เดิมทีชาวคาซัคเป็นหนึ่งในชนเผ่าเร่ร่อนในอุซเบกภายใต้การนำของอะบูไกยาร์ ข่าน, ซึ่งอพยพมาจากทางตะวันออกเฉียงเหนือของ ดาชต์อี ชิปชักทางใต้สู่มา วาราอุน-นาห์รในทศวรรษ 1430 ถึง 1440s และโจมตีบางส่วนของจักรวรรดิติมูริด ผู้นำเผ่าทั้ง 2 คนได้แก่เคเรและจาบิเนกผู้สืบเชื้อสายจากอูรุสข่านและเจงกิสข่านตัดสินใจที่จะแยกออกจากอะบูไกยาร์ ข่าน เหล่าผู้ติดตามเคเรและจาบิเนกเป็นที่รู้จักในนาม อุซเบก-คาซัค,*คาซัค* เป็นคำภาษาเติร์กซึ่งแปลว่า "คนเร่ร่อน" หรือ "คนจรจัด" อะบูไกยาร์ ข่านสิ้นพระชนม์ใน 1468, ในอีกสามทศวรรษต่อมาผู้ติดตามของเขาหลายคนเริ่มยอมรับถึงอำนาจของอุซเบก - คาซัคข่าน - เคเร, จาบิเนก, และบุตรของเคเร บูรุนดิก ใน 1500, อย่างไรก็ดี, ผู้นำคนใหม่ซึ่งเป็นที่รู้จักในนาม มูฮัมหมัด ไชบานี ข่าน ได้รวบรวมชาวอุซเบกจำนวนมากไว้ด้วยกันภายใต้การควบคุมของเขาและอพยพไปทางใต้สู่อุซเบกิสถานในปัจจุบัน, ขณะที่ชาวอุซเบก-คาซัค, ซึ่งต่อมาถูกเรียกอย่างสั้นว่าคาซัคยังคงอยู่ในที่ราบกว้างใหญ่ อุซเบกยังคงถูกปกครองโดยมูฮัมหมัด ไชบานี ข่านและเชื้อสายของเขา ขณะที่คาซัคถูกปกครองโดยเชื้อสายของเคเรและจาบิเนก 

หลังเตาเกข่านสิ้นพระชนม์ใน 1718 อาณาจักรข่านแห่งคาซัคเริ่มเสื่อมอำนาจและไม่เป็นปึกแผ่นอีกต่อไป อาณาจักรแตกเป็น 3 กระโจมหรือยูส,แต่ละกระโจมเป็นอิสระต่อกันและมีข่านของตัวเอง ตลอดศตวรรษที่ 18 รัสเซียยังคงขยายอิทธิพลไปสู่ดินแดนแถบนี้ในส่วนความสัมพันธ์ทางการทูตกับเหล่าข่านแห่งคาซัค, โดยเฉพาะกับกลุ่มกระโจมน้อยทางตะวันตกที่ประกาศตนสวามิภักดิ์ต่อรัสเซียและพระเจ้าซาร์ แม้ว่าคำประกาศเหล่านี้จะไม่ส่งผลกระทบที่แท้จริงเกินกว่าคำพูด เมื่อเข้าสู่ศตวรรษที่ 19, อย่างไรก็ดีรัสเซียเริ่มใช้อำนาจเหนือชาวคาซัคและตำแหน่งของข่าน ชาวรัสเซียเลือกที่จะไม่แต่งตั้งข่านคนใหม่แห่งฝ่ายกระโจมกลางหลังปี ค.ศ. 1819 และยกเลิกตำแหน่งข่านในกระโจมน้อยหลังจากเชอร์กาซี ข่านเสียชีวิตใน 1824.

รัสเซียยังมีอิทธิพลในการจัดตั้งข่านสายใหม่คือ "กระโจมใน" หรือ "โบเกยูส" ประกอบด้วยสมาชิกของกลุ่มกระโจมน้อยซึ่งได้รับอนุญาตใน 1801 ให้ใช้ทุ่งหญ้าทางตะวันตกของแม่น้ำยูราลในดินแดนรัสเซีย ตำแหน่งข่านแห่งกระโจมในดำรงมาถึง 1845 เมื่อรัสเซียล้มล้างระบบข่าน

ทศวรรษ 1840 เคเนสซารีผู้สืบเชื้อสายจากอับเลข่าน ก่อกบฏต่อต้านการปกครองของรัสเซีย ซึ่งในเวลานี้ขยายไปทั่วส่วนใหญ่ของคาซัคสถานสมัยใหม่ เขาได้รับการยอมรับจากผู้นำคาซัคส่วนใหญ่ในชื่อเคเนซารี ข่าน และถือได้ว่าเป็นข่านอย่างเป็นทางการในประวัติศาสตร์ของคาซัคในปัจจุบัน แม้ว่าเขาไม่เคยได้รับการยอมรับจากทางการรัสเซียเช่นนี้ แม้ว่าชาวรัสเซียจะไล่ตามเคเนสซารีมาหลายปีทั่วทั้งที่ราบกว้างใหญ่ เขาก็ได้รับการสนับสนุนอย่างกว้างขวางจากชาวคาซัค และผลที่ตามมาก็คือสามารถหลบเลี่ยงการจับกุมได้จนถึงปี 1847 เมื่อเขาถูกประหารชีวิตในภาคเหนือของคีร์กีซสถาน

นี่คือรายพระนามข่านตั้งแต่ 1456 - 1847.

พื้นที่โดยประมาณที่ครอบครองโดยชาวคาซัคทั้ง 3 กระโจมในช่วงต้นศตวรรษที่ 20

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   กระโจมน้อย |   กระโจมกลาง |   กระโจมใหญ่ |


ข่านก่อนแตกแยกเป็น 3 กระโจม:| พระนาม | รัชกาล | พระนามภาษาคาซัค |
| --- | --- | --- |
| เคเรย์ | 1456–1473 | Керей |
| แฌเนอเบค | 1473–1480 | Жәнібек |
| บูเรินเดิค | 1480–1511 | Бұрындық (Мұрындық) |
| คาเซิม | 1511–1518 | Қасым |
| มามาช | 1518–1523 | Мамаш |
| ทาเยิร์ | 1523–1533 | Тайыр |
| บูยดาช | 1533–1534 | Бұйдаш |
| โคฌามคูต | 1534–1535 | Қожамқұт |
| โทเคิม | 1535–1537 | Тоғым |
| ฮัคนาซาร์ | 1538–1580 | Хақназар |
| เชอไฆ | 1580–1582 | Шығай |
| แทเวียเคล | 1582–1598 | Тәуекел |
| เยเซิม | 1598–1628 | Есім |
| แฌงเกิร์ | 1628–1652 | Жәңгір |
| บาเติร์ | 1652–1680 | Батыр |
| แทวเค | 1680–1715 | Тәуке |
| คาเยิป | 1715–1718 | Қайып |
| โบลาท | 1718–1729 | Болат |
| แอเบิลแมมเบต | 1729–1771 | Әбілмәмбет |
| อาเบอไล | 1771–1781 | Абылай |
| เคเนซาเรอ | 1841–1847 | Кенесары |
|

แสตมป์ของคาซัคสถานอุทิศให้อะบู กออีร์ ข่าน

ข่านแห่งกระโจมน้อย| พระนาม | รัชกาล | พระนามภาษาคาซัค |
| --- | --- | --- |
| แอเบิลคาเยิร์ | 1718–1748 | Әбілқайыр |
| นูราเลอ | 1748–1786 | Нұралы |
| เยราเลอ | 1791–1794 | Ералы |
| เยเซิม | 1795–1797 | Есім |
| ไอชูวัค | 1797–1805 | Айшуақ |
| เชร์ฆาเซอ | 1812–1824 | Шерғазы |

  


ข่านแห่งโบเก:| พระนาม | รัชกาล | พระนามภาษาคาซัค |
| --- | --- | --- |
| เบอเคย์ | 1801–1815 | Бөкей |
| เชอไฆ | 1815–1823 | Шығай |
| แฌงเกิร์ | 1823–1845 | Жәңгір |

แสตมป์ของคาซัคสถาน เป็นรูปอับไลข่าน

ข่านแห่งกระโจมกลาง:| พระนาม | รัชกาล | พระนามภาษาคาซัค |
| --- | --- | --- |
| แซเมเค | 1719–1734 | Сәмеке |
| แอเบิลแมมเบต | 1734–1771 | Әбілмәмбет |
| อาเบอไลข่าน | 1771–1781 | Абылай Хан |
| อุแวเลี | 1781–1819 | Уәли |
| ฆูไบโดลลา | 1819–1822 | Ғұбайдолла |

ข่านอย่างเป็นทางการองค์สุดท้ายภายใต้ จักรวรรดิรัสเซีย:| พระนาม | รัชกาล | พระนามภาษาคาซัค |
| --- | --- | --- |
| เคเนซาเรอ | 1841–1847 | Кенесары |

กบฏเอเชียกลาง 1916 (ru:Среднеазиатское восстание 1916 года):| พระนาม | รัชกาล | พระนามภาษาคาซัค |
| --- | --- | --- |
| แอบเดอฆัปปาร์ ฌานโบเซินูเลอ (ru:Абдулгафар Жанбосынов) | 1916–1917 | Әбдіғаппар Жанбосынұлы |

เชิงอรรถ
--------

1. 1 2  Bregel, p. 44.
2. 1 2  Bregel, p. 50.
3. ↑  Bregel, p. 58.
4. ↑  Bregel, p. 60.
5. 1 2  Bregel, p. 62.

อ้างอิง
-------

* Bregel, Yuri. *A Historical Atlas of Central Asia* Handbook of Oriental Studies: Part 8 Uralic & Central Asian Studies. (Leiden: Brill) 2003.
* Zholdaspaev, S. and D. Babaev. *7 klass - Istoriia srednevekogo Kazakhstana*. (Almaty: Atamura) 2003.
* Kasymbaev, Zh. K. *8 klass - Istoriia Kazakhstana (XVIII vek-1914)*. (Almaty: Mektep) 2004.
* Test materials for History of Kazakhstan