บทความนี้เกี่ยวกับปลาน้ำจืด สำหรับปลาจำพวกอื่น ดูที่ ปลาค้างคาว

**ปลาค้างคาว** หรือ **ปลาติดหิน** (อังกฤษ: Freshwater batfish, Bat catfish) เป็นสกุลของปลาน้ำจืดในชั้นปลากระดูกแข็งสกุลหนึ่ง มีชื่อสกุลว่า *Oreoglanis* (/ออ-รี-โอ-แกลน-อิส/)  ในวงศ์ปลาแค้ (Sisoridae)

ลักษณะ
------

มีลักษณะโดยรวมคือ เป็นปลาหนังขนาดเล็ก มีขนาดความยาวลำตัวไม่เกิน 13-15 เซนติเมตร ส่วนหัวและลำตัวแบน ริมฝีปากแผ่กว้างเป็นอวัยวะสำหรับยึดเกาะใช้สำหรับดูดเกาะกับพื้นหินในลำธาร ท่อนหางแบนข้าง หัวค่อนข้างกลม นัยน์ตาเล็ก มีหนวดทั้งหมด 4 คู่ (ระหว่างรูจมูก 1 คู่, ริมฝีปากบน 1 คู่, ริมฝีปากล่าง 1 คู่, คาง 1 คู่) ช่องเหงือกแคบอยู่เหนือครีบอก ครีบไขมันยาว ครีบอกและครีบท้องแผ่ออกด้านข้างลำตัว ครีบหางเว้าเล็กน้อย ที่หน้าอกไม่มีแผ่นหนังใช้เกาะติดเหมือนปลาแค้ในสกุล *Glyptothorax* กินอาหารจำพวก สัตว์น้ำขนาดเล็กและแมลงน้ำ อาศัยเฉพาะในต้นน้ำลำธารที่มีน้ำไหลเชี่ยว ถือเป็นสัตว์น้ำที่ใช้บ่งชี้คุณภาพของแหล่งน้ำชั้นเยี่ยม เนื่องจากเป็นปลาที่มีความอ่อนไหวมากต่อการเปลี่ยนแปลงของสภาพน้ำมาก อีกทั้งยังต้องอาศัยอยู่ในน้ำที่อุณหภูมิต่ำในบริเวณต้นน้ำเท่านั้น คือ บนภูเขาสูง ในระดับที่สูงกว่าระดับน้ำทะเล 700-800 เมตร

ปลาในสกุลนี้ ที่เป็นที่รู้จักดี คือ ปลาค้างคาวดอยอินทนนท์ (*O. siamensis*) ที่พบเฉพาะบนอุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ จังหวัดเชียงใหม่ ที่เดียวเท่านั้น และยังถือเป็นปลาต้นแบบของปลาในสกุลนี้อีกด้วย

การแพร่กระจายพันธุ์ของปลาค้างคาว พบกระจายทั่วไปในอนุทวีปอินเดีย, จีนทางตอนใต้ และประเทศในภูมิภาคเอเชียอาคเนย์ เช่น ลุ่มน้ำสาละวิน, ลุ่มน้ำอิระวดี, ลุ่มน้ำโขง, ลุ่มแม่น้ำน่าน เป็นต้น

การจำแนก
--------

ปัจจุบัน พบแล้วทั้งหมด 20 ชนิด โดยเฉพาะในปี ค.ศ. 2005 มีการค้นพบเพิ่มเติมอีกถึง 8 ชนิดด้วยกัน ซึ่งล้วนแต่เป็นปลาที่พบในเขตประเทศไทยทั้งนั้น และได้ถูกตั้งชื่อชนิดเพื่อเป็นเกียรติแก่บุคคลในแวดวงการอนุรักษ์ธรรมชาติชาวไทยด้วย ได้แก่ นายสุรพล ดวงแข นักวิชาการสัตว์ป่า, นายสืบ นาคะเสถียร อดีตหัวหน้าศูษย์รักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง และนายปลอดประสพ สุรัสวดี อดีตอธิบดีกรมประมงและอดีตอธิบดีกรมป่าไม้

### ปลาค้างคาวที่พบในประเทศไทย

* ปลาค้างคาวดอยอินทนนท์ *Oreoglanis siamensis* Smith, 1933
* ปลาค้างคาวภูคา *Oreoglanis colurus* Vidthayanon, Saenjundaeng & Ng, 2009
* ปลาค้างคาวน้ำยวม *Oreoglanis heteropogon* Vidthayanon, Saenjundaeng & Ng, 2009
* ปลาค้างคาวน้ำปาย *Oreoglanis laciniosus* Vidthayanon, Saenjundaeng & Ng, 2009
* ปลาค้างคาวคุณสืบ *Oreoglanis nakasathiani* Vidthayanon, Saenjundaeng & Ng, 2009
* ปลาค้างคาว อ. สุรพล *Oreoglanis sudarai* Vidthayanon, Saenjundaeng & Ng, 2009
* ปลาค้างคาวดอยตุง *Oreoglanis suraswadii* Vidthayanon, Saenjundaeng & Ng, 2009
* ปลาค้างคาวทุ่งช้าง *Oreoglanis tenuicauda* Vidthayanon, Saenjundaeng & Ng, 2009
* ปลาค้างคาวศิลาเพชร *Oreoglanis vicinus* Vidthayanon, Saenjundaeng & Ng, 2009

อ้างอิง
-------

1. ↑  Linthoingambi, I.; Vishwanath, W. 2011: *Oreoglanis majusculus*, a new glyptosternine catfish from Arunachal Pradesh, India (Teleostei: Sisoridae). *Zootaxa*, **2754**: 60–66. Preview
2. 1 2  หน้า 49, *สาระน่ารู้ปลาน้ำจืดไทย เล่ม ๒* โดย สมโภชน์ อัคคะทวีวัฒน์ (พ.ศ. 2547) ISBN 974-00-8738-8
3. ↑  เก็บถาวร 2016-03-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน พบปลาค้างคาวพันธุ์ใหม่ 8 ชนิดจากป่าต้นน้ำภาคเหนือ จากเว็บไซต์กรมประมง
4. 1 2 3 4 5 6 7 8  Vidthayanon, C. Saenjundaeng, P. and Ng, H. H. (2009). "Eight new species of the torrent catfish genus *Oreoglanis* (Teleostei: Sisoridae) from Thailand". Ichthyological Exploration of Freshwaters. 20(2): 127-156.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

 ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Oreoglanis ที่วิกิสปีชีส์