ศาลาเฉลิมไทยในปี พ.ศ. 2505 ขณะกำลังฉายเรื่อง *วันเผด็จศึก (The Longest Day)*
**ศาลาเฉลิมไทย** เป็นอดีตโรงมหรสพและโรงภาพยนตร์แห่งหนึ่ง ตั้งอยู่ที่มุมถนนราชดำเนินกลางกับถนนมหาไชย ได้รับการสร้างขึ้นตามความประสงค์ของจอมพลแปลก พิบูลสงคราม ศาลาเฉลิมไทยได้สร้างขึ้นราวปี พ.ศ. 2483 แต่ก็ได้หยุดไปช่วงหนึ่งเนื่องจากสงครามโลกครั้งที่ 2 และได้เปิดอย่างเป็นทางการครั้งแรกเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2492

อาคารก่อสร้างขึ้นด้วยรูปทรงโมเดิร์นตามแบบตะวันตกไม่มีหลังคา คล้ายคลึงกับศาลาเฉลิมกรุง อาคารได้รับการออกแบบโดยจิตรเสน อภัยวงศ์ ที่จบการศึกษาด้านสถาปัตยกรรมจากประเทศฝรั่งเศส และตกแต่งภายในโดยศิววงศ์ กุญชร ณ อยุธยา 

ศาลาเฉลิมไทยเมื่อเปิดใหม่ ได้กลายเป็นหนึ่งในโรงมโหรสพที่ทันสมัยที่สุดแห่งหนึ่งในขณะนั้น ด้วยที่นั่งราว 1,200 ที่นั่ง พร้อมที่นั่งชั้นบน เวทีเป็นแบบมีกรอบหน้า มีเวทีแบบเลื่อนบนราง (Wagon Stage) เพื่อความรวดเร็วในการเปลี่ยนฉาก ก่อนจะเปลี่ยนไปเป็นโรงภาพยนตร์ในปี พ.ศ. 2496

เนื่องจากศาลาเฉลิมไทยตั้งอยู่ด้านหน้าวัดราชนัดดารามวรวิหาร และ โลหะปราสาท ทำให้เกิดการบดบังทัศนียภาพเบื้องหลัง จนในที่สุดเมื่อวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2532 คณะรัฐมนตรีรัฐบาลพลเอกชาติชาย ชุณหะวัณ มีมติให้รื้อศาลาเฉลิมไทย แม้จะมีเสียงคัดค้านจากหลายฝ่ายก็ตาม โดยศาลาเฉลิมไทยได้ฉายเรื่อง "*พ้นท้ายนรสิงห์*" เป็นภาพยนตร์เรื่องสุดท้าย

ประวัติ
-------

ก่อสร้างในสมัยจอมพล แปลก พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี มีความประสงค์ให้เป็นโรงละครแห่งชาติในเวลานั้น และมีรูปแบบของอาคารกลมกลืนกับอาคารอื่นที่สร้างขึ้นริมถนนราชดำเนินกลาง 

เดิมเป็นอาคารว่างเปล่าแล้วเป็นโกดังเก็บผ้าของทางราชการ ต่อมาบริษัทศิลป์ไทย (ซึ่งมีนายพิสิฐ ตันสัจจา เป็นหนึ่งในผู้ถือหุ้นด้วย) ได้ขอเช่าพื้นที่ ริเริ่มปรับปรุงต่อเติมเป็นสถานบันเทิง ออกแบบและควบคุมโดย อาจารย์ศิววงศ์ กุญชร ณ อยุธยา สถาปนิกชั้นนำของเมืองไทย ใช้งบประมาณถึง 1 ล้านบาท 

เปิดดำเนินการเป็นสถานที่แสดงละครเวทีอาชีพ ระหว่าง พ.ศ. 2492–2496 ก่อนเปลี่ยนเป็นโรงภาพยนตร์

ในวันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2532 ทางโรงภาพยนตร์ได้จัดแสดงละครเวที *พันท้ายนรสิงห์* เป็นการอำลาอาลัยการก่อนปิดตัวถาวร หลังจากนั้นได้ขนย้ายวัสดุอุปกรณ์ เครื่องฉาย รถขายไอศกรีม ลำโพง ตัวอักษรชื่อโรง พร้อมกับการรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างที่เหลือออกเพื่อสร้างเป็น ลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์ ซึ่งเผยให้เห็นทัศนียภาพสง่างามของ โลหะปราสาท วัดราชนัดดารามวรวิหาร เบื้องหลังได้อย่างเต็มที่

ความรุ่งโรจน์และนวัตกรรม
------------------------

### โรงละครเวที

ในอดีตได้ชื่อว่าเป็นโรงมหรสพ ซึ่งผสมผสานความสง่างามแบบโรงละครในยุโรปกับความหรูหราของศิลปะลวดลายไทยอันวิจิตร ทันสมัยยิ่งใหญ่ด้วยเวทีเลื่อนขึ้นลงได้ระบบไฮดรอลิค เพียงแห่งเดียวของเมืองไทย สามารถจุผู้ชม 1,500 ที่นั่ง (ศาลาเฉลิมนคร 800 ที่นั่ง, ศาลาเฉลิมกรุง 600 ที่นั่ง) ตั้งแต่ยุคละครเวที หลายเรื่องของคณะอัศวินการละครเป็นตำนานที่มีชื่อเสียง เช่น *พันท้ายนรสิงห์, นันทาเทวี, บ้านทรายทอง ฯลฯ*

### โรงภาพยนตร์

เมื่อเข้าสู่ยุคปรับเปลี่ยนเป็นโรงภาพยนตร์ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2496 ได้ริเริ่มจัดพื้นที่ซึ่งเป็นต้นแบบของวัฒนธรรมร้านข้าวโพดคั่ว (Pop Corn) อย่างโรงหนังต่างประเทศ และร้านไอศกรีม (ป๊อบ "ตราเป็ด" ที่ดังมากในขณะนั้น พร้อมป้ายโลโก้ รูปหน้าโดนัลด์ ดั๊ก มองเห็นแต่ไกล)

ต้นเดือนเมษายน ปีนั้น เป็นแห่งแรกในเมืองไทยที่ฉายหนังสามมิติ *ใต้อุ้งมือโจร (Man in the Dark)* และหนังซีเนมาสโคปเรื่องแรกของโลก *อภินิหารเสื้อคลุม (The Robe)* เข้าฉายในวันสิ้นปี 

พ.ศ. 2498 เป็นสถานที่ฉายเฉพาะกิจสำหรับหนังการ์ตูนไทยเรื่องแรก (16 มม./พากย์) *เหตุมหัศจรรย์* ของ ปยุต เงากระจ่าง (ซึ่งเพิ่งขึ้นทะเบียนเป็นมรดกชาติปี พ.ศ. 2555)และหนังทุนสูง (16 มม./พากย์) *นเรศวรมหาราช* ของอัศวินภาพยนตร์ ในช่วงต้นทศวรรษ 2500 

หลังจากนั้นเป็นผู้นำความแปลกใหม่มาเสนออย่างต่อเนื่อง ได้แก่ หนังเพลงระบบ ทอดด์-เอโอ เสียงสเตอริโอโฟนิคสมบูรณ์แบบครั้งแรกของฮอลลีวู้ด *มนต์รักทะเลใต้ (South Pacific)*,หนังการ์ตูน ระบบซูเปอร์เทคนิรามา 70 มม.เรื่องแรกของโลก *เจ้าหญิงนิทรา (Sleeping Beauty)*, หนังมหากาพย์สงครามโลก 34 ดาราสากล *วันเผด็จศึก (The Longest Day)*, หนังซีเนราม่า 3 เครื่องฉาย *พิชิตตะวันตก (How the West Was Won)*, หนังมหากาพย์ทุนมโหฬารตลอดกาล *คลีโอพัตรา (Cleopatra)* ซึ่งโปรแกรมนี้เป็นครั้งแรกของโรงหนังเมืองไทยที่ติดตั้งลิฟท์บริการผู้ชมชั้นบนด้วย และหนังเด่นอีกหลายเรื่อง เช่น *บุษบาริมทาง (My Fair Lady), ดร.ชิวาโก (Dr.Zhivago)* รวมทั้งหนังซีเนมาสโคปเรื่องแรกของอัศวินภาพยนตร์ -ชอว์บราเดอร์ส รางวัลตุ๊กตาทอง (มรดกชาติปี พ.ศ. 2555) *เรือนแพ*  ที่ยังกลับมาฉายซ้ำอีก 2–3 ครั้ง เป็นต้น

วันมหาวิปโยค 14 ตุลา
--------------------

ศาลาเฉลิมไทยมีบทบาทสำคัญในช่วงเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 โดยเป็นทั้งที่หลบภัยและโรงพยาบาลของคนเจ็บจากการต่อสู้เรียกร้องรัฐธรรมนูญที่เป็นประชาธิปไตย

อ้างอิง
-------

บรรณานุกรม
* ฉัตรภูติ, ธนาทิพย์ (2547). *ตำนานโรงหนัง*. เวลาดี. ISBN 974-9659-11-2.

รายการอ้างอิง

1. 1 2 3  ศาลาเฉลิมไทย เก็บถาวร 2016-04-23 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, ศูนย์ข้อมูลเกาะรัตนโกสินทร์ .สืบค้นเมื่อ 14/12/2559
2. ↑  ศาลาเฉลิมไทย : วัฒนธรรมใหม่ที่ไม่อาจบดบังพลังเก่า, BlogGang.com .สืบค้นเมื่อ 14/12/2559
3. ↑  ธนาทิพย์ ฉัตรภูติ, 2547: หน้า 56–57
4. ↑  ธนาทิพย์ ฉัตรภูติ, 2547: หน้า 57–58
5. ↑  อิงคศักดิ์ เกตุหอม, นี่คือชีวิตของดอกดิน หอภาพยนตร์ชาติ(องค์การมหาชน), 2554 ISBN 978-616-543-135-4 หน้า 29-31
6. ↑  ธนาทิพย์ ฉัตรภูติ, 2547: หน้า 60–61
7. ↑  จุลสารทะเบียนมรดกภาพยนตร์ของชาติ ครั้งที่ 2,2555
8. ↑  ข่าวบันเทิง หน้า 13 หนังสือพิมพ์ไทยรัฐ ,พ.ศ. 2506
9. ↑  จุลสารทะเบียนมรดกภาพยนตร์
10. ↑  ธนาทิพย์ ฉัตรภูติ, 2547: หน้า 61

ดูเพิ่ม
-------

* ศาลาเฉลิมกรุง
* ศ.ดร.สุรพล วิรุฬห์รักษ์, **นาฎยศิลป์รัชกาลที่ 9**, สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย , 2549.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* ภาพถ่ายทางอากาศของ ศาลาเฉลิมไทย


| * ด
* ค
* ก
มรดกและความทรงจำของคณะราษฎร |
| --- |
| การเมือง | 

|  |  |
| --- | --- |
| ระบอบการปกครอง | 
* ประชาธิปไตย
* การเลือกตั้ง
* รัฐธรรมนูญ
	+ พระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พ.ศ. 2475
	+ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม
* สภาผู้แทนราษฎร
* ราชสกุลมหิดล

 |
| อุดมการณ์ | 
* หลัก 6 ประการ
* ชาตินิยม
* เสรีนิยม

 |
| อื่น ๆ | 
* การปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475
* รัฐนิยม
* เสรีไทย
* วันชาติ (24 มิถุนายน) (∇)
* เกาะตะรุเตา
* เหรียญพิทักษ์รัฐธรรมนูญ
* สหรัฐไทยเดิม
* กรณีพิพาทอินโดจีน

 |

 |  |
| ศิลปะ-วัฒธรรม | 

|  |  |
| --- | --- |
| แนวคิด | 
* ศิลปะคณะราษฎร
* อลังการศิลป์
* สถาปัตยกรรมคณะราษฎร
* ภาษาไทยสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม

 |
| ดนตรี | 
* เพลงชาติไทย

 |
| ประเพณี | 
* วันรัฐธรรมนูญ
* งานฉลองรัฐธรรมนูญ (✗)
* นางสาวสยาม (∇)

 |

 |
| สถานที่ และสิ่งปลูกสร้าง | 

|  |  |
| --- | --- |
| อนุสาวรีย์ | 
* หมุดคณะราษฎร (✗)
* อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย
* อนุสาวรีย์พิทักษ์รัฐธรรมนูญ (✗)
* อนุสาวรีย์เทอดรัฐธรรมนูญ
* อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ขอนแก่น
* อนุสาวรีย์รัฐธรรมนูญ สมุทรสาคร
* อนุสาวรีย์รัฐธรรมนูญ ร้อยเอ็ด
* อนุสาวรีย์รัฐธรรมนูญ บุรีรัมย์ (✗)
* อนุสาวรีย์รัฐธรรมนูญ ชัยภูมิ
* อนุสาวรีย์รัฐธรรมนูญ นครราชสีมา (✗)
* อนุสาวรีย์รัฐธรรมนูญ สุรินทร์
* อนุสาวรีย์รัฐธรรมนูญ อุดรธานี (✗)
* อนุสาวรีย์รัฐธรรมนูญ สงขลา
* อนุสาวรีย์รัฐธรรมนูญ ปัตตานี
* อนุสาวรีย์พระยาพหลฯ (ค่ายพหลโยธิน) (✗)
* อนุสาวรีย์จอมพล ป. (สถาบันการบินพลเรือน) (✗)

 |
| ผังเมือง | 
* ผังเมืองลพบุรี
* วงเวียนศรีสุริโยทัย

 |
| การศึกษา-กีฬา | 
* มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
* มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
* มหาวิทยาลัยศิลปากร (วังท่าพระ)
* มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ (∇)
* โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา
* โรงเรียนคณะราษฎร์บำรุงปทุมธานี
* โรงเรียนคณะราษฎรบำรุง จังหวัดยะลา
* โรงเรียนพิบูลวิทยาลัย
* สนามศุภชลาศัย

 |
| ศูนย์ราชการ | 
* ศาลคดีเด็กและเยาวชน
* กรมศิลปากร
* คุรุสภา
* กองศึกษาผู้ใหญ่
* กรมวิชาการ
* กรมประชาศึกษา
* กรมพลศึกษา
* ศาลากลางจังหวัดพระนครศรีอยุธยา (หลังเก่า)
* อาคารศาลฎีกาหลังเก่า

 |
| การทหาร | 
* กองพลทหารปืนใหญ่ ค่ายพิบูลสงคราม (∇)
* ศูนย์การทหารปืนใหญ่ ค่ายพหลโยธิน (∇)
* พิพิธภัณฑ์พลเอกพระยาพหลพลพยุหเสนา
* ตึกชาโต้

 |
| สาธารณสุข | 
* โรงพยาบาลอานันทมหิดล

 |
| คมนาคม | 
* ถนนพหลโยธิน
* ถนนเพชรเกษม
* ถนนสุขุมวิท 71 (ปรีดี พนมยงค์)
* สะพานเสรีประชาธิปไตย 2497
* สะพานเฉลิมวันชาติ
* สะพานพิบูลสงคราม พ.ศ. 2514

 |
| ศาสนสถาน | 
* วัดประชาธิปไตย (∇)

 |
| เศรษฐกิจ | 
* ธนาคารเอเชีย
* ศาลาเฉลิมไทย (✗)
* โรงแรมรัตนโกสินทร์
* สวนสัตว์ลพบุรี
* สโมสรคณะราษฎร์สราญรมย์
* โรงละครทหารบก
* โรงแรมทหารบก
* บ้านจอมพล ป. (เชียงราย) (∇)
* ธนาคารแห่งประเทศไทย

 |

 |
| อื่น ๆ | 
* รัฐธรรมนูญจำลอง
* พานรัฐธรรมนูญ

 |
| 
* (✗) = ไม่ปรากฏแล้ว, ถูกรื้อถอน, สูญหาย, ยกเลิก
* (∇) = เปลี่ยนชื่อ, เปลี่ยนแปลงความหมาย

* หมวดหมู่:คณะราษฎร

 |

พิกัดภูมิศาสตร์: 13°45′20″N 100°30′17″E﻿ / ﻿13.7556843°N 100.5046892°E﻿ / 13.7556843; 100.5046892