โปสเตอร์หาเสียงแสดงบัญชีรายชื่อของพรรคการเมืองต่าง ๆ ในการเลือกตั้งสภายุโรป ค.ศ. 2004 ในอิตาลี

|  |
| --- |
| ส่วนหนึ่งของการเมืองการปกครอง |
| **ระบบการลงคะแนน** |
| Ballot box |
| ระบบคะแนนเสียงที่เหนือกว่า/เสียงข้างมาก

---

* **ระบบคะแนนเสียงที่เหนือกว่า**

* ระบบแบ่งเขตคะแนนสูงสุด
* แบบเสียงเดียวโอนไม่ได้
* แบบจำกัดคะแนนเสียง
* ระบบแบ่งเขตหลายเบอร์ (ลงคะแนนยกชุด)
* ระบบแบ่งเขตยกพรรค


---

* **แบบหลายรอบ**

* สองรอบ
* บัตรลงคะแนนหลายรอบ


---

* **ระบบจัดลำดับ/จัดลำดับความชอบ**

* แบบหลายรอบในทันที (จัดลำดับตัวแทน)
	+ ระบบการลงคะแนนแบบมีเงื่อนไข
	+ วิธีของคูมส์
* วิธีกงดอร์แซ (โคปแลนด์, ด็อดจ์สัน, เคเมนี-ยัง, มินิแมกซ์, แนนสัน, ระบบจัดลำดับคู่, ชุลท์เซอ, Alternative Smith)
* ระบบการลงคะแนนแบบพิกัด (การนับแบบบอร์ดา, ระบบนาอูรู/ดาวดาล, การประกวดเพลงยูโรวิชัน)
* แบบบักลิน
	+ ระบบผู้สมัครรอบแรกของโอกลาโฮมา
* ตามชอบยกชุด


---

* **คาร์ดินัล/ระบบเกรด**

* คะแนนรวม
* คะแนนอนุมัติ (แบบผู้สมัครรอบแรกอย่างรวม)
	+ คะแนนอนุมัติผสม
* การตัดสินแบบปกติ
* คะแนนอนุมัติตามความชอบ
* การตัดสินแบบเสียงข้างมาก
* แบบสตาร์

 |
| ระบบสัดส่วน

---

* **ระบบบัญชีรายชื่อ**

* (บัญชีเปิด, บัญชีปิด, บัญชีท้องถิ่น)
* ค่าเฉลี่ยสูงสุด (โดนต์, แซ็งต์-ลากูว์, ฮันติงตัน-ฮิลล์)
* เหลือเศษสูงสุด (แฮร์, ดรูป, อิมเปรีอาลี, ฮาเกินบัค-บิชช็อฟ)


---

* **ระบบสัดส่วนในแบบจัดลำดับ**

* แบบถ่ายโอนคะแนนเสียง (เกรกอรี, ไรต์)
* CPO-STV
* Schulze STV


---

* **ระบบสัดส่วนในแบบคะแนนอนุมัติ**

* คะแนนอนุมัติเป็นสัดส่วน
* คะแนนอนุมัติเป็นสัดส่วนมีลำดับ


---

* **ระบบสัดส่วนคู่**

* เสียงข้างมากแบบยุติธรรม


---

* **ระบบถ่วงน้ำหนัก**

* การมีผู้แทนโดยตรง
* การมีผู้แทนแบบโต้ตอบ
* ประชาธิปไตยแบบลื่นไหล

 |
| ระบบผสม

---

* **ระบบผสมแบบไม่ชดเชยที่นั่ง**

* ระบบคู่ขนาน (เสียงข้างมากผสม)


---

* **ระบบผสมแบบชดเชยที่นั่ง**

* ระบบสัดส่วนสมาชิกผสม
* ระบบสมาชิกเพิ่มเติม
* ระบบเสียงเดียวผสม
* สกอร์โปโร

* คะแนนเสียงเผื่อเลือกเพิ่ม
* สัดส่วนสมาชิกคู่
* สัดส่วนเขตกันดาร-เขตเมือง


---

* **ระบบผสมอื่นๆ**

* เสียงข้างมากเพิ่มที่นั่ง

 |
| **ระบบอื่น ๆ และทฤษฎีเกี่ยวข้อง**
* การลงคะแนนแบบสะสม
* แบบทวินาม
* การลงคะแนนด้วยตัวแทน
	+ Delegated voting
* การเลือกแบบสุ่ม (การจับสลาก, บัตรลงคะแนนสุ่ม)

---

* การเปรียบเทียบระบบลงคะแนนต่างๆ
* ทฤษฎีตัวเลือกสังคม
	+ ทฤษฎีของแอร์โรว์
	+ ทฤษฎีของกิบบาร์ด-แซตเตอร์ธเวท
* ทฤษฎีตัวเลือกสาธารณะ

 |
| icon สถานีย่อยการเมือง |
| * ด
* ค
* ก
 |

**ระบบสัดส่วนแบบบัญชีรายชื่อ** (อังกฤษ: party-list proportional representation) หรือ **ปาร์ตีลิสต์** (party list) เป็นระบบการลงคะแนนที่กำหนดให้ผู้ลงคะแนนเสียงเลือกพรรคการเมืองพรรคใดพรรคหนึ่ง โดยแต่ละพรรคการเมืองได้จัดทำบัญชีรายชื่อของผู้สมัครไว้ เมื่อพรรคใดได้รับเลือก ผู้สมัครที่อยู่ในบัญชีของพรรคนั้นก็จะได้รับเลือกตามสัดส่วนคะแนนเสียงที่ได้รับ โดยระบบสัดส่วนบัญชีรายชื่อสามารถใช้เป็นส่วนหนึ่งกับระบบสมาชิกเพิ่มเติม (additional member system)

ในระบบการลงคะแนนเหล่านี้ พรรคการเมืองแต่ละพรรคจะจัดทำรายชื่อผู้สมัครไว้ โดยพรรคการเมืองจะได้รับจัดสรรจำนวนที่นั่งตามสัดส่วนคะแนนเสียงที่พรรคการเมืองนั้นได้รับ โดยผู้ลงคะแนนอาจลงคะแนนให้กับพรรคการเมืองได้เลย เช่นในแอลเบเนีย อาร์เจนตินา ตุรกี และอิสราเอล หรืออีกกรณีหนึ่งคือ ลงคะแนนให้ผู้สมัครซึ่งคะแนนเสียงจะมารวมกันเป็นคะแนนเสียงของพรรค ดั่งในฟินแลนด์ บราซิล และเนเธอร์แลนด์ หรือลงคะแนนให้กับรายชื่อผู้สมัคร เช่นในฮ่องกง หรือแม้แต่ลงคะแนนให้เลือกระหว่างสองวิธีหลังนี้ดั่งในลักเซมเบิร์ก ("ปานาชาฌ" กับบัญชีรายชื่อ)

การจัดสรรที่นั่ง
----------------

การจัดสรรที่นั่งในระบบสัดส่วนบัญชีรายชื่อสามารถกระทำได้หลายวิธี โดยวิธีหลักที่ใช้กันมากสองวิธีได้แก่

* วิธีค่าเฉลี่ยสูงสุด รวมถึงวิธีโดนต์ (D'Hondt method) ซึ่งใช้ในกัมพูชา โครเอเชีย บราซิล บัลแกเรีย โปแลนด์ ฟินแลนด์ สเปน ออสเตรีย อาร์เจนตินา อาร์มีเนีย อิสราเอล เอสโตเนีย แอลเบเนีย และประเทศอื่น ๆ และวิธีแซ็งต์-ลากูว์ (Sainte-Laguë method) ซึ่งใช้ในนอร์เวย์ นิวซีแลนด์ สวีเดน และเยอรมนี (ในสภาบุนเดิสทาคและอีกหกรัฐ)
* วิธีเหลือเศษสูงสุด รวมถึงวิธีแฮมิลตัน

ระบบสัดส่วนแบบบัญชีรายชื่อยังสามารถใช้ได้ในแบบลูกผสม (ไฮบริด) เช่น ระบบเสริมสมาชิก

วิธีการจัดสรรที่นั่งหลักได้แก่

* วิธีโดนต์แบบปรับแต่ง (เอื้อต่อพรรคขนาดเล็ก)
* วิธีฮันติงตัน-ฮิลล์ (เอื้อต่อพรรคขนาดเล็ก-เพียงเล็กน้อย)
* วิธีเว็บสเตอร์/แซ็งต์-ลากูว์ โควตาแฮร์ (เอื้อต่อพรรคขนาดเล็ก-เพียงเล็กน้อยหากไม่ได้ปรับแต่ง และไม่มีเกณฑ์การใช้คะแนนเสียงขั้นต่ำ)
* โควตาดรูป (เอื้อต่อพรรคขนาดใหญ่-เพียงเล็กน้อย)
* วิธีโดนต์ (เอื้อต่อพรรคขนาดใหญ่-เพียงเล็กน้อย)
* โควตาอิมเปรีอาลี (เอื้อต่อพรรคขนาดใหญ่-มาก)

ในขณะที่การเลือกใช้สูตรคำนวณนั้นมีความสำคัญ อีกเรื่องที่ไม่แพ้กันคือ ขนาดของเขตเลือกตั้ง (จำนวนที่นั่งของแต่ละเขตเลือกตั้ง) ยิ่งขนาดใหญ่ขึ้นเท่าใด ยิ่งทำให้ระบบการลงคะแนนเป็นสัดส่วนมากขึ้นเท่านั้น โดยหากจะให้เป็นสัดส่วนมากที่สุดคือเมื่อไม่มีการแบ่งเขตเลือกตั้งโดยถือว่าทั้งประเทศคือเขตเลือกตั้งเดียว นอกจากนั้นในบางประเทศ ระบบการลงคะแนนแบ่งออกเป็นสองระดับ ระดับประเทศสำหรับพรรคการเมือง และระดับเขตเลือกตั้งสำหรับผู้สมัคร พร้อมทั้งบัญชีรายชื่อซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งของระดับประเทศ ในกรณีนี้ ขนาดของเขตเลือกตั้งนั้นไม่มีความเกี่ยวข้องหากการจัดสรรที่นั่งนั้นคำนวณมาจากคะแนนเสียงระดับประเทศ

บัญชีรายชื่อ
------------

ลำดับในบัญชีรายชื่อนั้นมีความสำคัญต่อผู้สมัครในบัญชีนั้นมีผล โดยอาจจะถูกกำหนดโดยวิธีการภายในของแต่ละพรรค (บัญชีปิด) หรืออาจจะเลือกโดยผู้ลงคะแนนทั้งหมด (บัญชีเปิด) หรือบัญชีที่แตกต่างกันในแต่ละเขต (บัญชีท้องถิ่น) โดยแบ่งออกเป็น 3 แบบคือ

### บัญชีรายชื่อแบบปิด

ดูบทความหลักที่: การเลือกตั้งระบบสัดส่วนแบบบัญชีรายชื่อปิด
ในระบบบัญชีปิด (close list) นั้น พรรคการเมืองจะเป็นผู้ทำบัญชีรายชื่อ จัดลำดับผู้สมัคร และส่งบัญชีรายชื่อผู้สมัครให้กับองค์กรกำกับการเลือกตั้ง บัญชีรายชื่ออาจจะถูกเปิดเผยต่อสาธารณะ เพื่อให้ผู้ลงคะแนนเสียงทราบว่าผู้สมัครรายใดจะได้รับเลือกตามลำดับ ผู้ลงคะแนนสามารถลงคะแนนให้แก่พรรคการเมืองเท่านั้น ไม่สามารถลงแยกเป็นรายผู้สมัครได้

### บัญชีรายชื่อแบบเปิด

ดูบทความหลักที่: การเลือกตั้งระบบสัดส่วนแบบบัญชีรายชื่อเปิด
ในระบบบัญชีเปิด (open list) ผู้ลงคะแนนเสียงมีสิทธิ์เลือกพรรคและเรียงลำดับผู้สมัครในบัญชีรายชื่อนั้น ๆ ตามความพอใจในผู้สมัครแต่ละคนได้ โดยมีหลายระดับตั้งแต่ *ปิดบางส่วน* ที่ผู้สมัครสามารถเลื่อนระดับขึ้นได้ถ้าได้รับจำนวนคะแนนเสียงจำนวนหนึ่ง จนถึง *เปิดเต็มที่* ซึ่งลำดับในบัญชีนั้นสามารถปรับเปลี่ยนได้ตามคะแนนเสียงที่ผู้ลงคะแนนออกเสียงเลือกผู้สมัครเป็นรายบุคคล

ในฝรั่งเศส ระบบบัญชีรายชื่อในการเลือกตั้งระบบสัดส่วนจะต้องรวมผู้สมัครให้มากที่สุด (โดยมากถึงมีจำนวนตัวสำรองเป็นสองเท่าสำหรับการเลือกตั้งระดับจังหวัด) ตามลำดับที่มีให้ในบัญชีรายชื่อทั้งหมด ในขณะที่ในประเทศอื่น ๆ นั้นไม่จำเป็นจะต้องใส่ให้เต็มบัญชีก็ได้ ในระบบบัญชีเปิดนี้เรียกกันว่า "ปานาชาฌ"

### บัญชีรายชื่อท้องถิ่น

ดูบทความหลักที่: การเลือกตั้งระบบสัดส่วนแบบบัญชีรายชื่อท้องถิ่น
ในระบบบัญชีรายชื่อท้องถิ่น (local list) ผู้ลงคะแนนเสียงมีสิทธิ์เลือกผู้สมัครในท้องถิ่นของตนเอง ผู้สมัครที่มีอัตราผู้ออกเสียงมากที่สุดจะได้เข้าไปอยู่ในบัญชีรายชื่อตามลำดับ

ดูเพิ่ม
-------

* การเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อในประเทศไทย

อ้างอิง
-------

1. ↑  "Proportional Representation Systems". *mtholyoke.edu*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2001-01-24. สืบค้นเมื่อ 2021-06-16.
2. ↑  "Proportional Representation Open List Electoral Systems in Europe" (PDF). International Foundation for Electoral Systems. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2014-12-24.
3. ↑  "Système électoral du Grand-Duché de Luxembourg(fr)". elections.public.lu.
4. ↑  Benoit, Kenneth. "Which Electoral Formula Is the MostProportional? A New Lookwith New Evidence" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2010-06-24.
5. ↑  Wilson, Helen J. "The D'Hondt Method Explained" (PDF).
6. ↑  การเลือกตั้งและระบบเลือกตั้ง[*ลิงก์เสีย*], คณะทำงานศึกษาวิเคราะห์และติดตามการยกร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ สำนักงานป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ