ด้วงกว่างยุโรป
**ด้วงกว่าง กว่าง แมงกว่าง** **แมงกวาง** หรือ **แมงคาม** เป็นแมลงในวงศ์ย่อย Dynastinae จัดอยู่ในวงศ์ใหญ่ Scarabaeidae ในอันดับแมลงปีกแข็ง (Coleoptera) ปัจจุบันมีด้วงกว่างที่เป็นที่รู้จักมากกว่า 1500 ชนิดใน 225 สกุล

ลักษณะ
------

ด้วงกว่างมีลักษณะพิเศษที่แตกต่างจากแมลงปีกแข็งจำพวกอื่น ๆ อย่างเห็นได้ชัด คือ ตัวผู้มีขนาดที่ใหญ่ แลดูบึกบึน มีปีกที่พัฒนาเป็นเปลือกแข็ง 1 คู่หุ้มลำตัวด้านบนที่นูนอยู่เหมือนสวมชุดเกราะ มีสีดำคล้ำหรือน้ำตาลเข้มที่เงางาม ขณะที่บางชนิดอาจมีสีอ่อนกว่าหรือแม้กระทั่งสีทองก็มี มีจุดเด่นที่เห็นได้ชัด คือ มีอวัยวะบริเวณส่วนหัวที่งอกยาวออกมาคล้ายเขาจำนวนอย่างน้อย 1 คู่ อยู่ด้านบนและด้านล่างของส่วนหัว ซึ่งจะมีจำนวนและลักษณะสั้น-ยาวแตกต่างกันออกไปตามสกุลและชนิด ซึ่งพบมากที่สุดได้ถึง 5 เขา ขณะที่ตัวเมียจะมีขนาดเล็กกว่าและไม่มีเขา หรือมีแต่สั้นกว่ามาก มีผิวลำตัวที่ขรุขระหยาบและมีขีดร่องหรือเรียบกว่า จุดแทง ที่ส่วนปีกแข็งมาก ตามลำตัวในบางชนิดมีขนอ่อนคล้ายกำมะหยี่สีเหลืองหรือสีน้ำตาลปกคลุมอยู่บริเวณใต้ท้องทั้งตัวผู้และตัวเมีย ขาคู่หน้ามีช่องที่อยู่ในแนวขวางสามารถบิดขยับได้ มีหนวดเป็นรูปใบไม้

ด้วงกว่างจะใช้เขานี้ในการต่อสู้ป้องกันตัวและต่อสู้กันเพื่อแย่งตัวเมียในการผสมพันธุ์ ซึ่งอาจจะต่อสู้กันข้ามสายพันธุ์หรือแม้แต่ต่างวงศ์กันได้ เช่น วงศ์ด้วงคีม (Lucanidae) ที่มีพฤติกรรมคล้ายกัน โดยจะใช้เขาอันนี้ขวิดและหนีบหรือแม้กระทั่งยกคู่ต่อสู้ให้ลอยพ้นพื้นได้ ซึ่งการต่อสู้ของด้วงกว่างนั้นไม่ดุเดือดจนถึงขั้นบาดเจ็บหรือล้มตายกันไปข้างเหมือนสัตว์ชนิดอื่น อย่าง ปลากัดหรือไก่ชน แต่อาจจะทำให้เขาหักกันได้

วงจรชีวิตด้วงกว่าง
------------------

ด้วงกว่างทั้งหมดมีวงจรชีวิตที่คล้ายกัน คือ จะวางไข่และตัวอ่อน คือ ตัวหนอนและดักแด้ใช้ชีวิตอยู่ในพื้นดินที่อุดมสมบูรณ์ไปด้วยธาตุอาหารทางระบบนิเวศ เช่น มีไม้ผุหรือมูลสัตว์ผสมอยู่ในนั้นเป็นจำนวนมากพอ ตัวหนอนของด้วงกว่างจะมีขนาดใหญ่และป้อมสั้นกว่าแมลงจำพวกอื่น มักมีลำตัวสีขาวหรือเหลืองอ่อนจะขดตัวเป็นรูปตัวซี (C) และจะมีความแตกต่างจากตัวหนอนของแมลงจำพวกอื่น คือ มีส่วนหัวขนาดใหญ่ที่มีสีเข้มกว่าลำตัวเรียกว่าหัวกะโหลก มีกรามหรือมีเขี้ยว และจะมีรูหายใจที่ข้างลำตัวโดยมีปล้องทั้งหมด 8 ปล้อง ปล้องละคู่ และจะมีขาจริงหลังส่วนหัวด้วยรวม 3 คู่ โดยปกติแล้วจะกินอาหารและอยู่เฉย ๆ ในดินเท่านั้นจะไม่เคลื่อนไหวเท่าใดนัก จึงมีลำตัวที่ใหญ่ ตัวหนอนจะกินธาตุอาหารต่าง ๆ ในดิน 

ขณะเข้าสู่ระยะดักแด้ จนกว่าจะเป็นตัวเต็มวัยผุดขึ้นมาจากดิน กินระยะเวลานานราว 1 ปี ขณะที่บางชนิดอาจนานกว่านั้น คือ 2-3 ปี ขณะที่ช่วงระยะเวลาของการเป็นตัวเต็มวัยจะมีอายุเพียง 2-3 เดือนเท่านั้น แต่บางชนิดอาจอยู่ได้นานถึง 6 เดือนถึง 2 ปี ขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัย ด้วงกว่างจึงจะอาศัยอยู่ในป่าหรือพื้นที่ที่มีระบบนิเวศที่อุดมเท่านั้น โดยปกติแล้วจะพบชุกชุมในช่วงฤดูฝน อันเป็นช่วงที่ตัวเต็มวัยจะผุดขึ้นมาดินและผสมพันธุ์ เมื่อตัวเต็มวัยปริตัวออกจากเปลือกที่เป็นดักแด้จะเริ่มปริจากส่วนหัวก่อน และจะรูดตัวออกจากทางส่วนปลายท้องคล้ายกับผีเสื้อ แต่การออกมาของด้วงกว่างนั้นมักวางอยู่พื้นดินเพื่อให้ขยับตัวหรือพลิกตัวคล่ำลงได้ง่ายเพื่อให้ส่วนปีกยืดกางได้เป็นอิสระ ขณะที่ออกมาระยะแรกตัวจะยังขาวซีด ซึ่งต้องใช้เวลาอีกนานเป็นวันเพื่อพัฒนาสีและความแข็งของเปลือกลำตัวให้สมบูรณ์ ขณะที่บางชนิดอาจจะอยู่ในเปลือกดักแด้อีกระยะหนึ่ง จึงค่อยผุดขึ้นมา[pai]

พฤติกรรมหากินของด้วงกว่างและความผูกพันกับมนุษย์
-----------------------------------------------

หากินในเวลากลางคืน โดยจะกินยางไม้จากเปลือกไม้ของต้นไม้ใหญ่ในป่า รวมถึงผลไม้หรือพืชบางชนิดเป็นอาหารด้วย จึงจัดเป็นแมลงศัตรูพืชอย่างหนึ่ง และเหมือนกับแมลงอย่างอื่น คือ เมื่อพบแสงไฟก็จะบินเข้าหา

ด้วงกว่างมีความผูกพันกับมนุษย์มาอย่างยาวนาน โดยใช้ทำเป็นเครื่องประดับหรือรับประทานเป็นอาหาร อีกทั้งยังเป็นที่นิยมในการเลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยงด้วยในหลายพื้นที่ เพราะเหตุที่สามารถต่อสู้กันได้ จนเกิดเป็นเทศกาลหรือประเพณีท้องถิ่น เช่น ที่ประเทศญี่ปุ่นและภาคเหนือของไทย

ตัวหนอนของด้วงกว่างญี่ปุ่น (*Allomyrina dichotoma*)

เผ่าพร้อมตัวอย่างสกุลและชนิด
----------------------------

### Agaocephalini

Auth: Burmeister, 1847. ตัวอย่างสกุล:

* *Aegopsis*
* *Agaocephala*

### Cyclocephalini

Auth: Laporte, 1840. ตัวอย่างสกุล:

* *Ancognatha* Erichson, 1847
* *Cyclocephala* Dejean, 1821 (masked chafers)
* *Dyscinetus* Harold, 1869 (rice beetles)

### Dynastini

Auth: MacLeay, 1819. ตัวอย่างสกุล:

* *Allomyrina* Arrow, 1911 (รวม *Trypoxylus*)
	+ *Allomyrina dichotoma* – Japanese rhinoceros beetle
* *Chalcosoma* Hope, 1837
	+ *Chalcosoma atlas* – Atlas beetle
	+ *Chalcosoma moellenkampi* – Moellenkampi beetle
	+ *Chalcosoma caucasus* – Caucasus beetle
* *Dynastes* MacLeay, 1819
	+ *Dynastes hercules* – Hercules beetle
	+ *Dynastes neptunus* – Neptune beetle
* *Eupatorus* Burmeister, 1847
	+ *Eupatorus gracilicornis* – Five-horned rhinoceros beetle
	+ *Eupatorus siamensis* – Siamese beetle
	+ *Eupatorus birmanicus* – Rabbit beetle
* *Megasoma* Kirby, 1825
	+ *Megasoma mars* - Mars beetle
	+ *Megasoma elephas* - Elephant beetle
	+ *Megasoma actaeon* - Actaeon beetle
* *Xylotrupes* Hope, 1837
	+ *Xylotrupes gideon* – Siamese rhinoceros beetle
	+ *Xylotrupes ulysses*

### Hexodontini

ตัวอย่างสกุล:

* *Hexodon*
* *Hyboschema*

### Oryctini

Auth: Mulsant, 1842. ตัวอย่างสกุล:

* *Enema* Hope, 1837
* *Megaceras* Hope, 1837
	+ *Megaceras briansaltini*
* *Oryctes* Hellwig, 1798
	+ *Oryctes nasicornis* – European rhinoceros beetle
	+ *Oryctes rhinoceros* – Asiatic rhinoceros beetle
* *Strategus* Kirby, 1828
	+ *Strategus aloeus* – ox beetle
* *Trichogomphus* Burmeister, 1847
* *Xyloryctes*

### Oryctoderini

ตัวอย่างสกุล:

* *Chalcocrates*
* *Oryctoderus*

### Pentodontini

Auth: Mulsant, 1842. ตัวอย่างสกุล:

* *Bothynus* Hope, 1837
* *Diloboderus* Sturm, 1826
	+ *Diloboderus abderus*
* *Pentodon* Hope, 1837
* *Pericoptus* Burmeister, 1847
* *Thronistes* Burmeister, 1847
* *Tomarus* Erichson, 1847

### Phileurini

Auth: Burmeister, 1847; ตัวอย่างสกุล:

* *Cryptodus* MacLeay, 1819
* *Phileurus* Latreille, 1807

หมายเหตุ
--------

* ด้วงกว่างชนิดที่ใหญ่ที่สุดในโลก คือ ด้วงกว่างเฮอร์คิวลิส (*Dynastes hercules*) พบในภูมิภาคอเมริกากลางจนถึงทวีปอเมริกาใต้ ซึ่งมีสถิติบันทึกไว้ยาวถึง 220 มิลลิเมตร และมีเขาที่ยาวมาก นอกจากนี้แล้วยังถือว่าเป็นสัตว์ที่แข็งแรงที่สุดในโลกด้วยเมื่อเปรียบเทียบแล้ว โดยสามารถยกหรือลากสิ่งที่มีน้ำหนักมากกว่าตัวเองได้ถึง 850 เท่า
* ด้วงกว่างชนิดที่พบได้บ่อยและเป็นที่รู้จักกันดีที่สุดในประเทศไทย คือ ด้วงกว่างโซ้ง หรือ ด้วงกว่างชน (*Xylotrupes gideon*) เป็นที่นิยมอย่างมากในช่วงฤดูฝนในหลายจังหวัดทางภาคเหนือ มีการจัดเป็นประเพณีหรือเทศกาล มีการประกวดแข่งขันความสวยงามของด้วงกว่าง และการแข่งขันการชนกันด้วย
* ด้วงกว่างชนิดที่ใหญ่ที่สุดที่พบได้ในประเทศไทย คือ ด้วงกว่างสามเขาจันทร์ (*Chalcosoma caucasus*) มีขนาดความยาวถึง 120 มิลลิเมตร และยาวได้ถึง 130 มิลลิเมตรในประเทศอินโดนีเซีย ในประเทศไทยพบเฉพาะที่จังหวัดจันทบุรีเท่านั้น
* ด้วงกว่างเป็นแมลงที่มักถูกอ้างอิงหรือกล่างถึงวัฒนธรรมร่วมสมัยหลายอย่าง เช่น อนิเมะชั่นหรือในมังงะหลายเรื่อง เช่น *A Bug's Life* ในปี ค.ศ. 1998 ของพิกซาร์ หรือ *Mushiking: Battle of the Beetles* ซึ่งเป็นการ์ตูนญี่ปุ่น เป็นต้น

ดูเพิ่ม
-------

* ด้วงคีม

อ้างอิง
-------

1. ↑  Bouchard, P. Y. Bousquet, A. Davies, M. Alonso-Zarazaga, J. Lawrence, C. Lyal, A. Newton, et al. (2011). "Family-group names in Coleoptera (Insecta)". *ZooKeys, vol. 88*, 1-972.
2. ↑  เก็บถาวร 2011-09-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน กว่าง ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542
3. ↑  Beutel, Rolf G.; Leschen, Richard A.B. บ.ก. (2016-03-21). *Coleoptera, Beetles, Volume 1, Morphology and Systematics (Archostemata, Adephaga, Myxophaga, Polyphaga partim)*. De Gruyter. doi:10.1515/9783110373929. ISBN 978-3-11-037392-9.
4. ↑  พิสุทธิ์ เอกอำนวย, คู่มือคนรักแมลง 2 การเลี้ยงด้วง (มีนาคม พ.ศ. 2552) หน้า 152 ISBN 978-974-660-832-9
5. ↑  พิสุทธิ์ เอกอำนวย, คู่มือคนรักแมลง 1 ด้วงปีกแข็ง แมลงลึกลับ กับเทคนิคการเพาะเลี้ยง (สิงหาคม พ.ศ. 2551) หน้า 28-29 ISBN 978-974-8132-25-9
6. ↑  สัตว์ ที่ แข็งแรงที่สุดในโลก (Strongest animal)
7. ↑  "กว่างนักสู้ภาคสอง". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-10-16. สืบค้นเมื่อ 2011-09-29.
8. ↑  *Chalcosoma caucasus* (Fabricius 1801)[*ลิงก์เสีย*]
9. ↑  "ด้วงกว่างญี่ปุ่นหรือมูชิคิง". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2010-04-28. สืบค้นเมื่อ 2011-09-29.

อ่านเพิ่ม
---------

* Endrödi, S. (1985). *The Dynastinae of the World*. Series Entomologica. Vol. 28. Dr. W. Junk Publishers. ISBN 978-9061931386.
* Dechambre (R.-P.) & Lachaume (G.) *The Beetles of the World*, volume 27, The genus *Oryctes* (Dynastidae), Hillside Books, Canterbury

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **ด้วงกว่าง**

วิกิสปีชีส์มีข้อมูลภาษาอังกฤษเกี่ยวกับ ***Dynastinae***

|  |  |
| --- | --- |
| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน | 
* Wikidata: Q641142
* Wikispecies: Dynastinae
* BioLib: 8133
* BugGuide: 12431
* Fauna Europaea: 246911
* Fossilworks: 70053
* iNaturalist: 136361
* ITIS: 678510
* NCBI: 50519
* NZOR: b353af6b-5c28-4965-b432-3b1cb2b0ddf7

 |