ระวังสับสนกับ ทัดดอกไม้
หญิงชาวสยามไว้ผมปีก และทัดดอกไม้
**ดอกไม้ทัด** คือการนำดอกไม้ใด ๆ มาทัดระหว่างหูกับขมับเรียกว่าทัดดอกไม้ เพื่อความสวยงาม บางกรณีอาจแฝงด้วยนัยบางประการ ใช้ในพิธีกรรมทางศาสนา หรือใช้เพื่อการลงโทษ พบการทัดดอกไม้ได้ในหลายวัฒนธรรมทั่วโลก ในประเทศไทยมีการพัฒนาดอกไม้ทัดให้เป็นเครื่องประดับใบหู เรียกว่า จอนหู โดยทำจากวัสดุที่ทนทานแทน ใช้เป็นเครื่องประดับสำหรับมนุษย์และสถาปัตยกรรมให้มีความสวยงาม

ใน *อักขราภิธานศรับท์* ระบุถึงคำว่า ทัด ไว้ว่า "ทัดดอกไม้, เหน็บดอกไม้ไว้ที่หู, ทรงดอกไม้. คือ คนเอาดอกไม้เหน็บไว้ที่หูนั้น, พวกเจ้าชู้ทัดดอกไม้เที่ยวเล่น" ส่วนราชบัณฑิตยสภา ให้ความหมายไว้ว่า "สอดหรือเสียบสิ่งใดสิ่งหนึ่งไว้ตรงซอกเหนือใบหู เช่น ผู้ที่รำสีนวลทัดดอกไม้ดอกโต เจ้าเงาะทัดดอกไม้แดง"

นอกจากการทัดแล้ว ยังสามารถนำดอกไม้มาตกแต่งมวยผมได้ เรียกว่าการแซมดอกไม้ ถือเป็นเอกลักษณ์ด้านการแต่งกายที่โดดเด่นของชาวพม่าและชาวไทยวนทางตอนเหนือของไทย แต่หากเป็นสตรีมีฐานะก็จะตกแต่งผมด้วยดอกไม้ไหวซึ่งทำมาจากทองเหลืองแทนดอกไม้สด

ความหลากหลาย
------------

### ประเทศไทย

ชุดนักแสดงสวมชฎา จอนหู ทัดดอกไม้ และห้อยอุบะ
ในประเทศไทย มีการกล่าวถึงดอกไม้ทัด มาตั้งแต่ยุคอาณาจักรสุโขทัย ดังปรากฏใน *ไตรภูมิพระร่วง* อันเป็นเอกสารทางศาสนาไว้ ความว่า "...อันว่าฝูงผู้ชายอันอยู่ในแผ่นดินอุดรกุรุนั้นโสด รูปโฉมโนมพรรณเขานั้นงามดั่งบ่าวหนุ่มน้อยอันได้ยี่สิบปี มิรู้แก่มิรู้เถ้า เขาหนุ่มอยู่ดั่งนั้นชั่วตนทุก ๆ คนแล [...] แลแต่งแต่ตัว เขาทากระแจะแลจวงจันทน์น้ำมันอันดี แลมีดอกไม้หอมต่าง ๆ กัน เอามาทัดมาทรงเหล้น แล้วก็เที่ยวไปเหล้นตามสบาย..."

ช่วงปลายอาณาจักรอยุธยา ตรงกับรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช การที่หญิงนำดอกไม้มาทัดหู ถือเป็นกิริยาไม่งาม เพราะจะตกเป็นที่ครหาว่าเป็นหญิงนครโสเภณี แม้ว่าทัดแล้วจะสวยงาม หรือทัดภายในเหย้าในเรือนของตัวเองก็ตาม ในวรรณคดีไทยช่วงอยุธยาจนถึงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ มักมีการกล่าวถึงตัวละครชายนำดอกไม้ทัดหูแล้วออกไปเกี้ยวจีบสาว ใน *กฎหมายตราสามดวง* มีการใช้ดอกชบาทัดหูของผู้หญิงทั้งสองข้าง ถือเป็นการประจานหญิงชั่วที่คบชู้สู่ชาย "...หญิงใดที่กระทำการมีชู้จะต้องโดนโทษทัณฑ์ด้วยการให้โกนศีรษะหญิงนั้นเป็นตะแลงแกง ทัดดอกชบาสองหู ขึ้นขาหย่างประจาน 3 วัน ในบางกรณีก็จะร้อยดอกชบาเป็นพวงมาลัยสวมคอหญิงชายที่ทำชู้นั้นด้วย..." และมีบทลงโทษสำหรับชายหนุ่มที่ไปเที่ยวหญิงนครโสเภณี โดยมีบทลงโทษของหญิงนั้นไว้ว่า "...ส่วนหญิงอันร้ายให้เอาเฉลวปะหน้า ทัดดอกฉะบาทั้งสองหูร้อยดอกฉะบาแดงเป็นมาไลยใส่ศีศะใส่คอแล้วให้เอาหญิงนั้นเข้าเทียมแอกข้างหนึ่ง..."

แม้จะมีนัยที่หลากหลาย แต่การทัดดอกไม้ยังปรากฏอยู่ในเครื่องแต่งกายของชุดการแสดงนาฏกรรมต่าง ๆ โดยเฉพาะโขน ซึ่งยังคงตกทอดการแต่งกายโบราณมาจนถึงปัจจุบัน หรือการแสดงร่วมสมัยอย่างเพลงเต้นกำรำเคียว เป็นต้น

ส่วนในท้องที่อื่น ๆ ของไทย ยังปรากฏการทัดดอกไม้อยู่ทั่วไป ดังในบันทึกของนายแพทย์ พอล นีส (Paul Neis) กล่าวถึงหญิงชาวเชียงใหม่เมื่อ พ.ศ. 2427 ไว้ว่า "...ผู้หญิงทุกคนทัดดอกไม้ที่หูและเสียบไว้ที่มุ่นมวยผม" หากเป็นหญิงชาวบ้านจะปักผมด้วยดอกไม้สีอ่อน มีกลิ่นหอม และมีความหมายที่ดี ได้แก่ ดอกเอื้อง (กล้วยไม้) หอมนวล (ลำดวน) มะลิ สลิด สลับเวียนกันไป ด้วยถือว่าเป็นการบูชาขวัญแห่งตน ส่วนหญิงมีฐานะจะประดับผมด้วยดอกไม้ไหว ซึ่งทำจากวัสดุที่ทนทานกว่าดอกไม้สด หญิงชาวอูรักลาโว้ยไว้ผมมวยและทัดดอกไม้ตามธรรมเนียม ส่วนชาวมานิ หรืออาจเป็นที่รู้จักในนามเงาะป่า มีการทัดดอกไม้เพื่อความสวยงาม แต่มักเกิดภาพจำจากวรรณคดีไทย คือ *สังข์ทอง* และ *เงาะป่า* ทำให้คนภายนอกเข้าใจว่าพวกเขาชอบดอกไม้สีแดง ซึ่งไม่เสมอไป และธรรมเนียมการอุปสมบทของชาวมอญสมุทรสาครและบางกระดี่ นาคจะแต่งกายคล้ายผู้หญิง มีการห่มสไบ ทัดดอกไม้ สวมต่างหู สร้อย กำไล แต่งหน้าทาปากให้สวยงาม

### ต่างประเทศ

ในประเทศพม่า การทัดดอกไม้หรือการแซมดอกไม้ในมวยผมถือเป็นหนึ่งในเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมพม่า สตรีวัยกลางคนเป็นต้นไปมักทัดดอกไม้เมื่อเกล้าผมมวย โดยมากจะใช้ดอกกุหลาบ และดอกมะลิ แต่จะไม่ทัดด้วยดอกชบาโดยเด็ดขาด เพราะมีไว้ทัดหูคนตายเท่านั้น ในช่วงที่อองซานซูจีถูกกักตัวที่บ้านพักหลังถูกรัฐประหาร มีชาวพม่าจำนวนหนึ่งทัดดอกไม้ที่หู อันเป็นแสดงออกเชิงสัญลักษณ์สำหรับอวยพรวันเกิดแก่นาง ตามธรรมเนียมการบวชนาคก่อนเข้าบรรพชาของชาวมอญ นาคจะแต่งกายคล้ายเจ้าชาย ได้แก่ สวมชฎา ทัดดอกไม้ ห่มผ้าแพร แต่งหน้าให้งาม สวมต่างหู สวมกำไลมือเท้า และนุ่งลอยชาย

ในรัฐฮาวาย สหรัฐ สตรีพื้นเมืองมีธรรมเนียมการทัดดอกไม้ กล่าวคือ หญิงใดทัดดอกไม้ไว้ที่หูด้านซ้ายแสดงว่าสมรสแล้ว ตรงกันข้ามหากทัดดอกไม้ไว้ที่หูด้านขวาแสดงว่ายังโสด

ในประเทศกัมพูชา ในชุดการแสดงนาฏกรรม ผู้แสดงจะมีการทัดดอกไม้และอุบะเช่นเดียวกับละครของไทย หากแต่ของฝ่ายกัมพูชาจะทัดดอกไม้และอุบะไว้คนละข้างซึ่งเป็นรูปแบบเดียวกับละครวังหน้าของกรุงสยามในอดีต ในขณะที่ฝ่ายไทยในปัจจุบัน โดยมากจะทัดดอกไม้และทัดอุบะไว้ข้างเดียวกันตามอย่างวังหลวง

ในประเทศจีน มีการทัดดอกไม้มายาวนานทั้งผู้ชายและผู้หญิง ผู้ชายทัดดอกไม้แสดงว่าเป็นขุนนางตัวโปรดของฮ่องเต้ ส่วนผู้หญิงมีไว้เพื่อความสวยงามส่วนบุคคล และเป็นชุดสำหรับการแสดงอุปรากรจีน

ในประเทศอินเดีย ชาวโบรกปาซึ่งเป็นชุมชนดาร์ดกลุ่มหนึ่งที่นับถือศาสนาพุทธแบบทิเบตในลาดัก ชายและหญิงโบรกปามักตกแต่งเครื่องสวมศีรษะด้วยดอกไม้ บ้างก็ทัดดอกไม้เพื่อความสวยงาม

ระเบียงภาพ
----------

* นักแสดงจิงจฺวี่ยุคราชวงศ์ชิงทัดดอกไม้นักแสดงจิงจฺวี่ยุคราชวงศ์ชิงทัดดอกไม้
* หญิงชาวตูวาลูในฟูนะฟูตีหญิงชาวตูวาลูในฟูนะฟูตี
* นางรำชาวเขมรทัดดอกไม้และอุบะคนละข้างนางรำชาวเขมรทัดดอกไม้และอุบะคนละข้าง
* ยินดอมาเล นางรำชาวพม่า รับบทเป็นบุษบายินดอมาเล นางรำชาวพม่า รับบทเป็นบุษบา
* นักดนตรีชาวฟีจีคนหนึ่งทัดดอกไม้นักดนตรีชาวฟีจีคนหนึ่งทัดดอกไม้
* นักแสดงโขนไทยทัดดอกไม้นักแสดงโขนไทยทัดดอกไม้
* นางรำชาวเขมรทัดดอกไม้ที่ปราสาทบายนนางรำชาวเขมรทัดดอกไม้ที่ปราสาทบายน
* นางรำชาวบาหลีทัดดอกไม้นางรำชาวบาหลีทัดดอกไม้

อ้างอิง
-------

1. ↑  "ทัดดอกไม้". *ราชบัณฑิตยสภา*. 10 กุมภาพันธ์ 2550. สืบค้นเมื่อ 27 เมษายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
2. 1 2 3 4  ญาดา อารัมภีร (29 ธันวาคม 2564). "จ๋าจ๊ะ วรรณคดี : ผู้ชายกับดอกไม้". *มติชนสุดสัปดาห์*. สืบค้นเมื่อ 27 เมษายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
3. 1 2  "อย่าได้เอาดอกไม้ทัดหู เดี๋ยวเค้าจะหาว่า เป็น 'หญิงงามเมือง'". *ไทยรัฐออนไลน์*. 4 เมษายน 2561. สืบค้นเมื่อ 27 เมษายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
4. 1 2  Peeranat Chansakoolnee (11 พฤศจิกายน 2563). "'ดอกชบา' สัญญะเชิงชู้สาวในอดีต ที่กลับมาทำหน้าที่อย่างทันสมัยอีกครั้งในซีรีส์ Y ยุค 2020". *Vogue Thailand*. สืบค้นเมื่อ 27 เมษายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
5. 1 2 3  องค์ บรรจุน (13 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2566). "ธรรมเนียมแต่งสวยก่อนบวช". *ศิลปวัฒนธรรม*. สืบค้นเมื่อ 30 เมษายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
6. 1 2  เทพชู ทับทอง (13 ตุลาคม 2565). "ดูหลักฐาน "นครโสเภณี" ในไทย ความเสี่ยงของหนุ่มซื้อบริการยุคสุโขทัย ถึงหญิง "โคมเขียว"". *ศิลปวัฒนธรรม*. สืบค้นเมื่อ 28 เมษายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
7. ↑  นิรภัฎ ช้างแดง (15 กันยายน 2564). "SARRAN แบรนด์จิวเวลรี่ที่เล่าเรื่องหญิงไทยได้เก๋ไก๋ จนได้ไปอวดโฉมใน MV เพลง LALISA". *The Cloud*. สืบค้นเมื่อ 27 เมษายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
8. ↑  "พระพุทธรูปทรงเครื่อง". *พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ กำแพงเพชร*. สืบค้นเมื่อ 27 เมษายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
9. ↑  "ทัด". *ราชบัณฑิตยสภา*. 5 กรกฎาคม 2552. สืบค้นเมื่อ 27 เมษายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
10. ↑  "เรื่องเล่าพรรณพฤกษาอาเซียน ตอนที่ ๓ ประดู่ ประดอกไม้ประจำชาติของเมียนมาร์". *อุทยานหลวงราชพฤกษ์*. สืบค้นเมื่อ 7 พฤษภาคม 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
11. 1 2  อริสรา คงประเสริฐ. "การเกล้าผมตามแบบฉบับแม่หญิงล้านนา". *กรมศิลปากร*. สืบค้นเมื่อ 9 มิถุนายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
12. ↑  เฉลิมพล ตั้งศิริสกุล (11 กุมภาพันธ์ 2561). "ทำไมจึงต้อง 'ดอกทอง'". *GQ Thailand*. สืบค้นเมื่อ 28 เมษายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
13. ↑  ประพนธ์ เรืองณรงค์. *เล่าเรื่องเมืองใต้ : ภาษา วรรณกรรม ความเชื่อ*. กรุงเทพฯ : สถาพรบุ๊คส์, 2550, หน้า 95-96
14. ↑  "การแต่งกายยืนเครื่องโขน กรมศิลปากร" (PDF). *กรมศิลปากร*. สืบค้นเมื่อ 27 เมษายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
15. ↑  "การเล่นเพลงเต้นกำรำเคียว". *168 เอ็ดดูเคชั่น*. สืบค้นเมื่อ 27 เมษายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
16. ↑  สมโชติ อ๋องสกุล (มกราคม–มิถุนายน 2555). *ล้านนา-บาหลี ความเหมือนความต่างและทิศทางสำหรับเชียงใหม่-เชียงราย* (PDF). ร่มพยอม 14:(1). p. 25.
17. ↑  *กลุ่มชาติพันธุ์ชาวเลจังหวัดกระบี่*. สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดกระบี่. 2564. p. 14.
18. ↑  สุวิไล เปรมศรีรัตน์, ดร. และชุมพล โพธิสาร (2564). *มานิ (ซาไก) ชนพื้นเมืองในภาคใต้ของไทย*. ดำรงวิชาการ. p. 48.
19. ↑  *รายงานฉบับสมบูรณ์ ผลการศึกษาข้อมูลเชิงลึกในกลุ่มอุตสาหกรรม Wellness ที่มีต่อวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมของไทย* (PDF). มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย. 2555. p. 21. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2022-07-21. สืบค้นเมื่อ 2023-04-27.
20. ↑  วงศ์พันธ์ อมรินทร์เทวา (15 กันยายน 2564). ""ไม่ใช่ว่าคอลเอาต์เพราะเป็นหน้าที่ดารา แต่เพราะสามัญสำนึกในความเป็นมนุษย์" – Daung นักแสดงพม่า". *The 101 World*. สืบค้นเมื่อ 28 เมษายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
21. ↑  "ฮาวาย รัฐที่ค่าครองชีพแพงสุด ในสหรัฐอเมริกา". *ลงทุนแมน*. 2 กันยายน 2563. สืบค้นเมื่อ 27 เมษายน 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
22. ↑  สุรัตน์ จงดา (พฤษภาคม–สิงหาคม 2021). *อิทธิพลละครวังหน้าในนาฏศิลป์กัมพูชา*. วารสารพิพิธพัฒนศิลป์ 1 (2). p. 48.
23. ↑  กรกิจ ดิษฐาน (3 ตุลาคม 2564). "Brokpa ชาวอารยันพุทธกลุ่มสุดท้ายแห่ง "โยนก"". *โพสต์ทูเดย์*. สืบค้นเมื่อ 7 พฤษภาคม 2566. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)

| * ด
* ค
* ก
เครื่องแต่งกายไทย |
| --- |
| เครื่องนุ่งห่ม | 
* กระโปรง
* กางเกงช้าง
* กางเกงมวย
* กางเกงเล
* ขาก๊วย
* ครุย
* คอกระเช้า
* เจียระบาด
* โจงกระเบน
* ซิ่น
* เตี่ยว
* ปาเต๊ะ
* ผ้าเกี้ยว
* ผ้าขาวม้า
* ผ้าถุง
* ผ้าแถบ
* ผ้านุ่ง
* ผ้าห่ม
* ราชปะแตน
* สนับเพลา
* เสนากุฎ
* เสื้อกระบอก
* เสื้อแขนหมูแฮม
* เสื้อลายลูกไม้
* เสื้อปัด
* โสร่ง
* เอี๊ยม

 |  |
| เครื่องสวมศีรษะ | 
* กระบังหน้า
* กุบ
* กุยเล้ย
* เกี้ยว
* งอบ
* ชฎา
* เทริด
* ปันจุเหร็จ
* ปิ่น
* มงกุฎ
* รัดเกล้า
* ลอมพอก
* หมวกกะโล่
* หูกระต่าย

 |
| เครื่องประดับ | 
* กรองศอ
* กระถอบ
* ก่องนม
* จอนหู
* จะปิ้ง
* ดอกไม้ทัด
* ทับทรวง
* ปั้นเหน่ง
* พาหุรัด
* สร้อยพระ
* สะอิ้ง
* สังวาล
* อินทรธนู

 |
| ดูเพิ่ม | 
* เกราะ
* กาสาวพัสตร์
* ชุดไทยพระราชนิยม
* หัวโขน

 |