**นักงานมหาวิทยาลัย** *หรือ* **พนักงานในสถาบันอุดมศึกษา** คือ บุคคลซึ่งได้รับการจ้างตามสัญญาจ้างให้ปฏิบัติหน้าที่ราชการในสถาบันอุดมศึกษา โดยได้รับค่าจ้างหรือค่าตอบแทนจากเงินงบประมาณแผ่นดิน หรือเงินรายได้ของสถาบันอุดมศึกษา

ประวัติ
-------

ในอดีตมีการกำหนดให้บุคลากรที่ปฏิบัติหน้าที่ราชการในสถาบันอุดมศึกษา มีสถานะเป็นข้าราชการพลเรือนในสถาบันอุดมศึกษา เมื่อ พ.ศ. 2507 ต่อมาในปี พ.ศ. 2542 คณะรัฐมนตรีได้มีมติให้จัดจ้างพนักงานทดแทนอัตราข้าราชการพลเรือนในมหาวิทยาลัย เพื่อรองรับการออกนอกระบบในปี พ.ศ. 2545 โดยให้ได้รับเงินเดือนเพิ่มที่มากกว่าข้าราชการ โดยมีอัตราในการจ้างพนักงานมหาวิทยาลัย เพิ่มขึ้น 1.7 เท่า สำหรับข้าราชการ สาย ก. และเพิ่มขึ้น 1.5 เท่า สำหรับข้าราชการ สาย ข. และ สาย ค. ตามข้อเสนอของคณะกรรมการกำหนดเป้าหมายและนโยบายกำลังคนภาครัฐ (คปร.) ซึ่งมีนายพิชัย รัตตกุล รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธาน จึงเป็นจุดเริ่มต้นของการกำหนดอัตราพนักงานมหาวิทยาลัย ทดแทนอัตราข้าราชการ ซึ่งเงิน 1.7 เท่า และ 1.5 เท่า ไม่ใช่เงินเดือนทั้งหมด แต่เป็นเงินที่รัฐบาลจัดสรรเพื่อจ้างพนักงาน 1 อัตรา เมื่อหักเงินกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ เงินสวัสดิการ และอื่นๆ ที่เหลือจึงเป็นเงินเดือน

ต่อมาในปี พ.ศ. 2551 ได้มีการตราพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือนในสถาบันอุดมศึกษา ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2551 ขึ้น จึงมีการกำหนดเกี่ยวกับพนักงานมหาวิทยาลัย อย่างเป็นทางการ

ปัจจุบันในสถาบันอุดมศึกษาไม่มีการบรรจุและแต่งตั้งข้าราชการพลเรือนในสถาบันอุดมศึกษาแล้ว โดยสถาบันอุดมศึกษาต่างๆ จะใช้การบรรจุและแต่งตั้งพนักงานมหาวิทยาลัยทดแทนอัตราข้าราชการเดิม ซึ่งพนักงานมหาวิทยาลัย มีสิทธิที่จะได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งทางวิชาการ และตำแหน่งผู้บริหารเช่นเดียวกันกับข้าราชการพลเรือนในสถาบันอุดมศึกษา

คุณสมบัติของบุคคลที่จะบรรจุเข้าเป็นพนักงานมหาวิทยาลัย
-----------------------------------------------------

ผู้ที่จะบรรจุเข้ารับราชการหรือปฏิบัติงานเป็นพนักงานมหาวิทยาลัย ต้องมีคุณสมบัติทั่วไป ดังนี้

* มีสัญชาติไทย
* มีอายุไม่ต่ำกว่า 18 ปีบริบูรณ์
* เป็นผู้เลื่อมใสในการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข

และไม่มีลักษณะต้องห้ามลักษณะต้องห้ามตามพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือนในสถาบันอุดมศึกษา

ประเภท
------

พนักงานมหาวิทยาลัย แบ่งออกเป็น 3 ประเภท เช่นเดียวกับข้าราชการพลเรือนในสถาบันอุดมศึกษา ได้แก่

* (ก) ตำแหน่งวิชาการ ซึ่งทำหน้าที่สอนและวิจัย ได้แก่
	+ ศาสตราจารย์
	+ รองศาสตราจารย์
	+ ผู้ช่วยศาสตราจารย์
	+ อาจารย์
* (ข) ตำแหน่งประเภทผู้บริหาร ได้แก่
	+ อธิการบดี
	+ รองอธิการบดี
	+ คณบดี
	+ หัวหน้าหน่วยงานที่เรียกชื่ออย่างอื่นที่มีฐานะเทียบเท่าคณะ
	+ ผู้ช่วยอธิการบดี
	+ รองคณบดีหรือรองหัวหน้าหน่วยงานที่เรียกชื่ออย่างอื่นที่มีฐานะเทียบเท่าคณะ
	+ ผู้อำนวยการสำนักงานอธิการบดี ผู้อำนวยการสำนักงานวิทยาเขต ผู้อำนวยการกอง หรือหัวหน้าหน่วยงานที่เรียกชื่ออย่างอื่นที่มีฐานะเทียบเท่ากอง
* (ค) ตำแหน่งประเภทวิชาชีพเฉพาะ หรือเชี่ยวชาญเฉพาะ ได้แก่
	+ ระดับเชี่ยวชาญพิเศษ
	+ ระดับเชี่ยวชาญ
	+ ระดับชำนาญการพิเศษ
	+ ระดับชำนาญการ
	+ ระดับปฏิบัติการ
* (ง) ตำแหน่งประเภททั่วไป ได้แก่
	+ ระดับชำนาญงานพิเศษ
	+ ระดับชำนาญงาน
	+ ระดับปฏิบัติงาน

การขอพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์
-----------------------------------

การขอพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้แก่พนักงานมหาวิทยาลัย นั้น เนื่องจากสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีได้มีการปรับปรุงบัญชี 18  ของระเบียบสำนักนายก รัฐมนตรีว่าด้วยการขอพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือกและเครื่องราช อิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย พ.ศ. 2536  ซึ่งเป็นเกณฑ์การขอพระราชทานครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้แก่ผู้ดำรงตำแหน่งในสถาบันอุดมศึกษาของรัฐที่มีลักษณะพิเศษ โดยให้รวมถึงบุคลากรประเภทพนักงานมหาวิทยาลัยด้วย ตามบัญชี 18

ดังตัวอย่างของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่มีรายละเอียดเพิ่มเติม ดังนี้

1. พนักงานมหาวิทยาลัยที่จะเสนอขอพระราชทานได้ คือ พนักงานมหาวิทยาลัยหมวดเงินอุดหนุน ซึ่งจ้างจากงบประมานแผ่นดิน ซึ่งอยู่ภายใต้กรอบการจ้างในระบบพนักงานมหาวิทยาลัย เท่านั้น 

2. ตามร่างบัญชี 18 ลำดับที่ 1 ตำแหน่ง "ประจำแผนก" หมายความถึง ตำแหน่งที่บรรจุโดยใช้วุฒิปริญญาตรีขึ้นไป ส่วนตำแหน่งที่ใช้วุฒิ ปวช. และ ปวส. บรรจุก็สามารถขอพระราชทานได้หากมีเวลาราชการครบตามเกณฑ์ และได้รับเงินเดือนถึงขึ้นต่ำของวุฒิปริญญาตรีที่ใช้ในการบรรจุพนักงานมหาวิทยาลัย

3. ในการขอพระราชทานเครื่องราชฯ นั้น ต้องคำนึงถึงผลของการปฏิบัติงานด้วย เนื่องจากข้อ 10 (2) ของระเบียบฯ ดังกล่าวได้กำหนดคุณสมบัติของผู้สมควรได้รับการพิจารณาเสนอขอพระราชทานเครื่องราชฯ ไว้ดังนี้ 

"เป็นผู้ประพฤติดีและปฏิบัติงานราชการหรือปฏิบัติงานที่เป็นประโยชน์ต่อสาธารณชนด้วยความอุตสาหะ ซื่อสัตย์ และเอาใจใส่
ต่อหน้าที่อย่างดียิ่ง"

เครื่องแบบพนักงานมหาวิทยาลัย
----------------------------

เครื่องแต่งกายของพนักงานมหาวิทยาลัยในงานพิธีต่างๆ มีการกำหนดขึ้นในแต่ละสถาบันอุดมศึกษาตามแต่ความเหมาะสมแตกต่างกันไป อ้างอิงจากเครื่องแบบปกติขาว เครื่องแบบเต็มยศหรือครึ่งยศของข้าราชการพลเรือนทั่วไป โดยปกติจะมีข้อแตกต่างที่ดวงตรา สัญลักษณ์ และอินทรธนู ที่จะเปลี่ยนไปตามแต่ละมหาวิทยาลัยกำหนด อาทิ มหาวิทยาลัยมหิดลใช้ตรามหาวิทยาลัยและดอกกันภัยมหิดลบนอินทรธนู  จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยมีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบเครื่องแบบของสตรีไปใช้เสื้อคล้ายแบบบุรุษ  มหาวิทยาลัยพะเยา เป็นต้น

ข้อมูลบุคลากรในสถาบันอุดมศึกษาในปัจจุบัน
----------------------------------------

| สถาบันอุดมศึกษา | ข้าราชการพลเรือน ในสถาบัน อุดมศึกษา | พนักงานมหาวิทยาลัย | พนักงานราชการ | ลูกจ้างประจำ | ลูกจ้างชั่วคราว | อื่นๆ | รวม |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. มหาวิทยาลัยของรัฐ (16 แห่ง) | 17,366 | 24,338 | 1,077 | 4,816 | 11,950 | 3,868 | 63,415 |
| 2. มหาวิทยาลัยในกำกับ (14 แห่ง)
  | 6,244 | 25,559 | 47 | 7,652 | 10,804 | 9,542 | 59,848 |
| 3. มหาวิทยาลัยราชภัฏ (40 แห่ง) | 5,427 | 13,077 | 873 | 950 | 8,081 | 184 | 28,592 |
| 4. มหาวิทยาลัยเทคโนโลยี
ราชมงคล (9 แห่ง) | 4,612 | 3,018 | 407 | 822 | 4,560 | 67 | 13,486 |
| รวม | 33,649 | 65,992 | 2,404 | 14,240 | 35,395 | 13,661 | 165,341 |
| จำนวนเปอร์เซ็นต์
  | 20.35% | 39.91% | 1.45% | 8.16% | 21.41% | 8.26% | 100.00% |
|

อ้างอิง
-------

1. ↑  พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือนในมหาวิทยาลัย พ.ศ. 2507
2. ↑  "สำเนาที่เก็บถาวร". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-09-14. สืบค้นเมื่อ 2010-05-21.
3. ↑  พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือนในสถาบันอุดมศึกษา ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2551
4. ↑  บัญชี 18 การขอพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้แก่ผู้ดำรงตำแหน่งในสถาบันอุดมศึกษาของรัฐที่มีลักษณะพิเศษ[*ลิงก์เสีย*]
5. ↑  "ระเบียบสำนักนายก รัฐมนตรีว่าด้วยการขอพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือกและเครื่องราช อิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย พ.ศ. 2536". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-06-04. สืบค้นเมื่อ 2012-05-07.
6. ↑  ข้อบังคับมหาวิทยาลัยมหิดล ว่าด้วยเครื่องแบบพนักงานมหาวิทยาลัย พ.ศ. 2551
7. ↑  "ข้อบังคับจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ว่าด้วยเครื่องแบบปกติขาว ครึ่งยศ และเต็มยศของพนักงานมหาวิทยาลัย พ.ศ. 2552" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2011-06-07. สืบค้นเมื่อ 2012-05-07.
8. ↑  ข้อบังคับมหาวิทยาลัยพะเยา ว่าด้วยเครื่องแบบพนักงานมหาวิทยาลัย
9. ↑  ข้อมูลจำนวนบุคลากรในสถาบันอุดมศึกษาของรัฐ
10. ↑  "พนักงานมหา'ลัย ร้อง สปสช.ตั้งกองทุนรักษาพยาบาล โดย ASTVผู้จัดการออนไลน์ 31 กรกฎาคม 2556". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-08-06. สืบค้นเมื่อ 2013-08-11. `{{cite web}}`: horizontal tab character ใน `|title=` ที่ตำแหน่ง 72 (help)

ดูเพิ่ม
-------

* ข้าราชการพลเรือนในสถาบันอุดมศึกษา

| * ด
* ค
* ก
ระบบราชการไทย |
| --- |
| ข้าราชการ | 
* ข้าราชการพลเรือนสามัญ
* ข้าราชการพลเรือนในพระองค์
* ข้าราชการพลเรือนในสถาบันอุดมศึกษา
* ข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา
* ข้าราชการทหาร
* ข้าราชการตำรวจ
* ข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม
* ข้าราชการฝ่ายอัยการ
* ข้าราชการรัฐสภา
* ข้าราชการฝ่ายศาลปกครอง
* ข้าราชการสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ
* ข้าราชการสำนักงาน ป.ป.ช.
* ข้าราชการ สตง.
* ข้าราชการกรุงเทพมหานครและบุคลากรกรุงเทพมหานคร
* ข้าราชการส่วนท้องถิ่น
* ข้าราชการการเมือง

 |  |
| พนักงานของรัฐประเภทอื่น | 
* พนักงานรัฐวิสาหกิจ
* พนักงานราชการไทย
* พนักงานมหาวิทยาลัยไทย
* พนักงานกระทรวงสาธารณสุข
* พนักงานองค์การมหาชนและหน่วยงานอื่นของรัฐที่ไม่ใช่ส่วนราชการ
* ลูกจ้างประจำ

 |