**ปลาก้างพระร่วง** เป็นปลาน้ำจืดชนิดหนึ่งในสกุล *Kryptopterus* นิยมเลี้ยงเป็นปลาสวยงามมากกว่าจะนำมาบริโภค พบได้ทั่วไปในตลาดซื้อขายปลาน้ำจืดสวยงามโดยเป็นปลาส่งออกที่ขึ้นชื่อชนิดหนึ่ง แต่อนุกรมวิธานของปลาชนิดนี้เป็นที่สับสนกันมานานและเพิ่งได้รับการจำแนกอย่างชัดเจนในปี พ.ศ. 2556

ศัพทมูลวิทยาและการอนุกรมวิธาน
-----------------------------

ก่อนปี พ.ศ. 2525 ปลาก้างพระร่วงเคยถูกจัดให้เป็นปลาชนิดเดียวกับ *K. bicirrhis* ซึ่งเป็นชนิดที่มีขนาดใหญ่กว่า ดุกว่า และพบไม่บ่อยในตลาดปลาสวยงาม ต่อมาเชื่อกันว่าปลาก้างพระร่วงชนิดที่พบบ่อยในตลาดปลาเป็นชนิดเดียวกันกับ *K. minor* แต่ในปี พ.ศ. 2556 มีข้อสรุปว่าตัวอย่างปลาที่พบในตลาดปลานั้นเป็นชนิดต่างหากอีกชนิดหนึ่ง จึงได้รับการบรรยายชนิดใหม่โดยใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า *K. vitreolus* ส่วนชนิด *K. minor* ที่แท้จริงมีถิ่นอาศัยจำกัดอยู่ที่เกาะบอร์เนียวเท่านั้น และแทบไม่เคยถูกนำเข้ามาในตลาดปลาสวยงามเลย

ชื่อชนิด *vitreolus* แผลงมาจากคำคุณศัพท์ vitrevs ในภาษาละตินซึ่งแปลว่า "ที่ใสหรือมีคุณสมบัติอย่างแก้ว" ส่วนชื่อสามัญในภาษาไทยมีที่มาจากนิทานพื้นบ้านภาคกลางที่เล่าต่อกันมาว่า พระร่วงได้เสวยปลาชนิดนี้จนเหลือแต่ก้าง จึงทิ้งลงน้ำและกล่าววาจาสิทธิ์ว่าขอให้ปลาตัวนี้ฟื้นคืนชีพขึ้นมา ปลาตัวดังกล่าวก็กลับมีชีวิตขึ้นใหม่จริง ๆ จึงได้ชื่อว่า "ก้างพระร่วง" นับแต่นั้น นอกจากชื่อปลาก้างพระร่วงแล้ว ยังมีชื่อเรียกตามท้องถิ่นอื่น ๆ อีก เช่น "ปลาผี", "ปลาก้าง", "ปลากระจก", "ปลาเพียว" เป็นต้น

ถิ่นที่อยู่
-----------

ปลาก้างพระร่วงเป็นปลาประจำถิ่นของไทย อาศัยอยู่ตามแม่น้ำลำธารที่มีกระแสน้ำไหลแรงในภาคกลาง ภาคตะวันออก และภาคใต้ของประเทศ ปัจจุบันพบมากที่สุดตามลำน้ำทางตอนใต้ของคอคอดกระที่ไหลลงสู่อ่าวไทยและตามลำน้ำแถบทิวเขาบรรทัดในภาคตะวันออก นอกจากนี้ยังมีรายงานการพบเห็นที่รัฐปีนังของมาเลเซียด้วย แต่ยังไม่ได้รับการยืนยัน ทั้งนี้ ปลาที่พบในแม่น้ำลำคลองจะมีลำตัวสีขุ่นกว่าปลาที่พบในแหล่งน้ำบริเวณเชิงเขา เชื่อว่าเป็นเพราะปลาต้องปรับตัวให้กลมกลืนกับสภาพแวดล้อมเพื่อหลีกเลี่ยงศัตรู

ลักษณะ
------

ปลาก้างพระร่วง มีหนวดคู่ 2 คู่อยู่ที่ขากรรไกรบนและล่าง โดยหนวดคู่บนจะยาวกว่าคู่ล่างมาก ครีบหลังมีขนาดเล็กและสั้นมากจนแทบมองไม่เห็น ครีบทวารเป็นแนวยาวจรดโคนหาง หางมีลักษณะเว้าลึก ลำตัวเพรียวยาวและแบนข้างมาก ความยาวทั้งหมดโดยปกติอยู่ที่ราว 6.5 เซนติเมตร (2.6 นิ้ว) แต่อาจพบยาวได้ถึง 8 เซนติเมตร (3.1 นิ้ว) ลำตัวโปร่งใส จนสามารถมองเห็นอวัยวะภายในได้ชัดเจน อาจกล่าวได้ว่าเป็น "ปลาที่ตัวใสที่สุดในโลก" ก็ว่าได้ ทั้งนี้เนื่องจากปลาก้างพระร่วงเป็นปลาที่ไม่มีเกล็ด และไม่มีเม็ดสีในร่างกาย อวัยวะส่วนใหญ่อยู่ใกล้กับหัว หากส่องด้วยแว่นขยายจะมองเห็นหัวใจปลาเต้นได้ และถ้ามีแสงกระทบในมุมที่ถูกต้องก็จะเห็นตัวปลาเป็นสีเหลือบรุ้ง

นอกจากปลาก้างพระร่วงแล้ว มีปลาในสกุล *Kryptopterus* อีกเพียงสองชนิดที่มีลำตัวโปร่งใสอย่างเห็นได้ชัด ได้แก่ *K. minor* และ *K. piperatus* แต่แทบไม่พบปลาทั้งสองชนิดในตลาดปลาน้ำจืดสวยงาม ส่วนปลาชนิดอื่น ๆ รวมทั้ง *K. bicirrhis* จะมีลำตัวค่อนข้างโปร่งแสงหรือทึบแสงเท่านั้น

พฤติกรรม
--------

ปลาก้างพระร่วงอาศัยอยู่เป็นฝูงใหญ่จำนวน 100 ตัวขึ้นไป ชอบเกาะกลุ่มในแหล่งน้ำไหล โดยจะลอยตัวอยู่นิ่ง ๆ และหันหน้าสู้กระแสน้ำไปในทิศทางเดียวกันหมด เป็นปลาขี้ตื่นตกใจมาก เมื่อตกใจจะว่ายกระจัดกระจายไปคนละทิศละทาง จากนั้นก็จะกลับมาเกาะกลุ่มตามเดิม อาหารได้แก่ แมลงน้ำขนาดเล็กและแพลงก์ตอนสัตว์

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Ng, H-H. and M. Kottelat (2013). *After eighty years of misidentification, a name for the glass catfish (Teleostei: Siluridae)* Zootaxa 3630: 308-316.
2. 1 2 3 4 5  "*Kryptopterus vitreolus*". *Cat-eLog Data Sheets*. PlanetCatfish. 18 July 2014. สืบค้นเมื่อ 18 July 2014.
3. 1 2 3 4 5 6  SeriouslyFish: *Kryptopterus vitreolus.* Retrieved 18 July 2014.
4. ↑  *"Kryptopterus minor"*. *Cat-eLog Data Sheets*. PlanteCatfish. 18 July 2014. Retrieved 18 July 2014.
5. ↑  สุรศักดิ์ วงศ์กิตติเวชสกุล. *สารานุกรมปลาไทย.* กรุงเทพฯ, 2540. ISBN 9789748990026
6. ↑  Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2014). "Kryptopterus vitreolus" in FishBase. July 2014 version.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* รูปและข้อมูลปลาพระร่วง
* รูปปลาก้างพระร่วงเพิ่มเติม เก็บถาวร 2007-09-28 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน

 ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Kryptopterus vitreolus ที่วิกิสปีชีส์


คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
**ปลาก้างพระร่วง**




| * ด
* ค
* ก
สัตว์น้ำประจำจังหวัดของไทย |
| --- |
| **ภาคเหนือ** | 
* ปลาบึก (เชียงราย, พะเยา)
* ปลากา (เชียงใหม่, แพร่)
* ปลาปากหนวด (น่าน)
* กบทูด (แม่ฮ่องสอน)
* ปลารากกล้วยชนิด *Acantopsis choirorhynchos* (ลำปาง)
* อึ่งปากขวด (ลำพูน)
* ปลาตะโกก (อุตรดิตถ์)

 |
| **ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ** | 
* ปลาเกล็ดถี่ (กาฬสินธุ์)
* ปลาพรม (ขอนแก่น)
* ปลาสลาด (ชัยภูมิ)
* ปลาเผาะ (นครพนม)
* ปลาบ้า (นครราชสีมา)
* ปลาบู่กุดทิง (บึงกาฬ)
* กุ้งฝอยชนิด *Macrobrachium lanchesteri* (บุรีรัมย์)
* ปูทูลกระหม่อม (มหาสารคาม)
* ปลากดคัง (มุกดาหาร)
* ปลาชะโอน (ยโสธร)
* ปลาหลดจุด (ร้อยเอ็ด)
* ปลาเพ้าชนิด *Bangana lippus* (เลย)
* กบนา (ศรีสะเกษ)
* ปลากา (สกลนคร)
* ปลานวลจันทร์น้ำจืด (สุรินทร์)
* ปลายี่สก (หนองคาย)
* ปลาสร้อยขาว (หนองบัวลำภู, อำนาจเจริญ)
* ปลาสร้อยลูกกล้วย (อุดรธานี)
* ปลาเทโพ (อุบลราชธานี)

 |
| **ภาคกลาง** | 
* ปลากระโห้ (กรุงเทพมหานคร)
* ปลาตะพากเหลือง (กำแพงเพชร)
* ปลาแดง (ชัยนาท)
* ปลาตะเพียนทอง (นครนายก, อ่างทอง)
* กุ้งก้ามกราม (นครปฐม, พระนครศรีอยุธยา)
* ปลาสวาย (นครสวรรค์)
* ปลาเทพา (นนทบุรี)
* ปลาบู่ทราย (ปทุมธานี)
* จระเข้น้ำจืด (พิจิตร)
* ปลากดคัง (พิษณุโลก)
* แมงกะพรุนน้ำจืดชนิด *Craspedacusta sowerbii* (เพชรบูรณ์)
* ปลาตะเพียนขาว (ลพบุรี)
* ปลาสลิด (สมุทรปราการ)
* หอยหลอดชนิด *Solen regularis* (สมุทรสงคราม)
* ปลาทู (สมุทรสาคร)
* ปูน้ำตกสระบุรี (สระบุรี)
* ปลาช่อน (สิงห์บุรี)
* ปลาก้างพระร่วง (สุโขทัย)
* ปลาม้า (สุพรรณบุรี)
* ปลาแรด (อุทัยธานี)

 |
| **ภาคตะวันออก** | 
* ปลาบู่มหิดล (จันทบุรี)
* ปลากะพงขาว (ฉะเชิงเทรา)
* ปลาฉลามกบ (ชลบุรี)
* ปลากะรังจุดฟ้าจุดเล็ก (ตราด)
* ปลาตะโกก (ปราจีนบุรี)
* ปลาพลวงทอง (ระยอง)
* ปลาบ้า (สระแก้ว)

 |
| **ภาคตะวันตก** | 
* ปลายี่สก (กาญจนบุรี, ราชบุรี)
* ปลาตะพากส้ม (ตาก)
* ปลานวลจันทร์ทะเล (ประจวบคีรีขันธ์)
* ปลาเวียน (เพชรบุรี)

 |
| **ภาคใต้** | 
* หอยชักตีน (กระบี่)
* ปลาทู (ชุมพร)
* พะยูน (ตรัง)
* ปลาหมอ (นครศรีธรรมราช)
* ปลาซิวข้างขวานใหญ่ (นราธิวาส)
* ปลาสลิด (ปัตตานี)
* เต่าตนุ (พังงา)
* ปลากระแห (พัทลุง)
* หอยมุกจาน (ภูเก็ต)
* ปลาพลวงชมพู (ยะลา)
* ปูเจ้าฟ้า (ระนอง)
* ปลาตะกรับ (สงขลา)
* ปลาการ์ตูนส้มขาว (สตูล)
* ปลาตะพัดเขียว (สุราษฎร์ธานี)

 |