**สถานีรถไฟนครลำปาง** (อังกฤษ: Nakhon Lampang Railway Station) เป็นสถานีรถไฟระดับหนึ่งบนเส้นทางรถไฟสายเหนือ (กรุงเทพ–เชียงใหม่) ซึ่งถ้าเป็นสถานีรถไฟประจำจังหวัดลำปาง ซึ่งลงสถานีนี้สามารถเดินทางไปจังหวัดพะเยาและจังหวัดตากได้อีกด้วย โดยสถานีรถไฟนครลำปางอยู่ระหว่างสถานีรถไฟหนองวัวเฒ่า กับสถานีรถไฟห้างฉัตร

สถานีนครลำปางก่อสร้างและเปิดเดินรถในสมัยรัชกาลที่ 6 ปัจจุบันตัวสถานีและย่าน (ไม่นับย่านโรงรถจักร และย่านนอกสถานี) มีจำนวนทาง 8 ทาง เป็นทางหลัก 1 ทาง ทางหลีก 4 ทาง ทางตัน 3 ทาง โดยเป็นทางติดชานชาลา 2 ทาง

สถานีรถไฟนครลำปางเป็นสถานีหนึ่งในโครงการรถไฟทางคู่ช่วงเด่นชัย - เชียงใหม่

สถานีรถไฟนครลำปางเป็นสถานีหนึ่งในโครงการรถไฟความเร็วสูงกรุงเทพ (สถานีกลางบางซื่อ) - เชียงใหม่ ช่วงสถานีรถไฟพิษณุโลก - เชียงใหม่ ใช้ชื่อ **สถานีลำปาง** รหัสสถานี HN10 อยู่ระหว่างสถานีรถไฟศรีสัชนาลัย กับสถานีรถไฟลำพูน เปิดใช้งานประมาณปี พ.ศ. 2575

แต่เดิม ระหว่างสถานีรถไฟห้างฉัตรกับสถานีรถไฟนครลำปางเคยมี ที่หยุดรถบ่อแฮ้วแต่ปัจจุบันได้ถูกยุบเลิกไปแล้ว

ประวัติ
-------

สถานีรถไฟนครลำปางก่อสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 6 ปี พ.ศ. 2458 และเปิดเดินรถครั้งแรกเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2459 โดยเส้นทางช่วงแม่จาง-นครลำปาง ซึ่งมีระยะทาง 42 กิโลเมตร และเป็นส่วนหนึ่งของทางรถไฟสายเหนือ มีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบุรฉัตรไชยากร กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน เป็นผู้บัญชาการ และมีนายช่างชาวเยอรมัน เอมิล ไอเซนโฮเฟอร์ เป็นผู้ควบคุมการก่อสร้างสถานีรถไฟนครลำปาง เป็นสถานีรถไฟยุคแรกๆที่ยังคงเหลืออาคารอยู่ภายหลังในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 

ในช่วงปี พ.ศ. 2459 - 2464 สถานีรถไฟนครลำปางได้เป็นสถานีรถไฟปลายทางของเส้นทางสายเหนือ มีขบวนรถรวมพิษณุโลก - ลำปาง และอุตรดิตถ์ - ลำปาง ก่อนมีรถด่วนจากกรุงเทพขึ้นมาทำขบวนเมื่อ 1 พฤศจิกายน 2465 ซึ่งในเวลานั้นทำให้จังหวัดลำปางเป็นชุมทางขนส่งมวลชนที่ทันสมัยที่สุด ซึ่งทำเกิดการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจ แล้วยังเป็นจุดขายกระจายสินค้า และผู้คนจากภาคกลาง ที่จะเดินทางไปที่อื่นๆในภาคเหนือ

ส่วนสงครามโลกครั้งที่ 2 สถานีรถไฟนครลำปางเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่ฝ่ายสัมพันธมิตรต้องการทำลาย เนื่องจากเป็นเส้นทางลำเลียงและยุทโธปกรณ์ของญี่ปุ่น แต่ก็ได้รับความเสียหายเล็กน้อย โดยหลักฐานที่มาอยู่ถึงปัจจุบันคือรอยกระสุนปืน ที่คานหลังคาชานชลาสถานีรถไฟ

ในปี พ.ศ. 2506 การรถไฟแห่งประเทศไทยได้จัดส่งหัวรถจักรไอน้ำมาแสดงไว้ที่สถานีรถไฟลำปาง และกำหนดให้สถานีรถไฟแห่งนี้เป็นสถานีประวัติศาสตร์ และทำการอนุรักษ์ไว้ โดยมีตัวอาคารสถานี คลังสินค้า พื้นที่เก็บหัวรถจักรและตัวรถไฟ รวมถึงพื้นที่บ้านพักพนักงาน ซึ่งอาคารสถานีได้ผ่านการต่อเติมมาเป็นบางส่วน โดยเฉพาะช่วงก่อนปี พ.ศ. 2520 มีการต่อเติมส่วนควบคุมบริเวณปีกทางทิศใต้ ส่วนพักคอยด้านติดรางรถไฟ และ ซุ้มด้านหน้าที่จอดรถ

ในปี พ.ศ. 2536 สถานีรถไฟนครลำปาง ได้รับการคัดเลือกจากคณะกรรมการอนุรักษ์สถาปัตยกรรมแห่งสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์ ให้เป็นอาคารอนุรักษ์ดีเด่น ประเภทอาคารสถาบันและสาธารณะ ประจำปี พ.ศ. 2536 

ในปี พ.ศ. 2538 ได้มีการเปลี่ยนกระเบื้องหลังคา กระเบื้องพื้น ของตัวสถานี และปรับปรุงพื้นชั้นล่างทั้งหมด ซึ่งก็ยังถือว่าเป็นสถาปัตยกรรมยังคงรูปแบบและเอกลักษณ์เดิมอย่างครบถ้วนสมบูรณ์ จนถึงปัจจุบัน

ปัจจุบันสถานีรถไฟประจำจังหวัดลำปาง มีพื้นที่ 161 ไร่ ห่างจากสถานีรถไฟกรุงเทพ 642.293 กิโลเมตร

สถาปัตยกรรม
-----------

อาคารสถานีเป็นอาคารสองชั้นที่ผสมผสานกันระหว่างสถาปัตยกรรมไทยภาคเหนือกับสถาปัตยกรรมยุโรปแบบบาวาเรียนคอทเทจ (Bavarian Cottage) ออกแบบโดย เอิรสท์ อัลท์มันน์ (Mr. Ernst Altmann) วิศวกรชาวเยอรมนี ชั้นล่างก่ออิฐฉาบปูนใช้ระบบคานโค้ง (Arch) 4 ช่วง ขนาบด้วยโค้งช่วงเล็กประกบทั้งสองฝั่งเป็นรูปแบบนีโอคลาสสิก (Neoclassic) ชั้นบนสร้างด้วยไม้มีกรอบเป็นโครงสร้างสี่เหลี่ยมมีไม้ยึดยันแนวทแยงเสริมเป็นช่วงๆ ไม่ให้อาคารโยก ซึ่งนี้เป็นเทคนิคด้านโครงสร้างที่เด่นมากจากฟากเยอรมนี นอกจากนั้นยังมีการกรุใต้ไม้ฝาตีตามแนวนอน และอวดโครงสร้างกรอบเป็นรูปแบบฮาล์ฟทิมเบอร์ (Half Timber) 

หลังคาของสถานีเป็นทรงปั้นหยาผสมจั่วซ้อนชั้นคล้ายหลังคาตามสถาปัตยกรรมล้านนา ราวระเบียงและช่องแสงเหนือประตูหน้าต่างประดับด้วยช่องปรุไม้แกะสลักลวดลายเลียนแบบศิลปะล้านนา ที่โดดเด่นมากๆ และมองไปทางไหนก็เห็น คือลายแจกันหรือหม้อปูรณฆฏะผสมลายเครือเถา ประดับช่อดอกไม้ม้วนขมวดเป็นวงตามแบบที่พบได้ตามวัดล้านนา ซึ่งเป็นฝีมือช่างที่ประณีตและละเอียดเป็นอย่างมากบนหน้าจั่วของอาคารชั้นบนมีตัวเลขพุทธศักราช 2458 และคริสต์ศักราช 1915 ซึ่งเป็นปีสร้างอาคารเป็นตัวนูนออกมา โดยฝั่งที่หันไปทางกรุงเทพฯ เป็นคริสต์ศักราช และฝั่งที่หันไปทางเชียงใหม่เป็นพุทธศักราช

หลังคาคลุมชานชาลาด้านหน้าอาคารที่ใช้งานปัจจุบัน ไม่ได้ถูกสร้างและติดตั้งที่นี่มาตั้งแต่แรก ซึ่งไม่มีข้อมูลที่แน่ชัดว่ามาประกอบเข้าช่วงไหน แต่มีหลักฐานข้อมูลว่าถูกยกมาจากสถานีรถไฟแปดริ้ว(ที่หยุดรถไฟแปดริ้วในปัจจุบัน) ซึ่งเคยสถานีรถไฟประจำจังหวัดฉะเชิงเทราในสมัยนั้น ก่อนถูกลดขั้นสถานีแล้วย้ายที่ตั้งใหม่ และเปลี่ยนชื่อเป็นสถานีรถไฟชุมทางฉะเชิงเทราในปัจจุบัน ซึ่งอยู่ในเส้นทางรถไฟสายตะวันออก

ด้านหน้าสถานีมีรถจักรไอน้ำโมกุล C56 หมายเลข 728 (C56-36) (C5636) ซึ่งเป็นรุ่นที่นำมาใช้งานตั้งแต่สมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยกองทัพญี่ปุ่นนำรถจักรไอน้ำรุ่นนี้มาดัดแปลงและนำมาใช้การเป็นอาวุธยุทธโธปกรณ์ในเส้นทางทางรถไฟสายมรณะ ในจังหวัดราชบุรีและจังหวัดกาญจนบุรี เพื่อไปสู่ประเทศพม่าระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2 และเมื่อสงครามจบก็ไม่ได้นำกลับไป ทิ้งรถจักรไอน้ำส่วนใหญ่ไว้ให้ใช้เพื่อทดแทนรถจักรที่เสียหายจากสงครามในยุคนั้น ซึ่งรถจักรไอน้ำหมายเลข 728 ก็ได้ถูกปลดที่สถานีนี้ในฐานะรถจักรสับเปลี่ยน และได้ถูกจอดตั้งไว้อยู่ด้านหน้าสถานีรถไฟนครลำปางจนถึงปัจจุบัน ซึ่งโดยรอบจะมีจุดจอดรถม้าสำหรับนักท่องเที่ยวอยู่ด้วย

ตารางเดินรถ
-----------

*ณ วันที่ 17 กรกฎาคม 2564*
### เที่ยวไป

| ขบวนรถ | ต้นทาง | นครลำปาง | ปลายทาง | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ชื่อสถานี | เวลาออก | ชื่อสถานี | เวลาถึง |
| **\*** ดพ= รถด่วนพิเศษ / ด= รถด่วน / ร= รถเร็ว / ธ= รถธรรมดา / ช= รถชานเมือง / พช= รถพิเศษชานเมือง / ท= รถท้องถิ่น / น= รถนำเที่ยว / ส= รถสินค้า |

### เที่ยวกลับ

| ขบวนรถ | ต้นทาง | นครลำปาง | ปลายทาง | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ชื่อสถานี | เวลาออก | ชื่อสถานี | เวลาถึง
 |
| **\*** ดพ= รถด่วนพิเศษ / ด= รถด่วน / ร= รถเร็ว / ธ= รถธรรมดา / ช= รถชานเมือง / พช= รถพิเศษชานเมือง / ท= รถท้องถิ่น / น= รถนำเที่ยว / ส= รถสินค้า |

### รถสินค้า

* ขบวนรถก๊าซที่ 651/652
* ขบวนรถน้ำมันที่ 643/644, 673/674

ระเบียงภาพ
----------

* รถจักรไอน้ำโมกุล C56 หมายเลข 728 (C56-36) (C5636) ตั้งอยู่ที่ด้านหน้าสถานีรถไฟนครลำปาง, จังหวัดลำปาง เมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2551รถจักรไอน้ำโมกุล C56 หมายเลข 728 (C56-36) (C5636) ตั้งอยู่ที่ด้านหน้าสถานีรถไฟนครลำปาง, จังหวัดลำปาง เมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2551
* รถจักรไอน้ำโมกุล C56 หมายเลข 728 (C56-36) (C5636) ตั้งอยู่ที่ด้านหน้าสถานีรถไฟนครลำปาง, จังหวัดลำปาง เมื่อปลายเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2554รถจักรไอน้ำโมกุล C56 หมายเลข 728 (C56-36) (C5636) ตั้งอยู่ที่ด้านหน้าสถานีรถไฟนครลำปาง, จังหวัดลำปาง เมื่อปลายเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2554
* รถจักรไอน้ำโมกุล C56 หมายเลข 728 (C56-36) (C5636) ตั้งอยู่ที่ด้านหน้าสถานีรถไฟนครลำปาง, จังหวัดลำปาง เมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2556รถจักรไอน้ำโมกุล C56 หมายเลข 728 (C56-36) (C5636) ตั้งอยู่ที่ด้านหน้าสถานีรถไฟนครลำปาง, จังหวัดลำปาง เมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2556
* รถไฟขบวนแรกที่มาถึงสถานีรถไฟนครลำปาง เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2459รถไฟขบวนแรกที่มาถึงสถานีรถไฟนครลำปาง เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2459
* ภาพบริเวณย่านสถานีรถไฟนครลำปางภาพบริเวณย่านสถานีรถไฟนครลำปาง
* ด้านหน้าสถานีด้านหน้าสถานี
* ชานชาลา ในภาพมองมุ่งหน้ากรุงเทพฯชานชาลา ในภาพมองมุ่งหน้ากรุงเทพฯ
* ชานชาลา ในภาพมองมุ่งหน้าเชียงใหม่ชานชาลา ในภาพมองมุ่งหน้าเชียงใหม่
* ด้านข้างของอาคารมองจากชานชาลาด้านข้างของอาคารมองจากชานชาลา
* ป้ายสถานีในภาษาต่าง ๆ และที่จอดรถสตรีป้ายสถานีในภาษาต่าง ๆ และที่จอดรถสตรี
* รถไฟจากกรุงเทพฯ เข้าจอดที่ชานชาลารถไฟจากกรุงเทพฯ เข้าจอดที่ชานชาลา

งานประจำปีที่สำคัญ
------------------

* งานรำลึกประวัติศาสตร์รถไฟ รถม้าลำปาง ซึ่งมีกำหนดจัดขั้นในห้วงเดือนเมษายนของทุกปี เพื่อรำลึกถึงประวัติศาสตร์ความเป็นมาของรถไฟรถม้าลำปาง ซึ่งเป็นพาหนะสำคัญที่ชาวลำปางใช้สัญจรตั้งแต่อดีต ตั้งแต่รถไฟสายเหนือจากกรุงเทพฯ มาสู่นครลำปาง เป็นขบวนแรก เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2459 ในสมัยของรัชกาลที่ 6

สถานที่สำคัญที่ใกล้เคียง
------------------------

* วัดศรีรองเมือง
* ชุมชนตำบลสบตุ๋ย

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3  ".::สถานีรถไฟลำปาง::". *www.lampang.go.th*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-03-04. สืบค้นเมื่อ 2021-07-17.
2. 1 2 3  Thailand (), Neko Studio. "เกร็ดประวัติศาสตร์ สถานีรถไฟนครลำปาง". *วารสารเมืองโบราณ* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน).
3. ↑  เนียมปาน, วันวิสข์ (2021-01-04). "สถานีรถไฟนครลำปาง อาคารสไตล์ล้านนาและ Bavarian Cottage ที่บรรจุประวัติศาสตร์ภาคเหนือ". *The Cloud*.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* แผนที่และภาพถ่ายทางอากาศของ สถานีรถไฟนครลำปาง
	+ ภาพถ่ายดาวเทียมจากวิกิแมเปีย หรือกูเกิลแมปส์
	+ แผนที่จากลองดูแมป หรือเฮียวีโก
	+ ภาพถ่ายทางอากาศจากเทอร์ราเซิร์ฟเวอร์

พิกัดภูมิศาสตร์: 18°16′47″N 99°28′22″E﻿ / ﻿18.2796412°N 99.4727335°E﻿ / 18.2796412; 99.4727335

| * ด
* ค
* ก
 รายชื่อสถานีรถไฟ สายเหนือ |
| --- |
| กรุงเทพ–เชียงใหม่ | กรุงเทพ - ยมราช - หอประแจจิตรลดา - สามเสน - ชุมทางบางซื่อ/กลางกรุงเทพอภิวัฒน์ - ดอนเมือง - รังสิต - คลองหนึ่ง - เชียงราก - มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ - นวนคร - เชียงรากน้อย - คลองพุทรา - บางปะอิน - บ้านโพ - อยุธยา - บ้านม้า - มาบพระจันทร์ - บ้านดอนกลาง - พระแก้ว - บ้านภาชี - ดอนหญ้านาง - หนองวิวัฒน์ - บ้านปลักแรด - ท่าเรือ - บ้านหมอ - หนองโดน - บ้านกลับ - บ้านป่าหวาย - ลพบุรี - ท่าแค - โคกกระเทียม - หนองเต่า - หนองทรายขาว - บ้านหมี่ - ห้วยแก้ว - ไผ่ใหญ่ - โรงเรียนจันเสน - จันเสน - บ้านกกกว้าว - ช่องแค - ทะเลหว้า - โพนทอง - บ้านตาคลี - ดงมะกุ - หัวหวาย - หนองโพ - หัวงิ้ว - เนินมะกอก - เขาทอง - นครสวรรค์ - ปากน้ำโพ - บึงบอระเพ็ด - ทับกฤช - คลองปลากด - ชุมแสง - วังกร่าง - บางมูลนาก - หอไกร - ดงตะขบ - ตะพานหิน - ห้วยเกตุ - หัวดง - วังกรด - พิจิตร - ท่าฬ่อ - บางกระทุ่ม - แม่เทียบ - บ้านใหม่ - บึงพระ - พิษณุโลก - บ้านเต็งหนาม - บ้านตูม - แควน้อย - พรหมพิราม - หนองตม - บ้านบุ่ง - บ้านโคน - พิชัย - ไร่อ้อย - ชุมทางบ้านดารา - ท่าสัก - ตรอน - วังกะพี้ - อุตรดิตถ์ - ศิลาอาสน์ - ท่าเสา - บ้านด่าน - ปางต้นผึ้ง - เขาพลึง - ห้วยไร่ - ไร่เกล็ดดาว - แม่พวก - เด่นชัย - ปากปาน - แก่งหลวง - ห้วยแม่ต้า - บ้านปิน - ผาคัน - ผาคอ - ปางป๋วย - แม่จาง - แม่เมาะ - ห้วยรากไม้ - ศาลาผาลาด - แม่ทะ - หนองวัวเฒ่า - นครลำปาง - ห้างฉัตร - ปางม่วง - ห้วยเรียน - แม่ตานน้อย - ขุนตาน - ทาชมภู - ศาลาแม่ทา - หนองหล่ม - ลำพูน - ป่าเส้า - สารภี - เชียงใหม่ |
| ชุมทางบ้านดารา–สวรรคโลก | ชุมทางบ้านดารา - คลองมะพลับ - สวรรคโลก |
| เด่นชัย–เชียงของ | เด่นชัย - สูงเม่น - แพร่ - แม่คำมี - หนองเสี้ยว - สอง - แม่ตีบ - งาว - ปงเตา - มหาวิทยาลัยพะเยา - บ้านโทกกวาก - พะเยา - ดงเจน - บ้านร้อง - บ้านใหม่ (พะเยา) - ป่าแดด - ป่าแงะ - บ้านโป่งเกลือ - บ้านโป่งเกลือ - สันป่าเหียง - เชียงราย - ทุ่งก่อ - ชุมทางบ้านป่าซาง - บ้านเกี๋ยง - ศรีดอนชัย - เชียงของ |
| ชุมทางบ้านป่าซาง–เชียงแสน | ชุมทางบ้านป่าซาง - โชคชัย - เชียงแสน |
| นครสวรรค์–แม่สอด | ชุบึงเสนาท - บ้านมะเกลือ - มหาโพธิ - เก้าเลี้ยว - บางตาหงาย - เจริญผล - ตาขีด - ป่าพุทรา - ยางสูง - วังแขม - วังยาง - ท่ามะเขือ - วังบัว - คณฑี - เทพนคร - กำแพงเพชร - หนองปลิง - ลานดอกไม้ -โกสัมพี - วังเจ้า - วังหิน - หนองบัวใต้ - ตาก - ด่านแม่ละเมา - แม่ปะ - แม่สอด - ด่านแม่สอด |
| ทางรถไฟสายเหนือ |