**ภาษาเนปาล** เป็นภาษากลุ่มอินโด-อารยันที่พูดในประเทศเนปาล ประเทศอินเดีย ประเทศภูฏาน และบางส่วนของประเทศพม่า เป็นภาษาราชการของประเทศเนปาล ประชากรประมาณครึ่งหนึ่งของเนปาลพูดภาษาเนปาลเป็นภาษาแม่ และชาวเนปาลอื่น ๆ หลายคนพูดเป็นภาษาที่สอง

ภาษาเนปาลมีวรรณกรรมขนาดเล็กในช่วงครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 19 ซึ่งรวมถึง "อัธยาตมะ รามายณะ" (Adhyatma Ramayana) ประพันธ์โดย สุนทรานันทะ พร (Sundarananda Bara) (1833) ซึ่งเป็นการรวมนิทานพื้นเมืองที่ไม่ปรากฏผู้แต่ง และรามายณะ โดย ภานุภักตะ (Bhanubhakta) นอกจากนี้ยังมีผลงานแปลจากภาษาสันสกฤต รวมถึงไบเบิลด้วย

การจัดจำแนก
-----------

ภาษาเนปาล ตั้งแต่แรกเรียกว่า *ขสภาษา* (खस भाषा) หมายถึงภาษาของ *ชาวขัส/ชาวคัส* (खस) ชื่อของภาษาเนปาลในภาษาเนปาลคือ *ขสกุรา/คัสกุรา* (खस कुरा) ปัจจุบันเรียกอย่างเป็นทางการว่า *เนปาลีภาษา* (नेपाली भाषा) ชื่ออื่น ๆ ของภาษานี้มีมากมาย คนที่พูดภาษาอังกฤษเรียกว่า เนปาลี (Nepali) หรือ เนปาลีส (Nepalese) นอกจากนี้มีชื่ออื่น เช่น *โกร์ขลีภาษา* (गोर्खाली भाषा) หรือ *โกรขาภาษา* (गोरखा भाषा) แปลว่าภาษาของชาวกุรข่า และ *ปรรวเตกุรา* (पर्वते कुरा) แปลว่าภาษาของภูเขา

ภาษาเนปาลเป็นภาษาในภาษากลุ่มปาหารีที่อยู่ทางตะวันออกสุด ซึ่งเป็นกลุ่มของภาษาที่มีความสัมพันธ์กันภาษาที่พูดทั่วทั้งระดับต่ำของเทือกเขาหิมาลัยระหว่างเนปาลตะวันออกไปถึงรัฐอุตตรจัลประเทศและรัฐหิมาจัลประเทศของอินเดีย ภาษาเนปาลพัฒนาในพื้นที่ใกล้เคียงกับตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่าจำนวนหนึ่ง โดยเฉพาะภาษาเนวารี และแสดงถึงอิทธิพลของตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่าที่มีต่อภาษานี้

ภาษาเนปาลมีความสัมพันธ์ใกล้เคียงกับภาษาฮินดี แต่เป็นภาษาที่มีความอนุรักษนิยมมากกว่า เนื่องจากยืมคำจากภาษาเปอร์เซีย และภาษาอังกฤษน้อยกว่า และใช้คำที่มาจากภาษาสันสกฤตมากกว่า ในปัจจุบัน ภาษาเนปาลเขียนโดยใช้อักษรเทวนาครี (Devanagari script) ส่วนภูชิโมล (Bhujimol) เป็นอักษรโบราณพื้นเมืองของเนปาล

จำนวนผู้พูด
-----------

ประชากรของเนปาลมากกว่า 2 ใน 3 ใช้ภาษาเนปาลเป็นภาษาแม่ มีผู้พูดภาษานี้ทั่วโลกมากกว่า 17 ล้านคน อยู่ในเนปาล 11 ล้านคน) จุดกำเนิดของภาษาเนปาลอยู่ที่หุบเขาทางตะวันตกของเนปาล เคยเป็นภาษากลางในเทือกเขากาฐมาณฑุ ปัจจุบันเป็นภาษาราชการและภาษาในชีวิตประจำวัน ในภูฏาน มีผู้พูดภาษาเนปาล 40 - 50% ของประชากรทั้งหมด รวมแล้วประมาณ 1 ล้านคน ส่วนหนึ่งกลายเป็นผู้อพยพในเนปาลตะวันออก

ในอินเดีย มีผู้พูดภาษาเนปาลในรัฐสิกขิมและบริเวณใกล้เคียงในรัฐเบงกอลตะวันตก มีผู้พูดภาษาเนปาล 300,000 คนในสิกขิม รวมแล้วมีผู้พูดภาษาเนปาลในอินเดียราว 1 ล้านคน

ประวัติ
-------

เมื่อ 500 ปีที่ผ่านมาชาวข่าจากที่ราบการ์นาลี-เภรี-เซตีอพยพไปทางตะวันออกเข้าสู่ที่ราบสูงคาม แล้วไปสู่ที่ราบคันทาลีที่เหมาะสมกับการปลูกข้าวกลุ่มหนึ่งที่แพร่ขยายไปคือชาวกุรข่าซึ่งเป็นกลุ่มที่อยู่ระหว่างโปขราแลกาฐมาณฑุ ใน พ.ศ. 2243 ผู้นำของชาวกุรข่าคือปริฐวี นารายัณ ชาห์ นำกองทหารเข้ายึดครองกุรุง มาคัร และชาวเผ่าตามหุบเขาอื่นๆ และจัดตั้งอาณาจักรในแถบเทือกเขาหิมาลัย เมื่อชาวกุรข่าเข้ามามีอำนาจเหนือราชวงศ์ดั้งเดิมที่เป็นชาวคาส ภาษาของชาวกุรข่าจึงมีชื่อว่าภาษาคาสกุรา

กองทหารปริฐวี นารายัณยึดครองได้ตั้งแต่หุบเขากาฐมาณฑุไปจนถึงที่ราบคันทาลี บริเวณนี้มีชื่อว่าเนปาลในสมัยนั้น เมืองกาฐมาณฑุกลายเป็นเมืองหลวง และได้ขยายอำนาจออกไปทุกทิศ ทำให้เกิดความขัดแย้งกับอังกฤษและจีน จึงมีการตกลงกำหนดเขตของบริเวณที่จะเป็น "เนปาล" และทั้งจีนและอังกฤษรับรองความเป็นรัฐของเนปาล เมื่อหุบเขากาฐมาณฑุกลายเป็นศูนย์กลางของเนปาล ภาษาของชาวกุรข่าจึงเป็นที่รู้จักในชื่อภาษาเนปาลไปด้วย

ตัวอย่างข้อความภาษาเนปาล
------------------------

* นมัสเต -- नमस्ते -- ใช้ทุกโอกาส ในการทักทายแบบฮินดู มักจะแปลว่า "ขอนมัสการพระเจ้าในตัวคุณ" (นมัสเต ยังใช้เป็นคำทักทาย และบอกลาได้ด้วย)
* เมโร นาม อาโลก โห -- मेरो नाम आलोक हो -- ฉันชื่อ อาโลก
* ขานา ขาเน ฐาเอาง กหาง ฉะ? -- खाना खाने ठाउँ कहाँ छ ? -- ที่รับประทานอาหารอยู่ที่ไหน?
* กาฐมาเฑาง ชาเน พาโฏ เธไร ลาโม ฉะ -- काठमाडौँ जाने बाटो धेरै लामो छ -- ถนนไปกาฐมาณฑุไกลมาก
* เนปาลมา พเนโก -- नेपालमा बनेको -- ทำในเนปาล (Made in Nepal)
* ม เนปาลี หูน -- म नेपाली हुँ -- ฉันเป็นชาวเนปาล
* ปุคโย -- पुग्यो — พอแล้ว

อ้างอิง
-------

1. ↑  Richard Burghart 1984, pp. 118–119. sfn error: no target: CITEREFRichard\_Burghart1984 (help)
2. ↑
3. ↑  Ethnologue Report for Nepali (Accessed 1 February 2009).

วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี ใน***ภาษาเนปาล*** 

| * ด
* ค
* ก
กลุ่มภาษาหลักในกลุ่มภาษาอินโด-อิเรเนียน |
| --- |
| อารยัน | 

|  |  |
| --- | --- |
| โบราณ | 
สันสกฤต
พระเวท - สันสกฤตคลาสสิก
มิตันนี
 |
| ยุคกลาง | 
ปรากฤต
บาลี
มหาราษฏรี
มคธ
 |
| ใหม่ | 
* เบงกอล
* จิตตะกอง
* สิเลฏ
* ฮินดูสถาน
* ฮินดี
* อูรดู
* อังคิกา
* อัสสัม
* โภชปุระ
* มณีปุระพิษณุปุระ
* มัลดีฟส์
* โดกรี
* คุชราต
* กงกัณ
* มาห์ล
* ไมถิล
* มราฐี
* เนปาล
* โอริยา
* ปัญจาบ
* โรมานี
* สินธ์
* สิงหล
* ฮาจอง
* ราชสถาน
* เมโมนี
* มัล ปาฮาเรีย
* นาฮารี

 |

 |
| อิหร่าน | 

|  |  |
| --- | --- |
| ตะวันออก | อเวสตะ - ไซเทีย - ซอกเดีย · แบกเตรีย ฆวารัซม์ ออสซีเชีย ซาเซีย ซากา บาร์ตางี ฮินดูกูช อิสกาซมี การาโกรัม คูฟี มุนจี ภาษาโอโรโซรี ภาษาปาราชิ ภาษาปาทาน ภาษาโรซานี ภาษาซังเลชิ ภาษาซาริโกลี ภาษาซุกนี ภาษาวาคี ภาษาวันจี ภาษาวาซิรี ภาษายักโนบี ภาษายิดคา ภาษายักคูลัม ภาษาเซบากี ภาษากลุ่มปามีร์ |
| ตะวันตก | 
* **ประวัติภาษาเปอร์เซีย**
* เปอร์เซียโบราณ
* เมเดีย
* พาร์เทียน
* เปอร์เซียกลาง
* อัลวิรี
* อัสเตียนี
* อซารีโบราณ
* บาโลจ
* ภาษาบัชการ์ดี
* ภาษาดารี
* ภาษาดารีโซโรอัสเตอร์
* ภาษาคิเลกิ
* ภาษาโครานี
* ภาษาฮาร์ซานี
* ภาษายิวเปอร์เซีย
* ภาษากุรมันยี
* ภาษาลากี
* ภาษาโลร์
* ภาษาแบฆทียอรี
* ภาษามอแซนแดรอน
* ภาษาโอรมูรี
* ภาษาซังซารี
* ภาษาปาราจี
* ภาษาเปอร์เซีย
* ภาษาโซรานี
* ภาษาทาจิก
* ภาษาตาเลซ
* ภาษาตัต
* ภาษาตาตี
* ภาษาวาฟซิ
* ภาษาซาซากิ
* ภาษาบูโครี
* ภาษาเคิร์ด

 |

 |
| ดาร์ดิก | 
* ดาเมลี
* โดมาอากี
* คาร์วา-บาตี
* คาลาซ
* กัศมีร์
* โควาร์
* โกฮิสถาน
* นันกาลามี
* ปาซายี
* ปาลูลา
* ชีนา
* สุมัศตี

 |
| นูริสถาน | 
* อัสกุนุ
* กัมกาตา-วิรี
* เตรกามี
* วาซิ-วารี
* กาลาซาอลา

 |

| * ด
* ค
* ก
ภาษาราชการของประเทศอินเดีย |
| --- |
| ระดับสหภาพ | 
* ฮินดี
* อังกฤษ

 |
| ตามรัฐธรรมนูญอินเดีย | 
* กงกัณ
* กันนาดา
* กัศมีร์
* คุชราต
* โดกรี
* เตลูกู
* ทมิฬ
* เนปาล
* เบงกอล
* โบโด
* ปัญจาบ
* มณีปุระ
* มราฐี
* มลยาฬัม
* ไมถิลี
* สันถาลี
* สันสกฤต
* สินธ์
* อัสสัม
* อูรดู
* โอริยะ
* ฮินดี

 |
| ระดับรัฐ | 
* อังคิกา
* โภชปุระ
* ฉัตตีสครห์
* กาโร
* กูรุง
* โฮ
* Kamatapuri
* Kharia
* คาซี
* Khortha
* กอกบอรอก
* Kurmali
* Kurukh
* เลปชา
* ลิมบู
* มคธ
* มาคัร
* มีโซ
* มุนดารี
* เนวาร์
* Rai
* รังปุระ
* Sadri
* เศรปา
* สิกขิม
* สุนุวาร์
* ตามาง

 |