**การถอดเสียง** หรือ **การทับศัพท์แบบถ่ายเสียง** (อังกฤษ: Transcription) เป็นระบบในการเขียนเสียงพูดของมนุษย์จากภาษาหนึ่ง เป็นระบบตัวอักษรในอีกภาษาหนึ่งตามกฎที่วางไว้ เพื่อให้คงเสียงของภาษาต้นฉบับ การถอดเสียงนี้จะแตกต่างกับการทับศัพท์แบบถอดอักษร ซึ่งเปลี่ยนระบบตัวอักษรจากภาษาหนึ่งไปเป็นอีกภาษาหนึ่ง เพื่อให้คงรูปของตัวอักษรมากที่สุดที่เป็นไปได้ เช่นการถอดอักษรซีริลลิกเป็นอักษรละตินสำหรับภาษารัสเซีย (เช่นชื่อ "เลนิน" ในอักษรซีริลลิก Ленин และอักษรละติน Lenin) แม้กระนั้น การถอดเสียงและการถอดอักษรบางครั้งจะถูกใช้ผสมกันซึ่งพบได้ทั่วไปสำหรับการเขียนชื่อที่มาจากภาษาอื่น

มาตรฐานที่ใช้ในการทับศัพท์ได้แก่ สัทอักษรสากล และ แซมปา

ตารางด้านล่าง แสดงตัวอย่างของการทับศัพท์ โดยมี การทับศัพท์แบบถอดอักษร และสัทอักษรสากลกำกับ

| การทับศัพท์ |
| --- |
| ต้นฉบับ ภาษารัสเซีย (อักษรซีลิลิก) | Борис Николаевич Ельцин |
| คำทับศัพท์แบบถอดอักษรอย่างเป็นทางการ (GOST) | Boris Nikolaevič El'cin |
| คำทับศัพท์แบบถอดอักษรในทางวิชาการ | Boris Nikolajevič Jel’cin |
| คำทับศัพท์แบบถ่ายเสียงในลักษณะสัทอักษรสากล | เปลี่ยนคำพูดภาษาอื่นๆเป็นภาษาไทย |
| เขียนชื่อบุคคลเดิมในภาษาอื่น |
| ภาษาอังกฤษ | Boris Nikolayevitch Yeltsin |
| ภาษาเยอรมัน | Boris Nikolajewitsch Jelzin |
| ภาษาฮิบรู | בוריס ניקולאייביץ' יילצין |
| ภาษาสเปน | Borís Nikoláievich Yeltsin |
| ภาษาตุรกี | Boris Nikolayeviç Yeltsin |

การทับศัพท์ในภาษาต่างๆ
----------------------

คำเดียวกันมักจะมีการทับศัพท์แตกต่างกัน ถ้าใช้ระบบที่ต่างกัน เช่นในภาษาจีน ชื่อเมืองหลวง ปักกิ่ง ได้มีการทับศัพท์ 2 แบบ คือ *Beijing* ในระบบฮั่นหยู่พินอิน และ *Pei-Ching* ในระบบWade-Giles

การทับศัพท์จากภาษาอื่นไปเป็นภาษาจีน ใช้การเขียนคำศัพท์ที่มีเสียงใกล้เคียง เช่นชื่อ บุช ในชื่อจอร์จ บุช ทับศัพท์ในภาษาจีนเป็น "โบวซู" (布殊) โดยตัวอักษรมีความหมายว่า "ผ้า" และ "พิเศษ" สำหรับภาษาญี่ปุ่น คำทับศัพท์จากภาษาอื่นมา จะถูกเขียนในตัวอักษรคาตากานะ ซึ่งเป็นหนึ่งในระบบการเขียนของภาษาญี่ปุ่น

ในภาษาไทย ระบบการทับศัพท์ตามระบบของราชบัณฑิตยสถานเป็นระบบมาตรฐานที่ใช้สำหรับเอกสารทางราชการในประเทศไทย และยังคมนิยมใช้เป็นมาตรฐานหลักในประเทศไทย โดยมีระบบสำหรับการทับศัพท์ในภาษาอังกฤษ ภาษาญี่ปุ่น ภาษาฝรั่งเศส ภาษามลายู ภาษาเยอรมัน ภาษารัสเซีย ภาษาสเปน ภาษาอาหรับ ภาษาอิตาลี นอกจากนี้การทับศัพท์จากภาษาไทยเป็นตัวอักษรละติน ในระบบ ALA-LC โดย The Library of Congress  และ มาตรฐาน ISO 11940 (ค.ศ. 1998) แบบถ่ายถ่ายทอดตัวอักษรโดยระบบของแอนซี

ภายหลังจากการทับศัพท์
---------------------

ภายหลังจากการทับศัพท์ เสียงต้นฉบับของคำอาจจะมีการสูญหายไป เนื่องจากมีการพัฒนาระบบของแต่ละภาษาแตกต่างกันไป หรือมีการนำคำศัพท์เดิมในรูปแบบตัวอักษรไปเขียนและอ่านในภาษาใหม่แทนที่ เช่น คำว่า *ฌาน* ในภาษาบาลี หรือ *ธฺยาน* ในภาษาสันสกฤต เขียนในอักษระละตินว่า Dhyāna ต่อมาได้ทับศัพท์ในภาษาจีนว่า *ฌาน* (禪) และชาวญี่ปุ่นได้นำศัพท์ภาษาจีน ไปใช้ในรูปแบบของอักษรคันจิของภาษาญี่ปุ่นในอักษรเดิมแต่อ่านว่า เซน (禅, ゼン) หลังจากนั้นภาษาอังกฤษได้มีการนำศัพท์คำว่า เซน จากภาษาญี่ปุ่นทับเป็นคำว่า *zen* ซึ่งคำต้นฉบับคือคำว่า *dhyāna* ได้เปลี่ยนเป็น *Zen* ในการทับศัพท์หลายครั้ง

ดูเพิ่ม
-------

* คำทับศัพท์
* การเขียนคำทับศัพท์ตามระบบของราชบัณฑิตยสถาน

### การทับศัพท์เฉพาะภาษา

* การเขียนคำทับศัพท์ภาษาญี่ปุ่น
* การเขียนคำทับศัพท์ภาษาฝรั่งเศส
* การเขียนคำทับศัพท์ภาษามลายู
* การเขียนคำทับศัพท์ภาษาเยอรมัน
* การเขียนคำทับศัพท์ภาษารัสเซีย
* การเขียนคำทับศัพท์ภาษาสเปน
* การเขียนคำทับศัพท์ภาษาอังกฤษ
* การเขียนคำทับศัพท์ภาษาอาหรับ
* การเขียนคำทับศัพท์ภาษาอิตาลี

อ้างอิง
-------

1. ↑  ศัพท์บัญญัติ ราชบัณฑิตยสถาน เก็บถาวร 2017-07-15 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (สืบค้นออนไลน์)
2. ↑  ระบบการทับศัพท์ภาษาไทยเป็นอักษรละติน ระบบ ALA-LC

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* หลักเกณฑ์การทับศัพท์ระบบราชบัณฑิตยสถาน ใน  ภาษาอังกฤษ ภาษาญี่ปุ่น ภาษาฝรั่งเศส ภาษามลายู ภาษาเยอรมัน ภาษารัสเซีย ภาษาสเปน ภาษาอาหรับ ภาษาอิตาลี
* ศัพท์บัญญัติ ราชบัณฑิตยสถาน เก็บถาวร 2017-07-15 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน ฐานข้อมูลศัพท์บัญญัติ ในสาขาต่าง ๆ

| * ด
* ค
* ก
คู่มือการทับศัพท์ภาษาต่างประเทศในวิกิพีเดียภาษาไทย |
| --- |
| 
เกาหลี **·**  จีน **·**  ญี่ปุ่น **·**  ฝรั่งเศส **·**  พม่า **·**  มลายู **·**  เยอรมัน **·**  รัสเซีย **·**  เวียดนาม **·**  สเปน **·**  อังกฤษ **·**  อาหรับ **·**  อิตาลี **·**  อินโดนีเซีย **·**  ฮินดี |
| วิกิพีเดีย:โครงการคำทับศัพท์
 |