**เจมส์ โลว์** (อังกฤษ: James Low; ค.ศ. 1791–1852) เป็นเจ้าหน้าที่บริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษที่ประจำอยู่ที่ปีนัง มีผลงานเขียนเกี่ยวกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ที่สำคัญ คือ *A Grammar of the Thai or Siamese Language*, *A Translation of the Keddah Annals termed Merong Mahawangsa* และ *Journal of Public Mission to Raja of Ligor* ที่แปลเป็นไทยในชื่อ *จดหมายเหตุเจมส์ โลว์*

ประวัติ
-------

เจมส์ โลว์ เป็นชาวเมืองกลาสโกว์ สกอตแลนด์ เริ่มทำงานกับบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษในฐานะนายทหารประจำกองพันทหารราบพื้นเมืองที่ 46 แห่งมัทราส และถูกส่งมาที่ปีนังเมื่อ ค.ศ. 1818 ภายหลังเจมส์ โลว์ ได้รับหน้าที่กิจการพลเรือน โดยตำแหน่่งสุดท้ายเท่าที่ค้นได้คือได้เลื่อนยศเป็นพันเอก ตำแหน่งรองข้าหลวงปีนัง ขณะที่อยู่ปีนังเขาเรียนรู้ภาษาไทยและภาษามลายู ในปี ค.ศ. 1822 เขาแต่งตำราสอนภาษาไทยให้ชาวต่างประเทศ และส่งไปให้ดิเอเชียทิกโซไซตี (The Asiatic Society) ที่กัลกัตตาพิจารณาจัดพิมพ์ จนได้รับการตีพิมพ์เมื่อ ค.ศ. 1828 โดยการสนับสนุนของข้าหลวงใหญ่ที่สเตรตส์เซตเทิลเมนต์

ข้าหลวงอังกฤษประจำปีนังจึงได้แต่งตั้งให้ร้อยโทเจมส์ โลว์ เป็นทูตไปยังนครศรีธรรมราชเพื่อชี้แจงสถานการณ์สงครามระหว่างอังกฤษกับพม่าที่กำลังดำเนินอยู่ใน ค.ศ. 1824 อังกฤษต้องการชักชวนให้เจ้าเมืองนครศรีธรรมราชหรือราชสำนักสยามเข้าร่วมรบกับฝ่ายอังกฤษ รวมถึงเจรจาเรื่องเกี่ยวกับไทรบุรี ปีนัง ดินแดนทางตอนใต้ของอังวะ การว่าจ้างเรือและความต้องการเสบียงข้าวเปลือกและข้าวสารจากตรัง ปะลิส และไทรบุรีซึ่งเป็นเมืองที่ขึ้นกับนครศรีธรรมราช แต่เจมส์ โลว์ไม่สามารถเข้าพบเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชได้สำเร็จ

งานเขียน
--------

แผนที่ใน *A Dissertation on the Soil & Agriculture of the British Settlement of Penang* (1836)
บันทึกรายวันของร้อยโทเจมส์ โลว์ และเอกสารแนบท้ายปรากฏอยู่ในหนังสือ *Factory Record, Straits Settlement vol. 98* มีชื่อเรื่อง *Journal of Public Mission to Raja of Ligor* สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ โปรดให้คัดมาจากหอจดหมายเหตุต่างประเทศ กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากรรวบรวมในชุด *Record of the Relations between Siam and Straits Settlement vol.7* ภายหลังได้แปลเรื่อง *Journal of Public Mission to Raja of Ligor* เป็นภาษาไทยโดยให้ชื่อว่า *จดหมายเหตุเจมส์ โลว์* พิมพ์เผยแพร่ครั้งแรก พ.ศ. 2519 และครั้งที่ 2 พ.ศ. 2542

ตำราไวยากรณ์ไทยชื่อ *A Grammar of the Thai or Siamese Language* (เขียน ค.ศ. 1822 พิมพ์ ค.ศ. 1828) ซึ่งถือเป็นหลักฐานเก่าแก่ที่สุดของตัวพิมพ์ไทยที่พบในขณะนี้ โดยสันนิษฐานว่าหนังสือเล่มนี้อาจทำขึ้นจากตัวพิมพ์ไทยชุดเดียวกันกับที่แอน จัดสันออกแบบไว้

*A Translation of the Keddah Annals termed Merong Mahawangsa* พิมพ์ ค.ศ. 1849 โลว์ชี้แจงไว้ในบทเกริ่นนำว่า ได้แปลต้นฉบับฮีกายัตมะโรงมหาวงศ์ ที่รู้จักกันในชื่อพงศาวดารเมืองไทรบุรี

*The British settlement of Penang* พิมพ์ ค.ศ. 1836

*Dissertation on the soil and agriculture of the British settlement of Penang* พิมพ์ ค.ศ. 1852

อ้างอิง
-------

1. ↑  "Low, James, 1791-1852". British National Bibliography.
2. ↑  สุกัญญา บำรุงสุข. "เจมส์ โลว์ กับการแสวงหาความรู้ของนักอาณานิคม".
3. ↑  เพชรรุ่ง เทียนปิ๋วโรจน์. "จดหมายเหตุเจมส์ โลว์: ภาพสะท้อนประวัติศาสตร์หัวเมืองปักษ์ใต้ ฝั่งทะเลตะวันตกสมัยต้นรัตนโกสินทร์" (PDF). มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2021-07-13. สืบค้นเมื่อ 2021-07-13.
4. ↑  "การสร้างตัวพิมพ์อักษรไทย". สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ.
5. ↑  จุฑารัตน์ อัศววัชรินทร์ (4 ตุลาคม 2562). "ตัวพิมพ์ไทยเกิดครั้งแรกในพม่า เชลยที่ถูกพม่าจับช่วงเสียกรุงครั้งที่ 2 เป็นตัวแปรสำคัญ". ศิลปวัฒนธรรม.
6. ↑  พิเชฐ แสงทอง. "กรณี "รัก-สาม-เศร้า" ที่แหลมมลายู".
7. ↑  "The British settlement of Penang / James Low". British National Bibliography.