รถจักรไฟฟ้าในรัสเซียรถไฟล้อเฟืองในสวิตเซอร์แลนด์หัวรถจักรดีเซลขณะลากจูงสินค้าที่นิวซีแลนด์รถไฟรางเดี่ยวในเยอรมนีระบบขนส่งมวลชนในอินเดียรถจักรไอน้ำในสหรัฐ

|  |
| --- |
|  |
| การขนส่งระบบราง |
| * การดำเนินการ
* ทางรถไฟ
* การบำรุงทาง
* รถไฟความเร็วสูง
* ขนาดความกว้างราง
* สถานีรถไฟ
* รถไฟ
* รถจักร
* Rolling stock
* บริษัท
* ประวัติ
* สถานที่สำคัญ
* ศัพท์
* แบ่งตามประเทศ
* อุบัติเหตุ
 |
| * Modelling
 |
| * ด
* ค
* ก
 |

**รถไฟ** เป็นกลุ่มของยานพาหนะที่เคลื่อนที่ไปตามรางเพื่อการขนส่งสินค้าหรือผู้โดยสาร รถไฟมักจะถูกขับเคลื่อนด้วยหัวรถจักร แต่ก็มีรถไฟหลายชนิดที่สามารถขับเคลื่อนได้ด้วยตนเอง ผู้โดยสารหรือสินค้าจะถูกขนส่งโดยใช้ตู้โดยสาร รถไฟแต่ละชนิดถูกออกแบบมาให้ใช้กับขนาดความกว้างรางต่างกันออกไป และส่วนมากทำงานโดยใช้ล้อเหล็กเคลื่อนไปตามรางเหล็ก แรงเสียดทานที่น้อยทำให้การขนส่งทางรางมีประสิทธิภาพกว่าการคมนาคมรูปแบบอื่นๆ

รถไฟมีพัฒนาการมาจากรถรางที่ใช้ม้าลาก (Wagonway) ต่อมาใน ค.ศ. 1804 การคิดค้นรถจักรไอน้ำที่สหราชอาณาจักรทำให้รถไฟถูกนำไปใช้งานทั่วโลก ในฐานะที่เป็นระบบขนส่งที่ราคาถูกและรวดเร็วกว่าที่เคยมีมา ระบบขนส่งมวลชนเร็วและรถรางมีขึ้นครั้งแรกในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 เพื่อขนส่งผู้โดยสารจำนวนมากตามเมืองต่างๆ ตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1920 เป็นต้นมา รถจักรดีเซลและรถจักรไฟฟ้าก็เริ่มเข้ามาทดแทนรถจักรไอน้ำ แต่พัฒนาการของรถยนต์ รถบรรทุก และเครือข่ายทางหลวง ประกอบกับการพัฒนาอากาศยานที่รวดเร็วขึ้นก็ทำให้ความสำคัญของรถไฟลดลง และรถไฟหลายสายก็ถูกปิดตัวไป นอกจากนี้ การแพร่ขยายของรถบัสก็นำไปสู่การปิดตัวระบบขนส่งมวลชนและรถรางในช่วงนี้ด้วย

ตั้งแต่ทศวรรษ 1970 เป็นต้นมา รัฐบาล นักสิ่งแวดล้อม และผู้สนับสนุนรถไฟต่างเรียกร้องให้มีการใช้รถไฟมากขึ้น เนื่องจากรถไฟมีประสิทธิภาพในการใช้เชื้อเพลิงสูงกว่าระบบขนส่งอื่นๆ และปล่อยแก๊สเรือนกระจกน้อยกว่า รถไฟความเร็วสูง ซึ่งถูกพัฒนาขึ้นในทศวรรษก่อนหน้าก็เข้ามามีบทบาทในฐานะที่เป็นตัวเลือกแทนรถยนต์และเครื่องบินสำหรับการเดินทางระยะสั้น ส่วนรถไฟชานเมืองก็มีความสำคัญมากขึ้นตั้งแต่ทศวรรษ 1970 ในฐานะที่เป็นทางเลือกในการหลีกเลี่ยงรถติดและถูกใช้เพื่อสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่ต่างๆ ต่อมาในศตวรรษที่ 21 รถไฟรางเบาก็ถูกนำมาใช้เพื่อวัตถุประสงค์นี้เช่นกัน ส่วนรถไฟสินค้าก็ยังคงถูกใช้เพื่อขนส่งสินค้าที่มีปริมาณมาก เช่น ถ่านหินและธัญพืช และเพื่อลดปัญหาการจราจรที่เกิดจากรถบรรทุก

โดยทั่วไปแล้ว รถไฟจะวิ่งไปตามราง 2 เส้นที่ขนานกัน แต่ก็มีรถไฟรูปแบบอื่นๆ เช่นกัน รถไฟรางเดี่ยว (โมโนเรล) สามารถวิ่งได้โดยใช้รางเพียงเส้นเดียว ในขณะที่รถกระเช้าและรถไฟล้อเฟืองถูกออกแบบมาใช้วิ่งตามพื้นที่ลาดชัน นอกจากนี้ รถไฟแบบใหม่ๆ เช่น แม็กเลฟ ซึ่งเคลื่อนที่โดยอาศัยแรงแม่เหล็ก ก็กำลังถูกพัฒนาขึ้นในทศวรรษ 2020 ด้วย รถไฟที่ใช้เชื้อเพลิงทางเลือก เช่น รถไฟแก๊สธรรมชาติและรถไฟไฮโดรเจน ก็เป็นอีกหนึ่งสิ่งประดิษฐ์สำคัญที่พัฒนาขึ้นในศตวรรษที่ 21

ประวัติ
-------

รถจักรไอน้ำ *ร็อกเก็ต* ซึ่ง จอร็จ สตีเฟนสัน เป็นผู้ประดิษฐ์ ในปี พ.ศ. 2357
รถไฟเริ่มเกิดขึ้นเป็นครั้งแรกในประเทศอังกฤษ เมื่อประมาณสามร้อยปีมาแล้ว เดิมทีเดียวสร้างขึ้นเพื่อใช้บรรทุกถ่านหิน รถนั้นมีล้อ แล่นไปตามรางและใช้ม้าลาก ต่อมาในปี พ.ศ. 2357 จอร์จ สตีเฟนสัน (George Stephenson) ชาวอังกฤษ ได้ประดิษฐ์รถจักรไอน้ำ ชื่อว่า ร็อคเก็ต (Rocket)ซึ่งสามารถแล่นได้ด้วยตนเองเป็นผลสำเร็จ นำมาใช้ลากจูงรถแทนม้าในเหมืองถ่านหิน ภายหลังจากนั้นก็ได้มีผู้ประดิษฐ์รถจักรไอน้ำและรถจักรชนิดอื่นๆ ขึ้นอีกหลายแบบ รถไฟได้เปลี่ยนสภาพจากรถขนถ่านหินมาเป็นรถสำหรับขนส่งผู้โดยสารและสินค้า ดังเช่นในปัจจุบัน 

กิจการรถไฟของไทยนั้น ได้เกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2429 ตรงกับรัตนโกสินทร์ศกที่ 105 ไทยได้ให้สัมปทานแก่บริษัทชาวเดนมาร์กสร้างทางรถไฟสายแรกจาก กรุงเทพมหานคร ถึงสมุทรปราการ เป็นระยะทาง 21 กิโลเมตร ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2433 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้โปรดเกล้าให้ตั้งกรมรถไฟหลวงขึ้น โดยสังกัดกระทรวงโยธาธิการ เมื่อวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2439 พระองค์เสด็จประกอบพระราชพิธีเปิดการเดินรถไฟระหว่าง กรุงเทพมหานครถึงอยุธยา เป็นระยะทาง 71 กิโลเมตร ซึ่งทางการได้ถือเอาวันนี้เป็นวันสถาปนากิจการรถไฟหลวง ปัจจุบันทางรถไฟที่สำคัญของประเทศไทยมีอยู่ด้วยกันทั้งสิ้นรวมสี่สาย คือ สายเหนือ ถึงจังหวัดเชียงใหม่และสุโขทัย สายใต้ ถึงประเทศมาเลเซีย สายตะวันออก ถึงจังหวัดสระแก้ว และสายตะวันออกเฉียงเหนือ รวมเป็นระยะทาง 3,855 กิโลเมตร

ประเภทของรถจักร
---------------

รถจักรไอน้ำ Krauss-Maffei ซึ่งใช้ในสายแม่กลอง-มหาชัย
ในโลกมีรถจักรอยู่หลากหลายประเภท แต่รถจักรประเภทหลักๆที่มีใช้อยู่หลากหลายในโลก คือ

* **รถจักรไอน้ำ** (Steam Locomotive) ใช้พลังแรงดันสูงจากไอน้ำอันเกิดจากน้ำต้มเดือด ในการดันลูกสูบเพื่อหมุนล้อ ปัจจุบันแทบไม่มีแล้ว
* **รถจักรดีเซล** (Diesel Locomotive)แบ่งออกเป็น
	+ **รถจักรดีเซลการกล** (Diesel-Mechanical Locomotive) ใช้เครื่องยนต์ดีเซลโดยตรงในการขับเคลื่อนล้อ ปัจจุบันแทบไม่มีแล้ว
	+ **รถจักรดีเซลไฮดรอลิก** (Diesel-Hydraulic Locomotive)

ใช้แทนรถจักรดีเซลไฟฟ้าเมื่อน้ำท่วมราง เพราะรถจักรดีเซลไฟฟ้าโดนน้ำไม่ได้

* + **รถจักรดีเซลไฟฟ้า** (Diesel-Electric Locomotive) ใช้เครื่องยนต์ดีเซลกำเนิดไฟฟ้านำไปหมุนมอเตอร์ลากจูง (Traction Motor:TM)เป็นรถจักรดีเซลที่มีใช้การมากที่สุดในโลก []
* **รถจักรไฟฟ้า** (Electric Locomotive) ใช้ไฟฟ้านำไปหมุนมอเตอร์ลากจูง (Traction Motor:TM) เป็นรถจักรที่มีกำลังสูงมากกว่าประเภทอื่นๆ [] นอกจากนี้ ยังมีรถโดยสารที่สามารถขับเคลื่อนได้ด้วยตัวเอง ได้แก่
	+ **รถดีเซลราง** (Diesel Multiple Unit:DMU) เป็นรถโดยสารที่ขับเคลื่อนด้วยกำลังดีเซล ส่วนใหญ่ขับเคลื่อนด้วยดีเซลการกล หรือดีเซลไฮดรอลิก
	+ **รถรางไฟฟ้า** (Electric Multiple Unit:EMU) เป็นรถโดยสารที่ขับเคลื่อนด้วยมอเตอร์ซึ่งใช้ไฟฟ้า
	+ **รถรางพลังงานน้ำ** (Water Multiple Unit:WMU) เป็นรถโดยสารที่ขับเคลื่อนด้วยรางน้ำซึ่งใช้พลังงานน้ำสูบเข้าไปเป็นพลังงานไอน้ำสร้างกระแสไฟฟ้าขับดันรถจักรเคลื่อนที่ไปข้างหน้า

องค์ประกอบของการเดินขบวนรถไฟที่สำคัญ
------------------------------------

* **ทางรถไฟ** - ทางที่มีรางเหล็ก 2 เส้น วางขนานกันบนไม้หมอนที่มีหินโรยทางรองรับ ไม้หมอนและรางจะยึดติดกันไว้ด้วยเครื่องยึดเหนี่ยวราง
* **รถจักร** - ทำหน้าที่ลากจูงรถไฟคันอื่นๆ ให้เคลื่อนที่ไปได้โดย รถจักรมีหลายชนิด ได้แก่ รถจักรไอน้ำ,รถจักรดีเซล,รถจักรไฟฟ้า และ รถจักรกังหันก๊าซ
* **รถพ่วง** - ได้แก่ รถสำหรับบรรทุกคนโดยสาร ซึ่งเรียกว่า รถโดยสารและรถสำหรับบรรทุกสินค้า ซึ่งเรียกว่า รถสินค้า
* **ระบบอาณัติสัญญาณรถไฟ** - เป็นเครื่องมือควบคุมการจราจรเพื่อความปลอดภัย รวดเร็วและมีประสิทธิภาพในการเดินรถ เช่น เสาสัญญาณชนิดหางปลา (semaphore) ,สัญญาณธงผ้ารูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า และ ตะเกียงสัญญาณ
* **สถานีรถไฟ**

กิจการรถไฟในต่างประเทศ
----------------------

รูปภาพ
------

* รถไฟของแต่ละประเทศ
* รถไฟของประเทศไทยรถไฟของประเทศไทย
* รถไฟของประเทศแอลเบเนียรถไฟของประเทศแอลเบเนีย
* รถไฟของประเทศอาร์เจนตินารถไฟของประเทศอาร์เจนตินา
* รถไฟของประเทศออสเตรเลียรถไฟของประเทศออสเตรเลีย
* รถไฟของประเทศออสเตรียรถไฟของประเทศออสเตรีย
* รถไฟของประเทศบัลแกเรียรถไฟของประเทศบัลแกเรีย
* รถไฟของประเทศแคนาดารถไฟของประเทศแคนาดา
* รถไฟของประเทศจีนรถไฟของประเทศจีน
* รถไฟของประเทศฝรั่งเศสรถไฟของประเทศฝรั่งเศส
* รถไฟของประเทศเยอรมนีรถไฟของประเทศเยอรมนี
* รถไฟของประเทศอิตาลีรถไฟของประเทศอิตาลี
* รถไฟของประเทศญี่ปุ่นรถไฟของประเทศญี่ปุ่น
* รถไฟของประเทศมาเลเซียรถไฟของประเทศมาเลเซีย
* รถไฟของประเทศเกาหลีใต้รถไฟของประเทศเกาหลีใต้
* รถไฟของประเทศสวิตเซอร์แลนด์รถไฟของประเทศสวิตเซอร์แลนด์
* รถไฟของสหราชอาณาจักรรถไฟของสหราชอาณาจักร

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **รถไฟ**

* การรถไฟแห่งประเทศไทย เก็บถาวร 2006-10-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* ไทยทรานสปอร์ตดอตเน็ต / รูปและข้อมูลรถไฟ เก็บถาวร 2006-12-11 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* ฝ่ายการช่างโยธา การรถไฟแห่งประเทศไทย "เราจักบำรุงทางให้มั่นคง"
* รูปภาพเกี่ยวกับรถไฟ ที่ฟลิคเกอร์

| * ด
* ค
* ก
โครงสร้างทางรถไฟ |
| --- |
| ทางรถไฟ | 
* ทางเดี่ยว
* การสวนทาง
* ทางคู่
* ทางสาม
* ทางสี่

 |
| การสับราง | 
* บอลลูนลูป
* เฮดส์ชัน
* ย่านรถไฟ
* คลาสิฟิเคชันยาร์ด

 |
| ชุมทางรถไฟ | 
* ชุมทางต่างระดับ
* ชุมทางตัดกัน
* ชุมทางคู่
* Facing and trailing
* ชุมทางสี่แยก
* สามเหลี่ยมกลับรถจักร
* ประแจ
* ตะเฆ่
* จุดตัดเสมอระดับทางรถไฟ

 |
| สถานีรถไฟ | 
* ชานชาลา
	+ ชานชาลาด้านข้าง
	+ ชานชาลาเกาะกลาง
	+ ชานชาลายื่น
	+ ชานชาลาต่างระดับ
	+ สเปนิชโซลูชัน
	+ ชานชาลาเปลี่ยนเส้นทาง
* สถานีรถไฟปลายทาง
* สถานีรถไฟเปลี่ยนเส้นทาง
* บอลลูนลูป

 |
| การไต่เขา | 
* โค้งเกือกม้า
* รางซิกแซ็ก
* รางเกลียว

 |
| เทคนิคทางราง | 
* ช่วงกว้างราง
* รัศมีความโค้งราง
* ความลาดชันราง
* การจ่ายไฟฟ้า (รางที่สาม · รางที่สี่ · เหนือหัว · แหนบรับไฟ)
* ตัวรับกระแสไฟ
* Cant deficiency

 |