**สารานุกรมคาทอลิก** (อังกฤษ: Catholic Encyclopedia) หรือ **สารานุกรมคาทอลิกเก่า** (อังกฤษ: Old Catholic Encyclopedia) คือสารานุกรมภาษาอังกฤษที่พิมพ์ในสหรัฐอเมริกา เล่มแรกพิมพ์ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1907 และเสร็จสมบูรณ์ในเดือนเมษายน ค.ศ. 1914 จุดประสงค์ของการรวบรวมสารานุกรมก็เพื่อ "เป็นแหล่งข้อมูลสำหรับผู้อ่านที่มีทั้งหัวข้อที่เป็นความสนใจ กิจการ และหลักความเชื่อต่าง ๆ ของคริสตจักรโรมันคาทอลิกที่เป็นทางการและสมบูรณ์"

"สารานุกรมคาทอลิก" พิมพ์โดยบริษัทโรเบิร์ต แอ็ปเพิลตันที่ก่อตั้งลงทะเบียนที่นิวยอร์กในปี ค.ศ. 1905 เพื่อการพิมพ์สารานุกรมโดยเฉพาะ สมาชิกกองบรรณาธิการมีหน้าที่เป็นผู้อำนวยการของบริษัทด้วย ในปี ค.ศ. 1912 บริษัทก็เปลี่ยนชื่อเป็น "สำนักพิมพ์สารานุกรม" (The Encyclopedia Press) สารานุกรมเป็นกิจการเดียวตลอดอายุของบริษัท

จุดประสงค์
----------

สารานุกรมนี้จัดทำขึ้นเพื่อใช้ในคริสตจักรโรมันคาทอลิก เพื่อนำเสนอข้อมูลที่เกี่ยวกับคริสตจักรและอธิบายประเด็นต่าง ๆ ตามทัศนะคาทอลิก เนื้อหาของสารานุกรมนอกจากจะเป็นหัวข้อที่เกี่ยวกับศาสนาและเทววิทยาศาสนาคริสต์โดยตรงแล้วก็ยังรวมข้อมูลแขนงต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับปรัชญา ประวัติศาสตร์ ศิลปะ และอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับโรมันคาทอลิกที่มาจากศิลปิน นักการศึกษา กวี และนักวิทยาศาสตร์ 

นอกจากนั้นแล้วสารานุกรมก็ยังมีข้อมูลเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ ปรัชญา บุคคล และเหตุการณ์จากมุมมองแบบคาทอลิก รวมทั้งประเด็นที่แบ่งแยกคาทอลิกออกจากโปรเตสแตนต์และคริสตจักรอื่น ๆ

ตั้งแต่พิมพ์ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1913 หัวข้อบางหัวข้อในสารานุกรมก็ไม่ได้รับการเพิ่มเติมแก้ไขให้ทันต่อเหตุการณ์ โดยเฉพาะหัวข้อที่เกิดขึ้นก่อนการก่อตั้งนครรัฐวาติกันและสภาสังคายนาวาติกันครั้งที่สอง (ค.ศ. 1962 - ค.ศ. 1965) ที่เสนอความเปลี่ยนแปลงใหม่ ๆ หลายอย่างในคริสตจักรโรมันคาทอลิก

ประวัติ
-------

การเขียนสารานุกรมเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 11 มกราคม ค.ศ. 1905 ภายใต้การนำของกองบรรณาธิการที่ประกอบด้วย:

* ชาลส์ จอร์จ เฮอร์เบอร์มันน์ ศาสตราจารย์ภาษาละติน และบรรณารักษ์ของคอลเลจออฟเดอะซิตี้ออฟนิวยอร์ก
* เอ็ดเวิร์ด เอ. เพซ ศาสตราจารย์สาขาปรัชญาแห่งมหาวิทยาลักคาทอลิกแห่งอเมริกาในวอชิงตัน ดี.ซี.
* คองเด เบนอยสต์ พาลเล็น บรรณาธิการ
* เรเวอเร็นด์ทอมัส โจเซฟ ชาฮัน ศาสตราจารย์สาขาประวัติศาสตร์สถาบันคาทอลิกแห่งมหาวิทยาลักคาทอลิกแห่งอเมริกา
* เรเวอเร็นด์จอห์น เจ วินน์ บรรณาธิการ "The Messenger"

บรรณาธิการทุกคนพำนักอยู่ในสหรัฐอเมริกาพบปะกันครั้งแรกในนครนิวยอร์ก เนื้อหาได้รับการอนุมัติ ("Nihil obstat" - "nothing hinders") จากเรมี ลาฟอร์ตผู้ตรวจสอบเมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน ค.ศ. 1908 และ การอนุญาตให้พิมพ์ ("Imprimatur" - "let it be printed") โดยพระคาร์ดินัลจอห์น เมอร์ลีย์ ฟาร์ลีย์ อาร์ชบิชอปแห่งนิวยอร์กในขณะนั้น การตรวจสอบอาจจะเร็วขึ้นเพราะการใช้เนื้อหาจากบทความบางบทความที่เขียนขึ้นแล้วบ้างก่อนหน้านั้น นอกจากนั้นกองบรรณาธิการก็ยังมีการประชุมกันอย่างไม่เป็นทางการหรือการติดต่อกันทางจดหมายอีกหลายครั้ง กองบรรณาธิการพบปะกันอย่างเป็นทางการ 134 ครั้งเพื่อทำการตกลงกันเรื่องแผนการ, เนื้อหา และความก้าวหน้าของโครงการ ที่ในที่สุดก็พิมพ์ออกมาเป็นสารานุกรมเมื่อวันที่19 เมษายน ค.ศ. 1913 ต่อมาก็มีฉบับเพิ่มเติมที่พิมพ์ใน ค.ศ. 1922

ต่อมาก็ได้มีการปรับปรุงเนื้อหาให้ทันต่อเหตุการณ์ภายใต้มหาวิทยาลักคาทอลิกแห่งอเมริกา สารานุกรมฉบับปรับปรุง 17 เล่มชื่อ "สารานุกรมคาทอลิกฉบับใหม่" พิมพ์ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1967 และต่อมาในปี ค.ศ. 2002

การเป็นเจ้าของสารานุกรมคาทอลิกในห้องสมุดสาธารณะในสหรัฐอเมริกาในบางครั้งก็ทำให้ปัญหาขัดแย้งทางการเมือง โดยผู้ประท้วงอ้างว่าการเป็นเจ้าของสารานุกรมในสถาบันที่สนับสนุนโดยเงินภาษีจากรัฐเป็นการขัดกับหลักการการแบ่งแยกระหว่างคริสตจักรกับรัฐ (separation of church and state) ที่นำไปสู่การอุธรณ์ที่สำเร็จในกรณีหนึ่งที่เบลล์วิลล์

สารานุกรมฉบับออนไลน์
--------------------

ภายใต้กฎหมายลิขสิทธิ์แห่งสหรัฐอเมริกา (United States copyright law) เอกสารใดๆ ที่พิมพ์ก่อนปี ค.ศ. 1923 ถือว่าเป็นสาธารณสมบัติ ในปี ค.ศ. 1993 เควิน ไนท์จากเดนเวอร์ โคโลราโดได้รับแรงบันดาลใจหลังจากการมาเยือนสมเด็จพระสันตะปาปาจอห์น ปอลที่ 2 ในโอกาสวันเยาวชนโลก (World Youth Day) ที่ทำให้ริเริ่มโครงการพิมพ์เผยแพร่สารานุกรมฉบับ ค.ศ. 1913 บนอินเทอร์เน็ต ไนท์ก่อตั้งเว็บไซต์ "New Advent" เพื่อเป็นที่พิมพ์เผยแพร่เนื้อหาของสารานุกรมโดยมีอาสาสมัครจากสหรัฐอเมริกา, แคนาดา, ฝรั่งเศส และ บราซิลเป็นผู้ช่วยถ่ายเนื้อหาจากต้นฉบับ บริการของเว็บไซต์เริ่มขึ้นในปี ค.ศ. 1995 และถ่ายเนื้อหาจากต้นฉบับยุติลงในปี ค.ศ. 1997

ในปี ค.ศ. 2007 เว็บไซต์ "Catholic Answers ก็เผยแพร่หน้าที่สแกนจากต้นฉบับที่ "version เก็บถาวร 2008-08-20 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน" 

สารานุกรมฉบับเพิ่มเติมที่พิมพ์ในปี ค.ศ. 1922 ซึ่งเป็นสาธารณสมบัติเช่นกัน แต่ยังไม่ได้รับการพิมพ์บนอินเทอร์เน็ต ส่วน "สารานุกรมคาทอลิกฉบับใหม่" ฉบับออนไลน์มีในบางห้องสมุด

สารานุกรมฉบับสแกนเป็นบริการของกูเกิลบุคส์ (Google Books) เฉพาะในสหรัฐอเมริกาใน

อ้างอิง
-------

1. ↑  Preface to the *Catholic Encyclopedia*
2. ↑  "The Making of the *Catholic Encyclopedia*". The Catholic Encyclopedia *and its Makers*. New York City: The Encyclopedia Press. 1917. pp. iii–viii. OCLC 748253.
3. ↑  p. 412, Separation of Church and State, by Philip Hamburger, 2002, Harvard University Press

ดูเพิ่ม
-------

* โรมันคาทอลิก
* สารานุกรม

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* วิกิซอร์ซ มีข้อมูลต้นฉบับเกี่ยวกับ: สารานุกรมคาทอลิก
* สารานุกรมคาทอลิก เก็บถาวร 2008-08-20 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน ที่ Catholic.com
* สารานุกรมคาทอลิก ที่ New Advent
* สารานุกรมคาทอลิก ที่ Catholicity