**อุทัย แก้วละเอียด** (23 กรกฎาคม พ.ศ. 2475 – 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563) ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) พ.ศ. 2552 และครูผู้เชี่ยวชาญดนตรีไทย

ประวัติ
-------

**อุทัย แก้วละเอียด** เป็นบุตรของถึก แก้วละเอียด และละออ แก้วละเอียด เกิดเมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม พ.ศ. 2475 ที่ตำบลอัมพวา อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม สมรสครั้งแรกกับประทิน เทียนประมุข มีบุตรด้วยกัน 3 คน เป็นหญิง 2 คน และชาย 1 คน ต่อมาได้แยกทางกัน และสมรสใหม่กับอัจฉรา (สกุลเดิม โขมมัย) 

และมีพี่น้อง 4 คน คือ 

1.อุทัย แก้วละเอียด 

2.สมัคร แก้วละเอียด 

3.ชื่อเล่น เปี๊ยก 

4.ชื่อเล่น จวบ 

### การศึกษา

อุทัยเริ่มต้นเข้าศึกษาชั้นมูลจนจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ที่โรงเรียนวัดอัมพวา ตำบลอัมพวา อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม ซึ่งเป็นชั้นสูงสุดของโรงเรียนในขณะนั้น ชีวิตของอุทัยผูกพันกับวงดนตรีไทยมาโดยตลอด ปู่ของเขาเป็นนักดนตรีเอก ส่วนย่าเป็นแม่เพลงฉ่อย บิดาเป็นมือฆ้อง ซึ่งเป็นบุคคลที่มีชื่อเสียงในยุคนั้น ด้วยชีวิตสิ่งแวดล้อมที่คลุกคลีกับดนตรีไทยและสืบทอดสายเลือด ทำให้อุทัยรักและหลงใหลในศิลปวัฒนธรรมด้านดนตรีไทยอย่างเต็มเปี่ยม 

เมื่อเยาว์วัยบิดาไม่ต้องการให้บุตรมีอาชีพเป็นนักดนตรีไทย จึงไม่ยอมให้ฝึกหัดเล่นดนตรีและไม่ต่อเพลงให้ อุทัยจึงมักจะแอบไปฝึกเรียนดนตรีไทยด้วยตนเองเสมอ ๆ ขณะอายุได้ 6 ขวบ ได้หนีไปขอฝึกเรียนดนตรีไทยกับปาน นิลวงศ์ โดยเริ่มฝึกเรียนฆ้องวงใหญ่ ปานเห็นความสามารถในการจำเพลง ความเฉลียวฉลาดในการต่อเพลง และพรสวรรค์ทางด้านดนตรีไทย จึงให้ฝึกเรียนระนาดเอกจนอายุ 8 ขวบ และได้รับอนุญาตให้ออกแสดงในงานต่าง ๆ รวมกับปาน โดยมีหน้าที่เป็นผู้ตีฆ้องวงเรื่อยมา ด้วยความเป็นนักดนตรีในสายเลือดทำให้อุทัยไม่หยุดนิ่งอยู่กับที่ กลับแสวงหาความรู้ในศิลปะดนตรีไทย จนได้พบพริ้ม นักปี่ ในวงของปี่พาทย์มอญ อุทัยจึงไปขอฝากตัวเป็นศิษย์เพื่อฝึกเรียนดนตรีปี่พาทย์มอญ ขณะนั้นกำลังเรียนอยู่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 พริ้มได้จัดพิธีอุปสมบทให้บุตรชาย ในงานนี้ได้เชิญหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) มาร่วมงาน พริ้มได้จัดการแสดงละครโดยให้อุทัยเป็นผู้ตีระนาดเอกประกอบการแสดงละคร ทำให้หลวงประดิษฐไพเราะ ได้เห็นความสามารถในเชิงดนตรีไทย เกิดความพึงพอใจ จึงไปขออุทัยกับบิดา-มารดา ยุคนี้เป็นยุคที่ดนตรีไทยกำลังเฟื่องฟูเป็นที่นิยม วงต่าง ๆ จะค้นหานักดนตรีฝีมือดี ๆ ให้มาเป็นนักดนตรีประจำวง

ในระหว่างอยู่กับหลวงประดิษฐไพเราะ อุทัยตั้งใจมุ่งมั่น ทุ่มเทกับการฝึกซ้อมจนสามารถบรรเลงเครื่องดนตรีไทยได้ทุกชิ้น เขาได้รับความรักและความเมตตาให้ไปร่วมแสดงในงานบรรเลงปี่พาทย์วงหลวงประดิษฐไพเราะ เมื่อนักดนตรีคนใดไม่มา หรือเครื่องดนตรีบางชิ้นว่างลงเขาจะเป็นผู้บรรเลงแทน และสามารถบรรเลงได้ดีทุก ๆ หน้าที่ ตั้งแต่เครื่องดนตรีประกอบจังหวัดจนถึงระนาดเอก ฆ้อง ระนาดทุ้ม จากความรู้ความสามารถ มีปฏิภาณไหวพริบ ความขยันหมั่นเพียร อดทนมุ่งมั่น ตั้งใจในการฝึกซ้อมดนตรีไทยเพื่อพัฒนาฝีมือของตนอย่างต่อเนื่องเป็นที่พึงพอใจ ได้รับความรักและเมตตาจากหลวงประดิษฐไพเราะจนตั้งฉายาให้อุทัยว่า "เผือดน้อย" เพราะตีระนาดได้ไหว ฝีมือจัดจ้าน ไม่ต่างจากนักดนตรีมือระนาดรุ่นพี่ เป็นที่กล่าวขานในวงการนักดนตรีไทยในยุคนั้น ชื่อว่าเผือด ด้วยพรสวรรค์ และมีความจำเป็นเลิศ ได้รับการฝึกฝนร้องเพลง และประพันธ์เพลงด้วย

### การทำงาน

อุทัย ได้ติดตามรับใช้หลวงประดิษฐไพเราะ ไปทุกหนทุกแห่ง โดยให้เป็นนักดนตรีประจำวง ด้วยฝีมือที่จัดจ้าน และมีปฏิภาณไหวพริบ แม้กระทั่งการร้องเพลงก็สามารถพลิกแพลงได้ดีเป็นที่พอใจของหลวงประดิษฐไพเราะ จนได้เอ่ยคำพูดออกมาว่า "ทัยเป็นคนฉลาดดี เอาไปไหน ไม่อายใคร มีความขยัน มีนิสัยเรียบร้อย" ด้วยลักษณะพิเศษเฉพาะตน เมื่อมีงานแสดงสำคัญ ๆ งานรัฐธรรมนูญ งานสังคีตศาลา หลวงประดิษฐไพเราะจะให้ลูกศิษย์ที่มีฝีมือดี ไปรวมวงเล่นดนตรีไทย มีบุญยงค์ เกตุคง บรรเลงระนาดเอก บุญยัง เกตุคง บรรเลงระนาดทุ้ม อุทัยบรรเลงฆ้องวง บางครั้งให้บรรเลงระนาดเอกสลับกับบุญยงค์ และประสิทธิ์ ถาวร ด้วยความเป็นผู้สุภาพเรียบร้อย หลวงประดิษฐไพเราะจึงมีความไว้วางใจมอบหมายให้อุทัยรับหน้าที่ดูแลพวกละคร ซึ่งในขณะนั้นการละครเป็นที่นิยม การแสดงละครตะวันตกเข้ามาเฟื่องฟูในยุคนั้น หลวงประดิษฐไพเราะ ได้ตั้งโรงละครขึ้นในบ้านชื่อ **"ผกาวลี"** โดยให้ลัดดา สารตายนต์ เป็นผู้ควบคุมการแสดง ส่วนด้านดนตรีไทยให้อุทัยควบคุมโดยมีการบรรเลงเพลงไทยผสมผสานกับเครื่องดนตรีสากล ประสิทธิ์ ศิลปบรรเลง ซึ่งเป็นบุตรชายของหลวงประดิษฐไพเราะ ควบคุมเอง เมื่ออุทัยอายุครบที่จะอุปสมบท หลวงประดิษฐไพเราะ ได้มีเมตตาจัดการอุปสมบทให้ หลังจากลาสิกขา หลวงประดิษฐไพเราะเห็นความสามารถโดดเด่นในเชิงดนตรีไทยของอุทัย จึงให้กลับไปตั้งวงดนตรีไทยที่จังหวัดสมุทรสงคราม และตั้งชื่อให้ว่า **"วงไทยบรรเลง"** ด้วยความกตัญญู ยึดถือคำสอนของหลวงประดิษฐไพเราะ อุทัยจึงกลับไปเริ่มสอนดนตรีไทย และตั้งวงปี่พาทย์ที่อัมพวาบ้านเกิด 

อุทัยได้ตั้งใจและมุ่งมั่นถ่ายทอดความรู้ให้กับลูกศิษย์ซึ่งเป็นเด็กแถวละแวกบ้านทั้งใกล้และไกล ทุกคนจะมาอยู่รวมกันฝึกซ้อมเพลง และต่อเพลง นักดนตรีคนใดมีฝีมือเก่งกาจออกงานแสดงได้ ก็จะให้ออกงานแสดง เมื่อว่างงานก็จะฝึกซ้อมเพลงถ่ายทอดความรู้ให้กับศิษย์ เมื่อมีการประชันฝีมือจะส่งวงดนตรีไทยบรรเลงเข้าประชัน ในปัจจุบันวงไทยบรรเลงเป็นวงดนตรีไทยที่มีชื่อเสียงที่สุดวงหนึ่งของจังหวัดสมุทรสงคราม ได้รับรางวัลชนะเลิกจากการส่งวงประชันหลายครั้ง เยาวชนจากวงไทยบรรเลงจะได้รับการคัดเลือกเป็นยุวชนในพระบรมราชูปถัมภ์ของมูลนิธิราชานุสรณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย หลังจากที่วงไทยบรรเลงเป็นปึกแผ่นแล้ว อุทัยได้มอบหมายให้สมัคร แก้วละเอียด น้องชาย เป็นผู้ควบคุมดูแลวงแทน

นอกจากนี้ อุทัยยังได้บรรเลงระนาดในรายการ "ดร.อุทิศแนะดนตรีไทย" ออกเผยแพร่ความรู้แก่สาธารณชนมาเป็นเวลากว่า 30 ปีและบรรเลงปี่พาทย์ไว้กับงานบันทึกเสียงเพลงไทยอีกเป็นจำนวนมาก ทั้งเพลงโบราณ เพลงชุดความรู้สายวิชาหลวงประดิษฐ์ไพเราะ และเพลงที่อุทิศ นาคสวัสดิ์ ได้ประพันธ์ขึ้นใหม่ ได้ใช้ความรู้ความสามารถทางด้านดนตรีไทยไปเผยแพร่ยังประเทศสหรัฐ อาร์เจนตินา แคนาดา เม็กซิโก ปานามา ชิลี บราซิล กับคุณหญิงชิ้น ศิลปะบรรเลง เป็นเวลา 9 เดือน มีผลงานประพันธ์เพลงจำนวนมาก เช่น เพลงอุสเรน เถา เทพทอง เถา ดอกไม้เหนือ เถา สุดคะนึง เถา โหมโรงมัธยมศึกษา โหมโรงอักษรศาสตร์ ฯลฯ ผลงานเพลงมีความไพเราะมาก ในวงการดนตรีปัจจุบันก็ยังมีการนำมาใช้บรรเลงอยู่ ได้รักษาตำราและพิธีการไหว้ครูของหลวงประดิษฐ์ไพเราะไว้อย่างเคร่งครัดต่อจากรุ่นครูประสิทธิ์ ศิลปะบรรเลง และอุทัยยังได้รับเชิญให้แสดงเดี่ยวระนาดเอก ในการแสดงระนาดโลก ที่ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย ได้รับยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรม สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) จากสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ ได้รับรางวัลเพชรสยาม สาขาดนตรีไทย จากมหาวิทยาลัยราชภัฎจันทรเกษม ในช่วงบั้นปลายของชีวิต ยังคงยึดมั่นตั้งใจที่จะถ่ายทอดความรู้ให้แก่ศิษย์ทำให้มีลูกศิษย์จำนวนมากยังดูแลและปรับวงไทยบรรเลงที่อำเภออัมพวาบ้านเกิด จนเป็นวงดนตรีไทยที่มีชื่อเสียงและยังสร้างสรรค์ผลงานเพลงอย่างต่อเนื่องนายอุทัย จึงได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) พ.ศ. 2552

### เสียชีวิต

อุทัย แก้วละเอียด เสียชีวิตเมื่อวันที่ 3 กุมภาพันธ์ เวลาประมาณ 06.40 น. ที่โรงพยาบาลศิริราช ด้วยอาการปอดติดเชื้อ สิริอายุ 88 ปี โดยทางทายาท ได้ขอพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ ในวันที่ 4 กุมภาพันธ์ เวลา 17.00 น. และสวดพระอภิธรรมศพ เวลา 18.00 น. จากนั้นระหว่างวันที่ 5-8 กุมภาพันธ์ มีกำหนดสวดพระอภิธรรมศพ เวลา 19.00 น. ณ ศาลา 5 วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ซึ่งทางครอบครัวจะเก็บศพไว้บำเพ็ญกุศลเป็นเวลา 100 วัน มีพิธีพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 16 มิถุนายน พ.ศ. 2563 ณ วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

เครื่องราชอิสริยาภรณ์
---------------------

* พ.ศ. 2553 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์ ชั้นที่ 4 จตุตถดิเรกคุณาภรณ์ (จ.ภ.)

อ้างอิง
-------

* คณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ,สำนักงาน. **ศิลปินแห่งชาติ พุทธศักราช 2552**. กรุงเทพฯ : รุ่งศิลป์การพิมพ์ (1977), 2553. 250 หน้า
* ผกามาศ ใจฉลาด. รักลูกศิษย์ไม่คิดอามิสสินจ้างครูดนตรีไทยอุทัย แก้วละเอียด คมชัดลึก. 7 เมษายน พ.ศ. 2553. สืบค้นเมื่อ 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563.

1. ↑  คม ชัด ลึก ออนไลน์. เสกสรร-ปรีชา–ประยงค์ขึ้นแท่นศิลปินแห่งชาติ 52, 7 มกราคม พ.ศ. 2553. สืบค้นเมื่อ 6 กุมภาพันธ์ 2563
2. ↑   มติชนออนไลน์ สิ้น ‘อุทัย แก้วละเอียด’ ศิลปินแห่งชาติ ระนาดเอกชั้นครู วงการดนตรีไทยสูญเสียครั้งยิ่งใหญ่ 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563, สืบค้นเมื่อ 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2563
3. ↑  ราชกิจจานุเบกษา ประกาศสำนักกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์ ประจำปี 2553 เล่ม 128, ตอนที่ 3 ข, 16 กุมภาพันธ์ 2554, หน้า 145.

| * ด
* ค
* ก
ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง |
| --- |
| ดนตรี | 

|  |  |
| --- | --- |
| ดนตรีไทย | กาหลง พึ่งทองคำ · จิรัส อาจณรงค์ · จำเนียร ศรีไทยพันธุ์ · เฉลิม บัวทั่ง · เฉลิม ม่วงแพรศรี · ชิ้น ศิลปบรรเลง · เชื้อ ดนตรีรส · เตือน พาทยกุล · บุญยงค์ เกตุคง · เบ็ญจรงค์ ธนโกเศศ · ปี๊บ คงลายทอง · ประเวศ กุมุท · ประสิทธิ์ ถาวร · พินิจ ฉายสุวรรณ · ไพฑูรย์ กิตติวรรณ · มนตรี ตราโมท · สำราญ เกิดผล · สิริชัยชาญ ฟักจำรูญ · เสนาะ หลวงสุนทร · วิชิต โห้ไทย · อุทัย แก้วละเอียด |
| ดนตรีสากล | เกียรติพงศ์ กาญจนภี · ชาญ บัวบังศร · ชูชาติ พิทักษากร · ณรงค์ฤทธิ์ ธรรมบุตร · ดุษฎี บุญทัศนกุล · ธนิสร์ ศรีกลิ่นดี · ประภาส ชลศรานนท์ · ประสิทธิ์ ศิลปบรรเลง · ปิยะพันธ์ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา · มาลัยวัลย์ บุณยะรัตเวช · แมนรัตน์ ศรีกรานนท์ · วิรัช อยู่ถาวร · วีระพันธ์ วอกลาง · สันติ ลุนเผ่ · หม่อมหลวงอัศนี ปราโมช · พิมพ์ปฏิภาณ พึ่งธรรมจิตต์ |
| เพลงและดนตรีพื้นบ้าน | กำปั่น นิธิวรไพบูลย์ · เกลียว เสร็จกิจ · ขาเดร์ แวเด็ง · ควน ทวนยก · เจ้าเครือแก้ว ณ เชียงใหม่ · จันทร์สม สายธารา · ไชยลังกา เครือเสน · ทองหล่อ ทำเลทอง · บุญศรี รัตนัง · บัวผัน จันทร์ศรี · ประทีป สุขโสภา · ประยูร ยมเยี่ยม · เปลื้อง ฉายรัศมี · หวังดี นิมา · ใหญ่ วิเศษพลกรัง |
| เพลงไทยสากล | จินตนา ปาลกะวงศ์ ณ อยุธยา · ชรินทร์ นันทนาคร · ชาลี อินทรวิจิตร · เชอร์รี่ เศวตนันทน์ · หม่อมราชวงศ์ถนัดศรี สวัสดิวัตน์ · นคร ถนอมทรัพย์ · ประสิทธิ์ พยอมยงค์ · เปรื่อง ชื่นประโยชน์ · นาวาตรีพยงค์ มุกดา · หม่อมหลวงพวงร้อย อภัยวงศ์ · เพ็ญศรี พุ่มชูศรี · มัณฑนา โมรากุล · มนัส ปิติสานต์ · ยืนยง โอภากุล · รุ่งฤดี แพ่งผ่องใส · รวงทอง ทองลั่นธม · วินัย พันธุรักษ์ · เศรษฐา ศิระฉายา · สง่า อารัมภีร · สมาน กาญจนะผลิน · สุคนธ์ พรพิรุณ · สุดา ชื่นบาน · สติ สติฐิต · สุรพล โทณะวณิก · สุเทพ วงศ์กำแหง |
| เพลงไทยลูกทุ่ง | ชัยชนะ บุญนะโชติ · ชิน ฝ้ายเทศ · ประยงค์ ชื่นเย็น · ผ่องศรี วรนุช · พงษ์ศักดิ์ จันทรุกขา · พยงค์ มุกดา · วิเชียร คำเจริญ · ไวพจน์ สกุลนี · สลา คุณวุฒิ · สมนึก ทองมา · สมเศียร พานทอง · สมส่วน พรหมสว่าง |
| คีตศิลป์ | เจริญใจ สุนทรวาทิน · แจ้ง คล้ายสีทอง · ทัศนีย์ ขุนทอง · ท้วม ประสิทธิกุล · มงคล แสงสว่าง · ศิริ วิชเวช · สุดจิตต์ อนันตกุล · สุรางค์ ดุริยพันธุ์ |

 |
| นาฎศิลป์ | กรี วรศะริน · จตุพร รัตนวราหะ · จำเรียง พุธประดับ · เจียร จารุจรณ · เฉลย ศุขะวณิช · ชูศรี สกุลแก้ว · แผ้ว สนิทวงศ์เสนี · ไพฑูรย์ เข้มแข็ง · ประเมษฐ์ บุณยะชัย · ประสิทธิ์ ปิ่นแก้ว · รัจนา พวงประยงค์ · รัตติยะ​ วิกสิตพงศ์  · ราฆพ โพธิเวส · วราพร ปราโมช ณ อยุธยา · เวณิกา บุนนาค · ศิริวัฒน์ ดิษยนันทน์ · ศุภชัย จันทร์สุวรรณ์ · ส่องชาติ ชื่นศิริ · สัมพันธ์ พันธุ์มณี · สาคร ยังเขียวสด · สุวรรณี ชลานุเคราะห์ · เสรี หวังในธรรม · หยัด ช้างทอง |
| การแสดงพื้นบ้าน | กั้น เชาวพ้อง · กั้น ทองหล่อ · คำ กาไวย์ · คำผาย นุปิง · เคน ดาเหลา · เคล้าน้อย โรจนเมธากุล · จูเลี่ยม กิ่งทอง · ฉลาด ส่งเสริม · ฉวีวรรณ ดำเนิน · ฉิ้น อรมุต · ธรรมนิตย์ นิคมรัตน์ · ทรงศักดิ์ ประทุมสินธุ์ · ทองใบ เรืองนนท์ · ทองมาก จันทะลือ · ณรงค์ จันทร์พุ่ม · นครินทร์ ชาทอง · นิตยา รากแก่น · บัวซอน ถนอมบุญ · บัวเรียว รัตนมณีภรณ์  · บุญเพ็ง ไฝผิวชัย · บุญยัง เกตุคง · บุญเลิศ นาจพินิจ · พร้อม บุญฤทธิ์ · มานพ ยาระณะ · ยก ชูบัว · ศรีนวล ขำอาจ · สมพันธ์ โชตนา · สร้อย ดำแจ่ม · สุชาติ ทรัพย์สิน · หะมะ แบลือแบ (มะยะหา) · อิ่ม จิตภักดี |
| ภาพยนตร์และละคร | กรีพงศ์ เทียมเศวต · คเณศ เค้ามูลคดี · จุรี โอศิริ · ชนประคัลภ์ จันทร์เรือง · หม่อมเจ้าชาตรีเฉลิม ยุคล · ชาลี อินทรวิจิตร · ดอกดิน กัญญามาลย์ · แท้ ประกาศวุฒิสาร · นพพล โกมารชุน · บุญฉลอง ภักดีวิจิตร · ภัทราวดี มีชูธน · พิศมัย วิไลศักดิ์ · ไพรัช สังวริบุตร · มัทนี รัตนิน · มารศรี อิศรางกูร ณ อยุธยา · ยุทธนา มุกดาสนิท · วิจิตร คุณาวุฒิ · วิโรจน์ วีระวัฒนานนท์ · สดใส พันธุมโกมล · สมควร กระจ่างศาสตร์ · ปง อัศวินิกุล · สมบูรณ์สุข นิยมศิริ · สมชาย อาสนจินดา · สมบัติ เมทะนี · สมพงษ์ พงษ์มิตร · สมสุข กัลย์จาฤก · สวง ทรัพย์สำรวย · สอาด เปี่ยมพงษ์สานต์ · สุประวัติ ปัทมสูต · พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอนุสรมงคลการ · อำนวย กลัสนิมิ · อารีย์ นักดนตรี · เอก ชาวราษฎร์ |
| แม่แบบ:ศิลปินแห่งชาติ : **ทัศนศิลป์**  ● **ศิลปะการแสดง** ● **วรรณศิลป์** |