กระบวนพยุหยาตราทางสถลมารค เมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2475 ซึ่งเป็นวันที่ระลึกมหาจักรี
**พระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 150 ปี** เป็นงานพระราชพิธีฉลองพระนครหรือสมโภชพระนครจัดขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2475 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งเป็นวาระที่กรุงเทพอายุ 150 ปี ถือเป็นงานสมโภชพระนครครั้งที่ 3

การสร้างและปฏิสังขรณ์
---------------------

ปฐมบรมราชานุสรณ์
พิธีเปิดสะพานพุทธ 6 เมษายน 2475 ในขณะสวนสนาม
พิธีเปิดสะพานพุทธ 6 เมษายน 2475 ในมุมกว้าง
พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชดำริเกี่ยวกับงานฉลองพระนครครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2469 ในระยะเวลานั้นประเทศไทยประสบปัญหาด้านเศรษฐกิจ แต่ด้วยเหตุที่การฉลองพระนครเป็นประเพณีที่สืบทอดกันมา จึงได้มีการพิจารณาค่าใช้จ่ายและประโยชน์ที่จะได้รับมากที่สุด ในครั้งนี้มีการสร้างปฐมบรมราชานุสรณ์ หรือพระบรมนุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ผู้ทรงสร้างกรุงเทพมหานคร โดยเริ่มประชุมการสร้างครั้งแรกเมื่อวันที่ 10 มีนาคม พ.ศ. 2470 จากนั้นมีแนวคิดสร้างสะพานพระพุทธยอดฟ้าเพื่อเชื่อมจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรี เป็นการขยายพระนครและบำรุงการค้า โดยมีบริษัทดอร์แมน ลองเป็นผู้รับเหมาก่อสร้าง เริ่มทำงานที่ตอม่อฝั่งพระนครเมื่อวันที่ 3 ธันวาคม พ.ศ. 2472

การบูรณปฏิสังขรณ์วัดพระศรีรัตนศาสดารามทั่วทั้งพระอาราม โดยมีการรับเงินบริจาคเพื่อสร้างปฐมบรมราชานุสรณ์และวัดพระศรีรัตนศาสดาราม พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงบริจาคพระราชพระทรัพย์ส่วนพระองค์สมทบด้วย และพระราชทานที่ดินของพระคลังที่ไว้ใช้ด้วยอีกส่วนหนึ่ง ค่าก่อสร้างปฐมบรมราชานุสรณ์เป็นเงินจำนวน 4 ล้านบาท ผู้บริจาคเงินสร้างปฐมบรมราชานุสรณ์ได้เหรียญที่ระลึกมี 2 ขนาด คือ ขนาดเล็กและขนาดใหญ่ ส่วนในการปฏิสังขรณ์วัดพระศรีรัตนศาสดารามก็มีการประกาศรับเงินเรี่ยไรด้วยเช่นกัน โดยมีการทำเหรียญที่ระลึกตอบแทน เป็นเหรียญดุนรูปพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร อยู่ในเรือนแก้วด้านหนึ่ง ดุนลายยันต์มีอักษรภาษามคธว่า "วา ละ ลุ กัง สัง วา ตัง วา" เป็นเหรียญทอง เหรียญเงิน เหรียญทองขาว และเหรียญทองแดง ตามจำนวนเงินบริจาค นอกจากนั้นยังทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ผู้มีจิตศรัทธาบริจาคเงินเพื่อปฏิสังขรณ์สิ่งหนึ่งสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นส่วนเฉพาะของตนหรือของหมู่คณะหรือของสกุล เพื่อจะได้เป็นวัตถุอนุสรณ์แห่งกุศลกรรมสืบไป นอกจากนั้นพระองค์ยังทรงสร้างคัมภีร์พระธรรมเทศนาด้วย

งานพระราชพิธี
-------------

เหรียญเฉลิมพระนคร 150 ปี สร้างขึ้นเป็นที่ระลึกในการสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ครบ 150 ปี เมื่อ พ.ศ. 2475 บันทึกภาพจากพิพิธภัณฑ์เหรียญกษาปณานุรักษ์
งานพระราชพิธีมีกำหนดรวมทั้งสิ้น 9 วัน แบ่งออกเป็น 3 ภาค คือ ภาค 1 *งานฉลองพระนคร* ถือเอาวันที่ 6 เมษายน วันงาน คือ 4–6 เมษายน ภาค 2 *งานเฉลิมสิริราชสมบัติ* ถือเอาวันที่ 9 เมษายน ซึ่งโหรคำนวนนับ วันงาน คือ 8–10 เมษายน และภาค 3 *งานพระราชกุศลทักษิณานุปทาน* ถือเอาวันที่ 24 เมษายน อันเป็นวันหลักพระนครครบ 150 ปี เป็นสำคัญ วันงาน คือ 23–25 เมษายน

งานฉลองพระนครมีการเปิดปฐมบรมราชานุสรณ์และสะพานพระพุทธยอดฟ้า ในวันที่ 6 เมษายน ซึ่งถือเป็นการใหญ่ในวันนั้น โดยงานวันที่ 4 เมษายน เป็นงานบูชาบวงสรวง สมเด็จพระบูรพมหากษัตริยาธิราช ณ พลับพลาท้องสนามหลวง และในวันนี้ได้ทรงโปรดเกล้าฯ พระราชทานธงชัยเฉลิมพลแก่กองทหารด้วย วันที่ 6 เมษายน ทรงพระที่นั่งราชยานพุดตานทองเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครทางสถลมารค จากพระบรมมหาราชวังเพื่อทรงนมัสการบูชาปูชนียวัตถุ ณ วัดบวรนิเวศวิหารและวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามและทรงโปรดเกล้าฯ ให้มีกระบวนแห่นำและตามเสด็จไปยังพระโรงราชพิธีที่สะพานพระพุทธยอดฟ้า ทรงเปิดผ้าคลุมพระบรมรูป พระปฐมบรมราชานุสรณ์ จากนั้นเสด็จพระราชดำเนินลงประทับเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ เสด็จพระราชดำเนินโดยกระบวนพยุหยาตราชลมารคไปเทียบเรือพระที่นั่งที่ท่าราชวรดิษฐ์ วันที่ 7–8 เมษายน มีการเวียนเทียนสมโภชองค์พระปฐมบรมราชานุสรณ์ และได้จัดให้มีการเล่นมหรสพที่ท้องสนามหลวงกันอย่างครึกครื้น โดยจัดให้มีการละเล่นต่าง ๆ เช่น โขน ละคร ลิเก และจัดให้ประชาชนได้ลงเรือ ลงแพ

งานเฉลิมสิริราชสมบัติ สมโภชพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ถือเอาวันพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชเสด็จปราบดาภิเษกเสวยราชสมบัติตามโหรคำนวน วางสรงมุรธาภิเษกไว้ในวันนั้น งานพระราชกุศลทักษิณานุปทาน ทรงพระราชอุทิศถวายสนองพระเดชพระคุณพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระบรมราชินีทั้ง 6 รัชกาล ที่พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย

อ้างอิง
-------

1. ↑  *พระราชพิธีฉลองพระนครครบ 150 ปี*, 1.
2. ↑  *พระราชพิธีฉลองพระนครครบ 150 ปี*, 10.
3. ↑  *พระราชพิธีฉลองพระนครครบ 150 ปี*, 81.
4. ↑  *พระราชพิธีฉลองพระนครครบ 150 ปี*, 108.
5. ↑  *พระราชพิธีฉลองพระนครครบ 150 ปี*, 116.
6. ↑  *จดหมายเหตุการบูรณปฏิสังขรณ์วัดพระศรีรัตนศาสดารามและพระบรมมหาราชวัง ในการฉลองพระนครครบ 200 ปี พุทธศักราช 2525*, 94.
7. ↑  *พระราชพิธีฉลองพระนครครบ 150 ปี*, 129.
8. ↑  "สมโภชกรุงรัตนโกสินทร์". สำนักบรรณสารสนเทศ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2021-08-08. สืบค้นเมื่อ 2021-08-08.
9. ↑  "สมโภชกรุงรัตนโกสินทร์". สำนักบรรณสารสนเทศ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2021-08-08. สืบค้นเมื่อ 2021-08-08.
10. ↑  *พระราชพิธีฉลองพระนครครบ 150 ปี*, 135.
11. ↑  *จดหมายเหตุการบูรณปฏิสังขรณ์วัดพระศรีรัตนศาสดารามและพระบรมมหาราชวัง ในการฉลองพระนครครบ 200 ปี พุทธศักราช 2525*, 105.

### บรรณานุกรม

* *พระราชพิธีฉลองพระนครครบ 150 ปี*. กรมศิลปากร. 2525.
* กรมศิลปากร, *จดหมายเหตุการบูรณปฏิสังขรณ์วัดพระศรีรัตนศาสดารามและพระบรมมหาราชวัง ในการฉลองพระนครครบ 200 ปี พุทธศักราช 2525*. (กรุงเทพมหานคร : ห้างหุ้นส่วนจำกัดโรงพิมพ์ยูไนเต็ดโปรดักชั่น จำกัด, 2525)