**ภูมิศาสตร์การเมือง** (อังกฤษ: political geography) คือการศึกษาผลกระทบเชิงพื้นที่ของกระบวนการทางการเมืองและแนวทางที่กระบวนการทางการเมืองได้รับผลกระทบจากโครงสร้างเชิงพื้นที่ โดยทั่วไปตามวัตถุประสงค์ของการวิเคราะห์ ภูมิศาสตร์การเมืองใช้โครงสร้างสามระดับประกอบด้วย การศึกษาเกี่ยวกับรัฐในระดับกลาง การศึกษาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ (หรือภูมิรัฐศาสตร์) ในระดับบน และการศึกษาเกี่ยวกับท้องถิ่นในระดับล่าง โดยสามารถสรุปความสัมพันธ์หลักของสาขาที่เกี่ยวข้องว่าคือความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน รัฐ และดินแดน

ประวัติ
-------

นักภูมิศาสตร์ชาวอังกฤษฮาลฟอร์ด แมคคินเดอร์ได้รับอิทธิพลอย่างมากจากแนวคิดนิยัตินิยมทางสิ่งแวดล้อมและในการพัฒนาแนวคิดของเขาเกี่ยวกับ 'แกนหมุนทางภูมิศาสตร์ของประวัติศาสตร์' หรือทฤษฎีดินแดนแกนกลาง (ใน ค.ศ. 1904) เขาได้โต้แย้งว่ายุคแห่งอำนาจทะเลกำลังสิ้นสุดและอำนาจทางบกจะเข้ามาแทนที่ และโดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้าผู้ใดก็ตามที่ควบคุมดินแดนแกนกลางของ 'ยูโรเอเชีย' จะควบคุมโลกได้ ทฤษฎีนี้เกี่ยวข้องกับแนวคิดของอัลเฟรด เทเยอร์ มาฮานเกี่ยวกับความสำคัญของ*อำนาจทางทะเล*ในความขัดแย้งของโลกซึ่งขัดแย้งกับแนวคิดของแมคคินเดอร์ ทฤษฎีดินแดนแกนกลางได้ตั้งสมมติฐานที่เป็นไปได้ของจักรวรรดิขนาดใหญ่ที่ถูกสร้างขึ้นโดยไม่จำเป็นต้องใช้การขนส่งบริเวณชายฝั่งหรือข้ามมหาสมุทรเพื่อสนับสนุนกลุ่มอุตสาหกรรมทหาร และกลุ่มพันธมิตรที่ต่อต้านจักรวรรดิในส่วนอื่นของโลกไม่สามารถพิชิตได้ มุมมองนี้ได้รับการพิสูจน์ว่ามีอิทธิพลตลอดช่วงสมัยของสงครามเย็นซึ่งสนับสนุนแนวคิดของทหารเกี่ยวกับการสร้างรัฐกันชนระหว่างตะวันออกและตะวันตกในยุโรปกลาง

ทฤษฎีดินแดนแกนกลางแสดงให้เห็นถึงโลกที่ถูกแบ่งออกเป็น*ดินแดนแกนกลาง* (ยุโรปตะวันตกหรือรัสเซียตะวันตก) *เกาะโลก* (ยูเรเชียและแอฟริกา) *กลุ่มเกาะรอบนอก* (หมู่เกาะอังกฤษ ญี่ปุ่น อินโดนีเซีย และออสเตรเลีย) และ*โลกใหม่* (ทวีปอเมริกา) แมคคินเดอร์โต้แย้งว่าผู้ใดก็ตามที่ควบคุมดินแดนแกนกลางจะเป็นผู้ควบคุมโลก เขาใช้แนวคิดเหล่านี้เพื่อสร้างอิทธิพลทางการเมือง เช่น สนธิสัญญาแวร์ซายซึ่งรัฐกันชนถูกสร้างขึ้นระหว่างสหภาพโซเวียตและเยอรมนีเพื่อป้องกันไม่ให้ทั้งคู่ควบคุมดินแดนแกนกลาง ในช่วงเวลาเดียวกันฟรีดริช รัทเซลก็กำลังสร้างทฤษฎีของรัฐจากแนวคิดของเลเบินส์เราม์และลัทธิดาร์วินเชิงสังคม เขาแย้งว่ารัฐนั้นคล้ายกับ 'สิ่งมีชีวิต' ที่ต้องการพื้นที่เพียงพอในการอยู่อาศัย นักเขียนทั้งสองคนได้สร้างแนวคิดเกี่ยวกับรัฐศาสตร์และภูมิศาสตร์ด้วยมุมมองที่เป็นกลางของโลก ในช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง ภูมิศาสตร์การเมืองเกี่ยวข้องอย่างมากถึงปัญหาของการแข่งขันทางอำนาจของโลกและอิทธิพลต่อนโยบายของรัฐ และทฤษฎีส่วนมากได้รับอิทธิพลจากนักภูมิรัฐศาสตร์ชาวเยอรมัน (ดูเกโอโปลิติก) เช่น คาร์ล เฮาส์โฮเฟอร์ ผู้ (อาจไม่ได้ตั้งใจ) มีอิทธิพลต่อทฤษฎีการเมืองของนาซีเป็นอย่างมาก ซึ่งถูกใช้เป็นรูปแบบของการเมืองที่เห็นว่าชอบธรรมตามกฎหมาย เช่น ทฤษฎี 'วิทยาศาสตร์'

ความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับแนวคิดนิยัตินิยมทางสิ่งแวดล้อมและการหยุดนิ่งของแนวพรมแดนทางการเมืองในช่วงสงครามเย็นนำไปสู่ความถดถอยอย่างมีนัยสำคัญในการเข้าใจความสำคัญของภูมิศาสตร์การเมืองซึ่งถูกอธิบายโดยเบรน เบอร์รีใน ค.ศ 1968 ว่าเป็น 'น้ำนิ่งที่แห้งผาก' แม้ว่าในเวลานั้นเนื้อหาอื่น ๆ ส่วนใหญ่ของภูมิศาสตร์มนุษย์ให้ความสนใจวิธีการใหม่รวมถึงวิทยาศาสตร์เชิงพื้นที่และปริมาณ พฤติกรรมศึกษา และลัทธิมากซ์เชิงโครงสร้างซึ่งได้รับการสนับสนุนการวิจัยทางวิชาการแต่ถูกมองข้ามจากนักภูมิศาสตร์การเมืองซึ่งจุดสนใจหลักยังคงใช้วิธีการทางภูมิภาค ส่งผลให้ตำราทางภูมิศาสตร์การเมืองส่วนใหญ่ที่ผลิตในช่วงเวลานั้นเป็นการพรรณนาจนกระทั่ง ค.ศ. 1976 ริชาร์ด มิวเยอร์กล่าวว่าภูมิศาสตร์การเมืองไม่ใช่สิ่งที่กำลังจะดับสลายไปแต่เป็นสิ่งที่กำลังฟื้นคืนชีพอีกครั้งในความเป็นจริง

นักภูมิศาสตร์การเมืองที่มีชื่อเสียง
-----------------------------------

* ฟรีดริช รัทเซล

อ้างอิง
-------

* Bakis H (1987) *Géopolitique de l'information* Presses Universitaires de France, Paris
* Harvey D (1996) *Justice, nature and the geography of difference* Oxford: Blackwell ISBN 1-55786-680-5
* Johnston RJ (1979) *Political, electoral and spatial systems* Oxford: Clarendon Press ISBN 0-19-874072-7
* Painter J (1995) *Politics, geography and 'political geography': a critical perspective* London: Arnold ISBN 0-340-56735-X
* Pepper D (1996) *Modern environmentalism* London: Routledge ISBN 0-415-05744-2
* Ratzel F (1897) *Politische Geographie*, Munich, Oldenbourg
* Sack RD (1986) *Human territoriality: its theory and history* Cambridge: Cambridge University Press ISBN 0-521-26614-9

หนังสืออ่านเพิ่ม
----------------

* Agnew J (1997) *Political geography: a reader* London: Arnold ISBN 0-470-23655-8
* Bakis H (1995) ‘Communication and Political Geography in a Changing World’ *Revue Internationale de Science Politique* 16 (3) pp219–311 -
* Buleon P (1992) 'The state of political geography in France in the 1970s and 1980s' *Progress in Human Geography* 16 (1) pp24–40
* Claval P (1978) *Espace et pouvoir*, Paris, Presses Universitaires de France
* Cox KR, Low M & Robinson J (2008) *Handbook of Political Geography* London: Sage
* Sanguin A-L & Prevelakis G (1996), 'Jean Gottmann (1915-1994), un pionnier de la géographie politique', *Annales de Géographie*, 105, 587. pp73–78
* Short JR (1993) *An introduction to political geography - 2nd edn.* London: Routledge ISBN 0-415-08226-9
* Spykman NJ (1944) *The Geography of the Peace* New York: Harcourt, Brace and Co.
* Sutton I (1991) 'The Political Geography of Indian Country' *American Indian Culture and Research Journal* 15(2) pp1–169.
* Taylor PJ & Flint C (2007) *Political geography: world-economy, nation-state and locality* Harlow: Pearson Education Lim. ISBN 0-13-196012-1

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Political geography

|  |  |
| --- | --- |
| การควบคุมรายการหลักฐาน: หอสมุดแห่งชาติ แก้ไขสิ่งนี้ที่วิกิสนเทศ | 
* สเปน
* ฝรั่งเศส (ข้อมูล)
* เยอรมนี
* อิสราเอล
* สหรัฐ
* เช็กเกีย

 |