สำหรับความหมายอื่น ดูที่ โบโนโบ (นักดนตรี)

**โบโนโบ** หรือ **ชิมแปนซีแคระ** (อังกฤษ: bonobo, dwarf chimpanzee, pygmy chimpanzee; ชื่อวิทยาศาสตร์: *Pan paniscus*)

การค้นพบ
--------

โบโนโบได้รับการอนุกรมวิธานโดยแอ็นสท์ ชวาทซ์ นักสัตววิทยาชาวเยอรมัน ในปี ค.ศ. 1929 หลังจากก่อนหน้านั้น คือ ในปี ค.ศ. 1927 อ็องรี สเคาเตเดิน นักสัตววิทยาชาวเบลเยียมได้ตรวจสอบหัวกะโหลกและหนังสัตว์แปลกประหลาดชนิดหนึ่งซึ่งน่าจะเป็นชิมแปนซีตัวเมียโตเต็มวัยที่ได้มาจากเบลเจียนคองโก ชวาทซ์ได้ไปเยือนพิพิธภัณฑ์ของสเคาเตเดิน และได้ทำการวัดขนาดกะโหลกและตัวอย่างอีก 2 หัว ก่อนสรุปว่าเป็นชิมแปนซี หรือเอปชนิดใหม่ของโลก ซึ่งจะพบได้เฉพาะฝั่งซ้ายหรือตอนใต้ของแม่น้ำคองโกเท่านั้น

ลักษณะและพฤติกรรม
-----------------

โบโนโบเป็นลิงไม่มีหางที่นักวิทยาศาสตร์เชื่อกันว่ามีวิวัฒนาการใกล้เคียงมนุษย์มากที่สุด โดยมีบรรพบุรุษร่วมกันก่อนจะมาแยกสายวิวัฒนาการ โดยมีดีเอ็นเอเหมือนกับมนุษย์ถึงร้อยละ 90 โบโนโบมีลักษณะทั่วไปเหมือนกับชิมแปนซี ที่อยู่ในสกุลเดียวกัน แต่มีขนาดเล็กกว่ามาก และมีถิ่นที่อยู่อาศัยจำกัดกว่า และมีพฤติกรรมรักสงบ ไม่ก้าวร้าวหรือล่าลิงชนิดอื่นกินเป็นอาหารเหมือนชิมแปนซี

โบโนโบมีส่วนหัวที่เล็กกว่าชิมแปนซีเมื่อเทียบกับขนาดตัว มีรูปร่างที่เพรียวและแขนยาวกว่า อย่างไรก็ตามทั้งตัวผู้และตัวเมียเมื่อโตเต็มที่จะมีขนาดพอ ๆ กับชิมแปนซีตัวเมีย ซึ่งโบโนโบได้แยกสายวิวัฒนาการมาจากชิมแปนซีเมื่อกว่า 900,000 ปี ถึง 1.5 ล้านปีก่อน 
 จากการที่แม่น้ำคองโกได้ถือกำเนิดขึ้น ทำให้ตัดขาดความสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน
ได้มีการศึกษาพบว่า โบโนโบเป็นสิ่งมีชีวิตเพียงชนิดเดียวที่ไม่ใช่มนุษย์ ที่สามารถแสดงออกทางความรักและมีพฤติกรรมทางเพศได้เหมือนมนุษย์ เช่น การจูบ, การออรัลเซ็กส์ หรือแม้แต่การผสมพันธุ์แบบหันหน้าเข้าหากัน และยังพบว่ามีพฤติกรรมผสมพันธุ์เพื่อที่จะแลกเปลี่ยนอาหารกัน แทนที่จะต่อสู้แย่งชิงกันแบบสัตว์ชนิดอื่น หรือแม้แต่การใช้อวัยวะเพศที่ขยายใหญ่กว่าปกติเสียดสีกันไปมาของตัวเมียในช่วงวัยเจริญพันธุ์เพื่อแสดงออกถึงความผูกพันฉันพี่น้องกันด้วย

ที่อยู่อาศัย
------------

อยู่อาศัยในตอนกลางของทวีปแอฟริกา พบในเขตสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกเพียงประเทศเดียวในโลก พบในธรรมชาติเพียง 5,000 ตัว จัดอยู่ในกลุ่มสิ่งมีชีวิตใกล้สูญพันธุ์

ปัจจุบันสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกมีพื้นที่อนุรักษ์ซึ่งเป็นป่าดงดิบที่ใหญ่ที่สุดในทวีปแอฟริกา คิดเป็นร้อยละ 8 และต้องการเพิ่มเป็นร้อยละ 10 และร้อยละ 15 ในที่สุด โดยรัฐบาลสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกต้องการป้องกันการทำลายป่าในพื้นที่ลุ่มคองโกด้วย

การผสมข้ามพันธุ์กับชิมแปนซี
---------------------------

นักวิจัยพบว่าทั้งชิมแปนซีกลาง (Pan troglodytes troglodytes) และ ชิมแปนซีตะวันออก (Pan troglodytes schweinfurthii) มีสารพันธุกรรมร่วมกับโบโนโบมากกว่าลิงชิมแปนซีชนิดย่อยอื่น ๆ เชื่อกันว่า ส่วนผสมทางพันธุกรรมเกิดขึ้นอย่างน้อยสองครั้งภายใน 550,000 ปีที่ผ่านมา ในปัจจุบัน การผสมพันธุ์ระหว่างโบโนโบและชิมแปนซีในป่าถูกขวาง เนื่องจากประชากรมีการเกิดสปีชีส์ต่างบริเวณและถูกแยกออกจากฝั่งต่างๆ ของแม่น้ำคองโก

ภายในสวนสัตว์ มีการบันทึกลูกผสมระหว่างโบโนโบและชิมแปนซี ระหว่างปี 1990 ถึง 1992 มีการตั้งครรภ์ 5 ครั้งและศึกษาระหว่างโบโนโบตัวผู้กับชิมแปนซีตัวเมีย 2 ตัว การตั้งครรภ์ครั้งแรก ทั้งสองตัวแท้งลูกเนื่องจากแรงกดดันด้านสิ่งแวดล้อม การตั้งครรภ์สามครั้งต่อไปนี้นำไปสู่การเกิดของลูกผสมสามตัว

ลูกผสมระหว่างโบโนโบและชิมแปนซีชื่อ Tiby ยังได้แสดงในภาพยนตร์สวีเดนปี 2017 *อาร์ต ตัวแม่งงงงงง*

อ้างอิง
-------

1. ↑  Groves, C. (2005-11-16). Wilson, D. E.; Reeder, D. M. (บ.ก.). *Mammal Species of the World* (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. p. 183. ISBN 0-801-88221-4.
2. 1 2  Fruth, B. Benishay, J.M. Bila-Isia, I. Coxe, S. Dupain, J. Furuichi, T. Hart, J. Hart, T. Hashimoto, C. Hohmann, G. Hurley, M. Ilambu, O. Mulavwa, M. Ndunda, M. Omasombo, V. Reinartz, G. Scherlis, J. Steel, L. & Thompson, J. (2008). *Pan paniscus*. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 4 January 2009. Listed as Endangered (EN A4cd v3.1)
3. 1 2 3  *แกะรอยเอปในตำนาน*, คอลัมน์ เรื่องเล่าจากต่างแดน โดย นิตยสารเนชั่นแนล จีโอกราฟิก ฉบับภาษาไทยเดือนมีนาคม หน้า 22: เดลินิวส์ ฉบับที่ 23,173 ประจำวันอาทิตย์ที่ 24 มีนาคม พ.ศ. 2556 ขึ้น 13 ค่ำ เดือน 4 ปีมะโรง
4. ↑  โบโนโบ สายพันธุ์ใกล้เคียงมนุษย์ที่สุด เสี่ยงสูญพันธุ์ จากประชาชาติธุรกิจ
5. ↑  "สารคดี BBC : เปิดโลกกว้างแอฟริกา ตอนที่ 10 คลิป 1/2". ช่อง 7. 28 November 2014. สืบค้นเมื่อ 30 November 2014.
6. ↑  โบโนโบ้
7. ↑  พฤติกรรมรักร่วมเพศในสัตว์[*ลิงก์เสีย*]
8. ↑  "คองโกจัดเขตอนุรักษ์โบโนโบ". เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2012-12-09. สืบค้นเมื่อ 2012-12-09.
9. ↑  Owens, Brian (2016-10-27). "Chimps and bonobos interbred and exchanged genes". *New Scientist*. สืบค้นเมื่อ 2022-04-06.
10. ↑  "Ancient interbreeding between chimpanzees and bonobos". *cnag.crg.eu*. 2022-04-06. สืบค้นเมื่อ 2022-04-06.
11. ↑  Jewett, Katie (2017-04-25). "The Great Divide". *www.biographic.com*. สืบค้นเมื่อ 2022-04-06.
12. ↑  Vervaecke, Hilde; Elsacker, L. van (1992). "Hybrids between common chimpanzees (Pan troglodytes) and pygmy chimpanzees (*Pan paniscus*) in captivity". *Mammalia*. **56** (4): 667–669. ISSN 1864-1547. สืบค้นเมื่อ 2023-12-01.
13. ↑  Foundation, Arcus (2021-04-29). *Killing, Capture, Trade and Ape Conservation: Volume 4*. Cambridge University Press. p. 111. ISBN 9781108487948.

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ ***Pan paniscus***

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

 ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Pan paniscus ที่วิกิสปีชีส์

| * ด
* ค
* ก
สปีชีส์ที่ยังมีชีวิตอยู่ในวงศ์ลิงใหญ่ (ลิงไม่มีหาง) |
| --- |
| อาณาจักร: สัตว์ **·**  ไฟลัม: สัตว์มีแกนสันหลัง **·**  ชั้น: สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม **·**  อันดับ: วานร **·**  อันดับย่อย: Haplorrhini |
| Ponginae | 

|  |  |
| --- | --- |
| *อุรังอุตัง* | 
* อุรังอุตังบอร์เนียว (*P. pygmaeus*)
* อุรังอุตังสุมาตรา (*P. abelii*)
* อุรังอุตังตาปานูลี (*P. tapanuliensis*)

 |

 |
| Homininae | 

|  |  |
| --- | --- |
| *กอริลลา* | 
* กอริลลาตะวันตก (*G. gorilla*)
* กอริลลาตะวันออก (*G. beringei*)

 |
| *สกุลชิมแปนซี* | 
* ชิมแปนซี (*P. troglodytes*)
* โบโนโบ (*P. paniscus*)

 |
| *โฮโม* | 
* มนุษย์ (*H. s. sapiens*)

 |

 |
| **หมวดหมู่** |