**พระเจ้าอะเนาะเพะลูน** (พม่า: အနောက်ဖက်လွန် [ʔənaʊʔ pʰɛʔ lʊ̀ɴ] *อะเน่าก์แพะหลุ่นมิง* แปลว่า พระราชาแห่งทิศตะวันตก) หรือ **พระเจ้ามหาธรรมราชา** พงศาวดารมอญพม่าเรียกว่า**พระเจ้าปราสาททองกลดแก้ว** เป็นพระมหากษัตริย์พม่าในราชวงศ์ตองอู เมื่อสิ้นพระเจ้าบุเรงนองและพระเจ้านันทบุเรงแล้ว ฐานอำนาจของราชวงศ์ตองอูสั่นคลอนเนื่องจากเกิดการกบฏจากพม่าด้วยกันเองในหลายหัวเมือง อีกทั้งการรุกรานจากต่างชาติ เช่น มอญและชาวโปรตุเกส พระองค์ทรงเป็นผู้รวบรวมอาณาจักรพม่าให้กลับมายิ่งใหญ่ได้อีกครั้ง แม้ไม่ยิ่งใหญ่เท่าสมัยของพระอัยกาก็ตาม

การขึ้นครองราชย์
----------------

พระเจ้าอะเนาะเพะลูนเป็นพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ในพระเจ้าญองยานพระราชโอรสพระองค์เล็กของพระเจ้าบุเรงนอง เมื่อพระราชบิดาประชวรและสวรรคตระหว่างเดินทางกลับจากการยึดแสนหวีมาจากกรุงศรีอยุธยาใน พ.ศ. 2148 พระองค์จึงขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้ากรุงอังวะต่อจากพระบิดา

การสงคราม
---------

ในขณะนั้นอาณาจักรตองอูที่เคยยิ่งใหญ่ได้แตกสลายไปหมดแล้ว โดยแบ่งออกเป็น 3 ส่วนในสมัยที่พระเจ้านันทบุเรงสิ้นพระชนม์ คือ

* อังวะ ปกครองโดยพระองค์
* แปร ปกครองโดยสะโตธรรมราชา ราชบุตรของพระเจ้านันทบุเรง ซึ่งแยกตัวเป็นอิสระจากหงสาวดีตั้งแต่สมัยพระเจ้านันทบุเรง
* ตองอู ปกครองโดยพระเจ้าตองอู เป็นพระโอรสของพระปิตุลาของพระเจ้านันทบุเรง

พระเจ้าอโนเพตลุนเมื่อรวบรวมไทใหญ่ได้แล้ว ก็ตีเมืองแปรได้ในปี พ.ศ. 2153 แล้วให้พระเจ้าตาลูน พระอนุชาปกครองเมืองแปรแทน

### ตีเมืองตองอู

พระเจ้าตองอูประชวรถึงแก่พิราลัย พระมหาอุปราชานัดจินหน่อง (พระสังกทัต) ขึ้นเป็นพระเจ้าตองอูแทนพระบิดา เกรงจะต้านทานอังวะไม่ได้จึงส่งทูตมายอมอ่อนน้อมต่อกรุงศรีอยุธยาใน พ.ศ. 2152 รัชสมัยของสมเด็จพระเอกาทศรถ แต่เมื่อพระเจ้าอะเนาะเพะลูนยกทัพมาตีเมืองตองอู สมเด็จพระเอกาทศรถไม่ได้ทรงยกทัพไปช่วยแต่รับสั่งให้**พระยาทะละ**ที่ปกครองหัวเมืองมอญทางใต้กับฟีลีปึ ดึ บรีตู อี นีโกตึ ชาวโปรตุเกส เจ้าเมืองสิเรียมซึ่งเป็นเมืองขึ้นของกรุงศรีอยุธยาสมัยนั้นเกณฑ์ไพร่พลมอญไปช่วย แต่ทัพมอญนั้นยกไปช้าทำให้พระเจ้าตองอูนัดจินหน่องยอมอ่อนน้อมต่อพระเจ้าอะเนาะเพะลูนใน พ.ศ. 2153

พระเจ้าอะเนาะเพะลูนรับสั่งให้พระเจ้าตองอูตั้งทัพสกัดทัพมอญ แต่ก็ต้านไม่อยู่จนพระยาทะละกับดึบรีตูไปถึงตองอูจึงเผาเมืองตองอูทิ้ง และให้กวาดต้อนทรัพย์สมบัติผู้คนรวมถึงพระจ้าตองอูลงไปยังสิเรียม พระเจ้าตองอูเข้ารีตนับถือศาสนาคริสต์

### ตีเมืองสิเรียม

ต่อมาพระยาทะละกับดึบรีตูแตกคอกันเพราะเดอปริโตทำลายและย่ำยีพระพุทธศาสนาด้วยการรื้อสถูปเจดีย์เพื่อหาสมบัติซึ่งเป็นสิ่งที่ชาวพม่ามอญรับไม่ได้ ชาวเมืองสิเรียมก็พากันเกลียดชัง พระเจ้าอะเนาะเพะลูนได้โอกาสจึงเสด็จตีเมืองสิเรียมใน พ.ศ. 2155 ครั้งนี้อยุธยาไม่ช่วย เดอปริโตจึงเอาเมืองหงสาวดีไปยกให้รัฐบาลโปรตุเกสแล้วขอทัพเรือมาช่วยแต่มาไม่ทัน พระเจ้าอะเนาะเพะลูนทรงตีเมืองสิเรียมแตกเมื่อ ขึ้น 7 ค่ำ เดือน 5 พ.ศ. 2156 ทรงจับดึบรีตูไปตรึงกางเขน และกวาดต้อนชาวโปรตุเกสกับพวกลูกครึ่งราว 400 ไปเป็นทาสที่อังวะ ทัพเรือโปรตุเกสมาถึงหลังสิเรียมถูกตีแตกเลยถูกทัพอังวะยึดไว้

ส่วนพระเจ้าตองอูนัดจินหน่อง พระเจ้าอะเนาะเพะลูนเห็นว่าเป็นเชื้อสายราชวงศ์ตองอูเหมือนกัน จึงสั่งให้กลับมานับถือศาสนาพุทธ และสวามิภักดิ์ต่อพระองค์ พระเจ้าตองอูไม่ยอมจึงถูกประหารฐานกบฏ

### สถาปนาราชธานีหงสาวดี

พ.ศ. 2156 พระเจ้าอะเนาะเพะลูนทรงปราบปรามโปรตุเกสจนสิ้นศัตรูในเมืองพม่า ทรงยึดครองและย้ายเมืองหลวงจากอังวะกลับมาหงสาวดีอีกครั้งเหมือนในสมัยพระเจ้าบุเรงนอง แต่หงสาวดีนั้นร้างมาตั้งแต่สมัยพระเจ้านันทบุเรงเสด็จหนีสมเด็จพระนเรศวรมหาราชไปประทับที่ตองอู พระราชวังก็ถูกเผาจนเหลือแต่เพียงซากโดยพวกยะไข่ พระเจ้าอะเนาะเพะลูนก็ทรงสร้างได้แต่ก็ทรงสร้างได้แต่พลับพลาที่ประทับ ภายหลังก็ไม่สามารถบูรณะพระราชวังให้เหมือนสมัยก่อนได้

### ได้หัวเมืองมอญในอำนาจ

หลังจากทรงย้ายราชธานีมาหงสาวดี พระเจ้าอะเนาะเพะลูนได้ทรงเกลี้ยกล่อมพระยาทะละ ผู้ปกครองหัวเมืองมอญของกรุงศรีอยุธยา จนพระยาทะละยอมอ่อนน้อม จึงทรงแต่งตั้งพระยาทะละเป็น**พระยาธรรมราชา**ให้ครองหัวเมืองมอญฝ่ายใต้ ทรงให้พระยาธรรมราชาส่งบุตรชายคือ**พระยาพระราม**ไปรับราชการที่หงสาวดีแทนแล้วทรงส่ง**ตะคะแมง**พระอนุชาไปปกครองเมืองเรแทนพระยาพระราม จากนั้นพม่าก็ได้เมืองเมาะตะมะและหัวเมืองมอญเกือบทั้งหมดกลับไปดังเดิม

### ศึกทวายตะนาวศรี

ทางกรุงศรีอยุธยาให้เจ้าเมืองทวายยกไปตีเมืองเรจับตะคะแมงได้ พระเจ้าอะเนาะเพะลูนทรงขัดเคืองจึงยกทัพ 40,000 คนเสด็จไปตีทวายด้วยพระองค์เองในเดือนยี่ พ.ศ. 2156 ทรงตีเมืองทวายแตก จากนั้นทรงยกทัพมาตีตะนาวศรีของกรุงศรีอยุธยา แต่ก็มีกองทัพอยุธยากับโปรตุเกสต้านไว้ พระเจ้าอะเนาะเพะลูนทรงรอดกลับไปที่เมาะตะมะ อยุธยาชนะศึกเมืองตะนาวศรีแล้วก็ยึดคืนเมืองทวายกลับมาได้

### ศึกล้านนา

พระเจ้าอะเนาะเพะลูนทรงเคลื่อนทัพออกจากเมาะตะมะเมื่อเดือน 11 พ.ศ. 2157 ไปตีล้านนาเพราะล้านนาอยู่ในความวุ่นวาย เมื่อทรงยกทัพไปถึงลำพูน **พระเจ้าเชียงใหม่สะโดะกะยอ**ทรงทิ้งเมืองเชียงใหม่กวาดต้อนผู้คนมาอยู่ลำปาง จนเสบียงร่อยหรอแต่ก็ทรงอยู่จนพระเจ้าเชียงใหม่สิ้นพระชนม์ขุนนางล้านนาจึงยอมแพ้ พระเจ้าอะเนาะเพะลูนทรงตั้งพระยาน่านเป็นพระเจ้าเชียงใหม่แล้วทรงยกทัพกลับไปหงสาวดี

แต่กองทัพอยุธยายกไปถึงภายหลัง ล้านนาก็กลับไปเข้าข้างไทยและไล่ขุนนางพม่าไปหมด ต่อมาใน พ.ศ. 2161 อยุธยากับพม่าทำสัญญาเลิกทำสงครามต่อกันโดยอยุธยายกเมืองเมาะตะมะให้พม่า ส่วนพม่าก็ยกเชียงใหม่ให้อยุธยา

พระอนุชา
--------

พระเจ้าอะเนาะเพะลูนมีพระอนุชา 2 พระองค์คือ

* **พระเจ้าตาลูน** หรือ**พระเจ้าสุทโธธรรมราชา** ครองเมืองแปร
* **มังรากะยอชวา** ครองเมืองอังวะ

การเสด็จสวรรคต
--------------

พระเจ้าอะเนาะเพะลูนประทับอยู่ที่หงสาวดีจนถึง พ.ศ. 2169 โหรทูลว่าพระเคราะห์ร้าย ขอให้แปรพระราชฐานไปอยู่ที่อื่น พระองค์จึงข้ามแม่น้ำไปตั้งพลับพลาอยู่นอกเมืองหงสาวดีแล้วทรงประทับอยู่เป็นเวลา 2 ปี 

ใน พ.ศ. 2171 พระเจ้าอะเนาะเพะลูนทรงหมั้นกับ นางนิลคำ พระราชธิดาของเจ้าเสือก่าฟ้า เจ้าฟ้าไทลื้อเมืองเชียงตุง ซึ่งเป็นคนรักของ **มังเรทิป** มังเรทิปทราบความทรงกริ้ว ฉิ่ง ตาน โค พระสหาย จึงอาสาข้ามเรือไปฝั่งตะวันตกของแม่น้ำ ลอบปลงพระชนม์พระบิดา ของมังเรทิป ยิงธนูศรโดนพระศอ สวรรคตซบพระวรกายกับขอบหน้าต่างที่ปราสาทริมน้ำนั้น นานข้ามวันจนกว่าพวกข้าหลวงในพระองค์จะรู้ ทรงอยู่ในราชสมบัติได้ 23 ปี มังเรทิปขึ้นครองราชย์ได้ 1 ปี ตะโดธรรมราชา กับ มิงจีสวา พระอนุชาของพระเจ้าอะเนาะเพะลูน รวมกำลังโจมตีหงสาวดียึดอำนาจ มังเรทิปได้กองกำลังอาณาจักรยะไข่กับหัวเมืองพม่าบางส่วนสนับสนุน แต่ทัพมังเรทิปพ่ายแพ้ ในงานแปลของฮาร์วี่ บอกมังเรทิปถูกประหารโดยพระอนุชาของพระเจ้าอะเนาะเพะลูนเอง ซึ่งขึ้นครองราชย์ต่อคือพระเจ้าตาลูน แต่ในหลักฐานพม่าชั้นต้นเขียนว่า มังเรทิป ถูกโค่นล้มก็จริง แต่ทรงได้รับความคุ้มครองจากบรรดาเจ้าหญิงแห่งเชียงใหม่ พระธิดาของนรธามิงสอ และเจ้าชายมิงละนรธา เจ้าเมืองพินยา กระทั่งพระเจ้าตาลูนต้องย้ายจากหงสาวดีไปอังวะเพราะไม่สามารถราชาภิเษกที่หงสาวดีได้นานสี่ปี

พงศาวลี
-------

| พงศาวลีของพระเจ้าอะเนาะเพะลูน |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 8. เมงเยสีหตู |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 4. พระเจ้าบุเรงนอง |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 2. พระเจ้าญองยาน |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 5. พระนางขิ่นพเยซอน |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 1. **พระเจ้าอะเนาะเพะลูน** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 3. พระนางสิริมหาธัมมราชาธิบดีเทวี |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |

อ้างอิง
-------

เชิงอรรถ

1. ↑  *ประชุมพงศาวดารเล่ม 2*, หน้า 49

บรรณานุกรม

* ดำรงราชานุภาพ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา. ไทยรบพม่า เล่ม 1 สำนักงานพิมพ์อักษรเจริญทัศน์, พ.ศ. 2546
* *ประชุมพงศาวดารเล่ม 2 (ประชุมพงศาวดารภาค 1 ตอนปลาย และภาค 2)*. กรุงเทพฯ : องค์การค้าของคุรุสภา, 2506. 336 หน้า. หน้า 49-51.



| ก่อนหน้า |  | พระเจ้าอะเนาะเพะลูน |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **พระเจ้าญองยาน** |  | **พระมหากษัตริย์พม่า (อาณาจักรพม่ายุคที่ 2)** (พ.ศ. 2148 - 2171) |  | **พระเจ้ามีนเยเดะบะ** |

| * ด
* ค
* ก
ราชวงศ์ตองอู |
| --- |
| พระมหากษัตริย์ | 
* พระเจ้าเมงจีโย
* พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้
* พระเจ้าบุเรงนอง
* พระเจ้านันทบุเรง
* พระเจ้าญองยาน
* พระเจ้าอะเนาะเพะลูน
* พระเจ้ามีนเยเดะบะ
* พระเจ้าตาลูน
* พระเจ้าปีนดะเล
* พระเจ้าปเย
* พระเจ้านะราวะระ
* พระเจ้ามังกะยอดิน
* พระเจ้าสเน่ห์มิน
* พระเจ้าตะนินกันเหว่
* พระเจ้ามหาธรรมราชาธิบดี

 |  |
| สงครามที่สำคัญ | 
* สงครามพระเจ้าตะเบ็งชเวตี้
* สงครามช้างเผือก
* การเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 1
* สงครามตีเมืองคัง
* สงครามยุทธหัตถี

 |
| ที่ประทับ | พระราชวังกัมโพชธานี |

| * ด
* ค
* ก
 **พระมหากษัตริย์พม่า** |
| --- |
| ราชวงศ์พุกามค.ศ. 849–1297 | 
* ปยีน-บย่า
* ตานแนะ
* ซะเล
* เต้นโค
* ญองอู้ ซอยะฮ่าน
* กู้นซอจ้องพยู
* จีนโซ่
* โซะกะเต้
* อโนรธามังช่อ
* ซอลู
* จานซิต้า
* ซีตูที่ 1
* นะระตู
* นรสิงขะ
* ซีตูที่ 2
* ไชยสิงขะ
* นรสิงหอุซะนา1
* จะซวา
* อุซะนา
* นรสีหบดี
* กะยอชวา2

 |
| มยีนไซง์ และ อาณาจักรปี้นยะค.ศ. 1297–1364 | 
* อตินคายา1, ราซะทินจาน1 และ สีหตู1
* สีหตู
* อูซะนาที่ 1
* สีตู1
* จะซวาที่ 1
* จะซวาที่ 2
* นรตู่
* อูซะนาที่ 2

 |
| อาณาจักรซะไกง์ค.ศ. 1315–1364 | 
* ซอยุน
* ตราพระยาที่ 1
* อโนรธาที่ 1
* จะซวา
* อโนรธาที่ 2
* ตราพระยาที่ 2
* Minbyauk Thihapate

 |
| อาณาจักรอังวะค.ศ. 1364–1555 | 
* ตะโดมินพญา
* ฝรั่งมังศรีชวา
* ตราพระยา
* ฝรั่งมังฆ้อง
* ฝรั่งมังศรี
* มี่นละแง
* กะเล่เจ้ตองโญ
* โม่ญี่นตะโด
* มังรายกะยอชวาที่ 1
* นรปติที่ 1
* สีหสุระ
* มังฆ้องที่ 2 และ สีหสุระที่ 2
* นรปติที่ 2
* ซะโลน3 และ โตฮาน-บว่า3
* คอนเมง3
* นรปติที่ 33
* นรปติที่ 43

 |
| อาณาจักรหงสาวดีค.ศ. 1287–1539, ค.ศ. 1550–1552 | 
* ฟ้ารั่ว
* รามประเดิด
* แสนเมือง
* รามมะไตย
* ชีปอน
* อายกำกอง
* อายลาว
* พระยาอู่
* มหาเทวี1
* ราชาธิราช
* ธรรมราชา
* รามที่ 1
* พะโร
* พญาเกียรติ์
* มะมุดตาว
* เชงสอบู
* ธรรมเจดีย์
* รามที่ 2
* สการะวุตพี
* สมิงสอตุต4
* สมิงทอ4

 |
| อาณาจักรมเยาะอู้ค.ศ. 1429–1785 | 
* Saw Mon
* Khayi
* Ba Saw Phyu
* Dawlya
* Ba Saw Nyo
* Ran Aung
* Salingathu
* ยาซา
* จาซาปะติ
* ซอโอ
* Thazata
* มี่นคอง
* มี่นบีน
* Dikkha
* ซอละ
* Sekkya
* ปะลอง
* ยาซาจี้
* Khamaung
* สิริสุธรรมมา
* สเน่ห์
* นรปติ
* ตะโด
* จันทธรรมราชา
* สิริสุริยา
* วรธรรมราชา
* มุนีสุธรรมราชา
* จันทสุริยาที่ 1
* นรธา
* Mayuppiya
* Kalamandat
* นรธิบดี
* จันทวิมาลาที่ 1
* จันทสุริยาที่ 2
* Sanda Wizaya
* จันทสุริยาที่ 3
* นรธิบดี
* Narapawara
* Sanda Wizala
* Madarit
* นรอภัย
* Thirithu
* จันทปรมะ
* อภัย
* Sanda Thumana
* จันทวิมาลาที่ 2
* Sanda Thaditha
* Maha Thammada

 |
| อาณาจักรแปรค.ศ. 1482–1542 | 
* ตะโดเมงสอ
* บาเยงทเว
* นรปติ5
* มังฆ้อง5

 |
| ราชวงศ์ตองอูค.ศ. 1510–1752 | 
* เมงจีโย
* ตะเบ็งชะเวตี้
* บุเรงนอง
* นันทบุเรง
* ญองยาน
* อะเนาะเพะลูน
* มีนเยเดะบะ
* ตาลูน
* ปีนดะเล
* ปเย
* นะราวะระ
* มังกะยอดิน
* สเน่ห์มิน
* ตะนินกันเหว่
* มหาธรรมราชาธิบดี

 |
| อาณาจักรหงสาวดีใหม่ค.ศ. 1740–1757 | 
* สมิงทอพุทธกิตติ
* พญาทะละ

 |
| ราชวงศ์โก้นบองค.ศ. 1752–1885 | 
* อลองพญา
* มังลอก
* มังระ
* จิงกูจา
* หม่องหม่อง
* ปดุง
* จักกายแมง
* แสรกแมง
* พุกามแมง
* มินดง
* ธีบอ

 |
| 
* 1อุปราชหรือผู้สำเร็จราชการแทน
* 2มองโกลครอบครอง (ค.ศ. 1297)
* 3สหพันธรัฐชาน (ค.ศ. 1527–55)
* 4การฟื้นฟูระยะสั้น (ค.ศ. 1550–52)
* 5สหพันธรัฐฉานครอบครอง (ค.ศ. 1532–42)

 |