**ราชาศัพท์** เป็นระเบียบการใช้ภาษาไทยให้สุภาพตามชั้นของบุคคลซึ่งแบ่งเป็นห้าชั้น ได้แก่ 

1. กษัตริย์
2. เจ้านาย หรือพระราชวงศ์
3. พระสงฆ์ของศาสนาพุทธ
4. ข้าราชการ
5. สุภาพชนทั่วไป

ประวัติ
-------

### ความเห็นของนักภาษาศาสตร์ไทย

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ มีลายพระหัตถ์ไปถึงสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ว่า "...ราชาศัพท์ดูเป็นคำที่ผู้เป็นบริวารชนใช้สำหรับผู้เป็นเจ้าเป็นใหญ่...มีเค้าจะสังเกตในคำจารึกและหนังสือเก่าเห็นได้ว่า ราชาศัพท์ใช้ในกรุงศรีอยุธยาดีกว่าที่อื่น ยิ่งเหนือขึ้นไป (หมายถึง ในสมัยก่อนอยุธยา) ยิ่งใช้น้อยลงเป็นลำดับ" โดยทรงสันนิษฐานด้วยว่า ราชาศัพท์เกิดขึ้นในอาณาจักรละโว้สมัยที่เขมรปกครอง ส่วนในประเทศไทยในนั้นน่าจะริเริ่มแต่สมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถซึ่งกวาดต้อนชาวเขมรเข้ามาเป็นชนชั้นล่างในราชอาณาจักรอยุธยามาก ราชาศัพท์ในไทยจึงเป็นคำที่ชนชั้นล่างใช้แก่ชนชั้นสูงกว่า และยังแสดงพระวิจารณ์อีกว่า "...เมื่อแรกตั้งราชาศัพท์ ภาษาที่ใช้กันในพระนครศรีอยุธยายังสำส่อน เลือกเอาศัพท์ที่เข้าใจกันมากมาใช้ และ...ในครั้งแรกจะไม่มีมากมายนัก ต่อมาภายหลังจึงคิดเพิ่มเติมขึ้นด้วยเกิดคิดเห็นว่าของเจ้าควรจะผิดกับของไพร่ให้หมด..." 

พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ ราชบัณฑิต มีพระปาฐกถาเรื่อง "กถาเรื่องภาษา" ว่า "...นอกจากคำพูดและวิธีพูดทั่วไปแล้ว ยังมีคำพูดและวิธีพูดสำหรับชนเฉพาะหมู่เฉพาะเหล่าอีกด้วย เช่น ราชาศัพท์ของเรา เป็นต้น ฝรั่งไม่มีราชาศัพท์เป็นคำตายตัว แต่มีวิธีพูดยกย่องชั้นพระมหากษัตริย์หรือชั้นผู้ดีเหมือนกัน แต่วิธีพูดเช่นนี้ไม่มีกฎเกณฑ์ตายตัว โดยมากมักจะเป็นวิธีพูดอย่างสุภาพเท่านั้นเอง".

คำสุภาพ
-------

**คำสุภาพ** คือคำราชาศัพท์สำหรับชั้นสุภาพชน เป็นการเปลี่ยนถ้อยคำต่างๆ ให้เหมาะสมสำหรับสื่อสารกับผู้ที่อาวุโสกว่า คำสุภาพมีลักษณะทั่วไปดังนี้

1. ไม่เป็นคำอุทานที่ไม่สุภาพ เช่น *โว้ย เว้ย* หรือคำสบถ เช่น *ให้ตายห่า ให้ฉิบหายวายวอด* หรือการพูดกระชากเสียง เช่น *เปล่า ไม่ใช่* เป็นต้น
2. ไม่เป็นคำผวน คือเมื่อผวนหางเสียงกลับมาไว้ข้างหน้าแล้ว คำนั้นจะกลับเป็นไม่สุภาพทันที เช่น *ผักบุ้ง* ผวนเป็น *พุ่งบัก* เป็นต้น
3. ไม่มีการใช้คำที่ถือว่าหยาบโลน เช่น *ไอ้, อี, ขี้* ฯลฯ โดยจะเปลี่ยนคำศัพท์ไปเป็นคำอื่น เป็น *สิ่ง, นาง, อุจจาระ* ฯลฯ หรือไม่ก็ตัดออกไปเลย เช่น *อีเลิ้ง* เป็น *นางเลิ้ง* *ดอกขี้เหล็ก* เป็น *ดอกเหล็ก* เป็นต้น

ความหมายที่แท้จริงของ "คำหยาบ" หาใช่หมายถึงเฉพาะคำโลนหรือคำที่ใช้ในการกล่าวผรุสวาจาเท่านั้นไม่ ที่ถูกแล้วน่าจะเรียกว่า "คำสามัญ" มากกว่า เช่น คำว่า ตีน, กิน, เดิน, นอน ก็ไม่น่าจะเป็นคำหยาบอะไร แต่การนำคำเหล่านี้ไปใช้พูดกับผู้คนที่อาวุโสกว่า คำเหล่านั้นจะถือเป็น "คำหยาบ" ต้องเปลี่ยนใช้คำอื่น เช่น จะพูดว่า "ตีน" ก็ต้องเปลี่ยนเป็นคำว่า "เท้า" เป็นต้น [*ระบุข้อมูลทางบรรณานุกรมไม่ครบ*]

ภาษาไทยถิ่นเหนือ
----------------

ในภาษาไทยถิ่นเหนือ มีการเพ็ดทูลเจ้านายด้วยราชาศัพท์เพื่อแสดงถึงการให้เกียรติเช่นกัน อย่างในราชสำนักนครเชียงใหม่ โดยชนชั้นเจ้านายจะเรียกเจ้าผู้ครองนครกับภรรยาว่า *เจ้าพ่อหลวง* กับ *เจ้าแม่หลวง* หากเป็นคนพื้นเมืองจะเรียกว่า *พ่อเจ้า* กับ *แม่เจ้า* เรียกเจ้านายชั้นสูงว่า *เจ้าเหนือหัว* โดยใช้สรรพนามแทนตัวเองว่า *ข้าบาทเจ้า* ในสรรพนามเรียกแทนท่านว่า *ฝ่าบาท* ตอบรับด้วยคำว่า *บาทเจ้า* และใช้คำกราบถวายบังคมทูลว่า *ไหว้สา*

อ้างอิง
-------

1. ↑  **สาส์นสมเด็จ ฉบับองค์การค้าคุรุสภาพิมพ์จำหน่าย**, เล่ม 23. (2505). พระนคร : โรงพิมพ์คุรุสภา. หน้า 106-107.
2. ↑  คณะอนุกรรมการเฉพาะกิจจัดทำหนังสือ "ราชาศัพท์". (2545) **ราชาศัพท์.** (พิมพ์ครั้งที่สอง). กรุงเทพฯ : ห้างหุ้นส่วนจำกัดโรงพิมพ์ชวนพิมพ์. หน้า 3
3. ↑  ปีย์ มาลากุล ณ อยุธยา. **การใช้ถ้อยคำและราชาศัพท์**
4. 1 2  *อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ เจ้าวงศ์จันทร์ คชเสนี*. กรุงเทพฯ: ม.ป.พ. 2540. p. 15.
5. ↑  *อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ เจ้าวงศ์จันทร์ คชเสนี*. กรุงเทพฯ: ม.ป.พ. 2540. p. 16.

ดูเพิ่ม
-------


วิกิพจนานุกรม มีความหมายของคำว่า ***คำราชาศัพท์***

วิกิพจนานุกรม มีความหมายของคำว่า ***รายการคำราชาศัพท์*** หรือ ***รายการคำราชาศัพท์***

* การทับศัพท์

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* ความหมายและเหตุผลในการใช้ราชาศัพท์ เก็บถาวร 2007-06-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* สุจิตต์ วงษ์เทศ (4 ธันวาคม 2557). "ราชาศัพท์ในไทยใช้คำเขมร ในเขมรใช้คำไทย". Sujitwongthes.com. สืบค้นเมื่อ 19 ธันวาคม 2557. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)