**วัดทุ่งศรีเมือง** เป็นวัดเก่าแก่ในจังหวัดอุบลราชธานี ตั้งอยู่บริเวณทิศตะวันออกของทุ่งศรีเมือง อำเภอเมืองฯ จังหวัดอุบลราชธานี ก่อตั้งโดยพระอริยวงศาจารย์ ญาณวิมล อุบลสัมฆปาโมกข์ (สุ้ย) ในช่วงปลายรัชสมัยของพระบามสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

ประวัติ
-------

รูปปั้นพระอริยวงศาจารย์ญาณวิมลอุบลคณาภิบาลสังฆปาโมกข์ (สุ้ย) เจ้าอาวาสวัดทุ่งศรีเมืององค์แรก ประดิษฐาน ณ มณฑปหน้าพระอุโบสถวัดทุ่งศรีเมือง
ในสมัยปลายแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) พระอริยวงศาจารย์ญาณวิมลอุบลสั'ฆปาโมกข์ (สุ้ย) ซึ่งเป็นชาวจังหวัดอุบลราชธานีโดยกำเนิด ได้รับการแต่งตั้งให้ขึ้นมาเป็นผู้ปกครองคณะสงฆ์เมืองอุบลราชธานี (หรือตำแหน่งเจ้าคณะจังหวัดอุบลราชธานีในปัจจุบัน) โดยพระอริยวงศาจารย์ฯ ได้มาจำพรรษาอยู่ ณ วัดมณีวนาราม (วัดป่าน้อย) และเห็นว่าพื้นที่ป่าชายดงอู่ผึ้ง (พื้นที่ทุ่งศรีเมืองในปัจจุบัน) มีความเงียบสงบ จึงได้ริเริ่มที่จะสร้างวัดทุ่งศรีเมืองขึ้น และได้มีการสร้างหอพระพุทธขึ้นมาเพื่อประดิษฐานพระพุทธบาทจำลองที่ได้จำลองแบบมาจากวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร อย่างไรก็ตาม เนื่องจากบริเวณที่ตั้งวัดทุ่งศรีเมืองเป็นที่ลุ่ม เมื่อถึงฤดูฝนมักเกิดน้ำท่วมขังเป็นเวลานาน ในช่วงแรกของการสร้างนั้น จำเป็นต้องมีการถมดินเพื่อยกระดับความสูงของพื้นที่ขึ้น จึงได้มีการขุดดินบริเวณโดยรอบขึ้นมาใช้จนเกิดเป็นหนองน้ำ 3 แห่ง คือ หนองหมากแซว, หนองดินจี่ (ปัจจุบันถูกถมไปแล้วทั้ง 2 แห่ง) และหนองน้ำทางทิศเหนือของวัดในปัจจุบัน ซึ่งต่อมาได้มีการสร้างหอพระไตรปิฎกขึ้นที่กลางหนองน้ำดังกล่าว เพื่อเก็บรักษาพระไตรปิฎกและคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา นอกจากนี้ ดินที่จากการขุดนี้ส่วนหนึ่งถูกนำมาทำเป็นอิฐก้อนเพื่อสร้างหอพระพุทธบาทข้างต้น โดยการก่อสร้างวัดทุ่งศรีเมืองในช่วงแรกนั้นอยู่ภายใต้การดูแลของพระอริยวงศาจารย์ฯ, พระครูวิโรจน์รัตโนบล (รอด นนตฺโร), ครูช่างคำหมา แสงงาม ศิลปินแหงชาติ ปีพ.ศ. 2529 และช่างโพธิ์ ส่งศรี ส่วนปีที่เริ่มสร้างนั้นยังไม่อาจสรุปได้ เนื่องจากเอกสารต่างๆให้ข้อมูลไม่สอดคล้องกัน โดยอาจเป็นปี พ.ศ. 2356 หรือ พ.ศ. 2365 อย่างใดอย่างหนึ่ง

เดิมทีพื้นที่ของวัดทุ่งศีเมืองในปัจจุบันนั้นถือเป็นส่วนหนึ่งของวัดมณีวนาราม หลังจากสร้างหอพระพุทธบาทเสร็จสิ้นในปี พ.ศ. 2385 จึงได้แยกพื้นที่ออกมาก่อตั้งเป็น *วัดทุ่งศรีเมือง* หรือ *วัดทุ่งชายเมือง* โดยขณะนั้นมีพระจำพรรษาอยู่เพียง 2 รูป คือ พระอริยวงศาจารย์ฯ และญาคูช่าง ซึ่งเป็นพระเถระจากเวียงจันทน์ที่ได้มาศึกษาพระปริยัติธรรม ณ วัดมณีมนารามในขณะนั้น

พื้นที่ภายใน
------------

### เขตพุทธาวาส

เขตพุทธาวาสประกอบไปด้วยศาสนสถานสำคัญ ได้แก่ หอพระพุทธบาท หอพระไตรปิฎก และวิหารศรีเมือง

#### หอพระพุทธบาท

หอพระบาทวัดทุ่งศรีเมือง ถูกสร้างในช่วงราว พ.ศ. 2330 ลักษณะเป็นสถาปัตยกรรมผสมผสานระหว่างล้านช้าง อยุธยาตอนปลาย และรัตนโกสินทร์ตอนต้น
หอพระพุทธบาทสร้างขึ้นในสมัยพระอริยวงศาจารย์ฯ ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาส ประมาณปี พ.ศ. 2330 (บ้างอ้างว่าสร้างราว พ.ศ. 2395) โดยมีญาคูช่างเป็นช่างในการดำเนินการก่อสร้าง เพื่อเป็นที่ประดิษฐานรอยพระพุทธบาทจำลองที่จำลองมาจากวัดวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร และใช้เป็น "สิม" หรือพระอุโบสถของวัดด้วย โดยอาคารจะมีลักษณะเป็นสถาปัตยกรรมผสมผสานระหว่างยุครัตนโกสินทร์ตอนต้น ล้านช้าง และอยุธยาตอนปลาย มีขนาด 3 ห้อง ก่ออิฐถือปูน หันหน้าไปทางทิศตะวันออก จากการสำรวจของกลุ่มอนุรักษ์จิตรกรรมฝาผนัง กองโบราณคดี กรมศิลปากร สันนิษฐานว่าในอดีตมีใบเสมาปรากฏอยู่ที่ฐานอุโบสถ แต่พบใบเสมเพียงชิ้นเดียวแนบติดอยู่กับฐานหอพระพุทธบาทบริเวณมุมอุโบสถด้านตะวันออกเฉียงใต้ เป็นใบเสมปูนปั้นเรียบ ไม่มีลวดลาย อย่างไรก็ตาม ใบเสมาชิ้นดังกล่าวได้ผุพังไปแล้วในปัจจุบัน ระเบียงด้านหน้าและราวบันไดเป็นรูปพญานาคขี่จระเข้ เป็นทวารบาลอยู่หน้าหอพระพุทธบาท ลักษณะเป็นศิลปะแบบท้องถิ่นอีสาน ส่วนฐานของบันไดเป็นฐานปากกระเภาผสมฐานสิงห์ และมีฐานเขียงรองรับอีกชั้น โครงหลังคาของหอพระพุทธบาทเป็นศิลปะแบบรัตนโกสินทร์ เป็นหลังคาแบบชั้นลด 2 ชั้น ชั้นละ 3 ตับมีลักษณะแบบอีสานผสมกับรัตนโกสินทร์ ส่วนหน้าบันหรือหน้าจั่ว ด้านหน้าและด้านหลังจำหลักไม้ปิดทองประดับกระจกเป็นรูปพระอินทร์ประทับในบุษบกบนช้างเอราวัณ ประดับด้วยลายก้านขด มีเสาบัวกลีบขนุน 4 ต้น แกะสลักลวดลายดอกกาละกับ นอกจากนี้ยังมีคันทวยรูปเทพพนมรองรับไขราทั้งสิ้น 10 ตัว มีเสาพาไลคู่ด้านหน้ารองรับหลังคา

เมื่อครั้นสมัยพระครูวิโรจน์รัตโนบล (รอด นนฺตโร) ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาส ได้เกิดรอยแตกร้าวขนาดใหญ่บริเวณฝาผนังด้านทิศตะวันตกของหอพระพุทธบาท คาดว่าอาจมีสาเหตุมาจากแรงสั่นสะเทือนจากการจุดพลุดอกไม้ไฟในงานพิธีต่างๆในบริเวณสนามทุ่งศรีเมือง จึงได้มีการซ่อมแซมรอยร้าวดังกล่าว พร้อมกับก่อสร้างเพิ่มเติมให้ผนังของหอพระพุทธบาททั้งหมดมีความหนามากกว่าเดิมประมาณ 1 เมตร และได้ทำการเปลี่ยนจากการมุงหลังคาด้วยไม้เกล็ดเป็นสังกะสีแทน ลายรดน้ำที่ปรากฏบนบานหน้าต่างของหอพระพุทธบาทก็ถูกวาดขึ้นเวลาเดียวกันกับการซ่อมแซมในครั้งนี้ด้วย นอกจากนี้ยังมีการสร้างกำแพงรอบหอพระพุทธบาทเพิ่มขึ้นอีก 1 ชั้น (กำแพงชั้นนอกในปัจจุบัน)

ในปี พ.ศ. 2503 สมัยพระวิโรจน์รัตโนบล (พิมพ์ นารโท) ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาส ได้เห็นว่าหอพระพุทธบาทชำรุดทรุดโทรมมาก เนื่องจากสังกะสีและเครื่องไม้ต่างๆบนหลังคาชำรุดผุพัง จึงได้มีการบูรณะซ่อมแซมครั้งใหญ่อีกครั้ง จึงได้รื้อหลังคาเดิมออกและเปลี่ยนเป็นหลังคากระเบื้องกระเบื้องเคลือบ เปลี่ยนช่อฟ้าระกาจากแต่เดิมเป็นไม้แกะสลักมาเป็นซีเมนต์ ซึ่งต่อมาใน พ.ศ. 2547 สำนักงานศิลปากรที่ 11 อุบลราชธานี ได้มีบูรณะหอพระพุทธบาทครั้งใหญ่ ได้แก่ การซ่อมหลังคาและโครงสร้างทั้งหมด การสเริมความั่นคงของผนังเสริมโครงสร้างเสาระเบียงหลังคามุข เสริมฐานราก ซ่อมพื้น บันได ราวบันได มีการปิดทองประดับกระจกตามขอบเดิม ปิดทองหัวบัวเสา และมีการเปลี่ยนช่อฟ้า รวยระกา หางหงส์ มาใช้เป็นไม้สลักตามเดิม รวมไปถึงการซ่อมประตู หน้าต่าง ปูกระเบื้องภายใน และซ่อมเสาไม้ค้ำยันขื่อที่ผุด้วยการตัดต่อส่วนโคนของเสา และอีก 1 ปีต่อมา สำนักงานศิลปากรฯ ได้มีการบูรณะและปรับปรุงภูมิทัศน์หอพระพุทธบาทอีกครั้ง อาทิ ซ่อมกำแพงแก้ว รื้อซุ้มประตูกำแพงแก้วด้านทิศตะวันออกแล้วสร้างขึ้นใหม่ตามแบบของเดิมที่เป็นเสาหัวเม็ด รวมไปถึงการปรับพื้นและที่บรรจุอัฐิของกำแพงข้างต้น

หอพระพุทธบาท วัดทุ่งศรีเมือง ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานของชาติ โดยกรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม ตามประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 112 ตอนที่ 59 ง. เมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2538

ภายในหอพระพุทธบาท มีโบราณวัตถุที่สำคัญ 5 อย่าง คือ

1. **พระเจ้าใหญ่องค์เงิน** เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย ประทับนั่งขัดสมาธิราบ ขนาดหน้าตัก 89 เซนติเมตร สูง 1.45 เมตร หล่อด้วยเงินฮาง (เงินโบราณของอีสาน) กำหนดอายุราวพุทธศตวรรษที่ 24 เป็นศิลปะแบบพื้นถิ่นอีสานหรือศิลปะล้านช้าง แต่เดิมปิดทองทับทั้งองค์ จึงทำให้เข้าใจกันมาโดยตลอดว่าเป็นพระปูนปั้น ทราบกันภายหลังว่าองค์พระเป็นเนื้อเงิน เนื่องจากต้องมีการปิดทองใหม่ในปี พ.ศ. 2547
2. **รอยพระพุทธบาทจำลอง** ที่ได้จำลองแบบมาจากวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร มีเส้นผ่าศูนย์กลาง 65 เซนติเมตร ยาว 1.65 เมตร การจัดสัญลักษณ์มงคลอยู่ในแผนผังจักรวาลมิติ ยกเว้นในส่วนของมหาพรหมโลกทั้ง 16 ชั้น ลายมงคลไม่ครบทั้ง 108 ประการ และปรากฏลวดลายที่มิได้อยู่ในมงคล 108 อาทิ นกหัสดีลิงค์ สุกร ค้างคาว
3. **ภาพจิตรกรรมฝาผนัง** บนฝาผนังทั้ง 4 ด้านของหอพระพุทธบาท กล่าวถึงพุทธประวัติตอนต่างๆ ภาพชาดก รวมไปถึงสภาพสังคม วิถีชีวิตท้องถิ่น ความเป็นอยู่ การละเล่น พิธีกรรม การดำเนินชีวิตของผู้คนในสมัยนั้น รวมไปถึงการติดต่อค้าขายกับชาวต่างชาติ อาทิ จีน ชาวตะวันตก อินเดีย และญวณ
4. **บานประตู** หอพระพุทธบาทมีประตูเข้าเพียงด้านเดียว ซุ้มประตูทรงมณฑปมี 2 บาน ทำจากไม้เนื้อแข็งทั้งแผ่น แกะสลักลายเถาวัลย์หรือลายก้นขดพรรณพฤกษาออกช่อดอกกาละกับ ตลอดแนวก้านขดประกอบด้วยใบกระหนก และแทรกด้วยรูปสัตว์ต่างๆ ไว้ตามช่องของลาย บานประตูลงรักปิดทองล่องกระจกสีเขียว
5. **หน้าต่าง** หอพระพุทธบาทมีหน้าต่างทั้งหมด 6 ช่อง โดยอยู่ผนังทิศเหนือและใต้อย่างละ 3 ช่อง เป็นซุ้มหน้าต่างทรงบันแถลง ส่วนยอดซุ้มทำเป็นซุ้มซ้อนกัน 2 ชั้น เสาซุ้มยกเป็น 2 ระดับบานหน้าต่างปิดทองลายฉลุบนพื้นสีดำเล่าเรื่อง ทศชาติชาดก พระชาติละ 1 บาน เวียนจากซ้ายไปขวาจนครบ 10 บาท ส่วนอีก 2 บานเขียนลายเครือเถาออกช่อเทพพนม การปิดทองลายฉลุดังกล่าวทำขึ้นโดยนายช่างอุทัยทอง จันทกรณ์

ด้านหลังของหอพระพุทธบาทมีเจดีย์อิงครึ่งองค์ ใช้บรรจุอัฐิของเสด็จเจ้าอุปราชคำพันธ์ เจ้าองค์ครองนครจำปาศักดิ์ ซึ่งถูกทายาทนำมาบรรจุไว้เมื่อปี พ.ศ. 2517 ปัจจุบัน หลังการบูรณะหอพระพุทธบาทได้นำอัฐิดังกล่าวไปเก็บรักษาไว้ที่อื่นแทน นอกจากนี้ บริเวณนอกกำแพงของหอพระพุทธบาทมีเจดีย์ย่อมุมไม้สิบสอง บรรจุอัฐิของพระครูวิโรจน์รัตโนบล (รอด นนฺตโร) ผู้ก่อตั้งวัดทุ่งศรีเมือง สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2492 โดยพระครูวิจิตรธรรมภาณี (กิ่ง มหปฺผโล) เจ้าอาวาสวัดมณีวนารามในขณะนั้น ส่วนบริเวณด้านหลังของหอพระพุทธบาทนั้นเป็นประตูวัดทิศตะวันออก หรือซุ้มประตูโขง ชื่อ *ซุ้มประตูหาญชนะ* ถูกสร้างขึ้นในปี พ.ศ .2502 โดย ช่างคำเหมา ศิษย์ของพระครูวิโรจน์ฯ ส่วนซุ้มประตูทางทิศเหนือฝั่งวิหารศรีเมืองถูกสร้างขึ้นแบบศิลปะเขมรโบราณ สร้างโดยตระกูลเวียงสมศรี ซึ่งเป็นตระกูลช่างใหญ่ของเมืองอุบลราชธานีในขณะนั้น ใช้เวลาในการก่อสร้างนานถึง 8 ปี (พ.ศ. 2525-2533) และซุ้มประตูทางทิศใต้เริ่มสร้างในปี พ.ศ. 2537 ใช้เวลาในการก่อสร้าง 2 ปี

#### หอไตรวัดทุ่งศรีเมือง

ส่วนยอดของหอพระไตรปิฎก วัดทุ่งศรีเมือง แสดงให้เห็นถึงรายละเอียดของหน้าบัน ช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ นาคลำยอง ไขราจั่วและไขราปีกนก ซึ่งมีลักษณะเป็นงานช่วงหลวงแบบรัตนโกสินทร์ในสมัยรัชกาลที่ 3 หรือแบบอยุธยาตอนปลายดั้งเดิม ซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากศิลปะแบบล้านช้างเวียงจันทน์อีกต่อหนึ่ง
หอไตรวัดทุ่งศรีเมือง หรือหอพระไตรปิฎก ถูกสร้างขึ้นในช่วงราวปี พ.ศ. 2384 -2385 บางแหล่งอ้างว่าอาจสร้างขึ้นก่อน พ.ศ. 2360 ซึ่งตรงกับช่วงสมัยรัชกาลที่ 3 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ และพระเจ้าพรหมราชวงศา (กุทอง สุวรรณกูฏ) เจ้าเมืองอุบลราชธานีคนที่ 3 โดยมีพระอริยวงศาจารย์ญาณวิมล อุบลสังฆปาโมกข์ (สุ้ย คำหลัก) ซึ่งดำรงตำแหน่งเจ้าคณะเมืองอุบลราชธานีและพำนักอยู่ ณ วัดมณีวนาราม (วัดป่าน้อย) ในขณะนั้น และญาคูช่าง เป็นผู้ควบคุมการก่อสร้าง เพื่อใช้เก็บรักษาพระไตรปิฎกซึ่งทำจากใบลาน ไม่ให้ถูกทำลายโดยมด ปลวกและแมลงต่างๆ โดยถูกสร้างขึ้นจากไม้ทั้งหลัง ตั้งอยู่กลางสระน้ำ เพื่อให้ความชื้นจากสระน้ำช่วยไม้ให้ใบลานเปราะแตกหักง่ายจากความร้อน จึงช่วยยืดอายุการใช้งานคัมภีร์ใบลานเหล่านั้นได้นานมากขึ้น โดยมีผังอาคารเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า หันหน้าไปทางทิศตะวันออก ด้านหน้ามีสะพานไม้ทอดสู่ฝั่ง ตัวอาคารเป็นเรือนไม้เครื่องสับขนาดสี่ห้อง กว้าง 8.2 เมตร ยาว 9.85 เมตร สูงจากระดับพื้นน้ำถึงยอดหลังคาประมาณ 10 เมตร แปลนรูปสี่เหลี่ยมจตุรัส ตกแต่งด้วยฝาไม้กระดาน บานหน้าต่างและประตูเขียนลายน้ำรูปเทวดา (ทวารบาล) โครงสร้างอาคารทั้งหมดถูกยึดต่อกันด้วยการเข้าเดือย ลักษณะพิเศษของหอพระไตรปิฎกแห่งนี้คือ ถูกสร้างขึ้นด้วยการผสมผสานระหว่างศิลปะจาก 3 สกุลช่าง คือ ไทย พม่า และลาว กล่าวคือ ช่อฟ้า ใบระกาถูกสร้างขึ้นตามแบบศิลปะไทยภาคกลาง หลังคาเป็นชั้นลด มีไขราปีก และไขราจั่ว ส่วนอิทธิพลศิลปกรรมแบบพม่านั้นถูกส่งผ่านมาทางศิลปะลาวล้านช้าง ปรากฏที่ชั้นหลังคาทรงจั่วซ้อนกัน หน้าบันแกะสลักลวดลายเป็นพันธุ์ไม้ มีรูปลิงและนกแทรกอยู่ทางด้านตะวันออก ระหว่างชั้นลดของหน้าบันสลักลายไทย ได้แก่ ลายกระจังรวน และลายประจำยามก้ามปู คันทวยด้านซ้ายและขวาของประตูทางเข้าถูกสลักเป็นรูปเทพพนม ส่วนคันทวยอื่นๆรอบอาคารถูกสลักเป็นรูปพญานาค บริเวณกรอบล่างของฝาปะกนมีลวดลายสลักโดยรอบ ซึ่งเป็นลวดลายที่เกี่ยวกับชาดก สัตว์หิมพานต์ และปริศนาธรรมพื้นบ้านอีสาน เช่น หาบช้างซาแมว ส่วนภายในหอไตรส่วนกลางซึ่งเป็นห้องเก็บพระไตรปิฎก มีการสร้างยกฐานสูงขึ้นอีกหนึ่งชั้น มีบันไดขึ้นทางทิศตะวันออก ผนังห้องด้านนอกตกแต่งลวดลายไทยลงรักปิดทอง

ตามบันทึก หอไตรวัดทุ่งศรีเมืองได้รับการบูรณะซ่อมแซมครั้งแรกในสมัยครั้นพระครูวิโรจน์รัตโนบล (รอด นนตฺโร) เป็นเจ้าอาวาส โดยมีการเปลี่ยนหลังคากระเบื้องไม้เกล็ดเป็นสังกะสี และถูกเปลี่ยนอีกครั้งเป็นหลังคากระเบื้องในปี พ.ศ. 2523 - 2524 ดำเนินการโดยกรมศิลปากร ในครั้งนี้ได้มีการเสริมความแข็งแรงของเสาตอนล่างเหนือระดับผิวน้ำลงไปถึงพื้นสระด้วยซีเมนต์ จากนั้นในปี พ.ศ. 2545 สำนักงานโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติที่ 8 อุบลราชธานี กรมศิลปากร ได้ดำเนินการซ่อมแซมหอไตรทั้งหมด รวมไปถึงการปรับปรุงภูมิทัศน์ด้านหน้าของหอไตร

ด้วยเอกลักษณ์ทางสถาปัตยกรรมที่โดดเด่นของหอไตรวัดทุ่งศรีเมือง ประกอบกับการบำรุงรักษาบูรณะซ่อมแซมที่ยังคงเอกลักษณ์ดั้งเดิมไว้ได้ ทำให้ได้หอไตรแห่งนี้เป็นหนึ่งในศาสนสถานที่ได้รับรางวัลสำหรับการอนุรักษ์สถาปัตยกรรมดีเด่นจากสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชนูปถัมภ์เมื่อปี พ.ศ. 2527 และยังถือเป็น 1 ใน 3 สิ่งปลูกสร้างทางวัฒนธรรมที่มีความโดดเด่นทางด้านศิลปะมากที่สุดของเมืองอุบลราชธานี ซึ่งประกอบไปด้วย *พระบทม์วัดกลาง พระบางวัดใต้ และหอไตรวัดทุ่ง* ยิ่งไปกว่านั้น กรมศิลปากรยังได้มีประกาศขึ้นทะเบียนหอไตรวัดทุ่งศรีเมืองให้เป็นหนึ่งในรายชื่อโบราณสถานของชาติ ตามราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 98 ตอนที่ 104 วันที่ 30 มิถุนายน พ.ศ. 2524

#### วิหารศรีเมือง

### เขตสังฆาวาส

ทำเนียบเจ้าอาวาส
----------------

ทำเนียบรายนามเจ้าอาวาสวัดทุ่งศรีเมือง นับแต่ก่อตั้งจนถึงปัจจุบัน มีดังนี้

|  |
| --- |
| **ทำเนียบรายนามเจ้าอาวาสวัดทุ่งศรีเมือง** |
| ลำดับที่ | รายนาม | วาระการครองตำแหน่ง | หมายเหตุ |
| 1. | พระอริยวงศาจารย์ ญาณวิมล อุบลสังฆปาโมกข์ (สุ้ย คำหลัก) | พ.ศ. 2356 หรือ 2365 – 2395 | ขณะนั้นครองตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดมณีวนาราม หลังสร้างวัดทุ่งศรีเมืองเสร็จ โดยพฤตินัยแล้วจึงถือกันว่าดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดทุ่งศรีเมืองร่วมด้วย |
| 2. | พระครูวิโรจน์รัตโนบล (รอด นนฺตโร) | พ.ศ. 2424 (เป็นอย่างน้อย) – 2485 | อดีตเจ้าคณะอำเภอเมืองอุบลราชธานี |
| 3. | พระครูสีตาภินันท์ (สีดา อินทฺปญฺโญ) | พ.ศ. 2485 – 2501 |  |
| 4. | พระราชรัตโนบล (พิมพ์ นารโท) | พ.ศ. 2502 – 2548 | อดีตเจ้าคณะจังหวัดอุบลราชธานี |
| 5. | พระสิริพัฒนาภรณ์ (สมหมาย โชติปุญโญ) | พ.ศ. 2548 – 2557 | อดีตเจ้าคณะอำเภออำเภอเขื่องใน |
| 6. | พระวิโรจน์รัตนโนบล (จันทร์ จนฺทสโร)ป.ธ.3 | พ.ศ. 2557 – ปัจจุบัน | ที่ปรึกษาเจ้าคณะจังหวัดอุบลราชธานี |

หมายเหตุ
--------

1. ↑  ในขณะนั้น กรมศิลปากร อยู่ในสังกัดกระทรวงศึกษาธิการ
2. ↑  ขัดแย้งกับข้อมูลที่ปรากฏบนแผ่นหินอ่อนจารึกหน้าอัฐิ จำนวน 5 บรรทัด จารึกว่า *"...เจ้าอุปราชคำพันธ์ ณ จำปาศักดิ์ เจ้าผู้ครองนครจำาปศักดิ์ ประสูติ พ.ศ. 2383 ถึงแก่พิราลัย พ.ศ. 2454 บรรจุ 20 พฤษภาคม 2507..."*
3. ↑  การศึกษาในภายหลังมิได้มีความเห็นว่าเป็นคิลปะแบบพม่า แต่มองว่าการซ้อนชั้นหลังคาของหอไตร หรือ การเทิบซ้อน เป็นลักษณะเอกลักษณ์สร้างสรรค์ของงานช่างแบบล้านช้างเอง ซึ่งเปรียบเทียบได้กับหอไตรวัดกลาง เมืองสาละวัน ประเทศลาว ซึ่งมีความคล้ายคลึงกันมาก อีกทั้งยังมีสิมที่คล้ายหอพระพุทธบาทอีกด้วย ปัจจุบันทั้งหอไตรและสิมดังกล่าวได้ถูกทำลายไปจากภัยสงคราม คงเหลือไว้เพียงภาพถ่ายไว้ศึกษาเปรียบเทียบเท่านั้น
4. สมศรี ชัยวณิชยา & ปกรณ์ ปุกหุต 2005, p. 20. sfn error: no target: CITEREFสมศรี\_ชัยวณิชยาปกรณ์\_ปุกหุต2005 (help)

อ้างอิง
-------

เชิงอรรถ

1. ↑  พระราชรัตนโนบล (1992). *ประวัติอุบลราชธานี ประวัติวัดทุ่งศรีเมือง*. อุบลราชธานี: วิทยาออฟเซ็ตการพิมพ์. p. 19.
2. 1 2 3 4 5  นิล พันธุ์เพ็ง (1934). *ประวัติศาสตร์จังหวัดอุบลราชธานี*. p. 132-133.
3. ↑  สมศรี ชัยวณิชยา & ปกรณ์ ปุกหุต 2005, p. 3. sfn error: no target: CITEREFสมศรี\_ชัยวณิชยาปกรณ์\_ปุกหุต2005 (help)
4. ↑  สมศรี ชัยวณิชยา & ปกรณ์ ปุกหุต 2005, p. 8. sfn error: no target: CITEREFสมศรี\_ชัยวณิชยาปกรณ์\_ปุกหุต2005 (help)
5. ↑  พระมหาเจษฎา ปญฺญาธโร และคณะ (1970). *ประวัติเมืองอุบลราชธานีและประวัติทุ่งศรีเมือง*. กรุงเทพมหานคร: กรุงสยามการพิมพ์.
6. ↑  พระสำลี ทิฏฐธมฺโม และคณะ (2003). *วัดทุ่งศรีเมือง* (2 ed.). อุบลราชธานี: วิทยาออฟเซตการพิมพ์.
7. 1 2  สมศรี ชัยวณิชยา & ปกรณ์ ปุกหุต 2005, p. 4. sfn error: no target: CITEREFสมศรี\_ชัยวณิชยาปกรณ์\_ปุกหุต2005 (help)
8. ↑  สำนักงานโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติที่ 8 อุบลราชธานี, บ.ก. (2002). *รายการบูรณะและพัฒนาสิม (โบสถ์) โบราณ หอไตรวัดทุ่งศรีเมือง*. อุบลราชธานี: สุรศักดิ์ก่อสร้าง, ห้างหุ้นส่วนจำกัด.
9. ↑  ยุทธนาวรากร แสงอร่าม 2008, p. 9-10.
10. ↑  สมศรี ชัยวณิชยา & ปกรณ์ ปุกหุต 2005, p. 10. sfn error: no target: CITEREFสมศรี\_ชัยวณิชยาปกรณ์\_ปุกหุต2005 (help)
11. ↑  สุรชัย ศรีใส 2012, p. 1.
12. 1 2 3  สมศรี ชัยวณิชยา & ปกรณ์ ปุกหุต 2005, p. 22. sfn error: no target: CITEREFสมศรี\_ชัยวณิชยาปกรณ์\_ปุกหุต2005 (help)
13. ↑  "ประกาศกรมศิลปากร เรื่อง ขึ้นทะเบียนและกำหนดเขตที่ดินโบราณสถาน" (PDF). *กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม*. 1995. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 24 July 2021. สืบค้นเมื่อ 24 July 2021.
14. 1 2  ยุทธนาวรากร แสงอร่าม 2008, p. 11.
15. ↑  ไกด์อุบล (2010). "ไขข้อพิศวงพระเจ้าใหญ่องค์เงิน วัดทุ่งศรีเมือง". *Guideubon.com*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 27 April 2016. สืบค้นเมื่อ 12 October 2020.
16. ↑  สมศรี ชัยวณิชยา & ปกรณ์ ปุกหุต 2005, p. 14. sfn error: no target: CITEREFสมศรี\_ชัยวณิชยาปกรณ์\_ปุกหุต2005 (help)
17. ↑  สุรชัย ศรีใส 2012, p. 19.
18. ↑  ยุทธนาวรากร แสงอร่าม 2008, p. 12.
19. ↑  สมศรี ชัยวณิชยา & ปกรณ์ ปุกหุต 2005, p. 17-18. sfn error: no target: CITEREFสมศรี\_ชัยวณิชยาปกรณ์\_ปุกหุต2005 (help)
20. ↑  ยุทธนาวรากร แสงอร่าม 2008, p. 13.
21. ↑  เอกพรไพศาล, ห้างหุ้นส่วนจำกัด 2004, p. 15.
22. 1 2  สมศรี ชัยวณิชยา & ปกรณ์ ปุกหุต 2005, p. 20. sfn error: no target: CITEREFสมศรี\_ชัยวณิชยาปกรณ์\_ปุกหุต2005 (help)
23. ↑  สมศรี ชัยวณิชยา & ปกรณ์ ปุกหุต 2005, p. 21. sfn error: no target: CITEREFสมศรี\_ชัยวณิชยาปกรณ์\_ปุกหุต2005 (help)
24. 1 2 3 4  ศุภชัย ศรีใส & อำนวย วงพงศธร 2011, p. 4. sfn error: no target: CITEREFศุภชัย\_ศรีใสอำนวย\_วงพงศธร2011 (help)
25. ↑  สมศรี ชัยวณิชยา & ปกรณ์ ปุกหุต 2005, p. 23. sfn error: no target: CITEREFสมศรี\_ชัยวณิชยาปกรณ์\_ปุกหุต2005 (help)
26. 1 2  สมศรี ชัยวณิชยา & ปกรณ์ ปุกหุต 2005, p. 23-25. sfn error: no target: CITEREFสมศรี\_ชัยวณิชยาปกรณ์\_ปุกหุต2005 (help)
27. ↑  ศุภชัย ศรีใส & อำนวย วงพงศธร 2011, p. 2. sfn error: no target: CITEREFศุภชัย\_ศรีใสอำนวย\_วงพงศธร2011 (help)
28. ↑  "ประกาศกรมศิลปากร เรื่อง ขึ้นทะเบียนโบราณสถาน" (PDF). *กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม*. 1981. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 24 July 2021. สืบค้นเมื่อ 25 July 2021.
29. ↑  สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. เอกสารศาลาว่าการมหาดไทย กระทรวงมหาดไทย ศ.6/7 (ธ-น). "วัดธาตุพนม เมืองอุบลราชธานี". (27 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2449)
30. ↑  เจษฎา ปญฺญาธโร, พระมหา; และคณะ 1970, p. 66-68. sfn error: no target: CITEREFเจษฎา\_ปญฺญาธโร,\_พระมหา;\_และคณะ1970 (help)
31. ↑  *อนุสรณ์ที่ระลึกในวโรกาส สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระบรมราชานุเคราะห์งานออกเมรุ พระราชทานเพลิงศพ พระราชรัตโนบล (พิมพ์ นารโท ป.ธ.6) ณ เมรุลอยพิเศษนกหัสดีลิงค์ วัดทุ่งศรีเมือง อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี วันที่ 17–19 มิถุยายน พ.ศ. 2558*. อุบลราชธานี: วิทยาออฟเซทการพิมพ์. 2005.
32. ↑  คณะศิษยานุศิษย์ (2014). *อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพพระสิริพัฒนาภรณ์ (สมหมาย โชติปุญฺโญ, บุญเอื้อ) ป.ธ.6, พธ.บ. ณ เมรุสถานพิเศษนกหัสดีลิงค์ วัดทุ่งศรีเมือง อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี วันที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2557*. อุบลราชธานี: ศิริธรรมออฟเซท.
33. ↑  สมศรี ชัยวณิชยา & ปกรณ์ ปุกหุต 2005, p. 68. sfn error: no target: CITEREFสมศรี\_ชัยวณิชยาปกรณ์\_ปุกหุต2005 (help)

บรรณานุกรม

* สมศรี ชัยวณิชยา; ปกรณ์ ปุกหุต (2020). *วัดทุ่งศรีเมือง: สิริพัฒนาภรณนุสรณ์* (1st ed.). อุบลราชธานี: ยงสวัสดิ์อินเตอร์กรุ๊ป. p. 80. ISBN 978-974-523-357-7.
* ยุทธนาวรากร แสงอร่าม (2008). "พื้นถิ่นอีสานในงานจิตรกรรมฝาผนังอุโบสถวัดทุ่งศรีเมือง จังหวัดอุบลราชธานี". *วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์*. บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร: 286.
* สุรชัย ศรีใส (2012). *จิตรกรรมฝาผนัง หอพระพุทธบาท วัดทุ่งศรีเมือง*. อุบลราชธานี: วิทยาการพิมพ์. p. 112. ISBN 978-616-305-376-3.
* สุรชัย ศรีใส; อำนวย วรพงศธร (2011). *หอไตรวัดทุ่งศรีเมือง* (PDF) (1st ed.). อุบลราชธานี: ยงสวัสดิ์อินเตอร์กรุ๊ป. p. 138. ISBN 978-974-523-266-2. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2021-07-24. สืบค้นเมื่อ 2021-07-24.
* เอกพรไพศาล, ห้างหุ้นส่วนจำกัด (2004). *รายงานการบูรณะและปรับปรุงภูมิทัศน์อุโบสถ (หอพระพุทธบาท) วัดทุ่งศรีเมือง ตำบลในเมือง อำเภอเมืองอุบลราชธานี จังหวัดอุบลราชธานี*. อุบลราชธานี: รายงานเสนอ สำนักงานศิลปากรที่ 11 อุบลราชธานี.
* เจษฎา ปญฺญาธโร, พระมหา; และคณะ (1970). *ประวัติเมืองอุบลราชธานีและประวัติวัดทุ่งศรีเมือง*. กรุงเทพมหานคร: กรุงสยามการพิมพ์.