|  |
| --- |
| ส่วนหนึ่งของชุดบทความ |
| ศาสนาพุทธ |
|  |
| ประวัติ
* เส้นเวลา
* พระโคตมพุทธเจ้า
* พุทธศาสนาก่อนแบ่งนิกาย
* การสังคายนา
* การเผยแผ่ศาสนาพุทธผ่านเส้นทางสายไหม
* การเสื่อมถอยในอนุทวีปอินเดีย
* ชาวพุทธยุคหลัง
* พุทธศาสนาสมัยใหม่
 |
| * ธรรม
* แนวคิด

* อริยสัจ 4
* มรรคมีองค์แปด
	+ ธรรมจักร
* ขันธ์ 5
* อนิจจัง
* ทุกข์
* อนัตตา
* ปฏิจจสมุปบาท
* มัชฌิมาปฏิปทา
* สุญตา
* ศีลธรรม
* กรรม
* การเกิดใหม่
* สังสารวัฏ
* จักรวาลวิทยา
 |
| คัมภีร์
* พุทธพจน์
* ตำราพุทธศาสนาช่วงต้น
* พระไตรปิฎก
* พระสูตรมหายาน
* ภาษาบาลี
* ภาษาทิเบต
* ภาษาจีน
 |
| การปฏิบัติ
* ไตรสรณคมน์
* เส้นทางสู่การปลดปล่อยในศาสนาพุทธ
* เบญจศีล
* บารมี
* การทำสมาธิ
* เหตุผลทางปรัชญา
* การบูชา
* การทำบุญ
* อนุสสติ 10
* การมีสติ
* ปัญญา
* พรหมวิหาร 4
* โพธิปักขิยธรรม 37
* อรัญวาสี
* คฤหัสถ์
* บทสวดมนต์
* การแสวงบุญ
* ลัทธิมังสวิรัติ
 |
| นิพพาน
* การตรัสรู้
* อริยบุคคล
* พระอรหันต์
* พระปัจเจกพุทธเจ้า
* พระโพธิสัตว์
* พระพุทธเจ้า
 |
| ธรรมเนียม
* เถรวาท
* พระบาลี
* มหายาน
* หีนยาน
* แบบจีน
* วัชรยาน
* แบบทิเบต
* นวยาน
* แบบเนวาร
 |
| ศาสนาพุทธตามประเทศ
* ภูฏาน
* กัมพูชา
* จีน
* อินเดีย
* ญี่ปุ่น
* เกาหลี
* ลาว
* มองโกเลีย
* พม่า
* รัสเซีย
* ศรีลังกา
* ไต้หวัน
* ไทย
* ทิเบต
* เวียดนาม
 |
| * icon สถานีย่อยพระพุทธศาสนา
* icon สถานีย่อยศาสนา
 |
| * ด
* ค
* ก
 |

**นิกายเกลุก** (ทิเบต: དགེ་ལུགས་, ไวลี: *Dge-lugs*, พินอินทิเบต: *Gelug*) หรือ **นิกายเกลุกปา** (ทิเบต: དགེ་ལུགས་པ་, ไวลี: *Dge-lugs-pa*, พินอินทิเบต: *Gelug-pa*)พัฒนามาจากนิกายกาตัมที่อาจารย์อตีศะวางรากฐานและและอาจารย์จงคาปาเป็นผู้ปฏิรูปหลักคำสอนของนิกายหมวกแดงแล้วตั้งนิกายใหม่ขึ้นเมื่อ นิกายเกลุกปะ หรือนิกายหมวกเหลือง เมื่อท่านมรณภาพได้สืบทอดตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดกานเด็นให้ เจล ซับเจ ถือเป็นจุดเริ่มต้นการสืบทอดผู้นำของสายนิกายเกลุก ผู้นำนิกายเกลุกในปัจจุบันคือผู้ดำรงตำแหน่งดาไล ลามะหรือทะไล ลามะ ซึ่งเป็นผู้นำทางจิตวิญญาณของทิเบตด้วย

พระสงฆ์ในนิกายนี้ได้รับการยกย่องนับถือจากผู้ปกครองมองโกลว่าเป็นผู้นำทางจิตวิญญาณ และต่อมาถือว่าเป็นผู้ปกครองบ้านเมืองด้วย

ในรัชสมัยของพระเจ้าอัลตันข่าน พระองค์ได้พบประมุขสงฆ์องค์ที่ 3 ของนิกายเกลุกปะชื่อ สอดนัมยาโส พระองค์เกิดความเชื่อว่า พระสอดนัมยาโสนี้เป็นอาจารย์ของพระองค์ในชาติก่อนจึงเรียกพระสอดนัมยาโสว่า ตาแล (ཏཱ་ལའི་) หรือทะไล ตั้งแต่นั้นมาประมุขสงฆ์ของทิเบตจะถูกเรียกว่า ดาไลลามะ หรือทะไล ลามะ

ทะไลลามะบางองค์ได้รับมอบอำนาจจากผู้นำมองโกลให้ปกครองประเทศทิเบตทั้งหมด ทำให้พระพุทธศาสนาและวัฒนธรรมเจริญรุ่งเรือง จนถึงทะไลลามะองค์ที่ 7 (พ.ศ. 2351-2401) ทิเบตได้เข้าสู่ยุคของการปิดประตูอยู่โดดเดี่ยว เนื่องจากประสบความผันผวนและการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ตามเหตุการณ์ของบ้านเมือง เช่น มีนักบวชคริสต์ศาสนาเดินทางเข้ามาเผยแผ่ศาสนา ความสัมพันธ์กับประเทศอินเดียจางหาย จีนได้เข้าครอบครองทิเบตใน พ.ศ. 2494

ขณะนี้ทะไลลามะประมุขสงฆ์ของทิเบตองค์ปัจจุบัน เป็นพระองค์ที่ 14 ทรงพำนักลี้ภัยอยู่ในประเทศอินเดีย ตั้งแต่ทรงเดินทางหลบหนีออกจากทิเบตใน พ.ศ. 2502 เป็นต้นมา

พระพุทธศาสนาในทิเบตมีหลายนิกาย นิกายเก่าที่นับถือพระปัทมสัมภวะนั้นต่อมาได้ชื่อว่า นิกายหมวกแดง มีคำสอนที่ผสมผสานระหว่าหินยานกับมหายานเข้าด้วยกัน บังคับพระสงฆ์ให้ถือพรหมจรรย์และไม่สนับสนุนไสยศาสตร์

คำสอน
-----

นิกายเกลุก เน้นความเคร่งครัดในวินัยเป็นพื้นฐาน ลามะของนิกายนี้ส่วนใหญ่เป็นพระสงฆ์ เน้นการสอนทั้งทางพระสูตรที่เป็นวิชาการ และทางตันตระที่เน้นการปฏิบัติ และการวิเคราะห์ธรรมโดยตรรกวิภาษ หัวข้อใหญ่ที่ศึกษาคือ ปัญญาบารมี ปรัชญามาธยมิกะ การรับรู้ที่ถูกต้อง ปรากฏการณ์วิทยา และพระวินัย

บทบาททางการเมือง
----------------

ผู้นำของนิกายนี้คือทะไล ลามะ ถือเป็นประมุขของทิเบตตั้งแต่ พ.ศ. 2183

อ้างอิง
-------


* ฉัตรสุมาลย์ กบิลสิงห์ ษัฏเสน. *พระพุทธศาสนาแบบทิเบต*. [ม.ป.ท.] : ศูนย์ไทยทิเบต, 2538.