**โตกีโปนา** (โตกีโปนา: *toki pona*; มักแปลว่า 'ภาษาที่ดี'; สัทอักษรสากล: [ˈtoki ˈpona] เกี่ยวกับเสียงนี้ ออกเสียง  (วิธีใช้·ข้อมูล) ) เป็นภาษาประดิษฐ์ที่เป็นที่รู้จักจากการมีคำศัพท์ขนาดเล็ก เรียบง่าย และง่ายต่อการได้มา ภาษานี้สร้างขึ้นโดย Sonja Lang นักภาษาศาสตร์และนักแปลภาษาชาวแคนาดา เพื่อลดความซับซ้อนของความคิดและการสื่อสาร มีการเผยแพร่แบบร่างแรกทางออนไลน์ใน ค.ศ. 2001 ก่อนจะเผยแพร่รูปเต็มในหนังสือ *Toki Pona: The Language of Good* ใน ค.ศ. 2014

โตกีโปนาเป็นภาษาโดดเดี่ยวที่มีเพียง 14 หน่วยเสียง และคุณสมบัติพื้นฐานของลัทธิจุลนิยม โดยมุ่งเน้นไปยังแนวคิดที่เรียบง่ายและใกล้เคียงสากลเพื่อเพิ่มการแสดงออกจากคำเพียงไม่กี่คำ ในหนังสือ *Toki Pona: The Language of Good* Lang เสนอคำศัพท์ระมาณ 120 คำ ส่วน *Toki Pona Dictionary* ในภายหลังระบุศัพท์ที่"จำเป็น"ถึง 137 คำและศัพท์ที่ไม่ค่อยใช้จำนวนหนึ่ง คำเหล่านี้ออกเสียงง่ายในทุกภาษา ซึ่งช่วยให้เป็นสะพานเชื่อมระหว่างคนต่างวัฒนธรรม อย่างไรก็ตาม ภาษานี้ไม่ได้สร้างเป็นภาษาช่วยสื่อสารนานาชาติ โดยส่วนหนึ่งได้แรงบันดาลใจจากปรัชญาลัทธิเต๋า ภาษานี้ได้รับการออกแบบมาเพื่อช่วยให้ผู้ใช้มีการเจาะจงกับสิ่งพื้นฐานและส่งเสริมการคิดเชิงบวกตามข้อสันนิษฐาน Sapir–Whorf แม้จะมีคำศัพท์เพียงเล็กน้อย แต่ผู้พูดก็สามารถเข้าใจและสื่อสารได้ โดยส่วนใหญ่อาศัยบริบทและการผสมคำเพื่อแสดงความหมายที่เฉพาะเจาะจงมากขึ้น

หลังการสร้างช่วงแรก มีการพัฒนาชุมชนผู้พูดภาษาขนาดเล็กในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 2000 ในขณะที่กิจกรรมส่วนใหญ่จักในโลกออนไลน์ที่ห้องแชต สื่อสังคม และในกลุ่มออนไลน์

ศัพทมูลวิทยา
------------

ชื่อภาษานี้ประกอบด้วยสองส่วน คือ *toki* ('ภาษา') แผลงมาจากคำว่า *tok* ในตอกปีซิน ซึ่งแผลงมาจากคำว่า *talk* ในภาษาอังกฤษ และ *pona* ('ดี/เรียบง่าย') แผลงมาจากคำว่า *bona* ในภาษาเอสเปรันโต ซึ่งแผลงมาจากคำว่า *bonus* ในภาษาละติน

สัทวิทยา
--------

ตารางแสดงการออกเสียงในโตกีโปนา
โตกีโปนาใช้เสียงพยัญชนะเก้าตัว (/p, t, k, s, m, n, l, j, w/) และเสียงสระห้าตัว (/a, e, i, o, u/) โดยพยางค์แรกของคำจะต้องเน้นเสียงเสมอ ภาษานี้ไม่มีสระเสียงยาว วรรณยุกต์ อักษรนำ อักษรควบกล้ำ

วงศัพท์
-------

ชื่อของอวัยวะในร่างกายในโตกีโปนา
รากคำทั้ง 120 คำได้รับการออกแบบมาภายใต้เงื่อนไขของการมีชีวิตที่เรียบง่าย เนื่องจากภาษานี้มีรากคำน้อยมาก คำจากภาษาอื่นๆ จึงถูกสร้างขึ้นโดยการผสมรากคำเข้าด้วยกัน เช่น คำว่าสอน จะแปลว่า pana e sona ที่มีความหมายโดยตรงว่า ให้ความรู้

หลักไวยากรณ์
------------

โตกีโปนาใช้รูปแบบประโยคแบบ ประธาน-กริยา-กรรม โดยคำว่า li ใช้เพื่อบ่งบอกภาคแสดง และ e ใช้บ่งบอกกรรม เช่น สัตว์กินผลไม้ จะแปลได้ว่า soweli li moku e kili แต่ถ้าประธานเป็น mi (ฉัน) หรือ sina (เธอ) ก็ไม่ต้องใช้ li เช่น ฉันกินผลไม้ จะแปลได้ว่า mi moku e kili ไม่ใช่ mi li moku e kili

คำคุณศัพท์จะอยู่หลังคำนามที่มันขยายเหมือนในภาษาไทย เช่น คนที่ดี จะแปลได้ว่า jan pona เพราะโตกีโปนามีคำเพียงไม่มาก และแต่ละคำมีได้หลายความหมาย เราจึงจะสามารถใช้คำคุณศัพท์ในการเจาะจงได้ เช่น ในภาษาโตกีโปนาไม่มีคำว่า รถ จึงใช้คำว่า tomo tawa (ห้องเคลื่อนที่) แทนคำว่ารถ

หากมีหลายคำคุณศัพท์ ให้ใช้ *pi* ซึ่งสามารถแปลคร่าวๆได้ว่า "แห่ง" ในการแยกคำคุณศัพท์ หากไม่มีคำว่า *pi* ให้เรียงจากซ้ายไปขวา เช่น

*tomo telo* = ห้องน้ำ

*telo nasa* = น้ำประหลาด = สุรา

*tomo telo nasa* = ห้องน้ำประหลาด

*tomo pi telo nasa* = ห้องสุรา = บาร์

โตกีโปนาไม่สามารถเปรียบเทียบได้ เช่น ประโยคที่ว่า "ผลไม้อร่อยกว่าแมลง" เราต้องแยกเป็น 2 ประโยค ก็คือ *"kili li moku pona. pipi li moku ike"* ซึ่งแปลคร่าวๆได้ว่า "ผลไม้เป็นอาหารที่ดี แมลงเป็นอาหารที่ไม่ดี"

ประโยคปฏิเสธ ให้ใช้ *ala* เติมข้างหลังคำกริยา เช่น "*soweli li moku e telo*" แปลว่า "สัตว์ดื่มน้ำ" และ "*soweli li moku ala e telo*" แปลว่า "สัตว์ไม่ดื่มน้ำ"

วิสามานยนาม
-----------

วิสามานยนามหรือนามชี้เฉพาะในโตกีโปนานั้น ต้องขึ้นต้นด้วย นามต้น เพื่อบอกว่านามนั้นคืออะไร ตามด้วยชื่อของคำวิสามานยนามนั้นที่ถูกสะกดแบบถูกหลักสัทวิทยา เช่น

สมชาย = jan Sonsa ใช้คำว่า jan ขึ้นต้น ซึ่งแปลได้ว่า บุคคล

ไมโครซอฟท์ = kulupu Mikoso ใช้คำว่า kulupu ขึ้นต้น ซึ่งแปลได้ว่า กลุ่ม หรือ บริษัท

วิกิพีเดีย = lipu Wikipesija ใช้คำว่า lipu ขึ้นต้น ซึ่งแปลได้ว่า กระดาษ หรือ เว็บไซต์

รัสเซีย = ma Losi ใช้คำว่า ma ขึ้นต้น ซึ่งแปลได้ว่า แผ่นดิน หรือ ประเทศ

หากเป็นชื่อสถานที่ ให้ใช้คำที่คนจากสถานที่นั้นใช้เรียกสถานที่ของตน ไม่ใช่คำที่คนอื่นเรียกสถานที่นั้น เช่น

เยอรมนี = Deutschland = ma Tosi ใช้คำว่า Deutschland ไม่ใช้คำว่า Germany

ตัวอย่าง
--------

### วันทามารีย์

***jan Meli o*** (วันทามารีย์ แปลโดย Tobias Merkle, 2020)

> *jan Meli o,  
> 
> kon sewi li suli insa sina.  
> 
> wan sewi li poka sina.  
> 
> lon meli la, wan sewi li pona e sina.  
> 
> kili pona pi insa sina li sewi Jesu.  
> 
> jan Meli sewi o!  
> 
> mama pi jan sewi o!  
> 
> tenpo ni la, tenpo pi moli mi mute la,  
> 
> o toki tawa wan sewi tan mi mute jan ike.  
> 
> awen.*
> 
> 

### ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน

**ข้อที่ 1 ของปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน**

> *jan ali li kama lon nasin ni: ona li ken tawa li ken pali. jan ali li kama lon sama. jan ali li jo e ken pi pilin suli. jan ali li ken pali e wile pona ona. jan ali li jo e ken pi sona pona e ken pi pali pona. jan ali li wile pali nasin ni: ona li jan pona pi jan ante.*
> 
> 

### หอคอยบาเบล

***ma tomo Pape*** (เรื่องราวหอคอยบาเบล แปลโดย Bryant J. Knight, 2005)

> *jan ali li kepeken e toki sama. jan li kama tan nasin pi kama suno li kama tawa ma Sinale li awen lon ni. jan li toki e ni: "o kama! mi mute o pali e kiwen. o seli e ona". jan mute li toki e ni: "o kama! mi mute o pali e tomo mute e tomo palisa suli. sewi pi tomo palisa li lon sewi kon. nimi pi mi mute o kama suli! mi wile ala e ni: mi mute li lon ma ante mute". jan sewi Jawe li kama anpa li lukin e ma tomo e tomo palisa. jan sewi Jawe li toki e ni: "jan li lon ma wan li kepeken e toki sama li pali e tomo palisa. tenpo ni la ona li ken pali e ijo ike mute. mi wile tawa anpa li wile pakala e toki pi jan mute ni. mi wile e ni: jan li sona ala e toki pi jan ante". jan sewi Jawe li kama e ni: jan li lon ma mute li ken ala pali e tomo. nimi pi ma tomo ni li Pape tan ni: jan sewi Jawe li pakala e toki pi jan ali. jan sewi Jawe li tawa e jan tawa ma mute tan ma tomo Pape.*
> 
>

หมายเหตุ
--------

1. ↑  ในโตกีโปนา ใช้อักษรตัวใหญ่กับชื่อเฉพาะเท่านั้น เช่นชื่อบุคคล
2. ↑  *toki* ในคำนามหมายถึง 'ภาษา', 'พูด' และ 'การสื่อสาร' *pona* ในคำคุณศัพท์หมายถึง 'ดี', 'สันติสุข' และ 'เรียบง่าย'
3. ↑  ก่อนการตีพิมพ์ *Toki Pona: The Language of Good* ภาษานี้มีคำศัพท์ถึง 118 คำ ในช่วงระหว่างนั้นถึงการตีพิมพ์ *Toki Pona Dictionary* มีการนับจำรนวนคำในเล่มก่อนหน้า (*nimi pu*) ในขอบเขตระหว่าง 120 ถึง 125 *Toki Pona Dictionary* เพิ่มศัพท์ใหม่ที่"จำเป็น"ถึง 16 คำ (*nimi ku suli*) และระบุข้างหลังว่ามีศัพท์ทั้งหมด 137 คำ

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3 4  Blahuš, Marek (November 2011). Fiedler, Sabine (บ.ก.). "Toki Pona: eine minimalistische Plansprache" [Toki Pona: A Minimalistic Planned Language] (PDF). *Interlinguistische Informationen* (ภาษาเยอรมัน). Berlin. **18**: 51–55. ISSN 1432-3567.
2. ↑  Rogers, Steven D. (2011). "Part I: Made-Up Languages – Toki pona". *A Dictionary of Made-Up Languages*. United States of America: Adams Media. ISBN 978-1440528170.
3. 1 2  Lang 2014, p. 125–134.
4. 1 2 3  Morin, Roc (2015-07-15). "How to Say (Almost) Everything in a Hundred-Word Language". *The Atlantic*. สืบค้นเมื่อ 2019-08-01.
5. 1 2 3 4  Roberts, Siobhan (2007-07-09). "Canadian has people talking about lingo she created". *The Globe and Mail* (ภาษาอังกฤษแบบแคนาดา). สืบค้นเมื่อ 2017-03-10.
6. ↑  Thomas, Simon (2018-03-27). "Exploring Toki Pona: do we need more than 120 words?". *Oxford Dictionaries*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2019-05-11. สืบค้นเมื่อ 2019-02-03.
7. ↑  Lang 2014, p. 134.
8. ↑  "Classic Word List (Improved!)". *tokipona.net*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2018-10-30. สืบค้นเมื่อ 2019-01-07.
9. ↑  Lang 2021, p. 22–23.
10. ↑  Lang 2021, back cover.
11. ↑  Lang 2014, p. 10.
12. ↑  Јовановић, Тијана (Tijana Jovanović) (2006-12-15). "Вештачки језици (Veštački jezici)" [Artificial languages]. *Политикин Забавник (Politikin Zabavnik)* (ภาษาเซอร์เบีย) (2862). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2007-06-10.
13. 1 2  "Toki Pona word origins". *tokipona.org*. 2009-09-28. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2010-03-08.
14. ↑  "Ave Maria". *jonathangabel.com*. สืบค้นเมื่อ 2020-08-10.
15. ↑  "Toki Pona". *Omniglot: the online encyclopedia of writing systems & languages*. สืบค้นเมื่อ 2019-01-13.
16. ↑  "ma tomo Pape". *suno pona*. สืบค้นเมื่อ 2019-01-12.

บรรณานุกรม
----------

* Lang, Sonja (2014). *Toki Pona: The Language of Good*. Tawhid. ISBN 978-0978292300. OCLC 921253340.
	+ This book was translated as: Lang, Sonja; Strake, Julius (2021). *Toki Pona: Die Sprache des Guten* [*Toki Pona: The Language of Good*] (ภาษาเยอรมัน). Independently published (ตีพิมพ์ 2021-12-01). ISBN 979-8770755251.
	+ This book was translated as: Lang, Sonja (2016). *Toki Pona : la langue du bien* (ภาษาฝรั่งเศส). Tawhid. ISBN 978-0978292355.
* Lang, Sonja (2021). *Toki Pona Dictionary*. Illustrated by Vacon Sartirani. Tawhid. ISBN 978-0978292362.
* Cárdenas, Eliazar Parra (2013). *Toki pona en 76 ilustritaj lecionoj* [*Toki Pona in 76 illustrated lessons*] (ภาษาเอสเปรันโต). แปลโดย Blahuš, Marek. Partizánske, Slovakia: Espero. ISBN 978-80-89366-20-0.
* *Toki Pona Stories: akesi seli lili* [*The Little Dragon*]. 2020. ISBN 979-8637271252.
* Samys, Ret (2021-09-06). *ma pi kulupu tu* [*The Land of Two Peoples*] (ภาษาเยอรมัน). Berlin, Germany: Holtzbrinck Publishing Group. ISBN 9783754161654.
	+ This book was translated as: Samys, Ret (2021-09-06). *ma pi kulupu tu* [*The Land of Two Peoples*] (ภาษาอังกฤษ). Berlin, Germany: Holtzbrinck Publishing Group. ISBN 9783754161647.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

**โตกีโปนา** ที่โครงการพี่น้องของวิกิพีเดีย

* หาความหมายจากวิกิพจนานุกรม
* ภาพและสื่อจากคอมมอนส์
* คำคมจากวิกิคำคม
* หนังสือจากวิกิตำรา
* ข้อมูลจากวิกิสนเทศ

* เว็บไซต์ทางการ – เว็บไซต์ของผู้สร้าง
* Toki Pona dictionary
* lipu sona pona (toki pona course) เก็บถาวร 2022-02-24 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Video lessons by jan Misali on YouTube
	+ updated video lessons by jan Misali (as of yet unfinished video series)
* *lipu Wikipesija*, wiki-based encyclopedia in Toki Pona
	+ Where is Toki Pona used? – A page with many links to Toki Pona related websites.