จิล ไบเดินถือด้ายขณะเข้าร่วมทำพิธีบายศรีในประเทศลาวเมื่อ พ.ศ. 2558
**พิธีบายศรีสู่ขวัญ** บางครั้งก็เรียกว่า *พิธีบายศรี, พิธีสู่ขวัญ, พิธีทำขวัญ, พิธีรับขวัญ* เป็นประเพณีอย่างหนึ่งของคนไทย และคนลาว ด้วยความเชื่อที่ว่า ทุกคนเกิดมาพร้อมกับสิ่งนามธรรมอย่างหนึ่งที่เรียกกันว่า "ขวัญ" ซึ่งมีหน้าที่รักษาประคับประคองชีวิตและติดตามเจ้าของไปทุกหนแห่ง การทำพิธีสู่ขวัญจึงเป็นการเชิญขวัญที่หนีหายไปให้เข้ามาอยู่กับตัว และเชื่อว่าเป็นการส่งเสริมพลังใจให้เข้มแข็ง มีสติและไม่ประมาท 

ประเพณีบายศรีสู่ขวัญใช้เครื่องเชิญขวัญที่เรียกว่า **บายศรี** ทำด้วยใบตอง รูปคล้ายกระทง เป็นชั้น ๆ มีขนาดใหญ่เล็กสอบขึ้นไปตามลำดับ เป็น 3 ชั้น 5 ชั้น 7 ชั้น หรือ 9 ชั้น มีเสาปักตรงกลางเป็นแกน มีเครื่องสังเวยวางอยู่ในบายศรี และมีไข่ขวัญ (ไข่ต้ม) เสียบอยู่บนยอดบายศรี มีหลายประเภท เช่น บายศรีตอง บายศรีปากชาม บายศรีใหญ่ (ภาษาเขมร บาย = ข้าว + ศรี = สิริ หมายความว่า ข้าวอันเป็นสิริหรือข้าวขวัญ)  มีการพันสายสิญจน์ไว้โดยรอบเพื่อใช้ผูกข้อมือผู้รับขวัญ ผู้นำทำพิธีเรียกว่า *หมอขวัญ*

ประวัติ
-------

บายศรีนั้นมีข้อสันนิษฐานว่าได้ประดิษฐ์ขึ้นมาจากคติความเชื่อของพราหมณ์[] พิจารณาจากการนำใบตองมาประดิษฐ์บายศรี เนื่องด้วยใบตองนั้นเป็นของสะอาดบริสุทธิ์ไม่มีมลทินของอาหารเก่าให้แปดเปื้อน และอีกประการหนึ่งก็คือ รูปร่างลักษณะของบายศรีที่ได้จำลองเขาพระสุเมรุซึ่งเป็นที่สถิตของพระอิศวร ตลอดจนเครื่องสังเวยก็มีความเชื่อมาจากคติพราหมณ์เช่น ไข่ แตงกวา มะพร้าว รวมถึงพิธีการ เช่น การเวียนเทียน การเจิม และพิธีการต่าง ๆ เหล่านี้พราหมณ์เป็นผู้ประกอบพิธีทั้งสิ้น

ประเภทของบายศรี
---------------

ในภาคเหนือจะเรียกบายศรีว่า "ใบสี", "ใบสรี" หรือ "ใบสีนมแมว" และจะเรียกพานบายศรีว่า ขันใบสี เพราะชาวล้านนาจะเรียกพานว่า ขัน แล้วเรียกขันว่า สลุง บายศรีแยกเป็น 4 ประเภท คือ

1. บายศรีหลวง
2. บายศรีนมแมว
3. บายศรีปากชาม
4. บายศรีกล้วย

ส่วนในภาคอีสานจะเรียกบายศรีว่า "พาบายศรี", "พาขวัญ" หรือบางท้องถิ่นเรียกว่า "ขันบายศรี" ในภาคอีสานจะแยกบายศรีออกเป็น 3 ประเภท คือ

1. พาขวัญ
2. พาบายศรี
3. หมากเบ็ง

ในส่วนภาคอีสานที่มีเชื้อสายของเขมรจะมีการเรียกบายศรีว่า "บายแสร็ย" ซึ่งแบ่งออกเป็น 3 ประเภท คือ

1. บายแสร็ยเดิม (บายศรีต้น)
2. บายแสร็ยเถียะ (บายศรีถาด)
3. บายแสร็ตจาน (บายศรีปากชาม)

แหล่งค้นคว้าเพิ่มเติม
---------------------

* Mayoury Ngaosyvathn. (1990, Aug.). Individual Soul, National Identity: The "Baci-Sou Khuan" of the Lao. *Sojourn: Journal of Social Issues in Southeast Asia*. 5(2): 283-307.

อ้างอิง
-------

1. ↑  พิธีบายศรีสู่ขวัญ
2. ↑  พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542

  


| * ด
* ค
* ก
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ สาขาแนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมและงานเทศกาล โดยกระทรวงวัฒนธรรม |
| --- |
| มารยาท | การแสดงความเคารพแบบไทย |
| ประเพณีเกี่ยวกับเทศกาล | 
* สงกรานต์
* ลอยกระทง
* ประเพณีบุญบั้งไฟ
* การละเล่นผีตาโขนในงานบุญหลวง
* ประเพณีกวนข้าวทิพย์
* ประเพณีแห่เทียนพรรษา จังหวัดอุบลราชธานี
* ประเพณีชักพระ
* ประเพณีแห่ผ้าขึ้นธาตุ
* ประเพณีแห่นางดาน
* ประเพณีอุ้มพระดำน้ำ
* แห่นกบุหรงซีงอ

 |
| ประเพณีเกี่ยวกับวงจรชีวิต | 
* พิธีไหว้ครู
* การแต่งกายบาบ๋า-เพอรานากัน
* การผูกเกลอ
* การผูกเสี่ยว
* พิธีทำบุญต่ออายุ
* สารทเดือนสิบ
* พิธีโกนจุก
* พิธีบายศรีสู่ขวัญ
* พิธีทำขวัญนาค
* ประเพณีลงเล
* ประเพณีการทำบุญในพุทธศาสนา
* การแต่งงานแบบไทย
* สวดพระมาลัยภาคใต้

 |
| ประเพณีเกี่ยวกับการทำมาหากิน | 
* ประเพณีทำขวัญข้าว
* ประเพณีกองข้าวศรีราชา
* ประเพณีแห่พญายม
* พิธีบูชาแม่โพสพ
* พิธีกรรมขอฝน

 |
| ประเพณีเกี่ยวกับศาสนา | 
* เทศน์มหาชาติ
* ประเพณีรับบัว
* ประเพณีตักบาตรเทโว
* ประเพณีอัฏฐมีบูชา
* โจลมะม้วต

 |
| 
* ศิลปะการแสดง
* ช่างฝีมือดั่งเดิม
* วรรณกรรมพื้นบ้าน
* กีฬาภูมิปัญญาไทย
* แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมและงานเทศกาล
* ความรู้และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล
* ภาษา
* มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

 |