ขุนนาง นักดาราศาสตร์ และโหรแห่งจ๊กก๊ก (เสียชีวิต ค.ศ. 250)

**เตาเขง** ( ป. ทศวรรษ 160 – 250) หรือชื่อในภาษาจีนกลางว่า **ตู้ ฉฺยง** (จีนตัวย่อ: 杜琼; จีนตัวเต็ม: 杜瓊; พินอิน: *Dù Qióng*) ชื่อรอง **ปั๋วยฺหวี** (จีน: 伯瑜; พินอิน: *Bóyú*) เป็นขุนนาง นักดาราศาสตร์และโหรของรัฐจ๊กก๊กในยุคสามก๊กของจีน

ประวัติ
-------

เตาเขงเป็นชาวอำเภอเซงโต๋ (成都 *เฉิงตู*) เมืองจ๊ก (蜀郡 *ฉู่จฺวิ้น*) ซึ่งปัจจุบันคือนครเฉิงตู มณฑลเสฉวน เตาเขงในวัยหนุ่มศึกษาคัมภีร์*อี้จิง*ร่วมกับเหอ จง (何宗) โดยเป็นลูกศิษย์ของเริ่น อัน (任安) เตาเขงเชี่ยวชาญด้านดาราศาสตร์และการทำนาย ระหว่างปี ค.ศ. 194 ถึงปี ค.ศ. 214 เล่าเจี้ยง เจ้ามณฑลเอ๊กจิ๋ว (ครอบคลุมพื้นที่มณฑลเสฉวนและนครฉงชิ่งในปัจจุบัน) ได้รับเตาเขงมารับราชการเป็นเจ้าหน้าที่ผู้ช่วย (從事 *ฉงชื่อ*) ของตน

ในปี ค.ศ. 214 หลังจากที่ขุนศึกเล่าปี่เข้ายึดเอ๊กจิ๋วจากเล่าเจี้ยง เล่าปี่แต่งตั้งเตาเขงให้เป็นเจ้าหน้าที่ผู้ช่วยในสำนักที่ปรึกษา (議曹從事 *อี้เฉาฉงชื่อ*) หลังจากการสิ้นสุดของราชวงศ์ฮั่นตะวันออก ในปี ค.ศ. 220 เตาเขงอ้างการทำนายเพื่อโน้มน้าวให้เล่าปี่ประกาศตนเป็นจักรพรรดิ ซึ่งในที่สุดเล่าปี่ก็ขึ้นเป็นจักรพรรดิในปี ค.ศ. 221 และสร้างสถาปนารัฐจ๊กก๊กในยุคสามก๊ก หลังจากเล่าปี่สวรรคตในปี ค.ศ. 223 เตาเขงยังคงรับราชการกับเล่าเสี้ยนโอรสและผู้สืบทอดตำแหน่งจักรพรรดิถัดจากเล่าปี่ ในรัชสมัยของเล่าเสี้ยน ( ค. ค.ศ. 223–263) เตาเขงดำรงตำแหน่งหลายตำแหน่ง ได้แก่ ที่ปรึกษาผู้เสนอและทัดทาน (諫議大夫 *เจี้ยนอี้ต้าฟู*) ขุนพลราชองครักษ์ฝ่ายซ้าย (左中郎將 *จั่วจงหลางเจี้ยง*) เสนาบดีปฏิคม (大鴻臚 *ต้าหงหลู*) และเสนาบดีพิธีการ (太常 *ไท่ฉาง*) เมื่อจูกัดเหลียงอัครเสนาบดีแห่งจ๊กก๊กเสียชีวิตในปี ค.ศ. 234 เล่าเสี้ยนมีรับสั่งให้เตาเขงนำพระราชโองการไว้ทุกข์ไปที่หลุมฝังศพของจูกัดเหลียงและอ่านออกเสียง

เตาเขงเป็นที่รู้จักจากการเป็นคนพูดน้อยและไม่ทำตัวเด่นตลอดการรับราชการของตน เตาเขงแทบไม่มีปฏิสัมพันธ์กับเพื่อนขุนนางนอกสถานที่ทำงานและอยู่ในที่พักของตนเป็นส่วนใหญ่ในช่วงนอกเวลาราชการ เจียวอ้วนและบิฮุยซึ่งดำรงตำแหน่งหัวหน้าขุนนางราชสำนักกลางของจ๊กก๊กระหว่างปี ค.ศ. 234 ถึง ค.ศ. 253 เคารพและยกย่องเตาเขงเป็นอย่างสูง

แม้ว่าเตาเขงจะเชี่ยวชาญด้านดาราศาสตร์เป็นอย่างดี แต่เดิมนั้นไม่มีความรู้ด้านดาราศาสตร์มาก่อน จนกระทั่งได้พบกับเจียวจิ๋วที่เป็นเพื่อนขุนนางซึ่งแสวงหามุมมองเกี่ยวกับดาราศาสตร์อยู่ตลอดเวลา เตาเขงบอกเจียวจิ๋วว่า "ไม่ง่ายเลยที่จะเข้าใจดาราศาสตร์ จะต้องสังเกตท้องฟ้าและระบุลักษณะของปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ประเภทต่าง ๆ ด้วยตนเอง แทนที่จะเชื่อในสิ่งที่คนอื่นบอก การเรียนดาราศาสตร์ต้องใช้ความพยายามและเวลามากก่อนที่จะเข้าใจดาราศาสตร์อย่างแท้จริง เมื่อเข้าใจแล้วก็จะเริ่มกังวลว่าความลับในอนาคตจะรั่วไหล ข้าพเจ้าเห็นว่าเป็นการดีที่สุดที่จะไม่รู้ ดังนั้นข้าพเจ้าจึงเลิกสังเกตท้องฟ้า"

เจียวจิ๋วถามเตาเขงว่า "โจฺว ชูเคยกล่าวไว้ว่า 'บางสิ่งที่สูงบนถนน' [นิยมพูดกันว่า 'บางสิ่งที่สูงบนถนนจะมาแทนที่ (ราชวงศ์) ฮั่น'] หมายถึงรัฐวุย (魏 *เว่ย์*) ทำไมท่านถึงคิดว่าเป็นเช่นนั้น" เตาเขงตอบว่า "คำว่า *เว่ย์* (魏) ยังมีความหมายถึงหอสังเกตการณ์สองแห่งที่แต่ละประตูของพระราชวัง หันหน้าไปทางถนนและโดดเด่นในฐานะโครงสร้างสูงมากจากระยะไกล (เพราะ*เว่ย์*เป็นชื่อของรัฐโบราณด้วย) นักปราชญ์จึงใช้คำนี้ในสองความหมาย "เมื่อเจียวจิ๋วต้องการให้ขยายความให้ชัดเจน เตาเขงจึงอธิบายเพิ่มเติมว่า "คำว่า*เฉา* (曹) ไม่เคยใช้เรียกตำแหน่งขุนนางราชสำนักในยุคโบราณ การเรียกเป็นตำแหน่งเช่นนี้เริ่มขึ้นในราชวงศ์ฮั่น เสมียนเรียกว่า *ฉู่เฉา* (屬曹) และทหารองครักษ์เรียกว่า *ชื่อเฉา* (侍曹) นี่อาจเป็นความประสงค์ของสวรรค์" 

เตาเขงเสียชีวิตในปี ค.ศ. 250 ขณะอายุราว 80 ปี ตลอดชีวิตของเตาเขงเขียนตัวอักษรจีนมากกว่า 100,000 ตัวใน*หันชือจางจฺวี้* (韓詩章句) เพื่อเป็นคำอธิบายโดยละเอียดของคัมภีร์*ชือจิง* อย่างไรก็ตาม เตาเขงไม่เคยรับลูกศิษย์คนใดเลย ดังนั้นจึงไม่มีใครสืบทอดภูมิปัญญาของเตาเขง

ดูเพิ่ม
-------

* รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

หมายเหตุ
--------

1. ↑  เตาเขงกำลังพูดถึงการแทนที่ราชวงศ์ฮั่นตะวันออกโดยรัฐวุยก๊กแห่งยุคสามก๊ก ตระกูลโจหรือเฉา (曹) เป็นตระกูลผู้ปกครองรัฐวุยก๊ก
2. ↑  รายละเอียดนี้ขัดแย้งกับใน*หฺวาหยางกั๋วจื้อ*ซึ่งบันทึกว่าเกา หวาน (高玩) เป็นลูกศิษย์ของเตาเขง เกา หวานยังรับราชการในสมัยราชวงศ์จิ้นในตำแหน่งนักดาราศาสตร์หลวง (太史令 *ไท่ฉื่อลิ่ง*) จึงน่าจะสืบทอดความรู้บางอย่างของเตาเขง

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3 4  (瓊年八十餘，延熈十三年卒。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 42.
2. 1 2 3 4 5  de Crespigny (2007).
3. ↑  (杜瓊字伯瑜，蜀郡成都人也。少受學於任安，精究安術。劉璋時辟為從事。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 42.
4. ↑  *Zizhi Tongjian* เล่มที่ 67.
5. ↑  (先主定益州，領牧，以瓊為議曹從事。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 42.
6. ↑  *จือจื้อทงเจียน* เล่มที่ 69–70.
7. ↑  (後主踐阼，拜諫議大夫，遷左中郎將、大鴻臚、太常。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 42.
8. ↑  (為人靜默少言，闔門自守，不與世事。蔣琬、費禕等皆器重之。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 42.
9. ↑  (雖學業入深，初不視天文有所論說。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 42.
10. ↑  (後進通儒譙周常問其意，瓊荅曰：「欲明此術甚難，須當身視，識其形色，不可信人也。晨夜苦劇，然後知之，復憂漏泄，不如不知，是以不復視也。」) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 42.
11. ↑  (周因問曰：「昔周徵君以為當塗高者魏也，其義何也？」瓊荅曰：「魏，闕名也，當塗而高，聖人取類而言耳。」又問周曰：「寧復有所怪邪？」周曰：「未達也。」瓊又曰：「古者名官職不言曹；始自漢已來，名官盡言曹，吏言屬曹，卒言侍曹，此殆天意也。」) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 42.
12. ↑  (著韓詩章句十餘萬言，不教諸子，內學無傳業者。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 42.

* ตันซิ่ว (ศตวรรษที่ 3). *จดหมายเหตุสามก๊ก* (ซันกั๋วจื้อ)
* de Crespigny, Rafe (2007). *A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms 23-220 AD*. Leiden: Brill. ISBN 9789004156050.
* ซือหม่า กวัง (1084). *จือจื้อทงเจี้ยน*

| * ด
* ค
* ก
บุคคลสำคัญในจ๊กก๊ก |
| --- |
| จักรพรรดิ | 
* เล่าปี่
* เล่าเสี้ยน

 |
| จักรพรรดินี | 
* งอซี
* เตียวซี (จักรพรรดินีจิ้งไอ)
* เตียวซี (จักรพรรดินีองค์ที่ 2)

 |
| องค์ชายและเชื้อพระวงศ์ | 
* เล่าขำ
* เล่ายอย
* เล่าเอ๋ง
* เล่าลี

 |
| ผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน | 
* จูกัดเหลียง
* เจียวอ้วน
* ตั๋งอุ๋น
* บิฮุย
* เกียงอุย

 |
| ขุนนางฝ่ายพลเรือน | 
* กวนหิน
* กุยฮิวจี๋
* ขับเจ้ง
* เคาจู
* เคาเจ้ง
* จินปิด
* จูกัดเกียว
* เจียวจิ๋ว
* เฉินจือ
* เซี่ยงหล่าง
* ตังควด
* ตั๋งโห
* ตันจิ๋น
* ตันซิ่ว
* เตาเขง
* เตียวเปา
* โตบี
* เบงกอง
* บิสี
* ม้าเลี้ยง
* ลิคี
* ลิจวน
* ลิหงี
* ลิฮก
* เล่าป๋า
* เลี่ยวลี่
* ไลบิน
* หยางซี่
* หลีเหมี่ยว
* อวนเกี๋ยน
* อองเมา
* อองเลี้ยน
* อองฮู
* อินเบด
* อีเจี้ย
* เอียวหงี
* เอียวฮอง
* ฮุยโฮ

 |
| ขุนนางฝ่ายทหาร | 
* กง ลู่
* โกเสียง
* คว้อเก๋อ
* งอปั้น
* งออี้
* จูกัดเจี๋ยม
* จูล่ง
* ตันเซ็ก
* ตันเตา
* เตงจี๋
* เตียวหงี
* เตียวหุย
* เตียวเอ๊ก
* เทียกี
* ปองสิบ
* ปอเฉียม
* เปาเตียว
* ม้าเจ๊ก
* ม้าเฉียว
* ม้าตง
* ม้าต้าย
* ลิอิ๋น
* เลียวฮัว
* อองเป๋ง
* อุยก๋วน
* อุยเอี๋ยน
* แฮหัวป๋า

 |
| สตรีสำคัญ | 
* กำฮูหยิน
* บิฮูหยิน
* อุ๋ยซี
* แฮหัวฮูหยิน

 |
| บุคคลสำคัญอื่น ๆ | 
* เบ้งเฮ็ก
* สะโมโข

 |