**ทุพโภชนาการ** (อังกฤษ: malnutrition) เป็นภาวะซึ่งเกิดขึ้นจากการรับประทานอาหารไม่สมดุลกัน โดยอาจมีสารอาหารบางอย่างได้รับไม่เพียงพอ เกิน หรือผิดสัดส่วน ผลอาจทำให้เกิดความผิดปกติทางโภชนาการต่าง ๆ ขึ้นอยู่กับว่าสารอาหารที่ได้รับนั้นขาดหรือเกิน

องค์การอนามัยโลกกล่าวถึงทุพโภชนาการว่าเป็นภัยคุกคามร้ายแรงที่สุดต่อสาธารณสุขของโลก การปรับปรุงสารอาหารถูกมองอย่างกว้างขวางว่าเป็นรูปแบบการช่วยเหลือที่มีประสิทธิภาพสูงสุด มาตรการฉุกเฉินมีทั้งการจัดสารอาหารรองที่ขาดโดยใช้ผงกระแจะ (sachet powder) เสริมอาหาร เช่น เนยถั่ว หรือผ่านผลิตภัณฑ์เสริมอาหารโดยตรง แบบจำลองการบรรเทาทุพภิกขภัยได้มีการใช้เพิ่มขึ้นโดยกลุ่มช่วยเหลือ ที่เรียกร้องให้ส่งเงินหรือคูปองเงินสดแก่ผู้หิวโหยเพื่อจ่ายชาวนาท้องถิ่น แทนที่จะซื้ออาหารจากประเทศผู้บริจาค ซึ่งมักกำหนดโดยกฎหมาย เพราะจะเสียเงินไปกับค่าขนส่ง

มาตรการระยะยาวรวมถึงการลงทุนในเกษตรกรรมสมัยใหม่ในที่ซึ่งขาดแคลน เช่น ปุ๋ยและชลประทาน ซึ่งกำจัดความหิวโหยได้อย่างใหญ่หลวงในประเทศพัฒนาแล้ว อย่างไรก็ดี ธนาคารโลกตำหนิหน่วยงานของรัฐที่จำกัดชาวนาอย่างรุนแรง และการขยายการใช้ปุ๋ยถูกขัดขวางโดยกลุ่มสิ่งแวดล้อมบางกลุ่ม

ผล
--

### อัตราการตาย

ตามข้อมูลของ Jean Ziegler ผู้รายงานพิเศษแห่งสหประชาชาติด้านสิทธิในอาหารตั้งแต่ พ.ศ. 2543 ถึงมีนาคม พ.ศ. 2551 อัตราการตายเนื่องจากทุพโภชนาการคิดเป็นสัดส่วน 58% ของการตายทั้งหมดใน พ.ศ. 2549 "ในโลกนี้ ประมาณ 62 ล้านคน เมื่อรวมสาเหตุการทายทุกอย่างด้วยกัน ตายในแต่ละปี หนึ่งในสิบสองคนทั่วโลกขาดอาหาร ใน พ.ศ. 2549 มากกว่า 36 ล้านคนเสียชีวิตด้วยความหิวโหยหรือโรคอันเนื่องมาจากการขาดสารอาหารรอง"

ตามข้อมูลขององค์การอนามัยโลก จนถึงขณะนี้ทุพโภชนาการเป็นสาเหตุใหญ่ที่สุดของการตายในเด็ก มากถึงครึ่งหนึ่งในกรณีทั้งหมด เด็กหกล้านคนเสียชีวิตด้วยความหิวโหยทุกปี น้ำหนักแรกคลอดต่ำและภาวะทารกโตช้าในครรภ์เป็นเหตุการเสียชีวิตของเด็ก 2.2 ล้านคนต่อปี การไม่มีการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่หรือการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ที่เลวทำให้เด็กเสียชีวิตอีก 1.4 ล้านคน ภาวะขาดแคลนอื่น ๆ เช่น การขาดวิตามินเอหรือสังกะสี ทำให้เด็กเสียชีวิต 1 ล้านคนต่อปี ทุพโภชนาการในช่วงหนึ่งถึงสองปีแรกจะเปลี่ยนแปลงย้อนกลับไม่ได้ เด็กที่ขาดอาหารจะโตขึ้นโดยมีสุขภาพเลวกว่าและมีสัมฤทธิ์ผลการศึกษาต่ำกว่า ลูกของเด็กเหล่านี้ก็มักมีแนวโน้มตัวเล็กกว่า ทุพโภชนาการก่อนหน้านี้เคยถูกมองว่าทำให้ปัญหาของโรคทรุดหนัก เช่น หัด ปอดบวม และท้องร่วง แต่ทุพโภชนาการเองก็อาจเป็นเหตุของโรคได้เช่นกัน และสามารถทำให้ถึงตายได้

### ทางจิตวิทยา

ทุพโภชนาการ ในรูปของการขาดไอโอดีน เป็น "สาเหตุที่ป้องกันได้ที่พบมากที่สุดของภาวะความบกพร่องด้านจิตใจทั่วโลก" แม้การขาดไอโอดีนปานกลาง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสตรีมีครรภ์และทารก อาจทำให้ระดับสติปัญญา (ไอคิว) ลดลงได้ถึง 10 ถึง 15 จุด ซึ่งลิดศักยภาพการพัฒนาประเทศอย่างไม่อาจคำนวณได้ ผลกระทบที่มองเห็นได้ชัดเจนที่สุดและรุนแรงที่สุด คอพอก เครทินิซึมและสภาพแคระ มีผลต่อชนกลุ่มน้อยขนาดเล็ก โดยมักเกิดในหมู่บ้านภูเขา แต่ 16% ของประชากรโลกอย่างน้อยมีคอพอกอย่างอ่อนซึ่งเป็นภาวะที่ต่อมไทรอยด์ในคอขยายใหญ่

### มะเร็ง

ปัจจุบันมะเร็งพบได้ทั่วไปในประเทศกำลังพัฒนา ตามการศึกษาของสำนักงานเพื่อการวิจัยมะเร็งนานาชาติ "ในโลกกำลังพัฒนา มะเร็งตับ กระเพาะอาหารและหลอดอาหารพบได้มากกว่า โดยมักเชื่อมโยงกับการบริโภคอาหารแปรรูปที่มีสารก่อมะเร็ง เช่น อาหารรมควันหรือใส่เกลือ และการติดเชื้อปรสิตซึ่งโจมตีอวัยวะ" อัตรามะเร็งปอดเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในประเทศยากจนเพราะมีการใช้ยาสูบเพิ่มขึ้น สำหรับประเทศพัฒนาแล้ว "มีแนวโน้มจะเป็นมะเร็งที่เชื่อมโยงกับความร่ำรวยหรือ 'วิถีชีวิตตะวันตก' มะเร็งลำไส้ใหญ่ ไส้ตรง เต้านมและต่อมลูกหมาก ซึ่งสามารถเกิดขึ้นได้จากความอ้วน การขาดการออกกำลังกาย อาหารและอายุ"

อ้างอิง
-------

1. ↑  *malnutrition* ใน พจนานุกรมศัพท์การแพทย์ดอร์แลนด์
2. ↑  Sullivan, arthur (2003). *Economics: Principles in action*. Upper Saddle River, New Jersey 07458: Prentice Hall. p. 481. ISBN 0-13-063085-3. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-12-20. สืบค้นเมื่อ 2021-02-26. `{{cite book}}`: ไม่รู้จักพารามิเตอร์ `|coauthors=` ถูกละเว้น แนะนำ (`|author=`) (help)CS1 maint: location (ลิงก์)
3. 1 2 3 4  "Malnutrition The Starvelings". *The Economist*.
4. ↑  "The Hidden Hunger". *New York Times*. 2009-05-24.
5. ↑  "Firms target nutrition for the poor". *BBC News*.
6. ↑  "Can one pill tame the illness no one wants to talk about?". *Time*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-08-26. สืบค้นเมื่อ 2011-11-20.
7. ↑  "UN aid debate: give cash not food?". *Christian Science Monitor*. 2008-06-04.
8. ↑  "Cash roll-out to help hunger hot spots". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2009-02-12. สืบค้นเมื่อ 2011-11-20.
9. ↑  "Obama enlists major powers to aid poor farmers with $15 billion". 2009-07-09.
10. ↑  "Ending Famine, Simply by Ignoring the Experts". *New York Times*. 2007-12-02.
11. ↑  "Forgotten benefactor of humanity". *The Atlantic*.
12. ↑  "สำเนาที่เก็บถาวร". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-11-18. สืบค้นเมื่อ 2011-11-20.
13. ↑  Ziegler, Jean (2007). *L'Empire de la honte*. Fayard. p. 130. ISBN 978-2-253-12115-2.
14. ↑
15. 1 2 3  "In raising the world's IQ the secret is in salt". *New York Times*. 2006-12-16.
16. ↑  Coren, Michael (2005-03-10). "Study: Cancer no longer rare in poorer countries". CNN. สืบค้นเมื่อ 2007-01-01.

| * ด
* ค
* ก
ทุพโภชนาการ |
| --- |
| ทุพโภชนาการโปรตีน–พลังงาน | 
* ควาชิออร์กอร์
* มาราสมัส
* แคแทบอไลซิส

 |
| การขาดวิตามิน | 

|  |  |
| --- | --- |
| วิตามินบี | 
* B1
	+ โรคเหน็บชา
	+ กลุ่มอาการเวอร์นิคเก-คอร์ซาคอฟ
	+ โรคสมองเวอร์นิคเก
	+ กลุ่มอาการคอร์ซาคอฟ
* B2
	+ การขาดไรโบเฟลวิน
* B3
	+ เพลแลกรา
* B6
	+ การขาดไพริดอกซีน
* B7
	+ การขาดไบโอติน
* B9
	+ การขาดโฟเลต
* B12
	+ การขาดวิตามินบี12

 |
| อื่น ๆ | 
* A: การขาดวิตามินเอ
	+ จุดบิทอต
* C: โรคลักปิดลักเปิด
* D: การขาดวิตามินดี
	+ โรคกระดูกอ่อนในเด็ก
	+ โรคกระดูกน่วม
	+ ร่องซี่โครงแฮร์ริสัน
* E: การขาดวิตามินอี
* K: การขาดวิตามินเค

 |

 |
| การขาดเกลือแร่ | 
* ภาวะขาดสมดุลอิเล็กโทรไลต์
	+ แคลเซียม
	+ คลอไรด์
	+ ฟอสเฟต
	+ โพแทสเซียม
	+ แมกนีเซียม
	+ โซเดียม
* เหล็ก
* สังกะสี
* แมงกานีส
* ทองแดง
* ไอโอดีน
* โครเมียม
* โมลิบดีนัม
* ซีลีเนียม
	+ โรคเคชาน
* ฟลูออรีน

 |
| การเจริญเติบโต | 
* พัฒนาการล่าช้า
* ภาวะเลี้ยงไม่โต
* ภาวะตัวเตี้ย
	+ ภาวะตัวเตี้ยไม่รู้เหตุ

 |
| ทั่วไป | 
* ภาวะเบื่ออาหาร
* น้ำหนักลด
* ภาวะผอมหนังหุ้มกระดูก
* น้ำหนักน้อย

 |

| * ด
* ค
* ก
โรคของความยากจน |
| --- |
| โรคของความยากจน | 
* เอดส์
* โควิด-19
* มาลาเรีย
* วัณโรค
* โรคหัด
* ปอดบวม
* โรคท้องร่วง
* กาฬโรค

 |
| โรคที่ไม่ได้รับการรักษา | 
* อหิวาตกโรค
* โรคชากาส
* โรคเหงาหลับ
* โรคพยาธิใบไม้ในเลือด
* โรคพยาธิกีเนีย
* โรคพยาธิตาบอด
* โรคติดเชื้อลิชมาเนีย
* โรคริดสีดวงตา

 |
| อื่น ๆ | 
* ทุพโภชนาการ
* โครงการใบสำคัญการทบทวนลำดับความสำคัญ

 |