**ปลาการ์ตูน** เป็นปลากระดูกแข็งขนาดเล็กที่อาศัยอยู่ในทะเล จัดอยู่ในวงศ์ย่อย Amphiprioninae ในวงศ์ปลาสลิดหิน (Pomacentridae)

ลักษณะ
------

เป็นปลาที่มีสีสันสวยงาม โดยทั่วไปประกอบด้วยสีส้ม, แดง, ดำ, เหลือง และมีสีขาวผ่านกลางลำตัว 1-3 แถบ อย่างไรก็ตาม แม้จะเป็นชนิดเดียวกัน ก็จะมีสีแตกต่างกันเล็กน้อยเสมอ ซึ่งความแตกต่างนี้ทำให้จดจำคู่ได้ นอกจากนั้น แหล่งที่อยู่อาศัยที่แตกต่างกันทำให้เกิดการแปรผันด้วย ปลาการ์ตูนอยู่กันเป็นครอบครัว กินแพลงก์ตอนเป็นอาหาร เป็นปลาที่หวงถิ่นมาก มีเขตที่อยู่ของตนเอง

การกระจายพันธุ์และถิ่นอาศัย
---------------------------

พบอาศัยอยู่ตามแนวปะการังในบริเวณเส้นศูนย์สูตรทั่วโลก อาศัยอยู่ตามแนวปะการังกับดอกไม้ทะเล

อนุกรมวิธาน
-----------

ปลาการ์ตูนแบ่งออกได้เป็น 2 สกุล คือ *Amphiprion* และ *Premnas* ซึ่งมีอยู่เพียงชนิดเดียว

| ชื่อวิทยาศาสตร์ | ชื่อทั่วไป | เคลด | Complex |
| --- | --- | --- | --- |
|
| สกุล *Amphiprion*: |
| *Amphiprion akallopisos* | ปลาการ์ตูนอินเดียนแดง | *A. akallopisos* | Skunk |
| *A. akindynos* | Barrier reef anemonefish | Australian | *A. clarkii* |
| *A. allardi* | Allard's anemonefish | Indian | *A. clarkii* |
| *A. barberi* | Barber's anemonefish | *A. ephippium*  | *A. ephippium* |
| *A. bicinctus* | Two-band anemonefish | Indian | *A. clarkii* |
| *A. chagosensis* | Chagos anemonefish | Indian | *A. clarkii* |
| *A. chrysogaster* | Mauritian anemonefish | Indian | *A. clarkii* |
| *A. chrysopterus* | Orange-fin anemonefish | Monospecific lineage | *A. clarkii* |
| *A. clarkii* | ปลาการ์ตูนลายปล้อง | *A. clarkii* | *A. clarkii* |
| *A. ephippium* | ปลาการ์ตูนแดงดำ, ปลาสลิดหินส้ม | *A. ephippium* | *A. ephippium* |
| *A. frenatus* | ปลาการ์ตูนมะเขือเทศ | *A. ephippium* | *A. ephippium* |
| *A. fuscocaudatus* | Seychelles anemonefish | Indian  | Clarkii |
| *A. latezonatus* | Wide-band anemonefish | Monospecific lineage | Saddleback |
| *A. latifasciatus* | ปลาการ์ตูนมาดากัสการ์ | Indian | *A. clarkii* |
| *A. leucokranos* | White-bonnet anemonefish | Likely hybrid | Skunk |
| *A. mccullochi* | Whitesnout anemonefish | Australian | *A. ephippium* |
| *A. melanopus* | Red and black anemonefish | *A. ephippium*  | *A. ephippium* |
| *A. nigripes* | Maldive anemonefish | Indian | Skunk |
| *A. ocellaris* | ปลาการ์ตูนส้มขาว | Percula | Clownfish |
| *A. omanensis* | Oman anemonefish | Indian | *A. clarkii* |
| *A. pacificus* | ปลาการ์ตูนแปซิฟิก | *A. akallopisos* | Skunk |
| *A. percula* | ปลาการ์ตูนส้ม | Percula | Clownfish |
| *A. perideraion* | ปลาการ์ตูนอินเดียนแดงชมพู | *A. akallopisos* | Skunk |
| *A. polymnus* | ปลาการ์ตูนอานม้า | *A. polymnus* | Saddleback |
| *A. rubrocinctus* | Australian anemonefish | *A. ephippium* | *A. ephippium* |
| *A. sandaracinos* | ปลาการ์ตูนเหลือง | *A. akallopisos* | Skunk |
| *A. sebae* | ปลาการ์ตูนลายปล้องหางเหลือง | *A. polymnus* | Saddleback |
| *A. thiellei* | Thielle's anemonefish | Likely hybrid | Skunk |
| *A. tricinctus* | Three-band anemonefish | Clarkii | Clarkii |
|
| สกุล *Premnas*: |
|
| *Premnas biaculeatus* | ปลาการ์ตูนแดง | Percula | Maroon |
|

ปัจจุบัน ปลาการ์ตูนทั่วโลกพบทั้งหมด 30 ชนิด ในน่านน้ำไทยพบปลาการ์ตูน 7 ชนิด ทั้งด้านอ่าวไทยและอันดามันได้แก่ ปลาการ์ตูนส้มขาว (*Amphiprion ocellaris*), ปลาการ์ตูนอินเดียนแดง (*A. akallopisos*), ปลาการ์ตูนมะเขือเทศ (*A. frenatus*), ปลาการ์ตูนอานม้า (*A. polymnus*), ปลาการ์ตูนลายปล้อง (*A. clarkii*), ปลาการ์ตูนลายปล้องหางเหลือง (*A. sebae*) และปลาการ์ตูนแดง (*Premnas biaculeatus*)

พฤติกรรม
--------

ปลาการ์ตูนอินเดียนแดงชมพู (*Amphiprion perideraion*) ขณะอยู่กับดอกไม้ทะเล
ปลาการ์ตูนออกลูกเป็นไข่และสามารถเปลี่ยนเพศได้ ปลาการ์ตูนจะเปลี่ยนเพศเมื่อสิ่งแวดล้อมกำหนดบทบาทให้ โดยในระยะแรกเริ่มหลังจากที่ฟักออกจากไข่ยังไม่สามารถกำหนดได้ว่าเป็นเพศใด จนกว่าจะเป็นตัวเต็มวัยจึงจะปรากฏเป็นปลาเพศผู้ และในปลารุ่นเดียวกันที่มีขนาดใหญ่ที่สุดจะต้องเปลี่ยนแปลงเป็นปลาเพศเมีย โดยในสังคมของปลาการ์ตูนกลุ่มหนึ่ง ๆ จะมีปลาเพศเมียเพียงตัวเดียวเท่านั้น ตัวใหญ่ที่สุดในฝูง สีสันไม่สดใสมากนัก พฤติกรรมก้าวร้าว ส่วนปลาเพศผู้มีขนาดเล็กกว่า สีสันสวยงามกว่า จากปลาเพศผู้ เมื่อมีสิ่งเร้าจากภายนอกและภายในเกิดขึ้นอย่างสมบูรณ์ เทเลนฟาลอน (Telenephalon) จะส่งสัญญาณมาที่ทาลามัส (Thalamus) และไฮโปธาลามัส (Hypothalamus) ส่งคำสั่งไปยังต่อมใต้สมองให้หลั่งฮอร์โมนเฉพาะของเพศผู้ อวัยวะเป้าหมายส่วนที่ จะพัฒนาจนสามารถทำงานได้คืออัณฑะผลิตสเปิร์ม ส่วนตัวที่ใหญ่ ที่สุดจะมีพัฒนาการตรงกันข้าม ไฮโปธาลามัสจะส่งคำสั่งไปยังต่อมใต้สมองให้หลั่งฮอร์โมนเฉพาะของเพศเมีย อวัยวะเป้าหมายคือรังไข่ ผลิตไข่ และถ้าเพศเมียตายไป ปลาการ์ตูนเพศผู้ที่มีขนาดใหญ่ที่สุด แข็งแกร่งที่สุด จะเกิดการเปลี่ยนแปลงเพศทดแทนด้วยกลไกแบบหลังภายใน 4 สัปดาห์ โดยจะเพิ่มขนาดอย่างรวดเร็ว พร้อมสีสันสวยน้อยลง 

และจากการศึกษาพบว่า ปลาการ์ตูนมีระบบชนชั้นภายในฝูง โดยตำแหน่งหัวหน้าฝูงจะเป็น ปลาเพศเมียตัวที่ใหญ่ที่สุด และลดหลั่นกันไปจนถึงตัวที่มีขนาดเล็กที่สุด อีกทั้งยังพบด้วยว่า แม้ว่าปลาการ์ตูนจะถือกำเนิดห่างไกลจากที่กำเนิดเท่าใด เมื่อเจริญเติบโตขึ้นหรือถึงฤดูผสมพันธุ์วางไข่ จะว่ายฝ่ากระแสน้ำกลับมาวางไข่ยังบริเวณเดิมที่กำเนิด โดยอาศัยการดมกลิ่นจากกลิ่นของพืชที่อยู่บริเวณนั้น ซึ่งปลาจะมีความจดจำลักษณะเฉพาะของกลิ่นได้

### ความสัมพันธ์กับดอกไม้ทะเล

ปลาการ์ตูนเป็นปลาที่มีลักษณะเฉพาะ คือ จะอาศัยอยู่ภายในดอกไม้ทะเลซึ่งมีเข็มพิษ แต่ไม่เป็นอันตรายกับปลาการ์ตูน เพื่อป้องกันตัว เป็นพฤติกรรมที่สัตว์ทั้งสองพึ่งพากัน ดอกไม้ทะเลมีหนวดยาวมากมายพลิ้วไหวไปตามกระแสน้ำ ส่วนร่างยึดติดกับโขดหินหรือปะการังเอาไว้ หนวดที่อ่อนนุ่มเป็นอวัยวะสำคัญที่ใช้หาอาหาร บริเวณปลายหนวดเต็มไปด้วยเข็มพิษจำนวนมหาศาล เมื่อมีปลาว่ายหลงผ่านมา ดอกไม้ทะเลจะใช้หนวดพิษทิ่มแทงเหยื่อให้เป็นอัมพาต แล้วใช้หนวดจับเข้าปาก จึงไม่มีปลาอื่นกล้าว่ายเข้าใกล้ดอกไม้ทะเล ยกเว้นเพียงปลาการ์ตูน ที่เที่ยวว่ายหากินสาหร่ายเล็ก ๆ อยู่รอบ ๆ ครั้นมีศัตรูมารบกวน มันจะรีบว่ายเข้าไปหลบซ่อนอยู่ในกอดอกไม้ทะเล

นอกจากนี้แล้ว จากการศึกษาล่าสุดพบว่า ในเวลากลางคืนที่ปริมาณออกซิเจนในน้ำลดน้อยลง ปลาการ์ตูนจะโบกครีบไปมาเพื่อให้เกิดกระแสน้ำไหลผ่านดอกไม้ทะเลเพื่อให้ออกซิเจนอีกด้วย

อันที่จริงแล้วปลาการ์ตูนก็ได้รับพิษเช่นกัน แต่รู้จักปรับตัวโดยใช้วิธีว่ายเข้าไปสัมผัสกับดอกไม้ทะเลทีละน้อย ๆ แล้วถอยออกมา ทำอยู่จนกระทั่งร่างกายสร้างเมือกขึ้นมาปกคลุมตัว ช่วยป้องกันเข็มพิษดอกไม้ทะเลได้ในที่สุด แต่ถ้าปลาการ์ตูนปราศจากเมือกอันนี้เมื่อใด ปลาก็จะถูกเข็มพิษของดอกไม้ทะเลทำร้าย จนตายในที่สุด

การเลี้ยงเป็นปลาสวยงามและการเพาะพันธุ์
--------------------------------------

ปัจจุบันได้มีการเพาะพันธุ์ได้ตามศูนย์วิจัยต่าง ๆ ของกรมประมง หรือฟาร์มของเอกชนทั่วไปเพื่อจำหน่าย โดยสถานที่แห่งแรกที่เพาะพันธุ์ปลาการ์ตูนได้สำเร็จและถือเป็นแหล่งที่ใหญ่ที่สุดในโลก คือ สถาบันวิทยาศาสตร์ทางทะเล มหาวิทยาลัยบูรพา จังหวัดชลบุรี ของประเทศไทย ที่นำโดย ดร.วรเทพ มุธุวรรณ ผู้อำนวยการสถาบัน โดยใช้วิธีการให้ปลาวางไข่กับแผ่นกระเบื้องเซรามิกในตู้เลียนแบบธรรมชาติ นับว่าได้ผลสำเร็จดี ซึ่งในปัจจุบัน ก็ยังคงวิจัยศึกษาและพัฒนาการเพาะเลี้ยงและขยายพันธุ์ให้ได้ผลดียิ่งขึ้นต่อไป 

### การนำปลาที่เพาะพันธุ์ได้ไปปล่อยลงในแหล่งน้ำธรรมชาติ

ลูกปลาการ์ตูนบางส่วนที่หน่วยงานกรมประมงเพาะพันธุ์ได้ จะถูกนำไปปล่อยคืนในแหล่งน้ำธรรมชาติที่เหมาะสมซึ่งปลาการ์ตูนสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ โดยการปล่อยปลาการ์ตูน จะต้องมีการปรับสภาพให้ปลามีคุ้ยเคยกับแหล่งที่จะปล่อยปลาการ์ตูนเหล่านั้น เพื่อให้รอดพ้นจากกการถูกทำร้ายจากสัตว์น้ำชนิดอื่น และดำรงชีวิตต่อไปได้

ในวัฒนธรรมร่วมสมัย
------------------

ภาพยนตร์ *นีโม...ปลาเล็ก หัวใจโต๊...โต* ใน ค.ศ. 2003 และภาคต่อ *ผจญภัยดอรี่ขี้ลืม*ใน ค.ศ. 2016 มีตัวละครหลักอย่างนีโม เมอร์ลินผู้เป็นพ่อ และคอรัลผู้เป็นแม่ ทั้งหมดเป็นปลาการ์ตูน ซึ่งอาจเป็นสายพันธุ์ *A. ocellaris* หลังภาพยนตร์ออกฉายทำให้มีความนิยมปลาการ์ตูนในพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำมีมากขึ้น ทำให้เป็นภาพยนตร์แรกที่มีส่วนในการจับสัตว์ป่าเพิ่มขึ้น

หมายเหตุ
--------

1. ↑  Exemplars of *A. fuscocaudatus* have never been sequenced. The authors hypothetically placed this species in the Indian clade because it is the most parsimonious solution regarding the biogeography of anemonefish species.

อ้างอิง
-------

1. 1 2  Litsios, Glenn; Salamin, Nicolas (December 2014). "Hybridisation and diversification in the adaptive radiation of clownfishes". *BMC Evolutionary Biology*. **14** (1): 245. doi:10.1186/s12862-014-0245-5. PMC 4264551. PMID 25433367.
2. ↑  Froese, Rainer, and Daniel Pauly, eds. (2011). Species of *Amphiprion* in FishBase. December 2011 version.
3. ↑  Froese, Rainer, and Daniel Pauly, eds. (2011). Species of *Premnas* in FishBase. December 2011 version.
4. ↑  "รู้หรือไม่รู้ ดอกไม้ของนายนีโม่". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2008-12-03. สืบค้นเมื่อ 2008-04-15.
5. 1 2  *ปลาดารา (Filmstar Fish: The Struggle for Survival)*, "ท่องโลกกว้าง". สารคดีทางไทยพีบีเอส: วันจันทร์ที่ 12 กันยายน  พ.ศ. 2554
6. ↑  *ฉลามวาฬ*, "มหัศจรรย์พันธุ์ลึก". สารคดีทางไทยพีบีเอส: วันศุกร์ที่ 29 มีนาคม พ.ศ. 2556
7. ↑  การนำปลาที่เพาะพันธุ์ได้ไปปล่อยลงในแหล่งน้ำธรรมชาติ
8. ↑  "Finding Nemo (2003)". *Rotten Tomatoes*. สืบค้นเมื่อ 5 April 2016.
9. ↑  Calado, Ricardo; Olivotto, Ike; Oliver, Miquel Planas; Holt, G. Joan (6 March 2017). *Marine Ornamental Species Aquaculture*. John Wiley & Sons. p. 179. ISBN 9780470673904 – โดยทาง Google Books.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **ปลาการ์ตูน**

วิกิสปีชีส์มีข้อมูลภาษาอังกฤษเกี่ยวกับ ***Amphiprioninae***

* (ในภาษาเยอรมัน) Photo Gallery of *Amphiprion ocellaris* and their eggs เก็บถาวร 2021-03-13 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Monterey Bay Aquarium: Video and information
* Clown Fish underwater photography gallery
* Aquaticcommunity.com
* Tolweb.org

|  |  |
| --- | --- |
| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน | 
* Wikidata: Q472616
* Wikispecies: Amphiprioninae
* iNaturalist: 343197
* WoRMS: 714652

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ฐานข้อมูลการควบคุมรายการหลักฐาน: ประจำชาติ แก้ไขสิ่งนี้ที่วิกิสนเทศ | 
* ญี่ปุ่น

 |