บทความนี้เกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต สำหรับภาพยนตร์ ดูที่ สัตว์ประหลาด (ภาพยนตร์)
รูปวาดของไฮดรา หนึ่งในสัตว์ประหลาดของเทพปกรณัมกรีกที่มีชื่อเสียง
**สัตว์ประหลาด** (อังกฤษ: monster, cryptid) หมายถึงสิ่งมีชีวิตที่ผิดแปลกจากสภาพแวดล้อมโดยทั่ว ๆ ไป หรือสัตว์ที่มนุษย์ไม่เป็นที่รู้จัก สัตว์ประหลาดถูกกล่าวถึงในตำนานหรือนิทานของชนชาติต่าง ๆ มาแต่อดีตแล้ว 

โดยคำว่า Monster ที่หมายถึง สัตว์ประหลาด ในภาษาอังกฤษนั้นมาจากภาษาละตินคำว่า *Monstrum* ซึ่งหมายถึง การเกิดสิ่งผิดปกติทางชีววิทยามักจะที่ถูกนำมาเป็นสัญลักษณ์ว่าสิ่งที่ถูกต้องภายในเพื่อธรรมชาติ

ความหมายของคำว่า Monster ไม่เหมือนกับปีศาจ ซึ่งหมายถึง ความชั่วร้าย โดยปกติแล้ว Monster หรือ สัตว์ประหลาด จะหมายถึงสิ่งที่น่ารังเกียจหรือผิดศีลธรรม หรือความผิดปกติทางร่างกายหรือจิตใจอย่างน่าเกลียด หรือความวิปริตทางธรรมชาติ นอกจากนี้แล้วยังนำมาใช้เปรียบเปรยกับผู้ที่มีลักษณะโลภโมโทสันหรือบุคคลที่แลดูน่ากลัวด้วย

นอกจากนี้แล้ว สัตว์ประหลาดยังปรากฏตัวในสื่อวัฒนธรรมร่วมสมัยทั้งการ์ตูน ภาพยนตร์ และวิดีโอเกม

โดยทั่วไปแล้ว สัตว์ประหลาดมักมีลักษณะน่ากลัวและดุร้าย แต่ในสื่อสารมวลชนยุคใหม่ก็มีสัตว์ประหลาดที่มีบทบาทในลักษณะของสัตว์ประหลาดที่เป็นมิตรหรือถูกเข้าใจผิด เช่น คิงคอง หรือ แฟรงเกนสไตน์ เป็นต้น

ในภาพยนตร์มีเนื้อหาเกี่ยวกับสัตว์ประหลาดอยู่มากมาย อาทิ *Godzilla* ของฮอลลีวู้ดในปี ค.ศ. 1998 ที่ดัดแปลงมาจากตัวละครเอกคือ ก็อตซิลล่า ของญี่ปุ่น, *The Mist* ในปี ค.ศ. 2008 หรือแม้แต่ในภาพยนตร์ไทย เช่น *มันมากับความมืด* ในปี ค.ศ. 1971 จากการกำกับโดย หม่อมเจ้าชาตรีเฉลิม ยุคล, *มาห์* ในปี ค.ศ. 1991 หรือ *ปักษาวายุ* ในปี ค.ศ. 2004 เป็นต้น

ในวัฒนธรรมไทย ก็มีสัตว์ประหลาดอยู่มากมาย ตามคติจักรวาลวิทยาทางศาสนาพราหมณ์-ฮินดูหรือพุทธศาสนา มีป่าหิมพานต์ซึ่งเป็นป่าศักดิ์สิทธิ์อยู่เชิงเขาไกรลาศ มีสัตว์ประหลาดมากมาย เรียกว่า สัตว์หิมพานต์ ซึ่งมักปรากฏภาพเป็นจิตรกรรมฝาผนังตามวัดต่าง ๆ 

ในเชิงวิชาการ มีศาสตร์แขนงหนึ่งของสัตววิทยาที่ศึกษาเกี่ยวกับสัตว์ประหลาดโดยเฉพาะ เรียกว่า สัตว์ประหลาดวิทยา หรือ สัตว์ลึกลับวิทยา (Cryptozoology) ซึ่งคำว่า Cryptozoology มาจากภาษากรีกคำว่า *Kρυπτός* (Kryptos) หมายถึง "ซ่อนอยู่" ผสมกับ Zoology ก็คือ สัตววิทยา นั่นเอง โดยนักวิทยาศาสตร์ที่ศึกษาเกี่ยวกับศาสตร์ประเภทนี้ เรียกว่า นักสัตว์ประหลาดวิทยา นักสัตว์ประหลาดวิทยาที่มีชื่อเสียง ได้แก่ คาร์ล ชูเกอร์ ชาวอังกฤษ, เบอร์นาร์ด ฮูเวลมานส์ ชาวเบลเยียม ที่ได้ชื่อว่าเป็นบิดาแห่งศาสตร์แขนงนี้และเป็นผู้ตั้งศาสตร์แขนงนี้ด้วย

รายชื่อสัตว์ประหลาดจากทั่วโลก
-----------------------------

### ทวีปเอเชีย

* พญานาค
* ครุฑ
* หนอนมรณะมองโกเลีย
* สัตว์ประหลาดทะเลสาบคานาส
* กินนร
* กิเลน
* มังกรจีน
* สึจิโนโกะ
* คัปปะ
* บากุ
* เยติ
* กระทิงวัวปริศนาผีดูดเลือด

### ทวีปยุโรป

* แวมไพร์
* มนุษย์หมาป่า
* เคลปี้
* โทรล
* คิมีรา
* กริฟฟิน
* บาซิลิสก์
* ไวเวิร์น
* เนสซี
* เมดูซา และ กอร์กอน
* เพกาซัส

### ทวีปแอฟริกา

* โมเคเล เอ็มเบ็มบี
* งูยักษ์
* คองกามาโต
* คาลาโนโร่

### ทวีปอเมริกาเหนือและอเมริกากลาง

* สกินวอร์คเกอร์
* เวนดิโก
* ธันเดอร์เบิร์ด
* ชูปาคาบรา
* ปีศาจโดเวอร์
* ปีศาจเจอร์ซีย์
* สัตว์ประหลาดแฟลทวูดส์
* บิ๊กฟุต
* เชสซี

### ทวีปอเมริกาใต้

* มินโฮเชา
* งูอนาคอนดายักษ์

### โอเชียเนียและทวีปออสเตรเลีย

* เมกะลาเนีย
* บันยิป
* โยวี่

### ทั่วโลกหรือสัตว์ประหลาดแห่งทะเล

* นางเงือก
* คราเคน
* มังกร
* ร็อด
* นินเจน
* เมกะโลดอน

### สัตว์ประหลาดตามจินตนาการของผู้แต่งที่มิได้ปรากฏในตำนานแต่อดีต

* ม้านิลมังกร
* แฟรงเกนสไตน์
* ก็อตซิลล่า
* สัตว์ประหลาดจากการ์ตูนญี่ปุ่นชุด พ็อกเก็ตมอนสเตอร์
* สัตว์ประหลาดจากนวนิยายชุด ลอร์ด ออฟ เดอะ ริงส์
* ชอกกอธ
* คโธเนียน
* แชนแทค
* โกโมร่า

ดูเพิ่ม
-------

* สัตววิทยา
* สัตว์หิมพานต์

หมายเหตุ
--------

* สำหรับจานบินหรือวัตถุบินไม่ทราบสัญชาติ อาจจะใช้ตัวย่อว่า "ยูเอฟโอ" (UFO-Unidentified Flying Object) ได้ และสำหรับสัตว์ประหลาดหรือสัตว์ที่ไม่เป็นที่รู้จักอาจใช้คำว่า "ยูม่า" (UMA-Unidentified Mysterious Animal) ได้เช่นกัน

อ้างอิง
-------

1. ↑  David Wardle, *Cicero on Divination, Book 1* (Oxford University Press, 2006), p. 102; Mary Beagon, "Beyond Comparison: M. Sergius, Fortunae victor," in *Philosophy and Power in the Graeco-Roman World: Essays in Honour of Miriam Griffin* (Oxford University Press, 2002), p. 127; Gregory A. *Staley, Seneca and the Idea of Tragedy* (Oxford University Press, 2010), pp. 109, 113 *et passim.*
2. ↑  Simpson, George G. (1984). "Mammals and Crytozoology". *Proceedings of the American Philosophical Society* (American Philosophical Society.) 128 (1): 1–19. http://www.jstor.org/pss/986487. Retrieved September 2010.
3. ↑  *Science* 286 (5442): 1079. 1999-11-05.
4. ↑  Bigfoot Sighting in Kentucky on Film (อังกฤษ)