สำหรับความหมายอื่น ดูที่ วัตถุมงคล

บทความนี้อ้างอิงคริสต์ศักราช/คริสต์ทศวรรษ/คริสต์ศตวรรษ ซึ่งเป็นสาระสำคัญของเนื้อหา

หีบวัตถุมงคลปิดทองของนักบุญทอรินนักบุญทอรินัส
วัตถุมงคลของพระโคตมพุทธเจ้าจากพระสถูปstupaในกนิษกะ, เปชวาร์, ปากีสถาน, ในปัจจุบันอยู่ที่มัณฑะเลย์, พม่า
เครื่องบรรจุวัตถุมงคลที่เซวิลล์
**หีบวัตถุมงคล** (อังกฤษ: Reliquary) หรือบางครั้งก็เรียกว่า "หีบสักการะ" หรือคำในภาษาฝรั่งเศสว่า "châsse" ที่แปลว่า "หีบ" คือตู้ที่ใช้บรรจุวัตถุมงคล ที่อาจจะเป็นชิ้นส่วนจากร่างของนักบุญเช่นกระดูก ชิ้นเสื้อผ้า หรือสิ่งของที่เกี่ยวข้องกับนักบุญ หรือ บุคคลสำคัญทางศาสนา ความแท้ของสิ่งของดังกล่าวมักจะเป็นเรื่องที่โต้แย้งกัน คริสต์ศาสนสถานบางแห่งก็ระบุว่าต้องการเอกสารที่พิสูจน์ประวัติความเป็นเจ้าของ

ลักษณะรูปทรงและประวัติ
----------------------

"Philatory" เป็นหีบวัตถุมงคลแบบใสที่ออกแบบเพื่อให้เห็นกระดูกหรือวัตถุมงคลของนักบุญที่บรรจุอยู่ภายใน หีบวัตถุมงคลอีกแบบหนึ่งเรียกว่า "แป้นมอนสแทรนซ์" (monstrance) ซึ่งก็เป็นอีกแบบหนึ่งที่สามารถมองเห็นสิ่งของที่บรรจุอยู่ภายในได้ 

เป็นที่ทราบกันมานานแล้วว่าวัตถุมงคลมีความสำคัญต่อทั้งผู้นับถือศาสนาฮินดู และ ศาสนาพุทธ ในวัฒนธรรมของทั้งสองศาสนาวัตถุมงคลมักจะบรรจุไว้ในเจดีย์หรือวัด เพื่อให้ผู้ศรัทธาสามารถเดินทางมาทำการจาริกแสวงบุญได้ 

ในแอฟริกาตะวันตกสิ่งบรรจุวัตถุมงคลที่ใช้ในธรรมเนียม Bwete จะประกอบด้วยสิ่งของที่ถือว่าขลัง หรือ กระดูกของบรรพบุรุษ และมาจะมีรูปผู้พิทักษ์อยู่ด้วย

รูปเคารพของนักบุญกุรีย์แห่งคาซานที่มีวัตถุมงคลฝังอยู่ด้วยในภาพ
การใช้สิ่งบรรจุวัตถุมงคลกลายมาเป็นสิ่งสำคัญในธรรมเนียมของผู้นับถือคริสต์ศาสนามาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 4 วัตถุมงคลสักการะกันในคริสต์ศาสนสถานของนิกายโอเรียนทัลออร์โธด็อกซ์, อีสเติร์นออร์โธด็อกซ์, โรมันคาทอลิก และบางครั้งก็ในนิกายอังกลิคันด้วย ตู้หรือหีบวัตถุมงคลเป็นสิ่งที่ใช้ป้องกันและใช้แสดงวัตถุมงคลที่เชื่อกันว่าเป็นสิ่งที่ได้รับพรจากอำนาจศักดิ์สิทธิ์ของพระเจ้าให้มีพลังปาฏิหาริย์ สิ่งที่ใช้บรรจุวัตถุมงคลมีด้วยกันหลายขนาดตั้งแต่เป็นจี้หรือแหวนไปจนถึงหีบที่มีลักษณะคลายหีบศพอย่างง่าย ๆ ไปจนถึงสิ่งที่ตกแต่งอย่างวิจิตร สิ่งที่ใช้บรรจุวัตถุมงคลหลายชิ้นออกแบบเพื่อการขนย้ายได้ง่าย หรือ ใช้ในการตั้งแสดงให้สาธารณชนทำการสักการะได้ หรือ ใช้ในการแห่ในกระบวนพิธีทางศาสนาในวันสมโภชน์นักบุญหรือวันสำคัญทางศาสนา นักแสวงบุญก็มักจะนิยมมาทำการสักการะวัตถุมงคลที่อาจจะทำโดยการก้มหรือจูบวัตถุมงคล

สิ่งที่ใช้บรรจุวัตถุมงคลในสมัยแรกโดยทั่วไปจะเป็นกล่องที่อาจจะเป็นแบบเรียบง่ายหรือมีลักษณะคล้ายสิ่งก่อสร้าง (ตามทรงคริสต์ศาสนสถาน) ที่เรียกกันว่า "หีบสักการะ" หรือ "chasses" สัตยกางเขน (True Cross) เป็นวัตถุมงคลเป็นที่นิยมกันในคริสต์ศตวรรษที่ 9 เป็นต้นมาและมาจะบรรจุในสิ่งที่เป็นทรงกางเขนที่ทำด้วยเงินหรือทอง ตกแต่งด้วยเอนาเมลและอัญมณี ตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 10 หีบบรรจุวัตถุมงคลทรงเดียวกันกับวัตถุที่แสดงกลายมาเป็นสิ่งที่นิยมทำกัน เช่นพระเศียรของสมเด็จพระสันตะปาปาอเล็กซานเดอร์ที่ 1 ก็ได้รับการบรรจุในกล่องที่เป็นทรงศีรษะ ในทำนองเดียวกันกระดูกของนักบุญก็มักจะบรรจุในกล่องที่เป็นทรงเดียวกับส่วนของกระดูกที่แสดง เช่น เท้า หรือ มือเป็นต้น

ในปลายยุคกลางก็มีการเริ่มใช้ "แป้นมอนสแทรนซ์" ที่แสดงวัตถุมงคลในผอบแก้วที่ตั้งบนท่อนโลหะ ในช่วงเดียวกันนี้ก็เริ่มมีที่บรรจุวัตถุมงคลที่เป็นเพชรพลอยที่ใช้บรรจุวัตถุมงคลขนาดเล็กเช่นหนามศักดิ์สิทธิ์จากมงกุฎหนาม

ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 16 นักปฏิรูปเช่นมาร์ติน ลูเทอร์เป็นปฏิปักษ์ต่อการสักการะวัตถุมงคล เพราะวัตถุดังกล่าวไม่มีเครื่องพิสูจน์ได้ว่าเป็นสิ่งของที่แท้จริงตามที่กล่าว วัตถุมงคลหลายชิ้นโดยเฉพาะทางตอนเหนือของยุโรปถูกทำลายโดยกลุ่มคาลวินหรือผู้สนับสนุนระหว่างการปฏิรูปศาสนาของนิกาย โปรเตสแตนต์ บางชิ้นก็ถูกหลอมหรือถอดออกเพื่อเอาอัญมณีที่บรรจุอยู่ภายในหรือใช้ตกแต่ง แต่กระนั้นการสร้างสิ่งบรรจุวัตถุมงคลก็ยังคงทำกันอยู่จนกระทั่งในปัจจุบันนี้ โดยเฉพาะสำหรับประเทศที่นับถือนิกายโรมันคาทอลิกและอีสเติร์นออร์โธด็อกซ์

ระเบียงภาพ
----------

* หีบบรรจุวัตถุมงคลของนักบุญเซเวอรัสLandes, ฝรั่งเศสหีบบรรจุวัตถุมงคลของ  
นักบุญเซเวอรัส  
Landes, ฝรั่งเศส
* หีบสามกษัตริย์มหาวิหารโคโลญโคโลญ, เยอรมนีหีบสามกษัตริย์  
มหาวิหารโคโลญ  
โคโลญ, เยอรมนี
* หีบบรรจุวัตถุมงคลของนักบุญทอมัส เบ็คเค็ทลิมอชส์, ฝรั่งเศสหีบบรรจุวัตถุมงคลของ  
นักบุญทอมัส เบ็คเค็ท  
ลิมอชส์, ฝรั่งเศส
* หีบบรรจุวัตถุมงคลคริสต์ศตวรรษที่ 13โคโลญ, เยอรมนีหีบบรรจุวัตถุมงคล  
คริสต์ศตวรรษที่ 13  
โคโลญ, เยอรมนี
* ที่บรรจุวัตถุมงคลทรงกางเขนที่บรรจุวัตถุมงคล  
ทรงกางเขน
* หีบบรรจุกระดูกเฟิร์สเตนเฟลด์บรึคเยอรมนีหีบบรรจุกระดูก  
เฟิร์สเตนเฟลด์บรึค  
เยอรมนี
* หีบบรรจุพระกะโหลกของนักบุญเอลิซาเบธแห่งฮังการีบรัสเซลส์, เบลเยียมหีบบรรจุพระกะโหลกของ  
นักบุญเอลิซาเบธแห่งฮังการี  
บรัสเซลส์, เบลเยียม
* "แป้นมอนสแทรนซ์" บรรจุพระโลหิตของพระเยซูโครเอเชีย"แป้นมอนสแทรนซ์" บรรจุ  
พระโลหิตของพระเยซู  
โครเอเชีย
* "แป้นมอนสแทรนซ์"บรรจุวัตถุมงคลโคโลญ, เยอรมนี"แป้นมอนสแทรนซ์"  
บรรจุวัตถุมงคล  
โคโลญ, เยอรมนี
* การแห่หีบบรรจุวัตถุมงคลเบลเยียมการแห่หีบบรรจุวัตถุมงคล  
เบลเยียม

อ้างอิง
-------

1. ↑  "Two Gandhāran Reliquaries" K. Walton Dobbins. *East and West*, 18 (1968), pp. 151–162.
2. ↑  *The Stūpa and Vihāra of Kanishka I*. K. Walton Dobbins. (1971) The Asiatic Society of Bengal Monograph Series, Vol. XVIII. Calcutta.
3. ↑  "Is the Kaniṣka Reliquary a work from Mathurā?" Mirella Levi d’Ancona. *Art Bulletin*, Vol. 31, No. 4 (Dec. 1949), pp. 321–323.

ดูเพิ่ม
-------

* วัตถุมงคล
* วัตถุมงคลในพุทธศาสนา
* วัตถุมงคลในคริสต์ศาสนา

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

 วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ หีบวัตถุมงคล