส(ต่างจังหวัด) ตอนที่3และ4
66. 1 2  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 4 รวมทั่วประเทศ
67. 1 2 3 4  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 5 รวมทั่วประเทศ
68. 1 2 3 4  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 6 รวมทั่วประเทศ
69. 1 2 3 4  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 7 รวมทั่วประเทศ
70. 1 2 3 4  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 8 รวมทั่วประเทศ
71. 1 2 3 4  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 9 รวมทั่วประเทศ
72. 1 2 3 4  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 10 รวมทั่วประเทศ
73. 1 2 3 4  เรตติ้งบุเพสันนิวาส ตอนที่11 รวมทั่วประเทศ
74. 1 2 3 4  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 12 รวมทั่วประเทศ
75. 1 2 3 4  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 13 รวมทั่วประเทศ
76. 1 2 3 4  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 14 รวมทั่วประเทศ
77. 1 2 3 4  เรตติ้งบุพเพสันนิวาส ตอนที่ 15 รวมทั่วประเทศ
78. 1 2 3 4  ปิดจ๊อบ เรตติ้ง & รายได้ "บุพเพสันนิวาส"
79. 1 2 3 4 5  'ออเจ้า'กวาด5รางวัล ละครดีเด่นของสมาพันธ์สื่อ 'โป๊ป-เบลล่า'ดารายอดนิยม
80. ↑  ทีมนักแสดงบุพเพฯ เข้ารับรางวัล "ศิลปินต้นแบบผู้ถ่ายทอดประวัติศาสตร์ไทยแก่อนุชนรุ่นหลัง"
81. ↑  "นักแสดงบุพเพสันนิวาสรับรางวัลทูตวัฒนธรรมมหาสงกรานต์ 2561". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 26 มกราคม 2021. สืบค้นเมื่อ 2 มิถุนายน 2018.
82. ↑  สนช.มอบรางวัล 'บุพเพสันนิวาส' เป็นแบบอย่างให้ความรู้การกู้ชีพฉุกเฉิน
83. ↑  ช่อง3 คว้ารางวัลสติ๊กเกอร์ขวัญใจมหาชนแห่งปี 2018
84. ↑  เปิดโผรายชื่อผู้เข้าชิงรางวัล "โทรทัศน์ทองคำ" ครั้งที่ 33 ปี 2561
85. ↑  ตามคาด "บุพเพสันนิวาส" คว้า 6 รางวัล "โทรทัศน์ทองคำ ครั้งที่ 33 "

| * ด
* ค
* ก
รางวัลโทรทัศน์ทองคำ สาขาละครดีเด่น |
| --- |
| 2529 | 
* เทวดาตกสวรรค์ (2529)

 |
| 2530–2539 | 
* (2530)
* (2531)
* (2532)
* (2533)
* สี่แผ่นดิน (2534)
* (2535)
* (2536)
* โสมส่องแสง (2537)
* (2538)
* (2539)

 |
| 2540–2549 | 
* ดวงไฟในพายุ (2540)
* (2541)
* มือปืน (2542)
* หงส์เหนือมังกร (2543)
* สะใภ้ไร้ศักดินา (2544)
* นิราศสองภพ (2545)
* ดงดอกเหมย (2546)
* เรือนไม้สีเบจ (2547)
* กุหลาบสีดำ (2548)
* สุดรักสุดดวงใจ (2549)

 |
| 2550–2559 | 
* เมื่อดอกรักบาน (2550)
* โบตั๋นกลีบสุดท้าย (2551)
* หยกลายเมฆ (2552)
* วนิดา (2553)
* รอยไหม (2554)
* ขุนศึก (2555)
* ทองเนื้อเก้า (2556)
* ลูกทาส (2557)
* สุดแค้นแสนรัก (2558)
* นาคี (2559)

 |
| 2560–2569 | 
* รากนครา (2560)
* บุพเพสันนิวาส (2561)

 |
| 2570–2579 | 
* (2570)
* (2571)

 |