เครื่องเทศสองชนิดจากผลจันทน์เทศ "เม็ดจันทน์เทศ" (เมล็ด) และ "ดอกจันทน์เทศ" (สายสีแดง)
เมล็ดจันทน์เทศ
ขวดใส่รกจันทน์เทศ
ต้นจันทน์เทศหอมในกัว
ผลจันทน์เทศในอินเดีย
**จันทน์เทศ** ชื่อสามัญ จันทน์เทศ Nutmeg ชื่อวิทยาศาสตร์ *Myristica fragrans* Houtt. ชื่ออื่น ๆ : จันทน์บ้าน (ภาคเหนือ, เงี้ยว-ภาคเหนือ), โย่วโต้วโค่ว โร่วโต้วโค่ว (จีนกลาง), เหน็กเต่าโข่ว (จีนแต้จิ๋ว) ปาลา (มาเลเซีย) 

เป็นเครื่องเทศที่ได้จากพืชในวงศ์ Myristicaceae สามชนิด คือจันทน์เทศสามัญหรือจันทน์เทศหอม (*M. fragrans*) ที่มาจากหมู่เกาะบันดาในหมู่เกาะโมลุกกะในอินโดนีเซีย หรือหมู่เกาะเครื่องเทศที่เป็นแหล่งผลิตจันทน์เทศแหล่งเดียวในโลกมาจนกระทั่งกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 และมีปลูกในหลายประเทศทั่วโลก เช่น เกาะปีนังในมาเลเซีย และที่แคริบเบียนโดยเฉพาะที่เกรเนดา และเกระละทางตอนใต้ของอินเดีย อีกสองชนิดที่ใช้ผลิตจันทน์เทศเช่นกันแต่มีความสำคัญน้อยกว่าคือ จันทน์เทศปาปัว (*M. argentea*) จากนิวกินี และจันทน์เทศบอมเบย์ (*M. malabarica*) จากอินเดีย

ต้นจันทน์เทศมีความสำคัญสำหรับการผลิตเครื่องเทศสองอย่าง อย่างหนึ่งคือ "เม็ดจันทน์เทศ" (nutmeg) มาจากตัวเมล็ดของต้นที่มีลักษณะเป็นรูปไข่ขนาดยาวประมาณ 20 ถึง 30 มิลิเมตร (1 นิ้ว) กว้าง 15 ถึง 18 มิลิเมตร (¾ นิ้ว) และหนัก 5 ถึง 10 กรัม (¼ ถึง ½ ออนซ์) เมื่อแห้งและ "ดอกจันทน์เทศ" (mace) คือส่วนที่เป็นรกหุ้มเมล็ด เป็นเส้นสายสีออกแดงที่งอกคลุมอยู่รอบเมล็ดรอบเมล็ด เมล็ดและรกจันทน์เทศใช้ปรุงแต่งรสอาหาร ดับคาวจากเนื้อสัตว์ เครื่องเทศสองชนิดนี้ยังเป็นเครื่องเทศที่มีราคาสูงในปัจจุบัน เช่นในสหราชอาณาจักรอังกฤษเม็ดจันทน์เทศเม็ดหนึ่งตกประมาณ .50-1 ปอนด์ต่อเม็ด และ ดอกจันทน์เทศขายเป็นขวด ๆ ละประมาณ 2.50-3 ปอนด์แต่ละขวดทำมาจากเมล็ดสามสี่เมล็ด (ค.ศ. 2009) 

นอกจากนั้นจันทน์เทศใช้ผลิตสินค้าประเภทอื่นด้วย เช่น น้ำมันจันทน์เทศ ใช้แต่งกลิ่นสบู่ ผงซักฟอก ทำน้ำหอม ในอินโดนีเซียนำไปทำแยม เยลลี่ ลูกกวาด ในยุโรปใช้ปรุงรสในเค้กน้ำผึ้ง เค้กผลไม้ ทางภาคใต้ของไทยนำผลมาทำแช่อิ่ม หยี หรือจันทน์เทศสามรส หรือนำเนื้อผลจันทน์เทศสดใช้กินเป็นของขบเคี้ยวกับน้ำปลาหวานหรือพริกกับเกลือยาง (oleoresins) และ เนยจันทน์เทศ (nutmeg butter) ที่ทำเนื้อของผลจันทน์เทศ ผลใช้ทำแยมที่เรียกว่า "Morne Delice" ในเกรนาดา หรือหั่นบาง ๆ ชุบน้ำตาลเป็นของขบเคี้ยวที่เรียกว่า "manisan pala" ในปีนังนำผลสุกของจันทน์เทศนำไปทำน้ำผลไม้ โดยหั่นเนื้อเป็นชิ้นเล็ก ๆ นำไปต้ม ปรุงรสด้วยน้ำเชื่อม

การสกัดน้ำมันหอมระเหยจากลูกจันทน์ (nutmeg) และดอกจันทน์ (mace) ซึ่งเครื่องเทศทั้ง 2 ชนิดมาจากต้นจันทน์ (Myristica fragrans Houttuyn) โดยการกลั่นด้วยไอน้ำทางตรง ปริมาณน้ำมันหอมระเหยที่ได้จากลูกจันทน์และดอกจันทน์เท่ากับ 1.58% และ 1.29% ตามลำดับ และเมื่อนำน้ำมันหอมระเหยที่ได้ไปวิเคราะห์หาองค์ประกอบด้วยเทคนิค GC/MS พบว่าน้ำมันหอมระเหยทั้ง 2 ชนิด มีองค์ประกอบหลักต่างกันและมีจำนวนองค์ประกอบไม่เท่ากัน โดยน้ำมันหอมระเหยจากลูกจันทน์มีองค์ประกอบหลักคือ sabinene(29.285%) และมีจำนวนองค์ประกอบทั้งหมด 15 ชนิด ส่วนน้ำมันหอมระเหยจากดอกจันทน์มีองค์ประกอบหลักคือ safrole (47.881%) และมีจำนวนองค์ประกอบทั้งหมด 16 ชนิด จากการทดสอบฤทธิ์ต้านสารอนุมูลอิสระ ด้วยวิธี anti 2,2-diphenyl-1-picryhydrazyl (DPPH) free radical assay พบว่าน้ำมันหอมระเหยทั้ง 2 ชนิดมีฤทธิ์ต้านสารอนุมูลอิสระ และจากการทดสอบความสามารถในการยับยั้งการเจริญของเชื้อแบคทีเรียก่อโรค

ในทางการแพทย์ อินเดียใช้น้ำมันจันทน์หอมใช้ทำยาแก้ปวดหัว แก้อาการผิดปกติในทางเดินอาหาร ชาวอาหรับใช้เป็นยาขับลม แก้อาการปวดที่ไตและกระเพาะอาหาร เนื้อในเม็ดลูกจันทน์แม้จะเป็นยาแต่ถ้ารับประทานมากเกินไปเป็นพิษถึงตาย ดอกตัวผู้ที่ร่วงหล่นใต้ต้นนำมาตากแห้ง ใช้ชงน้ำร้อนดื่มเป็นชา ช่วยขับลม เนื้อผลจันทน์เทศสดฝานเป็นชิ้นกินจิ้มพริกกะเกลือช่วยทำให้กลิ่นปากสะอาด เมล็ดนำไปตากแห้งเป็นเครื่องเทศชั้นดี นำเนื้อในเม็ดมาคั่วให้หอมแล้วบดเป็นผง

**องค์ประกอบทางเคมี:** ดอกจันทน์มีองค์ประกอบเป็นน้ำมันระเหยง่ายราว ร้อยละ 7-14  มีองค์ประกอบทางเคมีคือ alpha-pinene (18-26.5%), beta-pinene (9.7-17.7%), sabinene (15.4-36.3%), myrcene (2.2-3.7%), limonene (2.7-3.6%),  myristicin, elemicin, safrole

**การเก็บเกี่ยว** จันทน์เทศจะเก็บผลผลิตเมื่ออายุ 5 ปีขึ้นไป จะเริ่มออกผลผลิตได้ตลอดปีหมุนเวียนกันไป แต่ในระหว่างเดือนมิถุนายน–สิงหาคมจะมีผลผลิตมากท่ีสุด

**- วิธีการเก็บเกี่ยว** เมื่อผลจันทน์เทศสุก จะมีผลออกสีเหลืองนวล หรือผลเริ่มแตก และเก็บเกี่ยวโดยการใช้ไม้ขอสอย ตะกร้อ หรือกรรไกรกระตุกลงมา เพื่อทําการแปรรูปต่อไป

**- การแปรรูปหลังการเก็บเกี่ยว** เมื่อได้จันทน์เทศมาแล้ว ทําการผ่าคัดแยกรกจันทน์เทศ เมล็ดจันทน์เทศ และเปลือก จันทน์เทศออกจากกัน รากจันทน์เทศกับเมล็ดจันทน์เทศ นําไปตากแดดให้แห้งแล้วอบให้แห้งสนิท ส่วนเปลือกจันทน์เทศ นําไปทําเป็นอาหาร

**- การบรรจุและการเก็บรักษา** เมื่อได้รกจันทน์เทศและเมล็ดจันทน์เทศแห้งมาแล้ว บรรจุถุง เพื่อส่งจําหน่ายต่อไป ไม่ควรเก็บเกิน 1 ปี จะมีแมลงปีกแข็งมากัดกิน โดยเก็บไว้ในอุณหภูมิปกติ

อ้างอิง
-------

1. ↑
2. 1 2  นิดดา หงส์วิวัฒน์. จันทน์เทศเป็นทั้งยาเป็นทั้งเครื่องเทศมีปลูกทางภาคใต้ของไทย.ครัว. ปีที่ 18 ฉบับที่ 210 ธันวาคม 2554 หน้า 12
3. ↑  นิดดา หงส์วิวัฒน์. น้ำจันทน์เทศ. ครัว. ปีที่ 20 ฉบับ240 หน้า 12

* Shulgin, A. T. Sargent, T. W. & Naranjo, C. (1967). Chemistry and psychopharmacology of nutmeg and of several related phenylisopropylamines. *United States Public Health Service Publication* 1645: 202–214.
* Gable, R. S. (2006). The toxicity of recreational drugs. *American Scientist* 94: 206–208.
* Devereux, P. (1996). *Re-Visioning the Earth: A Guide to Opening the Healing Channels Between Mind and Nature*. New York: Fireside. pp. 261–262.
* Milton, Giles (1999), *Nathaniel's Nutmeg: How One Man's Courage Changed the Course of History*
* Erowid Nutmeg Information

ดูเพิ่ม
-------

* เครื่องเทศ

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

 วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ จันทน์เทศหอม

| * ด
* ค
* ก
สมุนไพรและเครื่องเทศ |
| --- |
| 

| สมุนไพร |
| --- |
| 
* แอนเจลิกา
* กะเพรา
* โหระพา
* ใบกระวาน
* แกง (กระวานอินเดีย)
* โบลโด
* Borage
* เชอร์วิล
* กุยช่าย
* กุยช่ายฝรั่ง
* ซิเซอลี
* ผักชี
* Coriander, Bolivian
* ผักแพว
* ผักชีฝรั่ง
* เทียนแดง
* หอมแขก (ใบกะหรี่)
* ผักชีลาว
* เอปาโซเต
* กัญชง
* โอฆาซานตา
* คาวทอง
* หุสบ
* Jimbu
* ผักเลือนขน
* ลาเวนเดอร์
* สะระแหน่
* ตะไคร้
* Lemon myrtle
* Lemon verbena
* ผักแขยง
* โกฐเชียง
* มาร์เจอรัม
* มินต์
* มักเวิร์ต
* มิตสึบะ
* ออริกาโน
* พาร์สลีย์
* งาขี้ม่อน
* โรสแมรี
* อีหรุด
* เซจ
* เซเวอรี
* ซันโช (ใบ)
* ชิโซะ
* ซอเริล
* Tarragon
* ไทม์
* วุดรัฟ
* ตังกุย

 |

 |
| 

| เครื่องเทศ |
| --- |
| 
* อาโอโนริ
* เทียนเยาวพาณี
* ออลสไปซ์
* อัมจูร
* เทียนสัตตบุษย์
* โป๊ยกั้ก
* มหาหิงคุ์
* การบูร
* เทียนตากบ
* กระวาน/กระวานเทศ
* กระวานไทย
* อบเชยจีน
* ขึ้นฉ่าย
* มะม่วงหัวแมงวัน
* เฉินผี
* อบเชย
* กานพลู
* ผักชี
* พริกหาง
* ยี่หร่า
	+ เทียนดำ
	+ Bunium persicum
* ผักชีลาว
* ยี่หร่าฝรั่ง
* ลูกซัด
* กระชาย
* ข่า
* ข่าตาแดง
* กระเทียม
* ขิง
* เปราะหอม
* โกลแพร์
* Grains of Paradise
* Grains of Selim
* ฮอร์สแรดิช
* Juniper berry
* โกกัม
* Korarima
* มะนาวแห้ง
* ชะเอมเทศ
* ตะไคร้ต้น
* จันทน์เทศ
* ขมิ้นขาวป่า
* แมสติก
* Mahlab
* มัสตาร์ด
	+ มัสตาร์ดดำ
	+ มัสตาร์ดน้ำตาล
	+ มัสตาร์ดขาว
* เทียนดำ
* Njangsa
* Pepper, alligator
* Pepper, Brazilian
* พริก
	+ พริกเคเยน
	+ Paprika
	+ ตาบัสโก
	+ ฆาลาเปญโญ
	+ ชิโปตเล
* ดีปลี
* Pepper, Peruvian
* Pepper, East Asian
	+ พริกเสฉวน
	+ ซันโช (ผล)
* Pepper, Tasmanian
* พริกไทย
* ทับทิม
* เมล็ดฝิ่น
* ผักชีไร่
* กุหลาบมอญ
* หญ้าฝรั่น
* เกลือ
* ซาร์ซาปาริยา
* Sassafras
* งา
* Shiso (seeds, berries)
* Sumac
* มะขาม
* ถั่วตองกา
* ขมิ้น
* Uzazi
* วานิลลา
* Voatsiperifery
* วาซาบิ
* ยูซุ
* ขมิ้นอ้อย
* Zereshk
* Zest

 |

 |