**การแตกตัวด้วยแสง** (อังกฤษ: Photodisintegration (หรือที่เรียกว่า การแปรธาตุด้วยแสง (อังกฤษ: phototransmutation) เป็นกระบวนการทางฟิสิกส์ที่รังสีแกมมาพลังงานสูงอย่างยื่งยวดถูกดูดซึมโดยนิวเคลียสและทำให้มันเข้าสู่สภาพตื่นตัวซึ่งจะสลายตัวทันทีโดยการปลดปล่อยอนุภาคย่อยออกมา. โปรตอน, นิวตรอนหรืออนุภาคแอลฟาเดี่ยว ๆ จะถูกเคาะอย่างมีประสิทธิภาพให้หลุดออกจากนิวเคลียสโดยรังสีแกมมาที่กำลังเข้ามา การแตกตัวด้วยแสงเป็นปฏิกริยาดูดซับพลังงาน (อังกฤษ: endothermic) สำหรับนิวเคลียสของอะตอมที่เบากว่าเหล็กและบางครั้งก็เป็นปฏิกริยาปลดปล่อยพลังงาน (อังกฤษ: exothermic) สำหรับนิวเคลียสของอะตอมที่หนักกว่าเหล็ก. การแตกตัวด้วยแสงเป็นผู้รับผิดชอบสำหรับการสังเคราะห์นิวเคลียสของอย่างน้อยบางองค์ประกอบที่อุดมไปด้วยโปรตอนและหนักผ่านทางกระบวนการพีที่จะเกิดขึ้นในซุปเปอร์โนวา

การแตกตัวด้วยแสงของดิวทีเรียม
-----------------------------

ปฏิกิริยาการแตกตัวด้วยแสงดังต่อไปนี้

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 21D  | +  | γ  | →  | 21H  | +  | n |

ได้ถูกนำมาใช้โดยเจมส์ Chadwick และ มอริซ Goldhaber ในการวัดความแตกต่างของมวลระหว่างโปรตอนและนิวตรอน การทดลองนี้พิสูจน์ให้เห็นว่านิวตรอนไม่ได้เป็นสภาวะผูกพันของโปรตอนและอิเล็กตรอน ตามที่ได้ถูกเสนอโดยเออร์เนสต์ รัทเทอร์ฟอร์ด

การแตกตัวด้วยแสงของเบริลเลียม
-----------------------------

การแตกตัวด้วยแสงของเบริลเลียมโดยรังสีแกมมาที่ถูกปล่อยออกมาโดยพลวง-124 ถูกนำมาใช้เป็นแหล่งที่มาสำหรับนิวตรอนความร้อน

ไฮเปอร์โนวา
-----------

ในการระเบิดของดวงดาวที่มีขนาดใหญ่มาก (มากกว่าหรือเท่ากับ 250 ของมวลของดวงอาทิตย์) การแตกตัวด้วยแสงเป็นปัจจัยสำคัญอย่างหนึ่งในเหตุการณ์ซูเปอร์โนวา ในขณะที่ดาวมาถึงจุดสิ้นสุดของชีวิต มันจะมีอุณหภูมิและความดันถึงจุดที่ผลกระทบจากการดูดซับพลังงานของการแตกตัวด้วยแสงจะลดความดันและอุณหภูมิภายในแกนของมันเองลงชั่วคราว นี่เป็นสาเหตุให้แกนกลางเริ่มต้นที่จะยุบตัวเนื่องจากพลังงานถูกนำออกไปโดยการแตกตัวด้วยแสง และแกนกลางที่กำลังยุบนำไปสู่​​การก่อตัวของหลุมดำ ส่วนหนึ่งของมวลจะหนีออกไปในรูปแบบของเจ็ตสัมพัทธ์ (อังกฤษ: relativistic jets)ซึ่งอาจมีการ "พ่น" โลหะชิ้นแรกในจักรวาล

ฟิชชันด้วยแสง
-------------

ฟิชชันด้วยแสง (อังกฤษ: Photofission) เป็นกระบวนการที่คล้ายกันแต่แตกต่างกัน ในที่ซึ่งนิวเคลียส หลังจากมีการดูดซับรังสีแกมมา จะเริ่มปฏิกิริยานิวเคลียร์ฟิชชัน (แยกเป็นสองชิ้นที่มีมวลเกือบเท่ากัน)

อ้างอิง
-------

1. ↑  Clayton, D. D. (1984). *Principles of Stellar Evolution and Nucleosynthesis*. University of Chicago Press. p. 519. ISBN 978-0-22-610953-4.
2. ↑  Chadwick, J.; Goldhaber, M. (1934). "A nuclear 'photo-effect': disintegration of the diplon by γ rays". *Nature*. **134** (3381): 237–238. Bibcode:1934Natur.134..237C. doi:10.1038/134237a0.
3. ↑  Livesy, D. L. (1966). *Atomic and Nuclear Physics*. Waltham, MA: Blaisdell. p. 347. LCCN 65017961.
4. ↑  Lalovic, M.; Werle, H. (1970). "The energy distribution of antimonyberyllium photoneutrons". *Journal of Nuclear Energy*. **24** (3): 123–132. Bibcode:1970JNuE...24..123L. doi:10.1016/0022-3107(70)90058-4.
5. ↑  Ahmed, S. N. (2007). *Physics and Engineering of Radiation Detection*. p. 51. ISBN 978-0-12-045581-2.
6. ↑  Fryer, C. L.; Woosley, S. E.; Heger, A. (2001). "Pair-Instability Supernovae, Gravity Waves, and Gamma-Ray Transients". *The Astrophysical Journal*. **550** (1): 372–382. arXiv:astro-ph/0007176. Bibcode:2001ApJ...550..372F. doi:10.1086/319719.
7. ↑  Heger, A.; Fryer, C. L.; Woosley, S. E.; Langer, N.; Hartmann, D. H. (2003). "How Massive Single Stars End Their Life". *The Astrophysical Journal*. **591** (1): 288–300. arXiv:astro-ph/0212469. Bibcode:2003ApJ...591..288H. doi:10.1086/375341.