ร้อยโท **กระจ่าง ตุลารักษ์** หรือ **นายกระจ่าง ตุลารักษ์** (1 เมษายน พ.ศ. 2456 — 23 มิถุนายน พ.ศ. 2552) หนึ่งในสมาชิกคณะราษฎร ผู้ทำการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 และอดีตกรรมการบริหารพรรคประชาธิปัตย์

ประวัติ
-------

นายกระจ่าง เป็นชาวไทยเชื้อสายจีน เกิดเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2456 ที่อำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา เข้าร่วมกับคณะราษฎรด้วยวัยเพียง 19 ปี ขณะยังเป็นนักเรียนช่างกลอยู่ จากการชักชวนของพี่ชาย คือ นายสงวน ตุลารักษ์ โดยเข้ามาเป็นสมาชิกคณะราษฎรในสายพลเรือนเพียง 5 วัน ก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครองเท่านั้น โดยนายสงวนได้มอบหมายให้นายกระจ่างพาเพื่อนร่วมอุดมการณ์ที่มีพฤติกรรมดี ไม่ดื่มเหล้า ไม่ติดการพนัน เข้าร่วมเป็นคณะราษฎรเพิ่มด้วย 2-3 คน

บทบาททางการเมือง
----------------

ในเช้าวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 ซึ่งเป็นวันเปลี่ยนแปลงการปกครอง นายกระจ่างรับหน้าที่ควบคุมตัวบุคคลสำคัญและเจ้านายชั้นสูงในพระที่นั่งอนันตสมาคม รวมถึงอารักขาหัวหน้าคณะราษฎรด้วย โดยไม่ได้รับรู้มาก่อนเลยว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงการปกครอง เพราะเป็นบุคคลระดับเล็ก ๆ ไม่ได้รับรู้ถึงแผนการชั้นสูง

ภายหลังเปลี่ยนแปลงการครอง ที่สมาชิกคณะราษฎรหลายคนได้มีตำแหน่งและบทบาททางการเมือง แต่นายกระจ่างก็ได้กลับไปเป็นลูกจ้างตามเดิม โดยไม่มีตำแหน่งใด ๆ ทั้งสิ้น เนื่องจากอายุยังน้อยอยู่ จนกระทั่งเกิดสงครามมหาเอเชียบูรพาขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2484 นายกระจ่างได้ร่วมกับขบวนการเสรีไทย โดยได้ปฏิบัติหน้าที่เล็ดลอดเข้าไปในประเทศจีนเพื่อให้ความคุ้มครองบุคคลสำคัญต่าง ๆ และปฏิบัติงานอยู่ตามตะเข็บชายแดนไทย-ลาว และลาว-เวียดนาม หลังเสร็จสงครามแล้วได้รับยศเป็น ร้อยโท (ร.ท.) เมื่อวันที่ 29 กันยายน พ.ศ. 2488

จากนั้น ร.ท.กระจ่างก็ได้กลับไปใช้ชีวิตอยู่กับครอบครัวที่จังหวัดยะลา โดยได้เปิดกิจการโรงเลื่อยที่อำเภอรามัน และได้สมรสกับนางพวงเพ็ชร (นามเดิม: สวนเพ็ชร โกวิทยา) ซึ่งเป็นภรรยา มีบุตรธิดารวมทั้งสิ้น 4 คน

ร.ท.กระจ่าง เคยเป็น ส.ส. จังหวัดขอนแก่น จากการเลือกตั้งเมื่อเดือนมกราคม พ.ศ. 2489 (ต่อมาเข้าร่วมกับพรรคสหชีพ) จากนั้น เมื่อหม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช อดีตหัวหน้าเสรีไทยสาย สหรัฐอเมริกา ได้เข้ารับตำแหน่งหัวหน้า พรรคประชาธิปัตย์ ต่อจากนายควง อภัยวงศ์ ที่ถึงแก่อสัญกรรมไปเมื่อปี พ.ศ. 2511 ร.ท.กระจ่างได้สมัครเป็นสมาชิกพรรค และได้ลงเลือกตั้งเป็น ส.ส. ในจังหวัดยะลา แต่ไม่ได้รับการเลือกตั้ง หลังจากนั้นชีวิตก็ได้วนเวียนอยู่ในแวดวงการเมืองมาโดยตลอด เช่น เป็นนักการเมืองท้องถิ่น และปลูกฝังทัศนคติทางการเมือง การปกครองแก่บุตรหลานและคนใกล้ชิด เป็นต้นกระทั่ง พ.ศ. 2525 ร้อยโทกระจ่างได้เข้ามาเป็นกรรมการบริหาร พรรคประชาธิปัตย์ ที่จดทะเบียนขึ้นมาอีกครั้งหนึ่ง ก่อนจะพ้นจากตำแหน่งกรรมการบริหารพรรคเมื่อ พ.ศ. 2526

ในเดือนมิถุนายนปี พ.ศ. 2542 ซึ่งเป็นวาระครบรอบ 67 ปี ของการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ร.ท.กระจ่างได้ให้สัมภาษณ์นิตยสารสารคดีถึงเหตุการณ์ในวันเปลี่ยนแปลงการปกครอง ในฐานะที่เป็นสมาชิกคณะราษฎรคนสุดท้ายที่ยังมีชีวิตอยู่

ถึงแก่กรรม
----------

ร.ท.กระจ่าง ตุลารักษ์ ถึงแก่กรรมลงอย่าสงบในบ้านพักของตัวเองในเวลา 23:00 น. ของวันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2552 หรือ 1 ชั่วโมงก่อนเข้าสู่วันครบรอบ 77 ปีของการเปลี่ยนแปลงการปกครองด้วยวัย 96 ปี มีพิธีฌาปนกิจศพเมื่อวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2552 ณ ณาปนสถานเทศบาลนครยะลา

อ้างอิง
-------

1. ↑  ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศทหาร
2. ↑  เข้ามาเป็นกรรมการบริหาร
3. ↑  พ้นจากตำแหน่งกรรมการบริหาร
4. ↑  กระจ่าง ตุลารักษ์ สมาชิกคณะราษฎรคนสุดท้ายสิ้นใจ เก็บถาวร 2009-06-27 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน กรุงเทพธุรกิจ

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* บทสัมภาษณ์ในนิตยสารสารคดี เมื่อ พ.ศ. 2542
* สารคดีข่าวการเสียชีวิต (1)
* สารคดีข่าวการเสียชีวิต (2)

| * ด
* ค
* ก
คณะราษฎร |
| --- |
| สมาชิก | 

|  |  |
| --- | --- |
| หัวหน้าคณะ | พระยาพหลพลพยุหเสนา · พระยาทรงสุรเดช · พระยาฤทธิอัคเนย์ · พระประศาสน์พิทยายุทธ |
| ฝ่ายทหาร | 

|  |  |
| --- | --- |
| สายทหารบก | หลวงพิบูลสงคราม · หลวงกาจสงคราม · หลวงเกรียงศักดิ์พิชิต · หลวงทัศนัยนิยมศึก · หลวงเสรีเริงฤทธิ์ · หลวงอดุลเดชจรัส · หลวงชำนาญยุทธศิลป์ |
| สายทหารเรือ | หลวงสินธุสงครามชัย · หลวงศุภชลาศัย · หลวงธำรงนาวาสวัสดิ์ · ทหาร ขำหิรัญ · สงวน รุจิราภา |

 |
| ฝ่ายพลเรือน | ปรีดี พนมยงค์ · ควง อภัยวงศ์ · ตั้ว ลพานุกรม · ทวี บุณยเกตุ · ประยูร ภมรมนตรี · แนบ พหลโยธิน · จรูญ สิงหเสนี · ดิเรก ชัยนาม · เฉลียว ปทุมรส · แช่ม พรหมยงค์ · วิลาศ โอสถานนท์ · จรูญ สืบแสง · สงวน ตุลารักษ์ · กระจ่าง ตุลารักษ์ · หม่อมหลวงกรี เดชาติวงศ์ · วนิช ปานะนนท์ |

 |
| หัวข้อที่เกี่ยวข้อง | การปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 · ลำดับเหตุการณ์ · หมุดคณะราษฎร · หลัก 6 ประการ |
| หมวดหมู่:คณะราษฎร |