มณฑลจีนโบราณ

**อิวจิ๋ว** ในภาษาจีนกลางเรียกว่า **โยวโจว** (จีน: 幽州) เป็นมณฑล (*โจว*) ทางเหนือของจีนในสมัยราชวงศ์

"อิวจิ๋ว" ถูกระบุในบางเอกสารโบราณในฐานะหนึ่งในเก้าหรือสิบสองมณฑลดั้งเดิมของจีนเมื่อราวศตวรรษที่ 22 ก่อนคริสตกาล แต่อิวจิ๋วมีฐานะเป็นเขตการปกครองที่แท้จริงตั้งแต่ 106 ปีก่อนคริสตกาลถึงศตวรรษที่ 10 ชื่ออิวจิ๋วเดียวกันนี้ยังมักใช้เรียกเมืองที่ตั้งที่ว่าการมณฑลหรือเมืองเอกที่บริหารราชการในมณฑลอิวจิ๋ว

อิวจิ๋วถูกก่อตั้งครั้งแรกเมื่อ 106 ปีก่อนคริสตกาลในฐานะมณฑลในสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันตก เพื่อบริหารราชการในพื้นที่กว้างใหญ่ของชายแดนทางเหนือของราชวงศ์ฮั่นที่ทอดยาวจากบริเวณที่ปัจจุบันคือมณฑลชานซีทางตะวันตกและมณฑลชานตงทางใต้ ตลอดไปจนถึงทางตะวันออกเฉีัยงเหนือของมณฑลเหอเป่ย์ ทางใต้ของมณฑลเหลียงหนิง และทางใต้ของเขตปกครองตนเองมองโกเลียใน ไปจนถึงประเทศเกาหลี เมืองเอกของมณฑลคือจี้เฉิง ซึ่งปัจจุบันคือกรุงปักกิ่ง มณฑลอิวจิ๋วยังคงเป็นศูนย์ของเหอเป่ย์ทางเหนือไปตลอดยุคสามก๊กและราชวงศ์จิ้นตะวันตก

ในยุคสิบหกรัฐ หลายรัฐที่ปกครองทางเหนือของจีนใช้คำว่า "โยว" (อิว) ในการเรียกเขตการปกครองระดับจังหวัดในอาณาเขตของตน เมื่อภาคเหนือของจีนรวมเป็นหนึ่งเดียวภายใต้การปกครองของราชวงศ์เหนือ โยวกลายเป็นเขตการปกครองระดับจังหวัดที่ตั้งอยู่บริเวณกรุงปักกิ่งในปัจจุบัน ในยุคราชวงศ์สุยไม่ได้ใช้จังหวัดเป็นเขตการปกครอง โยวจึงเปลี่ยนชื่อเป็น*จัวจฺวิ้น* ในยุคราชวงศ์ถัง มีการฟื้นฟูชื่อโยวขึ้นมาใหม่ในฐานะจังหวัดที่มีขนาดเล็กลง เมืองเอกคือโยวโจว (อิวจิ๋ว) ซึ่งอยู่ภายในเขตกรุงปักกิ่งในปัจจุบัน ในยุคห้าราชวงศ์ โยวเป็นหนึ่งในสิบหกจังหวัดที่ยกให้กับชาวคีตันแห่งแมนจูเรีย หลังจากก็มีการใช้ชื่อโยวโจว (อิวจิ๋ว) อีก 

แผนที่ของมณฑลจีนในช่วงก่อนเข้ายุคสามก๊ก  
(ในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่น ค.ศ. 189)

ประวัติศาสตร์
-------------

### ยุคก่อนประวัติศาสตร์

หอกลองที่นครระดับอำเภอเป่ย์เจิ้น นครระดับจังหวัดจิ่นโจว มณฑลเหลียวหนิง มีข้อความจารึกว่า "ป้อมปราการแห่งอิวจิ๋ว (โยวโจว)" นครเป่ย์เจิ้นเป็นส่วนหนึ่งของมณฑลอิวจิ๋วในยุคราชวงศ์ฮั่น

### ราชวงศ์ฮั่น

### ยุคสามก๊ก

ในยุคสามก๊ก รัฐวุยก๊กที่ก่อตั้งโดยโจผีบุตรชายของโจโฉปกครองมณฑลของราชวงศ์ฮั่นสิบมณฑลรวมถึงอิวจิ๋วและจี้เฉิงที่เป็นเมืองเอก ในเขตการปกครองของมณฑลอิวจิ๋วมีทั้งหมด 11 เมือง ได้แก่ ฟ่านหยาง (範陽), เยียนกั๋ว (燕國), ปักเป๋ง (北平 *เป่ย์ผิง*), ช่างกู่ (上穀), ไตกุ๋น (代郡 *ไต้จฺวิ้น*), เลียวไส (遼西 *เหลียวซี*), เลียวตั๋ง (遼東 *เหลียวตง*), เสฺวียนถู (玄菟), เล่อล่าง (樂浪), ชางหลี (昌黎) และไต้ฟาง (帶方) มีอำเภอภายใต้ปกครองรวม 60 อำเภอ ในปี ค.ศ. 238 การบุกเลียวตั๋งของสุมาอี้เพื่อรบกับกองซุนเอี๋ยนได้ขยายอาณาเขตด้านตะวันออกของอิวจิ๋วไปยังเลียวตั๋ง ในปี ค.ศ. 244–245 บู๊ขิวเขียมเปิดสงครามโคกูรยอ-วุยก๊กรบกับอาณาจักรโคกูรยอจากเมืองเสฺวียนถู (ปัจจุบันคือนครเฉิ่นหยาง)

ราชสำนักวุยก๊กจัดตั้งสำนักในมณฑลอิวจิ๋วเพื่อจัดการกับความสัมพันธ์กับชนเผ่าออหวน (อูหฺวาน) และเซียนเปย์ ผู้ว่าการมณฑลในปี ค.ศ. 250 ได้สร้างระบบชลประทานลี่หลิงเยี่ยนที่ช่วยเพิ่มผลผลิตทางการเกษตรในที่ราบโดยรอบจี้เฉิง เพื่อช่วยสนับสนุนกองกำลังทหารที่ประจำการในอิวจิ๋ว

### ราชวงศ์จิ้น

### ราชวงศ์เหนือ

### ราชวงศ์สุยและถัง

### ยุคห้าวงศ์สิบรัฐถึงราชวงศ์เหลียว

อ้างอิง
-------

### รายการอ้างอิง

1. ↑  (Chinese) 中国历史政区 三国 เก็บถาวร มีนาคม 10, 2013 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Last accessed 2013-01-20
2. 1 2  (Chinese) 魏晋十六国时期的幽州城, 北京城市历史地理 2005-12-30

### บรรณานุกรม

* BTVU, *中国历史与文化*, 北京广播电视大学 (Beijing Radio Television University)

| * ด
* ค
* ก
มณฑล (โจว) และเมือง (จฺวิ้น) ของราชวงศ์ฮั่น (ค.ศ. 140) |
| --- |
| ซือลี่ | 
* โห้หล้ำ (เหอหนาน)
* โห้ลาย (เหอเน่ย)
* ฮอตั๋ง (เหอตง)
* หงหนง (ฮองหลง)
* เกงเตียว (จิงเจ้า)
* จั่วผิงอี้
* โย่วฝูเฟิง

 | Map of Chinese provinces and commanderies in 219 CE มณฑลและเมืองของราชวงศ์ฮั่นในปี ค.ศ. 219 |
| อิจิ๋ว (ยฺหวีโจว) | 
* เองฉวน (อิ่งชฺวาน)
* ยีหลำ (หรู่หนาน)
* เหลียงกั๋ว
* ไพก๊ก (เพ่ย์กั๋ว)
* เฉินจฺวิ้น
* หลู่จฺวิ้น

 |
| กิจิ๋ว (จี้โจว) | 
* เว่ย์จฺวิ้น
* กิลกกุ๋น (จฺวี้ลู่)
* เสียงสัน (ฉางชาน)
* จงชาน
* ซินตู
* โฮกั้น (เหอเจียน)
* ชิงเหอ
* หานตาน
* ปุดไฮ (ปั๋วไห่)

 |
| กุนจิ๋ว (เหยี่ยนโจว) | 
* ตันลิว (เฉินหลิว)
* ตองกุ๋น (ตงจฺวิ้น)
* ตังเป๋ง (ตงผิง)
* เริ่นเฉิง
* ไทสัน (ไท่ชาน)
* เจปัก (จี้เป่ย์)
* ซันหยง (ชานหยาง)
* เจหิม (จี้อิน)

 |
| ชีจิ๋ว (สฺวีโจว) | 
* ตองไฮ (ตงไห่)
* ลงเสีย (หลางหยา)
* เพ้งเสีย (เผิงเฉิง)
* กองเหลง (กว่างหลิง)
* หลินหฺวาย

 |
| เฉงจิ๋ว (ชิงโจว) | 
* เจลำ (จี้หนาน)
* เพงงวนก๋วน (ผิงยฺเหวียน)
* เล่ออาน
* ปักไฮ (เป๋ยไห่)
* ตงหลาย
* ฉีจฺวิ้น

 |
| เกงจิ๋ว (จิงโจว) | 
* ลำหยง (หนานหยาง)
* ลำกุ๋น (หนานจฺวิ้น)
* กังแฮ (เจียงเซี่ย)
* เลงเหลง (หลิงหลิง)
* ฮุยเอี๋ยง (กุ้ยหยาง)
* บุเหลง (อู่หลิง)
* เตียงสา (ฉางชา)

 |
| ยังจิ๋ว (หยางโจว) | 
* กิวกั๋ง (จิ่วเจียง)
* ตันเอี๋ยง (ตานหยาง)
* โลกั๋ง (หลูเจียง)
* ห้วยเข (ไคว่จี)
* ง่อกุ๋น (อู๋จฺวิ้น)
* อิเจี๋ยง (ยฺวี่จาง)

 |
| เอ๊กจิ๋ว (อี้โจว) | 
* ฮันต๋ง (ฮั่นจง)
* ปากุ๋น (ปาจฺวิ้น)
* ก๋งฮาน (กว่างฮั่น)
* สู่จฺวิ้น
* เจี้ยนเว่ย์
* โคกุ้น (จางเคอ)
* อวดจุ้น (เยฺว่ซี)
* เอ๊กจิ๋ว (อี้โจว)
* เองเฉียง (หย่งชาง)

 |
| เลียงจิ๋ว (เหลียงโจว) | 
* หลงเส (หล่งซี)
* ฮันหยง (ฮั่นหยาง)
* ปูเต๋า (อู่ตู)
* กิมเสีย (จินเฉิง)
* ฮันเต๋ง (อานติ้ง)
* อู่เวย์
* จางเย่
* จิ่วเฉฺวียน
* ตุนหฺวาง

 |
| เป๊งจิ๋ว (ปิ้งโจว) | 
* เสียงต๋ง (ช่างต่าง)
* ไท่ยฺเหวียน
* ซีเหอ
* ยฺหวินจง
* ติ้งเซียง
* เยี่ยนเหมิน

 |
| ชั่วฟาง | 
* ชั่วฟาง
* อู่ยฺเหวียน
* ช่างจฺวิ้น
* ซีเหอ
* เป่ย์ตี้

 |
| อิวจิ๋ว (โยวโจว) | 
* ตุ้นก้วน (จัวจฺวิ้น)
* กว่างหยาง
* ไตกุ๋น (ไต้จฺวิ้น)
* ช่างกู่
* ยีหยง (ยฺหวีหยาง)
* ปักเป๋ง (โย่วเป่ย์ผิง)
* เลียวไส (เหลียวซี)
* เลียวตั๋ง (เหลียวตง)
* เสฺวียนถู
* เล่อล่าง

 |
| เกาจิ๋ว (เจียวโจว) | 
* หนานไห่
* ซังงาว (ชางอู่)
* ยวี่หลิน
* เหอผู่
* เกาจี (เจี๋ยวจื่อ)
* จิ่วเจิน
* รื่อหนาน

 |
| **รายชื่อเต็ม** (202 ก่อน ค.ศ. – ค.ศ. 220) |