พระเจ้าเฟลีเปที่ 2 แห่งสเปน และพระมเหสี พระราชินีนาถแมรีที่ 1 แห่งอังกฤษ จากราชวงศ์ฮับส์บูร์ก ซึ่งทั้งสองพระองค์ต่างก็เป็นพระญาติ (ลูกพี่ลูกน้อง) ของกันและกัน
พระราชพิธีราชาภิเษกสมรสระหว่างซาร์นิโคลัสที่ 2 แห่งรัสเซีย กับเจ้าหญิงอลิกซ์แห่งเฮสส์ ซึ่งเป็นพระญาติชั้นที่สองและมีพระปัยยิกา (ย่าทวด, ยายทวด) ร่วมกันคือ เจ้าหญิงวิลเฮลมีนแห่งบาเดิน
**การเสกสมรสระหว่างราชวงศ์** (อังกฤษ: royal intermarriage) คือการแต่งงานระหว่างสมาชิกของราชวงศ์ผู้ปกครองสองราชวงศ์ ซึ่งในอดีตถือเป็นยุทโธบายทางการทูตที่ใช้กันโดยทั่วไปเพื่อผลประโยชน์ของชาติ ในบางครั้งการเสกสมรสนี้เกิดขึ้นด้วยการบังคับใช้กระบวนการทางกฎหมายต่อบุคคลผู้สืบเชื้อสายราชวงศ์ และในหลาย ๆ ครั้งเกี่ยวข้องกับนโยบายทางการเมืองและ/หรือขนบธรรมเนียมของระบอบราชาธิปไตยเสียเป็นส่วนใหญ่

ในทวีปยุโรป การเสกสมรสในลักษณะนี้เป็นที่แพร่หลายอย่างมาก โดยเฉพาะในช่วงตั้งแต่สมัยกลางจนกระทั่งสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ในขณะที่หลักฐานของการเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ในส่วนอื่น ๆ ของโลก สามารถสืบค้นย้อนไปได้ไกลที่สุดถึงยุคสัมฤทธิ์ ซึ่งบ่อยครั้งที่พระมหากษัตริย์ในอดีตมักจะพยายามแผ่ขยายราชวงศ์ของพระองค์ออกไปทั้งในและนอกประเทศ ดังนั้นสายสัมพันธ์ทางเครือญาติซึ่งเกิดจากการเสกสมรสนี้ จึงเป็นปัจจัยที่ช่วยทั้งกระตุ้นและยับยั้งความขัดแย้งและการรุกรานระหว่างรัฐ ทั้งยังช่วยริเริ่ม ส่งเสริม และรับประกันสันติภาพระหว่างรัฐได้อีกด้วย นอกจากนี้สายสัมพันธ์ทางเครือญาติจากการเสกสมรสยังสามารถรักษามิตรไมตรีของสองราชวงศ์ ที่ต่างพยายามหลีกเลี่ยงภัยคุกคามจากการรุกรานและความขัดแย้งอันมีชนวนเหตุมาจากการยุยงของราชวงศ์ที่สาม พร้อมเสริมสร้างโอกาสที่จะผนวกรวมดินแดนเข้าเป็นส่วนหนึ่งของตนจากการอ้างสิทธิ์ทางกฎหมายเหนือราชบัลลังก์ หรือแม้กระทั่งการอ้างสิทธิ์เหนือส่วนหนึ่งของรัฐ เช่น อาณานิคม ผ่านการรับช่วงสืบทอดอำนาจการปกครองในกรณีที่รัฐนั้นเกิดปัญหาไร้รัชทายาทสืบทอดราชบัลลังก์ หรือในกรณีที่พระมหากษัตริย์องค์ก่อนหน้าไม่มีรัชทายาทเพศชายไว้สืบทอดราชสมบัติโดยปราศจากข้อกังขาได้

ในบางส่วนของทวีปยุโรป ราชวงศ์ต่าง ๆ ยังคงนิยมเสกสมรสระหว่างกันเป็นปกติ (สมาชิกราชวงศ์เสกสมรสกับตระกูลขุนนางต่าง ๆ ภายในรัฐ) ไปจนกระทั่งคริสต์ศตวรรษที่ 16 และนับแต่นั้นเป็นต้นมา จึงเริ่มหันมานิยมการเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ของรัฐอธิปไตยต่าง ๆ มากขึ้น แต่ในส่วนอื่น ๆ ของโลก การเสกสมรสเช่นนี้กลับได้รับความนิยมน้อยกว่ามากและเริ่มลดจำนวนลงตามกาลเวลาที่ผ่านไป หรือแปรเปลี่ยนไปตามขนบธรรมเนียมและนโยบายการต่างประเทศในขณะนั้น

การเสกสมรสในฐานะนโยบายการต่างประเทศ
-----------------------------------

ข้อมูลเพิ่มเติม: การแต่งงานแห่งรัฐ
พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส และ พระเจ้าเฟลีเปที่ 4 แห่งสเปน ทรงพบปะกัน ณ เกาะเฟียสันท์ เพื่อลงพระนามาภิไธยในสนธิสัญญาพิเรนีส ซึ่งส่วนหนึ่งของข้อตกลงในสนธิสัญญากำหนดให้มีการอภิเษกสมรสกันระหว่างพระเจ้าหลุยส์และเจ้าหญิงมาเรีย เทเรส พระราชธิดาของพระเจ้าเฟลีเปที่ 4
ในอุดมคติของวัฒนธรรมตะวันตกร่วมสมัย การเสกสมรสคือสายสัมพันธ์อันเป็นเอกลักษณ์ระหว่างคู่รักสองคน ในขณะที่ครอบครัวซึ่งสายเลือดและการสืบสกุลคือจุดศูนย์กลางของอำนาจและมรดกตกทอด (เช่น พระราชวงศ์ของกษัตริย์) มักมองการแต่งงานในรูปแบบที่ต่างออกไป บ่อยครั้งที่มักจะมีภาระความรับผิดชอบทางการเมืองหรือที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับความรักใคร่ให้ต้องปฏิบัติตาม ดังนั้นว่าที่คู่ครองในอนาคตจึงต้องได้รับการพิจารณาอย่างถี่ถ้วนในรายละเอียดเกี่ยวกับฐานะความมั่งคั่งและอำนาจบารมี เป็นผลให้การเสกสมรสด้วยเหตุผลทางการเมือง เศรษฐกิจ หรือการทูต คือรูปแบบที่พบเห็นได้โดยทั่วไปในชนชั้นผู้ปกครองของยุโรปมานานนับศตวรรษ

### ทวีปยุโรป

#### สมัยกลางและสมัยใหม่ช่วงต้น

การเลือกคู่อภิเษกสมรสอย่างถี่ถ้วนมีความสำคัญต่อการดำรงสถานะราชวงศ์ เช่น ในดินแดนบางแห่ง หากเจ้าชายหรือพระราชาเสกสมรสกับสามัญชนผู้ไม่มีเชื้อสายราชวงศ์ และแม้ว่าบุตรธิดาคนแรกอันประสูติแด่เจ้าชายหรือพระราชาจะเป็นรับรู้กันโดยทั่วไปแล้วก็ตาม บุตรธิดาคนดังกล่าวอาจไม่มีสิทธิ์อ้างตนเป็นเชื้อขัตติยราชสกุลตามพระบิดาได้เลย

ตามประเพณีแล้ว การเสกสมรสระหว่างราชวงศ์มีปัจจัยที่เป็นองค์ประกอบสำคัญหลายประการ เช่น ความกว้างใหญ่ของอาณาเขตพื้นที่ที่ราชวงศ์นั้นปกครองหรือควบคุมอยู่ หรือปัจจัยที่เกี่ยวข้องอีกประการหนึ่งก็คือเสถียรภาพในการปกครองดินแดนของตน เนื่องจากราชวงศ์ต่าง ๆ มักมีท่าทีบ่ายเบี่ยงหากอีกราชวงศ์ที่จะร่วมเสกสมรสด้วยนั้นเผชิญกับความไม่แน่นอนในการปกครอง พันธมิตรทางการเมืองก็เป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่สำคัญ เพราะการเสกสมรสเช่นนี้คือตัวแปรสำคัญที่จะช่วยผูกมัดเอาสองราชวงศ์และประเทศเข้าไว้ด้วยกัน ทั้งในยามสงบและยามศึกสงคราม อีกทั้งยังเป็นตัวแปรที่ช่วยตัดสินความเป็นไปทางการเมืองครั้งสำคัญ ๆ ได้อีกด้วย

นอกจากนี้การเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ยังหมายถึงโอกาสที่ดินแดนจะตกไปอยู่การครอบครองของราชวงศ์อื่นอีกด้วย เช่นในกรณีที่รัชทายาทลำดับแรกสุดผู้ประสูติแด่พระราชบิดา-มารดาซึ่งฝ่ายหนึ่งสืบเชื้อสายมาจากราชวงศ์ต่างชาติ เช่นในกรณีของราชวงศ์ฮับส์บูร์ก ที่แผ่ขยายอิทธิพลของตนผ่านการเสกสมรสกับราชวงศ์ต่าง ๆ และอภิสิทธิ์ทางการเมืองเหนือดินแดนที่ต่อมารวมกันเป็นสวิตเซอร์แลนด์ในปัจจุบัน และในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 13 ราชวงศ์นี้ยังมุ่งเน้นนโยบายการเสกสมรสกับราชวงศ์ในอัลซาซบนและชวาเบีย ซึ่งนโยบายการรวมดินแดนผ่านการเสกสมรสเช่นนี้ประสบความสำเร็จอย่างมาก จนก่อให้เกิดคำขวัญในภาษาละตินว่า *Bella gerant alii, tu, felix Austria, nube!* ("ปล่อยให้ผู้อื่นทำศึกสงครามไป ส่วนเธอ, ออสเตรียผู้แสนสุข, จงเสกสมรส!")

พระบรมสาทิสลักษณ์ในวัยเยาว์ของพระราชินีนาถแมรีที่ 1 แห่งสกอตแลนด์ และพระเจ้าฟร็องซัวที่ 2 แห่งฝรั่งเศส พระราชสวามี (วาดขึ้นไม่นานหลังจากพระราชพิธีบรมราชาภิเษกของพระเจ้าฟร็องซัวที่ 2)
แต่ในบางกรณี พระมหากษัตริย์บางพระองค์ก็จะทรงทำทุกวิถีทางเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ เช่นในกรณีของเจ้าหญิงมาเรีย เทเรส พระราชธิดาในพระเจ้าเฟลีเปที่ 4 แห่งสเปน เมื่อเสกสมรสกับพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส ทรงถูกบังคับให้สละราชสิทธิ์ในการสืบราชบัลลังก์สเปน และในบางกรณีเมื่อพระมหากษัตริย์หรือรัชทายาทผู้มีสิทธิโดยตรงยอมเสกสมรสแลกกับข้อตกลงพิเศษ (บางครั้งมาในรูปแบบสนธิสัญญา) จะมีการเจรจาตกลงในประเด็นการสืบราชสมบัติไว้ล่วงหน้า เช่น ข้อตกลงในการเสกสมรสระหว่างพระเจ้าเฟลีเปที่ 2 แห่งสเปน และพระราชินีนาถแมรีที่ 1 แห่งอังกฤษ ที่กำหนดไว้ว่ามรดกจากฝั่งพระมารดา เช่น เบอร์กันดีและกลุ่มประเทศแผ่นดินต่ำ จะถูกมอบให้แก่พระราชโอรส-ธิดาของทั้งสองพระองค์ในอนาคต แต่มรดกในฝั่งของพระบิดา อันประกอบไปด้วยสเปน, เนเปิลส์, ซิซิลี และมิลาน จะตกทอดไปยังดอน การ์โลส พระราชโอรสองค์แรกในพระเจ้าเฟลีเปกับพระนางมารีอา มานูเอลาแห่งโปรตุเกส ซึ่งหากดอน การ์โลส สิ้นพระชนม์โดยปราศจากรัชทายาทแล้ว มรดกฝั่งพระบิดาจึงจะตกทอดไปยังพระราชโอรส-ธิดา อันประสูติจากการเสกสมรสครั้งที่สองกับพระนางแมรี ในทางกลับกัน การเสกสมรสระหว่างพระราชินีนาถแมรีที่ 1 แห่งสกอตแลนด์ กับพระเจ้าฟร็องซัวที่ 2 แห่งฝรั่งเศส (พระราชโอรสและรัชทายาทของพระเจ้าอองรีที่ 2) ในปี พ.ศ. 2101 อันเป็นผลมาจากสนธิสัญญาฝรั่งเศส-สกอตแลนด์ กำหนดว่าหากพระราชินีนาถแมรีสวรรคตโดยปราศจากรัชทายาท จะส่งผลให้ราชบัลลังก์สกอตแลนด์ถูกรวมเข้ากับราชบัลลังก์ฝรั่งเศส

ศาสนามีสายสัมพันธ์อันแนบแน่นกับวงการเมืองของยุโรป เช่น บทบาทสำคัญในระหว่างการเจรจาเพื่อจัดการเสกสมรสขึ้น การเสกสมรสระหว่างเจ้าหญิงฝรั่งเศส มาร์เกอริตแห่งวาลัว กับพระเจ้าอองรีที่ 3 แห่งนาวาร์ (ผู้นำฝ่ายอูเกอโนต์ในฝรั่งเศส) ณ กรุงปารีส พ.ศ. 2105 ปรากฏชัดแจ้งว่าคือความพยายามในการ *กระชับมิตร* ระหว่างฝ่ายคาทอลิกและฝ่ายโปรเตสแตนท์ในฝรั่งเศส แต่ผลแท้จริงกลับเป็นเพียงกลอุบายลวงดังปรากฏเป็นเหตุการสังหารหมู่วันเซนต์บาโทโลมิว และภายหลังการปฏิรูปศาสนาของอังกฤษ คู่เสกสมรสระหว่างพระมหากษัตริย์อังกฤษกับเจ้าหญิงในรีตโรมันคาทอลิกมักไม่เป็นที่นิยม โดยเฉพาะในกรณีที่พระราชินีไม่ทรงยินยอมที่จะเปลี่ยนไปเข้ารีตโปรเตสแตนท์หลังการเสกสมรส หรืออย่างน้อยที่สุดทรงแอบประกอบพิธีกรรมทางศาสนาของตนแบบลับ ๆ ซึ่งต่อมามีการผ่านพระราชบัญญัติว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ในปี พ.ศ. 2243 ที่จำกัดสิทธิ์รัชทายาทผู้เสกสมรสกับชาวคาทอลิกไม่ให้สืบราชสมบัติเป็นพระมหากษัตริย์อังกฤษ ส่วนราชวงส์ผู้ปกครองอื่น ๆ อาทิเช่น ราชวงศ์โรมานอฟ และราชวงศ์ฮับส์บูร์ก ที่ยินยอมให้มีการเสกสมรสก็ต่อเมื่อคู่เสกสมรสอยู่ในรีตเดียวกันอยู่แล้วหรือเต็มใจที่จะเปลี่ยนรีตของตน เช่น ในปี พ.ศ. 2469 เมื่อเจ้าหญิงอัสตริดแห่งสวีเดนเสกสมรสกับพระเจ้าเลโอโปลด์ที่ 3 แห่งเบลเยียม ที่ทรงตกลงว่าพระราชโอรส-ธิดาจะทรงได้รับการเลี้ยงดูแบบคาทอลิก แต่ไม่ได้กำหนดให้เจ้าหญิงอัสตริดต้องทรงสละรีตลูเทอแรนของพระองค์ แม้กระนั้นก็ยังทรงเปลี่ยนรีตในปี พ.ศ. 2473 นอกจากนี้คู่เสกสมรสบางคู่ถูกล้มเลิกเนื่องจากไม่สามารถประณีประนอมทางศาสนาได้ เช่น แผนการอภิเษกสมรสระหว่างพระเจ้าวลาดิสเลาสที่ 4 วาซาแห่งโปแลนด์ (โรมันคาทอลิก) กับเจ้าหญิงเอลิซาเบธแห่งพาลาทิเนต (ลูเทอแรน) ที่ไม่เป็นที่นิยมชมชอบเนื่องจากขุนนางส่วนมากของโปแลนด์เข้ารีตคาทอลิก ดังนั้นแผนดังกล่าวจึงถูกตีตกไปอย่างเงียบ ๆ

ในบางครั้ง การเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ผู้ปกครองกับบริวารใต้อาณัติก็สามารถพบเห็นได้ทั่วไป เช่น พระเจ้าเอ็ดเวิร์ดธรรมสักขีกับอิดิธแห่งเวสเซ็กซ์ และพระเจ้าวลาดิสเลาสที่ 2 ยากีลโลแห่งโปแลนด์กับเอลิซาเบธ กรานอฟสกา ที่รู้จักกันโดยทั่วไปในยุโรปสมัยกลาง อย่างไรก็ตาม ในขณะที่ราชวงศ์ต่าง ๆ เริ่มหันเข้าสู่ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชเพื่อรักษาอำนาจบารมีและความจงรักภักดีในหมู่สมาชิกคู่แข่งของระบอบศักดินา สายสัมพันธ์ทางเครือญาติกับตระกูลขุนนางท้องถิ่นจึงค่อย ๆ หายไปในท้ายที่สุด เนื่องจากราชวงศ์ต่าง ๆ หันไปเสกสมรสกับราชวงศ์ต่างชาติมากขึ้น การเสกสมรสกับบริวารใต้ปกครองเช่นนี้ฉุดดึงเอาพระมหากษัตริย์ลงมาอยู่ระดับเดียวกับประชาชนในปกครองของพระองค์เอง และมักจะก่อให้เกิดความมักใหญ่ใฝ่สูงของครองครัวสามัญชนคู่เสกสมรส ทั้งยังก่อให้เกิดเรื่องราวความอิจฉาริษยาและการดูหมิ่นเหยียดหยามในหมู่ขุนนางศักดินา ส่วนความคิดที่ว่าพระมหากษัตริย์ควรเสกสมรสกับราชวงศ์หรือพระมหากษัตริย์ต่างชาติเพื่อหลีกเลี่ยงและยุติภัยสงครามนั้น แต่เดิมแนวคิดนี้มีจุดกำเนิดมาจากลัทธิปฏิบัตินิยม ซึ่งในช่วงที่ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์กำลังรุ่งเรือง แนวคิดนี้มีส่วนช่วยให้เกิดแนวความคิดที่ว่าการเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ผู้ปกครองกับสามัญชนใต้ปกครองของตนคือข้อเสียเปรียบทั้งทางด้านสังคมและการเมือง ซ้ำยังเป็นการละเลยโอกาสที่จะเสกสมรสกับราชวงศ์ต่างชาติให้หลุดลอยไปโดยไร้ประโยชน์

#### โรมันโบราณ

แม้จักรพรรดิโรมันมักจะเสกสมรสกับสตรีชาวโรมันด้วยกัน แต่กระนั้นราชวงศ์ผู้ปกครองรัฐบริวารที่อยู่ใต้อาณัติของโรมในแถบตะวันออกใกล้และแอฟริกาเหนือก็มักจะจัดการเสกสรมรสระหว่างราชวงศ์ขึ้นเพื่อสั่งสมฐานอำนาจของตน การเสกสมรสเหล่านี้มักจะต้องได้รับความเห็นชอบหรือในบางโอกาสจัดขึ้นตามพระราชโองการจากองค์จักรพรรดิ ฝ่ายโรมเห็นว่าการเสกสมรสเช่นนี้เท่ากับเป็นการเพิ่มพูนเสถียรภาพแก่บรรดารัฐบริวาร และช่วยป้องกันสงครามยิบย่อยที่จะเกิดขึ้นภายในท้องถิ่น อันจะส่งผลกระทบต่อสันติภาพโรมัน เจ้าหญิงกลาฟีราแห่งแคปพาโดเชีย (Glaphyra of Cappadocia) ได้ชื่อว่าทรงตระเตรียมการเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ถึงสามครั้งให้แก่ พระเจ้าจูบาที่ 2 แห่งนูมิเดีย, พระเจ้าอเล็กซานเดอร์แห่งยูเดีย และ เฮโรด อาร์เชเลาสแห่งซามาเรีย

ตัวอย่างของการเสกสมรสเช่นในนี้ในสมัยโรมันได้แก่

* พระเจ้าโพเลมอนที่ 2 แห่งโพนตัส กับ เบเรนิซแห่งยูเดีย (ธิดาของเฮโรด อะกริปพาที่ 1)
* พระเจ้าอะริสโตบูลัสที่ 4 แห่งยูเดีย กับ เบเรนิซแห่งยูเดีย (ธิดาของซาโลเม)
* พระเจ้าอะริสโตบูลัส ไมเนอร์แห่งยูเดีย กับ ไอโอทาพาแห่งเอมีซา

#### จักรวรรดิไบแซนไทน์

ในช่วงเข้าสู่คริสต์ศตวรรษที่ 14 ภูมิภาคอานาโตเลียและบริเวณโดยรอบเต็มไปด้วยรัฐอธิปไตยขนาดเล็ก ทำให้การเสกสมรสระหว่างราชวงศ์คือเครื่องมือสำคัญในการรักษาไว้ซึ่งสัมพันธไมตรีระหว่างรัฐ
แม้ว่าจักรพรรดิบางองค์อย่างจักรพรรดิจัสตินที่ 1 และจักรพรรดิจัสติเนียนที่ 1 จะเสกสมรสกับมเหสีผู้มีพื้นเพต่ำต่อย แต่การเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ก็ถือว่าเป็นเรื่องปกติในจักรวรรดิไบแซนไทน์ ภายหลังการล้อมกรุงคอนสแตนติโนเปิล พ.ศ. 1747 ราชวงศ์ผู้ปกครองอย่างราชวงศ์ลาสคาริสและราชวงศ์พาลาโอโลกอสเห็นว่าเป็นการรอบคอบแล้วที่จะเสกสมรสกับราชวงศ์ต่างชาติ ตัวอย่างหนึ่งที่เห็นได้ชัดคือการเสกสมรสระหว่างจักรพรรดิจอห์นที่ 3 ดูคาส วาตัทซีส กับพระนางคอนสแตนซ์ พระธิดาในจักรพรรดิฟรีดริชที่ 2 แห่งโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ เพื่อเสริมสร้างความเป็นพันธมิตรระหว่างกันให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น ต่อมาจักรพรรดิมิคาเอลที่ 8 พาลาโอโลกอส ทรงเจริญสัมพันธไมตรีกับชาวมองโกลในปี พ.ศ. 1806 และจัดการเสกสมรสระหว่างพระธิดาของพระองค์กับข่านของมองโกลเพื่อเสริมสร้างสัมพันธไมตรีดังกล่าว ประกอบด้วย เจ้าหญิงยูฟรอไซน์ พาลาโอโลกีนากับนอไก ข่านแห่งโกลเดนฮอร์ด และเจ้าหญิงมารีอา พาลาโอโลกีนากับอะบาคา ข่านแห่งจักรวรรดิข่านอิล ในช่วงท้ายคริสต์ศตวรรษดังกล่าว จักรพรรดิอันโดรนิคอสที่ 2 พาลาโอโลกอส ก็ทรงเจริญสัมพันธไมตรีกับกาวานแห่งจักรวรดิข่านอิล รวมถึงตอคตาและอุซเบก ข่านแห่งโกลเดนฮอร์ด นำมาซึ่งการเสกสมรสระหว่างพระธิดาของพระองค์กับบรรดาข่านเหล่านั้น

ผู้ปกครองแห่งจักรวรรดิเทรบิซอนด์ได้ชื่อว่ามักจะจัดการเสกสมรสระหว่างพระธิดาของตนกับรัฐข้างเคียงในฐานะการเจริญสัมพันธไมตรีทางการทูต เจ้าหญิงธีโอโดรา มากาเล คอมเนเน พระธิดาในจักรพรรดิจอห์นที่ 4 เสกสมรสกับอุซซุน ข่าน เจ้าแห่งอัค โคยุนลู เพื่อเจริญสัมพันธไมตรีระหว่างกัน ซึ่งแม้ว่าพระนางธีโอโดรา ผู้เป็นชาวคริสต์เคร่งศาสนาและจำต้องมาพำนักอยู่ในรัฐอิสลาม จะสามารถแผ่ขยายอิทธิพลของตนเหนือราชกิจของพระสวามีทั้งในและนอกประเทศได้สำเร็จ แต่สัมพันธไมตรีดังกล่าวจะไม่อาาจยับยั้งการล่มสลายของจักรวรรดิเทรบิซอนด์ได้ในท้ายที่สุดก็ตาม

และแม้ว่าการเสกสมรสเช่นนี้จะเป็นการเสริมสร้างสถานะของจักรวรรดิตามปกติ แต่ก็ปรากฏการเสกสมรสข้ามราชวงศ์ที่เป็นการบั่นทอนเสถียรภาพพระราชอำนาจขององค์จักรพรรดิเป็นบางกรณี เช่น เมื่อจักรพรรดิอันโดรนิคอสที่ 2 พาลาโอโลกอส เสกสมรสกับพระเมหสีองค์ที่ 2 พระนางไอรีนแห่งมอนต์เฟอร์แรต เนื่องจากในปี พ.ศ. 1827 พระนางสร้างความแตกแยกในจักรวรรดิจากพระประสงค์ที่จะให้พระโอรสของตนสืบทอดราชสมบัติร่วมกับเจ้าชายมิคาเอล พระโอรสอันประสูติแด่การเสกสมรสครั้งแรก พระนางยังทรงขู่ด้วยว่าจะเสด็จออกจากกรุงคอนสแตนติโนเปิลอันเป็นเมืองหลวง ไปตั้งราชสำนักของตน ณ เมืองรองของจักรวรรดิอย่างเทสซาโลนีกา

#### หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง

ในสมัยปัจจุบัน การเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ลดจำนวนลงจากสมัยก่อนมาก โดยเฉพาะในบรรดาราชวงศ์ของยุโรป เนื่องจากสมาชิกราชวงศ์ในยุโรปหันมาเสกสมรสกับสมาชิกตระกูลขุนนางท้องถิ่นมากขึ้น เช่นในกรณีของพระเจ้าจอร์จที่ 6 แห่งสหราชอาณาจักร, เจ้าชายชาลส์ เจ้าชายแห่งเวลส์, พระราชาธิบดีอัลแบร์ที่ 2 แห่งเบลเยียม และเจ้าชายฮันส์-อาดัมที่ 2 แห่งลิกเตนสไตน์ หรือเสกสมรสกับสมาชิกตระกูลขุนนางที่ถูกล้มเลิก เช่น พระราชาธิบดีฟีลิปแห่งเบลเยียม, พระราชินีนาถมาร์เกรเธอที่ 2 แห่งเดนมาร์ก และพระราชินีนาถเบียทริกซ์แห่งเนเธอร์แลนด์ หรือแม้กระทั่งกับสามัญชนธรรมดา เช่น พระราชาธิบดีคาร์ลที่ 16 กุสตาฟแห่งสวีเดน, พระราชาธิบดีฮารัลด์ที่ 5 แห่งนอร์เวย์, แกรนด์ดยุกอ็องรีแห่งลักเซมเบิร์ก, พระราชาธิบดีเฟลีเปที่ 6 แห่งสเปน, พระราชาธิบดีวิลเลม-อเล็กซานเดอร์แห่งเนเธอร์แลนด์, เจ้าชายวิลเลียม ดยุกแห่งเคมบริดจ์ และเจ้าชายอัลแบร์ที่ 2 แห่งโมนาโก

ในยุโรป มีเพียงพระราชาธิบดีควน การ์โลสที่ 1 แห่งสเปน, พระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 แห่งสหราชอาณาจักร และเจ้าชายอาโลอิส เจ้าชายรัชทายาทแห่งลิกเตนสไตน์ เท่านั้นที่เสกสมรสกับสมาชิกราชวงศ์ต่างชาติ

จึงกล่าวได้ว่าการเสกสมรสต่างราชวงศ์ยังคงเกิดขึ้นอยู่ในปัจจุบัน ดังตัวอย่างต่อไปนี้

##### การเสกสมรสระหว่างสองราชวงศ์ปกครอง

| พ.ศ. 2525 |
| --- |
|  | ราชวงศ์ลิกเตนสไตน์ | ราชวงศ์นัสเซา-ไวล์บูร์ก |  |
| **เจ้าชายนิโคลัสแห่งลิกเตนสไตน์** และ **เจ้าหญิงมาร์การิธาแห่งลักเซมเบิร์ก**(เสกสมรส : วันที่ 20 มีนาคม ณ มหาวิหารน็อทร์-ดามแห่งลักเซมเบิร์ก กรุงลักเซมเบิร์ก ประเทศลักเซมเบิร์ก) |
| พ.ศ. 2507 |
|
|  | ราชวงศ์กลึคส์บูร์ก | ราชวงศ์กลึคส์บูร์ก |  |
| **พระราชาธิบดีคอนสแตนตินที่ 2 แห่งกรีซ** และ **เจ้าหญิงอันเนอ-มารีแห่งเดนมาร์ก**(เสกสมรส : วันที่ 18 กันยายน ณ มหาวิหารเมืองแห่งเอเธนส์ กรุงเอเธนส์ ประเทศกรีซ) |
| พ.ศ. 2505 |
|
|  | ราชวงศ์บูร์บง | ราชวงศ์กลึคส์บูร์ก |  |
| **พระราชาธิบดีควน การ์โลสที่ 1 แห่งสเปน** และ  **เจ้าหญิงโซเฟียแห่งกรีซและเดนมาร์ก** (เสกสมรส : วันที่ 14 พฤษภาคม ณ มหาวิหารนักบุญไดโอไนซัส กรุงเอเธนส์ ประเทศกรีซ) |
| พ.ศ. 2496 |
|
|  | ราชวงศ์นัสเซา-ไวล์บูร์ก | ราชวงศ์ซัคเซิน-โคบูร์กและโกทา |  |
| **แกรนด์ดยุกฌ็องแห่งลักเซมเบิร์ก** และ **เจ้าหญิงโฌเซฟีน-ชาร์ล็อตแห่งเบลเยียม**(เสกสมรส : วันที่ 9 เมษายน ณ มหาวิหารน็อทร์-ดามแห่งลักเซมเบิร์ก กรุงลักเซมเบิร์ก ประเทศลักเซมเบิร์ก) |
| พ.ศ. 2490 |
|
|  | ราชวงศ์วินด์เซอร์ | ราชวงศ์กลึคส์บูร์ก |  |
| **พระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 แห่งสหราชอาณาจักร** และ **เจ้าชายฟิลิปปอสแห่งกรีซและเดนมาร์ก**(เสกสมรส : วันที่ 20 พฤศจิกายน ณ เวสต์มินสเตอร์แอบบีย์ กรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร) |
| พ.ศ. 2487 |
|
|  | ราชวงศ์คาราจอร์เจวิช | ราชวงศ์กลึคส์บูร์ก |  |
| **พระเจ้าปีเตอร์ที่ 2 แห่งยูโกสลาเวีย** และ **เจ้าหญิงอเล็กซานดราแห่งกรีซและเดนมาร์ก**(เสกสมรส : วันที่ 20 มีนาคม ณ กรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร) |
| พ.ศ. 2478 |
|
|  | ราชวงศ์กลึคส์บูร์ก | ราชวงศ์เบอร์นาดอตต์ |  |
| **พระเจ้าเฟรเดอริกที่ 9 แห่งเดนมาร์ก** และ **เจ้าหญิงอิงกริดแห่งสวีเดน**(เสกสมรส : วันที่ 24 กุมภาพันธ์ ณ มหาวิหารใหญ่ กรุงสต็อกโฮล์ม ประเทศสวีเดน) |
| พ.ศ. 2477 |
|
|  | ราชวงศ์วินด์เซอร์ | ราชวงศ์กลึคส์บูร์ก |  |
| **เจ้าชายจอร์จ ดยุกแห่งเคนต์** และ **เจ้าหญิงมารีนาแห่งกรีซและเดนมาร์ก**(เสกสมรส : วันที่ 29 พฤศจิกายน ณ เวสต์มินสเตอร์แอบบีย์ กรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร) |
| พ.ศ. 2473 |
|
|  | ราชวงศ์ซาวอย | ราชวงศ์ซัคเซิน-โคบูร์กและโกทา |  |
| **พระเจ้าอุมแบร์โตที่ 2 แห่งอิตาลี** และ **เจ้าหญิงมารี-โจเซแห่งเบลเยียม**(เสกสมรส : วันที่ 8 มกราคม ณ กรุงโรม ประเทศอิตาลี) |
| พ.ศ. 2473 |
|
|  | ราชวงศ์ซัคเซิน-โคบูร์ก-โกทาและโคฮารี | ราชวงศ์ซาวอย |  |
| **พระเจ้าซาร์บอริสที่ 3 แห่งบัลแกเรีย** และ **เจ้าหญิงโจวันนาแห่งอิตาลี**(เสกสมรส : วันที่ 25 ตุลาคม ณ เมืองอัสซีซี ประเทศอิตาลี) |
| พ.ศ. 2472 |
|
|  | ราชวงศ์กลึคส์บูร์ก | ราชวงศ์เบอร์นาดอตต์ |  |
| **พระราชาธิบดีโอลาฟที่ 5 แห่งนอร์เวย์** และ **เจ้าหญิงมาร์ธาแห่งสวีเดน**(เสกสมรส : วันที่ 21 มีนาคม ณ กรุงออสโล ประเทศนอร์เวย์) |
| พ.ศ. 2469 |
|
|  | ราชวงศ์ซัคเซิน-โคบูร์กและโกทา | ราชวงศ์เบอร์นาดอตต์ |  |
| **พระเจ้าเลโอโปลด์ที่ 3 แห่งเบลเยียม** และ **เจ้าหญิงอัสตริดแห่งสวีเดน**(เสกสมรส : วันที่ 4 พฤศจิกายน ณ กรุงสต็อกโฮล์ม ประเทศสวีเดน [พิธีทางรัฐ] และวันที่ 10 พฤศจิกายน ณ มหาวิหารนักบุญไมเคิลและกูดูลา กรุงบรัสเซลส์ ประเทศเบลเยียม [พิธีทางศาสนา]) |
| พ.ศ. 2466 |
|
|  | ราชวงศ์เบอร์นาดอตต์ | ราชวงศ์แบตเตนเบิร์ก |  |
| **พระเจ้ากุสตาฟที่ 6 อดอล์ฟแห่งสวีเดน** และ **เลดีหลุยส์ เมาต์แบตแตน**(เสกสมรส : วันที่ 3 พฤศจิกายน ณ พระราชวังเซนต์เจมส์ กรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร) |
| พ.ศ. 2465 |
|
|  | ราชวงศ์คาราจอร์เจวิช | ราชวงศ์โฮเฮนซอลเลิร์น-ซิกมาริงเงิน |  |
| **พระเจ้าอเล็กซานเดอร์ที่ 1 แห่งยูโกสลาเวีย** และ **เจ้าหญิงมาเรียแห่งโรมาเนีย**(เสกสมรส : วันที่ 8 มิถุนายน ณ กรุงเบลเกรด ประเทศยูโกสลาเวีย) |

##### การเสกสมรสกับราชวงศ์ปกครอง

* เจ้าหญิงการอลีนแห่งโมนาโก และ เจ้าชายแอนสท์ ออกุสแห่งฮาโนเวอร์ (พ.ศ. 2542)
* เจ้าหญิงดอญามารีอาแห่งบูร์บง และ อาร์ชดยุกซีเมอ็องแห่งออสเตรีย (พ.ศ. 2539)
* เจ้าชายอาโลอิส เจ้าชายรัชทายาทแห่งลิกเตนสไตน์ และ ดัชเชสโซฟีในบาวาเรีย (พ.ศ. 2536)
* เจ้าหญิงอัสตริดแห่งเบลเยียม และ อาร์ชดยุกลอเรนซ์แห่งออสเตรีย-เอสเต (พ.ศ. 2527)
* เจ้าหญิงมารี-อัสตริดแห่งลักเซมเบิร์ก และ อาร์ชดยุกคาร์ลคริสตีอันแห่งออสเตรีย (พ.ศ. 2525)
* เจ้าหญิงบาร์บาราแห่งลิกเตนสไตน์ และ เจ้าชายอเล็กซานเดอร์แห่งยูโกสลาเวีย (พ.ศ. 2516)
* เจ้าหญิงเบเนดิกเทอแห่งเดนมาร์ก และ เจ้าชายริชาร์ด เจ้าชายที่ 6 แห่งไซน์-วิตเกนสไตน์-เบอร์เลบูร์ก (พ.ศ. 2511)
* เจ้าหญิงไอรีนแห่งเนเธอร์แลนด์ และ การ์โลส อูโก ดยุกแห่งปาร์มา (พ.ศ. 2507)
* เจ้าหญิงบิร์กิตตาแห่งสวีเดน และ เจ้าชายโยฮันน์ จอร์จแห่งโฮเฮนโซลเลิร์น (พ.ศ. 2504)
* เจ้าหญิงอลิกซ์แห่งลักเซมเบิร์ก และ อ็องตวน เจ้าชายที่ 13 แห่งลีเญอ (พ.ศ. 2493)

##### กรณีตัวอย่างในปัจจุบัน

* เจ้าชายคะนุด เจ้าชายรัชทายาทแห่งเดนมาร์ก และ เจ้าหญิงคาโรไลน์-มาทิลด์แห่งเดนมาร์ก (พ.ศ. 2476)

และเนื่องจากการเสกสมรสระหว่างราชวงศ์นี้ ทำให้พระประมุขยุโรปในปัจจุบัน 10 พระองค์มีบรรพบุรุษพระองค์เดียวกันคือโยฮัน วิลเลม ฟรีโซ เจ้าชายแห่งออร์เรนจ์

สายสัมพันธ์ทางเครือญาติที่ใกล้ชิดที่สุดระหว่างพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 และพระมหากษัตริย์ในทวีปยุโรปพระองค์อื่น ๆ| พระนาม | ประเทศ | ชั้นพระญาติ | บรรพบุรุษร่วมพระองค์ล่าสุด | วันสวรรคตของบรรพบุรุษ | ลำดับรุ่นทายาทนับจากโยฮัน วิลเลม ฟรีโซ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| พระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 | สหราชอาณาจักร | - | - | - | รุ่นที่ 9 |
| พระราชาธิบดีฮารัลด์ที่ 5 | นอร์เวย์ | ชั้นที่ 2 | พระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 7 แห่งสหราชอาณาจักร | 6 พฤษภาคม พ.ศ. 2453 | รุ่นที่ 10 |
| พระราชินีนาถมาร์เกรเธอที่ 2 | เดนมาร์ก | ชั้นที่ 3 | พระเจ้าคริสเตียนที่ 9 แห่งเดนมาร์ก | 29 มกราคม พ.ศ. 2449 | รุ่นที่ 10 |
| พระราชาธิบดีคาร์ลที่ 16 กุสตาฟ | สวีเดน | ชั้นที่ 3 | พระราชินีนาถวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักร | 22 มกราคม พ.ศ. 2444 | รุ่นที่ 10 |
| พระราชาธิบดีเฟลีเปที่ 6 | สเปน | ชั้นที่ 3 | พระราชินีนาถวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักร | 22 มกราคม พ.ศ. 2444 | รุ่นที่ 11 |
| พระราชาธิบดีอัลแบร์ที่ 2 | เบลเยียม | ชั้นที่ 3 | พระเจ้าคริสเตียนที่ 9 แห่งเดนมาร์ก | 29 มกราคม พ.ศ. 2449 | รุ่นที่ 10 |
| แกรนด์ดยุกอ็องรี | ลักเซมเบิร์ก | ชั้นที่ 3 | พระเจ้าคริสเตียนที่ 9 แห่งเดนมาร์ก | 29 มกราคม พ.ศ. 2449 | รุ่นที่ 10 |
| พระราชาธิบดีวิลเลม-อเล็กซานเดอร์ | เนเธอร์แลนด์ | ชั้นที่ 5 | ดยุกฟรีดริชที่ 2 ออยเกินแห่งเวือร์ทเทิมแบร์ค | 25 ธันวาคม พ.ศ. 2340 | รุ่นที่ 10 |
| เจ้าชายฮันส์-อาดัมที่ 2 | ลิกเตนสไตน์ | ชั้นที่ 7 | โยฮัน วิลเลม ฟรีโซ เจ้าชายแห่งออร์เรนจ์ | 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2254 | รุ่นที่ 10 |
| เจ้าชายอาลแบร์ที่ 2 | โมนาโก | ชั้นที่ 7 | โยฮัน วิลเลม ฟรีโซ เจ้าชายแห่งออร์เรนจ์ | 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2254 | รุ่นที่ 11 |

### ทวีปเอเชีย

#### ไทย

ในประวัติศาสตร์ ปรากฏการเสกสมรสในหมู่พระญาติของราชวงศ์จักรีหลายครั้ง แต่น้อยครั้งที่จะปรากฏการเสกสมรสระหว่างพระราชวงศ์ไทยกับชาวต่างชาติ หรือแม้แต่กับเชื้อพระวงศ์ต่างชาติ เนื่องจากกฎมณเฑียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ พระพุทธศักราช 2467 หมวดที่ 11 ต้องห้ามมิให้เจ้านายเชื้อพระวงศ์ที่มีพระชายาเป็นชาวต่างประเทศได้สืบราชสันตติวงศ์

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงเป็นพระญาติชั้นที่หนึ่ง (ตามแบบตะวันตก) กับสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ซึ่งทั้งสองพระองค์ต่างก็เป็นพระราชนัดดา (ในกรณีของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว) และพระปนัดดา (ในกรณีของสมเด็จพระบรมราชินีนาถ) ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวด้วยกันทั้งสองพระองค์ เนื่องจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระชายาหลายพระองค์ ในจำนวนนั้นมีศักดิ์เป็นพระขนิษฐาของพระองค์เอง เช่น สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา และสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี ซึ่งล้วนแล้วแต่มีพระบิดาร่วมกันคือ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

#### จีน

แบบแผนการเสกสมรสในประวัติศาสตร์จีนเปลี่ยนแปลงไปตามแต่ละยุคสมัยของแต่ละราชวงศ์ ในช่วงราชวงศ์ถัง (พ.ศ. 1161 - 1147) พระจักรพรรดิทรงมักจะมอบพระธิดาให้ไปเสกสมรสกับผู้ปกครองอาณาจักรข่านอุยกูร์ เพื่อเสริมสร้างสัมพันธไมตรีพิเศษทางการค้าและการทหาร หลังจากที่อาณาจักรข่านสนับสนุนจีนในการปราบปรามกบฏอันลู่เชียน ปรากฏเจ้าหญิงราชวงศ์ถังอย่างน้อย 3 พระองค์ที่ได้เสกสมรสกับพระเจ้าข่านในช่วง พ.ศ. 1301 ถึง พ.ศ. 1364 ก่อนที่สัมพันธไมตรีนี้จะถูกระงับลงชั่วคราวในปี พ.ศ. 1331 ซึ่งเชื่อกันว่ามีสาเหตุมากจากเสถียรภาพภายในจักรวรรดิจีนที่มั่นคงมาก จนส่งผลให้อาณาจักรข่านถูกลดบทบาทลง อย่างไรก็ตาม ด้วยภัยคุกคามจากทิเบตทางทิศตะวันตก จักรวรรดิจีนจึงต้องรื้อฟื้นความสัมพันธ์กับข่านอุยกูร์ขึ้นมาอีกครั้ง และจัดการเสกสมรสระหว่างเจ้าหญิงไท้เห๋อกับข่านบิลเกอ

ส่วนพระจักรพรรดิของราชวงศ์ถัดมาอย่างราชวงศ์ซ่ง (พ.ศ. 1503 - 1822) มีแนวโน้มที่จะเสกสมรสกับสตรีจีนมากกว่าสตรีต่างชาติ แม้ว่าในช่วงราชวงศ์ถังพระจักรพรรดินิยมเสกสมรสกับสตรีสูงศักดิ์จากตระกูลขุนนาง แต่ในราชวงศ์ซ่งกลับไม่ได้ให้ความสำคัญกับยศฐาบรรดาศักดิ์ของสตรีที่จะมาเป็นพระมเหสีมากเท่าใดนัก ประมาณกันว่ามีพระมเหสีราชวงศ์ซ่งจำนวนหนึ่งในสี่เท่านั้นที่มาจากตระกูลสูงศักดิ์ ส่วนจำนวนที่เหลือล้วนแล้วแต่มีพื้นเพต่ำต่อยมาก่อน ตัวอย่างเช่น จักรพรรดินีหลิว พระอัครมเหสีในจักรพรรดิซ่งเจินจง ที่เคยเป็นนักแสดงตามท้องถนนมาก่อน หรือพระมเหสีเหมียวในจักรพรรดิซ่งเหรินจง ผู้เป็นธิดาของพระนม (แม่นม) ของพระจักรพรรดิเอง

ในช่วงราชวงศ์ชิง (พ.ศ. 2187 - 2455) พระจักรพรรดิทรงเลือกพระมเหสีจากหนึ่งในตระกูลของแปดกองธงเป็นหลัก (ระบบซึ่งแบ่งแยกตระกูลชาวแมนจูพื้นเมืองออกเป็นกลุ่มกอง) เพื่อดำรงไว้ซึ่งความบริสุทธิ์ในเชื้อสายชาวแมนจูของราชวงศ์ ซึ่งหลังจากที่จักรพรรดิคังซี (พ.ศ. 2205 - 2265) เสด็จสวรรคต จักรพรรดิและเจ้าชายในรุ่นต่อมาก็ทรงถูกห้ามไม่ให้เสกสมรสกับสตรีที่ไม่ใช่ชาวแมนจู แต่ไม่ได้จำกัดการเสกสมรสของเจ้าหญิงตามกฏนี้แต่ประการใด แม้กระนั้นก็ตาม เจ้าหญิงหลายพระองค์ก็ทรงถูกจัดการเสกสมรสกับเจ้าชายมองโกลอยู่เสมอ ๆ ตามแบบขนบราชวงศ์ก่อนหน้า เพื่อเสริมสร้างสัมพันธไมตรีทางการเมืองและการทหาร โดยเฉพาะในช่วงต้นของราชวงศ์ที่ปรากฏการเสกสมรสกับเจ้าชายมองโกลของพระธิดาในจักรพรรดิหนูเอ่อร์ฮาชื่อจำนวน 9 พระองค์ และพระธิดาในจักรพรรดิฉงเต๋อจำนวน 12 พระองค์

#### ญี่ปุ่นและเกาหลี

พระฉายาลักษณ์การเสกสมรสระหว่างมกุฎราชกุมารอีอึนแห่งเกาหลี และเจ้าหญิงมะซะโกะแห่งนะชิโมะโตะจากญี่ปุ่น
ในสมัยอาณาจักรชิลลา มีขนบธรรมเนียมที่จำกัดการสืบราชสมบัติไว้สำหรับเชื้อพระวงศ์ในชั้น *ซองกอล* (กระดูกศักดิ์สิทธิ์) โดยเฉพาะ ดังนั้นเชื้อพระวงศ์ที่มีบรรดาศักดิ์ในชั้นนี้จึงต้องรักษาไว้ซึ่งบรรดาศักดิ์ของตนด้วยการเสกสมรสกับเชื้อพระวงศ์หรือสมาชิกขุนนางในชั้นเดียวกัน เช่นเดียวกับวิถีปฏิบัติในทวีปยุโรปที่เชื้อพระวงศ์มักจะเสกสมรสกับเชื้อพระวงศ์ด้วยกันเองเพื่อคงไว้ซึ่งความบริสุทธิ์ในสายพระโลหิต

ส่วนในญี่ปุ่น การเสกสมรสในหมู่เชื้อพระวงศ์ด้วยกันเองและกับเชื้อพระวงศ์ต่างชาติจากจักรวรรดิเกาหลีถือเป็นเรื่องปกติและไม่ได้สร้างความด่างพร้อยต่อสายพระโลหิตอันบริสุทธิ์แต่อย่างใด ตามพงศาวดารโชะคุนิฮงงิ ซึ่งถูกเขียนขึ้นโดยพระราชโองการของพระจักรพรรดิจนสำเร็จครบถ้วนในปี พ.ศ. 1340 กล่าวว่าจักรพรรดิคัมมุที่ทรงปกครองตั้งแต่ พ.ศ. 1324 ถึง พ.ศ. 1349 มีพระราชมารดาเป็นพระสนมชาวเกาหลีนามว่า พระนางนิอิงะซะแห่งทะกะโนะ ผู้สืบเชื้อสายมาจากพระเจ้ามูรยองแห่งแพ็กเจ หนึ่งในสามราชอาณาจักรเกาหลี

ในยุคสมัยใหม่ ในปี พ.ศ. 2463 มกุฎราชกุมารอีอึนแห่งเกาหลี เสกสมรสกับเจ้าหญิงมะซะโกะแห่งนะชิโมะโตะ และในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2474 เจ้าชายอีกอน พระราชนัดดาในจักรพรรดิโกจง เสกสมรสกับมะซึดะอิระ โยะซิโกะ พระญาติของเจ้าหญิงมะซะโกะ ซึ่งทางการญี่ปุ่นมองว่าการเสกสมรสระหว่างเชื้อพระวงศ์ญี่ปุ่น-เกาหลีเช่นนี้จะช่วยสร้างเสถียรภาพในการปกครองอาณานิคมเกาหลีของญี่ปุ่น ทั้งยังเป็นการรวมสายพระโลหิตของราชวงศ์ญี่ปุ่นเข้ากับราชวงศ์อีของเกาหลีอีกด้วย

### ทวีปแอฟริกา

การเสกสมรสในหมู่เชื้อพระวงศ์เดียวกันก็ถือเป็นเรื่องปกติในแอฟริกากลางเช่นเดียวกัน การเสกสมรสระหว่างราชวงศ์สวาซิแลนด์ ราชวงศ์ชาวซูลู และราชวงศ์ชาวเทมบู ในแอฟริกาใต้ก็สามารถพบเห็นได้เป็นการทั่วไป เช่น ในปี พ.ศ. 2520 เซนานี แมนเดลา เชื้อพระวงศ์เทมบูและลูกสาวของอดีตประธานาธิบดีแอฟริกาใต้ เนลสัน แมนเดลา แต่งงานกับเจ้าชายทัมบูมูซี ดลามีนี พระอนุชาในพระราชาธิบดีอึมสวาตีที่ 3 แห่งสวาซิแลนด์

กรณีตัวอย่างในประวัติศาสตร์การเสกสมรสระหว่างราชวงศ์ในแอฟริกา เช่น

* มันต์ฟอมบี ดลามีนี พระขนิษฐาในพระราชาธิบดีอึมสวาตีที่ 3 แห่งสวาซิแลนด์ และพระราชาธิบดีกูดวิลล์ ซเวเลตินีแห่งซูลู (พ.ศ. 2520)
* จักรพรรดิอูมาร์ ตอลล์แห่งตูคูเลอร์ และพระธิดาในสุลต่านมูฮัมเม็ด เบลโลแห่งโซโคโท

### โลกมุสลิม

#### อัล-อันดาลัส

ในช่วงตั้งแต่การพิชิตอิสปาเนียของอุมัยยัด (Umayyad conquest of Hispania) จนถึงช่วงเรกองกิสตา การเสกสมรสระหว่างเชื้อพระวงศ์สเปนและรัฐเคาะลีฟะฮ์อุมัยยัดถือเป็นเรื่องปกติ การเสกสมรสครั้งแรก ๆ เช่นระหว่างอับด์ อัล-อะซิส อิบน์ มูซา และเอกิโลนา ในช่วงเข้าสู่คริสต์ศตวรรษที่ 8 ที่หวังจะช่วยให้การยึดครองคาบสมุทรไอบีเรียของฝ่ายมุสลิมมีความชอบธรรม ส่วนการเสกสมรสในครั้งถัด ๆ มา มีจุดประสงค์ก็เพื่อตกลงในสนธิสัญญาการค้าระหว่างพระมหากษัตริย์ในศาสนาคริสต์และเคาะลีฟะฮ์มุสลิม เช่น การเสกสมรสระหว่างพระเจ้าอัลฟอนโซที่ 6 แห่งลีออนและคาสตีล กับเซอีดาแห่งเซวิลล์ โดยเชื่อกันว่าเชื้อพระวงศ์ยุโรปส่วนมากมีบรรพบุรุษที่สามารถสืบค้นย้อนไปถึงครอบครัวของศาสดามูฮัมหมัด แต่ข้อสันนิษฐานนี้ยังคงเป็นที่ถกเถียงอยู่ในปัจจุบัน

#### จักรวรรดิออตโตมัน

ในจักรวรรดิออตโตมัน สุลต่านและเจ้าชายหลายพระองค์ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 14 และ 15 นิยมเสกสมรสดับสมาชิกราชวงศ์ปกครองของรัฐข้างเคียงโดยไม่สนใจในข้อจำกัดด้านศาสนา สุลต่านออตโตมันเสกสมรสกับทั้งชาวคริสต์และมุสลิมด้วยจุดประสงค์ทางการเมืองล้วน ๆ เนื่องจากออตโตมันรายล้อมไปด้วยรัฐข้างเคียงที่อาจเป็นศัตรูได้ในอนาคต เช่น ชาวคริสต์อย่างจักรวรรดิไบแซนไทน์หรือเซอร์เบีย หรือมุสลิมด้วยกันเองอย่างราชรัฐเบย์ลิกในอานาโตเลีย (Anatolian beyliks) ต่าง ๆ อาทิเช่น ดูลกาดิช, จาร์เมียนิดส์, ซารุคานิดส์ และคารามานิดส์ ดังนั้นการเสกสมรสระหว่างราชวงศ์จึงเป็นหนทางในสร้างสัมพันธไมตรีกับรัฐเหล่านี้ แต่ต่อมาในปี พ.ศ. 2047 การเสกสมรสกับราชวงศ์ต่างชาติดูเหมือนจะหยุดชะงักลง โดยปรากฏการเสกสมรสเช่นนี้ครั้งสุดท้ายในปี พ.ศ. 1978 ระหว่างสุลต่านมูรัดที่ 2 กับมารา บรานโควิช พระราชธิดาในพระเจ้าดูราด บรานโควิชแห่งเซอร์เบีย ซึ่ง ณ เวลานี้ จักรวรรดิออตโตมันได้สั่งสมฐานอำนาจมากพอที่จะผนวกรวมหรือปราบปรามบรรดารัฐคู่แข่งในอดีตได้สำเร็จ การเสกสมรสกับราชวงศ์ต่างชาติในฐานะเครื่องมือด้านนโยบายการต่างประเทศจึงหมดความสำคัญลง

เนื่องจากหลักศาสนาอิสลาม *kafa'a* ไม่สนับสนุนการแต่งงานกับบุคคลจากต่างศาสนาหรือจากต่างฐานันดร ดังนั้นผู้ปกครองของชาติมุสลิมในบริเวณใกล้เคียงจึงไม่ยอมมอบธิดาของตนให้เสกสมรสกับเจ้าชายออตโตมันไปจนกระทั่งคริสต์ศตวรรษที่ 15 หลังจากที่จักรวรรดิออตโตมันสั่งสมอำนาจจนทวีความสำคัญขึ้นมา และด้วยหลักศาสนานี้เองที่ทำให้เจ้าชายออตโตมันสามารถเสกสมรสกับสตรีชาวคริสต์ได้อย่างอิสระ ในขณะที่เจ้าหญิงมุสลิมกลับถูกกีดกันไม่ให้เสกสมรสกับเจ้าชายชาวคริสต์

#### หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง

ในยุคสมัยใหม่ ปรากฏการเสกสมรสระหว่างสมาชิกราชวงศ์ของรัฐอิสลาม เช่น จอร์แดน โมรอคโค ซาอุดิอาระเบีย และรัฐสมาชิกในสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ดังตัวอย่างได้แก่

* พระเจ้าชาห์ โมฮัมหมัด เรซา ปาห์ลาวีแห่งจักรวรรดิอิหร่าน และ เจ้าหญิงเฟาซียะห์แห่งอียิปต์ (พ.ศ. 2482 - 2491)
* เชคมุฮัมมัด บิน รอชิด อัลมักตูมแห่งดูไบ และ เจ้าหญิงฮายะ บินท์ อัล ฮุสเซนแห่งจอร์แดน (พ.ศ. 2547)
* เจ้าชายมูฮัมหมัด อาลี เจ้าชายแห่งซาอิด พระราชโอรสในพระเจ้าฟูอัดที่ 2 แห่งอียิปต์ และ เจ้าหญิงโนอัล ซาฮีร์ ชาห์ พระราชปนัดดาในพระเจ้าโมฮัมเหม็ด ซาฮีร์ ชาห์แห่งอัฟกานิสถาน (พ.ศ. 2556)
* สุลต่านอิบราฮิม อิสมาอิลแห่งยะโฮร์ และ รายาซาริธ โซเฟียแห่งเปรัก (พ.ศ. 2525)
* เจ้าหญิงเดอร์รู เชห์วาร์ พระราชธิดาในสุลต่านอับดุล เมจิดที่ 2 และ อะซัม จาห์ โอรสในอะซาฟ จาห์ที่ 7 แห่งไฮเดอราบาด (พ.ศ. 2474)

การเสกสมรสต่างฐานันดร
---------------------

ข้อมูลเพิ่มเติม: การแต่งงานต่างฐานันดร
อาร์ชดยุกฟรันซ์ แฟร์ดีนันด์แห่งออสเตรีย และพระชายาต่างฐานันดร เคาน์เตสโซฟี โชเต็ค
ในช่วงเวลาหนึ่ง หลายราชวงศ์ถือปฏิบัติตามขนบการเสกสมรสต่างราชวงศ์อย่างเคร่งครัด เช่น ราชวงศ์เบอร์นาดอตต์ ราชวงศ์ฮับส์บูร์ก ราชวงศ์ซิซิลี ราชวงศ์บูร์บงในสเปน และราชวงศ์โรมานอฟ ถึงกับตรากฎประจำราชวงศ์ขึ้นเพื่อใช้เป็นระเบียบในการเสกสมรสกับต่างราชวงศ์ และให้ความสำคัญอย่างมากว่าเชื้อพระวงศ์จะต้องเสกสมรสกับบุคคลจากฐานันดรเดียวกัน (เช่น เชื้อพระวงศ์ต่างชาติ) ดังนั้นจึงมีการกีดกันแม้กระทั่งขุนนางคนโตที่สุดจากตระกูลศักดินาออกไป

โดยทั่วไปแล้วการแต่งงานต่างฐานันดรคือการที่บุรุษจากตระกูลสูงแต่งงานกับสตรีจากฐานันดรที่ต่ำกว่า (เช่น ธิดาจากตระกูลขุนนางระดับล่างหรือตระกูลสามัญชน) และตามปกติแล้ว บุตรที่เกิดจากการแต่งงานไม่สามารถอ้างสิทธิ์ในการสืบราชสกุล บรรดาศักดิ์ ฐานันดร หรือมรดกที่ยกให้ แต่บุตรเหล่านี้ถือว่าเป็นบุตรที่ถูกต้องตามกฎหมายในประเด็นอื่น ๆ และถูกใช้ห้ามปรามไม่ให้มีการพหุสมรส

กรณีตัวอย่างของการเสกสมรสต่างฐานันดร เช่น

* เจ้าชายอเล็กซานเดอร์แห่งเฮสส์และโดยไรน์  และ เคาน์เตสยูเลีย โฮเคอ (พ.ศ. 2394)
* ดยุกอเล็กซานเดอร์แห่งเวือร์ทเทิมแบร์ค และ เคาน์เตสโกลดีน เรดี ฟอน คิส-เรด (พ.ศ. 2378)
* แกรนด์ดยุกคอนสแตนติน ปาฟโลวิชแห่งรัสเซีย และ เคาน์เตสโยฮันนา กรุดนา-กรุดชินสกา (พ.ศ. 2339)
* อาร์ชดยุกฟรันซ์ แฟร์ดีนันด์แห่งออสเตรีย และ เคาน์เตสโซฟี โชเต็ค ฟอน คอทโควา อุน โวงิน (พ.ศ. 2443)

การเสกสมรสในสายโลหิตเดียวกัน
----------------------------

บทความหลัก: การผสมพันธุ์แบบเลือดชิด
พระราชมารดาในพระเจ้าการ์โลสที่ 2 แห่งสเปน พระนางมาเรียนาแห่งออสเตรีย เป็นพระภาคิไนย (หลานอา) ในพระเจ้าเฟลีเปที่ 4 พระราชสวามีของพระองค์เอง
เมื่อกาลเวลาผ่านไป จำนวนยีนทั้งหมดในแหล่งหรือ *ยีนพูล* (Gene pool) ภายในราชวงศ์ปกครองมีจำนวนลดลง จากการเสกสมรสภายในเครือญาติเนื่องจากจำนวนคู่สมรสที่เหมาะสมมีจำนวนจำกัด (ก่อนที่สายสัมพันธ์ของราชวงศ์ต่าง ๆ ในยุโรปจะข้องเกี่ยวเป็นเครือญาติกันทั้งหมด) ส่งผลให้เชื้อพระวงศ์หลายพระองค์สืบราชสันตติวงศ์มาจากบรรพบุรุษพระองค์เดียวกันผ่านสายราชวงศ์ต่าง ๆ เช่น เชื้อพระวงศ์ยุโรปหลายพระองค์ที่สืบราชสันตติวงศ์จากพระราชินีนาถวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักร หรือ พระเจ้าคริสเตียนที่ 9 แห่งเดนมาร์ก รวมถึงราชวงศ์ฮับส์บูร์กที่ได้ชื่อว่านิยมการเสกสมรสในสายโลหิตเดียวกัน จนนำไปตั้งเป็นชื่อของความผิดปกติที่พบได้บ่อยภายในเครือญาติอย่างภาวะคางยื่น (Prognathism) ว่า *ริมฝีปากฮับส์บูร์ก* (Habsburg lip) แม้จะไม่มีหลักฐานทางพันธุกรรมมายืนยันข้อสันนิษฐานดังกล่าวก็ตาม ราชวงศ์วงที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกันอย่างราชวงศ์ฮับส์บูร์ก ราชวงศ์บูร์บง ราชวงศ์บรากันซา และราชวงศ์วิตเตลส์บาค ก็มักจะจัดการเสกสมรสในหมู่พระญาติชั้นที่หนึ่งบ่อยครัง หรือในหมู่พระญาติชั้นรองระหว่างพระปิตุลา (ลุง) กับพระภาคิไนย (หลานอา) เป็นครั้งคราว

ตัวอย่างการเสกสมรสที่ผิดประเพณีและผลกระทบที่ตามมา เช่น

* ผู้ปกครองทุกพระองค์ในราชวงศ์ทอเลมีตั้งแต่พระเจ้าทอเลมีที่ 2 เป็นต้นมา เสกสมรสกับพระเชษฐา พระอนุชา พระเชษฐภคินี หรือพระขนิษฐาของพระองค์เองทั้งสิ้น เพื่อรักษา "ความบริสุทธิ์" ของสายพระโลหิต และเพื่อดำรงไว้ซึ่งสายการสืบราชสันตติวงศ์ในหมู่พระญาติ กรณีที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดคือกรณีของคลีโอพัตราที่ 7 (หรือ คลีโอพัตราที่ 6) ที่เสกสมรสกับพระเจ้าทอเลมีที่ 13 ธีออส ฟิโลปาตอร์ พระอนุชาของพระองค์ และทรงปกครองอียิปต์โบราณร่วมกันหลังการสวรรคตของพระราชบิดา
* ฌ็องที่ 5 แห่งอาร์มาญัก ที่ทรงคบชู้กับพระขนิษฐาของตน ซึ่งนับว่าเป็นกรณีที่พบเห็นได้ยาก แต่หลังจากนั้นกลับทอดทิ้งบุตรของตนไปและเสกสมรสใหม่อีกครั้ง ทั้งนี้ไม่มีหลักฐานใดที่แสดงว่าการสมรสกับพระขนิษฐาของตนเกิดขึ้นด้วยเหตุผลการเสกสมรสต่างราชวงศ์ หากแต่ด้วยเหตุผลส่วนพระองค์
* หนึ่งในตัวอย่างที่โด่งดังที่สุดของลักษณะทางพันธุกรรมอันเกิดจากการเสกสมรสในหมู่ราชวงศ์เดียวกันคือ ภาวะคางยื่นของราชวงศ์ฮับส์บูร์ก หรือ *ฮับสบูร์กาอุนทาลิพเพอ* (Habsburger Unter Lippe; ริมฝีปากฮับส์บูร์ก หรือขากรรไกรฮับส์บูร์ก) ซึ่งปรากฏในหมู่พระญาติและเชื้อพระวงศ์ฮับส์บูร์กหลายพระองค์ตลอดช่วงหกศตวรรษ

หมายเหตุ
--------

1. ↑  ราชวงศ์ผู้ปกครอง (อังกฤษ: Reigning houses, Ruling houses) คือราชวงศ์ที่ดำรงสถานะเป็นพระประมุขแห่งรัฐอธิปไตยหนึ่งแห่งขึ้นไป
2. ↑  พระเจ้าจอร์จที่ 1 เสวยราชย์ขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์แห่งบริเตนใหญ่ด้วยราชสันตติวงศ์ของพระราชมารดา โซเฟียแห่งฮาโนเวอร์ ซึ่งสืบราชสันตติวงศ์มาจากพระเจ้าเจมส์ที่ 6 และที่ 1
3. ↑  ราชบัลลังก์แห่งอารากอนและคาสตีลถูกรวมเข้าด้วยกันภายใต้การปกครองของราชวงศ์ฮับส์บูร์ก เมื่อจักรพรรดิคาร์ลที่ 5 แห่งโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ ขึ้นเสวยราชบัลลังก์ของทั้งสองอาณาจักรด้วยราชสันตติวงศ์ของพระราชบิดา-มารดา พระเจ้าเฟลีเปที่ 1 แห่งคาสตีล (กษัตริย์แห่งคาสตีล) และโจแอนนาแห่งอารากอน สมเด็จพระราชินีแห่งคาสตีล (กษัตริย์แห่งอารากอน)
4. ↑  ตัวอย่างที่ชัดเจนคือกรณีการเสกสมรสระหว่างพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ กับเจ้าหญิงคาทอลิก เฮนเรียตตา มาเรียแห่งฝรั่งเศส เมื่อพระนางเฮนเรียตตาทรงประกอบพิธีกรรมทางศาสนาแบบคาทอลิดอย่างเปิดเผยและยืนกรานที่จะคงผู้ติดตามชาวคาทอลิกของพระองค์ไว้ ซึ่งในขณะนั้นเป็นช่วงขันติธรรมทางศาสนาในสังคมอังกฤษ ทำให้พระนางเป็นพระราชินีที่สาธารณชนไม่นิยมชมชอบ
5. ↑  เชื้อพระวงศ์รัสเซียมักเสกสมรสกับเจ้าหญิงต่างชาติก็ต่อเมื่อทรงเปลี่ยนมาเข้ารีตออร์โธดอกซ์รัสเซียเท่านั้น เช่น เจ้าหญิงอลิกซ์แห่งเฮสส์ พระมเหสีในซาร์นิโคลัสที่ 2 ที่ทรงเปลี่ยนจากลูเทอแรน
6. ↑  ว่ากันว่าพระมเหสีจักรพรรดิจัสตินที่ 1 นามว่าพระนางยูเฟเมีย เคยเป็นทั้งทาสและอนารยชนมาก่อน ส่วนพระเมสีของจักรพรรดิจัสติเนียนที่ 2 พระนางธีโอโดรา เคยเป็นนักแสดง บ้างก็อ้างว่าเป็นโสเภณีอีกด้วย
7. ↑  โดนัลด์ แมคกิลลิฟเรย์ นิคอล กล่าวไว้ในหนังสือ *The Last Centuries of Byzantium 1261–1453* ว่า "บรรดาพระธิดาของจักรพรรดิอะเล็กซิออสที่ 2 แห่งเทรบิซอนด์ เสกสมรสกับเอมีร์แห่งซีโนปและเอร์ซินจาน ส่วนบรรดาพระนัดดาของพระองค์ก็เสกสมรสเอมีร์แห่งชาลิเบีย ในขณะที่บรรดาพระปนัดดาของพะรองค์ (พระธิดาในจักรพรรดิอะเล็กซิออสที่ 3 ผู้สวรรคตในปี พ.ศ. 1933) ก็ถวายตัวรับใช้จักวรรดิเช่นเดียวกัน"
8. ↑  ทั้งพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 แห่งสหราชอาณาจักร และพระราชาธิบดีควน การ์โลสที่ 1 แห่งสเปน ต่างก็เสกสมรสกับสมาชิกราชวงศ์กรีก ได้แก่ เจ้าชายฟิลิปแห่งกรีซและเดนมาร์ก และเจ้าหญิงโซเฟียแห่งกรีซและเดนมาร์ก ตามลำดับ ในปี พ.ศ. 2536 เจ้าชายอาโลอิส รัชทายาทแห่งลิกเตนสไตน์ เสกสมรสกับดัชเชสโซฟีในบาวาเรีย สมาชิกราชวงศ์วิตเตลส์บาค ซึ่งทั้งราชวงศ์กรีก (ราชวงศ์กลึคสบวร์ก) และราชวงศ์วิตเตลส์บาคต่างก็ไม่ได้ปกครองรัฐอธิปไตยเช่นในอดีต
9. ↑  เจ้าชายคะนุด เจ้าชายรัชทายาทแห่งเดนมาร์ก เสกสมรสกับเจ้าหญิงคาโรไลน์-มาทิลด์แห่งเดนมาร์กในปี พ.ศ. 2476 ซึ่งทั้งสองพระองค์ต่างก็เป็นพระญาติชั้นที่หนึ่งของกันและกัน ทั้งยังเป็นสมาชิกราชวงศ์กลึคสบวร์กและพระนัดดาของสมเด็จพระเจ้าเฟรเดอริกที่ 8 แห่งเดนมาร์กร่วมกัน
10. ↑  คาโรลีน เฟลอห์-ลอบบาน อธิบายในบทความ *Islamic Law and Society in the Sudan* ว่า "เป็นการดีกว่าที่สตรีชาวมุสลิมจะเปลี่ยนศาสนาไปเป็นอิสลามก่อนการสมรสกับชายชาวมุสลิม แต่ถึงกระนั้นก็ไม่ถึงกับว่าจำเป็นต้องทำทุกครั้งเสมอไป ในขณะที่ชายที่ไม่ใช่มุสลิมกลับจำเป็นต้องเปลี่ยนศาสนาก่อนการสมรสกับสตรีชาวมุสลิมทุกครั้ง"
11. ↑  เชื้อพระวงศ์วิตเตลส์บาคหลายพระองค์ประสบกับภาวะวิกลจริต ส่วนหนึ่งมีสาเหตุมาจากการเสกสมรสในเครือญาติบ่อยครั้ง สมาชิกราชวงศ์หลายพระองค์ประสบกับทั้งภาวะผิดปกติทั้งทางร่างกายและทางจิตใจเช่นเดียวกับโรคลมชัก

อ้างอิง
-------

1. ↑  Cohen, p.165
2. ↑  Thomson, pp.79–80
3. 1 2  Bucholz, p.228
4. 1 2 3 4 5  Fleming
5. ↑  Beeche (2009), p.1
6. 1 2  'Charles V', *Encyclopædia Britannica*
7. ↑  Heimann, pp.38–45
8. ↑  Christakes, p.437
9. ↑  Maland, p.227
10. 1 2  Verzijl, p.301
11. ↑  anselme, p.145
12. ↑  Griffey, p.3
13. ↑  BAILII, 'Act of Settlement 1700'
14. ↑  Mandelstam Balzer, p.56
15. ↑  Rushton, p.12
16. ↑  Curtis, p.271
17. ↑  Beéche, p.257
18. ↑  Czaplinski, pp.205-208
19. ↑  Durant, pp.552–553, 564–566, 569, 571, 573, 576
20. ↑  Prazmowska, p.56
21. ↑  Beeche (2010), p.24
22. ↑  Greenfeld, p.110
23. ↑  Warwick, p.36
24. ↑  Salisbury, p.137
25. ↑  Roller, p.251
26. ↑  Schürer, Millar & Fergus. p.474
27. ↑  Morgan Gilman, p.1
28. ↑  William, p.301
29. ↑  Garland, p.14
30. ↑  Frassetto, p.332
31. 1 2  Ostrogorsky, p.441
32. ↑  Nicol, p.304
33. ↑  Jackson, p.203
34. ↑  Nicol, p.403
35. ↑  Bryer, p.146
36. 1 2 3  Beeche (2009), p.13
37. 1 2  deBadts de Cugnac, pp.680–681
38. ↑  'Queen Anna Maria', The Greek Monarchy
39. ↑  'End of a Royal romance? Spain's King and Queen to shun Golden Wedding celebration sparking rumours the pair are 'estranged*, The Daily Mail*
40. ↑  'Life Goes to a Twice Royal Wedding: Luxembourg Prince Marries a Princess', *Life*
41. ↑  deBadts de Cugnac, pp.514–515, 532
42. ↑  deBadts de Cugnac, pp.534, 873
43. ↑  deBadts de Cugnac, p.354
44. ↑  deBadts de Cugnac, pp.509, 529
45. ↑  deBadts de Cugnac, p.620
46. ↑  deBadts de Cugnac, p.333
47. ↑  deBadts de Cugnac, p.710
48. ↑  deBadts de Cugnac, p.290
49. ↑  deBadts de Cugnac, p.845
50. ↑  deBadts de Cugnac, p.870"
51. ↑  'Andrea Casiraghi, second in line to Monaco's throne, weds Colombian heiress', *The Telegraph*
52. ↑  Verlag, p.105
53. ↑  'Princess Astrid', The Belgian Monarchy
54. ↑  deBadts de Cugnac, pp.195, 680–681
55. ↑  deBadts de Cugnac, pp.641, 876
56. ↑  deBadts de Cugnac, p.335
57. ↑  deBadts de Cugnac, pp.590–591, 730
58. ↑  deBadts de Cugnac, p.849
59. ↑  deBadts de Cugnac, p.678
60. ↑  Thomas, p.91
61. ↑  "Roglo Genealogical database".
62. ↑  Dobbs
63. ↑  Liu & Perry
64. ↑  *Thailand Country Study*
65. ↑  Stengs, p.275
66. 1 2  Veit, p.57
67. 1 2  Zhao, p.34
68. ↑  Walthall, p.138
69. 1 2  Walthall, p.149
70. ↑  Kim, p.56
71. 1 2 3  Kowner, p.478
72. ↑  Dobbs, David
73. ↑  'Wedding Brings Xhosa, Zulu Tribes Together', *LA Times*
74. ↑  Keller
75. ↑  'Nelson Mandela: A Unique World Leader Dies At 95', *Nigerian Echo*
76. ↑  Kobo, p.46
77. ↑  Schaus, p.593
78. 1 2  Albany & Salhab, pp.70–71
79. 1 2 3  Peirce, pp.30–31
80. ↑  Fluehr-Lobban
81. 1 2  Magill, p.2566
82. ↑  'Biographies: HRH Princess Haya',Office of HRH Princess Haya Bint Al Hussein
83. ↑  'Prince Muhammed Ali of Egypt and Princess Noal Zaher of Afghanistan Prepare for their Royal Wedding', *Hello!*
84. ↑  'Tribute to mothers’ caring nature', *The Star*
85. ↑  Sarma, 'Bella Vista'
86. ↑  deBadts de Cugnac, p.833, 173–175, 368, 545, 780–782
87. ↑  Beeche (2010), p.vi-x
88. ↑  Diesbach, pp.25–26
89. ↑  Diesbach, p.35
90. ↑  Thornton, p.162
91. ↑  Vork, p.13
92. ↑  Wortman, p.123
93. ↑  Cecil, p.14
94. ↑  Beeche (2009), p.7
95. 1 2  Owens, p.41
96. ↑  Ruiz, p.47
97. ↑  Bevan
98. 1 2  Guyenne, p.45
99. ↑  'Topics in the History of Genetics and Molecular Biology: The Habsburg Lip', Michigan State University

บรรณานุกรม
----------

* Albany, HRH Prince Michael of; Salhab, Walid Amine (2006). *The Knights Templar of the Middle East* (1st ed.). MA, USA: Weister Books. ISBN 9781578633463.
* Alexander, Harriet (31 August 2013). "Andrea Casiraghi, second in line to Monaco's throne, weds Colombian heiress". *The Telegraph*. สืบค้นเมื่อ 4 June 2014.
* Anselme, Père (1967). *Histoire de la Maison Royale de France* (ภาษาฝรั่งเศส). Vol. I. Paris: Editions du Palais-Royal. p. 145.
* deBadts de Cugnac, Chantal; Coutant de Saisseval, Guy (2002). *Le Petit Gotha* [*The Little Gotha*] (ภาษาฝรั่งเศส). Paris, France: Nouvelle Imprimerie Laballery. ISBN 2950797431.
* "Act of Settlement 1700". BAILII. n.d. สืบค้นเมื่อ 20 October 2011.
* Ball, Warwick (2000). *Rome in the East: The Transformation of an Empire*. New York, USA: Routledge. ISBN 9780415243575.
* Beeche, Arturo (2009). *The Gotha: Still a Continental Royal Family, Vol. 1*. Richmond, US: Kensington House Books. ISBN 9780977196173.
* Beeche, Arturo (2013). *The Coburgs of Europe*. Richmond, US: Eurohistory. ISBN 9780985460334.
* Beeche, Arturo (2010). *The Grand Dukes*. Berkeley, CA, US. ISBN 9780977196180.
* Bevan, E.R. "House of Ptolomey, The". *uchicago.edu*.
* "Biographies: HRH Princess Haya". Office of HRH Princess Haya Bint Al Hussein. n.d. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-10-04. สืบค้นเมื่อ 4 June 2014.
* Bryer, Anthony (1975). "Greeks and Türkmens: The Pontic Exception". *Dumbarton Oak Papers*. **29**: 113–148. doi:10.2307/1291371. JSTOR 1291371.
* Bucholz, Robert; Key, Newton (2009). *Early Modern England 1485–1714: A Narrative History*. Oxford. ISBN 9781405162753.
* Cecil, Lamar (1996). *Wilhelm II: Emperor and exile, 1900–1941*. North Carolina, US: The University of North Carolina Press. ISBN 9780807822838.
* de Ferdinandy, Michael (n.d.). "Charles V". Encyclopaedia Britannica. สืบค้นเมื่อ 30 May 2014.
* Christakes, George (2010). *Integrative Problem-Solving in a Time of Decadence*. Springer. p. 437. ISBN 9789048198894. สืบค้นเมื่อ 27 June 2014.
* Cohen, Raymond; Vestbrook, Raymond (2000). *Amarna Diplomacy: The Beginnings of International Relations*. Baltimore. ISBN 9780801861994.
* Curtis, Benjamin (2013). *The Habsburgs: The History of a Dynasty*. London, UK: Bloomsbury Publishing Inc. ISBN 9781441150028. `{{cite book}}`: `|access-date=` ต้องการ `|url=` (help)
* Czaplinski, Władysław (1976). *Władysław IV i jego czasy* [*Władysław IV and His Times*] (ภาษาโปแลนด์). Warsaw, Poland: Wiedza Poweszechna.
* Diesbach, Ghislain (1967). *Secrets of the Gotha: Private Lives of Royal Families of Europe*. London, UK: Chapman & Hall. ISBN 9783928741200.
* Dobbs, David (2011). "The Risks and Rewards of Royal Incest". National Geographic Magazine. สืบค้นเมื่อ 24 June 2014.
* Durant, Will (1950). *The Story of Civilzation: The Age of Faith*. Vol. IV. New York, USA: Simone and Schuster. ISBN 9781451647617.
* "End of a Royal romance? Spain's King and Queen to shun Golden Wedding celebration sparking rumours the pair are 'estranged'". The Daily Mail. 10 May 2012. สืบค้นเมื่อ 5 June 2014.
* Fleming, Patricia H. (1973). "The Politics of Marriage Among Non-Catholic European Royalty". *Current Anthropology*. **14** (3): 231. doi:10.1086/201323. `{{cite journal}}`: `|access-date=` ต้องการ `|url=` (help)
* Fluehr-Lobban, Carolyn (1987). "Islamic Law and Society in the Sudan". **26** (3 ed.). Islamabad, Pakistan: Islamic Research Institute, International Islamic University. สืบค้นเมื่อ 6 June 2014. `{{cite journal}}`: Cite journal ต้องการ `|journal=` (help)
* Frassetto, Michael (2003). *Encyclopedia of Barbarian Europe: Society in Transformation*. California, US: ABC-CLIO Ltd. ISBN 9781576072639.
* Garland, Lynda (2002). *Byzantine Empresses: Women and Power in Byzantium AD 527–1204*. Oxford, UK: Routledge. ISBN 9781134756391.
* Guyenne, Valois (2001). *Incest and the Medieval Imagination*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780861932269.
* Greenfeld, Liah (1993). *Nationalism: Five Roads to Modernity*. USA: Harvard University Press. ISBN 9780674603196.
* Griffey, Erin (2008). *Henrietta Maria: piety, politics and patronage*. Aldershot, UK: Ashgate Publishing. ISBN 9780754664208. `{{cite book}}`: `|access-date=` ต้องการ `|url=` (help)
* Haag, Michael (2003). *The Rough Guide History of Egypty*. London, UK: Rough Guides Ltd. ISBN 9781858289403. สืบค้นเมื่อ 27 June 2014.
* Heimann, Heinz-Dieter (2010). *Die Habsburger: Dynastie und Kaiserreiche* [*The Habsburgs: dynasty and empire*] (ภาษาเยอรมัน). ISBN 9783406447549.
* Jackson, Peter. *The Mongols and the West, 1221-1410*. Harlow, UK: Pearson Longman. ISBN 0582368960.
* Keller, Bill (1990). "Zulu King Breaks Ties To Buthelezi". *The New York Times*. สืบค้นเมื่อ 28 April 2008.
* Kelly, Edmond (1991). *Revolutionary Ethiopia: From Empire to People's Republic*. Bloomington, US: Indiana University Press. ISBN 9780253206466.
* Kim, Jinwung (2012). *A History of Korea: From "Land of the Morning Calm" to States in Conflict*. University of Indiana Press. ISBN 9780253000248.
* Kobo, Ousman (2012). *Unveiling Modernity in Twentieth-Century West African Islamic Reforms*. Leiden, Netherlands: Kononklijke Brill. ISBN 9789004233133.
* Kowner, Rotem (2012). *Race and Racism in Modern East Asia: Western and Eastern Constructions*. Leiden: Brill. ISBN 9789004237292.
* Liu, Caitlin; Perry, Tony (2004). "Thais Saddened by the Death of Young Prince". *LA Times*. สืบค้นเมื่อ 29 April 2014.
* "Life Goes to a Twice Royal Wedding: Luxembourg Prince Marries a Princess". *Life*. 1953. `{{cite web}}`: `|access-date=` ต้องการ `|url=` (help); `|url=` ไม่มีหรือว่างเปล่า (help)
* Macurdy, Grace H.; Forrer, Leonard (1993). *Two Studies on Women in Antiquity*. Illinois, US: Ares Publishers. ISBN 9780890055434.
* Magill, Frank (2014). *The 20th Century: Dictionary of World Biography*. Vol. 8. London, UK: Routledge. ISBN 9781317740605.
* Maland, David (1991). *Europe in the Seventeenth Century* (Second ed.). London, UK: Macmillan. ISBN 0333335740.
* Mandelstam Balzer, Marjorie (2010). *Religion and Politics in Russia*. New York, US: M.E. Sharpe, Inc. ISBN 9780765624147. `{{cite book}}`: `|access-date=` ต้องการ `|url=` (help)
* Morgan Gilman, Florence (2003). *Herodias: At Home in that Fox's Den*. US: Liturgical Press. ISBN 9780814651087.
* Nicol, Donald MacGillivray (2004). *The Last Centuries of Byzantium 1261–1453*. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 9780521439916.
* Opeyemi, Oladunjo (6 December 2013). "Nelson Mandela: A Unique World Leader Dies At 95". Nigerian Echo. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-12-08. สืบค้นเมื่อ 2 July 2014.
* Ostrogorsky, George (1969). *History of the Byzantine State*. New Brunswick, Canada: Rutgers University Press. ISBN 9780521439916.
* Owens, Karen (2013). *Franz Joseph and Elisabeth: The Last Great Monarchs of Austria-Hungary*. North Carolina, US: McFarland & Co Inc. ISBN 9780786476749.
* Peirce, Leslie P. (1994). *The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire*. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 9780195086775. `{{cite book}}`: `|access-date=` ต้องการ `|url=` (help)
* Prazmowska, Anita (2011) [2004]. *A History of Poland* (2 ed.). New York, US: Palgrave Macmillan. ISBN 9780230252356.
* "Prince Muhammed Ali of Egypt and Princess Noal Zaher of Afghanistan Prepare for their Royal Wedding". *Hello!*. 2013. สืบค้นเมื่อ 26 November 2013.
* "Princess Astrid". The Belgian Monarchy. n.d. สืบค้นเมื่อ 4 July 2014.
* Qingzhi Zhao, George (2008). *Marriage as Political Strategy and Cultural Expression: Mongolian Royal Marriages from World Empire to Yuan Dynasty*. New York. ISBN 9781433102752.
* Roller, Duane (1998). *The Building Program of Herod the Great*. California, US: University of California Press.
* Ruiz, Enrique (2009). *Discriminate Or Diversify*. Positivepsyche.Biz crop. ISBN 9780578017341.
* Rushton, Alan R. (2008). *Royal Maladies: Inherited Diseases in the Ruling Houses of Europe*. BC, Canada: Trafford Publishing. ISBN 9781425168100. `{{cite book}}`: `|access-date=` ต้องการ `|url=` (help)
* Salisbury, Joyce E. (2001). *Encyclopedia of Women in the Ancient World*. California, US: ABC-CLIO Inc. ISBN 9781576070925.
* Sarma, Rani (2008). "Bella Vista". *The Deodis of Hyderabad a Lost Heritage*. New Delhi, Inda: Rupa Co. ISBN 9788129127839.
* Schaus, Margaret (2006). *Women and Gender in Medieval Europe: An Encyclopedia*. New York, US: Routledge. ISBN 9781135459604.
* Schürer, Emil; Millar, Fergus; Vermes, Geza (2014) [1973]. *The History of the Jewish People in the Ages of Jesus Christ*. Vol. 1. IL, US: Bloomsbury Publishing Plc.
* Smith, William (1860). *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*. Vol. 1. US: Harvard University. ISBN 9781845110024.
* Stengs, Irene (2009). *Worshipping the Great Moderniser: King Chulalongkporn, Patron Saint of the Thai Middle Class*. Washington, US: University of Washington Press. ISBN 9780295989174. `{{cite book}}`: `|access-date=` ต้องการ `|url=` (help)
* *Thailand Country Study Guide* (4th ed.). Washington DC, US: International Business Publications USA. 2007. ISBN 9781433049194. `{{cite book}}`: `|access-date=` ต้องการ `|url=` (help)
* Thornton, Michael (1986). *Royal Feud: The Dark Side of the Love Story of the Century*. New York, US: Random House Publishing. ISBN 9780345336828.
* Thomas, Alastair H. (2010). *The A to Z of Denmark*. Washington DC, US: Scarecrow Press. ISBN 9781461671848.
* Thomson, David (1961). *Europe Since Napoleon*. New York: Knopf. ISBN 9780140135619.
* "Topics in the History of Genetics and Molecular Biology: The Habsburg Lip". Michigan State University. 2000. สืบค้นเมื่อ 4 June 2014.
* "Tribute to mothers' caring nature". *The Star*. 2008. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-06-08. สืบค้นเมื่อ 25 June 2014.
* "Queen Anne Marie". The Greek Monarchy. n.d. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-09-24. สืบค้นเมื่อ 5 June 2014.
* Veit, Veronika (2007). *The Role of Women in the Altaic World*. Germany: Harrassowitz. ISBN 9783447055376.
* Verlag, Starke (1997). *Genealogisches Handbuch des Adels, Fürstliche Häuser XV* [*Genealogical Handbook of the nobility, Princely houses XV*] (ภาษาเยอรมัน). ISBN 9783798008342.
* Verzijl, J. H. W. *International Law in Historical Perspective*. *Nova et Vetera Iuris Gentium*. Vol. III.
* Vork, Justin (2012). *Imperial Requiem: Four Royal Women and the Fall of the Age of Empires*. Bloomington, US: iUniverse.com. ISBN 9781475917499.
* Walthall, Anne (2008). *Servants of the Dynasty: Palace Women in World History*. London. ISBN 9780520254442.
* "Wedding Brings Xhosa, Zulu Tribes Together". *Los Angeles Times*. California. 2002. สืบค้นเมื่อ 7 April 2013.
* Wortman, Richard (2013). *Scenarios of Power: Myth and Ceremony in Russian Monarchy from Peter the Great to the Abdication of Nicholas II*. New Jersey, US: Princeton University Press. ISBN 9781400849697.