ตัวอย่างของระบบปฏิบัติการซอฟต์แวร์เสรีสมัยใหม่ โดยกำลังใช้โปรแกรมประยุกต์ เช่น เอกซ์เอฟซีอี เว็บเบราว์เซอร์ไฟร์ฟอกซ์ เอดิเตอร์สำหรับแก้ไขไฟล์วิม โปรแกรมจัดการภาพกิมป์ และวีแอลซีมีเดียเพลเยอร์
**ซอฟต์แวร์เสรี** หรือ **ฟรีซอฟต์แวร์** (อังกฤษ: free software) หมายถึงซอฟต์แวร์ที่สามารถนำไปใช้ แก้ไข ดัดแปลง พัฒนา และจำหน่ายแจกจ่ายได้โดยเสรี โดยไม่ต้องเสียค่าลิขสิทธิ์แต่อย่างใด ตามคำนิยามของมูลนิธิซอฟต์แวร์เสรี (Free Software Foundation) ในบางครั้งซอฟต์แวร์เสรีจะถูกกล่าวถึงในชื่ออื่น ๆ เช่น libre software, FLOSS หรือซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ส ซอฟต์แวร์เสรีที่เป็นนิยมใช้งานได้แก่ ลินุกซ์ ไฟร์ฟอกซ์ และโอเพ่นออฟฟิศ

ในทางปฏิบัติ **ซอฟต์แวร์เสรี** และ **ซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ส** มีลักษณะร่วมที่คล้ายกัน แต่แตกต่างกันโดยแนวความคิดของกลุ่ม โดยซอฟต์แวร์เสรีเน้นในแนวทางสังคมการเมืองที่ต้องการให้มีการใช้ซอฟต์แวร์ได้อย่างอิสระ ไม่ถูกจำกัดด้วยลิขสิทธิ์ ในขณะที่ซอฟต์แวร์โอเพนซอร์สมีแนวความคิดในการเปิดกว้างให้แลกเปลี่ยนซอร์สโค้ดได้อิสระซึ่งเป็นแนวคิดทางด้านเทคโนโลยี อย่างไรก็ตามซอฟต์แวร์เสรีทุกตัวถูกจัดให้เป็นซอฟต์แวร์โอเพนซอร์สเสมอ แต่กระนั้นเคยมีกรณีที่มูลนิธิซอฟต์แวร์เสรีไม่ยอมรับ Apple Public Source License รุ่นแรกให้อยู่อยู่ในรายการสัญญาอนุญาตแบบเสรี ขณะที่ Open Source Initiative ยอมรับว่าสัญญาอนุญาตดังกล่าวเป็นสัญญาอนุญาตแบบโอเพนซอร์ส โดยเนื้อหาใน Apple Public Source License รุ่นแรกกำหนดให้การปรับปรุงแก้ไขที่เป็นส่วนตัวจะต้องเผยแพร่ patch ออกสู่สาธารณะและรายงานให้ Apple ทราบทุกครั้ง ซึ่งทางมูลนิธิซอฟต์แวร์เสรีมองว่าเป็นการไม่เคารพความเป็นส่วนตัวและจำกัดเสรีภาพในการแก้ไขซอฟต์แวร์

นอกจากนี้มีการสับสนระหว่างฟรีแวร์ที่มีลักษณะนำไปใช้ได้ฟรี โดยไม่รวมถึงการนำไปดัดแปลงแก้ไข กับซอฟต์แวร์เสรีที่สามารถนำไปใช้รวมทั้งดัดแปลงแก้ไขได้อย่างสมบูรณ์

แนวคิดพื้นฐานของซอฟต์แวร์เสรี
-----------------------------

ซอฟต์แวร์เสรีเป็นกระบวนทัศน์ที่มีแรงผลักดันมาจากแนวคิดทางการเมือง ที่ต้องการส่งเสริมเสรีภาพของการใช้ซอฟต์แวร์เป็นสาระสำคัญ โดยมีการกำหนดลักษณะเฉพาะของซอฟต์แวร์เสรีขึ้นใช้ร่วมกันสี่ประการคือ 

* เสรีภาพในการใช้งานซอฟต์แวร์ตามความต้องการ
* เสรีภาพที่จะศึกษาการทำงานของโปรแกรมผ่านซอร์สโค้ด และนำไปใช้ตามความต้องการ
* เสรีภาพที่จะจำหน่ายจ่ายแจกซอฟต์แวร์นั้นต่อไป
* เสรีภาพในการดัดแปลงแก้ไขเพิ่มเติม รวมถึงจำหน่ายจ่ายแจกซอฟต์แวร์ที่ได้พัฒนาแก้ไขและดัดแปลงเพิ่มเติมนั้น

แม้ว่าเราจะสามารถขายหรือแจกจ่ายซอฟต์แวร์เสรีได้โดยไม่ผิดเงื่อนไข แต่ซอฟต์แวร์เสรีก็ยังคงเป็นซอฟต์แวร์ที่มีลิขสิทธิ์ มีข้อบังคับตามสัญญาเช่นเดียวกับซอฟต์แวร์ทั่ว ๆ ไป ซอฟต์แวร์เสรีจึงมีรูปแบบของสัญญาอนุญาตหลายรูปแบบ ซึ่งมีเงื่อนไขต่าง ๆ กันไป อย่างไรก็ตามก็ยังมีจุดยืนร่วมกันคือเสรีภาพสี่ประการข้างต้น

ซอฟต์แวร์เสรีมีความแตกต่างกับฟรีแวร์ (freeware) กล่าวคือ ฟรีแวร์จะไม่อนุญาตให้เผยแพร่รหัสต้นฉบับเนื่องจากเป็นความลับทางการค้า

ความเป็นมาโดยย่อของซอฟต์แวร์เสรี
--------------------------------

ดูเพิ่ม: โครงการกนู, BiMi, และ TXT
แนวคิดซอฟต์แวร์เสรีเกิดขึ้นในสถาบันเทคโนโลยีแมสซาชูเซตส์ เมื่อ พ.ศ. 2526-2527 (ค.ศ. 1983-1984) โดย ริชาร์ด สตอลแมน ซึ่งมีปัญหากับระบบซอฟต์แวร์ที่ใช้กับเครื่องพิมพ์ และต้องเผชิญกับความยากลำบากในการแก้ปัญหา ซึ่งก็ล้วนแต่เป็นเรื่องของลิขสิทธิ์และการไม่มีซอร์สโค้ดของซอฟต์แวร์ สตอลแมนจึงเริ่มพัฒนาระบบซอฟต์แวร์ทั้งหมดขึ้นใหม่ และกลายเป็นรากฐานที่สำคัญของระบบปฏิบัติการที่ประสบความสำเร็จมากที่สุดในโลกตัวหนึ่งคือ GNU/Linux

ตัวอย่างซอฟต์แวร์เสรีที่เป็นที่รู้จัก
-------------------------------------

* ลินุกซ์
* ไฟร์ฟอกซ์
* โอเพ่นออฟฟิศ
* กิมป์
* เบลนเดอร์
* ทอร์
* พิดจิน
* ไฟล์ซิลลา
* ทันเดอร์เบิร์ด
* มีเดียวิกิ
* Audacity
* MySQL
* PHP

อ้างอิง
-------

1. ↑  See GNU Project. "What is free software?" (ภาษาอังกฤษ). Free Software Foundation.
2. ↑  "Richard Stallman – Internet Hall of Fame". สืบค้นเมื่อ 26 March 2017.
3. ↑  The Problems with older versions of the Apple Public Source License
4. ↑  The Software Definition[*ลิงก์เสีย*]

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* มหาวิหารกับตลาดสด บทความชุด สำรวจวัฒนธรรมโอเพนซอร์ส ทำไมโครงการซอฟต์แวร์โอเพนซอร์สที่ประสบความสำเร็จ จึงประสบความสำเร็จเช่นนั้น แปลจาก The Cathedral and the Bazaar ของ ESR
	+ มหาวิหารและตลาดสด เก็บถาวร 2007-09-30 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน บทความเรียบเรียงใหม่จากฉบับแปลไทยของคุณเทพพิทักษ์ การุญบุญญานันท์และคณะ โดย วิรัช เหมพรรณไพเราะ ในรูปแบบไฟล์ .pdf
* มาเป็นแฮ็กเกอร์กันเถอะ! - บทความเกี่ยวกับวัฒนธรรมแฮ็กเกอร์ จุดกำเนิดของวัฒนธรรมซอฟต์แวร์เสรี โดย กิตติ์ เธียรธโนปจัย อ้างอิงบางส่วนจาก *How to become a Hacker* ของ Eric Steven Raymond (ESR)
* ลงหลักปัญญาภูมิ - สำรวจจารีตปฏิบัติของแฮ็กเกอร์ ในเรื่องกรรมสิทธิ์และทรัพย์สินทางปัญญา วิเคราะห์และตรวจสอบ "วัฒนธรรมแห่งการให้" แปลจาก Homesteading the Noosphere โดย ESR
* วิธีทำงานกับซอฟต์แวร์เสรี - วัฒนธรรมการทำงานของอาสาสมัครซอฟต์แวร์เสรี แปลจาก *Working on Free Software* ของ Havoc Pennington
* ทบทวนซอฟต์แวร์เสรีเมืองไทย - ข้อสังเกตเงื่อนไขและอุปสรรคของวงการซอฟต์แวร์เสรีในประเทศไทย โดย เทพพิทักษ์ การุญบุญญานันท์
* Thai Linux Working Group ชุมชนโอเพนซอร์ส/ซอฟต์แวร์เสรีรุ่นบุกเบิกของประเทศไทย

| * ด
* ค
* ก
รูปแบบของการแจกจ่ายซอฟต์แวร์ |
| --- |
| สัญญาอนุญาตซอฟต์แวร์ | 
* เบียร์แวร์
* ซอฟต์แวร์ที่เผยแพร่ซ้ำได้อย่างเสรี
* ซอฟต์แวร์เสรีและต้นทางเปิด
	+ ซอฟต์แวร์เสรี
		- ความหมายของคำว่า free ในภาษาอังกฤษ
	+ ซอฟต์แวร์ต้นทางเปิด
		- นิยามต้นทางเปิด
		- ต้นทางเปิด
		- รหัสต้นทาง
* ซอฟต์แวร์จำกัดสิทธิ์

 |
| การเรียกเก็บค่าใช้จ่าย | 
* แอดแวร์
* เชิงพาณิชย์
* ฟรีเมียม
* ฟรีแวร์
* จ่ายตามความสมัครใจ
	+ Careware
	+ Donationware
* Postcardware
* แชร์แวร์
	+ Nagware

 |
| ช่องทางการแจกจ่าย | 
* Retail software
* ซอฟต์แวร์บริการ

 |
| ฉ้อฉลและ/หรือหลอกลวง | 
* มัลแวร์
	+ เรียกค่าไถ่
	+ สปายแวร์
	+ ม้าโทรจัน
	+ หนอน
* ซอฟต์แวร์เน้นปริมาณ
* ซอฟต์แวร์ที่อาจจะไม่พึงปรารถนา

 |