ที่ปรึกษาของขุนศึกจีนเล่าปี่ (ค.ศ. 179-214)
หน้านี้เป็นชื่อบุคคลจีน นามสกุลคือ *ผาง (龐)*

**บังทอง** (ค.ศ. 179 – 214) หรือชื่อในภาษาจีนกลางว่า **ผาง ถ่ง** (เกี่ยวกับเสียงนี้ การออกเสียง  (วิธีใช้·ข้อมูล) ; จีนตัวย่อ: 庞统; จีนตัวเต็ม: 龐統; พินอิน: *Páng Tǒng*) มีชื่อรองว่า **ชื่อยฺเหวียน** (จีน: 士元; พินอิน: *Shìyuán*) เป็นนักการเมืองชาวจีน เป็นที่ปรึกษาของขุนศึกเล่าปี่ในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่นตะวันออกของจีน บังทองในวัยเยาว์มักถูกผู้อื่นมองข้ามเพราะมีรูปร่างหน้าตาธรรมดา แต่สุมาเต๊กโชนับถือบังทองอย่างมากเรียกบังทองว่าเป็น "มงกุฎของบัณฑิตแห่งแดนใต้" บังทองเรียนตำรากับสุมาเต๊กโชพร้อมกับจูกัดเหลียง ชีซีและเอี่ยงลอง แล้วได้รับฉายาว่า "ฮองซู" (鳯雛 *เฟิ่งฉู*) แปลว่า "หงส์ดรุณ" ด้วยความที่บังทองมีท่าทีเป็นมิตรจึงได้รับราชการเป็นนักประเมินบุคคลในเมืองลำกุ๋น เมื่อพิจารณาบุคคลใด ๆ จะความสำคัญกับคุณธรรมมากกว่าความสามารถและส่งเสริมให้พวกเขาช่วยเหลือผู้อื่น

บังทองรับราชการกับจิวยี่เป็นเวลาสั้น ๆ ได้ผูกมิตรเป็นเพื่อนกับลกเจ๊ก, กู้ เช่า และจวนจ๋อง ก่อนจะเข้าร่วมกับเล่าปี่ในปี ค.ศ. 209 หลังจากที่เล่าปี่ได้ขึ้นเป็นเจ้ามณฑลเกงจิ๋ว เล่าปี่ตั้งให้บังทองมีตำแหน่งเป็นเจ้าหน้าที่ผู้ช่วยตามคำแนะนำของโลซกและจูกัดเหลียง และเลื่อนขึ้นเป็นที่ปรึกษาการทหารขุนพลองครักษ์ บังทองแนะนำเล่าปี่ให้ยึดมณฑลเอ๊กจิ๋ว แล้วได้ติดตามเล่าปี่ไปร่วมการศึกที่เอ๊กจิ๋ว (ครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลเสฉวนและนครฉงชิ่งในปัจจุบัน) รบกับขุนศึกเล่าเจี้ยง แต่บังทองถูกสังหารโดยเกาทัณฑ์ลูกหลงระหว่างการรบที่อำเภอลกเสีย (ปัจจุบันอยู่ทางเหนือของเมืองกวั่งฮั่น มณฑลเสฉวน) ในปี ค.ศ. 214

ชีวประวัติช่วงต้น
-----------------

บังทองเป็นชาวเมืองซงหยง (襄陽 *เซียงหยาง*) มณฑลเกงจิ๋ว ในวัยเยาว์บังทองเป็นคนที่ดูธรรมดาและเรียบง่าย ไม่เป็นที่สนใจมากนัก เมื่อเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ (เมื่ออายุราว 19 ปี) ได้ไปเยี่ยมสุมาเต๊กโช (*ซือหม่า ฮุย* ชื่อรอง *เต๋อเชา*) ผู้มีชื่อเสียงในการแนะนำผู้มีความสามารถ ทั้งคู่มาที่ต้นหม่อน สุมาเต๊กโชปีนขึ้นไปเก็บผลหม่อน ส่วนบังทองนั่งอยู่ด้านล่าง ทั้งคู่สนทนากันตลอดทั้งวันจนย่ำค่ำ สุมาเต๊กโชเห็นว่าบังทองเป็นบุคคลไม่ธรรมดาจึงเรียกบังทองว่าเป็น "มงกุฎของบัณฑิตแห่งแดนใต้" (南州士之冠冕 *หนานโจวชื่อจือกวันเหมี่ยน*) ตั้งแต่นั้นมาบังทองก็เริ่มมีชื่อเสียงในหมู่บัณฑิต บังทองได้รับการตั้งฉายานามว่า "ฮองซู" (鳳雛 *เฟิ่งฉู*; มีความหมายว่า "หงส์ดรุณ") จากบังเต๊กก๋ง (龐德公 *ผาง เต๋อกง*) ผู้เป็นอา เช่นเดียวกับจูกัดเหลียงที่มีฉายานามว่า "ฮกหลง" (臥龍 *วั่วหลง*; มีความหมายว่า "มังกรหลับ") และสุมาเต๊กโชที่มีฉายานามว่า "ฉุ่ยจิ้ง" (水鏡; มีความหมายว่า "กระจกน้ำ")

บังเต๊กก๋งอาของบังทองเป็นชาวเมืองซงหยงเช่นกัน บังเต๊กก๋งรู้จักกันกับจูกัดเหลียง จูกัดเหลียงมักคำนับบังเต๊กก๋งด้วยความเคารพอย่างสูงเมื่อไปเยี่ยมที่บ้าน ครั้งหนึ่งบังเต๊กก๋งข้ามแม่น้ำไกซุย (沔水 *เหมียนสุ่ย*) เพื่อไปไหว้สักการะสุสานบรรพบุรุษ สุมาเต๊กโชไปเยี่ยมที่บ้านของบังเต๊กก๋ง จึงเรียกภรรยาและลูก ๆ ของบังเต๊กก๋งและบอกให้เตรียมอาหารสำหรับแขกคนสำคัญที่มีเพียงชีซีที่รู้จัก ซึ่งจะมาพบเขาและบังเต๊กก๋ง ภรรยาและลูก ๆ ของบังเต๊กก๋งทำตามคำของสุมาเต๊กโชด้วยความเคารพ ต่อมาไม่นานบังเต๊กก๋งกลับมาและยืนต้อนรับแขกแม้ไม่รู้ว่าแขกที่มานี้เป็นใคร ให้ความสนิทใกล้ชิดเหมือนเป็นครอบครัวและไม่มีการแบ่งแยกระหว่างแขกและเจ้าบ้าน สุมาเต๊กโชมีอายุน้อยกว่าบังเต๊กก๋งสิบปี จึงปฏิบัติต่อบังเต๊กก๋งเหมือนเป็นพี่ชาย เรียกบังเต๊กก๋งด้วยความนับถือว่าบังก๋ง (龐公 *ผางกง*) จนทำให้ผู้คนคิดว่าชื่อ "บังก๋ง" เป็นชื่อรองของบังเต๊กก๋ง แต่ความจริงไม่ใช่

บุตรชายของบังเต๊กก๋งชื่อว่า ผาง ชานหมิน (龐山民) ก็เป็นผู้มีชื่อเสียงเช่นกัน และได้แต่งงานกับพี่สาวคนรองของจูกัดเหลียง ภายหลังได้รับราชการในตำแหน่งหฺวังเหมินลี่ (黃門吏) แต่เสียชีวิตขณะยังหนุ่ม บุตรชายของผาง ชานหมินชื่อผาง ฮฺว่าน (龐渙) ชื่อรอง ชื่อเหวิน (世文) มีตำแหน่งเป็นเจ้าเมืองจังเกอ (牂牁太守 *จังเกอไท่โฉฺ่ว*) ระหว่างปี ค.ศ. 280 ถึง 289 

เมื่อบังทองอยู่ในวัยเยาว์ยังไม่มีใครให้ความสนใจบังทอง มีเพียงบังเต๊กก๋งที่ประเมินบังทองไว้สูง เมื่อบังทองอายุสิบแปดปี บังทองถูกส่งมาพบสุมาเต๊กโช หลังจากสุมาเต๊กโชสนทนากับบังทองก็ถอนใจพูดว่า "บังเต๊กก๋งมองคนออกจริง ๆ เด็กผู้นี้คือผู้มีคุณธรรมสูงส่งอย่างแท้จริง"

รับราชการเป็นนักประเมินบุคคล
----------------------------

ภายหลังบังทองเข้ารับราชการเป็นเจ้าหน้าที่ปกครอง (功曹 *กงเฉา*) ในเมืองลำกุ๋น (南郡 *หนานจฺวิ้น*; ปัจจุบันอยู่บริเวณอำเภอเจียงหลิง มณฑลหูเป่ย์) บังทองเป็นคนมีมนุษยสัมพันธ์ดี ชอบช่วยเหลือและให้คำปรึกษา จึงได้รับการเสนอชื่อให้มาทำหน้าที่เป็นนักประเมินบุคคล เมื่อบังทองประเมินผู้คน จะให้ความสำคัญกับเรื่องคุณธรรมประจำตนมากกว่าเรื่องความสามารถ บังทองชอบบทเรียนด้านจริยธรรมและพยายามรักษามาตรฐานทางศีลธรรมให้สูงอยู่เสมอ เมื่อถูกขอให้ประเมินบุคคลก็มักจะยกย่องเกินจริง

เวลานั้นผู้คนไม่เข้าใจจึงถามบังทองว่าทำไมจึงยกย่องผู้คนเกินจริง บังทองตอบว่า:

> "บัดนี้แผ่นดินกำลังโกลาหล ธรรมเนียมและหลักการมักถูกลืม คนดีถูกคนชั่วครอบงำ ข้าอยากจะเปลี่ยนบรรทัดฐานทางสังคมและรื้อฟื้นธรรมเนียมดีงามเพื่อส่งเสริมคนดี และทำให้มีชื่อเสียงที่ดียิ่งกว่า (ยกย่องเกินจริง) เพื่อให้คนหมู่มากชื่นชมและถือแบบอย่างที่ดีให้ผู้อื่น สมมติว่าข้ายกย่องเกินจริงสิบส่วน แม้จะผิดไปห้าส่วน แต่ก็ยังเหลืออีกครึ่งหนึ่งเพื่อเป็นแบบอย่างอันสูงส่งเพื่อสอนใจคนในยุคนี้ ทำให้ผู้คนมุ่งมั่นจะทำความดี เรื่องนี้จะยอมรับไม่ได้เลยหรือ"
> 
>

รับใช้จิวยี่
------------

ในปี ค.ศ. 209 จิวยี่ ขุนพลของขุนศึกซุนกวน เข้ายึดเมืองลำกุ๋นหลังชนะในยุทธการที่กังเหลง หลังจิวยี่ได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมือง (太守 *ไท่โฉ่ว*) ของเมืองลำกุ๋น บังทองได้เข้ารับราชการกับจิวยี่ เมื่อจิวยี่เสียชีวิตในปี ค.ศ. 210 บังทองร่วมในขบวนคุ้มกันโลงศพกลับไปกังตั๋งและเข้าร่วมในพิธีศพ ขุนนางหลายคนของกังตั๋งได้ยินชื่อเสียงของบังทอง เมื่อบังทองกำลังจะออกเดินทางกลับเกงจิ๋ว เหล่าขุนนางจึงมารวมตัวพบบังทองที่ประตูตะวันตก (昌門 *ชางเหมิน*) ในขุนนางเหล่านั้น บังทองได้พบและเป็นเพื่อนกับลกเจ๊ก กู้ เช่า (บุตรชายของโกะหยง) และจวนจ๋อง บังทองยังประเมินแต่ละคนแยกกัน โดยประเมินลกเจ๊กไว้ว่าเป็น "ม้าที่วิ่งไม่เร็วแต่มีขวัญกำลังใจแข็งแกร่ง" ประเมินกู้ เช่าว่าเป็น "โคที่ร่างกายอ่อนแอ แต่แบกสัมภาระไปได้ไกล" จากนั้นจึงเปรียบจวนจ๋องว่าเป็นดั่งฟ่าน จื่อเจา (樊子昭) แห่งเมืองยีหลำ (*หรู่หนัน*) กล่าวว่าเป็นคนใจกว้างผู้ชื่นชมบุรุษที่น่านับถือ พวกเขาต่างพึงพอใจต่อการประเมินของบังทอง

มีบางคนถามบังทองว่า "นั่นหมายความว่าลกเจ๊กดีกว่ากู้ เช่าหรือ" บังทองตอบว่า "แม้ว่าม้าจะวิ่งเร็ว แต่รับน้ำหนักได้เพียงคนหนึ่งคน โคสามารถเดินทางได้ 300 *ลี้*ต่อวัน สามารถรับน้ำหนักได้มากกว่าคนหนึ่งคน!" ภายหลังกู้ เช่าถามบังทองว่า "ท่านมีชื่อเสียงในฐานะผู้เก่งในการประเมินบุคคล ระหว่างเราสองคนท่านคิดว่าใครดีกว่ากัน" บังทองตอบว่า "ข้าไม่ดีเท่าท่านในเรื่องการคบหาสมาคมกับผู้คนและการประเมินคนเหล่านั้น แต่เมื่อเป็นเรื่องการเมืองและกลยุทธ์ ดูเหมือนข้าจะนำหน้าท่านไปหนึ่งวัน" กู้ เช่าเห็นด้วยกับบังทองก็ยิ่งสนิทกับบังทองมากขึ้น ก่อนที่บังทองจะจากไป ลกเจ๊กและกู้ เช่าบอกเขาว่า "เมื่อแผ่นดินกลับมาสงบสุข เราอยากจะสนทนากับท่านเกี่ยวกับผู้มีชื่อเสียง" ทั้งคู่กลายมาเป็นเพื่อนสนิทกับบังทอง

รับใช้เล่าปี่ที่เกงจิ๋ว
-----------------------

ภาพวาดของบังทอง ชีซี และจูกัดเหลียง (จากซ้ายไปขวา)
บังทองกลายมาเป็นผู้ใต้บังคับบัญชาของเล่าปี่ หลังจากเล่าปี่ได้ขึ้นเป็นเจ้ามณฑลของมณฑลเกงจิ๋วในปี ค.ศ. 210 เริ่มแรกบังทองรับราชการเป็นเจ้าหน้าที่ผู้ช่วย (從事 *ฉงชื่อ*) และนายอำเภอ (縣令 *เซี่ยนลิ่ง*) ของอำเภอลอยเอี๋ยง (耒陽 *เหล่ยหยาง*) แต่ภายหลังถูกปลดจากตำแหน่งเพราะทำงานได้ไม่ดี โลซกขุนพลของซุนกวนเขียนหนังสือถึงเล่าปี่ แนะนำว่าบังทองเป็นผู้มีความสามารถยอดเยี่ยม ควรช่วงใช้ในภารกิจที่สำคัญ ไม่ควรให้มาจัดการพื้นที่เล็ก ๆ จูกัดเหลียง นักยุทธศาสตร์ของเล่าปี่ก็แนะนำบังทองเช่นกัน เล่าปี่จึงไปพบกับบังทอง ก็รู้สึกประทับใจในความสามารถและวางใจมอบหมายในเรื่องสำคัญ เล่าปี่รับบังทองมาทำหน้าที่เป็นเจ้าหน้าที่ผู้ช่วยสำนักส่วนกลาง (治中從事 *จื้อจงฉงชื่อ*) เล่าปี่ปฏิบัติต่อบังทองอย่างให้เกียรติรองลงมาจากจูกัดเหลียง ภายหลังแต่งตั้งทั้งบังทองและจูกัดเหลีงเป็นที่ปรึกษาการทหารขุนพลองครักษ์ (軍師中郎將 *จวินชือจงหลางเจี้ยง*)

ขณะร่วมงานเลี้ยงสังสรรค์ เล่าปี่ถามบังทองว่า "ครั้งหนึ่งท่านทำงานเป็นเจ้าหน้าที่ปกครองของโจฺว กงจิ่น ก่อนหน้านี้เมื่อข้าไปยังแดนง่อ ข้าได้ยินว่าเขาลอบยุจ้งโหมว ให้กักตัวข้า นี่เป็นเรื่องจริงหรือ ผู้ใดอยู่ด้วยนายย่อมต้องซื่อสัตย์ต่อนายอย่างถึงที่สุด" บังทองยอมรับว่าเป็นเรื่องจริง เล่าปี่จึงถอนใจพูดว่า "เวลานั้นข้าตกอยู่ในอันตรายและพวกเขาได้ช่วยข้าไว้ ข้าจึงไม่อาจปฏิเสธคำเชิญและเกือบหนีไม่พ้นเงื้อมมือของจิวยี่! ผู้มีสติปัญญาความสามารถในแผ่นดินนี้สามารถมองทะลุอุบายของอีกคนออก ก่อนที่ข้าจะไป ขงเบ้งมองอุบายนี้ออกจึงคัดค้านสุดใจ แต่ข้าไม่ฟังเพราะข้าเห็นว่าข้าเป็นแนวป้องกันทางทิศเหนือของจ้งโหมว เขาจึงต้องการความช่วยเหลือของข้า ข้าไม่ได้สงสัยเขาเลย นี่เป็นการเข้าถ้ำเสือโดยแท้ เป็นแผนที่เสี่ยงมาก"

ช่วยเหลือเล่าปี่ในการยึดครองเอ๊กจิ๋ว
------------------------------------

ข้อมูลเพิ่มเติม: การยึดเอ๊กจิ๋วของเล่าปี่
ราวปี ค.ศ. 210 บังทองโน้มน้าวเล่าปี่ให้เข้ายึดครองมณฑลเอ๊กจิ๋ว (ครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลเสฉวนและนครฉงชิ่งในปัจจุบัน) อาศัยทรัพยากรที่อุดมสมบูรณ์ของเอ๊กจิ๋วในการช่วงชิงอำนาจกับโจโฉ บังทองกล่าวว่า: 

> "เกงจิ๋วรกร้างและถูกทำลายด้วยความขัดแย้งต่อเนื่องยาวนาน ราษฎรเหนื่อยยาก มีซุนกวนอยู่ทางตะวันออกและโจโฉทางเหนือ ดังนั้นสมดุลแห่งอำนาจสามขั้วยากจะดำรง บัดนี้เอ๊กจิ๋วมั่งคั่งราษฎรแข็งแกร่ง ประชากรนับร้อยหมื่นพร้อมด้วยทหารและม้าจำนวนมากทั่วภูมิภาค ทั้งหมดนี้ท่านสามารถถือครองและจากนั้นไปจะกลายเป็นรากฐานของอนาคต บัดนี้ท่านสามารถเข้าคว้าเพื่อสำเร็จการใหญ่"
> 
> 

 เล่าปี่ตอบว่า:

> "ยามนี้ศัตรูของข้าคือโจโฉ ทั้งข้าและเขาเป็นขั้วตรงข้ามดั่งน้ำกับไฟ เขาเข้มงวดส่วนข้าผ่อนปรน เขาโหดร้ายส่วนข้ามีเมตตา เขาคิดคดส่วนข้าสัตย์ซื่อ หากข้ายังคงทำสิ่งที่ตรงกันข้ามกับเขาเช่นนี้ แผนเราจะต้องสำเร็จ บัดนี้เพื่อผลประโยชน์เล็กน้อย จะทำให้ข้าเสียศรัทธาและความเชื่อมั่นของคนทั้งปวงในแผ่นดิน ด้วยเหตุนี้ข้าจึงไม่อาจกระทำการเช่นนั้นได้"
> 
> 

 บังทองตอบว่า:

> "ยามนี้เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่เราต้องมีความยืดหยุ่นและไม่อาจยึดมั่นหลักการเดียว สยบผู้อ่อนแอขณะโจมตีในทางลับเป็นหนทางของห้าอธิราช ยุติการกบฏขณะปกป้องผู้ภักดี ปฏิบัติต่อพวกเขาด้วยความเคารพและซื่อตรงขณะที่ให้รางวัลอย่างยุติธรรมหลังความขัดแย้งสิ้นสุด จะไม่เป็นการกลับไปสู่ความชอบธรรมหรอกหรือ พึงตระหนักว่าหากไม่รับเอามาในวันนี้ ท้ายที่สุดมันจะตกไปเป็นของผู้อื่น"
> 
> 

 เล่าปี่จึงปฏิบัติตามคำแนะนำของบังทอง

ในปี ค.ศ. 211 เล่าปี่นำทัพจากเกงจิ๋วไปยังเอ๊กจิ๋ว อ้างว่าเพื่อช่วยเล่าเจี้ยงเจ้ามณฑลเอ๊กจิ๋วในการต้านกับบุกของขุนศึกเตียวฬ่อแห่งเมืองฮันต๋ง (漢中 *ฮั่นจง*) จูกัดเหลียงยังคงอยู่รักษาเกงจิ๋วด้านหลังในขณะที่บังทองติดตามเล่าปี่ไปเอ๊กจิ๋ว เล่าเจี้ยงต้อนรับเล่าปี่ที่อำเภอโปยเสีย (涪縣 *ฝูเซี่ยน*; ปัจจุบันคือเมืองเหมียนหยาง มณฑลเสฉวน) บังทองโน้มน้าวเล่าปี่ให้ใช้โอกาสนี้จับตัวเล่าเจี้ยงและบังคับให้ยกมณฑลเอ๊กจิ๋วให้ แต่เล่าปี่ปฏิเสธเพราะตนเพิ่งเข้ามาเอ๊กจิ๋วใหม่ ๆ ยังไม่ได้สร้างรากฐานที่มั่นคง ภายหลังเล่าเจี้ยงเดินทางกลับไปยังเซงโต๋ (成都 *เฉิงตู*) เมืองเอกของมณฑลเอ๊กจิ๋ว

### แนะนำเล่าปี่รบกับเล่าเจี้ยง

บังทองเสนอแผนสามข้อให้เล่าปี่เลือก:

* แผนขั้นสูง: เลือกทหารชั้นดีเพื่อก่อตั้งกองกำลังชั้นยอดและรุกเข้าเซงโต๋อย่างรวดเร็ว บังคับให้เล่าเจี้ยงยอมจำนนและมอบมณฑลเอ๊กจิ๋ว บังทองยังเชื่อว่าเล่าเจี้ยงไม่มีความสามารถในด้านการทหารและย่อมไม่ได้เตรียมการรับมือ ดังนั้นโอกาสสำเร็จจึงมีสูง บังทองถือว่านี่เป็นแผนที่ดีที่สุด
* แผนขั้นกลาง: เนื่องจากทราบว่าเอียวหวย (楊懷 *หยาง ไหฺว*) และโกภาย (高沛 *เกา เพ่ย์*) เป็นขุนพลมีชื่อเสียงผู้นำกองกำลังที่แข็งแกร่งในการป้องกันกวนโถวและก่อนหน้านี้ทั้งคู่เคยแนะนำเล่าเจี้ยงให้ส่งเล่าปี่กลับเกงจิ๋ว ดังนั้นก่อนจะนำทัพรุกคืบ ให้แพร่ข่าวลือว่าเล่าปี่กำลังจะกลับเกงจิ๋วโดยอ้างว่าเกงจิ๋วตกอยู่ในอันตราย เล่าปี่จึงต้องการไปช่วย ให้ทำทีว่าจะนำทหารถอยกลับไป ด้วยชื่อเสียงของเล่าปี่ประกอบกับเอียวหวยและโกภายก็อยากให้เล่าปี่กลับไปอยู่แล้ว ทั้งคู่จะต้องออกมาส่งเล่าปี่พร้อมทหารม้าจำนวนน้อยห่างจากด่านบนภูเขาที่พวกเขารักษาอยู่ ให้จัดการสังหารทั้งคู่และเข้าคุมตำแหน่งกับกองกำลังของพวกเขา สุดท้ายจึงรุกเข้าเซงโต๋
* แผนขั้นต่ำ: ถอยไปเป๊กเต้เสีย (*ไป๋ตี้เฉิง*) และรอโอกาสอื่นเข้าโจมตี บังทองถือว่านี่เป็นแผนที่แย่ที่สุด

บังทองบอกเล่าปี่ว่าถ้าใช้เวลาตัดสินใจนานเกินไปและไม่ทำอะไรสักอย่างจะตกอยู่ในอันตรายและไม่อาจรอดได้  เล่าปี่ตัดสินใจเลือกปฏิบัติตามแผนขั้นกลาง สังหารเอียวหวยและโกภาย นำกองกำลังมุ่งไปยังเซงโต๋ พิชิตได้ดินแดนหลายแห่งของเล่าเจี้ยงไปตลอดทาง

### ไม่เห็นด้วยกับพฤติกรรมของเล่าปี่ระหว่างการศึก

เมื่อเล่าปี่แสดงออกซึ่งความยินดีระหว่างงานเลี้ยงที่อำเภอโปยเสียเพื่อฉลองความสำเร็จ ได้กล่าวว่าวันนี้ควรเป็นวันรื่นเริง บังทองตำหนิว่า "เฉลิมฉลองระหว่างการรุกรานดินแดนของคนอื่นไม่เป็นสิ่งที่ผู้ทรงคุณธรรมควรทำเลย" เล่าปี่กำลังเมาสุราก็โต้กลับด้วยความโกรธว่า "จิวบูอ๋อง (*โจวอู่หวัง*) ก็ชื่นชมยินดีหลังชัยชนะเหนือติวอ๋อง (*โจ้วหวัง*) นี่ไม่ใช่แบบอย่างของผู้ทรงคุณธรรมหรอกหรือ ท่านกล่าวผิดไปแล้ว ออกไปเดี๋ยวนี้!" หลังบังทองออกไป เล่าปี่กลับมารู้สึกเสียใจกับสิ่งที่พูดออกไปจึงให้เชิญบังทองกลับมา บังทองกลับมายังที่นั่งและไม่พูดอะไร ทำตัวเหมือนปกติ เล่าปี่ถามว่า "ที่ทุ่มเถียงกันเมื่อครู่ ท่านคิดว่าใครเป็นฝ่ายผิด" บังทองตอบว่า "ทั้งท่านและข้าต่างก็ผิดกันทั้งคู่" เล่าปี่หัวเราะ แล้วงานเลี้ยงก็ดำเนินต่อไป

สี จั้วฉื่อวิจารณ์เหตุการณ์นี้ว่า:

> "ผู้ที่เป็นขุนศึกจะต้องดำรงไว้ซึ่งมนุษยธรรมและความชอบธรรมในแต่ละการกระทำของตน โดยถือเอาความซื่อสัตย์และความยุติธรรมเป็นแบบอย่าง หากขาดการยึดถือสิ่งใดสิ่งหนึ่งไป นั่นไม่ใช่ทางที่ถูกต้อง บัดนี้เล่าปี่โจมตีและยึดดินแดนของเล่าเจี้ยง ใช้กำลังเพื่อการใหญ่ของตนและหันหลังให้การความซื่อสัตย์และความเชื่อถือของผู้อื่น ละเมิดคุณธรรมและความชอบธรรมระหว่างกระบวนการ แม้ว่าด้วยทางเลือกนี้จะทำให้ประสบผลสำเร็จ แต่ก็ต้องรู้สึกผิดต่อข้าศึกที่พ่ายแพ้อย่างมาก เหมือนหักมือเพื่อรักษาร่างกาย จะรู้สึกเป็นสุขได้อย่างไร บังทองเกรงว่าบทสนทนานี้จะรั่วไหลและเจ้านายตนจะรู้ตนว่าเป็นผู้ผิด บังทองจึงแก้ไขข้อผิดพลาดของเล่าปี่ต่อหน้าทุกคน และไม่ได้ใช้ท่าทีสุภาพอ่อนน้อมตามปกติในการแก้ไขข้อผิดพลาดของเจ้านายแต่ยังคงความซื่อสัตย์จงรักภักดี ผู้นำใดที่ทำผิดแต่แก้ไขได้จะมีผู้ติดตาม ผู้ใดมีผู้ติดตามจำนวนมาก ผู้นั้นก็สามารถบรรลุการใหญ่ได้ ผู้ใดยอมรับเหตุผลผู้นั้นสามารถบรรลุเป้าหมาย ด้วยคำพูดเดียวคุณธรรมสามประการก็กระจ่าง ความชอบธรรมติดตามไปร้อยชั่วอายุคน เหล่านี้สามารถใช้เป็นแบบอย่างได้ หากยึดติดความผิดพลาดเล็กน้อยและละทิ้งประโยชน์ใหญ่ รู้สึกผิดจากคำเกินจริง ถูกตัดขาดจากคำแนะนำสัตย์ซื่อ บุคคลเช่นนี้ที่จะสำเร็จการใหญ่ได้นั้นไม่เคยมีมาก่อน"
> 
> 

เผย์ ซงจือเสริมว่า :

> "แม้ว่าแผนการโจมตีเล่าเจี้ยงจะมาจากบังทอง แต่ก็เป็นการละเมิดคุณธรรมเพื่อบรรลุเป้าหมายที่ต้องการ เดิมทีจึงเป็นหนทางแห่งการฉ้อโกง ในใจของบังทองจึงรู้สึกผิดและยับยั้งตนเองไม่ให้รู้สึกเป็นสุข ดังนั้นเมื่อบังทองได้ยินเล่าปี่พูดว่าตนรู้สึกรื่นเริง บังทองจึงแสดงออกอย่างตรงไปตรงมาโดยไม่รู้ตัวและตอบเช่นนั้นออกไป เล่าปี่ดื่มสุรามากเกินไปในงานเลี้ยงและรู้สึกมีความสุขบนความโชคร้ายของคนอื่นจึงเปรียบตัวเองกับจิวบูอ๋องโดยไม่ละอายใจ นี่เป็นความผิดของเล่าปี่ไม่ใช่ความผิดของบังทอง คำพูดของบังทองว่าผิดกันทั้งคู่นั้นก็เพื่อหลีกเลี่ยงความขัดแย้ง ในคำวิจารณ์ของท่านสีนี้แม้ประเด็นหลักจะไม่ผิด แต่ความหมายโดยนัยของคำกล่าวเหล่านี้นั้นผิดเพี้ยนไป"
> 
>

เสียชีวิต
---------

ดูเพิ่ม: ศาลและสุสานบังทอง
ศาลและสุสานบังทองที่อำเภอหลัวเจียง
ภายหลังบังทองเข้าร่วมในศึกรบกับกองกำลังของเล่าเจี้ยงที่อำเภอลกเสีย (雒縣 *ลั่วเซี่ยน*; ปัจจุบันอยู่ทางเหนือของนครกวั่งฮั่น มณฑลเสฉวน) บังทองเสียชีวิตหลังถูกยิงด้วยเกาทัณฑ์ลูกหลงในระหว่างการรบขณะอายุ 36 ปี (ตามการนับอายุแบบเอเชียตะวันออก) เล่าปี่เสียใจอย่างสุดซึ้งกับการเสียชีวิตของบังทองและจะร้องไห้ทุกครั้งที่มีการกล่าวถึงบังทอง บังทองได้รับบรรดาศักดิ์ย้อนหลังระดับกวานเน่ยโหฺว (關內侯) หลังเล่าปี่ขึ้นเป็นจักรพรรดิและสถาปนารัฐจ๊กก๊กในปี ค.ศ. 221 ในเดือนตุลาคมหรือพฤศจิกายน ค.ศ. 260 พระเจ้าเล่าเสี้ยนโอรสของพระเจ้าเล่าปี่ แต่งตั้งย้อนหลังให้บังทองเป็น "จิ้งโหฺว" (靖侯)

เล่าปี่ให้สร้างศาลและสุสานอุทิศแก่บังทองใกล้อำเภอลกเสีย ศาลและสุสานนี้ปัจจุบันตั้งอยู่เขตเมืองไป่หม่ากวัน (白馬關鎮) อำเภอหลัวเจียง มณฑลเสฉวน ในวันที่ 25 พฤษภาคม ค.ศ. 2006 ศาลและสุสานกลายเป็นสถานที่ท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่ได้รับความคุ้มครองในระดับชาติ

### ถัง เกิงกล่าวถึงการเสียชีวิตของบังทอง

ในงานเขียนของถัง เกิง (唐庚) บัณฑิตในยุคราชวงศ์ซ่ง ที่ชื่อว่า "กรณีเบ็ดเตล็ดสามก๊ก" (三國雜事 *ซานกั๋วจ๋าชื่อ*) มีการเขียนแสดงความอาลัยต่อการเสียชีวิตของบังทองขณะอายุยังไม่มาก รำลึกว่าขณะที่จูกัดเหลียงและบังทองเป็นเพื่อนร่วมสำนัก จูกัดเหลียงเสียชีวิตขณะอายุค่อนข้างน้อยที่ 53 ปี ส่วนบังทองเสียชีวิตไปก่อนแล้วตั้งแต่ 20 ปีก่อน จากนั้นจึงให้ความเห็นเกี่ยวกับข้อเท็จจริงที่ว่าในปี ค.ศ. 219 เมื่อเล่าปี่ได้รับตำแหน่งเป็น "ฮันต๋งอ๋อง" นั้นยังเป็นปีเดียวกันกับที่กวนอูเสียชีวิต ปีถัดมา ค.ศ. 220 ฮองตงและหวดเจ้งเสียชีวิต ปีถัดมาอีก ค.ศ. 221 เตียวหุยเสียชีวิต ปีถัดมาอีก ค.ศ. 222 ม้าเฉียวและม้าเลี้ยงเสียชีวิต

ก่อนที่รากฐานจะสมบูรณ์ ผู้กล้าก็หายไปทีละคนราวกับว่าพวกเขาถูกลักพาตัวไป ปีถัดมา ค.ศ. 223 เมื่อเล่าเสี้ยนขึ้นครองบัลลังก์ ในหมู่ผู้กล้าเหลือเพียงจูกัดเหลียงและจูล่งที่ยังอยู่ เจ็ดปีต่อมา ค.ศ. 229 จูล่งเสียชีวิต ส่วนจูกัดเหลียงชีวิตในอีก 5 ปีถัดมา ค.ศ. 234 ในเวลานี้ ผู้สร้างความสำเร็จในอดีต (勳舊 *ซฺวินจิ้ว*) ล้วนจากไปแล้ว

หวดเจ้งเพิ่งจะอายุ 44 ปี ม้าเฉียว 46 ปี และม้าเลี้ยง 34 ปี เตียวหุยกล่าวกันว่าอายุน้อยกว่าทั้งเล่าปี่และกวนอู เนื่องจากกวนอูอายุมากกว่าเตียวหุยหลายปี น่าจะอายุราวห้าสิบปีขึ้นไปขณะเสียชีวิต ฮักจุ้นเสียชีวิตขณะอายุเพียง 39 ปี

บุคคลที่โดดเด่นเหล่านี้ล้วนเกิดมาพร้อมกับพรสวรรค์ที่ยอดเยี่ยมแต่มีชีวิตที่สั้น ในขณะที่เจียวจิ๋ว มีอายุมากว่าเจ็ดสิบปี ด้วยเหตุนี้เป็นที่กระจ่างว่าสวรรค์ไม่โปรดราชวงศ์ฮั่นอีกต่อไป

ครอบครัวและทายาท
----------------

รูปปั้นบังทองในศาลจูกัดเหลียงที่นครเฉิงตู
หลังการเสียชีวิตของบังทอง เล่าปี่ตั้งให้บิดาของบังทอง (ซึ่งไม่มีการบันทึกชื่อในประวัติศาสตร์) ให้เป็นขุนนางที่ปรึกษา (議郎 *อี้หลาง*) และภายหลังเลื่อนขึ้นเป็นขุนนางที่ปรึกษาผู้เสนอคำค้าน (諫議大夫 *เจี้ยนอี้ต้าฟู*) จูกัดเหลียงปฏิบัติต่อบิดาของบังทองด้วยความเคารพอย่างสูง

บังทองมีน้องชายชื่อ ผาง หลิน (龐林) รับราชการเป็นเจ้าหน้าที่ผู้ช่วยในที่ว่าการมณฑลเกงจิ๋ว (荊州治中從事 *จิงโจฺวจื้อจงฉงชื่อ*) เข้าร่วมในยุทธการที่อิเหลงในปี ค.ศ. 221–222 ร่วมกับขุนพลอุยก๋วนรับผิดชอบป้องกันฝั่งเหนือของแม่น้ำจากการโจมตีที่อาจจะมีโดยวุยก๊กรัฐศัตรูของจ๊กก๊ก หลังเล่าปี่พ่ายแพ้ต่อลกซุนขุนพลของซุนกวนในยุทธการที่อิเหลง ผาง หลินและอุยก๋วนถูกแยกโดดเดี่ยวจากทัพที่เหลือของเล่าปี่และไม่สามารถกลับจ๊กก๊กได้ จึงจำต้องนำกองกำลังของตนยอมสวามิภักดิ์ต่อวุยก๊ก ผาง หลินรับราชการเป็นเจ้าเมือง (太守 *ไท่โฉฺ่ว*) ของเมืองกิลกกุ๋น (鉅鹿郡 *จวี้ลู่จวิ้น*) ในวุยก๊ก และได้รับบรรดาศักดิ์โหฺว

ภรรยาของผาง หลินเป็นน้องสาวของสี เจิน ในปี ค.ศ. 208 ภรรยาของผาง หลินถูกแยกจากผาง หลิน เมื่อขุนศึกโจโฉนำทัพรุกรานเกงจิ๋วและยึดซงหยง ก่อนจะกลับมาอยู่ร่วมกับผาง หลินอีกครั้งในปี ค.ศ. 222 เมื่อผาง หลินและอุยก๋วนเข้าด้วยวุยก๊กหลังยุทธการที่อิเหลง ในช่วงเวลา 14 ปีที่อยู่แยกกัน ภรรยาของผาง หลินยังค่อซื่อสัตย์ต่อสามีและเลี้ยงดูลูกสาวด้วยตนเอง จักรพรรดิวุยก๊กโจผียกย่องคุณธรรมของภรรยาผาง หลิน และพระราชทานของขวัญให้

บังทองมีบุตรชายชื่อ ผาง หง (龐宏) ชื่อรอง จวี้ชื่อ (巨師) ผาง หงรับราชการในราชสำนักจ๊กก๊ก มีชื่อเสียงเรื่องความมัธยัสถ์และการพูดตรงไปตรงมา ผาง หงมีเรื่องขัดแย้งกับเฉิน ตี (陳袛) ขุนนางตำแหน่งหัวหน้าสำนักราชเลขาธิการ (尚書令 ช่างชูลิ่ง) เฉิน ตีวิพากย์วิจารณ์ผาง หง และขัดขวางผาง หงไม่ให้ได้รับการเลื่อนตำแหน่ง ผาง หงเสียชีวิตขณะดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าเมือง (太守 *ไท่โฉฺ่ว*) ของเมืองฝูหลิง (涪陵郡 *ฝูหลิงจวิ้น*)

คำวิจารณ์
---------

ตันซิ่ว (*เฉิน โชฺ่ว*) ผู้เขียนชีวประวัติบังทองใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* (*ซานกั๋วจื้อ*) วิจารณ์บังทองไว้ดังนี้: "บังทองเป็นผู้มีเสน่ห์และเก่งในการคบหากับผู้อื่น หมั่นศึกษาคัมภีร์ซึ่งทำให้เขาเชี่ยวชาญในการวางแผนการ ในช่วงเวลานั้นชาวมณฑลเกงจิ๋วและเอ๊กจิ๋วต่างเห็นว่าเขามีพรสวรรค์พิเศษ เมื่อเทียบกับขุนนางจากวุยก๊กแล้ว บังทองคล้ายคลึงกับซุนฮกและซุนฮิว ส่วนหวดเจ้งเทียบได้กับเทีย (หยก) และกุย (แก)

หยาง ซี่เขียนวิจารณ์บังทองไว้ดังนี้: "ที่ปรึกษาการทหารที่แสดงออกอย่างกระจ่างแจ้งทั้งความสง่าและคุณธรรม อุทิศชีวิตเพื่อถางเส้นทางให้เจ้านาย ในใจมีความภักดีและเสนอความคิดเห็นอยู่เสมอ แต่จากการกระทำอันชอบธรรมทั้งหมดนั้น กลับได้รับความตายสนองตอบคุณธรรม"

ในนิยาย*สามก๊ก*
---------------

ภาพวาดเหตุการณ์บังทองเสนอกลห่วงโซ่กับโจโฉวาดโดยโจฺว เยฺวเซี่ยวในหนังสือ*ซานกั๋วจื้อทงสูเหยี่ยนอี้* (三國志通民演義)
บังทองปรากฏในฐานะตัวละครในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์ในศตวรรษที่ 14 เรื่อง*สามก๊ก* ซึ่งเล่าถึงเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ก่อนและระหว่างยุคสามก๊ก ในนิยาย บังทองมีบทบาทเป็นนักยุทธศาสตร์การทหารที่เก่งกาจเทียบเท่ากับจูกัดเหลียง สุมาเต๊กโชแนะนำบังทองและจูกัดเหลียงในฐานะผู้มีความสามารถในการช่วยเล่าปี่โดยพูดว่า "อันฮกหลง (มังกรหลับ) กับฮองซู (หงส์ดรุณ) สองคนนี้ถ้าได้มาเปนที่ปรึกษาด้วยแต่ผู้ใดผู้หนึ่ง ก็อาจสามารถจะคิดอ่านปราบปรามศัตรูแผ่นดินให้สงบได้"

ในตอนที่ 47 ก่อนยุทธการที่เซ็กเพ็ก เจียวก้านแนะนำบังทองให้โจโฉ บังทองเสนอ "กลห่วงโซ่" (連環計 *เหลียนหฺวันจี้*) ให้กับโจโฉ แผนนี้คือการเชื่อมโยงเรือรบของโจโฉเข้าด้วยกันด้วยโซ่เหล็กที่แข็งแรง เพื่อทำให้ลำเรือมั่นคงมากขึ้นเวลาแล่น รวมถึงลดการเมาเรือของทหารโจโฉเพราะเรือโคลงเคลง แผนนี้ทำให้โจโฉพ่ายแพ้ในยุทธนาวีเพราะไม่สามารถแยกเรือออกจากกันได้ทันกาลขณะถูกโจมตีด้วยไฟ เมื่อเรือลำหนึ่งถูกจุดไฟ เรือลำอื่น ๆ ที่เชื่องโยงกันก็จะไหม้ไฟเช่นกัน

การเสียชีวิตของบังทองระหว่างการศึกระหว่างเล่าปี่และเล่าเจี้ยงถูกดัดแปลงเสริมแต่งอย่างมากในตอนที่ 63 ในช่วงเริ่มต้นของยุทธการที่อำเภอลกเสีย ก่อนที่เล่าปี่และบังทองจะแยกกองกำลังเข้าโจมตีแบบสองทาง ม้าของบังทองเกิดพยศและสะบัดบังทองตกจากหลัง สิ่งที่เกิดขึ้นนี้ดูเป็นลางร้าย เล่าปี่จึงให้บังทองยืมม้ามีชื่อเสียงของตนที่ชื่อเต๊กเลา (的盧 *ตี้หลู*) แต่เต๊กเลานั้นเป็นม้าที่เชื่อกันว่านำโชคร้ายมาสู่ผู้ขี่ แม้ว่าก่อนหน้านี้จะเคยช่วยชีวิตเล่าปี่มาก่อนก็ตาม เตียวหยิมขุนพลของเล่าเจี้ยงผู้วางแผนซุ่มโจมตีใกล้อำเภอลกเสียสังเกตเห็นม้าเต๊กเลาแล้วเข้าใจผิดว่าผู้ขี่คือเล่าปี่ จึงสั่งทหารเกาทัณฑ์ให้ยิงไปที่ผู้ขี่ม้าเต๊กเลา บังทองถูกเกาทัณฑ์หลายดอกยิงเสียบร่างและเสียชีวิตในที่นั้น สถานที่ที่บังทองเสียชีวิตเรียกว่า "ลกห้องโห" (落鳳坡 *ลั่วเฟิ่งพัว*) หรือ"เนินหงส์ร่วง"

ในวัฒนธรรมสมัยนิยม
------------------

บังทองปรากฏเป็นตัวละครที่สามารถเล่นได้ในซีรีส์วิดีโอเกมของโคเอ ได้แก่ *ไดนาสตีวอริเออส์*, *วอริเออส์โอโรจิ* และ *ไดนาสตีแทกติกส์*

บังทองเป็นลูกศิษย์อัจฉริยะลำดับที่ 6 จากทั้งหมด 8 คนของอาจารย์คันฉ่องวารี (สุมาเต๊กโช) ในการ์ตูนจีน *หงสาจอมราชันย์*

หมายเหตุ
--------

1. 1 2 3  ชีวประวัติบังทองใน*จดหมายเหตุสามก๊ก*บันทึกว่าบังทองเสียชีวิตขณะอายุ 36 ปี (ตามการนับอายุแบบเอเชียตะวันออก) ระหว่างการล้อมอำเภอลกเสียซึ่งกินเวลาหนึ่งปีตั้งแต่ฤดูร้อน ค.ศ. 213 ถึง 214 แต่ในบันทึกประวัติศาสตร์ตามลำดับเหตุการณ์ในศตวรรษที่ 11 *จือจื้อทงเจี้ยน* ซือหม่า กวังระบุว่าบังทองเสียชีวิตในปี ค.ศ. 214 เมื่อคำนวณแล้วปีเกิดของบังทองจึงควรเป็นราว ค.ศ. 179
2. ↑  "กงจิ่น" เป็นชื่อรองของจิวยี่ (โจฺว ยฺหวี)
3. ↑  "จ้งโหมว" เป็นชื่อรองของซุนกวน
4. ↑  "ขงเบ้ง" (*ข่งหมิง*) เป็นชื่อรองของจูกัดเหลียง
5. ↑  ตามปฏิทินจันทรคติของจีน กวนอูเสียชีวิตในศักราช*เจี้ยนอัน*ปีที่ 24 โดยเสียชีวิตในเดือน 12 ของปีนั้น เทียบได้กับช่วงระหว่างวันที่ 23 มกราคมถึง 21 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 220 ในปฏิทินจูเลียน
6. ↑  ตั๋งโหเสียชีวิตในปีนี้เช่นกัน
7. ↑  เคาเจ้งและเล่าป๋าเสียชีวิตในปีนี้เช่นกัน
8. ↑  เจียวจิ๋วเสื่อมเสียชื่อเสียงเพราะสนับสนุนเล่าเสี้ยนให้ยอมจำนนต่อวุยก๊กในปี ค.ศ. 263 ในช่วงที่วุยก๊กยกทัพบุกจ๊กก๊ก
9. ↑  ตรงกับ*สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)* ตอนที่ 41
10. ↑  ตรงกับ*สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)* ตอนที่ 51

ดูเพิ่ม
-------

* รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

อ้างอิง
-------

### อ้างอิงจาก*จดหมายเหตุสามก๊ก* (*ซานกั๋วจื้อ*)

1. ↑  (為流矢所中，卒，時年三十六。) *จดหมายเหตุวามก๊ก* เล่มที่ 37.
2. ↑  (...襄陽人也。少時樸鈍，未有識者。潁川司馬徽清雅有知人鑒，統弱冠往見徽，徽採桑於樹上，坐統在樹下，共語自晝至夜。徽甚異之，稱統當為南州士之冠冕，由是漸顯。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
3. ↑  (性好人倫，勤於長養。每所稱述，多過其才，) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
4. ↑  (時人怪而問之，統答曰：「當今天下大亂，雅道陵遲，善人少而惡人多。方欲興風俗，長道業，不美其譚即聲名不足慕企，不足慕企而為善者少矣。今拔十失五，猶得其半，而可以崇邁世教，使有志者自勵，不亦可乎？」) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
5. ↑  (吳將周瑜助先主取荊州，因領南郡太守。瑜卒，統送喪至吳，吳人多聞其名。及當西還，並會昌門，陸勣、顧劭、全琮皆往。統曰：「陸子可謂駑馬有逸足之力，顧子可謂駑牛能負重致遠也。」) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
6. ↑  (謂全琮曰：「卿好施慕名，有似汝南樊子昭。雖智力不多，亦一時之佳也。」) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
7. ↑  (績、劭謂統曰：「使天下太平，當與卿共料四海之士。」深與統相結而還。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
8. ↑  (先主領荊州，統以從事守耒陽令，在縣不治，免官。吳將魯肅遺先主書曰：「龐士元非百里才也，使處治中、別駕之任，始當展其驥足耳。」諸葛亮亦言之於先主，先主見與善譚，大器之，以為治中從事。親待亞於諸葛亮，遂與亮並為軍師中郎將。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
9. ↑  (亮留鎮荊州。統隨從入蜀。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
10. ↑  (益州牧劉璋與先主會涪，統進策曰：「今因此會，便可執之，則將軍無用兵之勞，而坐定一州也。」先主曰：「初入他國，恩信未著，此不可也。」璋旣還成都，先主當為璋北征漢中，...) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
11. ↑  (璋既還成都，先主當為璋北征漢中，統復說曰：「陰選精兵，晝夜兼道，徑襲成都；璋既不武，又素無預備，大軍卒至，一舉便定，此上計也。楊懷、高沛，璋之名將，各仗彊兵，據守關頭，聞數有牋諫璋，使發遣將軍還荊州。將軍未至，遣與相聞，說荊州有急，欲還救之，並使裝束，外作歸形；此二子既服將軍英名，又喜將軍之去，計必乘輕騎來見，將軍因此執之，進取其兵，乃向成都，此中計也。退還白帝，連引荊州，徐還圖之，此下計也。若沈吟不去，將致大因，不可久矣。」) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
12. ↑  (先主然其中計，即斬懷、沛，還向成都，所過輒克) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
13. ↑  (先主然其中計，即斬懷、沛，還向成都，所過輒克。於涪大會，置酒作樂，謂統曰：「今日之會，可謂樂矣。」統曰：「伐人之國而以為歡，非仁者之兵也。」先主醉，怒曰：「武王伐紂，前歌後舞，非仁者邪？卿言不當，宜速起出！」於是統逡巡引退。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
14. ↑  (先主尋悔，請還。統復故位，初不顧謝，飲食自若。先主謂曰：「向者之論，阿誰為失？」統對曰：「君臣俱失。」先主大笑，宴樂如初) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
15. ↑  (進圍雒縣，統率衆攻城，為流矢所中，卒，時年三十六。先主痛惜，言則流涕。 ... 追賜統爵關內侯，謚曰靖侯。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
16. ↑  ([景耀]三年秋九月，追謚故將軍關羽、張飛、馬超、龐統、黃忠。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 33.
17. ↑  (拜統父議郎，遷諫議大夫，諸葛亮親為之拜。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
18. ↑  (統弟林，以荊州治中從事參鎮北將軍黃權征吳，值軍敗，隨權入魏，魏封列侯，至鉅鹿太守。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
19. ↑  (統子宏，字巨師，剛簡有臧否，輕傲尚書令陳袛，為袛所抑，卒於涪陵太守。) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
20. ↑  (評曰：龐統雅好人流，經學思謀，于時荊﹑楚謂之高俊．...儗之魏臣，統其荀彧之仲叔，正其程﹑郭之儔儷邪？) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
21. ↑  (軍師美至，雅氣曄曄。致命明主，忠情發臆。惟此義宗，亡身報德。〈贊龐士元〉) *จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 45.

### อ้างอิงจาก*อรรถาธิบายจดหมายเหตุสามก๊ก (ซานกั๋วจื้อจู้)*

1. ↑  (襄陽記曰：諸葛孔明為卧龍，龐士元為鳳雛，司馬德操為水鏡，皆龐德公語也。) อรรถาธิบายจาก*เซียยงหยางจี้*ใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
2. ↑  (德公，襄陽人。孔明每至其家，獨拜床下，德公初不令止。德操嘗造德公，值其渡沔，上祀先人墓，德操徑入其室，呼德公妻子，使速作黍，「徐元直向云有客當來就我與龐公譚。」其妻子皆羅列拜於堂下，奔走供設。須臾，德公還，直入相就，不知何者是客也。德操年小德公十歲，兄事之，呼作龐公，故世人遂謂龐公是德公名，非也。) อรรถาธิบายจาก*เซียงหยางจี้*ใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
3. ↑  (德公子山民，亦有令名，娶諸葛孔明小姊，為魏黃門吏部郎，早卒。子渙，字世文，晉太康中為牂牁太守。統，德公從子也，少未有識者，惟德公重之，年十八，使往見德操。德操與語，既而歎曰：「德公誠知人，此實盛德也。」) อรรถาธิบายจาก*เซียยงหยางจี้*ใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
4. ↑  (張勃吳錄曰：或問統曰：「如所目，陸子為勝乎？」統曰：「駑馬雖精，所致一人耳。駑牛一日行三百里，所致豈一人之重哉！」劭就統宿，語，因問：「卿名知人，吾與卿孰愈？」統曰：「陶冶世俗，甄綜人物，吾不及卿；論帝王之秘策，攬倚伏之要最，吾似有一日之長。」劭安其言而親之。) อรรถาธิบายจาก*อู๋ลู่*ใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
5. ↑  (江表傳曰：先主與統從容宴語，問曰：「卿為周公瑾功曹，孤到吳，聞此人密有白事，勸仲謀相留，有之乎？在君為君，卿其無隱。」統對曰：「有之。」備歎息曰：「孤時危急，當有所求，故不得不往，殆不免周瑜之手！天下智謀之士，所見略同耳。時孔明諫孤莫行，其意獨篤，亦慮此也。孤以仲謀所防在北，當賴孤為援，故決意不疑。此誠出於險塗，非萬全之計也。」) อรรถาธิบายจาก*เจียงเปี่ยวจวั้น* ใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
6. ↑  (九州春秋曰：統說備曰：「荊州荒殘，人物殫盡，東有吳孫，北有曹氏，鼎足之計，難以得志。今益州國富民彊，戶口百萬，四部兵馬，所出必具，寶貨無求於外，今可權借以定大事。」) อรรถาธิบายจาก*จิ่วโจวชุนชิว* ใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
7. ↑  (備曰：「今指與吾為水火者，曹操也，操以急，吾以寬；操以暴，吾以仁；操以譎，吾以忠；每與操反，事乃可成耳。今以小故而失信義於天下者，吾所不取也。」) อรรถาธิบายจาก*จิ่วโจวชุนชิว* ใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
8. ↑  (統曰：「權變之時，固非一道所能定也。兼弱攻昧，五伯之事。逆取順守，報之以義，事定之後，封以大國，何負於信？今日不取，終為人利耳。」備遂行。) อรรถาธิบายจาก*จิ่วโจวชุนชิว* ใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
9. ↑  (習鑿齒曰：夫霸王者，必體仁義以為本，仗信順以為宗，一物不具，則其道乖矣。今劉備襲奪璋土，權以濟業，負信違情，德義俱愆，雖功由是隆，宜大傷其敗，譬斷手全軀，何樂之有？龐統懼斯言之泄宣，知其君之必悟，故眾中匡其失，而不脩常謙之道，矯然太當，盡其蹇諤之風。夫上失而能正，是有臣也，納勝而無執，是從理也；有臣則陛隆堂高，從理則群策畢舉；一言而三善兼明，暫諫而義彰百代，可謂達乎大體矣。若惜其小失而廢其大益，矜此過言，自絕遠讜，能成業濟務者，未之有也。) อรรถาธิบายของสี จั้วฉื่อใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
10. ↑  (臣松之以為謀襲劉璋，計雖出於統，然違義成功，本由詭道，心既內疚，則歡情自戢，故聞備稱樂之言，不覺率爾而對也。備宴酣失時，事同樂禍，自比武王，曾無愧色，此備有非而統無失，其云「君臣俱失」，蓋分謗之言耳。習氏所論，雖大旨無乖，然推演之辭，近為流宕也。) อรรถาธิบายของเผย์ ซงจือใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.
11. ↑  (襄陽記云：[龐]林婦，同郡習禎姉。禎事在楊戲輔臣贊。曹公之破荊州，林婦與林分隔，守養弱女十有餘年，後林隨黃權降魏，始復集聚。魏文帝聞而賢之，賜牀帳衣服，以顯其義節。) อรรถาธิบายจาก*เซียงหยางจี้*ใน*จดหมายเหตุสามก๊ก* เล่มที่ 37.

### รายการอ้างอิงอื่น ๆ

1. ↑  Sima (1084), vol. 67. harv error: no target: CITEREFSima1084 (help)
2. ↑  de Crespigny (2007), p. 689.
3. ↑  昭化古城001 [Zhaohua Gucheng 001] (4 June 2014). "庞统祠墓 [Pang Tong Shrine and Tomb]". *zhjmg.com* (ภาษาจีน). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 1 January 2015. สืบค้นเมื่อ 1 January 2015.
4. ↑  (龐德公以孔明為臥龍，以士元為鳳雛，則士元之齒當少於孔明。孔明卒時年五十四，而士元先卒二十有二年，則士元物故，尚未三十也，豈不惜哉！建安二十四年，先主始王漢中，是歲關羽卒，明年黃忠、法正卒，又明年張飛卒，又明年馬超、馬良卒。) *กรณีเบ็ดเตล็ดสามก๊ก*
5. ↑  (基業未就，而一時功臣相繼淪謝，如有物奪之者。明年，後主踐祚，而舊人獨有孔明、趙雲。後七年，雲卒，又五年，孔明卒，而勳舊於是乎盡。) *กรณีเบ็ดเตล็ดสามก๊ก*
6. ↑  (正卒時四十五，超四十七，良三十五，自餘不著其年。飛傳稱少與羽俱事先主，羽年長數歲，飛兄事之，則飛卒年才五十許。霍峻年四十。) *กรณีเบ็ดเตล็ดสามก๊ก*
7. ↑  (此數傑者，皆以高才早世，而譙周至七十餘而終，天不祚漢，明矣。) *กรณีเบ็ดเตล็ดสามก๊ก*
8. ↑  *สามก๊ก* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*) ตอนที่ 35.
9. ↑  "สามก๊ก ตอนที่ ๓๒". *วัชรญาณ*. สืบค้นเมื่อ May 27, 2023.
10. 1 2  "สามก๊ก ตอนที่ ๔๑". *วัชรญาณ*. สืบค้นเมื่อ May 27, 2023.
11. ↑  *สามก๊ก* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*) ตอนที่ 47-50.
12. ↑  "สามก๊ก ตอนที่ ๔๒". *วัชรญาณ*. สืบค้นเมื่อ May 27, 2023.
13. 1 2  "สามก๊ก ตอนที่ ๕๑". *วัชรญาณ*. สืบค้นเมื่อ May 27, 2023.
14. ↑  *สามก๊ก* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*) ตอนที่ 63.

### บรรณานุกรม

* ตันซิ่ว (ศตวรรษที่ 3). *จดหมายเหตุสามก๊ก* (*ซานกั๋วจื้อ*).
* เผย์ ซงจือ (ศตวรรษที่ 5). *อรรถาธิบายจดหมายเหตุสามก๊ก* (*ซานกั๋วจื้อจู้*).
* de Crespigny, Rafe (2007). *A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms 23-220 AD*. Leiden: Brill. ISBN 9789004156050.
* ซือหม่า, กวัง (1084). *จือจื้อทงเจี้ยน*.
* ล่อกวนตง (ศตวรรษที่ 14). *สามก๊ก* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*).


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **บังทอง**

| * ด
* ค
* ก
บุคคลสำคัญในยุคสิ้นราชวงศ์ฮั่น (ค.ศ. 189-220) |
| --- |
| จักรพรรดิ | 
* จักรพรรดิฮั่นหลิง (พระเจ้าเลนเต้)
* จักรพรรดิฮั่นเซ่า (หองจูเปียน)
* จักรพรรดิฮั่นเซี่ยน (พระเจ้าเหี้ยนเต้/หองจูเหียบ)

 |
| พระมเหสีและพระสนม | 
* พระนางตังไทฮอ
* พระนางโฮเฮา
* พระสนมอองบีหยิน
* พระสนมถัง
* พระนางฮกเฮา
* พระสนมตังกุยฮุย
* พระนางโจเฮา

 |
| ผู้สำเร็จราชการ | 
* โฮจิ๋น
* ตั๋งโต๊ะ
* อ้องอุ้น
* ลิฉุย
* กุยกี
* โจโฉ
* โจผี

 |
| ขุนศึก | 
* กองซุนก๋ง
* กองซุนของ
* กองซุนจ้าน
* กองซุนตู้
* กิมสวน
* โกกัน
* ขงมอ
* ขงหยง
* เค้าก๋อง
* เงียมแปะฮอ
* จางหอง
* ฉกหยง
* ชื่อเซี่ย
* ซุนกวน
* ซุนเกี๋ยน
* ซุนเซ็ก
* เต๊งหงวน
* เตียวก๊ก
* เตียวสิ้ว
* เตียวหอม
* เตียวฬ่อ
* เตียวเอี๋ยง
* เตียวเอี๋ยน
* โตเกี๋ยม
* เปาสิ้น
* เปียนจาง
* ม้าเฉียว
* ม้าเท้ง
* ลิโป้
* เล่ากี๋
* เล่าจ๋อง
* เล่าเจี้ยง
* เล่าเตา
* เล่าปี่
* เล่าเปียว
* เล่าเอี๋ยน
* หลิวสฺวิน
* เล่าหงี
* เล่าอิ้ว
* หันซุย
* อ้วนซง
* อ้วนถำ
* อ้วนสุด
* อ้วนเสี้ยว
* อ้วนอุ๋ย
* อ้วนฮี
* อองของ
* อองลอง
* เอียวฉิว
* ฮันเหียน
* ฮันฮก

 |
| ขุนนางฝ่ายพลเรือน | 
* กองซุนอวด
* กันหยง
* กากุ๋ย
* กาเซี่ยง
* กัวเต๋า
* กุยแก
* เก๊งเหลียง
* เก๊งอวด
* เกียวก๊กโล
* โกกัน
* เขาเฉียว
* เขาฮิว
* งอสิด
* จงฮิว
* จิวยี่
* จูกัดกิ๋น
* จูกัดเหลียง (ขงเบ้ง)
* จูฮี
* โจโก๋
* ชีสิว
* ชีซี
* ซัวหยง
* ซินเป๋ง
* ซินผี
* ซุนเขียน
* ซุนฮก
* ซุนฮิว
* ซุยตำ
* ตังสิน
* ตันก๋ง
* เต๊งไก๋
* เตียนห้อง
* เตียวกั๋ง
* เตียวเจียว
* เตียวเมา
* เตียวสง
* เตียวอุ๋น
* เตียวเหียน
* เทียหยก
* บังทอง
* บิต๊ก
* บิฮอง
* มอกาย
* ม้าเลี้ยง
* ลกซุน
* ลิยู
* ลิห้อม
* ลู่คัง
* เล่าจ๋อง
* เล่าต้าย
* เล่าฮก
* โลซก
* โลติด
* สิมโพย
* สุมาหลัง
* สุมาหอง
* สุมาจุ้น
* สุมาอี้
* หวดเจ้ง
* อ๋องก้าย
* อ้วนอิ๋น
* อ้วนอุ๋ย
* อองสิ้ว
* อองซัน
* อุยของ
* เอียวสิ้ว
* ฮองกี๋
* ฮัวหิม
* แฮหัวอัน

 |
| ขุนนางฝ่ายทหาร | 
* กวนเป๋ง
* กวนอู
* กิเหลง
* กำเหลง
* กุยห้วย
* เกียงขิม
* โกซุ่น
* โกลำ
* เคาทู
* ชัวมอ
* งอเก๋ง
* งออี้
* งอหลัน
* งักจิ้น
* งันเหลียง
* งิวขิ้ม
* งิวฮู
* งุยซก
* เงียมหงัน
* เงียมอี๋
* จงป้า
* จิวท่าย
* จิวซุน
* จิวอิ๋น
* เจียวขิม
* จูล่ง
* จูตี
* จูหวน
* จูเหลง
* จูเหียน
* โจจิ๋น
* โจเจียง
* โจซุน
* โจป้า
* โจเมา
* โจเสง
* โจหยิน
* โจหอง
* โจฮิว
* ชีเซ่ง
* ซงเหียน
* ซิหลง
* ซีเอ๋ง
* ซุนเกียว
* ซุนเจ้ง
* ซุนเซียง
* ซุนเปิน
* ซุนฟู่
* โซหุย
* ตังสิด
* ตันเซ็ก
* ตันบู
* เตงฮอง
* เตียนอุย
* เตียวคับ
* เตียวเจ
* เตียวเลี้ยว
* เตียวหยิม
* เตียวหุย
* เตียวอุ๋น
* เตียวโอย
* เทียเภา
* ไทสูจู้
* บังเต๊ก
* บุนทิว
* บุนเพ่ง
* เบ้งตัด
* เปาจิด
* เปาสูหยิน
* พัวเจี้ยง
* ม้าต๋ง
* ม้าเทียด
* ม้าฮิว
* ลิซก
* ลิเงียม
* ลิเตียน
* ลิกอง
* ลิบอง
* ลิบ้อง
* ลิต้าย
* ลิอุยหอง
* ลีถอง
* เล่งโฉ
* เล่งทอง
* เล่ากี๋
* เล่าชุน
* เล่าผวน
* เล่าเพ็ก
* เล่าฮอง
* เลียงหิน
* เลียวฮัว
* วัวเหลง
* หมันทอง
* หวนเตียว
* หลันเป้ง
* หองจอ
* หันเซียม
* อองเป๋ง
* อ่องหอง
* อิกิ๋ม
* อิเขง
* อินเล้
* อุยก๋วน
* อุยกาย
* อุยเอี๋ยน
* เอียวฮอง
* ฮองตง
* ฮองฮูสง
* ฮันต๋ง
* ฮันโฮ
* ฮัวหยง
* เฮาเฉีย
* เฮาเสง
* แฮหัวตุ้น
* แฮหัวเอี๋ยน

 |
| สตรีสำคัญ | 
* กำฮูหยิน
* งอฮูหยิน
* จาง ชุนหัว
* ชัวฮูหยิน
* ซัวเอี๋ยม
* ซินเหียนเอ๋ง
* ซุนฮูหยิน
* ไต้เกี้ยว
* บิฮูหยิน
* เปียนสี
* ปู้ฮูหยิน
* ลิหลิงฉี
* เสียวเกี้ยว
* หวังอี้
* อุ๋ยซี
* เอียนสี

 |
| บุคคลสำคัญอื่นๆ | 
* กวนลอ
* เกียดเป๋ง
* เกียนสิด
* จางจ้งจิ่ง
* เจียวก้าน
* โจงั่ง
* โจจู๋
* โจฉอง
* โจหิม
* โจสิด
* ชิวลี่จฺวี
* ซุนของ
* เตียนติ๋ว
* ปื่งเหยฺวียน
* เป๊กตุ้น
* ยีเอ๋ง
* สิบขันที
* สุมาเต๊กโช
* หลิวเป้า
* อิเกียด
* อุยสิง่าน
* ฮัวโต๋

 |