**สงครามตองอู–อยุธยา (ค.ศ. 1662–1664)** เป็นสงครามระหว่างราชวงศ์ตองอูแห่งพม่าและกรุงศรีอยุธยาของไทยในช่วง ค.ศ. 1662–1664

ภูมิหลัง
--------

บทความหลัก: การพิชิตหมิงของชิง
ภูมิภาคเอเชียอาคเนย์
ใน ค.ศ. 1664 กองทัพแมนจูซึ่งอยู่นอกกำแพงเมืองจีนบุกเข้ายึดเป่ย์จิงเมืองหลวงของราชวงศ์หมิง ประกาศล้มเลิกราชวงศ์หมิง และจัดตั้งราชวงศ์ชิงขึ้นแทนที่ ภายในสองปีถัดมา ขณะที่ราชวงศ์ชิงพยายามขยายอำนาจเข้าสู่ภาคเหนือของจีนนั้น จู โหยวหลาง (朱由榔) จักรพรรดิพระองค์สุดท้ายของราชวงศ์หมิงใต้กับผู้ภักดีที่ยังเหลือก็พยายามรวมตัวกันอยู่ทางใต้ ครั้นปลายเดือนมกราคม ค.ศ. 1659 องค์ชายตัวหนี (多尼) แห่งราชวงศ์ชิงนำทัพเข้ายึดยฺหวินหนาน (雲南) ไว้ได้ ทำให้จู โหยวหลาง หลีกลี้เข้าสู่พม่าซึ่งอยู่ใกล้เคียงและเวลานั้นมีผู้ปกครอง คือ พระเจ้าปีนดะเลแห่งราชวงศ์ตองอู

การรุกรานครั้งแรก
-----------------

ใน ค.ศ. 1660 กองทัพจีนบุกถึงอังวะเพื่อตามจับตัวจู โหยวหลาง และใน ค.ศ. 1661 พระอนุชาของพระเจ้าปีนดะเลยึดอำนาจ ถอดพระเจ้าปีนดะเลออกจากราชสมบัติ แล้วขึ้นครองราชย์แทน ทรงพระนาม พระเจ้าปเย สมเด็จพระนารายณ์แห่งกรุงศรีอยุธยาทรงเล็งเห็นว่า อาจเป็นโอกาสที่อำนาจของพม่าในล้านนาเริ่มคลอนแคลน ควรจะส่งทัพไปโจมจับล้านนามาเป็นเมืองขึ้น จึงทรงดำเนินการตามนั้น แม้การทัพครั้งนี้จะทำได้เพียงยึดลำปางและเมืองเล็กเมืองน้อยแห่งอื่น ๆ แต่ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1662 ก็เบนเข็มไปเมาะตะมะ ครั้งนี้ยึดชายฝั่งตะนาวศรีตอนบนได้ โชคยังดีสำหรับพม่าที่ปัญหากับจีนได้สิ้นลง จึงส่งทัพบกทัพเรือมายึดเมาะตะมะและทวายคืนได้ภายในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1662 แล้วยกตามตีทัพอยุธยาที่ถอยหนีไป แต่ถูกอยุธยาตีโต้บริเวณกาญจนบุรี เสียหายยับเยิน

การรุกรานครั้งที่สอง
--------------------

กรุงศรีอยุธยาส่งทัพไปยึดล้านนาอีกครั้ง การบุกเข้านครเชียงใหม่ครั้งนี้ทำให้เหล่าผู้ปกครองชาวพม่าในล้านนาต้องตื่นตระหนก ทัพอยุธยายึดเชียงใหม่ได้ในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1663 ทัพหนุนพม่าที่มาช่วยล่าช้าก็ถูกตีแตกจนต้องร่นหนี ครั้นเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1663 อยุธยารุกเข้าตะนาวศรีเป็นสองทาง คือ เมาะตะมะกับมะละแหม่งทางเหนือ และทวายทางใต้ ทัพพม่าต้านการโจมตีจากอยุธยาไว้ได้จนถึงเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1664 ซึ่งเข้าฤดูฝน ทำให้อยุธยาก็ถอยกลับไป

ขณะเดียวกัน ทัพอยุธยาที่ประจำอยู่ในเชียงใหม่ถูกล้อมกักไว้ในเมืองร้างเมืองหนึ่ง และถูกกองกำลังต่อต้านลอบโจมตีทุกครั้งที่ก้าวออกนอกเมือง จนปลายเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1664 ทัพอยุธยาจึงกวาดครัวอพยพกลับไปอยุธยา

ผลสืบเนื่อง
-----------

เหตุการณ์เหล่านี้นับเป็นการศึกใหญ่ครั้งสุดท้ายระหว่างตองอูกับอยุธยาจนถึง ค.ศ. 1760 กระนั้น ก็มีการปะทะกันประปรายในช่วง ค.ศ. 1675–1676 และ ค.ศ. 1700–1701

อ้างอิง
-------

1. ↑  Keay, John (2008). *China: A History*. Harper. p. 410.
2. ↑  Dennerline 2002, p. 117.
3. ↑  Phayre 1967: 139
4. ↑  Harvey 1925: 198
5. ↑  Hmannan Vol. 3 2003: 277

บรรณานุกรม
----------

* Dennerline, Jerry (2002), "The Shun-chih Reign", ใน Peterson, Willard J. (บ.ก.), *Cambridge History of China, Vol. 9, Part 1: The Ch'ing Dynasty to 1800*, Cambridge University Press, pp. 73–119, ISBN 978-0-521-24334-6
* "Driving Distance Calculator and Driving Direction Myanmar". *Distance Calculator*. GlobeFeed.com. สืบค้นเมื่อ 22 November 2019.
* Harvey, G. E. (1925). *History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824*. London: Frank Cass & Co. Ltd.
* Keay, John (2008). *China: A History*. Harper.
* Kohn, George Childs (1999). *Dictionary of Wars* (Revised ed.). New York: Facts on File, Inc. ISBN 0-8160-3928-3.
* Phayre, Lt. Gen. Sir Arthur P. (1883). *History of Burma* (1967 ed.). London: Susil Gupta.
* Rajanubhab, Prince Damrong (2001). *Our Wars With the Burmese*. Bangkok: White Lotus. ISBN 9747534584.
* Smith, Robert (2017). *The Kings of Ayutthaya: A Creative Retelling of Siamese History*. Silkworm Books. ISBN 9786162151347. สืบค้นเมื่อ 21 November 2019.
* Vandenberg, Tricky; May, Ken (2020). "Historical Events - 1650-1699". *History of Ayutthaya* (ภาษาอังกฤษ). Ayutthaya Historical Research (AHR). สืบค้นเมื่อ 21 November 2019.
* Wood, W.A.R. (1924). *A History of Siam*. London: T Fisher Unwin Ltd. สืบค้นเมื่อ 21 November 2019.