**จุนทกัมมารบุตร** (บาลี: Cunda Kammāraputta *จุนท กมฺมารปุตฺต*) หรือ **จุนทะบุตรของนายช่างทอง** เป็นช่างทองผู้ถวายพระกระยาหารมื้อสุดท้ายแก่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ศาสดาของศาสนาพุทธ เมื่อคราวเสด็จเยี่ยมสวมอัมพวันของเขาที่เมืองปาวา หลังเสวยพระกระยาหารของจุนทะไปแล้ว พระพุทธเจ้ามีพระอาการประชวรบิดอย่างรุนแรง ซึ่งอาจเกิดจากภาวะลำไส้เน่าอักเสบ (Clostridial necrotizing enteritis) หลังจากเสวยพระกระยาหารที่มีโปรตีนสูง ถึงกระนั้นจุนทะยังเป็นที่เคารพนับถือจากพระสงฆ์นิกายเถรวาทอย่างสูง

ก่อนพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเสด็จดับขันธปรินิพพาน พระองค์ตรัสบอกพระอานนท์ให้ไปเยี่ยมจุนทะเพื่อแจ้งข่าวว่า อาหารของจุนทะไม่เกี่ยวข้องกับพระอาการประชวรของพุทธองค์ จุนทะไม่ต้องตำหนิตนเองหรือสำนึกผิด ตรงกันข้าม การถวายพระกระยาหารมื้อสุดท้ายแก่พระพุทธเจ้าก็เป็นบุญเท่ากับถวายอาหารมื้อแรกเมื่อพุทธองค์ตรัสรู้ของนางสุชาดา ถือว่าได้อานิสงส์สูงยิ่งนัก

ประวัติ
-------

### ขอเป็นพุทธสาวก

จุนทะเป็นบุตรของนายช่างทองในเมืองปาวา แคว้นมัลละ ซึ่งในขณะนั้นเมืองดังกล่าวเป็นศูนย์กลางของศาสนาเชน ใน *จุนทสูตร* พระพุทธเจ้าได้เสด็จไปยังเมืองปาวา โดยประทับที่สวนอัมพวันหรือป่ามะม่วงของจุนทกัมมารบุตร จุนทกัมมารบุตรจึงรีบไปเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า เบื้องต้น จุนทกัมมารบุตรชอบใจพราหมณ์ชาวปัจฉาภูมิ ผู้ถือน้ำเต้า สวมพวงมาลัยสาหร่าย และบำเรอไฟลงน้ำเป็นวัตร ด้วยสำคัญว่าเป็นผู้ดำรงความสะอาด จากนั้นพระพุทธเจ้าได้อธิบายถึงความแตกต่างกันระหว่างพิธีกรรมทำให้บริสุทธิ์ของพราหมณ์เหล่านี้กับการทำให้บริสุทธิ์ในวินัยของอริยสงฆ์ จนจุนทะซึ้งในรสพระธรรม แล้วขอเป็นสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จากนั้นจุนทะได้ขอถวายภัตตาหารแก่พุทธองค์ในวันรุ่งขึ้น โดยกล่าวว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์โปรดรับภัตตาหารของข้าพระองค์ในวันพรุ่งนี้เถิด พระพุทธเจ้าข้า" พระพุทธเจ้าทรงรับกิจนิมนต์โดยดุษณียภาพ

### ภัตตาหารของจุนทะ

จุนทสถูป สถานที่พระพุทธเจ้าเสวยพระกระยาหารมื้อสุดท้าย
ในอรรถกถา *สุมังคลวิลาสินี* ระบุว่าภัตตาหารที่จุนทะถวายแก่พระพุทธเจ้าและพระอรหันต์องค์อื่น ๆ ประกอบด้วย เนื้อสุกรอ่อน ข้าวหุงด้วยนมโคอย่างดี และสมุนไพรชนิดหนึ่ง ส่วนใน *มหาปรินิพพานสูตร* ระบุว่า จุนทกัมมารบุตรตระเตรียมของฉันขบเคี้ยวอย่างประณีตและสูกรมัททวะ (*sūkaramaddava*) ไว้อย่างเพียงพอ โดยใช้เวลาเตรียมอาหารที่บ้านของตนเองทั้งคืน

มีการตีความ "สูกรมัททวะ" ว่าเป็นอาหารชนิดใดไว้หลายทาง ดังนี้

1. เนื้อสุกรทั่วไปที่อ่อนนุ่ม (สูกรมทฺทวนฺติ สูกรสฺส มุทุสินิทฺธํ ปวตฺตมํสํ)
2. หน่อไม้ที่สุกรแทะดุน (สูกเรหิ มทฺทิตวํสกฬีโร)
3. เห็ดชนิดหนึ่งที่เกิดในถิ่นที่สุกรแทะดุน (สูกเรหิ มทฺทิตปฺปเทเส ชาตํ อหิฉตฺตกํ)
4. เป็นชื่อรสอาหารชนิดหนึ่ง เรียกว่า สูกรมัททวะ (สูกรมทฺทวํ นาม เอกํ รสายตนํ)

ในเอกสารนิกายเถรวาทระบุว่าพระกระยาหารมื้อสุดท้ายของพระพุทธเจ้าคือเนื้อหมูอ่อน ขณะที่นิกายมหายานซึ่งเป็นมังสวิรัติ อธิบายว่าอาจเป็นเห็ด ทรัฟเฟิล เผือก หรือพืชมีหัว ซึ่งสะท้อนถึงมุมมองที่แตกต่างกันทั้งเรื่องการกินเจและการถือศีลต่าง ๆ ของทั้งสองนิกาย

เมื่อจุนทกัมมารบุตรประเคนภัตตาหารและของขบเคี้ยวแก่พระพุทธเจ้าและพระภิกษุสงฆ์ โดยพระพุทธเจ้าตรัสเรียกจุนทะแล้วกล่าวว่า "จุนทะ ท่านจงประเคนเราด้วยสูกรมัททวะที่เตรียมไว้ ประเคนภิกษุสงฆ์ด้วยของขบฉันอย่างอื่นที่เตรียมไว้เถิด" หลังเสวยภัตตาหารไปแล้ว ทรงตรัสกับจุนทะอีกว่า "จุนทะ ท่านจงฝังสูกรมัททวะที่เหลือในหลุม เรายังไม่เห็นใครในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก และหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ที่จะบริโภคสูกรมัททวะนั้นแล้วพึงถึงการย่อยไปด้วยดี ยกเว้นตถาคต" จุนทะจึงนำสูกรมัททวะที่เหลือทิ้งลงหลุมสนองพระดำรัส และหลังพระพุทธเจ้าเสวยพระกระยาหารจากนายจุนทกัมมารบุตรแล้วทรงพระประชวรอย่างรุนแรง มีพระบังคนหนักเป็นพระโลหิต ทรงทุกขเวทนาอย่างแสนสาหัสจวนจะปรินิพพาน หลังจากนั้นพระพุทธเจ้าเสด็จไปยังเมืองกุสินารา ระหว่างทางทรงพักริมแม่น้ำกุกุฏาเพื่อบรรทมพักเหนื่อย ระหว่างนั้นพระพุทธเจ้ารับสั่งให้พระอานนท์มาตรัสถึงเรื่องของจุนทกัมมารบุตรไว้ว่า

พระพุทธเจ้าเมื่อกำลังประทานปัจฉิมโอวาทแก่พระอรหันต์ ก่อนดับขันธปรินิพพานที่กุสินารา

> "อานนท์ หากจะมีใครมากล่าวให้นายจุนทกัมมารบุตรเดือดร้อนใจว่า ท่านจุนทะ การที่พระตถาคตเสวยบิณฑบาตของท่านเป็นครั้งสุดท้ายแล้วเสด็จดับขันธปรินิพพาน ไม่ใช่ลาภของท่าน ท่านได้ชั่วแล้ว อานนท์ เธอพึงระงับความเดือดร้อนใจของนายจุนทกัมมารบุตรอย่างนี้ว่า ท่านจุนทะ การที่พระตถาคตเสวยบิณฑบาตของท่านเป็นครั้งสุดท้าย แล้วเสด็จดับขันธปรินิพพาน เป็นลาภของท่าน ท่านได้ดีแล้ว ท่านจุนทะ ความข้อนี้ อาตมภาพได้ฟังมา ได้รับมาเฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาคว่า บิณฑบาต 2 คราว มีผลเสมอกัน มีวิบากเสมอกัน มีผลมากกว่าและมีอานิสงส์มากกว่าบิณฑบาตอื่นอย่างมาก บิณฑบาต 2 คราว อะไรบ้าง คือ
> 
> 
> 1. บิณฑบาตที่พระตถาคตเสวยแล้วตรัสรู้สัมมาสัมโพธิญาณอย่างยอดเยี่ยม
> 
> 
> 2. บิณฑบาตที่พระตถาคตเสวยแล้วปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ
> 
> 
>  
> บิณฑบาต 2 คราวนี้ มีผลเสมอกัน มีวิบากเสมอกัน มีผลมากกว่าและมีอานิสงส์มากกว่าบิณฑบาตอื่นอย่างมาก นายจุนทกัมมารบุตรได้สั่งสมกุศลกรรมที่เป็นเหตุให้มีอายุยืน มีผิวพรรณผ่องใส มีความสุข เกิดในสวรรค์ เจริญด้วยลาภยศ เป็นใหญ่ยิ่งแล้ว อานนท์ เธอพึงระงับความเดือดร้อนใจของนายจุนทกัมมารบุตรอย่างนี้"
> 
> 

ซึ่งการกระทำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่อจุนทกัมมารบุตรนี้ ถูกมองว่าเป็นการปกป้องคนดีไม่ให้ถูกใส่ร้ายหรือเกิดความเสียหาย ทรงป้องกันด้วยการตรัสว่า ภัตตาหารที่เป็นเลิศของพุทธองค์มีสองครั้ง ครั้งหนึ่งเป็นภัตตาหารที่เสวยแล้วทำให้ตรัสรู้ของนางสุชาดา และครั้งสองคืออาหารก่อนดับขันธปรินิพพานของนายจุนทะ แม้ว่าหลังเสวยภัตตาหารของจุนทะแล้วมีพระอาการประชวรอย่างรุนแรงก็ตาม ทั้งนี้สูกรมัททวะอาจไม่ใช่สาเหตุของการปรินิพพานโดยตรง และพระพุทธเจ้าไม่ได้ปรินิพพานด้วยปักขันทิกาพาธ หากแต่ปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ

เชิงอรรถ
--------

1. ↑  
คำที่ใช้ระบุว่า "โลหิตปักขันทิกา" (*lohitapakkhandikā*) แปลว่า ถ่ายเหลวออกเป็นเลือด
2. ↑  
ในคำนำ *มัชฌิมนิกายฉบับเยอรมัน* ของ เค. อี. นิวมันน์ (K.E. Neumann) ระบุว่า มีสมุนไพรหลายชนิดที่มีชื่อขึ้นต้นด้วยคำว่า *สูกระ* (sūkara)

อ้างอิง
-------

1. ↑  Dīgha Nikāya II. 126. sfn error: no target: CITEREFDīgha\_Nikāya\_II.\_126 (help)
2. ↑  Udāna VIII. 5. sfn error: no target: CITEREFUdāna\_VIII.\_5 (help)
3. ↑  Chen, Thomas S. N.; Chen, Peter S. Y. (May 2005). "The death of Buddha: a medical enquiry". *Journal of Medical Biography*. **13** (2): 100–103. doi:10.1177/096777200501300208. ISSN 0967-7720. PMID 19813312.
4. ↑  *Secret Diet of Myanmar MONKS!!! Live to 100!!* (ภาษาอังกฤษ), สืบค้นเมื่อ 2022-04-17
5. ↑  Dīgha Nikāya II. 135f. sfn error: no target: CITEREFDīgha\_Nikāya\_II.\_135f (help)
6. 1 2  Maha-parinibbana Sutta (DN 16), verse 56.
7. ↑  "สามคามสูตร". *พระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๔ พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๖ มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์*. 22 Dec 2017. สืบค้นเมื่อ 4 Aug 2022.`{{cite web}}`: CS1 maint: url-status (ลิงก์)
8. ↑  "จุนทสูตร". *พระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๔ พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๑๖ อังคุตตรนิกาย ทสก-เอกาทสกนิบาต*. 20 Dec 2017. สืบค้นเมื่อ 4 Aug 2022.`{{cite web}}`: CS1 maint: url-status (ลิงก์)
9. ↑  Cunda Kammaraputta Sutta: To Cunda the Silversmith (AN 10.176)
10. 1 2 3 4 5  "จุนทสูตร ว่าด้วยนายจุนทกัมมารบุตร". *พระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๕ พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๑๗ [ฉบับมหาจุฬาฯ]*. สืบค้นเมื่อ 3 Aug 2022.`{{cite web}}`: CS1 maint: url-status (ลิงก์)
11. 1 2 3  ดุสิต ปรีพูล และโสวิทย์ บำรุงภักดิ์ (เมษายน–มิถุนายน 2562). มหาปรินิพพานสูตร : พุทธจริยาสุดท้ายของพระพุทธเจ้า. *วารสารบัณฑิตศึกษามหาจุฬาขอนแก่น* (6:2), หน้า 86–87
12. 1 2  เสฐียรพงษ์ วรรณปก (2 May 2018). "พระพุทธเจ้ามิได้ปรินิพพานด้วยโรคอะไร ว่าด้วย'สูกรมัททวะ'". *มติชนสุดสัปดาห์*. สืบค้นเมื่อ 3 Aug 2022.`{{cite web}}`: CS1 maint: url-status (ลิงก์)
13. ↑  Buswell, Robert E. Jr.; López, Donald S. Jr. (2014). *The Princeton Dictionary of Buddhism*. Princeton University Press. p. 529.