**รัฐสภาแคนาดา** (อังกฤษ: Parliament of Canada, ฝรั่งเศส: *Parlement du Canada*) เป็นสภานิติบัญญัติในระดับสหพันธ์ของประเทศแคนาดา ตั้งอยู่ที่กรุงออตตาวา มีองค์ประกอบสำคัญสามส่วน ได้แก่ พระมหากษัตริย์ วุฒิสภา และสภาสามัญชน ตามหลักจารีตรัฐธรรมนูญแล้วสภาสามัญชนเป็นสภาหลักซึ่งวุฒิสภานั้นไม่ค่อยจะก้าวล่วงในมติของสภาสามัญชน วุฒิสภานั้นมีหน้าที่กลั่นกรองกฎหมายจากมุมมองที่ไม่เป็นพรรคการเมืองและสามารถเสนอร่างกฎหมายแก่สภาได้ พระมหากษัตริย์ซึ่งมีผู้แทนพระองค์คือผู้สำเร็จราชการมีหน้าที่แทนพระองค์ในการพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้บังคับใช้เป็นกฎหมายได้

ผู้สำเร็จราชการซึ่งเป็นผู้แทนพระองค์มีหน้าที่เรียกประชุมและแต่งตั้งวุฒิสมาชิกจำนวน 105 รายตามคำแนะนำของนายกรัฐมนตรี ในขณะที่สมาชิกในสภาสามัญชนอีก 338 ราย หรือเรียกว่า สมาชิกรัฐสภา (อังกฤษ: members of Parliament, MPs) ซึ่งแต่ละคนมีหน้าที่เป็นผู้แทนในเขตเลือกตั้ง และมีที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชนลงคะแนนเสียงในเขตนั้นๆ นอกจากนี้ผู้สำเร็จราชการยังมีเอกสิทธิ์ในฐานะผู้แทนพระองค์ในการเรียกประชุมสภาสามัญชน ทั้งพระมหากษัตริย์และผู้สำเร็จราชการหรือเป็นอุปราชโดยตำแหน่ง สามารถสั่งปิดสมัยประชุมหรือยุบสภาโดยการเรียกให้มีการเลือกตั้งทั่วไปได้ รัฐสภาสมัยปัจจุบันได้ถูกเรียกประชุมโดยผู้สำเร็จราชการฌูว์ลี ปาแย็ตในเดือนกันยายน ค.ศ. 2019 ซึ่งเป็นรัฐสภาชุดที่ 43 ตั้งแต่สมัยสมาพันธรัฐ

องค์ประกอบ
----------

องค์ประกอบของรัฐสภาประกอบด้วยพระมหากษัตริย์เป็นประมุขโดยมีอุปราชคือผู้สำเร็จราชการเป็นผู้แทนพระองค์ สภาสูง คือ วุฒิสภา และสภาล่าง คือสภาสามัญชน แต่ละองค์ประกอบล้วนมีหน่วยราชการและข้าราชการแยกในแต่ละหน่วยงาน โดยมีบทบาทแยกจากกันชัดเจนแต่ร่วมมือกันในกระบวนการนิติบัญญัติ ธรรมเนียมปฏิบัตินี้ได้รับมาจากสหราชอาณาจักรและเกือบจะเป็นสำเนาเดียวกันกับรัฐสภาแห่งเวสต์มินส์เตอร์ โดยแตกต่างกันเพียงแค่ในกรณีของแคนาดานั้นมิได้เป็นที่ประทับของพระมหากษัตริย์ และไม่มีระบบขุนนางเพื่อประกอบกันเป็นสภาสูง

ในแคนาดาเรียกสมาชิกที่นั่งอยู่สภาสามัญชนว่า "สมาชิกรัฐสภา" (MPs) มิได้รวมถึงสมาชิกวุฒิสภา (ยกเว้นกล่าวในกฎหมาย อาทิเช่น **พระราชบัญญัติรัฐสภาแห่งแคนาดา**) ถึงแม้ว่าวุฒิสภาจะเป็นส่วนหนึ่งของรัฐสภาก็ตาม สมาชิกวุฒิสภาถึงแม้ว่าจะมีอำนาจและบทบาทน้อยในกระบวนการนิติบัญญัติ แต่มีลำดับเกียรติสูงกว่า วทั้งสมาชิกรัฐสภาและสมาชิกวุฒิสภาไม่สามารถมีบทบาทได้พร้อมๆ กันในสองสภา

### พระมหากษัตริย์

สมเด็จพระราชินีนาถแห่งแคนาดา
พระราชสถานะของพระมหากษัตริย์ในกระบวนการนิติบัญญัตินั้นเรียกตามกฎหมายว่า "รัฐสภาในพระราชินีนาถ" (Queen-in-Parliament) ซึ่งบัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติรัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1867 และในอีกหลายหลักจารีตรัฐธรรมนูญ แต่ทั้งพระมหากษัตริย์และผู้สำเร็จราชการล้วนไม่มีบทบาทในกระบวนการนิติบัญญัติเลยนอกจากการพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้บังคับใช้เป็นกฎหมายได้หากร่างกฎหมายนั้นผ่านการกลั่นกรองจากทั้งสองสภาแล้ว ในทุกพระราชบัญญัติ (กฎหมายสหพันธ์) จะขึ้นต้อนด้วยประโยคว่า "บัดนี้สมเด็จพระราชินีนาถ โดยและด้วยคำแนะนำและการยินยอมจากวุฒิสภาและสภาสามัญชนแห่งแคนาดา ออกพระราชบัญญัติดังนี้..." ดังนั้นพระมหากษัตริย์จึงปราศจากความรับผิดชอบจากการกระทำใดๆ ของรัฐสภายกเว้นแต่จะระบุไว้ในพระราชบัญญัติเป็นเช่นนั้น โดยปกติผู้สำเร็จราชการจะเป็นผู้ดำเนินการแทนพระองค์ในการพระราชทานพระบรมราชานุญาต แต่หากพระมหากษัตริย์จะทรงมีพระบรมราชวินิจฉัยเองก็ทรงกระทำได้โดยคณะรัฐมนตรีหรือผู้สำเร็จราชการจะต้องเป็นผู้ยื่นกราบบังคมทูลทราบเพื่อทรงมีพระบรมราชวินิจฉัยตามรัฐธรรมนูญ

สมาชิกของทั้งสองสภาในรัฐสภานั้นจะต้องแสดงออกถึงความจงรักภักดีต่อสถาบันพระมหากษัตริย์และพระราชอำนาจ โดยสมาชิกรายใหม่จะต้องเข้าพิธีถวายสัตย์ปฎิญาณจึงจะสามารถเข้าปฏิบัติหน้าที่ได้ตามกฎหมาย นอกจากนี้ ฝ่ายค้านอย่างเป็นทางการ (Official opposition) จะเรียกอย่างเป็นทางการว่า "ฝ่ายค้านของพระมหากษัตริย์" เพื่อเป็นสัญลักษณ์ว่าถึงแม้จะอยู่ในฝ่ายค้านต่อนโยบายของรัฐบาลในปัจจุบันแต่ยังคงกระทำหน้าที่ถวายแก่พระมหากษัตริย์ซึ่งทรงเป็นกลางทางการเมือง

### วุฒิสภา

ดูบทความหลักที่: วุฒิสภาแคนาดา
วุฒิสภา
วุฒิสภา (ฝรั่งเศส: *Sénat*) คือสภาสูงในรัฐสภาแคนาดา ประกอบด้วยสมาชิกจำนวน 105 คนมาจากการแต่งตั้งโดยผู้สำเร็จราชการตามคำแนะนำของนายกรัฐมนตรี ซึ่งจะมาผู้ดำรงตำแหน่งจะต้องมีคุณสมบัติตามรัฐธรรมนูญ ซึ่งจะต้องมีอายุ 30 ปีบริบูรณ์ และจะต้องเป็นข้าในพระองค์ฯ และมีสินทรัพย์มูลค่าสุทธิขั้นต่ำที่ $4,000 และจะต้องเป็นเจ้าที่ดินมูลค่าอย่างน้อย $4,000 ในรัฐที่เป็นผู้แทนในวุฒิสภา สมาชิกวุฒิสภามีวาระตลอดชีพจนถึงปีค.ศ. 1965 เมื่อมีการแก้ไขรัฐธรรมนูญให้เกษียณอายุราชการที่ 75 ปีบริบูรณ์ อย่างไรก็ตามสมาชิกวุฒิสภาอาจลาออกได้ก่อนกำหนด และสามารถถูกถอดจากความเป็นสมาชิกได้หากไม่สามารถเข้าร่วมประชุมรัฐสภาสองสมัยติดกัน

จุดประสงค์หลักด้านองค์ประกอบของวุฒิสภาคือการมีผู้แทนจำนวนเท่ากันตามแต่ละภูมิภาค รัฐออนทาริโอ 24 คน รัฐควิเบก 24 คน เขตชายฝั่งทะเล 24 คน (รัฐโนวาสโกเชีย 10 คน รัฐนิวบรันสวิก 10 คน และ รัฐพรินซ์เอ็ดเวิร์ดไอแลนด์ 4 คน) และอีก 24 คน จากรัฐแถบตะวันตก (รัฐแอลเบอร์ตา รัฐชัสแคตเชวัน รัฐบริติชโคลัมเบีย และรัฐแมนิโทบา รัฐละ 6 คนเท่ากัน) นอกจากนี้ยังมีอีกสองภูมิภาคซึ่งเพิ่มมาทีหลังในปีค.ศ. 1949 คือรัฐนิวฟันด์แลนด์และแลบราดอร์ จำนวน 6 คน ตั้งแต่ค.ศ. 1975 เป็นต้นมาในดินแดนทั้งสาม ได้แก่นอร์ทเวสต์เทร์ริทอรีส์ ยูคอน และนูนาวุต มีวุฒิสภาจำนวนดินแดนละ 1 คน ผู้สำเร็จราชการสามารถใช้อำนาจแต่งตั้งวุฒิสภาได้จำนวนอีก 4 ถึง 8 คน โดยสามารถทำได้หากมีพระบรมราชนุญาต และทั้งสี่ภูมิภาคนั้นแบ่งเป็นจำนวนเท่าๆ กัน โดยอำนาจพิเศษนี้เคยใช้เพียงครั้งเดียวตั้งแต่ปี ค.ศ. 1867 จนถึงปัจจุบัน ซึ่งในขณะนั้นทำให้จำนวนวุฒิสภาเพิ่มขึ้นเป็น 113 คน 

### สภาสามัญชน

ดูบทความหลักที่: สภาสามัญชนแคนาดา
สภาสามัญชนแคนาดา
องค์ประกอบของรัฐสภาแคนาดาที่มาจากการเลือกตั้งคือสภาสามัญชน (ฝรั่งเศส: *Chambre des communes*) ซึ่งมาจากการเลือกตั้งในแบบคะแนนนำจากแต่ละเขตเลือกตั้งทั่วประเทศ โดยผู้สมัครรับเลือกตั้งจะต้องมีอายุอย่างน้อย 18 ปีบริบูรณ์ สมาชิกแต่ละคนมีวาระจนถึงยุบสภาซึ่งอาจจะลงเลือกตั้งใหม่ได้ในสมัยถัดไป โดยการแบ่งเขตเลือกตั้งนั้นจะทำตามสำมะโนประชากร อย่างไรก็ตามรัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1867 ได้รับรองให้แต่ละรัฐมีจำนวนสมาชิกรัฐสภาอย่างน้อยเท่ากับจำนวนของสมาชิกวุฒิสภา และยังอนุญาตให้แต่ละรัฐมีจำนวนสมาชิกรัฐสภาเท่ากับที่เคยมีในปีค.ศ. 1976 หรือค.ศ. 1985 จึงมีผลทำให้ขนาดของสภาสามัญชนเกินกว่าจำนวนสมาชิกขั้นต่ำที่ 282 คน

อ้างอิง
-------

1. 1 2  Queen Victoria (1867), *Constitution Act, 1867*, Westminster: Queen's Printer (ตีพิมพ์ 29 March 1867), IV.17, สืบค้นเมื่อ 15 January 2009
2. ↑  MacLeod, Kevin (2015). *A Crown of Maples* (PDF). Department of Canadian Heritage. p. 16. ISBN 978-1-100-20079-8. สืบค้นเมื่อ 16 June 2017.[*ลิงก์เสีย*]
3. ↑  Public Works and Government Services Canada (13 December 2006), *Bill C-43*, Preamble, Ottawa: Queen's Printer for Canada, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2009-06-15, สืบค้นเมื่อ 19 May 2009
4. ↑  Queen Elizabeth II (1985), *Interpretation Act*, §17, Ottawa: Queen's Printer for Canada, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 5 July 2009, สืบค้นเมื่อ 1 June 2009
5. ↑  Queen Victoria (29 March 1867). "Constitution Act, 1867". Westminster: Queen's Printer. IV.55.
6. ↑  Marleau, Robert; Montpetit, Camille (2000). *House of Commons Procedure and Practice*. Ottawa: Queen's Printer for Canada. ISBN 2-89461-378-4. 1. Parliamentary Institutions > Institutional Framework > The Opposition. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 8 October 2012. สืบค้นเมื่อ 19 October 2009.
7. ↑  Schmitz, Gerald (December 1988), *The Opposition in a Parliamentary System*, Ottawa: Queen's Printer for Canada, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 25 April 2009, สืบค้นเมื่อ 21 May 2009
8. ↑  Queen Victoria (29 March 1867). "Constitution Act, 1867". Westminster: Queen's Printer. IV.24.
9. ↑  Queen Victoria (29 March 1867). "Constitution Act, 1867". Westminster: Queen's Printer. IV.23.
10. ↑  Queen Victoria (29 March 1867). "Constitution Act, 1867". Westminster: Queen's Printer. IV.22.
11. 1 2  Queen Elizabeth II (4 March 1986), *Constitution Act, 1985 (Representation)*, Ottawa: Queen's Printer for Canada, I.2, สืบค้นเมื่อ 19 October 2009
12. ↑  Queen Victoria (29 March 1867). "*Constitution Act, 1867*". Westminster: Queen's Printer. IV.21A.

| * ด
* ค
* ก
สภานิติบัญญัติแห่งชาติระบบสองสภา |
| --- |
| สหพันธรัฐ | 
* แคนาดา
* ซูดาน
* เซาท์ซูดาน
* โซมาเลีย
* เนปาล
* ไนจีเรีย
* บราซิล
* บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา
* เบลเยียม
* ปากีสถาน
* มาเลเซีย
* เม็กซิโก
* เยอรมนี
* รัสเซีย
* สวิตเซอร์แลนด์
* สหรัฐ
* ออสเตรเลีย
* ออสเตรีย
* อาร์เจนตินา
* อินเดีย
* อียิปต์
* เอธิโอเปีย

 |
| รัฐเดี่ยว | 
* กัมพูชา
* กาบอง
* เกรนาดา
* โกตดิวัวร์
* คาซัคสถาน
* เคนยา
* แคเมอรูน
* โคลอมเบีย
* จอร์แดน
* จาเมกา
* ชิลี
* เช็กเกีย
* ซิมบับเว
* เซนต์ลูเชีย
* ญี่ปุ่น
* ตรินิแดดและโตเบโก
* เติร์กเมนิสถาน
* ทาจิกิสถาน
* ไทย
* นามิเบีย
* เนเธอร์แลนด์
* บาร์เบโดส
* บาห์เรน
* บาฮามาส
* บุรุนดี
* เบลารุส
* เบลีซ
* โบลิเวีย
* ปารากวัย
* ปาเลา
* โปแลนด์
* ฝรั่งเศส
* พม่า
* ฟิลิปปินส์
* ภูฏาน
* มาดากัสการ์
* โมร็อกโก
* รวันดา
* โรมาเนีย
* เลโซโท
* ไลบีเรีย
* สเปน
* สโลวีเนีย
* สหราชอาณาจักร
* สาธารณรัฐคองโก
* สาธารณรัฐโดมินิกัน
* สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก
* อัฟกานิสถาน
* อิเควทอเรียลกินี
* อิตาลี
* อินโดนีเซีย
* อุซเบกิสถาน
* อุรุกวัย
* เอสวาตีนี
* แอนติกาและบาร์บูดา
* แอฟริกาใต้
* แอลจีเรีย
* โอมาน
* ไอร์แลนด์
* เฮติ

 |
| ดินแดนในภาวะพึ่งพิง | 
* เบอร์มิวดา
* ปวยร์โตรีโก
* หมู่เกาะนอร์เทิร์นมาเรียนา
* อเมริกันซามัว
* ไอล์ออฟแมน

 |
| รัฐที่ไม่ได้รับการรับรองอย่างสมบูรณ์ | 
* โซมาลีแลนด์

 |
| อดีต | 
* เชโกสโลวาเกีย (ค.ศ. 1920–1939) (ค.ศ. 1969–1992)
* เซอร์เบีย (ค.ศ. 1901–1903)
* เท็กซัส (ค.ศ. 1836–1845)
* ยูโกสลาเวีย (ค.ศ. 1931–1939, ค.ศ. 1945–1963, ค.ศ. 1974–1992)
* เวเนซุเอลา (ค.ศ. 1811–1999)
* สมาพันธรัฐอเมริกา (ค.ศ. 1862–1865)
* สหพันธ์สาธารณรัฐยูโกสลาเวีย (ค.ศ. 1992–2003)
* สหภาพโซเวียต (ค.ศ. 1938–1991)
* เอสโตเนีย (ค.ศ. 1938–1940)

 |
| ดูเพิ่มเติม | 
* ระบบสภาเดียว
* ระบบสามสภา
* ระบบสี่สภา
* สภานิติบัญญัติแบ่งตามประเทศ

 |
| 
* สภานิติบัญญัติระบบสภาเดียว
* สภาล่างแห่งชาติ
* สภาสูงแห่งชาติ

 |