ปลานิล (*Oreochromis niloticus*) เป็นปลาทิลาเพียที่เป็นที่รู้จักกันดีปริมาณการประมงปลาทิลาเพีย (เป็นตัน) ขององค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ระหว่างปี ค.ศ. 1950–2009
**ปลาทิลาเพีย** (อังกฤษ: Tilapia, /tɪˈlɑːpiə/ ***tih**-LAH-**pee**-ə*) เป็นชื่อสามัญของปลาน้ำจืดจำนวนมากนับร้อยชนิด จำพวกปลาหมอสี ในเผ่าปลาทิลาเพีย (โดยสกุลที่สำคัญ ได้แก่ *Oreochromis*, *Sarotherodon* และ *Tilapia*) พบกระจายพันธุ์อย่างกว้างขวางในทวีปแอฟริกา โดยเป็นปลาที่พบได้ทั้งน้ำจืดและน้ำกร่อย อาศัยอยู่ตามแหล่งน้ำธรรมชาติต่าง ๆ เช่น หนอง, บึง, ทะเลสาบ, แม่น้ำ, เขื่อนกักเก็บน้ำต่าง ๆ มีประโยชน์เป็นปลาเศรษฐกิจสำหรับการบริโภคกันมาอย่างยาวนาน 

ปลาทิลาเพียปรากฏในหลักฐานทางประวัติศาสตร์ตั้งแต่ยุคอียิปต์โบราณด้วยเป็นตัวอักษรไฮเออโรกลีฟ  ตามบัญชีสัญลักษณ์ของการ์ดิเนอร์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์หมายถึงความอุดมสมบูรณ์ คำว่า *Tilapia* เป็นรูปภาษาละตินของคำว่า *thiape* ในภาษาสวานา แปลว่า "ปลา" และกลายมาเป็นชื่อสกุลทางวิทยาศาสตร์ซึ่งตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1840 โดยแอนดรูว์ สมิท นักสัตววิทยาชาวสกอต และใช้เป็นชื่อสกุลของปลาน้ำจืดหลายชนิดมาอย่างยาวนาน จนกระทั่งมีการจำแนกออกเป็นสกุลใหม่ ๆ ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1980 แต่ปัจจุบัน ได้มีการจำแนกใหม่จนเหลือเพียงแค่ 4 ชนิด โดยการวิเคราะห์ทางดีเอ็นเอในปี ค.ศ. 2013

ปัจจุบัน ปลาทิลาเพียเป็นปลาเศรษฐกิจน้ำจืดที่มีความสำคัญมากระดับโลก มีการนำเข้าและเพาะเลี้ยงกันอย่างแพร่หลาย เช่น ปลานิล (*Oreochromis niloticus*) ในประเทศไทย ที่ถูกนำเข้ามาเมื่อปี ค.ศ. 1965 จนได้มีการพัฒนาเป็นสายพันธุ์ต่าง ๆ มากมายจากชนิดพันธุ์ดั้งเดิม เช่น ปลานิลจิตรลดา, ปลานิลแดง, ปลาทับทิม หรือปลานิลซูเปอร์เมล นับเป็นปลาน้ำจืดลำดับต้น ๆ ที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจในประเทศการเพาะพันธุ์ปลานิลในประเทศไทยเริ่มมีการบันทึกสถิติในปี ค.ศ. 1974 นับจากนั้นมา ปลานิลหน้าฟาร์มได้สร้างรายได้ให้แก่เกษตรกรไม่น้อยกว่า 107,000 ล้านบาท จนถึงปัจจุบัน ประเทศไทยมีการผลิตปลานิลไม่น้อยกว่า 220,000 ตันต่อปี คิดเป็นมูลค่าหน้าฟาร์ม 12,000 ล้านบาท ปลานิลยังเป็นปลาน้ำจืดเพื่อการส่งออกที่มีศักยภาพสูงกว่าปลาชนิดอื่น ในปี ค.ศ. 2006 องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) รายงานว่า ประเทศไทยสามารถผลิตปลานิลได้เป็นอันดับที่ 4 ของภูมิภาคเอเชีย รองลงมาจากประเทศจีน, ฟิลิปปินส์ และอินโดนีเซีย

และบางชนิดได้ถูกนำเข้ามาในฐานะปลาสวยงาม เช่น ปลาหมอบัตเตอร์ (*Heterotilapia buttikoferi*) และด้วยความที่สามารถปรับตัวให้เข้ากับสิ่งแวดล้อมใหม่ได้ง่าย จึงกลายมาเป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมในประเทศต่าง ๆ ในฐานะชนิดพันธุ์ต่างถิ่น เช่น สหรัฐอเมริกา, ออสเตรเลีย รวมถึงประเทศไทย

เนื้อปลาทิลาเพียมีประโยชน์ทางโภชนาการ มีสารอาหารประเภทโอเมกา3 ในสัดส่วนที่น้อยกว่าโอเมกา6 และในทางการแพทย์ 

ทั้งเกล็ดและหนังปลาทิลาเพียยังนำมาประยุกต์ใช้รักษาแผลผิวหนังที่ได้รับบาดเจ็บจากการถูกไฟไหม้หรือไฟลวกได้ดีอีกด้วย โดยมีการทดลองใช้ครั้งแรกในประเทศบราซิล โดยสามารถเก็บรักษาไว้ได้นานถึง 2 ปี

ในเคนยา ได้มีการใช้ปลาทิลาเพียในการกินลูกน้ำเพื่อการควบคุมและกำจัดยุงซึ่งเป็นพาหนะของโรคมาเลเรีย

อ้างอิง
-------

1. ↑  Fisheries and Aquaculture Department Statistics UN Food and Agriculture Department
2. 1 2  สมโภชน์ อัคคะทวีวัฒน์. *สาระน่ารู้ ปลาน้ำจืดไทย เล่ม ๒*. กรุงเทพฯ : องค์การค้าของคุรุสภา, 2547. 257 หน้า. หน้า 160. ISBN 974-00-8738-8
3. ↑  "Oreochromis". ระบบข้อมูลการจำแนกพันธุ์แบบบูรณาการ. 16 August. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|date=` และ `|year=` / `|date=` ไม่ตรงกัน (help)
4. ↑  "Sarotherodon". ระบบข้อมูลการจำแนกพันธุ์แบบบูรณาการ. 16 August. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|date=` และ `|year=` / `|date=` ไม่ตรงกัน (help)
5. ↑  "Tilapia". ระบบข้อมูลการจำแนกพันธุ์แบบบูรณาการ. 16 August. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|date=` และ `|year=` / `|date=` ไม่ตรงกัน (help)
6. ↑  Chapman, Frank A. (July 1992). "Culture of Hybrid Tilapia: A Reference Profile". *Circular 1051*. University of Florida, Institute of Food and Agricultural Sciences. สืบค้นเมื่อ 2007-08-17.
7. ↑  Dunz, A.R. and Schliewen, U.K. (2013). *Molecular phylogeny and revised classification of the haplotilapiine cichlid fishes formerly referred to as "Tilapia".* Molecular Phylogenetics and Evolution, online 29 March 2013. doi:10.1016/j.ympev.2013.03.015
8. 1 2  ชวลิต วิทยานนท์. *ปลาน้ำจืดไทย*. กรุงเทพฯ : นานมีบุ๊คส์, 2544. 116 หน้า. หน้า 100. ISBN 9744726555
9. ↑  หน้า 8 ข่าวเศรษฐกิจไทยรัฐ, *ในหลวงผู้ทรงงานหนักตลอดการครองราชย์ 70 ปี* โดย ทีมเศรษฐกิจ. **ไทยรัฐ**ปีที่ 67 ฉบับที่ 21356: วันจันทร์ที่ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2559 ขึ้น 7 ค่ำ เดือน 8 ปีวอก
10. ↑  "Keeping Tilapia in Aquariums". *Tilapia*. AC Tropical Fish. 2008. สืบค้นเมื่อ 2009-01-19.
11. 1 2  "Tilapia". Department of Agriculture, Fisheries and Forestry. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-03-29. สืบค้นเมื่อ 2016-06-30.
12. ↑  "ตะลึง! แพทย์บราซิลใช้หนังปลานิล รักษาคนไข้ไฟไหม้ ทดลองใช้กับคนไข้แล้วกว่า 50 คน". *เวอร์จินเรดิโอ*. 2016-12-29. สืบค้นเมื่อ 2017-05-28.[*ลิงก์เสีย*]
13. ↑  Petr, T (2000). "Interactions between fish and aquatic macrophytes in inland waters. A review". *FAO Fisheries Technical Papers*. **396**.

หนังสืออ่านเพิ่มเติม
--------------------

* Logan, Cheryl A.; Alter, S. Elizabeth; Haupt, Alison J.; Tomalty, Katharine; Palumbi, Stephen R. (2008). "An impediment to consumer choice: Overfished species are sold as Pacific red snapper". *Biological Conservation*. **141** (6): 1591–1599. doi:10.1016/j.biocon.2008.04.007. ISSN 0006-3207.
* FAO Fishery Information, Data and Statistics Service (1993). "Aquaculture production (1985-1991)". *FAO Fisheries Circular*. Food and Agriculture Organization of the United Nations. **815**: 20–21.
* Trewavas, Ethelwynn (1983). *Tilapiine fish of the genera* Sarotherodon*,* Oreochromis *and* Danakilia. London: British Museum (Natural History). ISBN 0-565-00878-1.
* McCrary, Jeffrey K; Castro, Mark; McKaye, Kenneth R. (2005). "Mercury in Fish From Two Nicarguan Lakes: A Recommendation for Increased Monitoring of Fish for International Commerce" (PDF). *Environmental Pollution*. pp. 513–518. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2011-10-03. สืบค้นเมื่อ 2016-06-30.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
***Tilapia***