โครงกระดูกอาร์มาดิลโลเก้าแถบ
**อาร์มาดิลโล** (อังกฤษ: armadillo) จัดอยู่ในไฟลัมสัตว์มีแกนสันหลัง ชั้นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ในอันดับ Cingulata ในอันดับใหญ่ ซีนาร์ทรา

อาร์มาดิลโลมีลักษณะเด่น คือ มีส่วนหน้าและจมูกที่ยาว มีปากขนาดเล็ก มีลักษณะเป็นรูเล็ก ๆ มีกรงเล็บที่แหลมคมทั้งตีนหน้าและตีนหลัง ใช้สำหรับขุดทำโพรงอยู่อาศัยและขุดหาอาหารกิน กินอาหารโดยการใช้ลิ้นที่ยื่นยาวและน้ำลายที่เหนียวตวัดกินแมลงจำพวกมด ปลวก และหนอนตามพื้นดิน และมีเกราะหุ้มอยู่ตามตัวเป็นแผ่น ๆ มีข้อต่อเชื่อมต่อกันเหมือนชุดเกราะ โดยเฉพาะที่หัวไหล่และด้านท้ายลำตัว ทำให้ดูเหมือนกับลิ่นซึ่งเป็นสัตว์ในอันดับ Pholidota มาก แต่ทั้งอาร์มาดิลโลและลิ่นเป็นสัตว์ที่อยู่ต่างอันดับกัน และอยู่ในอันดับใหญ่คนละอันดับกันด้วย โดยอาร์มาดิลโลมีความใกล้เคียงกับสลอทหรือตัวกินมดมากกว่า แต่ในอดีตทั้งอาร์มาดิลโลและลิ่นเคยถูกจัดอยู่ในอันดับเดียวกัน คือ Edentata ซึ่งแปลว่า "ไม่มีฟัน" แต่ความจริงแล้ว อาร์มาดิลโลมีฟัน เป็นฟันกรามที่มีขนาดเล็ก และไม่แข็งแรง

บรรพบุรุษของอาร์มาดิลโลที่สูญพันธุ์ไปแล้วราว 10,000 ปีก่อน มีชื่อว่า "คลิปโตดอน" ที่มีขนาดตัวใหญ่เท่ากับรถยนต์คันเล็ก ๆ คันหนึ่ง คลิปโตดอนอาศัยอยู่ในทวีปอเมริกาใต้ มีเกราะที่หุ้มตัวเป็นชิ้น ๆ รูปหกเหลี่ยม ไม่เหมือนกับอาร์มาดิลโลในปัจจุบัน ในพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติลอนดอน ประเทศอังกฤษ มีโครงกระดูกของคลิปโตดอนที่สมบูรณ์แบบจัดแสดงอยู่ เป็นตัวอย่างที่ชาลส์ ดาร์วิน ได้ส่งมาให้เมื่อครั้งเดินทางไปสำรวจที่ทวีปอเมริกาใต้

เมื่ออาร์มาดิลโลถูกคุกคามแล้วจะขดตัวเป็นวงกลมคล้ายลูกบอล โดยเก็บส่วนหน้าและขาทั้ง 4 ข้างไว้ เหมือนกับลิ่น โดยที่ชื่อ armadillo นั้นในภาษาสเปนออกเสียงว่า "อาร์มาดีโย" และมีความหมายว่า "ตัวหุ้มเกราะน้อย" ขณะที่ชาวแอซเท็ก จะเรียกว่า *azotochtli* หมายถึง "กระต่ายเต่า" แต่ชื่อในภาษาถิ่นของชาวลาตินอเมริกาในปัจจุบันจะเรียกว่า *ปีชี* (Pichi)

อาร์มาดิลโลกระจายพันธุ์อยู่เฉพาะทวีปอเมริกาทั้งอเมริกาเหนือ อเมริกากลาง จนถึงอเมริกาใต้ แบ่งออกได้ทั้งหมด 10 สกุล 20 ชนิด โดยชนิดที่ใหญ่ที่สุด คือ อาร์มาดิลโลยักษ์ ที่มีขนาดยาวได้ถึง 150 เซนติเมตร (59 นิ้ว) และน้ำหนักมากกว่า 59 กิโลกรัม (130 ปอนด์) และชนิดที่มีขนาดเล็กที่สุด คือ พิงก์แฟรีอาร์มาดิลโล ที่ยาวเพียงไม่เกิน 6 นิ้ว เท่านั้น

เกราะของอาร์มาดิลโลนั้นมีน้ำหนักเบา จึงทำให้เคลื่อนตัวได้อย่างสะดวก เรียกว่า "สกูต" ซึ่งเป็นเกล็ดอย่างหนึ่งที่สัตว์ใช้สำหรับป้องกันตัว พฤติกรรมตามธรรมชาติจะอาศัยอยู่ตามพื้นที่โล่ง เช่น ทะเลทราย หรือป่าละเมาะที่มีพุ่มไม้เตี้ย ๆ ขึ้น อาศัยอยู่ด้วยการขุดโพรงอยู่ใต้ดิน กินแมลงเป็นอาหาร หากินในเวลากลางคืน อาร์มาดิลโลตัวผู้จะมีพฤติกรรมฉี่กลิ่นฉุนทิ้งไว้ตามที่ต่าง ๆ เพื่อประกาศอาณาเขต ขณะที่ตัวเมียในบางชนิดไข่ที่เมื่อได้รับการปฏิสนธิแล้ว จะยังไม่พัฒนามาเป็นตัวอ่อนเพื่อหลีกเลี่ยงการมีลูกในช่วงฤดูหนาวด้วยการอุ้มไข่ได้นานถึง 2 ปี ส่วนตัวผู้จะมีอวัยวะเพศที่เป็นเส้นยาว เพราะเมื่อผสมพันธุ์จะติดขัดทั้งเกราะและหางของตัวเมีย ในบางชนิดที่มีขนาดใหญ่อาจยาวได้ถึง 1.2 เมตร 

ชาลส์ ดาร์วิน เคยบันทึกไว้ถึงอาร์มาดิลโลเมื่อครั้งเดินทางไปสำรวจยังทวีปอเมริกาใต้ว่า 

> เนื้อของมันเมื่อถูกย่างพร้อมทั้งเกราะแม้ว่าจะมีรสชาติอร่อย แต่ก็ไม่เพียงพอที่เป็นอาหารเช้าสำหรับผู้ชายที่หิว ๆ 2 คน
> 
> 

อาร์มาดิลโลสามารถว่ายน้ำและดำน้ำได้ ด้วยการเดินอยู่ใต้น้ำนานได้ถึง 6 นาที ด้วยการกลืนอากาศลงไปคำใหญ่และขยายกระเพาะให้พองออกเหมือนเสื้อชูชีพ ปัจจุบันในหลายพื้นที่ของสหรัฐอเมริกา จะมีอาร์มาดิลโลจำนวนมากที่ถูกรถชนตายอยู่ข้างถนน และเป็นสัตว์ที่พบเห็นได้ง่ายทั่วไปแม้แต่ในชุมชนเมืองหรือสนามกอล์ฟ ในโบลิเวียและเปรู เกราะของอาร์มาดิลโลถูกมาทำกีตาร์แบบของชาวสเปน โดยจะถูกขึงด้วยลวด 10 เส้น และโดยปรกติจะถูกปรับให้อยู่ในคีย์เอไมเนอร์

การจำแนก
--------

ปัจจุบัน อาร์มาดิลโลมีอยู่เพียงวงศ์เดียวเท่านั้น คือ Dasypodidae ซึ่งแบ่งออกได้เป็น 10 สกุล 20 ชนิด 

**อันดับ CINGULATA**

* **วงศ์** †**Pampatheriidae**
	+ †*Machlydotherium*
	+ †*Kraglievichia*
	+ †*Vassallia*
	+ †*Plaina*
	+ †*Scirrotherium*
	+ †*Pampatherium*
	+ †*Holmesina*
* **วงศ์** †**Glyptodontidae**
	+ †*Doedicurus*
	+ †*Glyptodon*
	+ †*Glyptotherium*
	+ †*Hoplophorus*
	+ †*Panochthus*
	+ †*Parapropalaehoplophorus*
	+ †*Plaxhaplous*
* *ไม่ถูกจัดอันดับ*: †*Pachyarmatherium*
* **วงศ์ Dasypodidae**: อาร์มาดิลโล
	+ วงศ์ย่อย Dasypodinae
		- สกุล *Dasypus* อาร์มาดิลโลเก้าแถบ
			* อาร์มาดิลโลเก้าแถบ หรือ อาร์มาดิลโลจมูกยาว, *Dasypus novemcinctus*
			* อาร์มาดิลโลเจ็ดแถบ, *Dasypus septemcinctus*
			* อาร์มาดิลโลจมูกยาวใต้, *Dasypus hybridus*
			* อาร์มาดิลโลจมูกยาวลาโนส, *Dasypus sabanicola*
			* อาร์มาดิลโลจมูกยาวใหญ่, *Dasypus kappleri*
			* อาร์มาดิลโลจมูกยาวขน, *Dasypus pilosus*
			* อาร์มาดิลโลจมูกยาวเล็กยุงกา, *Dasypus yepesi*
			* †อาร์มาดิลโลสีสวย, *Dasypus bellus*
		- สกุล
			* †*Stegotherium*
	+ วงศ์ย่อย Euphractinae
		- สกุล *Calyptophractus*
			* แฟรีอาร์มาดิลโลใหญ่, *Calyptophractus retusus*
		- สกุล *Chaetophractus*
			* อาร์มาดิลโลขนเสียงดัง, *Chaetophractus vellerosus*
			* อาร์มาดิลโลขนใหญ่, *Chaetophractus villosus*
			* อาร์มาดิลโลขนแอนดีน, *Chaetophractus nationi*
		- สกุล †*Peltephilus*
			* †อาร์มาดิลโลเขา, *Peltephilus ferox*
		- สกุล *Chlamyphorus*, *Chlamyphorus truncatus*พิงก์แฟรีอาร์มาดิลโล
			* พิงก์แฟรีอาร์มาดิลโล, *Chlamyphorus truncatus*
		- สกุล *Euphractus*
			* อาร์มาดิลโลหกแถบ, *Euphractus sexcinctus*
		- สกุล *Zaedyus*
			* ปีชี หรือ อาร์มาดิลโลแคระ, *Zaedyus pichiy*
	+ วงศ์ย่อย Tolypeutinae
		- สกุล †*Kuntinaru*
		- สกุล *Cabassous*
			* อาร์มาดิลโลหางเปลือยเหนือ, *Cabassous centralis*
			* อาร์มาดิลโลหางเปลือยชาโคน, *Cabassous chacoensis*
			* อาร์มาดิลโลหางเปลือยใต้, *Cabassous unicinctus*
			* อาร์มาดิลโลหางเปลือยใหญ่, *Cabassous tatouay*
		- สกุล *Priodontes*
			* อาร์มาดิลโลยักษ์, *Priodontes maximus*
		- สกุล *Tolypeutes*
			* อาร์มาดิลโลต้นไม้ใต้, *Tolypeutes matacus*
			* อาร์มาดิลโลต้นไม้บราซิล, *Tolypeutes tricinctus*

† – สูญพันธุ์

อ้างอิง
-------

1. ↑  หน้า 44, *สัตว์สวยป่างาม* โดย ชมรมนิเวศวิทยา มหาวิทยาลัยมหิดล (สิงหาคม, 2518)
2. ↑  "สัตว์สูญพันธุ์ที่นักวิทย์อยากโคลนนิ่ง". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2012-07-01. สืบค้นเมื่อ 2013-01-17.
3. 1 2 3 4  *Pink Fairy Armadillo*, "Nick Baker's Weird Creatures". สารคดีทางอนิมอลพลาเน็ต ทางทรูวิชั่นส์: พฤหัสบดีที่ 17 มกราคม 2556
4. 1 2 3  อาร์มาดิลโล สัตว์ที่มีอวัยวะเพศยาวที่สุด[*ลิงก์เสีย*]
5. ↑  Guillaume Billet, Lionel Hautier, Christian de Muizon and Xavier Valentin (2011). "Oldest cingulate skulls provide congruence between morphological and molecular scenarios of armadillo evolution". *Proceedings of the Royal Society*. **278**. doi:10.1098/rspb.2010.2443.`{{cite journal}}`: CS1 maint: multiple names: authors list (ลิงก์)

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิสปีชีส์มีข้อมูลภาษาอังกฤษเกี่ยวกับ ***Cingulata***

คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
**อาร์มาดิลโล**

* เว็บไซต์อาร์มาดิลโล (อังกฤษ)

| * ด
* ค
* ก
อันดับของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม |
| --- |
| โพรโทเธอเรีย | โมโนทรีม (Monotremata) |
| มาร์ซูเปียเลีย | โอพอสซัม (Didelphimorphia) • หนูผีโอพอสซัม (Paucituberculata) • Microbiotheria • Notoryctemorphia • ดันนาร์ท (Dasyuromorphia) • แบนดิคูท (Pelamelemorphia) • จิงโจ้ (Diprotodontia) |
| ยูเธอเรีย | สล็อท (Xenarthra) (อันดับใหญ่) • เทนเรค (Afrosoricida) • หนูผีช้าง (Macroscelidea) • อาร์ดวาร์ก (Tubulidentata) • อาร์มาดิลโล (Cingulata) • ไฮแรกซ์ (Hyracoidea) • ช้าง (Proboscidea) • พะยูน (Sirenia) • พิโลซา (Pilosa) • กระแต (Scandentia) • บ่าง (Dermoptera) • ลิง (Primates) • สัตว์ฟันแทะ (Rodentia) • กระต่าย (Lagomorpha) • เฮดจ์ฮอก (Erinaceomorpha) • ตุ่น (Soricomorpha) • ค้างคาว (Chiroptera) • ลิ่น (Pholidota) • สัตว์กินเนื้อ (Carnivora) • สัตว์กีบคี่ (Perissodactyla) • สัตว์กีบคู่ (Artiodactyla) |