**ศานตินิเกตัน** (อักษรโรมัน: Shantiniketan) เป็นย่านในเมืองพลปุระ ตำบลพลปุระ อำเภอพีรภูม รัฐเบงกอลตะวันตก ประเทศอินเดีย ตั้งอยู่ห่างไปทางเหนือราว 152 กิโลเมตรจากโกลกาตา ศานตินิเกตันสถาปนาขึ้นโดยมหาฤษีเทเวนทรนาถ ฐากุร และต่อมาได้รับการขยับขยายโดยบุตรของเขา รพินทรนาถ ฐากุร ปัจจุบันศานตินิเกตันเป็นเมืองมหาวิทยาลัยสืบเนื่องมาจากการสถาปนาวิศวภารตี ซึ่งเป็นไปตามวิสัยทัศน์ของรพินทรนาถ ฐากุร

ประวัติศาสตร์
-------------

อุปาสนคฤห์ (Upasana Griha) โถงกระจกที่เทเวนทรนาถสร้างขึ้นโดยได้แรงบันดาลใจมาจากเดอะคริสตัลพาลิซ
ในปี 1863 เทเวนทรนาถ ฐากุร ได้เช่าที่ดินขนาด 20 เอเคอร์ (81,000 ตารางเมตร) เป็นการถาวรด้วยค่าเช่าปีละ 5 รูปี จากภุวัน โมหัน สิงห์ (Bhuban Mohan Sinha) ตลุกทรจากรายปุระในพีรภูม บนที่ดินนี้มีต้นฉติม (chhatim; ต้นตีนเป็ด) สองต้นปลูกอยู่ ฐากุรสร้างเรือนรับรองขึ้นหนึ่งหลัง และตั้งชื่อให้กับที่ดินนี้ว่า "ศานตินิเกตัน" แปลว่า "ที่พำนักแห่งสันติ" เมื่อเวลาผ่านไป พื้นที่นี้โดยรวมค่อย ๆ ลายมาเป็นที่รู้จักในชื่อศานตินิเกตันเช่นกัน

พินัย โฆษ กล่าวว่าในกลางศตวรรษที่ 19 พลปุระยังเป็นเพียงสถานที่เล็ก ๆ หลังศานตินิเกตันเติบโตขึ้น พลปุระก็เติบโตไปเช่นกัน พื้นที่จำนวนหนึ่งของพลปุระถือเป็น *ซามินดารี* ของตระกูลสิงห์ (Sinha) แห่งรายปุระ ภุวัน โมหัน สิงห์ ได้พัฒนาหมู่บ้านเล็ก ๆ ขึ้นในแถบพลปุระ และตั้งชื่อว่า ภุวันทังคะ (Bhubandanga) ปัจจุบันหมู่บ้านนี้ตั้งอยู่ตรงข้ามกับศานตินิเกตันพอดี ภุวันทังคะเคยเป็นแหล่งมั่วสุมของกลุ่มอาชญากรรมต่าง ๆ ที่เลื่องชื่อ และไม่มีความชั่งใจในการจะสังหารคน ต่อมาจึงเกิดข้อพิพาทและการเผชิญหน้ากันระหว่างศานตินิเกตันกับกลุ่มอาชญากร แต่สุดท้ายหัวหน้ากลุ่มอาชญากรได้ศิโรราบแก่เทเวนทรนาถ และเริ่มเปลี่ยนมาช่วยเขาในการพัฒนาพื้นที่นี้แทน เทเวนทรนาถเคยนั่งสมาธิอยู่เบื้องใต้ต้นฉติม (chhatim) ในศานตินิเกตันนี้ เทเวนทรนาถได้รับแรงบันดาลใจมาจากเดอะคริสตัลพาลิซ ซึ่งเดิมทีสร้างขึ้นที่ฮายด์พาร์กในลอนดอน เพื่อใช้จัดแสดงเกรตเอ็กซิบิชั่นเมื่อปี 1851 ก่อนที่ต่อมาจะถูกย้ายออกไป เขาได้สร้างโถงขนาด 60 คูณ 30 ฟุตขึ้น เพื่อใช้สำหรับการสวดภาวนาพราหโม หลังคาของโถงเป็นกาะเบื้อง ส่วนพื้นปูด้วยหินอ่อนสีขาว ส่วนที่เหลือของอาคารทำมาจากกระจกเช่นเดียวกับเดอะคริสตัลพาลิซที่ลอนดอน อาคารนี้ได้ดึงดูดผู้คนมรจากทุกสารทิศมานับตั้งแต่ช่วงแรกสุด รพินทรนาถ ฐากุร เดินทางมายังศานตินิเกตันเป็นครั้งแรกเมื่อ 27 มกราคม 1878 ขณะนั้นอายุ 17 ปี ในปี 1888 เทเวนทรนาถได้อุทิศอสังหาริมทรัพย์ทั้งหมดให้เพื่อการก่อตั้งพรหมวิทยาลัย (Brahmavidyalaya) ขึ้น ผ่านทางการตั้งทรัสต์ ในปี 1901 รพินทรนาถได้เริ่มต้นตั้งพรหมจารียาศรม (Brahmacharyaashrama) ขึ้น ที่ซึ่งต่อมาเป็นที่รู้จักในชื่อปถภาวนาตั้งแต่ปี 1925

ตระกูลฐากุรเป็นครอบครัวผู้นำการเพิ่มพูนคุณภาพชีวิตและสังคมในเบงกอลผ่านกิจกรรมในภาคส่วนต่าง ๆ มาอย่างยาวนาน สภาแวดล้อมที่โชรสังโก ฐากุรพารี หนึ่งในฐานของตระกูลฐากุรในโกลกาตา เต็มไปด้วยดนตรี วรรณกรรม จิตรกรรม และการละคร รพินทรนาถ ฐากุร ได้ก่อตั้งวิศวภารตีขึ้นที่ศานตินิเกตันในปี 1921 และวิทยาลัยได้รับสถานะมหาวิทยาลัยกลางและเป็นสถาบันที่มีความสำคัญระดับชาติในปี 1951

อ้างอิง
-------

1. ↑  Pearson, WW.: *Santiniketan Bolpur School of Rabindranath Tagore*, illustrations by Mukul Dey, The Macmillan Company, 1916
2. ↑  Basak, Tapan Kumar, *Rabindranath-Santiniketan-Sriniketan (An Introduction)*, p. 2, B.B.Publication
3. 1 2  Ghosh, Binoy, *Paschim Banger Sanskriti*, (ในภาษาเบงกอล), part I, 1976 edition, pages 299-304, Prakash Bhaban, Kolkata
4. ↑  "Visva Bharati". *History*. Visva Bharati. สืบค้นเมื่อ 25 July 2019.
5. ↑  Deb, Chitra, *Jorasanko and the Thakur Family*, Pages 64-65, in *Calcutta: The Living City*, Volume I, edited by Sukanta Chaudhuri, Oxford University Press.
6. ↑  *Jorasanko and the Thakur Family* by Chitra Deb in *Calcutta, the Living City*, edited by Sukanta Chaudhuri, Vol I, page 66
7. ↑  "Visva Bharati". *About Visva-Bharati*. Visva Bharati. สืบค้นเมื่อ 25 July 2019.

| * ด
* ค
* ก
แหล่งมรดกโลกในประเทศอินเดีย |
| --- |
| ทางวัฒนธรรม | 
* ป้อมอาครา
* ถ้ำอชันตา
* ทัชมาฮาล
* ถ้ำเอลโลรา
* กลุ่มโบราณสถานแห่งมหาพลิปุรัม
* เทวาลัยพระอาทิตย์ โกณารัก
* โบสถ์และคอนแวนต์แห่งกัว
* กลุ่มโบราณสถานแห่งขชุราโห
* กลุ่มศาสนสถานแห่งหัมปี
* ฟเตหปุระสีกรี
* ถ้ำเอลิฟันตา
* หมู่มหาเทวสถานโจฬะที่มีชีวิต
* กลุ่มโบราณสถานแห่งปัฏฏทกัล
* พุทธสถานที่สาญจี
* ที่ไว้พระบรมศพของจักรพรรดิหุมายูง
* กุตุบมีนาร์และโบราณสถาน เดลี
* ทางรถไฟสายภูเขาแห่งอินเดีย
* กลุ่มวัดมหาโพธิที่พุทธคยา
* เพิงหินภีมเพฏกา
* สถานีปลายทางฉัตรปติศิวาจี (สถานีปลายทางวิกตอเรียเดิม)
* อุทยานโบราณคดีจัมปาเนร์-ปาวาครห์
* ป้อมแดง
* ชันตรมันตระ ชัยปุระ
* หมู่ป้อมเนินแห่งรัฐราชสถาน
* รานี-กี-วาว (บ่อน้ำขั้นบันไดของพระราชินี) ที่ปาฏัณ รัฐคุชราต
* แหล่งโบราณคดีนาลันทามหาวิหาร (มหาวิทยาลัยนาลันทา) นาลันทา พิหาร
* จัณฑีครห์แคปิตอลคอมเพล็กซ์ (ส่วนหนึ่งของงานสถาปัตยกรรมของเลอกอร์บูซีเย คุณูปการอันโดดเด่นต่อขบวนการสมัยใหม่)
* นครประวัติศาสตร์อะหมดาบาด
* กลุ่มอาคารกอทิกวิกตอเรียและอลังการศิลป์แห่งมุมไบ
* เมืองชัยปุระ ราชสถาน
* กากติยารุทเรศวรมนเทียร (รามัปปามนเทียร) เตลังคานา
* โธฬาวีรา นครอารยธรรมฮารัปปา
* ศานตินิเกตัน
* กลุ่มปูชนียสถานของชาวโหยสฬะ

 | ตราสัญลักษณ์มรดกโลก |
| ทางธรรมชาติ | 
* อุทยานแห่งชาติกาซีรังคา
* อุทยานแห่งชาติเกวลาเทวะ
* เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่ามานสะ
* อุทยานแห่งชาติสุนทรพน
* อุทยานแห่งชาตินันทาเทวีและหุบเขาดอกไม้
* เทือกเขาฆาฏตะวันตก
* อุทยานแห่งชาติหิมาลัยใหญ่

 |
| ผสม | 
* อุทยานแห่งชาติคังเซนซุงกา

 |
| *หมายเหตุ:* ใช้ชื่อตามที่ได้เสนอขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลก |