สำหรับความหมายอื่น ดูที่ ยุทธการไซ่ง่อน

| * ด
* ค
* ก
ยุทธการทางทหารในสงครามเวียดนาม |
| --- |
| **ระยะกองโจร**
* **ลาว**
* *ชอปเปอร์*
* *ซันไรส์*
* ทำเนียบอิสรภาพ
* **อั๋บบั๊ก** เค้าโครงของสงครามเวียดนาม
* Go Cong
* Hiep Hoa
* *34A*
* ลอง ดิ่ง
* Kien Long
* *Quyet Thang 202*
* USNS *Card*
* นัมดง
* อันเหลา
* **Binh Gia**
* Camp Holloway
* กวีเญิน
* Sông Bé
* Ba Gia
* ด่งสว่าย

**การแทรกแซงจากสหรัฐ**
**1965**
* *สตาร์ไลท์*
* *Piranha*
* An Ninh
* Plei Me
* *Hump*
	+ Gang Toi
* Bau Bang ครั้งที่ 1
* **เอียดรัง**
* *บัชมาสเตอร์ที่ 2*
* *ฮาร์เวสต์มูน*

**1966**
* *Marauder*
* *Crimp*
* *Van Buren*
* ***แมชเชอร์/ไวท์วิงก์***
	+ *Double Eagle*
* *มาสทิฟฟ์*
* Suoi Bong Trang
* *นิวยอร์ก*
* *Harrison*
* *Cocoa Beach*
* *Utah*
* *Silver City*
* A Sau
* *Oregon*
* *Texas*
* *ลินคอร์น*
* *Fillmore*
* *แจ็คสเตย์*
* **การลุกฮือของชาวพุทธ**
* สาเกิ๋มหมี
* *จอร์เจีย*
* *เบอร์มิงแฮม*
* *ดาวี่ คร็อคเก็ตต์*
* *ออสตินที่ 4*
* *พอล เรเวอร์*
* *เครซี ฮอร์ส*
* *เอลพาโซ*
* *Hardihood*
* *Wahiawa*
* *Lam Sonที่ 2*
* *ฮอว์ธอร์น*
* Hill 488
* *นาธาน เฮล*
* *เจย์*
* *แมคอน*
* *Hastings*
* ถนนมินห์ถั่น
* *จอห์น พอล โจนส์*
* *แพรรี*
* *โคโลราโด*
* Duc Co
* Long Tan
* SS *Baton Rouge Victory*
* *อามาริลโล*
* *Byrd*
* *Sunset Beach*
* *ซูเวิร์ด*
* ***เทเยอร์, เออร์วิ่ง และเทเยอร์ที่ 2***
* *แอตเทิลโบโร*
* *Deckhouseที่ 4*
* *Shenandoah*
* *แอตแลนตา*
* *พอล เรเวอร์ที่ 4*
* *เจอโรนิโม*
* Tan Son Nhut airbase
* *แฟร์แฟกซ์*
* Firebase Bird

**1967**
* *Deckhouse V*
* ***ซีดาร์ฟอลส์***
* *Desoto*
* *Gadsden*
* *แซม ฮิวสตัน*
* *เพอร์ชิง*
* *เอ็นเตอร์ไพรส์*
* Tra Binh Dong
* *Bribie*
* ***จังก์ชันซิตี้*** Prek Klok ครั้งที่ 1
* Prek Klok ครั้งที่ 2
* Ap Gu
* Suoi Tre
* Bàu Bàng ครั้งที่ 2)
* *ฟรานซิส มาเรียน*
* *เลอเฌิน*
* *ยูเนียน*
* *Baker*
* *แมนแฮตตัน*
* The Hill Fights
* *กรงบีเวอร์*
* **Con Thien/DMZ**
	+ *ฮิกคอรี*
	+ *แพรรีที่ 2*
	+ *แพรรีที่ 3*
	+ *แพรรีที่ 4*
	+ *บัฟฟาโล*
	+ *เคนทักกี*
	+ *นกกระเต็น*
* *Crockett*
* *Malheurที่ 1 and Malheurที่ 2*
* *Kole Kole*
* *Barking Sands*
* *ยูเนียนที่ 2*
* *Dragnet*
* *Akron*
* *บิลลิงส์*
* *Concordia*
* The Slopes
* *ฮองกิลดง*
* *Diamond Head*
* *โคโรนาโด*
* *โคโรนาโดที่ 2*
* *ฮูดริเวอร์*
* Suoi Chau Pha
* *Benton*
* *โคโรนาโดที่ 4*
* *สวิฟต์*
* *Dragon Fire*
* ***Wheeler/Wallowa***
* *โคโรนาโดที่ 5*
* *Kunia*
* *โบลิง*
* *Medina*
* *Shenandoahที่ 2*
	+ Ong Thanh
	+ Loc Ninh ครั้งที่ 1
* *MacArthur*
	+ **Dak To**
* *Osceola*
* *Lancaster*
* *โคโรนาโดที่ 6*
* *Neosho*
* *ซานตาเฟ่*
* *เอสเซกซ์*
* *เคียนเกียง 9-1*
* *Napoleon*
* ***Phoenix***
* *แมนเชสเตอร์*
* *ซาราโตกา*
* *เยลโลว์สโตน*
* *มัสคาไทน์*
* *เขี้ยวแบดเจอร์*
* *ออเบิร์น*

**การรุกตรุษญวนและผลตามหลัง**
* ยุทธการวันขึ้นปีใหม่ปี 1968
* *แมคเลน*
* **Khe Sanh**
	+ Ban Houei Sane
	+ Lang Vei
* *โคโรนาโดที่ 10*
* **การรุกตรุษญวน**
	+ Da Nang
	+ สถานทูตสหรัฐอเมริกา
	+ Cholon and Phu Tho Racetrack
	+ Tan Son Nhut Air Base
	+ Joint General Staff Compound
	+ เบียนฮหว่า and Long Binh
	+ **เว้**
	+ กว๋างจิ
	+ เบ๊นแจ
	+ **โคบวร์ค**
	+ Lo Giang
* *Hop Tacที่ 2*
* *โคโรนาโดที่ 11*
* *ฮิวสตัน*
* *แพทริค*
* ตามกี่
* *Truong Cong Dinh*
* ยุทธการภูผาที
* *Quyet Thang*
* การสังหารหมู่ที่หมีลาย
* *วอล์คเกอร์*
* *Carentan*
* *เพกาซัส*
* *Cochise Green*
* ***Toan Thangที่ 1***
* *ทางเบอร์ลิงตัน*
* *สกอตแลนด์ที่ 2*
* *เดลาแวร์*
* *อัลเลนบรู๊ก*
* **การรุก May**
	+ Dai Do
	+ ไซ่ง่อนตะวันตก
	+ Landing Zone Center
	+ An Bao
	+ ไซ่ง่อนใต้
	+ Kham Duc
	+ คอรัล–บัลมอรัล
* *เจ.อี.บี. สจวตที่ 3*
* *อินทรีเนวาดา*
* *Mameluke Thrust*
* ***Toan Thangที่ 2***
* *Robin*
* Binh An
* *Thor*
* *ป่าโพคาฮอนทัส*
* *Quyet Chien*
* *Somerset Plain*
* **การรุก ระยะที่ 3**
	+ Duc Lap
* *Champaign Grove*
* *Vinh Loc*
* Thượng Đức
* *Maui Peak*
* *เขาเฮนเดอร์สัน*
* *Sheridan Sabre*
* *Meade River*
* Hat Dich
* ***สปีดี้เอ็กซ์เพรส***
* *Taylor Common*
* *ฟาแย็ตแคนยอน*

**ขบวนการเวียดนาม 1969–71**
* DMZ Campaign (ค.ศ. 1969–1971)
* *Bold Mariner*
* *ดิวอี้แคนยอน*
* ***Toan Thangที่ 3***
* Tet ครั้งที่ 2
* *Iron Mountain*
* *แมสซาชูเซตส์สไตรเกอร์*
* *เกรย์ เวย์น*
* *Purple Martin*
* Ben Het
* *Maine Crag*
* *Atlas Wedge*
* *Frederick Hill*
* *Geneva Park*
* *Montana Mauler*
* *Oklahoma Hills*
* *Washington Green*
* *เวอร์จิเนียริดจ์*
* *Apache Snow*
	+ **Hamburger Hill**
* *Lamar Plain*
* *Pipestone Canyon*
* Binh Ba
* *Montgomery Rendezvous*
* *Utah Mesa*
* *Campbell Streamer*
* *ไอดาโฮแคนยอน*
* *ชายหาดแนนทัคเก็ต*
* *จัตุรัสฟุลตัน*
* LZ Kate
* ***Toan Thangที่ 4***
* *Randolph Glen*
* *Green River*
* *Texas Star*
	+ FSB Ripcord
* **Cambodian campaign**
* *จัตุรัสเพนซิลเวเนีย*
* *Clinch Valley*
* *เอลก์แคนยอน*
* *Pickens Forest*
* *Wolfe Mountain*
* *ชิคาโกพีค*
* Firebase O'Reilly
* *เจนละที่ 1*
* *Imperial Lake*
* *เจฟเฟอร์สัน เกล็น*
* *Tailwind*
* Son Tay Raid
* สนูล
* *Cuu Long 44-02*
* ***Lam Son 719***
* *ฟินเนย์ฮิลล์*
* *Middlesex Peak*
	+ FSB Mary Ann
* *Caroline Hill*
* ลองคานห์
* *เจนละที่ 2*
* Nui Le

**1972**
* **การรุกวันอีสเตอร์**
	+ Cambodia and Mekong Delta
	+ กว๋างจิ ครั้งที่ 1
	+ Loc Ninh
	+ An Lộc
	+ Mỹ Chánh Line
	+ กอนตูม
	+ *Thunderhead*
	+ กว๋างจิ ครั้งที่ 2
* The Vinh wiretap

**หลังข้อตกลงสันติภาพปารีส (1973–1974)**
* สงครามธง
* Cửa Việt
* Hồng Ngự
* Tong Le Chon
* Trung Nghia
* Ap Da Bien
* กว๋างดึ๊ก
* Tri Phap
* สวายเรียง
* สามเหลี่ยมเหล็ก
* Duc Duc
* Thượng Đức
* Phú Lộc
* Phước Long

**การรุกฤดูใบไม้ผลิ 1975**
* **บวนมาถ็วต**
* **Hue–Da Nang**
* Phan Rang
* **Xuân Lộc**
* **การยึดกรุงพนมเปญ**
* **การยึดกรุงไซ่ง่อน**
* กรณีมายาเกวซ

**ปฏิบัติการทางอากาศ**
* *Farm Gate*
* *ชอปเปอร์*
* *Ranch Hand*
* *เพียร์ซแอร์โรว์*
* *บาร์เรลโรล*
* *โพนีเอกซ์เพรส*
* *ลูกดอกเพลิง*
* *Iron Hand*
* ***โรลลิงธันเดอร์***
* *Steel Tiger*
* *อาร์กไลต์*
* *Combat Skyspot*
* *Tiger Hound*
* *Shed Light*
* Thanh Hoa
* *Bolo*
* *Popeye*
* Yen Vien
* *Niagara*
* *Igloo White*
* *Commando Hunt*
* *Giant Lance*
* *Menu*
* *Patio*
* *Freedom Deal*
* *Proud Deep Alpha*
* ***Linebackerที่ 1***
* *Enhance Plus*
* ***Linebackerที่ 2***
* *Homecoming*
* Tan Son Nhut Air Base
* *Babylift*
* *New Life*
* *อีเกิลพูล*
* *Frequent Wind*

**ปฏิบัติการกองทัพเรือ**
* *Yankee* & *Dixie* stations
* อุบัติการณ์อ่าวตังเกี๋ย
* *Market Time*
* Vung Ro Bay
* *Game Warden*
* *Double Eagle*
* *Stable Door*
* PIRAZ
* *Sea Dragon*
* *Deckhouse Five*
* Bo De River, Nha Trang, Tha Cau River
* *Sealords*
* Đồng Hới
* *Pocket Money*
* *Custom Tailor*
* *End Sweep*
* หมู่เกาะซีชา
* ทะเลตะวันออก
 |

**การยึดกรุงไซ่ง่อน** (หรือเรียกว่า **การเสียกรุงไซ่ง่อน** โดยผู้สนับสนุนเวียดนามใต้ หรือ **การปลดปล่อยไซ่ง่อน** โดยผู้สนับสนุนเวียดนามเหนือ) คือการยึดกรุงไซ่ง่อน เมืองหลวงของเวียดนามใต้ โดยกองทัพประชาชนเวียดนาม (PAVN) และแนวร่วมปลดปล่อยแห่งชาติ ในวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2518 เหตุการณ์นี้ทำให้สงครามเวียดนามสิ้นสุดลง และทำให้ช่วงถ่ายโอนอำนาจไปยังรัฐบาลเวียดนามเหนือเริ่มต้นขึ้น ทำให้เวียดนามทั้งสองฝ่ายกลับมารวมประเทศกันอีกครั้งอย่างเป็นทางการ

กองกำลังเวียดนามเหนือที่อยู่ภายใต้บังคับบัญชาของพลเอกอาวุโสหวั่น เตี๋ยง จุ๋ง เริ่มดำเนินการโจมตีกรุงไซ่ง่อนเป็นครั้งสุดท้าย โดยเริ่มจากการเปิดฉากระดมยิงอย่างหนักจากกองปืนใหญ่ของพลเอกเหวียน วัน ต่วนในวันที่ 29 เมษายน ในตอนบ่าย ทหารเวียดนามเหนือก็สามารถยึดจุดสำคัญ ๆ ภายในเมือง และเชิญธงชาติเวียดนามเหนือขึ้นเหนือทำเนียบประธานาธิบดีแห่งเวียดนามใต้ได้สำเร็จ หลังจากนั้นไม่นานเวียดนามใต้ก็ยอมจำนน กรุงไซ่ง่อนถูกเปลี่ยนชื่อเป็นนครโฮจิมินห์ ตามชื่อผู้นำการปฏิวัติคอมมิวนิสต์ โฮจิมินห์ โดยก่อนที่เมืองจะถูกยึด มีการอพยพบุคลากรอเมริกันแทบทั้งหมด ทั้งพลเรือนและทหารออกจากไซ่ง่อน อีกทั้งยังอพยพพลเรือนเวียดนามใต้อีกหลายหมื่นคนที่ทำงานให้กับรัฐบาลเวียดนามใต้ออกจากกรุงไปด้วย การอพยพครั้งนี้ริเริ่มปฏิบัติการฟรีเควียนท์วินด์ (Operation Frequent Wind) ซึ่งเป็นการอพยพทางเฮลิคอปเตอร์ที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ เมื่อสิ้นสุดสงคราม หลังจากที่มีผู้อพยพลี้ภัยเป็นจำนวนมาก รัฐบาลคอมมิวนิสต์ได้ทำให้จำนวนประชากรของเมืองลดน้อยลงไปอีก ด้วยการให้ประชากรบางส่วนให้ไปอยู่นอกเมือง โดยการบังคับหรือเพื่อแลกกับอาหาร

ชื่อ
----

มีการตั้งชื่อเหตุการณ์นี้อย่างหลากหลาย โดยรัฐบาลเวียดนามมักจะเรียกเหตุการณ์นี้ว่า "วันปลดปล่อยภาคใต้เพื่อรวมชาติ" (*Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước*) หรือ "วันปลดปล่อย" (*Ngày Giải Phóng*) แต่รายงานตะวันตกมักเรียกเป็น "การเสียกรุงไซ่ง่อน" ชาวเวียดนามลี้ภัยไปยังประเทศอื่นหลายคนเรียกเหตุการณ์นี้เป็น "*Ngày mất nước*" (วันที่เราเสียประเทศ), "*Tháng Tư Đen*" (เมษาทมิฬ), "วันแห่งความอัปยศของชาติ" (*Ngày Quốc Nhục*) หรือ "วันแห่งความขุ่นเคืองใจของชาติ" (*Ngày Quốc Hận*)

ในประเทศเวียดนาม มีชื่อเรียกแบบเป็นกลางว่า "เหตุการณ์ 30 เมษายน ค.ศ. 1975" (*Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975*) หรือสั้น ๆ ว่า "30 เมษาฯ" (*30 tháng 4*)

การรุกคืบของเวียดนามเหนือ
-------------------------

การที่ฐานที่ตั้งของเวียดนามใต้ถูกทำลายติดต่อกันอย่างรวดเร็วใน พ.ศ. 2518 ทำให้ผู้สังเกตการณ์ชาวอเมริกันและเวียดนามใต้ประหลาดใจเป็นอย่างยิ่ง และแม้แต่ฝ่ายเวียดนามเหนือและแนวร่วมเองก็ยังประหลาดใจ จากบันทึกข้อความที่เขียนโดยหน่วยสืบราชการลับกลางแห่งสหรัฐอเมริกา (CIA) กับหน่วยข่าวกรองของกองทัพบกที่ตีพิมพ์ในวันที่ 5 มีนาคมแจ้งว่าเวียดนามใต้จะยังสามารถรักษาอธิปไตยไว้ได้ไปตลอดฤดูแล้งฝน คือจนถึงอย่างน้อย พ.ศ. 2519  การคาดการณ์นี้ผิดพลาดไปมาก เพราะในขณะที่บันทึกข้อความถูกปล่อยออกมา พลเอกจุ๋งก็กำลังเตรียมการรุกครั้งใหญ่ตรงบริเวณภูมิภาคที่ราบสูงภาคกลางของเวียดนามอยู่แล้ว ซึ่งการรุกครั้งนี้เริ่มขึ้นในวันที่ 10 มีนาคม และนำไปสู่การยึดเมืองบานเมทวด ทำให้กองทัพสาธารณรัฐเวียดนาม (ARVN) หรือกองทัพเวียดนามใต้ต้องล่าถอยไปอย่างวุ่นวายและได้รับความเสียหายมาก โดยตั้งใจที่จะวางกำลังใหม่ที่ทางตอนใต้สุดของเวียดนาม ซึ่งอาจเป็นดินแดนเวียดนามที่เหลือที่อยู่ทางใต้ของเส้นแวงที่ 13

ด้วยการสนับสนุนจากปืนใหญ่และยานเกราะ ฝ่ายเวียดนามเหนือจึงสามารถเคลื่อนทัพรุกคืบมายังไซ่ง่อน โดยทำการยึดเอาหัวเมืองหลักๆ ของเวียดนามใต้ทางตอนเหนือไว้ได้ในช่วงสิ้นเดือนมีนาคม โดยสามารถยึดเมืองเว้ได้ในวันที่ 25 และเมืองดานังได้ในวันที่ 28 การรุกคืบหน้าทำให้ฝ่ายเวียดนามใต้ทัพแตกและทำให้เกิดคลื่นผู้อพยพ ซึ่งที่หนีมาจากดานังเมืองเดียวก็มีมากกว่า 300,000 คนแล้ว โอกาสที่จะพลิกโอกาสตีโต้ของเวียดนามใต้จึงลดถอยลงไปทุกวัน และเมื่อหลังจากการเสียเมืองดานังแล้ว โอกาสเหล่านั้นก็แทบจะไม่เหลือเลย ซึ่งเจ้าหน้าที่ CIA ในเวียดนามก็เห็นเป็นเช่นนั้น และคิดว่าคงไม่มีอะไรนอกจากการใช้เครื่องบิน B-52 ทิ้งระเบิดใส่กรุงฮานอย ที่จะทำให้การบุกของเวียดนามเหนือชะงักลงได้

ในวันที่ 8 เมษายน คณะกรรมการพรรคคอมมิวนิสต์แห่งเวียดนามเหนือ ที่แนะนำให้จุ๋งใช้ความระมัดระวังในเดือนมีนาคม ได้ส่งโทรเลขไปหาเขาเพื่อขอให้เขา "ทำการโจมตีอย่างไม่หยุดยั้งจนกว่าจะถึงใจกลางของไซ่ง่อน"  ในวันที่ 14 เมษายน ฝ่ายเวียดนามเหนือก็เปลี่ยนชื่อการทัพเป็น "การทัพโฮจิมินห์" ตามชื่อของผู้นำการปฏิวัติคอมมิวนิสต์ โฮจิมินห์ โดยตั้งใจว่าจะบรรลุเป้าหมายก่อนวันเกิดของโฮจิมินห์ในวันที่ 19 พฤษภาคม ขณะเดียวกัน เวียดนามใต้ก็ล้มเหลวในการหาการสนับสนุนเพิ่มเติมทางทหารจากสหรัฐฯ ในระดับที่มีความสำคัญ ดับความหวังของประธานาธิบดีเหวียน วัน เตี่ยวที่จะได้รับการสนับสนุนอีกครั้งจากอเมริกา

ในวันที่ 9 เมษายน กองทัพเวียดนามเหนือก็มาถึงเขตซวนลค แนวป้องกันสุดท้ายก่อนจะถึงไซ่ง่อน ที่ๆ กองพลเวียดนามใต้ที่ 18 ยืนหยัดต่อสู้ทหารเวียดนามเหนืออย่างดุเดือดในยุทธการซวนลค อยู่หลายวันจนกระทั่งกองทัพเวียดนามเหนือสามารถใช้กำลังที่มีอยู่มหาศาล ยึดซวนลคได้สำเร็จในวันที่ 20 เมษายน และในวันที่ 21 เมษายน ประธานาธิบดีเตี่ยวแถลงการณ์ลาออกทางโทรทัศน์ทั้งน้ำตา พร้อมกับตำหนิสหรัฐฯ ที่ไม่ยอมมาช่วยเหลือเวียดนามใต้ แนวหน้าของฝ่ายเวียดนามเหนือในตอนนี้อยู่ห่างใจกลางกรุงไซ่ง่อนไปเพียง 42 กิโลเมตร และชัยชนะที่ซวนลค ทำให้ทหารเวียดนามใต้เป็นจำนวนมากถอนกำลังออกไปจากพื้นที่สามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง เปิดทางให้กองทัพเวียดนามเหนือปิดล้อมกรุงไซ่ง่อน และในเวลาไม่นานพวกเขาก็ทำเช่นนั้น ด้วยการเคลื่อนกำลังพล 100,000 นายไปยังตำแหน่งรอบๆ เมืองในวันที่ 27 เมษายน ในเมื่อกองทัพเวียดนามใต้เองเหลือผู้ป้องกันเมืองหลวงเพียงเล็กน้อย อนาคตที่อยู่ข้างหน้าเมืองนี้ก็ชัดเจน

การอพยพออกจากเมือง
------------------

การรุกคืบอย่างรวดเร็วของเวียดนามเหนือในเดือนมีนาคมและต้นเมษายนทำให้เกิดความวิตกในไซง่อน ซึ่งเป็นเมืองที่เงียบสงบมาตลอดสงคราม และไม่ค่อยความลำบากใดๆ กับชาวเมือง กลับกลายเป็นเมืองที่กำลังจะถูกโจมตีโดยตรง คนจำนวนมากกลัวว่าเมื่อฝ่ายคอมมิวนิสต์ยึดครองเมืองแล้ว จะเกิดการล้างแค้นด้วยเลือด เมื่อปี พ.ศ. 2511 กองกำลังผสมระหว่างกองทัพเวียดนามเหนือ และแนวร่วมปลดปล่อยแห่งชาติ (เวียดกง) สามารถยึดครองเมืองเว้มาได้เกือบเดือน หลังจากที่ฝ่ายคอมมิวนิสต์ถูกตีโต้ออกไปจากเมือง กองกำลังอเมริกันและเวียดนามใต้ก็พบสุสานขนาดใหญ่ การศึกษาเพื่อเตรียมภารกิจของสหรัฐฯ ในเวียดนามระบุว่า ฝ่ายคอมมิวนิสต์พุ่งเป้าไปที่นายทหารเวียดนามใต้, ชาวแคทอลิก, ปัญญาชน, นักธุรกิจและผู้ที่ต้องสงสัยเป็นนักต่อต้านการปฏิวัติคนอื่นๆ และก่อนการบุกไม่นาน ก็มีชาวอเมริกาแปดนายถูกจับตัวไปในเมืองบานเมอถวก พวกเขาหายตัวไปและมีข่าวมาถึงเมืองเว้และดานังว่าพวกเขาถูกตัดศีรษะหรือถูกประหารด้วยวิธีการอื่นๆ แต่รายงานดังกล่าวส่วนใหญ่ถูกปฏิเสธโดยโฆษณาสงครามของรัฐบาลเวียดนามใต้ ชาวอเมริกันและชาวตะวันตกเป็นจำนวนมากต้องการอพยพออกจากไซ่ง่อน ก่อนที่กรุงจะแตก ในขณะที่ชาวเวียดนามใต้ส่วนใหญ่ก็ต้องหนีออกจากเมืองเช่นกัน

เมื่อถึงตอนปลายเดือนมีนาคม ก็เริ่มมีชาวอเมริกันบางส่วนหนีออกจากเมืองบ้างแล้ว อย่างในวันที่ 31 มีนาคม ก็มีกว่าสิบครอบครัวที่ออกจากเมือง เที่ยวบินออกจากไซ่ง่อน ซึ่งปกติมักจะไม่มีคนจองนั้นเต็มหมด ตลอดเดือนเมษายน การอพยพเป็นไปอย่างเร่งรีบยิ่งขึ้น เมื่อสำนักงานประสานงานกลาโหม (DAO) เริ่มที่จะส่งบุคลากรที่ไม่สำคัญออกไปทางเครื่องบิน ชาวอเมริกันเป็นจำนวนมากที่เป็นผู้ประสานงานให้กับ DAO ปฏิเสธที่จะออกจากเมือง ถ้าไม่ได้นำเพื่อนและบริวารชาวเวียดนาม ซึ่งรวมไปถึงภรรยาตามกฎหมายและลูก การจะนำบุคคลเหล่านี้เข้าไปในสหรัฐอเมริกานั้นถือว่าผิดกฎหมาย ทำให้ DAO ไม่สามารถยินยอมตามข้อเรียกร้อง และทำให้อัตราการออกเมืองช้าลงไปเล็กน้อยในช่วงแรก แต่ท้ายที่สุดแล้วเมื่อ DAO ก็เริ่มส่งชาวเวียดนามที่ไม่มีเอกสารเข้าเมืองไปยังฐานทัพอากาศคลาร์คในฟิลิปปินส์อย่างผิดกฎหมาย

ในวันที่ 3 เมษายน ประธานาธิบดีเจอรัลด์ อาร์. ฟอร์ดแห่งสหรัฐอเมริกา ก็ประกาศให้เริ่มปฏิบัติการเบบีลิฟท์ ซึ่งเป็นการอพยพเด็กกำพร้าประมาณ 2,000 คนออกมาจากประเทศ แต่เครื่องบิน C-5A กาแลคซี ลำหนึ่งที่เข้าร่วมปฏิบัติการเกิดตก ทำให้ผู้โดยสาย 138 คนเสียชีวิต และบั่นทอนกำลังใจของเจ้าหน้าที่อเมริกันอย่างมาก นอกจากเด็กกำพร้า 2,000 คนที่ถูกอพยพในปฏิบัติการเบบีลิฟท์แล้ว ปฏิบัติการนิวไลฟ์ยังทำการอพยพชาวเวียดนามอีกกว่า 110,000 คน

### แผนของรัฐบาลอเมริกันสำหรับการอพยพครั้งสุดท้าย

เมื่อรัฐบาลของ ปธน. ฟอร์ดเริ่มวางแผนที่จะอพยพบุคลากรอเมริกันทั้งหมดออกจากเวียดนาม ก็ต้องประสบกับความยุ่งยากในด้านการนำแผนไปปฏิบัติงาน อีกทั้งยังมีความกังวลเกี่ยวปัญหาทางยุทธศาสตร์และทางกฎหมาย คนในรัฐบาลเห็นไม่ตรงกันว่าควรจะดำเนินการอพยพเร็วแค่ไหน กระทรวงกลาโหมต้องการให้อพยพคนออกมาให้เร็วที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ เพื่อลดความเสี่ยงที่จะมีผู้ได้รับบาดเจ็บหรือเสียชีวิต และหลีกเลี่ยงอุบัติเหตุอื่นๆ เอกอัครราชทูตสหรัฐฯ ประจำเวียดนามใต้ แกรห์ม มาร์ติน ซึ่งในทางเทคนิคแล้วจะต้องเป็นผู้ควบคุมการอพยพใดๆ ในภาคสนาม เนื่องจากการอพยพนั้นตกอยู่ในขอบเขตอำนาจของกระทรวงการต่างประเทศ มาร์ตินได้รับเสียงตำหนิจำนวนมากจากคนในกระทรวงกลาโหมเนื่องจากเขาต้องการให้การอพยพเป็นไปอย่างสงบและเป็นระเบียบมากที่สุด เพื่อป้องการไม่ให้เกิดความโกลาหล และลดความเป็นไปได้ของการที่ชาวเวียดนามใต้จะหันมาต่อต้านชาวอเมริกัน และเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการนองเลือดอย่างไม่ยั้งมือ

ปธน. ฟอร์ดอนุมัติแผนที่เป็นทางสายกลาง โดยชาวอเมริกันทั้งหมด ลบ 1,250 คน (จำนวนที่ถูกลบคือจำนวนคนที่น้อยพอที่จะอพยพทางเฮลิคอปเตอร์ได้ภายในวันเดียว) จะถูกอพยพอย่างเร่งด่วน ส่วนอีก 1,250 คนทีเหลือจะอพยพก็ต่อเมื่อสนามบินถูกคุมคาม ระหว่างนั้น จะทำการอพยพชาวเวียดนามให้มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้

ในขณะเดียวกัน มาร์ตินเริ่มทยอยปล่อยวีซ่าออกนอกประเทศมาเพื่ออนุญาตให้ทุกคนที่ต้องการจะออกจากกรุงไซ่ง่อน สามารถทำได้ไม่ว่าจะด้วยวิธีใดๆ นอกจากนี้ มาร์ตินกับรองเอกอัครราชทูต วูลฟ์แกง เลห์แมน ยังเริ่มปล่อยให้ชาวเวียดนามใต้ออกนอกประเทศโดยไม่แจ้งกระทรวงกลาโหม

แผนการอพยพของอเมริกามีขึ้นทั้งที่ขัดแย้งกับนโยบายอื่นๆ ของรัฐบาล ปธน. ฟอร์ดยังหวังที่จะขอความช่วยเหลือทางทหารเพิ่มเติมให้กับเวียดนามใต้ได้ ตลอดทั้งเดือนเมษายน เขาพยายามที่จะขอให้รัฐสภาคองเกรสอนุมัติการจัดสรรงบประมาณ 722 ล้านดอลลาร์ ซึ่งจะนำไปใช้ในการฟื้นฟูกองกำลังเวียดนามใต้บางส่วนที่ถูกทำลายไป รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ เฮนรี คิสซินเจอร์คัดค้านการอพยพเต็มรูปแบบตราบใดที่ตัวเลือกที่จะส่งความช่วยเหลือยังอยู่บนโต๊ะเจรจา เนื่องจากการถอนกำลังอเมริกันออกจะส่งสัญญาณออกไปว่า ปธน. เตี่ยวเสียความไว้วางใจของรัฐบาลสหรัฐฯ ซึ่งจะทำให้อำนาจทางการเมืองของเขาอ่อนแอลงอย่างยิ่ง

นอกจากนี้ ยังเกิดความกังวลภายในรัฐบาลว่าการใช้กำลังทหารเพื่อสนับสนุนการอพยพนั้นถูกกฎหมายหรือไม่ ภายใต้ข้อมติอำนาจยามสงครามที่เพิ่งผ่านเป็นกฎหมายออกมา ในที่สุด นักกฎหมายของรัฐบาลก็ตีความข้อกฎหมายออกมาได้ว่า การใช้กำลังทหารอเมริกันในการช่วยเหลือพลเรือนในยามฉุกเฉินนั้นไม่น่าจะฝ่าฝืนข้อกฎหมาย แต่ประเด็นว่าด้วยการใช้ทรัพยากรทางทหารเพื่ออพยพผู้ลี้ภัยนั้นไม่ทราบแน่ชัดว่าผิดกฎหมายหรือไม่ การอพยพออกจากกรุงไซ่ง่อนยังต้องแย่งทรัพยากรกับการอพยพที่กำลังเกิดขึ้นที่กรุงพนมเปญ ประเทศกัมพูชา ซึ่งถูกยึดครองในวันที่ 17 เมษายน

### ผู้อพยพ

ในขณะที่พลเมืองอเมริกันได้รับการรับรองว่าจะออกจากประเทศได้อย่างง่ายดาย แค่เพียงรายงานตัวที่ศูนย์อพยพ ชาวเวียดนามใต้ที่ต้องการออกจากไซ่ง่อนก่อนที่เมืองจะถูกยึด จำเป็นต้องไปหาทางกันเอาเอง การใช้เงินใต้โต๊ะเพื่อขอหนังสือเดินทางและวีซ่าออกนอกประเทศเพิ่มขึ้นถึงหกเท่าตัว และราคาของค่าขึ้นเรือออกทะเลเพิ่มขึ้นสามเท่า ผู้ที่เป็นเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ในเมืองถูกบังคับให้ขายสินทรัพย์ในราคาที่ขาดทุนจากเดิมมา หรือไม่ก็ต้องทิ้งที่ดินไปเลย ราคาสอบถามของบ้านสวยหลังหนึ่งถูกหั่นลงไปร้อยละ 75 ภายในระยะเวลาสองสัปดาห์ วีซ่าอเมริกันมีมูลค่ามหาศาล และคนเวียดนามที่ต้องการได้ผู้อนุเคราะห์ชาวอเมริกันต่างก็ลงโฆษณาในหนังสือพิมพ์ นี่คือข้อความตัวอย่างจากโฆษณาเหล่านี้อันหนึ่ง "หาพ่อแม่บุญธรรม เด็กนักเรียนยากไร้ใจขยัน" ตามด้วยชื่อ, วันเกิดและเลขบัตรประจำตัวประชาชน

ความเคลื่อนไหวทางการเมือง และความพยายามที่จะเจรจา
-------------------------------------------------

ในขณะที่เวียดนามเหนือรุกคืบเข้ามาในเวียดนามใต้เรื่อยๆ การต่อต้านปธน. เตี่ยวจากในประเทศก็เริ่มสะสม อย่างในเดือนเมษายน เมื่อวุฒิสภาลงมติอย่างเป็นเอกฉันท์เพื่อแสดงท่าทีเรียกร้องให้มีการแต่งตั้งผู้นำคนใหม่ และผู้บัญชาการทหารระดับสูงสุดบางคนกดดันให้มีการก่อรัฐประหาร เพื่อลดแรงกดดัน ปธน. เตี่ยนจึงทำการเปลี่ยนแปลงคณะรัฐมนตรี และนายกรัฐมนตรีเติ่น เตียน เฟียมก็ประกาศลาออก การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ค่อยช่วยลดแรงต่อต้านต่อปธน. เตี่ยวสักเท่าไรนัก และในวันที่ 8 เมษายน นักบินชาวเวียดนามใต้ และสายลับให้กับฝ่ายคอมมิวนิสต์เหวน ตันห์ ตรุง ได้ทำการลอบวางระเบิดทำเนียบประธานาธิบดี และหลบหนีไปทางลานบินของกองทัพเวียดนามเหนือ ปธน.เตี่ยนไม่ได้รับบาดเจ็บ

คนจำนวนมากในคณะทูตของอเมริกา โดยเฉพาะมาร์ติน และบุคลากรสำคัญบางคนจากวอชิงตัน เชื่อว่าการเจรจากับฝ่ายคอมมิวนิสต์ยังเป็นไปได้ โดยเฉพาะถ้าไซ่ง่อนยังสามารถรักษาเสถียรภาพทางการทหารเอาไว้ได้ ท่านทูตมาร์ตินยังหวังไว้ว่าผู้นำของเวียดนามเหนือจะยินยอมให้ทหารอเมริกันค่อยๆ ถอนกำลังออกไปเป็นระยะๆ ซึ่งรวมไปถึงการอพยพชาวอเมริกันทั้งหมด และชาวเวียดนามที่มีประโยชน์ออกไป และถอนกำลังทหารทั้งหมดออกไป ภายในระยะเวลาหลายเดือน

มีความเห็นที่แตกต่างกันออกไปเกี่ยวกับผลที่เตี่ยวในฐานะผู้นำรัฐบาลมีต่อการแก้ปัญหาทางการเมือง รัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศของรัฐบาลปฏิวัติเฉพาะกาลกล่าวในวันที่ 2 เมษายน ว่ารัฐบาลเฉพาะกาลอาจจะยอมเจรจากับรัฐบาลไซง่อนถ้ารัฐบาลนั้นไม่มีเตี่ยวอยู่ ทำให้แรงกดดันที่จะขับไล่เตี่ยวออกจากตำแหน่งเพิ่มขึ้น แม้แต่ในเหล่าผู้สนับสนุนของเตี่ยวเอง

ประธานาธิบดีเตี่ยวประกาศลาออกในวันที่ 21 เมษายน โดยถ้อยแถลงลาออกของเขานั้นมีท่าทีที่ตำหนิรัฐบาลสหรัฐฯ มากเป็นพิเศษ โดยโทษสหรัฐฯ ที่บีบให้เวียดนามใต้ยอมลงนามในข้อตกลงสันติภาพปารีส และล้มเหลวในการสนับสนุนเวียดนามใต้ หลังจากที่เวียดนามใต้ยอมรับข้อตกลง ในขณะที่เรียกร้องให้เวียดนามใต้ "ทำในสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ เหมือนให้เอาหินไปถมทะเล" ตำแหน่งประธานาธิบดีถูกส่งต่อไปให้กับรองประธานาธิบดีตรัน วัน เฮือง ความเห็นของฝ่ายคอมมิวนิสต์ที่ได้รับการกระจายเสียงผ่านวิทยุฮานอย กล่าวว่ารัฐบาลใหม่ก็แค่รัฐบาลหุ่นกระบอกอีกชุดหนึ่งเท่านั้น

ช่วงสุดท้าย
-----------

*เวลาสำหรับทุกเหตุการณ์ตามเวลาไซ่ง่อน*
ในวันที่ 27 เมษายน ไซง่อนถูกโจมตีจากจรวดของกองทัพเวียดนามเหนือ 3 ลูก เป็นจรวดชุดแรกในระยะกว่า 40 เดือน

### ปฏิบัติการฟรีเควียนท์วินด์

ผู้ลี้ภัยชาวเวียดนามใต้เดินทางมาถึงเรือรบของสหรัฐฯ ระหว่างปฏิบัติการฟรีเควียนท์วินด์
ก่อนรุ่งสางของวันที่ 29 เมษายน ท่าอากาศยานเตินเซินเญิ้ตถูกโจมตีจากจรวดและกระสุดปืนใหญ่หนัก ในการระดมยิงชุดแรก เครื่องบิน C-130R แห่งกองบินขนส่งทางอากาศเชิงกลยุทธที่ 314 ที่ถูกควบคุมโดยเจ้าหน้าที่จากกองบินขนส่งทางอากาศเชิงกลยุทธที่ 374 ที่บินมาจากฐานทัพอากาศคลาร์คในฟิลิปปินส์ถูกจรวดทำลายในขณะที่กำลังเคลื่อนที่ไปบนลานบินเพื่อรับผู้อพยพ นักบินและเจ้าหน้าที่สามารถอพยพออกมาจากเครื่องบินที่กำลังลุกไหม้ได้ทันเวลา และขึ้นเครื่องบิน C-130 อีกลำหนึ่งที่ลงจอดก่อนหน้านี้ออกจากสนามบิน การระดมยิงจรวดอย่างต่อเนื่องและเศษซากบนลานบินทำให้พลเอกโฮเมอร์ ดี. สมิธ ผู้ประสานงานกลาโหมในไซ่ง่อน แนะนำให้ท่านทูตมาร์ตินทราบว่าลานบินไม่เหมาะกับการใช้ และให้ดำเนินการอพยพฉุกเฉินทางเฮลิคอปเตอร์แทน

ก่อนหน้านี้ ท่านทูตมาร์ตินตั้งใจเต็มที่ ที่จะใช้เครื่องบินปีกตรึงในการอพยพออกจากฐานทัพ แผนนี้ต้องเปลี่ยนอย่างกะทันหันระหว่างช่วงเวลาวิกฤต เมื่อนักบินเวียดนามใต้คนหนึ่งตัดสินใจที่จะเปลี่ยนฝ่าย และทิ้งระเบิดลงมาบนทางขึ้นเครื่องบินที่ยังไม่ถูกทำลายจากการระดมยิง

ภายใต้แรงกดดันจากคิสซิงเจอร์ มาร์ตินสั่งบังคับให้นาวิกโยธินที่คุ้มกันเขาอยู่พาเขาไปยังฐานทัพอากาศระหว่างที่มีการระดมยิงอยู่ เพื่อที่เขาสืบให้แน่ใจด้วยตนเอง หลังจากที่เห็นแล้วว่าการอพยพโดยใช้เครื่องบินปีกตรึงไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะสม (เป็นสิ่งที่มาร์ตินไม่อยากตัดสินใจ โดยที่ไม่ได้เป็นผู้รับผิดชอบโดยตรงเสียก่อน ในกรณีที่การอพยพโดยเฮลิคอปเตอร์ล้มเหลว) มาร์ตินจึงอนุญาตให้การอพยพโดยเฮลิคอปเตอร์เริ่มต้นขึ้นอย่างจริงจัง

มีรายงานเข้ามาจากรอบนอกเมืองว่าฝ่ายเวียดนามกำลังเคลื่อนทัพเข้ามา ในเวลา 10.48 น. มาร์ตินชี้แจงกับคิสซิงเจอร์ว่าเขาต้องการให้เริ่มดำเนินตามแผนอพยพ*ฟรีเควียนท์วินด์* อีก 3 นาที คิสซิงเจอร์จึงออกคำสั่ง สถานีวิทยุอเมริกันเริ่มเล่นเพลงไวท์คริสต์มาส ของเออร์วิง เบอร์ลินต่อเนื่องกัน เพื่อเป็นสัญญาณให้บุคลากรอเมริกันเดินทางไปยังจุดอพยพในทันที

นาวิกโยธินนายหนึ่งกำลังรักษาความปลอดภัย ในขณะที่เฮลิคอปเตอร์ลงจอดที่สำนักงานประสานงานกลาโหม (DAO)
ในแผนนี้ เฮลิคอปเตอร์รุ่น CH-53 และ CH-46 จะถูกใช้ในการอพยพคนอเมริกันและคนเวียดนามที่เป็นมิตรไปยังเรือ ซึ่งรวมไปถึงเรือในกองเรือรบที่ 7 ที่อยู่ในทะเลจีนใต้ ศูนย์อพยพหลักอยู่ที่สำนักงาน DAO ที่เตินเซินเญิ้ต รถโดยสารวิ่งตัดเมืองเพื่อรับผู้โดยสารและพาผู้โดยสารไปยังสนามบิน รถโดยสารชุดแรกมาถึงเตินเซินเญิ้ตก่อนเที่ยงตรงไม่นานนัก เฮลิคอปเตอร์ CH-53 ลำแรกลงจอดที่สำนักงาน DAO ในตอนบ่าย และเมื่อถึงตอนเย็น ชาวอเมริกัน 395 คน และชาวเวียดนามกว่า 4,000 คนได้รับการอพยพ
เมื่อถึงเวลา 23.00 น. นาวิกโยธินสหรัฐฯ ที่ให้การคุ้มกัน เริ่มถอนกำลังออกและจัดการเตรียมระเบิดทะลายสำนักงาน DAO รวมไปถึงอุปกรณ์, เอกสาร, และเงินของฝ่ายอเมริกัน เฮลิคอปเตอร์ UH-1 ของสายการบินแอร์อเมริกายังมีส่วนร่วมในการอพยพอีกด้วย.

แผนการอพยพดั้งเดิมนั้นไม่ได้รวมการอพยพขนานใหญ่ที่สถานเอกอัคราชทูตสหรัฐอเมริกาประจำกรุงไซ่ง่อน แต่มอบหมายให้เฮลิคอปเตอร์และรถโดยสารขนย้ายคนจากสถานทูตไปยังสำนักงาน DAO อย่างไรก็ตาม ระหว่างการอพยพ มีคนติดอยู่สถานทูตอยู่หลายพันคน ซึ่งมีรวมไปถึงชาวเวียดนามเป็นจำนวนมาก และยังมีพลเรือนชาวเวียดนามที่อยู่ข้างนอกสถานทูตพยายามปีนกำแพงเข้ามา โดยหวังที่จะได้สถานะผู้ลี้ภัย พายุฝนที่กระหน่ำลงทำให้ปฏิบัติการโดยใช้เฮลิคอปเตอร์ยุ่งยากขึ้นไปอีก แต่การอพยพคนจากสถานทูตก็ยังดำเนินไปอย่างต่อเนื่องตลอดช่วงเย็นและกลางคืน

ในเวลา 3.45 น. ของวันที่ 30 เมษายน การอพยพผู้ลี้ภัยหยุดชะงักลง ก่อนหน้านี้ท่านทูตมาร์ตินยังคงสั่งให้ชาวเวียดนามใต้ขึ้นเฮลิคอปเตอร์ไปกับคนอเมริกัน แต่คิสซิงเจอร์และฟอร์ดสั่งให้มาร์ตินอพยพเฉพาะคนอเมริกันเท่านั้นจากจุดนี้ไป

มาร์ตินประกาศอย่างไม่เต็มใจว่าให้อพยพเฉพาะคนอเมริกันตั้งแต่นี้เป็นต้นไป เนื่องจากกังวลว่าฝ่ายเวียดนามเหนือจะยึดเมืองได้เสียก่อน และเนื่องจากรัฐบาล ปธน. ฟอร์ดต้องการให้ดำเนินการอพยพชาวอเมริกันให้เสร็จสิ้นโดยเร็ว ฟอร์ดยังสั่งให้มาร์ตินขึ้นเฮลิคอปเตอร์อพยพด้วย

แบบจำลองสถานเอกอัครราชทูตสหรัฐฯ ประจำกรุงไซ่ง่อน บันไดขึ้นดาดฟ้าที่เห็นในแบบจำลอง ตัวจริงถูกจัดแสดงถาวรอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ประธานาธิบดีเจรัลด์ อาร์ ฟอร์ด ในแกรนด์แรพิดส์, มิชิแกน
รหัสเรียกเฮลิคอปเตอร์ลำนั้นคือ "เลดี้เอซ 09" โดยเจรี เบอร์รี นักบินเฮลิคอปเตอร์ได้รับคำสั่งโดยตรงจากประธานาธิบดีฟอร์ด ให้พาเอกอัครราชทูตมาร์ตินขึ้นมาบนเครื่องให้ได้ โดโรธี ภรรยาของท่านทูตมาร์ตินถูกอพยพไปก่อนหน้านี้แล้ว และทิ้งกระเป๋าเอกสารส่วนตัวของเธอเพื่อให้ผู้หญิงชาวเวียดนามใต้เบียดขึ้นมาบนเครื่องได้

เลดี้เอซ 09 จากกองบินโรเตอร์เอียงขนาดกลางแห่งนาวิกโยธินที่ 165 ที่มีเบอร์รีเป็นนักบิน ออกบินเวลาประมาณ 5.00 น. ถ้ามาร์ตินปฏิเสธที่จะขึ้นเครื่อง ทหารนาวิกโยธินได้รับคำสั่งพิเศษให้จับกุมเขาและพาเขาออกไปเพื่อให้แน่ใจว่าเขาจะปลอดภัย การอพยพสถานทูตสามารถอพยพชาวอเมริกัน 978 คน และชาวเวียดนามอีก 1,100 คน นาวิกโยธินที่คุ้มกันสถานทูตตามออกมาเมื่อรุ่งสาง โดยเฮลิคอปเตอร์ลำสุดท้ายออกมาตอน 7.53 น. มีคนเวียดนาม 420 คนถูกทิ้งไว้ในสถานทูต และยังมีฝูงชนที่รวมตัวกันอยู่นอกกำแพงอีก

ชาวอเมริกันและผู้ลี้ภัยที่ถูกพาออกไป สามารถอพยพออกไปได้โดยไม่ถูกแทรกแซงจากทั้งเวียดนามเหนือและใต้ นักบินเฮลิคอปเตอร์ที่กำลังมุ่งหน้าไปยังเตินเซินเญิ้ตทราบดีว่าปืนต่อสู้อากาศยานของกองทัพเวียดนามเหนือกำลังจับเป้าอยู่แต่ไม่ยิง เนื่องจากฝ่ายบริหารจากฮานอยรู้ว่าความสำเร็จของการอพยพจะช่วยลดความเสี่ยงที่ฝ่ายอเมริกันจะกลับมาแทรกแซง และได้ให้คำสั่งกับจุ๋งอย่างชัดเจนว่าไม่ให้โจมตีการอพยพทางอากาศ ในขณะที่เจ้าหน้าที่ตำรวจในไซ่ง่อนได้รับการสัญญาว่าจะถูกอพยพออกเพื่อแลกเปลี่ยนกับการคุ้มกันรถโดยสารที่ขนผู้อพยพของอเมริกา และควบคุมฝูงชนภายในเมืองระหว่างการอพยพ

แม้ว่านี่จะเป็นจุดสิ้นสุดของปฏิบัติการอพยพของอเมริกา ชาวเวียดนามยังคงพยายามออกนอกประเทศทางเรือและทางอากาศถ้าเป็นไปได้ นักบินชาวเวียดนามใต้ที่สามารถเข้าถึงเฮลิคอปเตอร์ได้บินออกนอกชายฝั่งไปยังกองเรือรบอเมริกัน ที่ๆ เขาสามารถลงจอดได้ คนที่หนีออกจากเวียดนามใต้ยังด้วยวิธีนี้รวมไปถึงพลเอกเหวน เกา เก่ เฮลิคอปเตอร์ของเวียดนามใต้ส่วนใหญ่ที่ลงจอดบนเรืออเมริกันถูกทิ้งลงทะเลเพื่อเปิดทางบนดาดฟ้าเรือให้กับเฮลิคอปเตอร์ลำอื่น นอกจากนี้ยังมีเครื่องบินขับไล่และเครื่องบินขนาดเล็กอื่นๆ ที่ลงจอดบนเรือบรรทุกเครื่องบินอเมริกันอีกด้วย

ท่านทูตมาร์ตินบินออกจากสถานทูตไปยังเรือ ยู*เอสเอส บลูริดจ์* ที่ซึ่งเขาขอร้องให้เฮลิคอปเตอร์กลับไปยังสถานทูตเพื่อรับผู้ที่ยังหวังจะลี้ภัยอีกสองสามร้อยคน แต่คำร้องของเขาถูกประธานาธิบดีฟอร์ดปฏิเสธ ถึงกระนั้น มาร์ตินยังสามารถโน้มน้าวให้กองเรือรบที่เจ็ดอยู่กับที่อีกหลายวันเพื่อรอคนเวียดนามที่อาจหนีมาได้ทางเรือหรือเครื่องบิน เพื่อให้ทหารอเมริกันที่รออยู่ช่วยเหลือ

ชาวเวียดนามเป็นจำนวนมากที่อพยพออกมาได้รับอนุญาตให้เข้ามาอาศัยในสหรัฐอเมริกาภายใต้รัฐบัญญัติช่วยเหลือผู้ลี้ภัยและการอพยพจากอินโดจีน

หลายทศวรรษต่อมา เมื่อรัฐบาลสหรัฐฯ กำลังมาสานความสัมพันธ์ทางการทูตกับเวียดนามอีกครั้ง สถานทูตประจำกรุงไซ่ง่อนก็ถูกส่งคืนให้กับสหรัฐฯ ขั้นบันไดที่นำไปสู่เฮลิคอปเตอร์บนดาดฟ้าถือเป็นวัตถุที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ และถูกนำไปจัดแสดงอย่างถาวรที่พิพิธภัณฑ์ประธานาธิบดีเจอรัลด์ อาร์ ฟอร์ดในเมืองแกรนด์แรพิดส์ รัฐมิชิแกน

### การยอมจำนนของฝ่ายเวียดนามใต้

ในเวลา 6.00 น. ของวันที่ 29 เมษายน พลเอกจุ๋งได้รับคำสั่งจากคณะกรรมการพรรคคอมมิวนิสต์ (โพลิตบูโร) "ให้โจมตีด้วยความมุมานะสูงสุดเพื่อเข้าไปสู่ฐานที่มั่นสุดท้ายของศัตรู"

ในตอนเช้าของวันที่ 29 เมษายน ยังมีเฮลิคอปเตอร์ของสายการบินแอร์อเมริกาเป็นจำนวนมากที่ยังอยู่ในเตินเซินเญิ้ต หลังเวลา 7.35 น. ไม่นานนัก เฮลิคอปเตอร์ UH-1 เป็นจำนวนเริ่มบินออกจากลานจอดบนดาดฟ้ารอบเมือง ไปยังเรือรบของกองทัพเรือสหรัฐฯ ที่อยู่นอกชายฝั่ง เครื่องบินปีกตรึงแต่ละลำมีนักบินประจำเครื่อง แต่เพราะเกิดความสับสน นักบินเป็นจำนวนมากจึงไม่สามารถเดินไปถึงสนามบินได้ เรืออากาศเอกอี.จี. อะดัมส์ได้รับมอบหมายให้เป็นนักบินของเครื่องบินที่ชื่อว่า*โวลพาร์ บีช* และจะเป็นนักบินคนที่สุดท้ายที่จะออกจากลานจอดของแอร์อเมริกา (บุคลากรคนอื่นอพยพไปยังศูนย์บัญชาการช่วยเหลือทางทหารหมดแล้ว) และยังมีเครื่องบิน C-46 ที่เต็มไปด้วยผู้อพยพจอดอยู่ อะดัมส์ขึ้นเครื่องบินและเป็นเครื่องบินปีกตรึงลำสุดท้ายที่บินออกจากไซ่ง่อนในการอพยพ

หลังจากทำการยิงถล่มและค่อยๆ รุกคืบเข้าไปเป็นเวลาหนึ่งวัน ฝ่ายเวียดนามเหนือก็พร้อมที่จะทำการบุกตะลุยครั้งใหญ่เข้าไปในเมือง ในช่วงเช้าของวันที่ 30 เมษายน จุ๋งได้รับคำสั่งจากโพลิตบูโรให้โจมตี เขาจึงสั่งให้ผู้บัญชาการภาคสนามเคลื่อนทัพตรงไปยังสาธารณูปโภคสำคัญและจุดยุทธศาสตร์ในเมือง หน่วยของกองทัพเวียดนามเหนือหน่วยแรกที่เข้าไปในเมืองคือกองร้อยที่ 324 ประธานาธิบดีดูง วัน มินห์แห่งเวียดนามใต้ ที่เพิ่งดำรงตำแหน่งมาได้สามวัน ออกแถลงการณ์ยอมจำนนเมื่อเวลา 10.24 น. และขอให้กองกำลังเวียดนามใต้ "หยุดต่อสู้ อยู่ในความสงบ และไม่เคลื่อนพลไปไหน" และเชิญรัฐบาลปฏิวัติเฉพาะกาลมาร่วม "พิธีถ่ายโอนอำนาจอย่างเป็นระเบียบเพื่อหลีกเลี่ยงการเสียเลือดเนื้อของประชากรอย่างไม่จำเป็น"

อย่างไรก็ตาม ฝ่ายเวียดนามเหนือไม่สนใจที่จะเจรจาเพื่อครอบครองเมืองอย่างสันติ และใช้กำลังเข้ายึดเมือง และจับกุมมินห์ ประตูทำเนียบอิสรภาพถูกทำลายโดยรถถังของกองทัพเวียดนามเหนือขณะที่กำลังเข้าไป และธงเวียดกงถูกเชิญขึ้นเหนือทำเนียบในเวลา 11.30 น. ในเวลา 15.30 น. มินห์กระจายเสียงไปทางวิทยุ โดยแถลงว่า "ข้าพเจ้าประกาศรัฐบาลไซ่ง่อนสิ้นสุดลงในทุกระดับขั้น" การล่มสลายของรัฐบาลเวียดนามใต้จึงถือเป็นการยุติสงครามเวียดนามอย่างมีประสิทธิผล

หลังการยึด
----------

### ไซ่ง่อนเปลี่ยนมือ

ฝ่ายคอมมิวนิสต์เปลี่ยนชื่อเมืองเป็นนครโฮจิมินห์ ตามชื่อของอดีตประธานาธิบดีเวียดนามเหนือ แต่ตัวชื่อเองไม่ค่อยถูกใช้นัก นอกจากในธุระทางการ ความสงบค่อยๆ กลับคืนมา แม้ว่ากิจการและธุรกิจเป็นจำนวนมาก รวมไปถึงสถานทูตสหรัฐฯ ที่ถูกทิ้งร้างจะถูกปล้นไปหมดแล้ว ในขณะการติดต่อสื่อสารสู่โลกภายนอกถูกตัด ฝ่ายคอมมิวนิสต์พบว่า กลไกของพรรคคอมมิวนิสต์ในเวียดนามใต้นั้นอ่อนแอลงไป ส่วนหนึ่งก็เนื่องจากโครงการฟีนิกซ์ของ CIA ที่กำจัดเวียดกงไปเป็นจำนวนมาก กองทัพเวียดนามเหนือจึงทำหน้าที่ในการรักษาความสงบแทน พลเอกเตรียน วัน ตรา รองของพลเอกจุ๋ง ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้ว่าการชั่วคราว ทางการคอมมิวนิสต์ใหม่จัดงานเดินขบวนฉลองชัยชนะในวันที่ 7 พฤษภาคม

ตามข้อมูลของรัฐบาลฮานอย ชาวเวียดนามใต้มากกว่า 200,000 คน ซึ่งประกอบไปด้วยเจ้าหน้าที่รัฐและทหารถูกส่งไปยัง "ค่ายอบรมใหม่" ที่ๆ พวกเขาต้องเผชิญกับทารุณกรรม, โรคภัยไข้เจ็บและความอดอยาก

จุดมุ่งหมายอีกข้อหนึ่งของรัฐบาลคอมมิวนิสต์คือการลดจำนวนประชากรที่อาศัยอยู่ในไซ่ง่อน ซึ่งกลายเป็นเมืองที่เต็มไปด้วยคนที่เพิ่งเข้ามาอาศัยอยู่ระหว่างช่วงสงครามเป็นจำนวนมาก ทำให้มีมีปัญหาประชากรหนาแน่นเกินไปและมีอัตราการว่างงานสูง รัฐบาลทำการจัดตั้งชั้นเรียนเพื่ออบรมใหม่ให้กับอดีตทหารเวียดนามใต้ ที่ระบุให้นักเรียนย้ายออกจากเมืองไปทำกสิกรรมเพื่อแลกกับการได้รับสถานะพลเมืองของสังคมคืนมา มีการแจกข้าวให้กับคนยากจนเพื่อแลกกับสัญญาที่จะออกจากไซ่ง่อนไปยังชนบท ตามข้อมูลของรัฐบาล ภายในสองปีของการยึดเมือง มีคนย้ายออกจากไซ่ง่อนหนึ่งล้านคน

วันที่ 30 เมษายนถูกจัดให้เป็นวันรวมประเทศ หรือ*วันปลดแอก* (Ngày Giải Phóng) ซึ่งถือเป็นวันนักขัตฤกษ์ในเวียดนาม อย่างไรก็ตาม วันที่เวียดนามรวมประเทศกันอย่างเป็นทางการคือวันที่ 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2519

### การประเมินผลการอพยพ

มีการถกเถียงกันว่าการอพยพถือเป็นความสำเร็จหรือไม่ หลังจากสิ้นสุดสงคราม ปฏิบัติการฟรีเควียนท์วินด์ได้รับการประเมินโดยทั่วว่าเป็นความสำเร็จในระดับน่าพึงพอใจ แม้แต่หวั่น เตี๋ยง จุ๋งยังยอมรับในหนังสือบันทึกความทรงจำของเขา และหนังสือพิมพ์*นิวยอร์กไทม์ส*กล่าวว่าการอพยพถูกจัดการได้อย่างมีประสิทธิภาพและกล้าหาญ แต่ก็มีการตำหนิว่าการอพยพทางอากาศนั้นช้าเกินไปและไม่เด็ดขาด ทำให้อพยพประชาชนและทหารชาวเวียดนาม ที่ร่วมงานกับสหรัฐฯ ได้ไม่มากพอ

เอกอัครราชทูตมาร์ตินไม่สนใจคำตำหนิและกล่าวโทษ และไม่อธิบายแรงจูงใจใดๆ ของสิ่งที่เขาทำไปให้สื่อรับฟัง การกระทำของมาร์ตินสามารถตีผลออกได้สองด้าน ด้านหนึ่งเขาคือคนที่ยอมให้คนเวียดนามใต้ที่อาจจะหนีไม่พ้น หนีไปได้ แต่อีกด้านหนึ่ง เขาก็เป็นคนที่ทิ้งให้ชาวเวียดนามอีกหลายพันคนที่เหลือไม่สามารถหนีรอดไปได้ การอพยพอาจทำให้เกิดความตื่นตระหนก ซึ่งอาจทำให้ต้องสูญเสียชีวิตคนอเมริกัน หรืออาจเป็นไปในทางตรงกันข้าม อย่างไรก็ตาม ตั้งแต่ตอนเริ่มการอพยพ ประธานาธิบดีฟอร์ดและเฮนรี คิสซิงเจอร์คำนึงถึงเพียงแค่การอพยพบุคลากรอเมริกันที่สำคัญอยู่แล้ว

กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ประมาณการว่ามีลูกจ้างชาวเวียดนามที่ทำงานให้กับสถานทูตสหรัฐฯ ตั้งแต่อดีตมาจนถึงปัจจุบัน โดยรวมครอบครัวของพวกเขาไปด้วย มีจำนวนถึง 90,000 คน ในคำให้การของมาร์ตินต่อรัฐสภา เขายืนยันว่ามีการอพยพลูกจ้างเหล่านั้นออกไปเพียง 22,294 คนเท่านั้นในช่วงปลายเดือนเมษายน มีผู้ร่วมงานชาวเวียดนามเป็นหมื่นๆ คน ที่ทำงานร่วมกับหน่วยงานต่างๆ ของสหรัฐฯ ทั้งกระทรวงการต่างประเทศ, CIA, กองทัพ รวมไปถึงนายทหารอีกจำนวนมากที่เสี่ยงต่อการล้างแค้น และชะตากรรมของพวกเขานั้น ไม่มีผู้ใดทราบ

การรำลึก
--------

วันที่ 30 เมษายน เป็นวันปลดแอก หรือ วันรวมประเทศ และถือเป็นวันหยุดนักขัตฤกษ์ในเวียดนาม โดยผู้ทำงานจะได้หยุดควบกับวันที่ 1 พฤษภาคม ซึ่งเป็นวันแรงงานสากล และจะมีการจัดงานเฉลิมฉลองทั่วประเทศ

แต่สำหรับผู้ลี้ภัยชาวเวียดนามในสหรัฐฯ และประเทศอื่นๆ แล้ว สัปดาห์ของวันที่ 30 ถูกเรียกว่า**เมษาฯ ทมิฬ** และถือว่าวันนี้เป็นรำลึกถึงการเสียกรุงไซ่ง่อน มีการตีความเมษาฯ ทมิฬในหลายรูปแบบ บ้างก็บอกว่าเป็นวันที่เป็นสัญลักษณ์แห่งการทอดทิ้งของชาวอเมริกัน หรือเป็นวันที่เป็นอนุสรณ์แห่งสงครามและการอพยพครั้งใหญ่ที่ตามมา

อ้างอิง
-------

1. ↑  Lam, Andrew (29 April 2015). "Op-Ed: Is it Liberation Day or Defeat Day in Saigon?". *Los Angeles Times*. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 16 February 2016. สืบค้นเมื่อ 13 February 2016.
2. ↑  Austin, Lewis C. (1 October 1976). "Giai Phong! The Fall and Liberation of Saigon, by Tiziano Terzani". *Foreign Affairs*. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 16 February 2016. สืบค้นเมื่อ 13 February 2016.
3. ↑  Long, Ngo Vinh (1993). "Post-Paris Agreement Struggles and the Fall of Saigon". ใน Werner, Jayne Susan; Huynh, Luu Doan (บ.ก.). *The Vietnam War: Vietnamese and American Perspectives*. M.E. Sharpe. p. 204. ISBN 9780765638632.; Thap, Nguyen Thi (2012). "Returning to my Home Village". ใน Dutton, George; Werner, Jayne; Whitmore, John K. (บ.ก.). *Sources of Vietnamese Tradition*. Columbia University Press. pp. 547–53. ISBN 9780231511100.
4. ↑  Walsh, Kenneth T. (30 April 2015). "The U.S. and Vietnam: 40 Years After the Fall of Saigon". *U.S. News & World Report*. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 4 November 2018. สืบค้นเมื่อ 3 November 2018..
5. ↑  Dunham and Quinlan, 202.
6. ↑  "Black April". *Los Angeles Times*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 21 December 2013. สืบค้นเมื่อ 7 December 2013.
7. 1 2  "Black April". *UNAVSA Knowledge*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 10 December 2013. สืบค้นเมื่อ 7 December 2013.
8. ↑  "April 30th 1975, betrayed and abandoned". *vnafmamn.com*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 10 November 2013. สืบค้นเมื่อ 7 December 2013.
9. ↑  Secretary of State. "Assembly Concurrent Resolution No. 220 Chapter 74 Relative to Black April Memorial Week". *Legislative Counsel's Digest*. California Legislative Information. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 12 December 2013. สืบค้นเมื่อ 7 December 2013.
10. ↑  Kurhi, Eric (30 April 2013). "Black April ceremony honors Vietnam War soldiers in San Jose". *San Jose Mercury News*. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 11 December 2013. สืบค้นเมื่อ 7 December 2013.
11. ↑  Bharath, Deepa (29 April 2011). "O.C. Black April events commemorate fall of Saigon". *Orange County Register*. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 12 December 2013. สืบค้นเมื่อ 7 December 2013.
12. ↑  Bharath, Deepa (25 April 2008). "Black April events commemorate fall of Saigon". *Orange County Register*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 18 May 2009. สืบค้นเมื่อ 28 May 2009.
13. ↑  "Audio Slideshow: Black April". *Los Angeles Times*. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 4 May 2009. สืบค้นเมื่อ 28 May 2009.
14. ↑  Trần, Mỹ-Thuận (30 April 2009). "Orange County's Vietnamese immigrants reflect on historic moment". *Los Angeles Times*. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 3 May 2009. สืบค้นเมื่อ 28 May 2009.
15. ↑  Dzũng, Đỗ (30 April 2009). "Tưởng niệm Tháng Tư Đen ở Quận Cam". Báo Người Việt. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2 May 2009. สืบค้นเมื่อ 28 May 2009.
16. ↑  Todd, 433.
17. ↑  Tanner, 303.
18. ↑  Dawson, xiii.
19. ↑  Snepp, 280.
20. ↑  Todd, 248.
21. ↑  Todd, 249.
22. ↑  NEWS.BBC.co.uk BBC on this Day | 21 | 1975: Vietnam's President Thieu resigns.
23. 1 2 3  Dawson, xv.
24. ↑  Weinraub.
25. ↑  Pike.
26. ↑  Tanner, 312.
27. ↑  Dawson, xiv.
28. ↑  Butterfield.
29. ↑  Snepp, 312.
30. ↑  Dunham and Quinlan, 157; Snepp, 304
31. ↑  Kissinger, 540-1.
32. ↑  Snepp, 330.
33. ↑  Snepp, 303.
34. ↑  Snepp, 352.
35. ↑  Brown, 318.
36. ↑  Todd, 311.
37. ↑  Snepp, 287
38. ↑  Snepp, 316.
39. ↑  Snepp, 289.
40. ↑  Snepp, 319
41. ↑  Todd, 296.
42. ↑  Todd, 298.
43. ↑  Smith.
44. ↑  Tanner, 313.
45. ↑  Todd, 353.
46. ↑  Accounts of Operation Frequent Wind can be found in Spencer (s.v. "FREQUENT WIND, Operation"), Todd (346-387), and Isaacs.
47. ↑  Esper, George, "*Copters Ending Vietnam Era*", The Washington Star, Washington, D.C. Tuesday April 29, 1975, page A-1.
48. ↑  Todd, 366.
49. ↑  Todd, 367.
50. ↑  Isaccs บอกจำนวนของชาวเวียดนามที่ถูกปล่อยทิ้งไว้ อยู่ที่ 420 คน
51. ↑  Snepp, 478.
52. 1 2  Tanner, 314.
53. ↑  Todd, 370.
54. ↑  Todd, 347.
55. ↑  Snepp, 551.
56. 1 2  Snepp, 568.
57. ↑  Associated Press, "Minh Surrenders, Vietcong In Saigon".
58. 1 2  Dawson, 351.
59. ↑  Dawson, xvi.
60. ↑  Snepp, 569.
61. ↑  *New York Times*, "The Americans Depart".
62. ↑  Snepp, 565.
63. ↑  "News: Black April events commemorate fall of Saigon | april, black, saigon, little, vietnam - OCRegister.com". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2009-05-18. สืบค้นเมื่อ 2012-05-03.
64. ↑  "Black April 30th 1975". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-03-03. สืบค้นเมื่อ 2012-05-03.

อ่านเพิ่ม
---------

* Adams, E. G. "The Beginning of the End". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 20 July 2011.
* Brown, Weldon A. (1976). *The Last Chopper: The Dénouement of the American Role in Vietnam, 1963–1975*. Kennikat Press. ISBN 0-8046-9121-5.
* Butler, David (1985). *The Fall of Saigon*. New York: Simon and Schuster. ISBN 0-671-46675-5.
* Dawson, Alan (1977). *55 Days: The Fall of South Vietnam*. Prentice-Hall. ISBN 0-13-314476-3.
* Dunham, George R.; Quinlan, David A. (1990). *U.S. Marines in Vietnam: The Bitter End, 1973–1975* (PDF). Washington DC: History and Museums Division, Headquarters, U.S. Marine Corps. ISBN 978-0-16-026455-9.
* Engelmann, Larry (1990). *Tears before the Rain: An Oral History of the Fall of South Vietnam*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-505386-9.
* Isaacs, Arnold (1983). *Without Honor: Defeat in Vietnam and Cambodia*. The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-6107-1.
* Kissinger, Henry (2003). *Ending the Vietnam War: A History of America's Involvement in and Extrication from the Vietnam War*. Simon & Schuster. ISBN 0-7432-1532-X.
* Pike, Douglas (1970). "The Viet-Cong Strategy of Terror" (PDF). *vietnam.ttu.edu*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 20 July 2011. สืบค้นเมื่อ 18 January 2007.
* Smith, Homer D. (22 May 1975). "The Final Forty-Five Days in Vietnam" (PDF). *vietnam.ttu.edu*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 20 July 2011. สืบค้นเมื่อ 16 January 2007.
* Snepp, Frank (1977). *Decent Interval: An Insider's Account of Saigon's Indecent End Told by the CIA's Chief Strategy Analyst in Vietnam*. Random House. ISBN 0-394-40743-1.
* Tanner, Stephen (2000). *Epic Retreats: From 1776 to the Evacuation of Saigon*. Sarpedon. ISBN 1-885119-57-7. (See especially p. 273 and on.)
* Todd, Olivier (1990). *Cruel April: The Fall of Saigon*. W W Norton & Company. ISBN 0-393-02787-2. (originally published in 1987 in French)
* Tucker, Spencer C. บ.ก. (1998). *Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History*. Oxford University Press. ISBN 0-874-36983-5.
* Văn Tiến Dũng (1977). *Our Great Spring Victory: An Account of the Liberation of South Vietnam*. Monthly Review Press. ISBN 0-85345-409-4.
* Willbanks, James H. (2004). *Abandoning Vietnam: How America Left and South Vietnam Lost Its War*. University Press of Kansas. ISBN 978-0-7006-1331-1.
* "The Americans Depart". *The New York Times*. 30 April 1975. p. 37.
* Moise, Edwin E. (1988). "Nationalism and Communism in Vietnam". *Journal of Third World Studies*. University Press of Florida. **5** (2): 6–22. JSTOR 45193059.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* "Saigon's Finale" – *The New York Times*.
* "1975: Saigon surrenders" – *BBC News*.
* ภาพยนตร์สั้น *Fall of Saigon (1975)* สามารถดาวน์โหลดได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายที่อินเทอร์เน็ตอาร์ไคฟ์
* Last Days in Vietnam on Youtube