**พระบรมลำพงษ์ราชา** (เขมร: លំពង្សរាជា, 1862-1894) กษัตริย์แห่ง จักรวรรดิเขมร ครองสิริราชสมบัติระหว่าง พ.ศ. 1889-1894 เป็นเวลาทั้งสิ้น 5 ปี

พระองค์ประสูติเมื่อ พ.ศ. 1862 เป็นพระราชโอรสองค์ใหญ่ของ พระบรมนิพพานบท เมื่อ พระสิทธานราชา ผู้เป็นพระปิตุลา (อา) ซึ่งขึ้นสืบราชบัลลังก์ต่อจาก พระบรมนิพพานบท ผู้เป็นพระบรมเชษฐาธิราชได้สละราชบัลลังก์ให้กับพระองค์เมื่อ พ.ศ. 1889 หลังจากครองสิริราชสมบัติได้เพียงปีเดียว

ในรัชสมัยของพระองค์ สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 หรือ พระเจ้าอู่ทอง ได้สถาปนา กรุงศรีอยุธยา ขึ้นเมื่อ พ.ศ. 1893 ซึ่งเป็นช่วงที่ จักรวรรดิเขมร อ่อนแอและเสื่อมอำนาจถึงขีดสุดโดยที่พระองค์เสด็จสวรรคตในปีถัดมาคือ พ.ศ. 1894

พระราชประวัติ
-------------

**พระบรมลำพงษ์ราชา** หรือ*พระลำพังราชาธิราช* พระมหากษัตริย์แห่งกรุงพระนครหลวงเป็นพระราชโอรสของพระบรมนิภารบาทหรือบรมพระนิพันทบท พระมหากษัตริย์แห่งพระนครหลวง พระองค์ประสูติเมื่อปี ค.ศ. 1319 เป็นพระราชโอรสองค์โตของ พระบรมนิพพานบท และเป็นเชษฐาของพระสุริโยทัยและพระศรีสุริโยวงศ์ 

พระองค์ทรงครองราชสมบัติในปี ค.ศ. 1348 ต่อจากพระสิทธานราชาพระปิตุลา ต้นรัชสมัยของพระองค์บ้านเมืองอยู่ในยุคสงครามและเกิดความยุ่งยากหลายอย่างโดยเฉพาะศึกสงครามกับกรุงศรีอยุธยาที่สืบเนื่องมาแต่รัชสมัยของพระบรมนิพพานบท ผู้เป็นพระราชบิดาเมื่อกรุงละโว้อโยธยาศรีรามเทพนครได้ส่งเจ้าใส้เทวดาเป็นราชทูตมาเจริญไมตรี พระบรมนิพพานบทมิไว้วางพระทัยจึงให้ฆ่าเสีย เหตุนี้ทำให้กองทัพละโว้อโยธยาได้ยกทัพมาล้อมพระนครไว้ได้ 1 ปีเศษแต่ยังตีชิงเอาเมืองมิได้พระบรมนิพพานบทผู้เป็นพระราชบิดาทรงปริวิตกเป็นอันมากเนื่องจากภายในกำแพงพระนครเกิดการขาดแคลนเสบียงอาหาร ทรงตรอมพระทัยประชวรเสด็จทิวงคตในปี ค.ศ. 1346 ท่ามกลางข้าศึกที่ยังล้อมพระนครไว้พระสิทธานราชาผู้เป็นพระปิตุลาจึงขึ้นสืบราชสมบัติรักษาพระนครทัพละโว้อโยธยาจึงยกทัพกลับ พระสิทธานราชาทรงครองราชสมบัติเพียง 1 ปีจึงสละราชสมบัติให้พระบรมลำพงษ์ราชา ในปี ค.ศ. 1348

ศึกสงครามกับอยุธยา
------------------

ครั้นถึงปี ค.ศ. 1351 สมเด็จพระรามาธิบดี ที่ 1 หลังจากได้ตั้งราชธานีใหม่ที่กรุงศรีอยุธยาแล้ว ได้มีพระบัญชาให้ยกทัพเข้ามาตีเมืองพระนครหลวงอีกครั้ง แต่ทัพยังมาไม่ถึงเมืองพระนครความทราบถึงฝ่ายเขมร พระสุริโยทัย อนุชาในพระบรมลำพงราชา จึงได้ยกทัพไปสกัดตีแตกทัพพ่ายไปสิ้นคนทิศคนละทาง พระบรมลำพงราชานึกนอนใจว่าศัตรูไม่อาจทำอะไรได้อีก จึงทรงบัญชาให้ถอนทัพกลับกรมกองแยกย้าย เมื่ออยุธยายกทัพกลับมาอีกครั้งในเวลาอันกระชั้นชิดจึงระดมเกณฑ์พลเกณฑ์ทัพไม่ทันการ จึงทำการกวาดต้อนราษฎรนอกกำแพงพระนครให้เข้ามาไว้ในกำแพงเมือง ทัพจากอยุธยาได้เข้าล้อมเมืองพระนครหลวงเป็นเวลา 1 ปี 5 เดือนเศษภายในกำแพงพระนครขาดแคลนเสบียงอาหารอย่างหนัก พระบรมลำพงษ์ราชาจึงตัดสินพระทัยแต่งทัพออกสู้โดยให้พระศรีสุริโยทัยเป็นทัพหน้า พระบรมลำพงษ์ราชาเป็นทัพหลวง และพระศรีสุริโยวงศ์เป็นทัพหลัง ได้แต่งทัพออกสู้เป็นกำลังแต่เนื่องจากการขาดแคลนอาหารจากการถูกล้อมเป็นเวลานานไพร่พลเหล่าทหารจึงอ่อนแรงมิอาจต้านทานกองกำลัง พระบากษัตรแม่ทัพจากอยุธยาสามารถตีทัพหน้าของพระสุริโยทัยได้และทลายประตูพระนคร ส่วนพระสุริโยทัยทรงสิ้นพระชนม์ในสนามรบ พระบรมลำพงษ์ราชาก็เสด็จทิวงคตด้วย พระศรีสุริโยวงศ์เห็นว่ามิอาจต้านทานรักษาพระนครไว้ได้แล้ว จึงสั่งเหล่าราชครูปุโรหิตพากันนำเครื่องสำหรับราชย์กกุธภัณฑ์ อันมีพระขรรค์ราช พระแสงหอกลำแพงชัย ตีฝ่ากองทัพสยามหนีออกไปทางชายแดนล้านช้าง เมืองพระนครหลวงแตกในปี ค.ศ. 1352 บุตรของสมเด็จพระรามาธิบดีทั้ง 3 คือ บากษัตร บาอัฐ และ กำปงพิสี ขึ้นเสวยราชย์สืบต่อกันในเมืองพระนครตั้งแต่ปี ค.ศ. 1352 ถึง ค.ศ. 1357

พระศรีสุริโยวงศ์ อนุชาพระลำพงราชาซึ่งเสด็จหนีราชภัยออกไปได้เมื่อกรุงแตกได้รวมรวมทัพเขมรที่หนีพ่ายและยกทัพมาตีเมืองพระนคร ได้คืนในปี ค.ศ. 1357 เจ้ากำปงพิสีทรงสิ้นพระชนม์ในสนามรบ จากนั้นพระองค์ทรงขับไล่สยามออกจากพระนครหลวงสำเร็จ พระบาทสุริโยวงศ์ทิวงคตในปี ค.ศ. 1363 พระอนุชาของพระองค์พระนามว่า พระบาทศรีธรรมาโศก จึงขึ้นเสวยราชย์ ในปี ค.ศ. 1363 ทัพสยามของ สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 (เจ้าสามพระยา) ได้ยกมาล้อมพระนครอีกครั้งได้ 7 เดือนกรุงจึงแตก ฝ่ายสยามได้ยกพระยาอินทราชาขึ้นครองเมืองต่างพระเนตรพระกรรณ ภายหลังพระยาอินทราชาทรงสิ้นพระชนม์ด้วยพระโรคปัจจุบันจึงตั้งพระยาแกรกขึ้นครองเมืองพระนคร 

ฝ่ายเจ้าพระยาญาติโอรสพระองค์หนึ่งของพระศรีสุริโยวงศ์เสด็จหนีไปได้ เมื่อรวบรวมไพร่พลได้แล้วทรงยกทัพมาตีเอาพระนครคืน เมื่อขึ้นครองราชสมบัติแล้วทรงตัดสินพระทัยในการย้ายราชธานีไปที่เมืองจตุมุข

เสด็จสวรรคต
-----------

พระบรมลำพงษ์ราชาเสด็จสวรรคตในปี ค.ศ. 1352 สิริพระชนมายุ 33 พรรษา อยู่ในราชสมบัติ 5 ปี ส่วนเหตุการณ์เนื่องด้วยการสวรรคตนั้นเอกสารฝ่ายไทยระบุว่าสวรรคตในสนามรบ ส่วนพระราชพงษาวดารฝ่ายกัมพูชาระบุว่าประชวรเสด็จสวรรคตด้วยพระโรค

อ้างอิง
-------

1. ↑  พงศาวดารกัมพูชาที่แปลชำระและที่นิพนธ์เป็นภาษาไทย พ.ศ. 2339-2459 กับหน้าที่ที่มีต่อชนชั้นปกครองไทย,ธิบดี บัวคำศรี
2. ↑  ศานติ ภักดีคำ. "เอกสารกัมพูชากับการศึกษาประวัติศาสตร์อยุธยา" (PDF).
3. ↑  ปิดฉาก "เมืองพระนคร" บ้านเมืองล่มสลาย ผู้คนถูกกวาดต้อน เหตุสงคราม "อยุธยา" บุก "เขมร".silpa-mag.com.เสมียนอารีย์.2565
4. ↑  สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 สงคราม "ขอมแปรพักตร์" - โอรสพระเจ้าอู่ทองได้ครองเมืองนครธม.อนุรัตน์ บุตรดี
5. ↑  พงศาวดารกัมพูชาที่แปลชำระและที่นิพนธ์เป็นภาษาไทย พ.ศ. 2339-2459 กับหน้าที่ที่มีต่อชนชั้นปกครองไทย,ธิบดี บัวคำศรี
6. ↑  ปิดฉาก "เมืองพระนคร" บ้านเมืองล่มสลาย ผู้คนถูกกวาดต้อน เหตุสงคราม "อยุธยา" บุก "เขมร".silpa-mag.com.เสมียนอารีย์.2565

| * ด
* ค
* ก
พระมหากษัตริย์ในพระราชอาณาจักรกัมพูชา |
| --- |
| พระราชพงศาวลีพระมหากษัตริย์กัมพูชา |
| อาณาจักรฟูนาน (ค.ศ. 68–627)นครพนม | พระนางโสมา (นางนาค) · พระเจ้าเกาฑิณยะวรมันเทวะ (พระทอง) · Hun Pan-huang · Pan-Pan · พระเจ้าศรีมารญะ (ฟ่าน ชือม่าน) · พระเจ้าฟ่าน จินเซิง · พระเจ้าศรีธรณีนทรวรมัน (ฟ่าน จาน) · พระเจ้าฟ่าน เฉิง · พระเจ้าอัสรชัย (ฟ่าน สุน) · Fàn Tiānzhú · Candana · พระเจ้าเกาฑิณยะที่ 2 · พระเจ้าศรีอินทรวรมันที่ 1 · พระเจ้าเกาฑิณยะชัยวรมันที่ 3 · พระนางกุลประภาวดี · พระเจ้ารุทรวรมัน

|  |  |
| --- | --- |
| วยาธปุระ (ค.ศ. 550–627) | ปวีรักษ์วรมัน · มเหนทรชัยวรมัน · นเรนทรวรมัน |

 |  |
| อาณาจักรอิศานปุระ (ค.ศ. 550–802) | 

|  |  |
| --- | --- |
| ภวปุระ (ค.ศ. 550–580) | ศรุตวรมัน · เศรษฐวรมัน · วีรวรมัน · กัมพุชราชลักษมี |

ภววรมันที่ 1 · มเหนทรวรมัน · อิศานวรมันที่ 1 · ภววรมันที่ 2 · ชัยวรมันที่ 1 · ชัยเทวี · สามภูวรมัน · พุชการักษ์ชา · สามภูวรมัน · ราเชนทรวรมันที่ 1 · มหิปติวรมัน |
| จักรวรรดิขแมร์ (ค.ศ. 802–1353) | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ราชวงศ์วรมัน | ชัยวรมันที่ 2 · ชัยวรมันที่ 3 · อินทรวรมันที่ 1 · ยโศวรมันที่ 1 · หรรษวรมันที่ 1 · อิศานวรมันที่ 2 · ชัยวรมันที่ 4 · หรรษวรมันที่ 2 · ราเชนทรวรมันที่ 2 · ชัยวรมันที่ 5 · อุทัยทิตยวรมันที่ 1 · ชยวีรวรมัน · สูรยวรรมันที่ 1 · อุทัยทิตยวรมันที่ 2 · หรรษวรรมันที่ 3

|  |  |
| --- | --- |
| ราชวงศ์มหิธรปุระ | ชัยวรมันที่ 6 · ธรณินทรวรมันที่ 1 · สูรยวรรมันที่ 2 · ธรณินทรวรมันที่ 2 · ยโศวรมันที่ 2 · ตรีภูวนาทิตยวรมัน · ชัยวรมันที่ 7 · อินทรวรมันที่ 2 · ชัยวรมันที่ 8 · อินทรวรมันที่ 3 · อินทรชัยวรมัน · ชัยวรมันที่ 9 |

 |
| ราชสกุลตระซ็อกประแอม | ตระซ็อกประแอม · บรมนิพพานบท · สิทธานราชา · บรมลำพงษ์ราชา |

 |
| นครธม (ค.ศ. 1353–1431) | บาสาต (พระบากระษัตร) · บาอาต (พระบาอัฐ) · กฎุมบงพิสี · ศรีสุริโยวงษ์ · บรมรามา · ธรรมาโศกราช · อินทราชา · พญาแพรก · บรมราชา (เจ้าพระยาญาติ) |
| อาณาจักรเขมรจตุรมุข (ค.ศ. 1431–1553) | บรมราชา (เจ้าพระยาญาติ) · นารายณ์รามาธิบดี · ศรีราชา · ศรีสุริโยไทยราชา · ธรรมราชาธิราชรามาธิบดี · ศรีสุคนธบท (พญาขัต) · เจ้ากอง (เจ้ากน) · บรมราชาที่ 2 (พญาจันทน์) |
| อาณาจักรเขมรละแวก (ค.ศ. 1553–1593) | บรมราชาที่ 2 (พญาจันทน์) · บรมราชาที่ 3 (พระยาละแวก) · บรมราชาที่ 4 (นักพระสัตถา) · ไชยเชษฐาที่ 1 · บรมราชาที่ 5 (พญาตน) *(ครั้งที่ 1)* |
| อาณาจักรเขมรศรีสุนทร (ค.ศ. 1593–1618) | รามที่ 1 · รามที่ 2 (พญานูร) · บรมราชาที่ 5 (พญาตน) *(ครั้งที่ 2)* · บรมราชาที่ 6 (พญาอน) · แก้วฟ้าที่ 1 (เจ้าพญาโญม) · บรมราชาที่ 7 (ศรีสุริโยพรรณ) · ไชยเชษฐาที่ 2 |
| อาณาจักรเขมรอุดง (ค.ศ. 1618–1863) | ไชยเชษฐาที่ 2 · ศรีธรรมราชาที่ 2 · องค์ทรงราชาธิราชธิบดี · ปทุมราชาที่ 1 (องค์นอน) · รามาธิบดีที่ 1 (พระยาจัน) · บรมราชาที่ 5 (องค์โส) · ปทุมราชาที่ 2 (ไชยเชษฐาที่ 3) · แก้วฟ้าที่ 2 (องค์ชี) · ปทุมราชาที่ 3 · พระไชยเชษฐาที่ 4 · อุทัยที่ 1 · แก้วฟ้าที่ 3 (องค์อิ่ม) · ศรีธรรมราชาที่ 3 · สัตถาที่ 2 · ศรีธรรมราชาที่ 4 (องค์อิ่ม) · ศรีไชยเชฐ (องค์สงวน) · รามาธิบดี (องค์ทอง) · นารายน์ราชารามาธิบดี (องค์ตน) · รามราชาธิราช (องค์นนท์) · นารายณ์ราชาที่ 3 (องค์เอง) · อุทัยราชาที่ 3 (องค์จัน) · องค์มี (องค์เม็ญ) · องค์ด้วง |
| กัมพูชาในอารักขาของฝรั่งเศส (ค.ศ. 1863–1953) | นโรดม · สีสุวัตถิ์ · สีสุวัตถิ์ มุนีวงศ์ · นโรดม สีหนุ *(ครั้งที่ 1)* |
| ราชอาณาจักรกัมพูชา (ค.ศ. 1953–1970) | นโรดม สุรามฤต |
| ราชอาณาจักรกัมพูชา (ค.ศ. 1993 เป็นต้นมา) | นโรดม สีหนุ *(ครั้งที่ 2)* · นโรดม สีหมุนี |