ตลาดสำเพ็งในปัจจุบัน
แผนที่ของเขตสัมพันธวงศ์ (สำเพ็งปรากฏอยู่ในชื่อ Wanit 1 Road หรือ Sampheng Road ซึ่งเริ่มมาจากย่านตลาดน้อย ในขณะที่ส่วนที่เป็นย่านการค้าที่คึกคัก จะเริ่มต้นจากบริเวณถนนราชวงศ์ไปจนสิ้นสุดที่ฝั่งถนนจักรเพชร ในเขตพระนคร)
**สำเพ็ง** หรือ **สามเพ็ง** (อักษรโรมัน: Sampheng) เป็นย่านการค้าแห่งหนึ่งในกรุงเทพมหานคร ตั้งอยู่ในแขวงจักรวรรดิ เขตสัมพันธวงศ์ อยู่ใกล้กับย่านเยาวราช, ถนนราชวงศ์
และต่อเนื่องไปถึงสะพานหัน, พาหุรัดและวังบูรพา ในพื้นที่แขวงวังบูรพาภิรมย์ เขตพระนคร ทั้งนี้สำเพ็งในปัจจุบัน รู้จักกันดีในชื่ออย่างเป็นทางการว่า **ซอยวานิช 1** และในช่วงระหว่างสะพานหันถึงถนนจักรวรรดิเรียกว่า **ตรอกหัวเม็ด**

นิรุกติศาสตร์
-------------

ที่มาของชื่อ "สำเพ็ง" นั้นไม่มีใครทราบว่ามาจากคำว่าอะไร ได้มีผู้สันนิษฐานไปต่าง ๆ นานา บ้างก็ว่ามาจากคำว่า "สามแพร่ง", "สามแผ่น" ซึ่งแผ่นย่อมาจากแผ่นดิน, "ลำเพ็ง" ซึ่งเป็นชื่อพืช, "สามปลื้ม" ซึ่งเป็นชื่อวัด, หรือมาคำจีนแต้จิ๋วว่า "ซำเพ้ง" (三平 *sam1 pêng5*; จีนกลาง: *sān píng*) แปลตรงตัวได้ว่า "ศานติทั้งสาม"

ในทัศนะของสุจิตต์ วงษ์เทศ นักประวัติศาสตร์เชื่อว่าคำว่า "สำเพ็ง" เป็นภาษามอญที่แปลว่า "เจ้าขุนมูลนาย" จึงเป็นไปได้ว่าที่นี่เป็นแหล่งอยู่อาศัยของชาวมอญมาก่อน ที่ชาวจีนจะย้ายเข้ามาอยู่ ส่วนจิตร ภูมิศักดิ์เห็นว่าเป็นมาจากภาษาเขมร "ซำเปียะลี" (សម្ពលី) แปลว่า แม่สื่อ, แม่เล้า ขุนวิจิตรมาตรา (สง่า กาญจนาคพันธุ์) ได้เสนอไว้ว่า อาจจะมาจากชื่อคน "เพ็ง" 3 คนที่อาศัยอยู่ในบริเวณนี้ เพียงเท่านั้น

ประวัติ
-------

สำเพ็งเริ่มต้นจากที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช องค์ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรี ผู้ทรงสถาปนาสร้างกรุงรัตนโกสินทร์ขึ้นที่ฝั่งขวาของแม่น้ำเจ้าพระยา ให้เป็นราชธานีแห่งใหม่แทนที่กรุงธนบุรี ในปี พ.ศ 2325 โดยมีพระบรมมหาราชวังตั้งขึ้นในพื้นที่ ๆ แต่เดิมเป็นที่ตั้งของชุมชนชาวจีน และโปรดให้ย้ายชุมชนชาวจีนออกไปตั้งถิ่นฐานใหม่นอกประตูพระนครทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ ขนานไปกับลำน้ำเจ้าพระยา ตั้งแต่คลองวัดสามปลื้ม (วัดจักรวรรดิราชาวาส) ไปจนถึงคลองสามเพ็ง หรือสำเพ็ง

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว กิจการค้าของชาวจีนที่ได้ตั้งถิ่นฐานอยู่ในย่านสำเพ็งเติบโตขึ้นเป็นลำดับ ชาวตะวันตกที่เข้ามาติดต่อการค้ากับสยามประเทศ เรียกขานย่านสำเพ็งว่า "ตลาดจีน" หรือ "Chinese Bazaar" ในบันทึกของมิชชันนารีที่ได้เข้ามาเยี่ยมดูย่านสำเพ็งในปี พ.ศ. 2378 ระบุความไว้ตอนหนึ่งว่า "ตลาดทั้งหมดดูแล้วน่าจะเรียกว่า "เมืองการค้า" (trading town) มากกว่า ที่นี่มีร้านค้ามากมายหลากหลาย ตั้งอยู่บนสองฝั่งฟากถนนยาวราว 2 ไมล์ แต่ด้วยเหตุที่ร้านค้าต่าง ๆ ตั้งอยู่ปะปนกัน เดินเพียงไม่กี่หลาก็สามารถหาซื้อสินค้าประเภทต่าง ๆ ได้ครบตามที่ต้องการ"

และในสมัยนั้น สำเพ็งเต็มไปด้วยร้านค้าตลอดจนซ่องโสเภณีและโรงฝิ่นที่ปลูกติดกันจนแน่นขนัด หลังคาของแต่ละหลังเกยซึ่งกันและกัน ก่อให้เกิดเพลิงไหม้บ่อย ๆ จนมีคำเปรียบเปรยว่าที่นี่ *"ไก่บินไม่ตกพื้น"* สุนทรภู่รจนาว่า "ถึงสำเพ็งเก๋งตั้งริมฝั่งน้ำ แพประจำยอดเรียงเคียงขนาน มีซุ้มซอกตรอกนางจ้างประจาน ยังสำราญร้องขับไม่หลับลง" (นิราศเมืองแกลง) คำว่า "อีสำเพ็ง" กลายเป็นคำด่าผู้หญิงที่หมายถึง โสเภณี

ปัจจุบัน สำเพ็งเป็นย่านการค้าที่คึกคักมากที่สุดแห่งหนึ่งของกรุงเทพมหานคร โดยเปิดขายตั้งแต่เวลา 08:00 ถึง 17:00 น. ในเวลากลางวัน และยังในเวลากลางคืนตั้งแต่เวลา 23:00 น. จนล่วงเข้าสู่วันใหม่ในเวลา 01:00 หรือจนถึง 06:00 น. ในยามเช้า โดยสินค้าที่นิยมขาย ได้แก่ กิฟต์ช้อป, เครื่องประดับตกแต่งเสื้อผ้า, เสื้อผ้าแฟชั่น, หมวก, นาฬิกา, ตุ๊กตาหรือของเล่นเด็ก รวมถึงอาหารด้วย เป็นต้น โดยมีทั้งขายปลีกและขายส่ง

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3  ดำรงสุนทรชัย, สมศักดิ์ (January 2001). "ลัดเลาะเยาวราช ศึกษาตำนานการค้าที่ทรงวาดกับปูนซิเมนต์ไทย". *นิตยสารผู้จัดการ*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-06-05. สืบค้นเมื่อ 2018-02-26.
2. 1 2  laser (2009-03-23). ""เที่ยวไปกินไป @ สะพานหัน"". *พันทิปดอตคอม*. สืบค้นเมื่อ 2018-01-21.
3. 1 2 3 4  "สำเนาที่เก็บถาวร". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2020-07-25. สืบค้นเมื่อ 2020-07-25.
4. ↑  "'ขรรค์ชัย-สุจิตต์' ทอดน่อง 'ล้ง 1919' เปิดตำนานชุมชนจีน 'กฤช' พากินพระรามลงสรง (คลิป)". *มติชน*. 2020-01-14. สืบค้นเมื่อ 2020-02-05.
5. ↑  จิตร ภูมิศักดิ์. (2550). *โฉมหน้าศักดินาไทย*, กรุงเทพฯ : ศรีปัญญา, พิมพ์ครั้งที่ 9, ISBN 9789748075242. หน้า 240.
6. ↑  "ไก่บินไม่ตกพื้น...ที่สำเพ็ง". *สำนักบรรณสารสนเทศ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช*.[*ลิงก์เสีย*]
7. ↑  บาราย (2010-01-24). "ปริศนานาม..สำเพ็ง". *ไทยรัฐ*. สืบค้นเมื่อ 2018-01-21.
8. ↑  "ตลาดสำเพ็ง เปิดประตูย่านการค้าแห่งใหญ่ใจกลางกรุง - SMELeader.com ศูนย์รวมธุรกิจ SMEs แฟรนไชส์ อาชีพทำเงิน". *www.smeleader.com*. สืบค้นเมื่อ 2017-11-17.
9. 1 2 3  "ตลาดสำเพ็ง แหล่งขายส่งสินค้ากิ๊ฟช้อปที่ใหญ่ที่สุดของไทย | ขายอะไรดี". *www.xn--22c0b1be3csl3a6k.com*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-11-17. สืบค้นเมื่อ 2017-11-17.
10. ↑  "26 ร้านที่สำเพ็ง ช็อปมันๆ ถูกและดี คันปากอยากบอกต่อ! - CLEO Thailand Online Magazine". *CLEO Thailand Online Magazine*. 2017-07-07. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-11-17. สืบค้นเมื่อ 2017-11-17.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิพจนานุกรม มีความหมายของคำว่า ***สำเพ็ง***

* แผนที่และภาพถ่ายทางอากาศของ สำเพ็ง
	+ ภาพถ่ายดาวเทียมจากวิกิแมเปีย หรือกูเกิลแมปส์
	+ แผนที่จากลองดูแมป หรือเฮียวีโก
	+ ภาพถ่ายทางอากาศจากเทอร์ราเซิร์ฟเวอร์

พิกัดภูมิศาสตร์: 13°44′34″N 100°30′15″E﻿ / ﻿13.742869°N 100.504253°E﻿ / 13.742869; 100.504253

| * ด
* ค
* ก
เขตสัมพันธวงศ์ |
| --- |
| แขวง | 
* จักรวรรดิ
* ตลาดน้อย
* สัมพันธวงศ์

 | ที่ตั้งของเขตสัมพันธวงศ์ในกรุงเทพมหานคร |
| ประวัติศาสตร์ | 
* อำเภอสัมพันธวงศ์ จังหวัดพระนคร
* เขตสัมพันธวงศ์ กรุงเทพมหานคร

 |
| ภูมิศาสตร์ | 
* แม่น้ำเจ้าพระยา
* คลอง
	+ ผดุงกรุงเกษม
	+ รอบกรุง (โอ่งอ่าง)

 |
| เศรษฐกิจ | 

|  |  |
| --- | --- |
| คมนาคม | 
* ถนน
	+ ข้าวหลาม
	+ จักรวรรดิ
	+ เจริญกรุง
	+ ตรีมิตร
	+ ทรงวาด
	+ ทรงสวัสดิ์
	+ บริพัตร
	+ แปลงนาม
	+ ผดุงด้าว
	+ พระรามที่ 4
	+ พาดสาย
	+ มหาจักร
	+ มังกร
	+ เยาวพานิช
	+ เยาวราช
	+ ราชวงศ์
	+ ลำพูนไชย
	+ วานิช 1 (สำเพ็ง)
* รายชื่อทางแยก
	+ วงเวียนโอเดียน
* *สะพานหัน* (กลายเป็นศูนย์การค้า)
* สะพานเหล็ก
* รถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล
	+ วัดมังกร
* กรมเจ้าท่า
	+ เรือด่วนเจ้าพระยา
		- ท่าเรือราชวงศ์

 |
| ธุรกิจ | 
* คลองถม
* ธนาคารไทยพาณิชย์ สาขาตลาดน้อย
* บางกอกริเวอร์พาร์ค
* เยาวราช
* ริเวอร์ซิตี
* สำเพ็ง
* เวิ้งนาครเขษม

 |

 |
| สังคม | 

|  |  |
| --- | --- |
| การศึกษา | 
* มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์ วิทยาเขตบพิตรพิมุข จักรวรรดิ
* โรงเรียนไตรมิตรวิทยาลัย

 |
| สาธารณสุข | 
* เทียนฟ้ามูลนิธิ
* โรงพยาบาลสมิติเวช ไชน่าทาวน์

 |
| วัฒนธรรม | 
* วัด
	+ กันมาตุยาราม
	+ กุศลสมาคร
	+ จักรวรรดิราชาวาสวรมหาวิหาร
	+ ชัยชนะสงคราม
	+ ไตรมิตรวิทยารามวรวิหาร
	+ บพิตรพิมุขวรวิหาร
	+ บำเพ็ญจีนพรต
	+ ปทุมคงคาราชวรวิหาร
	+ โลกานุเคราะห์
	+ สัมพันธวงศารามวรวิหาร
* ศาลเจ้า
	+ กวนอู
	+ โจวซือกง
	+ ไต้ฮงกง
	+ เล่งบ๊วยเอี๊ยะ
	+ เล่าปุนเถ่ากง
	+ อาเนี้ยเก็ง
* โบสถ์กาลหว่าร์
* มัสยิดหลวงโกชาอิศหาก
* โรงเจบุญสมาคม
* หอศิลป์กรุงไทย
* ห้างทองตั้งโต๊ะกัง

 |

 |
| หมวดหมู่ หมวดหมู่ |