**พระเจ้าปดุง** (พม่า: ဗဒုံမင်း *บะโดนมี่น*) เป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ที่ 5 แห่งราชวงศ์โก้นบอง (หรือเป็นพระองค์ที่ 6 หากนับรวมพระเจ้าหม่องหม่องด้วย) ราชวงศ์สุดท้ายของพม่า เป็นพระโอรสลำดับที่ 5 ใน 6 พระองค์ของพระเจ้าอลองพญา ขึ้นครองราชย์โดยการปราบดาภิเษกในปี พ.ศ. 2325 ปีเดียวกับการสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ พระเจ้าปดุงเมื่อทรงครองราชย์มีพระนามว่า *บะโดนมี่น* หมายถึง "พระราชาจากเมืองบะโดน" แต่มีพระนามที่เรียกขานกันในพม่าภายหลังว่า *โบ้ดอพะย่า* (ဘိုးတော်ဘုရား) แปลว่า "พระเจ้าปู่" หรือ "พระบรมอัยกาธิราช"

ราชการสงคราม
------------

### การตีแคว้นยะไข่

เมื่อเสด็จขึ้นครองราชย์แล้ว พระเจ้าปดุงได้ทรงทำสงครามชนะยะไข่ซึ่งเป็นดินแดนทางตะวันตกซึ่งพม่าไม่เคยเอาชนะมาก่อนเลย หลังสงครามครั้งนี้ พระองค์ยังได้อัญเชิญพระมหามัยมุนี อันเป็นพระพุทธรูปประจำชาติพม่า จากยะไข่มาประทับที่มัณฑะเลย์

ตามบันทึกในจดหมายเหตุ "Dhanyawadi Naing Mawgun" หรือบันทึกแห่งชัยชนะเหนือเมืองธัญวดี (ยะไข่) กล่าวถึงพระเจ้าปดุงพร้อมกับพระอุปราช ได้ทำการชะลอพระมหามุนีลงมายังราชธานีเมืองมัณฑะเลย์ เพื่อแสดงถึงพระบารมีของพระองค์ในฐานะผู้สูงส่ง และเป็นสัญลักษณ์แสดงอำนาจเหนือดินแดนยะไข่ ซึ่งมีความพยายามก่อนหน้านั้นตั้งแต่ยุคสมัยพุกามที่พยายามชะลอพระมหามุนี แต่ไม่ประสบผลสำเร็จกระทั่งล่วงมาถึงรัชสมัยของพระองค์

### การทำสงครามเก้าทัพ

พระเจ้าปดุงต้องการแสดงให้เห็นถึงพระบารมีของพระองค์ว่า เป็นพระเจ้าช้างเผือกผู้พิชิตเอเชียอาคเนย์ได้อีกพระองค์หนึ่ง หลังจากพระเจ้าบุเรงนองแห่งราชวงศ์ตองอู และพระเจ้ามังระ พระเชษฐาของพระองค์ สามารถทำได้ 

ครั้งนั้นพระเจ้าปดุงสั่งเกณฑ์ไพร่จำนวนกว่า 1 แสน 2 หมื่นคน แยกเป็น 5 สาย 9 ทัพ (จึงเรียกว่า "สงครามเก้าทัพ") มากรุงเทพมหานครในปี พ.ศ. 2328 โดยพระองค์ทรงยกมาเป็นทัพหลวง โดยตั้งทัพและตั้งฐานบัญชาการที่เมาะตะมะ แต่เมื่อพระองค์เสด็จจากอังวะราชธานี ทางเมาะตะมะเตรียมเสบียงไม่พอ ทำให้กองทัพพม่าไม่พร้อม และเป็นสาเหตุสำคัญส่วนหนึ่งที่ทำให้ไม่สามารถทำสงครามครั้งนี้ได้สำเร็จ โดยครั้งนั้นพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชทรงใช้การตั้งรับเชิงรุก ทรงส่งกองทัพไปรบแถบชายแดนเพื่อไม่ให้พม่าสามารถรวมทัพได้เหมือนทุกคราว โดยมีกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาททรงเป็นหัวใจสำคัญในการปกป้องกรุงรัตนโกสินทร์ในคราวนี้

### สงครามศึกท่าดินแดงกับสยาม

ในสงครามครั้งนี้พระเจ้าปดุงโปรดเกล้าให้ยกทัพเข้ามาทางด่านเจดีย์สามองค์ เป็นทัพใหญ่เพียงทัพเดียว ทางฝ่ายสยามตั้งทัพที่ท่าดินแดง แขวงเมืองกาญจนบุรี (จึงเรียกว่า "สงครามท่าดินแดง") สงครามครั้งนี้เกิดขึ้นเพียงช่วงเวลาสั้น ๆ เนื่องจากกองทัพสยามที่นำโดยกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาทบุกเข้าโจมตีกองทัพพม่าโดยไม่ทันได้ตั้งตัวจนแตกพ่ายไป หลังพ่ายแพ้การศึกครั้งนี้ พระเจ้าปดุงก็ไม่เคยยกทัพใหญ่มาทำสงครามกับกรุงรัตนโกสินทร์อีกเลย

การศาสนาและวัฒนธรรม
-------------------

พระราชสุสานในเมืองอมรปุระ
เจดีย์มิงกุน ซึ่งพระเจ้าปดุงทรงเคยสร้างและตั้งพระทัยให้เป็นพระเจดีย์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก
พระเจ้าปดุงทรงอ้างพระองค์ว่าเป็นพระศรีอริยเมตไตรยพระองค์ต่อไป แต่คณะสงฆ์ได้ปฏิเสธคำกล่าวอ้างของพระองค์อย่างแข็งขัน ในรัชสมัยของพระองค์ วิชาการทางพระพุทธศาสนาได้รุ่งเรืองขึ้นมาก ทรงได้แต่งตั้งสมเด็จพระสังฆราชขึ้นเพื่อธำรงความบริสุทธิ์ของพระวินัย และทรงประสบความสำเร็จในการขอให้คณะสงฆ์อนุญาตให้พระสงฆ์สามารถห่มสังฆาฏิจากไหล่ได้ทั้ง 2 ข้าง รวมทั้งคณะสงฆ์พม่าได้รวมเป็นหนึ่ง นอกจากนี้ ในยุคสมัยของพระองค์ ยังมีการส่งพระภิกษุไปยังศรีลังกาเพื่อทำการอุปสมบทต่อกุลบุตรชาวศรีลังกาเพื่อสืบทอดพระพุทธศาสนา ซึ่งทำให้ได้ก่อกำเนิดอมรปุระนิกาย อันเป็นนิกายสงฆ์ในศรีลังกาซึ่งสืบทอดวัตรปฏิบัติแบบพระสงฆ์พม่าขึ้น

ใน พ.ศ. 2333 พระเจ้าปดุงมีพระราชประสงค์ต้องการสร้างพระเจดีย์ใหญ่ขนาด 11 กิโลเมตร (6.8 ไมล์) ขึ้นที่เมืองมี่นกู้น โดยอยู่ทางทิศเหนือไปจากกรุงมัณฑะเลย์ทางชายฝั่งตะวันตกจากแม่น้ำอิรวดี แต่การสร้างพระเจดีย์ก็ไม่ได้เสร็จสิ้นตามพระประสงค์เนื่องจากมีคำทำนายที่ว่า "พระเจดีย์สร้างแล้วเสร็จ (เมื่อใด) วงศ์มุโซ่โบ (ราชวงศ์โก้นบอง) ก็สูญสิ้น" (ဘုရားကြီးလည်းအပြီးသတ် မုဆိုးသုညကပ်။) โดยหากเจดีย์สร้างเสร็จ ก็จะมีความสูง 150 เมตร (490 ฟุต) ซึ่งสูงมากพอที่จะสามารถเห็นได้จากชเวโบ ซึ่งเป็นถิ่นกำเนิดของราชวงศ์โก้นบองจากทางตะวันตก และยังอยู่สูงเหนือเขามินหวุ่น โดยแผ่นดินไหวในปี พ.ศ. 2381 ทำให้พระเจดีย์เกิดรอยแยกขนาดใหญ่ และยังทำให้ชิ้นส่วนของฉิ่นเต (รูปปั้นราชสีห์ซึ่งมักอยู่ทางประตูวัดในประเทศพม่า) ตกลงไปในแม่น้ำ นอกจากนี้ยังมีระฆังขนาดมหึมาหนัก 90 ตันที่อุทิศให้กับเจดีย์ที่เรียกว่าระฆังมิงกุน ซึ่งหล่อขึ้นระหว่างปี พ.ศ. 2351 และ พ.ศ. 2353 เดิมเคยเป็นระฆังที่ยังส่งเสียงกังวานได้ที่ใหญ่ที่สุดในโลกหลังจากระฆังที่พระราชวังเครมลินซึ่งมีขนาดใหญ่กว่าได้แตกหักไป  จนกระทั่งมีการสร้างระฆังที่ใหญ่กว่าในประเทศจีนในช่วงปี 2000s

ในรัชสมัยของพระองค์ ยังเป็นยุคที่ศิลปะการแสดงมีความรุ่งเรืองขึ้นมาก โดยทรงแต่งตั้งเสนาบดีในตำแหน่ง *ตะบิ่นหวุ่น* (သဘင်ဝန်) และทรงวางระเบียบเคร่งครัดโดยการประกาศพระราชโองการ (အမိန့်တော်) พระองค์ยังรับสั่งให้มีการสำรวจเศรษฐกิจครั้งใหญ่ในพระราชอาณาจักรในปี พ.ศ. 2327

การสวรรคต
---------

พระเจ้าปดุงสวรรคตในปี พ.ศ. 2362 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ของไทย รวมระยะเวลาการครองราชย์นานถึง 37 ปี

พงศาวลี
-------

| พงศาวลีของพระเจ้าปดุง |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 2. พระเจ้าอลองพญา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 1. **พระเจ้าปดุง** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 3. พระนางยู่นซาน |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |

อ้างอิง
-------

1. ↑  ชัยวัฒน์ ปะสุนะ, "สงครามเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ในจดหมายเหตุพม่า," *วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์* 7 (2) (กรกฎาคม-ธันวาคม 2562), หน้า 166.
2. 1 2  "Bodawpaya". *Encyclopædia Britannica Online*.
3. 1 2  Bischoff, Roger (1995). *Buddhism in Myanmar – A Short History* (PDF). Kandy, Sri Lanka: Buddhist Publication Society. pp. 110–118.
4. ↑  "Mingun". Myanmar's Net Inc. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2007-05-21. สืบค้นเมื่อ 14 March 2007.
5. ↑  "The Mingun Bell". Myanmar's Net Inc. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 9 กันยายน 2012. สืบค้นเมื่อ 14 มีนาคม 2007.
6. ↑  "The World's Three Largest Bells". Blagovest Bells. สืบค้นเมื่อ 14 March 2007.
7. ↑  Dr. Khin Maung Nyunt (1998). "King Bodawpaya's Dramatic Performance Law". Perspective. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 27 กันยายน 2007. สืบค้นเมื่อ 14 มีนาคม 2007.
8. ↑  Father Sangermano, A Description of the Burmese Empire (New York: 1969), p. 71
9. ↑  สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ, ไทยรบพม่า (พระนคร: แพร่พิทยา, 2514) หน้า 552-589

| ก่อนหน้า |  | พระเจ้าปดุง |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **พระเจ้าหม่องหม่อง** |  | **พระมหากษัตริย์พม่า (อาณาจักรพม่ายุคที่ 3)** (พ.ศ. 2325–2362) |  | **พระเจ้าจักกายแมง** |



| * ด
* ค
* ก
ราชวงศ์โก้นบอง |
| --- |
| กษัตริย์ | 
* พระเจ้าอลองพญา
* พระเจ้ามังลอก
* พระเจ้ามังระ
* พระเจ้าจิงกูจา
* พระเจ้าหม่องหม่อง
* พระเจ้าปดุง
* พระเจ้าจักกายแมง
* พระเจ้าแสรกแมง
* พระเจ้าพุกามแมง
* พระเจ้ามินดง
* พระเจ้าธีบอ

 |  |
| สงครามที่สำคัญ | 
* การเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง
* สงครามจีน-พม่า
* *สงครามอังกฤษ-พม่า*
	+ ครั้งที่ 1
	+ ครั้งที่ 2
	+ ครั้งที่ 3

 |
| ที่ประทับ | 
* พระราชวังอมรปุระ
* พระราชวังมัณฑะเลย์
* พระราชวังชเวโบ
* พระราชวังอังวะ

 |

| * ด
* ค
* ก
 **พระมหากษัตริย์พม่า** |
| --- |
| ราชวงศ์พุกามค.ศ. 849–1297 | 
* ปยีน-บย่า
* ตานแนะ
* ซะเล
* เต้นโค
* ญองอู้ ซอยะฮ่าน
* กู้นซอจ้องพยู
* จีนโซ่
* โซะกะเต้
* อโนรธามังช่อ
* ซอลู
* จานซิต้า
* ซีตูที่ 1
* นะระตู
* นรสิงขะ
* ซีตูที่ 2
* ไชยสิงขะ
* นรสิงหอุซะนา1
* จะซวา
* อุซะนา
* นรสีหบดี
* กะยอชวา2

 |
| อาณาจักรมยีนไซง์และอาณาจักรปี้นยะค.ศ. 1297–1364 | 
* อะทินคะยา1, ราซะทินจาน1 และ สีหตู1
* สีหตู
* อูซะนาที่ 1
* สีตู1
* จะซวาที่ 1
* จะซวาที่ 2
* นรตู่
* อูซะนาที่ 2

 |
| อาณาจักรซะไกง์ค.ศ. 1315–1364 | 
* ซอยู่น
* ตราพระยาที่ 1
* อโนรธาที่ 1
* จะซวา
* อโนรธาที่ 2
* ตราพระยาที่ 2
* Minbyauk Thihapate

 |
| อาณาจักรอังวะค.ศ. 1364–1555 | 
* ตะโดมินพญา
* ฝรั่งมังศรีชวา
* ตราพระยา
* ฝรั่งมังฆ้อง
* ฝรั่งมังศรี
* มี่นละแง
* กะเล่เจ้ตองโญ
* โม่ญี่นตะโด้
* มังรายกะยอชวาที่ 1
* นรปติที่ 1
* สีหสุระ
* มังฆ้องที่ 2 และ สีหสุระที่ 2
* นรปติที่ 2
* ซะโลน3 และ โตฮาน-บว่า3
* คอนเมง3
* นรปติที่ 33
* นรปติที่ 43

 |
| อาณาจักรหงสาวดีค.ศ. 1287–1539, ค.ศ. 1550–1552 | 
* ฟ้ารั่ว
* รามประเดิด
* แสนเมือง
* รามมะไตย
* ชีปอน
* อายกำกอง
* อายลาว
* พระยาอู่
* มหาเทวี1
* ราชาธิราช
* ธรรมราชา
* รามที่ 1
* พะโร
* พญาเกียรติ์
* มะมุดตาว
* เชงสอบู
* ธรรมเจดีย์
* รามที่ 2
* สการะวุตพี
* สมิงสอตุต4
* สมิงทอ4

 |
| อาณาจักรมเยาะอู้ค.ศ. 1429–1785 | 
* Saw Mon
* Khayi
* Ba Saw Phyu
* Dawlya
* Ba Saw Nyo
* Ran Aung
* Salingathu
* ยาซา
* จาซาปะติ
* ซอโอ
* Thazata
* มี่นคอง
* มี่นบีน
* Dikkha
* ซอละ
* Sekkya
* พะล่อง
* ยาซาจี้
* Khamaung
* สิริสุธรรมมา
* สเน่ห์
* นรปติ
* ตะโด
* จันทธรรมราชา
* สิริสุริยา
* วรธรรมราชา
* มุนีสุธรรมราชา
* จันทสุริยาที่ 1
* นรธา
* Mayuppiya
* Kalamandat
* นรธิบดี
* จันทวิมาลาที่ 1
* จันทสุริยาที่ 2
* Sanda Wizaya
* จันทสุริยาที่ 3
* นรธิบดี
* Narapawara
* Sanda Wizala
* Madarit
* นรอภัย
* Thirithu
* จันทปรมะ
* อภัย
* Sanda Thumana
* จันทวิมาลาที่ 2
* Sanda Thaditha
* Maha Thammada

 |
| อาณาจักรแปรค.ศ. 1482–1542 | 
* ตะโดเมงสอ
* บาเยงทเว
* นรปติ5
* มังฆ้อง5

 |
| ราชวงศ์ตองอูค.ศ. 1510–1752 | 
* เมงจีโย
* ตะเบ็งชะเวตี้
* บุเรงนอง
* นันทบุเรง
* ญองย่าน
* อะเนาะเพะลูน
* มีนเยเดะบะ
* ตาลูน
* ปีนดะเล
* ปเย
* นะราวะระ
* มังกะยอดิน
* สเน่ห์มิน
* ตะนินกันเหว่
* มหาธรรมราชาธิบดี

 |
| อาณาจักรหงสาวดีใหม่ค.ศ. 1740–1757 | 
* สมิงทอพุทธกิตติ
* พญาทะละ

 |
| ราชวงศ์โก้นบองค.ศ. 1752–1885 | 
* อลองพญา
* มังลอก
* มังระ
* จิงกูจา
* หม่องหม่อง
* ปดุง
* จักกายแมง
* แสรกแมง
* พุกามแมง
* มินดง
* สีป่อ

 |
| 
* 1อุปราชหรือผู้สำเร็จราชการแทน
* 2มองโกลครอบครอง (ค.ศ. 1297)
* 3สหพันธรัฐชาน (ค.ศ. 1527–55)
* 4การฟื้นฟูระยะสั้น (ค.ศ. 1550–52)
* 5สหพันธรัฐฉานครอบครอง (ค.ศ. 1532–42)

 |