สำหรับซีไรต์ ดูที่ เวลา (นวนิยาย)

| กลศาสตร์ดั้งเดิม |
| --- |
| {\displaystyle {\textbf {F}}={\frac {d}{dt}}(m{\textbf {v}})}กฎข้อที่สองของนิวตัน |
| 
* ประวัติศาสตร์
* เส้นเวลา

 |
| สาขา
* จลนศาสตร์
* ท้องฟ้า
* ประยุกต์
* พลศาสตร์
* ภาวะต่อเนื่อง
* สถิตยศาสตร์

 |
| แนวคิดมูลฐาน
* ความเร่ง
* โมเมนตัมเชิงมุม
* แรงคู่ควบ
* หลักการดาล็องแบร์
* พลังงาน
	+ จลน์
	+ ศักย์
* แรง
* กรอบอ้างอิง
* กรอบอ้างอิงเฉื่อย
* การดล
* ความเฉื่อย / โมเมนต์ความเฉื่อย
* มวล
* กำลัง
* งาน
* โมเมนต์
* โมเมนตัม
* ปริภูมิ
* อัตราเร็ว
* เวลา
* ทอร์ก
* ความเร็ว
* งานเสมือน

 |
| การกำหนดกฎ
* **กฎการเคลื่อนที่ของนิวตัน**
* **Analytical mechanics**กลศาสตร์แบบลากร็องฌ์กลศาสตร์แฮมิลตันRouthian mechanicsHamilton–Jacobi equationAppell's equation of motionUdwadia–Kalaba equation
 |
| หัวข้อที่สำคัญ
* Damping (ratio)
* การกระจัด
* Equations of motion
* Euler's laws of motion
* แรงเทียม
* แรงเสียดทาน
* Harmonic oscillator

* กรอบอ้างอิงเฉื่อย / Non-inertial reference frame
* Mechanics of planar particle motion

* การเคลื่อนที่ (linear)
* กฎความโน้มถ่วงสากล
* กฎการเคลื่อนที่ของนิวตัน
* ความเร็วสัมพัทธ์
* วัตถุแข็งเกร็ง
	+ dynamics
	+ Euler's equations
* การเคลื่อนที่แบบฮาร์มอนิกอย่างง่าย
* การสั่น
 |
| การเคลื่อนที่แบบหมุน
* การเคลื่อนที่แบบวงกลม
* Rotating reference frame
* แรงสู่ศูนย์กลาง
* แรงหนีศูนย์กลาง
	+ reactive
* แรงกอรียอลิส
* ลูกตุ้ม
* Tangential speed
* ความถี่การหมุน

* ความเร่งเชิงมุม / การกระจัดเชิงมุม / ความถี่เชิงมุม / ความเร็วเชิงมุม
 |
| นักวิทยาศาสตร์
* กาลิเลโอ
* นิวตัน
* เค็พเพลอร์
* ฮอร์รอกส์
* ฮัลเลย์
* อ็อยเลอร์
* ดาล็องแบร์
* แกลโร
* ลากร็องฌ์
* ลาปลัส
* แฮมิลตัน
* ปัวซง
* ดานีเอล แบร์นุลลี
* โยฮัน แบร์นุลลี
* โกชี

 |
| * ด
* ค
* ก
 |

นาฬิกาพก เครื่องมือที่ใช้ในการรักษาเวลา
**เวลา** ในมุมมองหนึ่งกล่าวว่า เวลาเป็นองค์ประกอบพื้นฐานหนึ่งของจักรวาล ให้เหตุการณ์ต่าง ๆ ดำเนินอยู่ในนั้น ซึ่งเป็นแนวคิดของไอแซก นิวตัน อีกมุมมองหนึ่งกล่าวว่า เวลาเป็นสิ่งสมมุติเช่นเดียวกับพื้นที่ (สเปซ) และตัวเลข มีเหตุการณ์ต่าง ๆ เกิดขึ้นเป็นลำดับ แต่ไม่ได้หมายความว่าเวลากับเหตุการณ์เหล่านั้นจะรวมอยู่ด้วยกัน ซึ่งเป็นแนวคิดของอิมมานูเอล คานต์  และกอตฟรีด ไลบ์นิซ

บางที มุมมองทั้งสองเกี่ยวกับเวลาก็ยังน่าสับสนอยู่ จึงมีการนิยามโดยการปฏิบัติ ความหมายของการดำเนินงาน หรือ(operational definition) ซึ่งมักใช้การเคลื่อนที่หรือการเปลี่ยนแปลงแบบเป็นคาบของวัตถุเป็นตัววัดเวลา เช่น ดิถี (ข้างขึ้นข้างแรม) ของดวงจันทร์ การแกว่งของลูกตุ้ม การขึ้นและตกของดวงอาทิตย์

เวลา เป็นสาขาหนึ่งของวิทยาศาสตร์ ปรัชญา และศิลปศาสตร์ แต่ละสาขาก็มีมุมมองต่าง ๆ กันไป เช่น ในวิชาเศรษฐศาสตร์ อาจมองว่า "เวลาเป็นเงินทอง" ("Time is money.") เป็นต้น

ความหมายของเวลาตามพจนานุกรม
---------------------------

ตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พุทธศักราช 2554 ให้คำนิยามของเวลาว่า 

> ชั่วขณะความยาวนานที่มีอยู่หรือเป็นอยู่ โดยนิยมกำหนดขึ้นเป็นครู่ คราว วัน เดือน ปี เป็นต้น.
> 
>

การวัดเวลา
----------

เวลา (Time) เป็นหนึ่งในปริมาณพื้นฐานซึ่งมีอยู่น้อยนิด ปริมาณมูลฐานเหล่านี้ไม่สามารถถูกนิยามได้จากปริมาณอื่น ๆ ด้วยเพราะความเป็นพื้นฐานที่สุดของปริมาณต่าง ๆ ที่เรารู้ เพราะฉะนั้น เราจึงต้องวัดปริมาณเหล่านี้แทนการนิยาม ในอดีตประมาณ 2000 ปี ก่อนคริสตกาล อารยธรรมสุเมเรียนได้ใช้ระบบเลขฐานหกสิบ (sexagesimal) เป็นหลักในการวัดเวลาในบางปริมาณ เช่น 60 วินาที เท่ากับ 1 นาที และ 60 นาที เท่ากับ 1 ชั่วโมง ทว่าบางปริมาณก็ยึดเลข 12 และ 24 เป็นหลัก คือชั่วโมง ซึ่ง 12 ชั่วโมง เท่ากับ 1 กลางวัน (โดยประมาณ) และ 1 กลางคืน (โดยประมาณ) และ 24 ชั่วโมง เท่ากับ 1 วัน ซึ่งเราก็ได้ใช้ระบบที่ชาวสุเมเรียนคิดไว้มาจนถึงปัจจุบันนี้

ในอดีต มีการใช้นาฬิกาแดด ซึ่งประกอบด้วยแท่งวัตถุรูปสามเหลี่ยม (gnomon) ซึ่งจะทำให้เกิดเงาบนขีดที่ขีดไว้บนแท่นของนาฬิกาแดด แต่นาฬิกาแดดต้องอาศัยการปรับเทียบกับละติจูด จึงจะสามารถบอกเวลาท้องถิ่นได้ถูกต้อง นักเขียนในอดีตนามว่า ไกอุส ไพลนิอุส เซกันดุส (Gaius Plinius Secundus) ชาวอิตาลี บันทึกว่านาฬิกาแดดเรือนแรกในกรุงโรมถูกปล้นมาจากเมืองกาตาเนีย (Catania) ที่เกาะซิซิลี (Sicily) ทางตอนใต้ของอิตาลี เมื่อ 264 ปี ก่อนคริสตกาล แต่ให้เวลาไม่ถูกต้อง จนกระทั่งมีการปรับเทียบกับละติจูดของกรุงโรมเมื่อ 164 ปี ก่อนคริสตกาล จากนั้น จึงมีการยึดเวลาเที่ยงตรง คือเวลาที่เงาของนาฬิกาแดดสั้นที่สุดเป็นเวลาเปิดศาลสถิตยุติธรรมในกรุงโรม

เครื่องมือวัดเวลาอีกชนิดหนึ่งที่แม่นยำก็คือ นาฬิกาน้ำ ซึ่งคิดค้นครั้งแรกในอียิปต์ ต่อมาก็เป็นที่แพร่หลายเนื่องจากสามารถใช้วัดเวลาในตอนกลางคืนได้ ทว่าต้องมียามรักษาเวลาคอยเติมน้ำมิให้พร่องอยู่เสมอ กล่าวกันว่า เพลโต ได้ประดิษฐ์นาฬิกาน้ำสำหรับปลุกนักเรียนของเขาให้ตื่นขึ้น โดยอาศัยหลักการเติมน้ำลงในภาชนะทรงกระบอก โดยในภาชนะนั้นจะมีภาชนะใส่ลูกตะกั่วหลาย ๆ ลูก ซึ่งถ้าน้ำมีมากจนล้น ลูกตะกั่วก็จะตกลงใส่ถาดทองแดง เกิดเสียงดังขึ้น

เครื่องมือวัดเวลาอีกชนิดหนึ่งคือ นาฬิกาทราย นิยมใช้ในการสำรวจเป็นระยะทางไกล ๆ เพราะพกพาง่าย ไม่คลาดเคลื่อน เฟอร์ดินันด์ มาเจลลัน นักสำรวจชาวโปรตุเกส ได้ใช้นาฬิกาชนิดนี้ในการสำรวจของเขามาแล้ว ธูป หรือเทียน สามารถที่จะใช้เป็นนาฬิกาได้ โดยเฉพาะก่อนที่จะมีนาฬิกาที่มีกลไกที่ชัดเจนดังเช่นในปัจจุบัน

ในปัจจุบัน เราใช้นาฬิกาแบบมีกลไก ซึ่งก็สามารถทำได้หลายวิธี เช่น ใช้ไฟฟ้า สปริง หรือลูกตุ้ม ขับเคลื่อนเข็มนาฬิกาให้บอกเวลาได้ ทั้งนี้ยังต้องมีโครโนมิเตอร์ (chronometer) สำหรับปรับเทียบเวลา โดยเฉพาะนาฬิกาข้อมือแบบใช้กลไก ในปัจจุบัน นาฬิกาที่แม่นยำที่สุดก็คือ นาฬิกาอะตอม ซึ่งใช้ปรับเทียบนาฬิกาชนิดอื่น ๆ และรักษาเวลามาตรฐาน

ด้วยความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีสารสนเทศ ทำให้ปัจจุบันเราสามารถใช้ระบบชี้ตำแหน่งบนผิวโลก (global positioning system) ร่วมกับโพรโทคอลเวลาเครือข่าย (network time protocol) เพื่อช่วยให้การรักษาเวลาทั่วโลกเป็นไปในทางเดียวกัน

ความหมายของเวลาแบบวิทยาศาสตร์
-----------------------------

| หน่วยของเวลาที่ควรทราบ |
| --- |
| หน่วย | ขนาด |
| นาโนวินาที | 1/1,000,000,000 วินาที |
| ไมโครวินาที | 1/1,000,000 วินาที |
| มิลลิวินาที | 1/1,000 วินาที |
| วินาที | หน่วยฐานในระบบเอสไอ |
| นาที | 60 วินาที |
| ชั่วโมง | 60 นาที |
| วัน | 24 ชั่วโมง |
| สัปดาห์ | 7 วัน |
| ปักษ์ | 14 หรือ 15 วัน; 2 สัปดาห์ |
| เดือน | 28 ถึง 31 วัน |
| ไตรมาส | 3 เดือน |
| ปี (ปีปฏิทิน) | 12 เดือน |
| ปีสุริยคติ | 365.24219 วัน (โดยเฉลี่ย) |
| ทศวรรษ | 10 ปี |
| ศตวรรษ | 100 ปี |
| สหัสวรรษ | 1,000 ปี |
| ทศสหัสวรรษ | 10,000 ปี |

ตามระบบหน่วยเอสไอ ได้กำหนดให้หน่วยของเวลาเป็น **วินาที** ดังมีนิยามต่อไปนี้

> 
> **วินาที** มีค่าเท่ากับระยะเวลาที่เกิดการแผ่รังสีกลับไปมาระหว่างอะตอมซีเซียม-133 ที่บริสุทธิ์อย่างยิ่งยวด และอยู่ในสถานะพื้น สองอะตอม 9 192 631 770 ครั้ง (ไป-กลับ นับเป็น 1 ครั้ง)
> 
> 

โลก ถูกแบ่งออกเป็นเขตเวลาต่าง ๆ โดยกำหนดให้โดยเฉลี่ย 1 เขต กินเนื้อที่ 15 องศาของลองจิจูด (แต่อาจจะปรับได้ตามเขตแดนของแต่ละรัฐหรือประเทศ) แต่ละเขตเวลามีเวลามาตรฐานจากการบวกหรือลบชั่วโมงตามลองจิจูดที่อยู่ออกจากเวลามาตรฐานกรีนิช บางทีอาจจะบวกเวลาออมแสง (daylight saving time) ได้ตามความเหมาะสม ในบางกรณีที่ต้องการปรับแก้เวลาให้ตรงกับเวลาสุริยคติเฉลี่ย ก็สามารถบวกอธิกวินาที (leap second) ได้

เวลาในมุมมองของศาสตร์สาขาอื่น
-----------------------------

ในพระคัมภีร์เก่า (Old Testament) ชื่อ เอคเคลไซแอสเตส (Ecclesiastes) ซึ่งในอดีตเชื่อว่าเขียนโดยกษัตริย์โซโลมอน (King Solomon-970-928 ปีก่อนคริสตกาล) ได้เขียนเกี่ยวกับเวลาไว้ดังนี้

> 
> เวลา ถูกคาดหมายไว้สำหรับทุกสิ่ง ทุกสิ่งทุกอย่างที่อยู่ใต้ฟ้าล้วนเกี่ยวพันกับเวลาหมด -เวลาที่จะเกิด และเวลาที่จะตาย เวลาที่จะปลูก และเวลาที่จะถอนรากสิ่งที่ปลูกไป เวลาที่จะฆ่า และเวลาที่จะเยียวยา เวลาที่จะทำลาย และเวลาที่จะสร้างใหม่ เวลาที่ร้องไห้ และเวลาที่หัวเราะ เวลาที่จะไว้ทุกข์ และเวลาที่จะเต้นรำอย่างมีความสุข เวลาที่จะขว้างก้อนหิน และเวลาที่จะเก็บก้อนหิน เวลาที่จะโอบกอด และเวลาที่จะปฏิเสธการโอบกอด เวลาที่จะค้นหา และเวลาที่จะหยุดค้น เวลาที่จะเก็บไว้ เวลาที่จะทิ้งขว้างมันไป เวลาที่จะแยก และเวลาที่จะรวม เวลาที่จะเงียบ และเวลาที่จะพูด เวลาที่จะรัก และเวลาที่จะชัง เวลาที่จะมีศึก และเวลาที่จะอยู่อย่างสงบ (ปัญญาจารย์ 3:1–8)
> 
> 

ประมาณ 500 ปี ก่อนคริสตกาล เฮราคลิตัส (Heraclitus) นักปรัชญาชาวกรีก กล่าวว่า 

> ทุกสิ่งไหลไปเรื่อย ๆ ไม่มีสิ่งใดเที่ยงแท้ ทุกสิ่งทุกอย่างไหลไปตามทาง ไม่มีสิ่งใดคงที่ ถ้าเจ้าจะก้าวไปในท้องน้ำสองครั้งนั้น ไปเอาน้ำ และก็ไปแช่น้ำเล่นนั้น หาทำได้ไม่ เวลาเป็นเด็กน้อย ซึ่งเคลื่อนทุกสิ่งทุกอย่างให้ไหลไป ดังนั้น อำนาจของกษัตริย์ก็เป็นเพียงของเล่นเด็กเท่านั้น
> 
> 

ไอแซก นิวตัน คิดว่าเวลาและพื้นที่ (สเปซ) เป็นมิติสำหรับเหตุการณ์ต่าง ๆ ดังที่เขากล่าวว่า

> ความสมบูรณ์ ความจริง และเวลาทางคณิตศาสตร์ โดยตัวมันเองและธรรมชาติของตัวมันนั้น ถ้าไม่คิดสิ่งอื่นใดภายนอกเลย มันไหลอย่างสม่ำเสมอ และเรียกการไหลนั้นว่า ระยะเวลา ความสัมพันธ์ ความเป็นจริงที่เห็นได้ เป็นการมองที่ภายนอกเท่านั้น คือมองว่าระยะเวลาเคลื่อนที่ได้ เช่น ชั่วโมง วัน เดือน และปี สิ่งเหล่านี้มักใช้แทนเวลาอันแท้จริง (*ปรินซิเปีย แมทเทมาติกา*) 
> 
> 

ไอน์สไตน์คิดว่า เวลามีความสัมพัทธกับความเร็วแสง กล่าวคือ หากแสงเดินทางช้าลงก็จะไปดึงเวลาให้เดินเร็วขึ้น เพื่อชดเชยกับความเร็วแสงที่สูญเสียไป ทำให้แสงเดินทางด้วยความเร็วคงที่อยู่ตลอดเวลา โดยปัจจัยที่ทำให้แสงเดินทางช้าลงเช่น แรงโน้มถ่วงคือ ในที่ๆไม่มีแรงโน้มถ่วงเวลาจะเดินเร็วกว่าในที่ที่มีแรงโน้มถ่วง ซึ่งจากทฤษฎีของไอน์สไตน์ทำให้พบว่า การส่งดาวเทียมขึ้นไปนอกโลกเพื่อรายงานผลกลับมายังพื้นโลกนั้น ต้องหักค่าความต่างของเวลาออกไป เพื่อให้ข้อมูลที่ส่งมาเป็นข้อมูลที่เป็นจริง 

ทว่ากอตฟรีด ไลบ์นิซ คิดว่า เวลากับพื้นที่เป็นเพียงสิ่งสมมุติเท่านั้น ซึ่งเราใช้อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างเหตุการณ์ต่าง ๆ รอบตัวเรา

ในวิชาจิตวิทยา ว่า คนหลาย ๆ คนมีมุมมองต่อระยะของเวลาที่แตกต่างกัน เช่น เวลาอันยาวนานอาจดูแสนสั้นเหลือเกินสำหรับบางคน
แต่อาจยืดยาวเสียจนทนไม่ได้สำหรับคนบางคน เมื่อคนเราแก่ตัวมากขึ้น อาจมองว่าเวลาช่างผ่านไปเร็วเหลือเกิน แทนที่จะคิดว่าเวลาผ่านมานานแล้ว
แอลเบิร์ต ไอน์สไตน์ เคยกล่าวว่า เมื่อเรานั่งใกล้ผู้หญิงที่หน้าตาน่ารักสักชั่วโมง เราก็คิดว่านี่แค่นาทีเดียว ถ้าเราอังมือใกล้เตาร้อน ๆ
สักนาที เราก็คิดว่านี่มันผ่านมาหนึ่งชั่วโมงแล้ว

สิ่งที่มีปฏิกิริยากับเวลา นั้นไม่เกี่ยวข้องกับเวลาโดยรอบ แต่จะส่งผลเฉพาะต่อสิ่งนั้น ๆ สิ่งที่เข้าใจได้ในตอนนี้ คือ ตัวตน และ ผลของมัน หากเรือลำหนึ่งที่กำลังเคลื่อนที่อยู่กลางทะเล ถูกเร่งด้วยความเร็ว x2 เหมือนการเร่งภาพในวิดีโอ ทั้งคนและสัตว์ การเคลื่อนไหว ความคิด ทฤษฏี และ สรรพสิ่งในเรือลำนั้น จะไม่รู้สึกว่าผิดแปลกไปเลย และเรือลำหนึ่งซึ่งกำลังเคลื่อนที่อยู่กลางทะเลเช่นเดียวกัน ถูกทำให้ช้าเหมือนกับการสโลภาพในวิดีโอ ทุกสิ่งนั้นก็ผลจะไม่แตกต่างกับเรือลำแรกเลย ทั้งที่ฐานเวลานั้นแตกต่างกัน หากเรือสองลำนี้อยู่ในสายน้ำเดียวกันนั้น เวลาโดยรอบนั้นจะผกผันเกินความที่จะเป็น ฉนั้นแล้ว โดยส่วนมากเรือสองลำที่มีอยู่จึงแยกออกจากกันเกือบจะสิ้นเชิงอย่างใกล้เคียงถัดไปเรื่อยๆ นั้นเรียกว่า มิติ ส่วนมากไม่สามารถอยู่ในสายน้ำเดียวกันได้ , สิ่งที่มีปฏิริยากับเวลาได้ มีอยู่ไม่กี่สถานะ เริ่มจากน้อยไปหามาก คือ มวล พลังงาน แสง และ ผลของแสง ก็แปลกดีที่ทุกสิ่งจะวกกลับไปให้สมดุลในระดับหนึ่ง คือ ผลของแสงที่เกิดจากแสง สร้างมวล มวลสร้างพลังงาน พลังงานสร้างแสง และ แสงสร้างผลของแสง ,ผลของแสงที่ว่านี้ไม่เหมือนกับการที่ต้นไม้ได้รับแสงเพื่อใช้ประโยชน์ อย่างนั้นเรียกประโยชน์จากแสง

อ้างอิง
-------

1. ↑  บทความเรื่อง มุมมองของไอแซก นิวตัน เกี่ยวกับพื้นที่ เวลา และการเคลื่อนที่ โดยมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด
2. ↑  "บทบรรยายเรื่อง Critique of Pure Reason ของ จี.เจ.แมทเทย์". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2006-09-01. สืบค้นเมื่อ 2007-01-20.
3. ↑  บทความเรื่อง Kant's Transcendental Idealism จากสารานุกรมปรัชญาออนไลน์
4. ↑  บทความ Leibniz on Space, Time, and Indiscernibles - Against the Absolute Theory จากสารานุกรมปรัชญาออนไลน์
5. ↑  "เว็บไซต์พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2007-01-21. สืบค้นเมื่อ 2007-01-20.
6. ↑  Jo Ellen Barnett, Time's Pendulum p.31
7. ↑  เอกสารระบบหน่วยเอสไอ โดยสำนักงานระหว่างชาติว่าด้วยการวัด (Bureau International des Poids et Mesures)
8. ↑   Newton, Isaac (1726). *The Principia, 3rd edition.* Translated by I. Bernard Cohen and Anne Whitman, University of California Press, Berkeley, 1999.

อ่านเพิ่ม
---------

* Barbour, Julian (1999). *The End of Time: The Next Revolution in Our Understanding of the Universe*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-514592-2.
* Craig Callendar, *Introducing Time*, Icon Books, 2010, ISBN 978-1-84831-120-6
* Das, Tushar Kanti (1990). *The Time Dimension: An Interdisciplinary Guide*. New York: Praeger. ISBN 978-0-275-92681-6. – Research bibliography
* Davies, Paul (1996). *About Time: Einstein's Unfinished Revolution*. New York: Simon & Schuster Paperbacks. ISBN 978-0-684-81822-1.
* Feynman, Richard (1994) [1965]. *The Character of Physical Law*. Cambridge (Mass): The MIT Press. pp. 108–126. ISBN 978-0-262-56003-0.
* Galison, Peter (1992). *Einstein's Clocks and Poincaré's Maps: Empires of Time*. New York: W.W. Norton. ISBN 978-0-393-02001-4.
* Benjamin Gal-Or, *Cosmology, Physics and Philosophy*, Springer Verlag, 1981, 1983, 1987, ISBN 0-387-90581-2, 0-387-96526-2.
* Charlie Gere, (2005) *Art, Time and Technology: Histories of the Disappearing Body*, Berg
* Highfield, Roger (1992). *Arrow of Time: A Voyage through Science to Solve Time's Greatest Mystery*. Random House. ISBN 978-0-449-90723-8.
* Landes, David (2000). *Revolution in Time*. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-00282-1.
* Lebowitz, Joel L. (2008). "Time's arrow and Boltzmann's entropy". *Scholarpedia*. **3** (4): 3448. Bibcode:2008SchpJ...3.3448L. doi:10.4249/scholarpedia.3448.
* Mermin, N. David (2005). *It's About Time: Understanding Einstein's Relativity*. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-12201-4.
* Morris, Richard (1985). *Time's Arrows: Scientific Attitudes Toward Time*. New York: Simon and Schuster. ISBN 978-0-671-61766-0.
* Penrose, Roger (1999) [1989]. *The Emperor's New Mind: Concerning Computers, Minds, and the Laws of Physics*. New York: Oxford University Press. pp. 391–417. ISBN 978-0-19-286198-6. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 26 December 2010. สืบค้นเมื่อ 9 April 2011.
* Price, Huw (1996). *Time's Arrow and Archimedes' Point*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-511798-1. สืบค้นเมื่อ 9 April 2011.
* Reichenbach, Hans (1999) [1956]. *The Direction of Time*. New York: Dover. ISBN 978-0-486-40926-9.
* Rovelli, Carlo (2006). *What is time? What is space?*. Rome: Di Renzo Editore. ISBN 978-88-8323-146-9. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 27 January 2007.
* Rovelli, Carlo (2018). *The Order of Time*. New York: Riverhead. ISBN 978-0735216105.
* Stiegler, Bernard, *Technics and Time, 1: The Fault of Epimetheus*
* Roberto Mangabeira Unger and Lee Smolin, *The Singular Universe and the Reality of Time*, Cambridge University Press, 2014, ISBN 978-1-107-07406-4.
* Whitrow, Gerald J. (1973). *The Nature of Time*. Holt, Rinehart and Wilson (New York).
* Whitrow, Gerald J. (1980). *The Natural Philosophy of Time*. Clarendon Press (Oxford).
* Whitrow, Gerald J. (1988). *Time in History. The evolution of our general awareness of time and temporal perspective*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-285211-3.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

**เวลา** ที่โครงการพี่น้องของวิกิพีเดีย

* หาความหมายจากวิกิพจนานุกรม
* ภาพและสื่อจากคอมมอนส์
* คำคมจากวิกิคำคม
* หนังสือจากวิกิตำรา

* Different systems of measuring time
* 

* Time on *In Our Time* at the BBC. (listen now)
* Time in the *Internet Encyclopedia of Philosophy*, by Bradley Dowden.
* Le Poidevin, Robin (Winter 2004). "The Experience and Perception of Time". ใน Edward N. Zalta (บ.ก.). *The Stanford Encyclopedia of Philosophy*. สืบค้นเมื่อ 9 April 2011.

| * ด
* ค
* ก
องค์ประกอบของธรรมชาติ |
| --- |
| เอกภพ | 
* ปริภูมิ
* เวลา
* พลังงาน
* สสาร
	+ อนุภาค
	+ ธาตุ
* ความเปลี่ยนแปลง

 |
| โลก | 
* วิทยาศาสตร์โลก
* ประวัติศาสตร์ (ทางธรณีวิทยา)
* โครงสร้าง
* ธรณีวิทยา
* การแปรสัณฐานแผ่นธรณีภาค
* มหาสมุทร
* สมมติฐานไกอา
* อนาคต

 |
| ลมฟ้าอากาศ | 
* อุตุนิยมวิทยา
* บรรยากาศ (โลก)
* ภูมิอากาศ
* เมฆ
* ฝน
* หิมะ
* แสงอาทิตย์
* น้ำขึ้นน้ำลง
* ลม
	+ ทอร์นาโด
	+ พายุหมุนเขตร้อน

 |
| สิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ | 
* นิเวศวิทยา
* ระบบนิเวศ
* ฟิลด์
* การแผ่รังสี
* ความเป็นป่า
* ไฟป่า

 |
| ชีวิต | 

|  |
| --- |
| 
* ต้นกำเนิด (กำเนิดจากสิ่งไร้ชีวิต)
* ประวัติศาสตร์วิวัฒนาการ
* ชีวมณฑล
* ลำดับขั้น
* ชีววิทยา (ชีววิทยาดาราศาสตร์)

 |
| 
* ความหลากหลายทางชีวภาพ
* สิ่งมีชีวิต
* ยูแคริโอต
	+ พฤกษชาติ
		- พืช
	+ สัตวชาติ
		- สัตว์
	+ เห็ดรา
	+ โพรทิสต์
* โพรแคริโอต
	+ อาร์เคีย
	+ แบคทีเรีย
* *ไวรัส*

 |

 |
| 
* หมวดหมู่ หมวดหมู่

 |

สถานีย่อย:* icon ฟิสิกส์
* ดาราศาสตร์
* icon วิทยาศาสตร์

|  |  |
| --- | --- |
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ แก้ไขสิ่งนี้ที่วิกิสนเทศ | 
* เยอรมนี
* เช็กเกีย

 |