ที่ลุ่มน้ำขังแห่งหนึ่งในประเทศเยอรมนี
ป่าบึงราตารคุล ประเทศบังกลาเทศ
**ที่ลุ่มน้ำขัง** หรือ **มาบ** (อังกฤษ: swamp) เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีไม้ต้นขึ้นปกคลุมในลักษณะเป็นป่า มีน้ำซับขังอยู่ตลอดแทบไม่มีทางระบายออก จัดเป็นพื้นที่รอยต่อระหว่างระบบนิเวศน้ำและบก ที่ลุ่มน้ำขังมีขนาดแตกต่างกันไปและกระจายอยู่ทั่วโลก น้ำในที่ลุ่มน้ำขังอาจเป็นได้ทั้งน้ำจืด น้ำกร่อย หรือน้ำทะเล

ที่ลุ่มน้ำขังแบบน้ำจืดที่ก่อตัวขึ้นตามแม่น้ำหรือทะเลสาบขนาดใหญ่นั้นจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องอาศัยปริมาณน้ำฝนและน้ำท่วมตามฤดูกาลเพื่อรักษาความผันผวนของระดับน้ำตามธรรมชาติ ในขณะที่ที่ลุ่มน้ำขังแบบน้ำทะเล (มาบน้ำเค็ม) พบได้ตามชายฝั่งเขตร้อนและกึ่งเขตร้อน ที่ลุ่มน้ำขังบางแห่งมีสันดอนซึ่งถูกปกคลุมด้วยพืชน้ำหรือพรรณไม้ที่ทนน้ำท่วมเป็นครั้งคราว ที่ลุ่มน้ำขัง หรือ มาบ แบ่งออกเป็นสองประเภทหลัก ได้แก่ ที่ลุ่มน้ำขังแท้ หรือป่าบึงน้ำจืด (swamp forest) และที่ลุ่มน้ำขังรอยต่อ หรือบึงป่าไม้พุ่ม

ที่ลุ่มน้ำขังที่ใหญ่ที่สุดในโลกมักพบอยู่ตามแม่น้ำสายหลัก เช่น แม่น้ำแอมะซอน แม่น้ำมิสซิสซิปปี แม่น้ำคองโก เป็นต้น ในเขตหนาวทางตอนเหนือของประเทศแคนาดา คำว่า *swamp* ถือเป็นศัพท์ภาษาปากซึ่งใช้เรียกพื้นที่ชุ่มน้ำอื่น ๆ ซึ่งมีคำเรียกที่ถูกต้องกว่าว่า *bog* (พรุ) หรือ *muskeg* (พรุเขตหนาว)

ความแตกต่างระหว่างที่ลุ่มน้ำขังและที่ลุ่มชื้นแฉะ
------------------------------------------------

(กลางซ้าย) ที่ลุ่มน้ำขัง (swamp) และ (กลางขวา) ที่ลุ่มชื้นแฉะ (marsh)
ที่ลุ่มน้ำขังและที่ลุ่มชื้นแฉะ เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่ก่อตัวขึ้นตามแหล่งน้ำที่มีดินอุดมสมบูรณ์และเป็นดินน้ำท่วมขัง ที่ลุ่มชื้นแฉะ (marsh) เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำซึ่งถูกน้ำท่วมอย่างต่อเนื่องหรือสม่ำเสมอโดยมีแหล่งน้ำอยู่ใกล้เคียง ซึ่งปกคลุมด้วยพืชพรรณประเภทไม้ล้มลุก หรือไม้พุ่มเตี้ย ที่ลุ่มน้ำขังเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่ประกอบด้วยดินอิ่มตัวหรือน้ำนิ่ง และถูกปกคลุมด้วยไม้ยืนต้นที่ทนต่อน้ำ รวมทั้งไม้พุ่มต่าง ๆ

อุทกวิทยา
---------

ที่ลุ่มน้ำขังมีลักษณะเฉพาะที่เกิดจากสภาพดินอิ่มตัวและน้ำที่ไหลช้า (หรือน้ำนิ่ง) น้ำที่สะสมในที่ลุ่มน้ำขังนั้นมาจากแหล่งต่างๆ เช่น หยาดน้ำฟ้า, น้ำบาดาล, กระแสน้ำขึ้นลง และ/หรือ น้ำท่วมขัง (น้ำจืด) วิถีการเคลื่อนที่ของน้ำในทางอุทกวิทยาเหล่านี้ล้วนมีส่วนทำให้พลังงานและสารอาหารไหลเข้าและออกจากระบบนิเวศ 

ในขณะที่น้ำไหลผ่านที่ลุ่มน้ำขัง สารอาหาร ตะกอน และมลพิษจะถูกกรองออกโดยธรรมชาติ สารเคมี เช่น ฟอสฟอรัสและไนโตรเจน ที่มักสิ้นสุดการแพร่กระจายตัวในแหล่งน้ำ จะถูกดูดซึมและนำไปใช้โดยพืชน้ำในที่ลุ่มน้ำขัง เพื่อปรับสภาพน้ำให้บริสุทธิ์ สารเคมีที่เหลืออยู่หรือส่วนเกินจะสะสมอยู่ที่ก้นบึง ถูกกำจัดออกจากน้ำและฝังไว้ในชั้นตะกอน สภาพแวดล้อมทางชีวเคมีของที่ลุ่มน้ำขังขึ้นอยู่กับอุทกวิทยา ซึ่งส่งผลต่อระดับและสภาพความพร้อมของทรัพยากร เช่น ออกซิเจน สารอาหาร ระดับ pH ของน้ำ และความเป็นพิษ ซึ่งจะส่งผลต่อระบบนิเวศโดยรวม

คุณค่าต่อระบบนิเวศ
------------------

ที่ลุ่มน้ำขังและพื้นที่ชุ่มน้ำอื่น ๆ ตามปกติถือว่ามีมูลค่าทางการพัฒนาที่ดินที่ต่ำมาก เมื่อเทียบกับทุ่งนา ทุ่งหญ้า (แพรรี) หรือป่าไม้ ที่ลุ่มน้ำขังมักถูกประเมินว่าเป็นที่ดินรกร้างที่ไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้ง่ายสำหรับกิจกรรมของมนุษย์ นอกเหนือจากการล่าสัตว์ ดักจับ หรือการตกปลา ในการเกษตร เกษตรกรมักจะขยายเขตครอบครองไปสู่ที่ลุ่มน้ำขังข้าง ๆ ทุ่งนาของตน เพื่อให้ได้ที่ดินที่ใช้ประโยชน์สำหรับการเพาะปลูกพืชผลได้มากขึ้น ทั้งในอดีตและในปัจจุบัน

ในทางกลับกันที่ลุ่มน้ำขังสามารถมีบทบาททางนิเวศวิทยาที่เป็นประโยชน์ในระบบการทำหน้าที่โดยรวมของสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ และจัดหาทรัพยากรที่หลากหลายซึ่งสิ่งมีชีวิตหลายชนิดต้องพึ่งพา ที่ลุ่มน้ำขังและพื้นที่ชุ่มน้ำอื่น ๆ ยังเป็นตัวอย่างที่เป็นรูปธรรมตามธรรมชาติของการจัดการน้ำท่วมและการป้องกันน้ำท่วม ในสถานการณ์น้ำท่วม ที่ลุ่มน้ำขังจะดูดซับและใช้น้ำส่วนเกินภายในพื้นที่ ป้องกันไม่ให้ไหลไปท่วมพื้นที่โดยรอบ พืชพรรณหนาแน่นภายในที่ลุ่มน้ำขังยังช่วยให้ดินมีความมั่นคง ช่วยยึดดินและตะกอนให้อยู่กับที่ พร้อมทั้งป้องกันการกัดเซาะและการสูญเสียที่ดิน ที่ลุ่มน้ำขังเป็นแหล่งน้ำจืดและออกซิเจนที่อุดมสมบูรณ์และมีคุณค่าสำหรับทุกชีวิต และมักเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ ที่ลุ่มน้ำขังในเขตที่ราบน้ำท่วมถึงเป็นแหล่งทรัพยากรที่สำคัญในการผลิตและขยายพันธุ์ปลา สองในสามของปลาและหอยทั่วโลกที่มีการผลิตในเชิงพาณิชย์จำเป็นต้องอาศัยพื้นที่ชุ่มน้ำ

ผลกระทบและการอนุรักษ์
---------------------

ในอดีต เป็นที่ทราบกันว่ามนุษย์ระบายและ/หรือเติมน้ำในที่ลุ่มน้ำขังและพื้นที่ชุ่มน้ำอื่น ๆ เพื่อสร้างพื้นที่การพัฒนามากขึ้นและเพื่อลดการคุกคามของโรคที่เกิดจากแมลงในหนองน้ำ พื้นที่ชุ่มน้ำจะถูกทำลายและแทนที่ด้วยที่ดินที่ใช้ทำการเกษตร อสังหาริมทรัพย์ และสันทนาการ ที่ลุ่มน้ำขังหลายแห่งยังได้ผ่านการทำไม้และการเกษตรอย่างเข้มข้น ซึ่งต้องมีการก่อสร้างระบบชลประทาน คูน้ำและคลองเหล่านี้มีส่วนในการระบายน้ำ โดยเฉพาะตามชายฝั่ง ซึ่งปล่อยให้น้ำเกลือเข้ามาบุกรุก ทำให้ที่ลุ่มน้ำขังกลายเป็นที่ลุ่มชื้นแฉะ หรือแม้แต่แหล่งน้ำเปิดได้ ที่ลุ่มน้ำขังจำนวนมากจึงสาบสูญหรือเสื่อมโทรม ลุยเซียน่าเป็นตัวอย่างคลาสสิกของการสูญเสียพื้นที่ชุ่มน้ำจากปัจจัยที่รวมกันเหล่านี้ ในยุโรปอาจนับได้ว่าสูญเสียพื้นที่ชุ่มน้ำไปเกือบครึ่ง นิวซีแลนด์สูญเสียพื้นที่ชุ่มน้ำไปร้อยละ 90 ตลอดระยะเวลา 150 ปี นักนิเวศวิทยาตระหนักดีว่ารัฐลุยเซียนาให้คุณค่าทางนิเวศวิทยา รวมถึงการควบคุมน้ำท่วม การผลิตปลา การกรองน้ำตามธรรมชาติ การจัดเก็บคาร์บอน และเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่า

ในหลายพื้นที่ของโลกทางการได้อนุรักษ์ที่ลุ่มน้ำขัง ในส่วนของยุโรปและอเมริกาเหนือ โครงการฟื้นฟูหนองบึงกำลังเป็นที่แพร่หลาย รัฐบาลสหรัฐอเมริกาเริ่มบังคับใช้กฎหมายและแผนการจัดการที่เข้มงวดยิ่งขึ้นในปี 1970 เพื่อพยายามปกป้องและฟื้นฟูระบบนิเวศอันมีค่าเหล่านี้ บ่อยครั้งขั้นตอนที่ง่ายที่สุดในการฟื้นฟูที่ลุ่มน้ำขังนั้นเกี่ยวข้องกับการอุดคูระบายน้ำและการรื้อเขื่อนกั้นน้ำ

นักอนุรักษ์ทำงานเพื่อรักษาที่ลุ่มน้ำขัง เช่น บริเวณทางตะวันตกเฉียงเหนือของรัฐอินเดียนาในแถบมิดเวสต์ของสหรัฐ ได้รับการอนุรักษ์ไว้เป็นส่วนหนึ่งของเนินทรายอินเดียนา

ตัวอย่างที่โดดเด่น
------------------

ที่ลุ่มน้ำขังสามารถพบได้ในทุกทวีป ยกเว้นแอนตาร์กติกา

ที่ลุ่มน้ำขังที่ใหญ่ที่สุดในโลกคือ ที่ราบน้ำท่วมถึงของแม่น้ำแอมะซอน ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อปลาและพันธุ์ไม้จำนวนมาก

### แอฟริกา

สามเหลี่ยมปากแม่น้ำซุดด์ และ ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโอคาวังโก เป็นที่ลุ่มชื้นแฉะที่รู้จักกันดีของแอฟริกา ที่ราบน้ำท่วมถึงของทะเลสาบเบงเวอูลู เป็นที่ลุ่มน้ำขังที่ใหญ่ที่สุดของแอฟริกา 

### ตะวันออกกลาง

ที่ลุ่มน้ำขังของลุ่มน้ำเมโสโปเตเมีย เป็นที่ลุ่มน้ำขังและระบบแม่น้ำขนาดใหญ่ทางตอนใต้ของอิรัก ซึ่งแต่เดิมแล้วมีชาวอาหรับลุ่มน้ำบางส่วนอาศัยอยู่ 

### เอเชีย

ป่าพรุเขตร้อนและที่ลุ่มน้ำขังตั้งอยู่ในเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่ 

ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พื้นที่ที่ลุ่มน้ำขังส่วนใหญ่พบในพื้นที่ชายฝั่งทะเลและชายฝั่งย่อยที่มีระดับความสูงต่ำ และขยายพื้นที่ภายในแผ่นดินไปตามหุบเขาแม่น้ำและข้ามแหล่งต้นน้ำ ส่วนใหญ่จะพบตามชายฝั่งของเกาะสุมาตราตะวันออก กาลิมันตัน (จังหวัดกาลิมันตันกลาง ตะวันออก ใต้ และตะวันตก) ปาปัวตะวันตก ปาปัวนิวกินี บรูไน คาบสมุทรมลายู รัฐซาบาห์ ซาราวัก ตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศไทย และฟิลิปปินส์ (ไรลีย์) และคณะ,1996) โดยจากพื้นที่ป่าพรุเขตร้อนทั้งหมด 440,000 ตารางกิโลเมตร (170,000 ตารางไมล์) มีพื้นที่ประมาณ 210,000 ตารางกิโลเมตร (81,000 ตารางไมล์) ตั้งอยู่ในอินโดนีเซีย (หน้า, 2001; Wahyunto, 2006) 

### ประเทศไทย

มาบที่เป็นที่รู้จักในประเทศไทยคือ มาบตาพุด มาบพระจันทร์ มาบอัมฤทธิ์ มาบชะลูด และมาบกะเบา

ในชลบุรีและระยอง มักเรียกในภาษาพื้นบ้านว่า "ชาก"

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3 4  Keddy, P.A. 2010. Wetland Ecology: Principles and Conservation (2nd edition). Cambridge University Press, Cambridge, UK. 497 p.
2. ↑  "คำศัพท์ *-swamp-* แปลว่าอะไร?". *Longdo Dict*.
3. 1 2 3 4 5  Society, National Geographic (2011-01-21). "swamp". *National Geographic Society* (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2019-09-26.
4. 1 2  Hughes, F.M.R. (ed.). 2003. The Flooded Forest: Guidance for policy makers and river managers in Europe on the restoration of floodplain forests. FLOBAR2, Department of Geography, University of Cambridge, Cambridge, UK. 96 p.
5. ↑  Wilcox, D.A, Thompson, T.A. Booth, R.K. and Nicholas, J.R. 2007. Lake-level variability and water availability in the Great Lakes. USGS Circular 1311. 25 p.
6. 1 2 3 4  Mitsch, W.J. & Gosselink, J.G.(2015). *Wetlands*. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons Inc.
7. ↑  Swamp เก็บถาวร 2007-06-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (from glossary web page of the United States Geological Survey)
8. ↑  Keddy, P.A. L.H. Fraser, A.I. Solomeshch, W.J. Junk, D.R. Campbell, M.T.K. Arroyo and C.J.R. Alho. 2009. Wet and wonderful: the world's largest wetlands are conservation priorities. BioScience 59: 39–51.
9. ↑  "Swamps". *Nature Works- New Hampshire PBS*.
10. 1 2  "Classification and Types of Wetlands". *EPA*. 9 April 2015.
11. ↑  Lowe-McConnell, R. H. (1975). Fish Communities in Tropical Fresh waters: Their Distribution, Ecology and Evolution. London: Long man
12. ↑  Keddy, P.A. D. Campbell, T. McFalls, G. Shaffer, R. Moreau, C. Dranguet, and R. Heleniak. 2007. The wetlands of lakes Pontchartrain and Maurepas: past, present and future. Environmental Reviews 15: 1- 35.
13. ↑  Dugan, P. (ed.) 2005. Guide to Wetlands. Buffalo, New York. Firefly Books. 304 p.
14. ↑  Peters, M. and Clarkson, B. 2010. Wetland Restoration: A Handbook for New Zealand Freshwater Systems. Manaaki Whenua Press, Lincoln, N.Z. ISBN 978-0-478-34707-4 (online)
15. ↑  Environment Canada. 2004. How Much Habitat is Enough? A Framework for Guiding Habitat Rehabilitation in Great Lakes Areas of Concern. 2nd ed. 81 p.
16. ↑  Smith, S. & Mark, S. (2006). Alice Gray, Dorothy Buell, and Naomi Svihla: Preservationists of Ogden Dunes. The South Shore Journal, 1. "Archived copy". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2012-09-13. สืบค้นเมื่อ 2012-06-11.`{{cite web}}`: CS1 maint: archived copy as title (ลิงก์)
17. ↑  Smith, S. & Mark, S. (2009). The Historical Roots of the Nature Conservancy in the Northwest Indiana/Chicagoland Region: From Science to Preservation. The South Shore Journal, 3. "Archived copy". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-01-01. สืบค้นเมื่อ 2015-11-22.`{{cite web}}`: CS1 maint: archived copy as title (ลิงก์)
18. ↑  Smith, S. & Mark, S. (2007). The cultural impact of a museum in a small community: The Hour Glass of Ogden Dunes. The South Shore Journal, 2. "Archived copy". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2012-11-30. สืบค้นเมื่อ 2012-06-11.`{{cite web}}`: CS1 maint: archived copy as title (ลิงก์)
19. ↑  Hunter, Malcolm L. (1999). *Maintaining Biodiversity in Forest Ecosystems*. Cambridge University Press. p. 325. ISBN 978-0521637688.
20. ↑  Goulding, M. (1980). The Fishes and the Forest: Explorations in Amazonian Natural History. Berkeley, CA: University of California Press.
21. ↑  Lowe-McConnell, R. H. (1975). Fish Communities in Tropical Freshwaters: Their Distribution, Ecology and Evolution. London: Longman
22. ↑  L.H. Fraser and P.A. Keddy (eds.). 2005. The World's Largest Wetlands: Ecology and Conservation. Cambridge University Press, Cambridge, UK. 488 p.
23. ↑  Main, Douglas (2013-11-26). "Photos: The Biggest Lions on Earth". Live Science. สืบค้นเมื่อ 2018-04-18.
24. ↑  "Lions of the Okavango". Siyabona Africa. สืบค้นเมื่อ 2018-04-18.
25. ↑  Daoudy, Marwa (2005). *Le Partage des Eaux entre la Syrie, l'Irak et la Turquie* (ภาษาฝรั่งเศส). CNRS. pp. 1–269. ISBN 2-271-06290-X. สืบค้นเมื่อ 2016-04-06.
26. ↑  พื้นที่ชุ่มนํ้า และ อนุสัญญาแรมซาร์ (Ramsar Convention) หรือ อนุสัญญาว่าด้วยพื้นที่ชุ่มน้ำ. เก็บถาวร 2022-02-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน สืบค้นเมื่อ 17 กุมภาพันธ์ 2565.
27. ↑  "ว่าด้วยเรื่อง มาบ เรื่องชาก..ของชาวระยอง... - GotoKnow". *www.gotoknow.org*.