**อาการปวดต่างที่**
(อังกฤษ: Referred pain, reflective pain)
เป็นความเจ็บปวดต่างที่จากส่วนร่างกายซึ่งได้รับสิ่งเร้าอันก่อความเจ็บปวด
ตัวอย่างหนึ่งก็คือ อาการปวดเค้นหัวใจ (angina pectoris) ซึ่งเกิดจากกล้ามเนื้อหัวใจตายเหตุขาดเลือด (หัวใจวาย) แต่มักจะทำให้รู้สึกปวดคอ ไหล่ และหลัง ไม่ใช่ที่อกซึ่งเป็นแหล่งปัญหา
แต่องค์การมาตรฐานนานาชาติ (รวมทั้ง International Association for the Study of Pain) ก็ยังไม่ได้นิยามคำนี้
ดังนั้น ผู้เขียนต่าง ๆ อาจใช้คำโดยความหมายที่ไม่เหมือนกัน
มีการกล่าวถึงอาการเช่นนี้ตั้งแต่ปลายคริสต์ทศวรรษ 1880 แล้ว
แม้จะมีวรรณกรรมในเรื่องนี้เขียนเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ แต่กลไกการทำงานของมันก็ยังไม่ชัดเจน ถึงจะมีสมมติฐานต่าง ๆ

อาการ
-----

* ขนาดของบริเวณส่วนที่เจ็บ จะสัมพันธ์กับความรุนแรงและช่วงเวลาของความเจ็บปวดที่เกิด
* Temporal summation เป็นกลไกที่อาจเป็นไปได้อย่างหนึ่งสำหรับความเจ็บปวดที่เกิดจากกล้ามเนื้อ (referred muscle pain) คือศักยะงาน (สัญญาณประสาท) ที่มีความถี่สูงในนิวรอนก่อนไซแนปส์ จะก่อให้เกิดศักยะงานในนิวรอนหลังไซแนปส์โดยเป็นแบบบวกกัน
* การกระตุ้นได้ง่าย (hyperexcitability) ของนิวรอนในระบบประสาทกลาง (เช่นที่ไขสันหลังหรือก้านสมอง) จะสำคัญต่อขนาดบริเวณที่เจ็บ
* คนไข้ที่เจ็บปวดในกระดูกและกล้ามเนื้ออย่างเรื้อร้ง (chronic musculoskeletal pain) มีเขตปวดต่างที่ซึ่งใหญ่ขึ้นเทียบกับสิ่งเร้าที่มากระทบ ความเจ็บปวดต่างที่ซึ่งกระจายเข้าในส่วนต้น (proximal) ของอวัยวะ จะพบในคนไข้ประเภทนี้และไม่พบในคนปกติอื่น ๆ
* อาการปวดต่างที่จะคู่กับสิ่งเร้าทางกายแบบเฉพาะเจาะจง (Modality-specific เช่น ความเย็นร้อน สัมผัส) ซึ่งเน้นความสำคัญของการประเมินตรวจสอบประสาทสัมผัสโดยสิ่งเร้าแบบต่าง ๆ
* อาการปวดต่างที่บ่อยครั้งจะอยู่ในซีกร่างกายเดียวกันกับอวัยวะที่เป็นเหตุ แต่ก็ไม่แน่นอน

กลไก
----

มีกลไกทางสรีรภาพหลายอย่างที่เสนอสำหรับอาการปวดต่างที่
แม้จะยังไม่มีมติร่วมกันว่า สมมติฐานไหนถูกต้อง

ใยประสาทรับความรู้สึกประเภทต่าง ๆ (รวมทั้ง Aβ Aδ และ C) จากผิวหนังที่เดอร์มาโทมเดียวกัน ส่งสัญญาณไปยังนิวรอนในชั้น 2 (lamina II) ที่ปีกหลังของไขสันหลังในระดับเดียวกัน แต่นิวรอนชั้นนี้ก็ได้รับสัญญาณโนซิเซ็ปเตอร์ (ความเจ็บปวด) จากอวัยวะภายในร่างกายรวมทั้งหัวใจด้วย การส่งสัญญาณไปที่นิวรอนเดียวกันในไขสันหลังอาจเป็นเหตุให้ความรู้สึกเจ็บที่หัวใจ รู้สึกเหมือนกับเป็นความเจ็บปวดในบริเวณผิวหนังที่มีจุดเชื่อมใยประสาทร่วมกัน
เช่น จากในอก จากแขนหรือมือซ้าย หรือจากกระดูกกราม

ส่วนอีกสมมติฐานหนึ่งก็คือ เซลล์ประสาทรับความเจ็บปวดคือโนซิเซ็ปเตอร์ มีปลายประสาทแยกไปที่ทั้งผิวหนังและที่อวัยวะภายในต่าง ๆ รวมทั้งหัวใจ

ตามปกติแล้ว ความเจ็บปวดเหตุหัวใจวายจะอยู่ที่หน้าอกตรงกลางหรือด้านซ้ายในซีกที่มีหัวใจ
แต่สามารถกระจายเจ็บไปถึงขากรรไกด้านซ้ายและแขนข้างซ้าย
โดยอาจปรากฏเป็นความเจ็บปวดต่างที่บ้างแม้น้อยมาก และปกติจะเกิดกับคนไข้โรคเบาหวานหรือสูงอายุ

### การส่งใยประสาทไปที่เดียวกัน (Convergent projection)

นี่เป็นทฤษฎีแรก ๆ สุดเกี่ยวกับอาการนี้
ที่อาศัยงานของ W.A. Sturge และ J. Ross ในปี พ.ศ. 2431 และของ TC Ruch ต่อมาในปี พ.ศ. 2504
ทฤษฎี**การส่งใยประสาทไปที่เดียวกัน** (Convergent projection) เสนอว่าใยประสาทนำเข้าจากเนื้อเยื่อต่าง ๆ รวมตัวเข้าที่นิวรอนในไขสันหลังเดียวกัน และอธิบายว่า ทำไมอาการปวดต่างที่จึงจัดเป็นส่วน ๆ ไปตามไขสันหลัง
นอกจากนั้นแล้ว หลักฐานทางการทดลองได้แสดงว่า เมื่ออวัยวะส่วนที่เจ็บจริง ๆ ถูกกระตุ้นมากขึ้น อาการปวดต่างที่ก็จะมากขึ้นด้วย

ข้อคัดค้านของแบบจำลองนี้ก็คือว่า มันไม่สามารถอธิบายว่าทำไมอาการปวดต่างที่จึงเกิดช้ากว่าจุดที่เกิดสิ่งเร้าซึ่งทำให้ปวดจริง ๆ
หลักฐานทางการทดลองยังแสดงด้วยว่า อาการปวดต่างที่บ่อยครั้งเป็นไปในทิศทางเดียว
ยกตัวอย่างเช่น การเร้าให้กล้ามเนื้อส่วน anterior tibial เจ็บ จะทำให้ปวดที่ด้านหน้า (ventral) ของข้อเท้า
แต่การเร้าด้านหน้าของข้อเท้าไม่ปรากฏกว่าทำให้กล้ามเนื้อเจ็บ
และท้ายสุดคือ ระดับการกระตุ้นที่ทำให้เจ็บเฉพาะที่และที่ทำให้ปวดต่างที่ จะมีขีดเริ่มเปลี่ยนต่างกัน แม้แบบจำลองนี้จะแสดงว่า ควรเท่ากัน

### Convergence-facilitation และ central sensitization

ในปี พ.ศ. 2436 J MacKenzie ได้ตั้งแบบจำลอง Convergence facilitation อาศัยแนวความคิดของ Sturge และ Ross
เขาเชื่อว่า อวัยวะภายในไม่ไวความรู้สึกที่เกิดจากสิ่งเร้า
นอกจากนั้น เขายังเชื่อว่า ใยประสาทจะส่งความรู้สึกที่ไม่เกี่ยวกับความเจ็บปวด (non-nociceptive) ทำให้เกิดสถานการณ์ที่เขาเรียกว่า "irritable focus" (จุดโฟกัสไวเกินต่อการกระตุ้น)
จุดโฟกัสเช่นนี้ทำให้สิ่งเร้าบางอย่างรู้สึกว่าเจ็บ
แต่ไอเดียนี้ไม่ได้การยอมรับอย่างกว้างขวาง เพราะไม่อธิบายความเจ็บปวดที่อวัยวะภายใน

แต่ไอเดียนี้ในเร็ว ๆ นี้ได้ความสนใจมากขึ้นโดยใช้คำใหม่คือ การไวเจ็บเหตุประสาทส่วนกลาง (central sensitization)
ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อนิวรอนในปีกหลังของไขสันหลังหรือก้านสมอง ตอบสนองมากขึ้นหลังจากได้การกระตุ้นซ้ำ ๆ จากนิวรอนปลายประสาท คือมีขีดเริ่มเปลี่ยนในการตอบสนองที่ลดลง
ส่วนความชักช้าของอาการปวดต่างที่อธิบายได้ว่า ต้องใช้เวลาเพื่อจะเกิดสถานภาพในระบบประสาทส่วนกลางที่ทำให้ไวความรู้สึก

### Axon-reflex

แบบจำลอง Axon reflex แสดงว่า ใยประสาทนำเข้าจะแยกเป็นสองสาขา (หรือมากกว่านั้น) ก่อนเชื่อมกับปีกหลังของไขสันหลัง และตัวกระตุ้นที่ทำให้เจ็บที่ปลายประสาทสาขาหนึ่ง อาจทำให้รู้สึกเจ็บที่ปลายประสาทสาขาอื่น ๆ ด้วย
ใยประสาทที่แบ่งเป็นสาขาต่าง ๆ พบได้ในทั้งกล้ามเนื้อ ผิวหนัง และหมอนกระดูกสันหลัง
แต่นิวรอนเช่นนี้ก็มีน้อย และก็ไม่ได้มีทั่วร่างกาย
แบบจำลองนี้ยังไม่สามารถอธิบาย

* ความล่าช้าของอาการปวดต่างที่
* ระดับขีดเริ่มเปลี่ยนที่แตกต่างกันระหว่างสิ่งเร้าของความเจ็บปวดเฉพาะที่ กับของความเจ็บปวดต่างที่
* ความเปลี่ยนแปลงทางความรู้สึก (sensibility) ที่บริเวณซึ่งเกิดอาการปวดต่างที่

### การไวต่อการกระตุ้น (Hyperexcitability)

แม้แบบจำลอง Hyperexcitability (การไวต่อการกระตุ้น) โดยทั่วไปจะสมมติว่า อาการปวดต่างที่ไม่มีกลไกแบบรวมศูนย์
แต่ก็ลักษณะรวมศูนย์อย่างหนึ่งที่มีอิทธิพลมาก
งานทดลองที่ใช้ตัวกระตุ้นอันตรายและการบันทึกกระแสไฟฟ้าที่ปีกหลังของไขสันหลังในสัตว์แสดงว่า อาการปวดต่างที่จะเริ่มหลังจากได้เร้ากล้ามเนื้อเป็นนาที ๆ
และความรู้สึกปวดจะอยู่ในลานรับสัญญาณที่ห่างจากสิ่งเร้าเป็นช่วงระยะหนึ่ง
ตามแบบจำลองนี้ ลานรับสัญญาณใหม่ได้เกิดขึ้นโดยเป็นผลจากการทำงานของใยประสาทนำเข้าแฝง (latent) ซึ่งไปสุดที่ปีกหลังของไขสันหลังบริเวณเดียวกัน
การทำงานที่ว่านี้จะทำให้ปวดต่างที่

ลักษณะหลาย ๆ อย่างสนับสนุนแบบจำลองนี้ เช่น การต้องอาศัยสิ่งเร้า และช่วงชักช้าก่อนที่อาการปวดต่างที่จะปรากฏเทียบกับอาการปวดเฉพาะที่
แต่การปรากฏของลานรับสัญญาณใหม่ ซึ่งตีความว่าทำให้เกิดอาการปวดต่างที่ ไม่เข้ากับหลักฐานการทดลองส่วนมากรวมทั้งงานในบุคคลที่มีสุขภาพปกติ
นอกจากนั้นแล้ว อาการปวดต่างที่โดยทั่วไปจะปรากฏภายในไม่กี่วินาทีในมนุษย์ เทียบกับเป็นนาที ๆ ในสัตว์ทดลอง
นักวิทยาศาสตร์บางพวกอธิบายว่า นี่เกิดจากกลไกหรือจากอิทธิพลของระบบอื่น ๆ นอกเหนือไปจากไขสันหลัง
เทคนิคการสร้างภาพสมอง เช่น PET หรือ fMRI อาจช่วยให้เห็นกระบวนการทางประสาทที่เป็นเหตุสำหรับการทดลองในอนาคต

### การรวมตัวที่ทาลามัส (Thalamic-convergence)

แบบจำลองการรวมตัวที่ทาลามัสเสนอว่า อาการปวดต่างที่มีเหตุจากการรวมสัญญาณประสาท (summation) ในสมอง ไม่ใช่ที่ไขสันหลัง หรือบริเวณที่เกิดสิ่งเร้า หรือบริเวณที่เจ็บปวดต่างที่
แต่หลักฐานการทดลองของสมมติฐานนี้ไม่ค่อยมี
อย่างไรก็ดี งานศึกษาเกี่ยวกับความเจ็บปวดที่ทำในลิงพบการรวมตัวกันของวิถีประสาทต่าง ๆ ที่นิวรอนทั้งในคอร์เทกซ์และใต้คอร์เทกซ์

ตัวอย่าง
--------

ตัวอย่างอาการปวดต่างที่| ตำแหน่ง
  | หมายเหตุ |
| --- | --- |
| อกด้านบน/แขนข้างซ้าย
  | การขาดเลือดของกล้ามเนื้อหัวใจ (myocardial ischaemia) อาจเป็นตัวอย่างที่รู้จักดีที่สุดของอาการปวดต่างที่ อาจเป็นอาการอึดอัดเหนืออก ปวดที่ไหล่ ที่แขน หรือแม้แต่ที่มือซ้าย |
| ศีรษะ | การปวดศีรษะเพราะทานของเย็นจัด หรืออาการเย็นสมอง เป็นอีกตัวอย่างหนึ่งของอาการปวดต่างที่ ซึ่งเส้นประสาทเวกัส (CN X) หรือเส้นประสาทไทรเจมินัล (CN V) ที่คอและที่เพดานปากตามลำดับ ส่งสัญญาณเกี่ยวกับความเจ็บปวด เนื่องจากการลดอุณหภูมิและเพิ่มอุณหภูมิอย่างรวดเร็วของหลอดเลือดฝอยในโพรงในกระดูกศีรษะ (sinus) |
| ทั่วไป
  | การปวดที่แขนขาซึ่งไม่มีเป็นอาการปวดต่างที่อย่างหนึ่ง ซึ่งก็คือความรู้สึกเจ็บปวดจากอวัยวะหนึ่ง ๆ ที่ไม่มีแล้ว หรือที่ไม่สามารถส่งสัญญาณประสาทได้แล้ว ซึ่งเป็นอาการที่รายงานโดยผู้ถูกตัดแขนขาและคนไข้อัมพาตแขนขาทั้งสองข้างเกือบหมดทุกคน |
| กระดูกสะบักข้างขวา
  | ตับ, ถุงน้ำดี |
| ไหล่ซ้าย
  | ปอด, กะบังลม, ม้าม (Kehr's sign) |
| กลางท้องเยื้องไปทางซ้าย
  | ตับอ่อน |
| ฝ่ามือ
  | กล้ามเนื้อปาล์มาริส ลองกัส คือ ปัญหาที่ปลายแขนอาจรู้สึกที่ฝ่ามือ ไม่ใช่ที่ปลายแขน |

วิธีการทดสอบในแล็บ
------------------

การศึกษาเกี่ยวกับความเจ็บปวดมักจะทำในห้องแล็บเพราะสามารถควบคุมตัวแปรได้ดีกว่า
ยกตัวอย่างเช่น รูปแบบสิ่งเร้า (ความร้อนเย็น สารเคมีเป็นต้น) ระดับความรุนแรง และช่วงเวลาต่าง ๆ ของสิ่งเร้า จะสามารถควบคุมได้อย่างแม่นยำกว่า
ในสถานการณ์เช่นนี้ มีวิธีหลัก ๆ 2 อย่างในการศึกษาอาการปวดต่างที่

### สารก่อความเจ็บ

ในปัจจุบัน มีการใช้สารเคมีหลายอย่างเพื่อกระตุ้นให้เกิดอาการปวดต่างที่ สารรวมทั้ง bradykinin, substance P, แคปไซซิน
และเซโรโทนิน
แต่ก่อนหน้าสารพวกนี้ งานวิจัยได้ใช้น้ำเกลือไฮเพอร์ทอนิก
โดยการทดลองต่าง ๆ พบว่า มีปัจจัยหลายอย่างที่สัมพันธ์กับการกระตุ้นด้วยน้ำเกลือรวมทั้งอัตราการฉีด ความเข้มข้นของน้ำเกลือ แรงดัน และปริมาณที่ใช้
แต่กลไกที่น้ำเกลือทำให้เจ็บเฉพาะที่หรือต่างที่ซึ่งคู่กันก็ยังไม่ชัดเจน
นักวิชาการบางพวกให้ความเห็นว่า อาจเกิดจากความแตกต่างของความดันออสโมซิส แต่นี่ก็ยังไม่ได้พิสูจน์

### การกระตุ้นด้วยไฟฟ้า

การกระตุ้นในกล้ามเนื้อด้วยไฟฟ้า (IMES) เป็นวิธีที่ใช้ทั้งในการทดลองและในการรักษา
ข้อดีหลัก (เทียบกับการใช้น้ำเกลือ) ก็คือ สามารถเปิดปิดตามกำหนด
ซึ่งทำให้ควบคุมได้ดีกว่าและแม่นยำกว่า ทั้งโดยสิ่งเร้าและการวัดการตอบสนอง
เป็นวิธีที่ง่ายกว่าการฉีด เพราะไม่จำเป็นต้องฝึกเป็นพิเศษ
ความถี่ของพัลส์ไฟฟ้ายังสามารถควบคุมได้อีกด้วย
ในงานศึกษาส่วนมาก ความถี่พัลส์ไฟฟ้าที่ใช้อยู่ที่ 10 เฮิรตซ์ เพื่อให้เจ็บทั้งเฉพาะที่และต่างที่

โดยวิธีนี้ นักวิจัยได้พบว่า สิ่งเร้าจะต้องมีกำลังมากกว่าเพื่อจะให้เจ็บต่างที่ เทียบกับเจ็บเฉพาะที่
ระดับสิ่งเร้ากับระดับความเจ็บทั้งเฉพาะที่และต่างที่ ยังสัมพันธ์กันอย่างชัดเจนอีกด้วย
เชื่อกันว่า วิธีนี้จะกระตุ้นให้โนซิเซ็ปเตอร์จำนวนมากทำงาน จึงมีผลเป็นการรวมสัญญาณเชิงพื้นที่ (spatial summation)
แล้วทำให้โนซิเซ็ปเตอร์ส่งสัญญาณที่ถี่สูงกว่าไปยังนิวรอนในปีกหลังของไขสันหลังและก้านสมอง

เพื่อการวินิจฉัยและรักษา
------------------------

อาการปวดต่างที่อาจแสดงว่ามีความเสียหายทางประสาท
ในงานศึกษาชายอายุ 63 ปี ผู้มีความบาดเจ็บที่ไม่หายในช่วงวัยเด็ก และมีอาการปวดต่างที่เมื่อถูกใบหน้าหรือที่หลัง
และแม้จะถูกอย่างเบา ๆ ก็จะเจ็บวิ่งไปตามแขน
งานสรุปว่า เหตุอาจคือการจัดระเบียบทางประสาทใหม่ (neural reorganization) ซึ่งทำให้ใบหน้าและหลังไวความรู้สึกหลังจากที่ประสาทเสียหาย
และให้ความเห็นว่า เป็นกรณีที่คล้ายกับ อาการเหมือนแขนขายังคงอยู่ ที่คนไข้คนอื่น ๆ มีปัญหา
ข้อสรุปมีพื้นฐานจากหลักฐานการทดลองที่เก็บโดย ศ. ดร. วิลยนอร์ สุพรหมัณยัม รามจันทรัน ในปี พ.ศ. 2536 โดยแตกต่างตรงที่ว่า แขนที่เจ็บยังมีอยู่จริง ๆ

### การวินิจฉัยทางออร์โทรพีดิกส์

จากตัวอย่างที่ผ่านมา เราจึงสามารถเห็นได้ว่า ความเข้าใจในอาการปวดต่างที่จะช่วยให้สามารถวินิจฉัยอาการและโรคต่าง ๆ ได้ดีขึ้น
ในปี พ.ศ. 2524 นักกายภาพบำบัดรอบิน แม็คเค็นซี กล่าวถึงอาการที่เขาเรียกว่า centralization
ซึ่งเขาสรุปว่า เกิดขึ้นเมื่ออาการปวดต่างที่ย้ายที่จากปลายอวัยวะมาสู่ต้น ๆ อวัยวะ
สังเกตการณ์ที่สนับสนุนไอเดียนี้จะเห็นเมื่อคนไข้ก้มและแอ่นตัวเมื่อกำลังตรวจ

งานศึกษารายงานว่า คนไข้โดยมากที่มีอาการเช่นนี้ สามารถหลีกเลี่ยงการผ่าตัดไขสันหลังโดยกำหนดแยกจุดที่ทำให้เจ็บเฉพาะที่
แต่คนไข้ที่อาการปวดต่างที่ไม่ย้ายที่ อาจต้องผ่าตัดเพื่อวินิจฉัยและแก้ปัญหา
เนื่องจากผลการศึกษาของงานนี้ จึงได้มีงานวิจัยเกี่ยวกับการกำจัดความเจ็บปวดโดยเคลื่อนไหวร่างกายในลักษณะต่าง ๆ

ตัวอย่างของอาการเช่นนี้ก็คือการปวดต่างที่ที่น่อง
แม็คเค็นซีได้แสดงว่า อาการปวดต่างที่จะย้ายที่ขึ้นเมื่อคนไข้แอ่นตัวก้มตัวโดยยืดตัวเต็มที่หลาย ๆ ครั้ง
ที่สำคัญกว่านั้นก็คือ อาการปวดจะหายไปหลังจากหยุดแอ่นตัวแล้ว

### การวินิจฉัยทั่วไป

เหมือนกับการขาดเลือดของกล้ามเนื้อหัวใจ (myocardial ischaemia) อาการปวดต่างที่ตรงบางส่วนของร่างกายสามารถทำให้วินิจฉัยส่วนที่เจ็บจริง ๆ ได้
ความสัมพันธ์ระหว่างจุดปวดต่างที่และจุดปวดจริง ๆ ทำให้พัฒนาแผนที่ร่างกายหลายอย่างเพื่อช่วยกำหนดจุดที่เจ็บจริง ๆ อาศัยอาการปวดต่างที่
ตัวอย่างเช่น อาการปวดที่หลอดอาหาร สามารถทำให้ปวดต่างที่ตรงท้องด้านบน ตรงกล้ามเนื้อท้อง (oblique muscle) และตรงคอ
อาการเจ็บที่ต่อมลูกหมากอาจทำให้ปวดต่างที่ตรงท้อง ตรงหลังส่วนล่าง และตรงกล้ามเนื้อน่อง
นิ่วที่ไตซึ่งเคลื่อนไปตามท่อไตอย่างช้า ๆ อาจทำให้ปวดต่างที่ตรงท้องส่วนล่าง

ยังมีงานวิจัยที่พบว่า ketamine ซึ่งเป็นยาระงับประสาท สามารถระงับอาการปวดต่างที่ได้
เป็นงานที่ทำกับคนไข้โรคไฟโบรไมอัลเจีย ซึ่งมีอาการปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ และล้า
งานศึกษาได้เลือกคนไข้กลุ่มนี้เพราะไวต่อสิ่งเร้าแล้วทำให้เจ็บเพิ่มขึ้น
นอกจากนั้นแล้ว อาการปวดต่างที่ยังเกิดในที่ต่าง ๆ สำหรับคนไข้กลุ่มนี้แปลกจากคนไข้ที่ไม่มีไฟโบรไมอัลเจีย
ซึ่งมักปรากฏอาการปวดที่ตรงส่วนที่ต่างกัน (เช่น ส่วนปลาย ส่วนต้น) คู่กับส่วนที่ปวดจริง ๆ
บริเวณที่ปวดยังใหญ่ขึ้นด้วยเพราะไวปวดยิ่งขึ้น

อ้างอิง
-------

1. ↑  "Referred pain", *ศัพท์บัญญัติอังกฤษ-ไทย, ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (คอมพิวเตอร์) รุ่น ๑.๑ ฉบับ ๒๕๔๕*, 2004, (ทันตแพทยศาสตร์) อาการปวดต่างที่
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Arendt-Nielsen, L; Svensson, P (2001). "Referred muscle pain: basic and clinical findings". *Clin J Pain*. **17** (1): 11–9. doi:10.1097/00002508-200103000-00003. PMID 11289083.
3. ↑  Demco, LA (พฤษภาคม 2000). "Pain referral patterns in the pelvis". *J Am Assoc Gynecol Laparosc*. **7** (2): 181–3. PMID 10806259.
4. 1 2  Basbaum & Jessell 2013, Signals from Nociceptors Are Conveyed to Neurons in the Dorsal Horn of the Spinal Chord, pp. 534-536
5. ↑  "Myocardial infarction comes with referred pain or radiating pain?". 2 มกราคม 2011. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 4 มีนาคม 2016. สืบค้นเมื่อ 26 ธันวาคม 2011.
6. 1 2  Purves et al 2008b, Box 10B Referred Pain, p. 236
7. ↑  Huether et al 2014, Figure 16-6 Sites of Referred Pain, p. 492
8. ↑  Kaczorowski, Maya; Kaczorowski, Janusz (21–28 ธันวาคม 2002). "Ice cream evoked headaches (ICE-H) study: randomised trial of accelerated versus cautious ice cream eating regimen" (PDF). *British Medical Journal*. **325** (7378): 1445-1446. doi:10.1136/bmj.325.7378.1445. PMID 12493658.
9. ↑  Rutkow IM (มิถุนายน 1978). "Rupture of the spleen in infectious mononucleosis: a critical review". *Arch Surg*. **113** (6): 718–20. doi:10.1001/archsurg.1978.01370180060007. PMID 655846.
10. ↑  Simons, D.G.; Travell, J.G.; Simons, L.S. (1999). *Travell & Simons' Myofascial Pain and Dysfunction: Upper half of body*. Williams & Wilkins. p. 750. ISBN 978-0-683-08363-7. สืบค้นเมื่อ 20 พฤษภาคม 2015.
11. ↑  Witting N, Svensson P, Gottrup H, Arendt-Nielsen L, Jensen TS (2000). "Intramuscular and intradermal injection of capsaicin: a comparison of local and referred pain". *Pain*. **84** (2–3): 407–12. doi:10.1016/S0304-3959(99)00231-6. PMID 10666547.
12. ↑  Kosek E, Hansson P (2003). "Perceptual integration of intramuscular electrical stimulation in the focal and the referred pain area in healthy humans". *Pain*. **105** (1–2): 125–31. doi:10.1016/S0304-3959(03)00171-4. PMID 14499428.
13. ↑  Dolor Soler; Hatice Kumru; Joan Vidal; Raul Pelayo; และคณะ (กรกฎาคม 2010). "Referred sensations and neuropathic pain following spinal cord injury". *Pain*. **150** (1): 192–8. doi:10.1016/j.pain.2010.04.027. ISSN 0304-3959.
14. ↑  Vilayanur S. Ramachandran (1994). "Phantom limbs, neglect syndromes, repressed memories, and Freudian psychology". *International Review of Neurobiology*. **37**: 291–333, discussion 369-372. doi:10.1016/s0074-7742(08)60254-8. PMID 7883483.
15. ↑  Davis, Blackwood C (2004). "The centralization phenomenon: Its role in the assessment and management of low back pain". *BC Medical Journal*. **46** (7): 348–352. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2017. สืบค้นเมื่อ 4 พฤศจิกายน 2017.
16. ↑  Graven-Nielsen, T; และคณะ (1999). "Ketamine reduces muscle pain, temporal summation, and referred pain in fibromyalgia patients". *Pain*. **85** (3): 483–491. doi:10.1016/S0304-3959(99)00308-5. PMID 10781923.

บรรณานุกรม
----------

* Basbaum, Allan I; Jessell, Thomas M (2013). "24 - Pain". ใน Kandel, Eric R; Schwartz, James H; Jessell, Thomas M; Siegelbaum, Steven A; Hudspeth, A J (บ.ก.). *Principles of Neural Science* (5th ed.). United State of America: McGraw-Hill. pp. 530–555. ISBN 978-0-07-139011-8.
* Huether, Sue E; Rodway, George; DeFriez, Curtis (2014). "16 - Pain, Temperature Regulation, Sleep, and Sensory Function". ใน McCance, Kathryn L; Huether, Sue E; Brashers, Valentina L; Neal S, Rote (บ.ก.). *Pathophysiology: the biologic basis for disease in adults and children* (7th ed.). Mosby. ISBN 978-0-323-08854-1.
* Purves, Dale; Augustine, George J; และคณะ, บ.ก. (2008b). "10 - Pain". *Neuroscience* (4th ed.). Sinauer Associates. pp. 231–251. ISBN 978-0-87893-697-7.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ  อาการปวดต่างที่

  


| * ด
* ค
* ก
Pain and nociception |
| --- |
| By region/system | 

|  |  |
| --- | --- |
| HEENT | Headache **·**  Neck **·**  อาการกลืนเจ็บ **·**  Otalgia (ear) **·**  Toothache |
| Chest pain | 

|  |  |
| --- | --- |
| Cardiovascular system | อาการปวดเค้นหัวใจ |
| Respiratory system | เจ็บคอ **·**  Pleurodynia |
| Breast | Mastodynia (Breast) |

 |
| Musculoskeletal | Arthralgia (joint) **·**  Bone pain **·**  Myalgia (muscle) **·**  Muscle soreness: Acute / Delayed onset |
| Neurologic | อาการไม่ไวความเจ็บปวดแต่กำเนิด **·**  HSAN (Type I, II congenital sensory neuropathy, III familial dysautonomia, IV congenital insensitivity to pain with anhidrosis, V congenital insensitivity to pain with partial anhidrosis) **·**  Neuralgia **·**  ภาวะเสียความเข้าใจความเจ็บปวด **·**  Pain disorder **·**  Paroxysmal extreme pain disorder **·**  Allodynia **·**  Breakthrough pain **·**  Chronic pain **·**  Hyperalgesia **·**  Hypoalgesia **·**  Hyperpathia **·**  Phantom pain **·**  อาการปวดต่างที่ |
| Abdominal pain | 

|  |  |
| --- | --- |
| Urogenital | Dysuria **·**  Pelvic pain **·**  Dyspareunia **·**  Testicular pain |
| Gastrointestinal | Proctalgia |

 |
| Back | Upper **·**  Lower |

 |
| Tests | Cold pressor test **·**  Dolorimeter |
| Related concepts | ลำเส้นใยประสาทไขสันหลัง-ทาลามัส **·**  Pain management (Anesthesia, Cordotomy) **·**  Pain scale **·**  Pain threshold **·**  Pain tolerance **·**  Posteromarginal nucleus **·**  Substance P **·**  Suffering **·**  OPQRST  **·**  Philosophy of pain |
| 

---

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| กล่องท้ายเรื่องที่เกี่ยวกับ:ระบบประสาทกลาง | 

|  |
| --- |
| กายวิภาค (เยื่อหุ้มสมอง/ไขสันหลัง/เมดัลลา/พอนส์/โพรงสมองที่สี่/สมองส่วนกลาง/ซีรีเบลลัม/ไดเอนเซฟาลอน/คอร์เท็กซ์/ใยประสาทประสาน/ใยประสาทเชื่อมต่อ/โพรงสมองข้าง/เบซัลแกงเกลีย) /สรีรวิทยา/คัพภวิทยา |
| โรค (เยื่อหุ้มสมอง/เยื่อหุ้มไมอีลินเสื่อม/ชัก/ปวดศีรษะ/โรคหลอดเลือดสมอง/การหลับ)/ความผิดปกติแต่กำเนิด/เนื้องอก, อาการ/ชื่อบุคคล, การบาดเจ็บ |
| หัตถการ, ยา (N1A/2AB/C/3/4/7A/B/C/D) |

 |

---

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| กล่องท้ายเรื่องที่เกี่ยวกับ:ระบบประสาทนอกส่วนกลาง | 

|  |
| --- |
| กายวิภาค (เนื้อเยื่อ/เส้นประสาทสมอง/ประสาทไทรเจมินัล/ข่ายประสาทคอ/ข่ายประสาทแขน/ข่ายประสาทใต้กระเบนเหน็บร่วมเอว/ระบบรับความรู้สึก/ระบบประสาทอิสระ) /สรีรวิทยา (รีเฟล็กซ์)/คัพภวิทยา/โปรตีน/ตัวลำเลียงสารสื่อประสาท/สารสื่อประสาท/นิวโรโทรฟิน |
| โรค/โรคระบบประสาทอิสระ/ความผิดปกติแต่กำเนิด/เนื้องอก, อาการ/ชื่อบุคคล, การบาดเจ็บ |
| หัตถการ, ยา (N1B) |

 |

 |

| * ด
* ค
* ก
อาการและอาการแสดง: ระบบไหลเวียนโลหิต (R00–R03) |
| --- |
| หัวใจหลอดเลือด | 

|  |  |
| --- | --- |
| โรคหัวใจ | หัวใจเต้นเร็ว/หัวใจเต้นช้า **·**  ใจสั่น เสียงของหัวใจ: เสียงฟู่ของหัวใจ (Systolic, Diastolic, Continuous) **·**  Gallop rhythm (Third heart sound, Fourth heart sound) **·**  Pericardial friction rub **·**  Split S2 **·**  Heart click
Cœur en sabot
Cardiovascular chest pain
Vascular manifestations of heart disease (pulse): Pulsus tardus et parvus **·**  Pulsus paradoxus **·**  *doubled* (Pulsus bisferiens, Dicrotic pulse, Pulsus bigeminus) **·**  Pulsus alternans **·**  Carotid bruit **·**  Cannon A waves |
| โรคหลอดเลือด | Bruit **·**  *การตายเฉพาะส่วน* (เนื้อตายเน่า) |

 |
| ไมอีลอยด์/เลือด | 

|  |  |
| --- | --- |
| ช็อก | จากสาเหตุทางหัวใจ **·**  จากปริมาตรเลือดน้อย **·**  Distributive (เหตุพิษติดเชื้อ, Neurogenic) |
| Hyperaemia | Functional • Reactive |
| เลือดจาง | Pagophagia |

 |
| 

---

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| กล่องท้ายเรื่องที่เกี่ยวกับ:หัวใจ | 

|  |
| --- |
| กายวิภาค/สรีรวิทยา/คัพภวิทยา |
| โรค/ความผิดปกติแต่กำเนิด/เนื้องอก, อาการ/ชื่อบุคคล, การบาดเจ็บ |
| หัตถการ, ยา (C1A/1B/1C/1D), การตรวจเลือด |

 |

---

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| กล่องท้ายเรื่องที่เกี่ยวกับ:ระบบไหลเวียนโลหิต | 

|  |
| --- |
| กายวิภาค (หลอดเลือดแดง:ศีรษะ/แขน/อก/ท้อง/ขา,หลอดเลือดดำ:ศีรษะ/แขน/อก/ท้อง/ขา)/สรีรวิทยา/คัพภวิทยา/เซลล์/โปรตีน |
| โรค/หลอดเลือดอักเสบทั่วร่าง/ความผิดปกติแต่กำเนิด/โรคหลอดน้ำเหลือง/เนื้องอก, อาการ/ชื่อบุคคล, การบาดเจ็บ |
| หัตถการ, ยา (C2s+n/3/4/5/7/8/9) |

 |

---

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| กล่องท้ายเรื่องที่เกี่ยวกับ:ไมอิลอยด์ | 

|  |
| --- |
| เซลล์ไมอิลอยด์/สรีรวิทยา (ลิ่มเลือด, ฮีมโปรตีน, ระบบภูมิคุ้มกันไมอิลอยด์, แกรนูล), CSF |
| โรคเม็ดเลือดแดงและเมกะแคริโอไซต์/โรคโมโนไซต์และแกรนูโลไซต์/มะเร็ง/ฮีสติโอไซโตซิส, อาการ/ชื่อบุคคล, ผลเลือดผิดปกติ |
| ยา (B1/2/3+5+6), btst, trns |

 |

 |