**สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย** (อังกฤษ: Queen Victoria; ชื่อเดิม: อเล็กซานดรีนา วิกตอเรีย; 24 พฤษภาคม ค.ศ. 1819 – 22 มกราคม ค.ศ. 1901) ทรงครองราชย์เป็นสมเด็จพระราชินีนาถแห่งสหราชอาณาจักร เเละประมุขสูงสุดเเห่งคริสตจักรแห่งอังกฤษ ตั้งเเต่วันที่ 20 มิถุนายน ค.ศ. 1837 จนสวรรคตในวันที่ 22 มกราคม ค.ศ. 1901 ทรงมีสายพระโลหิตสืบทอดมาเป็นเชื้อพระวงศ์ทั่วยุโรป (ยกเว้นประเทศเนเธอร์แลนด์) เช่น จักรพรรดิวิลเฮ็ล์มที่ 2 แห่งเยอรมนี หรือ สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 แห่งสหราชอาณาจักร เป็นต้น จนได้รับพระราชสมัญญานามว่า "สมเด็จย่าแห่งยุโรป" (Grandmother of Europe) นอกจากนี้พระนางยังเป็น จักรพรรดินีนาถเเห่งอนุทวีปอินเดีย เเละประมุขสูงสุดแห่งจักรวรรดิบริติชเเละอาณานิคมในเครือ

วัยเยาว์
--------

เจ้าหญิงวิกตอเรียขณะมีพระชันษา 4 ปี วาดโดยสตีเฟน พอยน์ เดนนิง ค.ศ. 1823
สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียเสด็จพระราชสมภพเมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม ค.ศ. 1819 เป็นพระธิดาในเจ้าชายเอ็ดเวิร์ด ดยุกแห่งเคนต์และสแตรธเอิร์น พระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 3 แห่งสหราชอาณาจักรกับสมเด็จพระราชินีชาร์ล็อทเทอแห่งสหราชอาณาจักร พระราชชนนีคือเจ้าหญิงวิกตอเรียแห่งซัคเซิน-โคบวร์ค-ซาลเฟลด์ พระราชปิตุลา 2 พระองค์เป็นพระมหากษัตริย์สหราชอาณาจักร ได้แก่ สมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 4 แห่งสหราชอาณาจักร และ สมเด็จพระเจ้าวิลเลียมที่ 4 แห่งสหราชอาณาจักร

พระนามของพระองค์ ซึ่งแม้ว่าลงเอยในตอนท้ายเป็น อเล็กซานดรินา วิกตอเรีย ได้เป็นที่ถกเถียงกันระหว่างพระราชชนนีและบรรดาพระราชวงศ์ พระเจ้าวิลเลียมที่ 4 พระปิตุลาเสนอพระนามว่า เอลิซาเบธ ในขณะที่ทรงคัดค้านการขนานพระนามเจ้าหญิงตามพระราชมารดา โดยตรัสว่า วิกตอเรีย "ไม่เคยเป็นชื่อทางศาสนาคริสต์ที่รู้จักมาก่อนในประเทศนี้" แต่ดัชเชสแห่งเคนต์ทรงปฏิเสธ แม้พระนามชาร์ล็อตก็ไม่ได้รับการพิจารณา เพราะเป็นการไม่ให้เกียรติแก่เจ้าหญิงชาร์ลอตต์แห่งเวลส์ ซึ่งสิ้นพระชนม์ขณะมีพระประสูติกาลก่อนหน้านี้

พระชนกของเจ้าหญิงวิกตอเรียสิ้นพระชนม์ด้วยโรคมะเร็ง หลังจากการประสูติได้เพียงแปดเดือน และสมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 3 พระอัยกาได้เสด็จสวรรคตในอีกหกวันต่อมา เจ้าชายผู้สำเร็จราชการ จึงเสวยราชสมบัติสืบต่อมาเป็นสมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 4 แต่พระองค์เสด็จสวรรคตโดยปราศจากรัชทายาทเมื่อเจ้าหญิงมีพระชนมายุ 11 พรรษา ตอนนี้ราชบัลลังก์จึงตกเป็นของเจ้าชายวิลเลียม ดยุกแห่งแคลเรนซ์และเซนต์แอนดรูว์ ซึ่งเถลิงพระปรมาภิไธยเป็น สมเด็จพระเจ้าวิลเลียมที่ 4

รัชทายาท
--------

เจ้าชายแห่งเวลส์ ซึ่งต่อมาคือ สมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 4 พระราชโอรสพระองค์ใหญ่ในสมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 3 มีพระราชธิดาอยู่เพียงพระองค์เดียวคือ เจ้าหญิงชาร์ลอตต์ ออกัสตาแห่งเวลส์ เมื่อเจ้าหญิงสิ้นพระชนม์ในปีค.ศ. 1817 พระโอรสที่ยังไม่ได้ทรงอภิเษกสมรสของพระเจ้าจอร์จที่ 3 ต่างทรงรีบเร่งที่จะอภิเษกสมรสและมีพระโอรสธิดาเพื่อรักษาลำดับการสืบราชบัลลังก์

แม้ว่าพระเจ้าวิลเลียมที่ 4 เป็นพระชนกของพระโอรสธิดานอกกฎหมายจำนวนสิบคนที่เกิดจากโดโรธี จอร์แดน ซึ่งเป็นนางสนม โดยมีอาชีพเป็นนางละคร พระองค์ไม่มีพระโอรสธิดาที่ถูกต้องตามกฎหมายเลย เจ้าหญิงวิกตอเรียจึงทรงเป็นรัชทายาทในราชบัลลังก์ที่เปลี่ยนแปลงได้ (heiress presumptive)

กฎหมายในขณะนั้นไม่ได้ให้สิทธิ์แก่พระมหากษัตริย์เด็ก ดังนั้นจึงมีความจำเป็นที่จะต้องแต่งตั้งผู้สำเร็จราชการหากเจ้าหญิงวิกตอเรียเสวยราชสมบัติก่อนการมีพระชนมายุครบ 18 พรรษา รัฐสภาจึงผ่านพระราชบัญญัติผู้สำเร็จราชการ ค.ศ. 1830 (Regency Act 1830) กำหนดให้เจ้าหญิงวิกตอเรีย ดัชเชสแห่งเคนต์ พระชนนีทรงปฏิบัติพระราชภารกิจแทนในฐานะผู้สำเร็จราชการขณะที่พระราชินีนาถยังไม่ทรงบรรลุนิติภาวะ อีกทั้งรัฐสภายังมิได้แต่งตั้งคณะองคมนตรีเพื่อจำกัดอำนาจของผู้สำเร็จราชการ พระเจ้าวิลเลียมที่ 4 มิโปรดดัชเชสแห่งเคนต์เลย และครั้งหนึ่งเคยตรัสว่าพระองค์มีพระประสงค์จะดำรงพระชนม์ชีพอยู่จนกระทั่งถึงวันประสูติครบรอบ 18 พรรษาของเจ้าหญิงวิกตอเรีย การปกครองโดยผู้สำเร็จราชการจึงไม่จำเป็นต้องมีอีกต่อไป

### เจ้าชายอัลเบิร์ตแห่งซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา

เจ้าหญิงวิกตอเรียทรงพบกับเจ้าชายอัลแบร์ทแห่งซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา พระราชสวามีในอนาคตเมื่อพระชนมายุ 16 พรรษาในปีค.ศ. 2379 แต่เป็นการพบกันครั้งที่สองในปีค.ศ. 1839 ที่พระองค์ตรัสถึงเจ้าชายว่า "...อัลเบิร์ตที่รัก...เขาช่างมีเหตุผล เมตตา ใจดี และอัธยาศัยดีมากเช่นกัน นอกจากนั้นแล้วยังมีลักษณะภายนอกและหน้าตาที่น่าพึงพอใจและน่ายินดีเป็นที่สุดเท่าที่เธอจะเห็นได้เลยล่ะ" เจ้าชายอัลเบิร์ตเป็นพระญาติชั้นที่หนึ่งในเจ้าหญิงวิกตอเรีย โดยแอนสท์ที่ 1 ดยุกแห่งซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา พระบิดาเจ้าชายเป็นพระเชษฐาของพระชนนีของเจ้าหญิง ในฐานะพระประมุข พระองค์ต้องทรงขอ เจ้าชายอัลเบิร์ตอภิเษกสมรสด้วย การอภิเษกสมรสของทั้งสองถือว่ามีความสุขอย่างยิ่ง

ต้นรัชกาล
---------

สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียในวันครองราชสมบัติ
ในวันที่ 24 พฤษภาคม ค.ศ. 1837 เจ้าหญิงวิกตอเรียมีพระชนมายุ 18 พรรษา ซึ่งหมายความว่าจะไม่จำเป็นต้องมีผู้สำเร็จราชการอีกแล้ว รุ่งเช้าวันหนึ่งในอีกสี่สัปดาห์ต่อมาพระชนนีของเจ้าหญิงได้ทรงปลุกให้ตื่นจากบรรทมเพื่อรับทราบว่าเมื่อตอน 2 นาฬิกา 12 นาทีของวันที่ 20 มิถุนายน ค.ศ. 1837 พระเจ้าวิลเลียมที่ 4 เสด็จสวรรคตด้วยอาการพระหทัยล้มเหลวขณะมีพระชนมพรรษา 71 พรรษา จึงทำให้เจ้าหญิงทรงเป็นสมเด็จพระราชินีนาถแห่งสหราชอาณาจักร อย่างไรก็ดี พระองค์ไม่ได้เสวยราชสมบัติของราชอาณาจักรฮันโนเฟอร์ ซึ่งเป็นอาณาจักรที่มีเคยพระประมุของค์เดียวกันกับประเทศอังกฤษมาตั้งแต่ค.ศ. 1714

ฮันโนเฟอร์ได้มีรัฐธรรมนูญของตนในปีค.ศ. 1833 ซึ่งกล่าวถึงกฎหมายมรดกของตระกูลเวลฟ์ไว้ว่าถ้าไม่มีรัชทายาทในพระมหากษัตริย์ที่เป็นชาย สายเวลฟ์ของนครเบราน์ชไวก์-โวลเฟนบึทเทินจะได้สืบราชสมบัติราชอาณาจักรฮันโนเฟอร์ (ซึ่งเป็นราชอาณาจักรตั้งแต่ปีค.ศ. 1806) ยกเว้นว่าสายนั้นไม่มีทายาทอีกต่อไป ผู้หญิงจึงสามารถสืบราชบัลลังก์ได้ กษัตริย์ลีโอโพลด์ที่ 1 ในอนาคตทรงเป็นที่ปรึกษาหลักแก่พระราชนัดดาของพระองค์ ซึ่งก็คือ สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย พระธิดาในเจ้าหญิงวิกตอเรียแห่งซัคเซิน-โคบวร์ค-ซาลเฟลด์ พระเชษฐภคินี พระญาติชั้นที่หนึ่งของสมเด็จพระราชินีในสายของกษัตริย์เลโอโพลด์คือ พระเจ้าเลออปอลที่ 2 แห่งเบลเยียม และ เจ้าหญิงชาร์ลอตแห่งเบลเยียม

สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียก็ยังทรงมียศเป็นเจ้าหญิงแห่งฮันโนเฟอร์และดัชเชสแห่งเบราน์ชไวก์-ลือเนบูร์กตลอดพระชนม์ชีพของพระองค์ แต่ราชบัลลังก์ของฮันโนเฟอร์ได้ตกไปเป็นของเจ้าชายแอนสท์ ออกัสตัส ดยุกแห่งคัมบาลันด์และสแตรธเอิร์น พระปิตุลาซึ่งทรงกลายเป็นพระเจ้าแอ็นสท์ เอากุสท์ที่ 1 แห่งฮันโนเฟอร์ เนื่องมาจากว่าสมเด็จพระราชินีวัยดรุณียังมิได้ทรงอภิเษกสมรสและยังมิมีพระราชโอรสและธิดา พระเจ้าแอนสท์ เอากุสท์ จึงยังทรงเป็นรัชทายาทในราชบัลลังก์อังกฤษจนกระทั่งพระราชธิดาพระองค์แรกในสมเด็จพระราชินีประสูติในปีค.ศ. 1840

ในช่วงที่เจ้าหญิงวิกตอเรียเสด็จขึ้นครองราชสมบัติ รัฐบาลส่วนมากจะมาพรรควิก ที่อยู่ในอำนาจมาตั้งแต่ปีค.ศ. 1830 ยกเว้นการเว้นช่วงสั้นไปหลายครั้ง ลอร์ดเมลเบิร์น ซึ่งเป็นนายกรัฐมนตรีสังกัดพรรควิกครั้งหนึ่งเคยมีอิทธิพลอันแรงกล้าต่อชีวิตอันอ่อนประสบการณ์ทางการเมืองของสมเด็จพระราชินีนาถ ซึ่งต้องทรงพึ่งพาคำแนะนำในเรื่องต่าง ๆ ของเขา (บางคนก็ถึงกับกล่าวว่าพระองค์ทรงเป็น "นางเมลเบิร์น") คณะรัฐมนตรีของเมลเบิร์นไม่ได้อยู่ในอำนาจเป็นเวลานานนัก เนื่องจากเริ่มไม่เป็นที่ชื่นชอบมากขึ้นและยิ่งไปกว่านั้นยังต้องเผชิญกับความยากลำบากอย่างมากในการปกครองอาณานิคมต่าง ๆ ของอังกฤษ ในประเทศแคนาดา อังกฤษต้องเผชิญกับการปฏิวัติ (ดูเรื่อง การลุกฮือในปีค.ศ. 1837 ที่มีการก่อการกบฏหลายครั้งกินเวลาถึงปีค.ศ. 1839) และในประเทศจาเมกา สภานิติบัญญัติแห่งอาณานิคมได้ต่อต้านนโยบายของอังกฤษโดยการปฏิเสธการผ่านกฎหมายใด ๆ ออกมา ต่อมาในปีค.ศ. 1839 รัฐบาลของเมลเบิร์นได้ลาออกไปเนื่องจากว่าไม่สามารถแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ในดินแดนโพ้นทะเลได้

สมเด็จพระราชินีนาถทรงมอบหมายให้เซอร์รอเบิร์ต พีล ซึ่งเป็นนักการเมืองสังกัดพรรคทอรีตั้งรัฐบาลใหม่ขึ้นมา แต่ว่าต้องเผชิญกับความล้มเหลวซึ่งรู้กันในเรื่องของกรณีห้องพระบรรทม ในเวลานั้นถือเป็นธรรมเนียมสำหรับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งในสำนักพระราชวังต้องอยู่บนพื้นฐานของระบบอุปถัมภ์ (ซึ่งก็คือ นายกรัฐมนตรีต้องแต่งตั้งสมาชิกของสำนักพระราชวังบนพื้นฐานของความซื่อสัตย์ภายในพรรคตนเอง) นางกำนัลประจำห้องพระบรรทมของพระราชินีจำนวนมากเป็นภรรยาของนักการเมืองพรรควิก แต่เซอร์ โรเบิร์ต พีลกลับต้องการให้จะเปลี่ยนเป็นเหล่าภรรยาของนักการเมืองพรรคทอรีแทน สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงคัดค้านอย่างมากกับการปลดนางกำนัลเหล่านี้ ซึ่งทรงเห็นเป็นเหมือนพระสหายสนิทมากกว่าเป็นเหล่าข้าราชบริพารที่ทำตามระเบียบพิธีการ เซอร์ โรเบิร์ต พีล รู้สึกว่าเขาไม่สามารถจะบริหารงานใต้ข้อจำกัดจากสมเด็จพระราชินีได้ ดังนั้นจึงได้ถวายบังคมทูลลาออกจากตำแหน่ง ทำให้เมลเบิร์นกลับมาดำรงตำแหน่งอีกครั้ง

อภิเษกสมรส
----------

พิธีอภิเษกสมรสของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียและเจ้าชายอัลเบิร์ตแห่งซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา โดยจอร์จ เฮย์เตอร์
สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงเข้าพิธีอภิเษกสมรสกับเจ้าชายอัลเบิร์ต ซึ่งเป็นพระญาติชั้นที่หนึ่งในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1840 ณ โบสถ์หลวงในพระราชวังเซนต์เจมส์ เจ้าชายอัลเบิร์ตทรงเป็นที่รู้จักโดยทั่วไปในฐานะ **เจ้าชายพระราชสวามี** (Prince Consort) แม้ว่าจะไม่ได้ทรงรับการสถาปนาเป็นทางการจนกระทั่งปีค.ศ. 1857 เจ้าชายมิเคยทรงได้รับบรรดาศักดิขุนนางเลย พระองค์มิทรงเป็นเพียงแค่ผู้ดูแลสมเด็จพระราชินีนาถอย่างใกล้ชิด แต่ยังเป็นที่ปรึกษาทางด้านการเมืองคนสำคัญแทนลอร์ดเมลเบิร์นในฐานะบุคคลสำคัญที่เป็นผู้นำในชีวิตของพระองค์อีกด้วย

ในการทรงพระครรภ์แรกของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย เอ็ดเวิร์ด ออกซฟอร์ด ซึ่งมีอายุ 18 ปีได้พยายามลอบปลงพระชนม์พระราชินีขณะทรงประทับรถม้าพระที่นั่งกับเจ้าชายอัลเบิร์ตในกรุงลอนดอน ออกซฟอร์ดได้ยิงปืนออกไปสองครั้ง แต่กระสุนพลาดเป้าไปทั้งสองนัด เขาถูกพิจารณาว่าเป็นกบฏต่อชาติ แต่เขาได้รับการตัดสินให้พ้นความผิดเนื่องจากความวิกลจริต คำแก้ต่างของเขาเป็นที่สงสัยต่อหลายคน กล่าวคือ เขาอาจพยายามเรียกร้องความสนใจ แต่มีหลายคนกล่าวว่าการวางแผนประทุษร้ายจากพวกปฏิรูปการเมืองอยู่เบื้องหลังการลอบปลงพระชนม์ครั้งนี้ บางกลุ่มให้ข้อมูลว่าเป็นแผนการของกลุ่มสนับสนุนของกษัตริย์ เออร์เนส ออกัสตัสแห่งฮันโนเฟอร์ ซึ่งทรงเป็นรัชทายาทอยู่ในขณะนั้น ทฤษฎีในการวางแผนประทุษร้ายเหล่านี้ทำให้เกิดกระแสความรักชาติและความจงรักภักดีขึ้นภายในประเทศขึ้นมา

การลอบยิงไม่ได้มีผลกระทบต่อพระพลานามัยของสมเด็จพระราชินีหรือพระครรภ์แม้แต่น้อย พระธิดาพระองค์แรกในเก้าพระองค์ของทั้งสองพระองค์ ซึ่งมีพระนามว่า วิกตอเรีย ประสูติเมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน ค.ศ. 1837

เมื่อพรรควิกภายใต้การนำของเมลเบิร์นแพ้การเลือกตั้งในปีค.ศ. 1838 และพรรคทอรีภายใต้การนำของพีลได้เข้ามารับหน้าที่แทน ก็ไม่มีเหตุการณ์กรณีห้องพระบรรทมเกิดขึ้นมาอีกครั้ง สมเด็จพระราชินีนาถยังคงมีพระราชหัตถเลขาโต้ตอบอย่างลับ ๆ กับลอร์ดเมลเบิร์น ซึ่งอิทธิพลของเขาค่อย ๆ จางหายลงไปในขณะที่ของเจ้าชายอัลเบิร์ตเพิ่มมากขึ้น

ในวันที่ 13 มิถุนายน ค.ศ. 1842 สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียเสด็จพระราชดำเนินโดยรถไฟเป็นครั้งแรก โดยเสด็จออกจากสถานีรถไฟสโลฟ (ใกล้กับปราสาทวินด์เซอร์) ไปยังสะพานบิช็อป ที่อยู่ใกล้กับแพดดิงตัน (ในกรุงลอนดอน) ด้วยตู้ขบวนพระที่นั่งพิเศษที่จัดถวายโดยบริษัท Great Western Railway ในครั้งนี้มีผู้โดยเสด็จพร้อมกับพระองค์คือ เจ้าชายอัลเบิร์ต พระราชสวามี และ อิซามบาร์ด คิงด็อม บรูเนล วิศวกรของบริษัท

ภาพวาดจำลองเหตุการณ์ลอบปลงพระชนม์โดยเอ็ดเวิร์ด ออกซฟอร์ด ค.ศ. 1840
การลอบปลงพระชนม์สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียสามครั้งเกิดขึ้นในปีค.ศ. 1842 ในวันที่ 29 พฤษภาคม ที่พระราชอุทยานเซนต์เจมส์ จอห์น ฟรานซิส (ซึ่งมีแนวโน้มว่าต้องการเรียกร้องความสนใจมากกว่า) ได้ยิงปืนไปที่พระราชินี (ซึ่งประทับในรถม้าพระที่นั่ง) แต่ถูกรวบตัวได้ทันควันโดยนายตำรวจชั้นสูงคนหนึ่งชื่อ วิลเลียม เทรานซ์ ส่วนฟรานซิสได้ถูกตัดสินมีโทษฐานเป็นกบฏต่อชาติ แต่โทษตายของเขาได้ถูกลดหย่อนเหลือแค่การเนรเทศออกนอกประเทศตลอดชีวิต เจ้าชายอัลเบิร์ตทรงเห็นว่าความพยายามในการลอบปลงพระชนม์ได้รับแรงจูงใจจากการปล่อยตัวออกซฟอร์ดในปีค.ศ. 1840 ในวันที่ 3 กรกฎาคม เพียงไม่กี่วันหลังจากฟรานซิสได้รับการหย่อนโทษ ก็มีเด็กวัยรุ่นชายอีกคนหนึ่งคือ จอห์น วิลเลียม บีนได้พยายามที่จะยิงสมเด็จพระราชินีนาถ แม้ว่าที่ปืนของเขาจะบรรจุด้วยกระดาษและยาสูบ การก่ออาชญากรรมของเขาก็ทำให้มีโทษถึงแก่ชีวิตได้ เจ้าชายอัลเบิร์ตซึ่งทรงเห็นว่าการลงโทษเช่นนี้ทารุณเกินไป จึงทรงสนับสนุนให้รัฐสภาออกพระราชบัญญัติการทรยศต่อชาติปีค.ศ. 1842 (Treason Act of 1842) ซึ่งระบุว่าการเล็งปืนพกยังพระราชินี ลอบทำร้ายพระองค์ ขวางปาสิ่งของยังพระองค์ ผลิตปืนพกหรืออาวุธอันตรายใด ๆ ต่อการปรากฏพระองค์ด้วยเจตนาให้พระองค์ตกพระทัย สามารถลงโทษได้ด้วยการจำคุกเป็นเวลาเจ็ดปีและการเฆี่ยนตี ดังนั้นบีน จึงได้รับโทษจำคุกเป็นเวลาสิบแปดเดือน อย่างไรก็ดี ทั้งตัวเขาและบุคคลอื่นที่ได้ละเมิดพระราชบัญญัติในอนาคตต่างก็ไม่ได้ถูกเฆี่ยนเลย

### พระราชสกุล

สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงอยู่ในราชวงศ์ฮันโนเฟอร์ แม้บางคนจะให้ราชสกุล d'Este หรือ Welf กับพระองค์ แต่ก็มิทรงจำเป็นต้องใช้ราชสกุลเหล่านี้ (เชื้อสายพระองค์อื่นในราชวงศ์ฮันโนเฟอร์ได้ใช้ราชสกุลฮันโนเฟอร์ในประเทศอังกฤษ) ส่วนพระราชสวามีของพระองค์ทรงอยู่ในราชวงศ์ซัคเซิน-โคบวร์คและโกทาและหลังจากการเสด็จสวรรคตของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย ราชวงศ์นี้ได้ครองราชสมบัติอังกฤษด้วยตัวบุคคลคือ พระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 7 พระราชโอรสและรัชทายาทในราชบัลลังก์ ตามธรรมเนียมปฏิบัติของพวกผู้ดีและเชื้อพระวงศ์ ภรรยาจะไม่ได้รับการเป็นสมาชิกในบ้านของสามี แต่ยังคงเป็นของบ้านตนเองอยู่ ดังนั้นสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียจึงมิได้ทรงอยู่ในราชวงศ์ซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา ในฐานะทรงเป็นสตรีสมรสแล้ว นักวงศ์วานวิทยาได้กำหนดราชสกุลของพระองค์เป็น ฟอน เว็ตติน (von Wettin) ซึ่งอิงหลักฐานจากสำนักงานตราประจำราชตระกูลแห่งอังกฤษ (College of Arms) ดังนั้นบางครั้งพระองค์ทรงเป็นรู้จักว่า **อเล็กซานดรินา วิกตอเรีย ฟอน เว็ตติน** *ราชสกุลเดิม* **ฮันโนเฟอร์**

ขณะที่เจ้าชายทรงอยู่ในราชวงศ์ซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา ราชวงศ์เยอรมันได้สืบเชื้อสายมาจากนสาขาของเจ้าชายเออร์เนสแห่งราชวงศ์เว็ตติน สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงขอให้เจ้าพนักงานกำหนดหาสาขาของเจ้าชายอัลเบิร์ตและราชสกุลในการอภิเษกของพระองค์เองว่าเป็นอันใด หลังจากการตวจสอบบันทึกต่าง ๆ จากจดหมายเหตุในราชวงศ์ซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา พวกเขารายงานว่าราชสกุลส่วนพระองค์ของพระราชสวามี ในฐานะที่เป็นเรื่องเกี่ยวกับสมาชิกพระองค์อื่นทั้งในสาขาของเจ้าชายเออร์เนสและเจ้าชายอัลเบิร์ต นั่นคือ เว็ตติน (หรือ ฟอน เว็ตติน) เอกสารต่าง ๆ ของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียยังบันทึกถึงการไม่โปรดชื่อของราชสกุลนี้ไว้อีกด้วย

สมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 5 พระราชนัดดาของพระองค์ทรงศึกษาถึงประเด็นดังกล่าวอย่างถี่ถ้วนอีกครั้งเมื่อทรงเปลี่ยนชื่อราชสกุลและราชวงศ์เป็นวินด์เซอร์ในปีค.ศ. 1917 สำนักงานตราประจำราชตระกูลได้แจ้งพระองค์ทรงทราบว่าราชสกุลเดิมก่อนการเปลี่ยนแปลงคือ เว็ตติน ในปี ค.ศ. 1958 พระบรมราชโองการตามคำแนะนำของคณะองคมนตรีได้ปรับเปลี่ยนการตัดสินใจในปีค.ศ. 1917 โดยการให้เชื้อสายในสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 บางพระองค์ใช้ชื่อราชสกุลเป็น เม้านท์แบ็ตเต็น-วินด์เซอร์ การให้ใช้ชื่อราชสกุลนี้ไม่ได้นำมาใช้กับเจ้าชายชาลส์ เจ้าชายแห่งเวลส์และพระโอรสทั้งสองพระองค์ แต่แค่ใช้กับเชื้อสายพระองค์อื่นของสมเด็จพระราชินีนาถกับเจ้าชายฟิลิปที่ไม่ได้ขึ้นครองราชสมบัติเพียงเท่านั้น ตามตัวบทกฎหมายแล้ว องค์พระประมุขที่ครองราชย์"ทุกพระองค์"ตั้งแต่ปีค.ศ. 1917 เป็นต้นไปมีพระราชสกุล "วินด์เซอร์" แม้ว่าจะเสด็จพระราชสมภพในพระราชวงศ์หรือไม่ก็ตาม

การเมืองในยุควิกตอเรียตอนต้น
----------------------------

คณะรัฐมนตรีของพีลต้องเผชิญกับวิกฤตการณ์อย่างหนึ่งซึ่งเกี่ยวกับการเลิกล้มกฎหมายข้าวโพด (ภาษีสินค้านำเข้าพวกธัญพืช) พวกพรรคทอรีหลาย ๆ คน (ตอนนั้นก็เป็นที่รู้จักว่า พวกอนุรักษนิยม) คัดค้านการล้มเลิกกฎหมายดังกล่าว แต่ว่าพวกพรรคทอรี (หรือ "พวกพีลไลท์") และพวกพรรดวิกโดยส่วนมากสนับสนุนกฎหมายนี้ พีลได้ลาออกเมื่อปีค.ศ. 1846 หลังจากการเลิกล้มกฎหมายได้ผ่านความเห็นชอบไปอย่างหวุดหวิด และลอร์ด จอห์น รัสเซลล์ได้เข้ามาทำหน้าที่แทน ถึงแม้ว่าคณะรัฐมนตรีของรัสเซลล์เป็นพวกวิกแต่ก็ไม่เป็นที่โปรดปรานต่อสมเด็จพระราชินีนาถ โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่ก้าวร้าวต่อพระองค์คือ พาลเมอร์สตัน รัฐมนตรีต่างประเทศ ซึ่งทำการใด ๆ โดยไม่ปรึกษาคณะรัฐมนตรี นายกรัฐมนตรีและสมเด็จพระราชินีนาถอยู่บ่อยครั้ง

ในปีค.ศ. 1849 สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงฝากคำติเตียนกับลอร์ดรัสเซลล์ โดยทรงอ้างว่าพาล์มเมอร์สตันได้ส่งแถลงการณ์ทางราชการต่าง ๆ ไปยังประมุขต่างประเทศโดยที่พระองค์ไม่ทรงรับรู้ด้วย พระองค์ทรงเน้นย้ำถึงการคัดค้านอยู่หลายครั้งในปี ค.ศ. 1850 แต่ไม่ประสบผลสำเร็จ เมื่อถึงปีค.ศ. 1851 ลอร์ดพาล์มเมอร์สตันได้ถูกปลดออกจากตำแหน่ง โดยในตอนนั้นเขาได้ประกาศความเห็นชอบของรัฐบาลอังกฤษต่อการก่อรัฐประหารของประธานาธิบดีหลุยส์-นโปเลียน โบนาปาร์ตในประเทศฝรั่งเศสโดยไม่ได้ปรึกษากับนายกรัฐมนตรีมาก่อนล่วงหน้า

ในช่วงเวลาที่รัสเซลล์เป็นนายกรัฐมนตรียังได้เห็นถึงการทำให้สมเด็จพระราชินีนาถทรงทุกข์โดยส่วนตัว ในปีค.ศ. 1849 ก็มีผู้ชายชาวไอริชที่ตกงานและอารมณ์หงุดหงิดที่ชื่อว่า วิลเลียม แฮมิลตัน พยายามทำให้สมเด็จพระราชินีนาถทรงตกพระทัยโดยการยิงปืนบรรจุดินปืนขณะที่รถม้าพระที่นั่งดำเนินไปตามถนน Constitution Hill ในกรุงลอนดอน แฮมิลตันมีโทษตามพระราชบัญญัติปี ค.ศ. 1842 โดยยอมรับว่าได้กระทำผิดและรับโทษสูงสุดด้วยการถูกเนรเทศออกนอกประเทศเป็นเวลาเจ็ดปี

ในปีค.ศ. 1850 สมเด็จพระราชินีทรงได้รับการบาดเจ็บเมื่อพระองค์ทรงถูกจู่โจมจาก**โรเบิร์ต เพท** ที่คาดว่าเป็นอดีตทหารในกองทัพที่วิกลจริต ในขณะที่สมเด็จพระราชินีนาถทรงประทับมาในรถม้าพระที่นั่ง เขาตีพระองค์ด้วยปืน ทำให้พระมาลาหลุดกระเด็นออกมาและทำให้พระองค์มีอาการฟกช้ำ ต่อมาเพทได้ถูกสอบสวนพิจารณาคดี เขาได้รับการพิสูจน์ว่าไม่มีความวิกลจริตเลยและได้รับโทษเช่นเดียวกับแฮมิลตัน

ไอร์แลนด์
---------

สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียในวัยดรุณีทรงตกหลุมรักประเทศไอร์แลนด์ โดยทรงเลือกที่จะเสด็จไปพักผ่อนที่เมืองคิลลาร์เนย์ ในมณฑลเคอร์รี่ ที่อยู่ในระหว่างกระบวนการที่ทำให้เป็นเมืองท่องเที่ยวชั้นแนวหน้าเมืองหนึ่งของศตวรรษที่ 19 ความรักในเกาะไอร์แลนด์ของพระองค์เข้ากันได้กับควาบอบอุ่นแบบไอริชช่วงแรกต่อสมเด็จพระราชินีนาถในวัยดรุณี เมื่อปีค.ศ. 1845 ไอร์แลนด์ประสบกับปัญหามันฝรั่งเหี่ยวแห้งที่ทำให้ชาวไอริชเสียชีวิตไปจำนวนหนึ่งล้านคนมากกว่าสี่ปีและอีกล้านคนได้อพยพออกนอกประเทศไป ในการตอบสนองปัญหาที่ต่อมาได้เรียกว่า "ความอดอยากมันฝรั่งในไอร์แลนด์" (Irish Potato Famine) พระนางทรงบริจาคเงินส่วนพระองค์ (จำนวน 5,000 ปอนด์สเตอร์ลิง) ให้กับชาวไอริชที่หิวโหย

นโยบายต่าง ๆ ของลอร์ดรัสเซลล์ได้รับการตำหนิอยู่บ่อยครั้งในเรื่องการทำให้ความอดอยากอย่างรุนแรงเลวร้ายมากขึ้นไปอีก ทำให้ชาวไอริชหนึ่งล้านคนต้องเสียชีวิต ซึ่งส่งผลกระทบในด้านลบต่อชื่อเสียงของสมเด็จพระราชินีนาถในประเทศไอร์แลนด์

สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงเป็นผู้สนับสนุนเข้มแข็งต่อชาวไอริช พระองค์ทรงสนับสนุนความแย้ง Maynooth Grant และได้ทรงทำให้เกิดเรื่องใหญ่ขณะเสด็จเยือนประเทศไอร์แลนด์ด้วยการเสด็จไปเยี่ยมโรงเรียนสอนศาสนา

การเสด็จเยือนไอร์แลนด์อย่างเป็นทางการครั้งแรกของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียในปีค.ศ. 1849 ได้จัดขึ้นอย่างเป็นเฉพาะกิจโดยลอร์ดคลาเร็นดอน ซึ่งเป็นผู้ว่าราชแห่งไอร์แลนด์ หัวหน้ากลุ่มบริหารของอังกฤษที่พยายามจะดึงความสนใจจากเรื่องความอดอยากและทำให้นักการเมืองอังกฤษตื่นตัวกับเรื่องความตึงเครียดของวิกฤติดังกล่าวในไอร์แลนด์โดยผ่านการเสด็จมาของสมเด็จพระราชินีนาถ ถึงแม้จะมีผลกระทบด้านลบในเรื่องความอดอยากต่อชื่อเสียงของสมเด็จพระราชินีนาถ พระองค์ก็ยังทรงเป็นที่นิยมชมชอบอย่างเพียงพอสำหรับพวกชาตินิยมในการจบการประชุมพรรคด้วยการร้องเพลง *ก็อดเซฟเดอะควีน*

อย่างไรก็ตาม ในช่วงคริสต์ทศวรรษที่ 1870 และ 1880 ความชื่นชอบในระบอบกษัตริย์ได้เสื่อมถอยลงอย่างมาก โดยส่วนหนึ่งมาจากสมเด็จพระราชินีนาถทรงปฏิเสธที่จะเสด็จเยือนไอร์แลนด์เพื่อไปในการคัดค้านการตัดสินใจของเทศบาลเมืองดับลินที่จะไม่ร่วมแสดงความยินดีกับการอภิเษกสมรสของเจ้าชายแห่งเวลส์กับเจ้าหญิงอเล็กซานดราแห่งเดนมาร์ก และการประสูติของเจ้าชายอัลเบิร์ต วิกเตอร์ พระโอรสองค์โตของทั้งสองพระองค์

พระบรมสาทิสลักษณ์สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย พ.ศ. 2402 วาดโดยวินเทอร์ฮอลเทอร์
สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงปฏิเสธความกดดันอันซ้ำซากจากนายกรัฐมนตรี ผู้ว่าราชการไอร์แลนด์และแม้แต่สมาชิกในพระราชวงศ์ต่าง ๆ มากมายในการสร้างพระราชฐานในประเทศไอร์แลนด์ ลอร์ดมิเดิลตัน อดีตหัวหน้าพรรคสหภาพแรงงานของไอร์แลนด์ ซึ่งเขียนบันทึกความทรงจำในปี ค.ศ. 1930 เรื่อง Ireland: Dupe or Heroine? (ไอร์แลนด์: การหลอกลวงหรือวีรสตรี) โดยบรรยายว่าการตัดสินใจดังกล่าวของพระองค์ถึงว่าเป็นหายนะแก่ระบอบกษัตริย์และการปกครองของอังกฤษในประเทศไอร์แลนด์

สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียเสด็จเยือนประเทศไอร์แลนด์เป็นครั้งสุดท้ายในปี ค.ศ. 1900 เพื่อทรงขอให้ชายชาวไอริชเข้าร่วมในกองทัพบกอังกฤษและสู้รบในสงครามบัวร์ครั้งที่สอง พวกฝ่ายค้านชาตินิยมต่อการเสด็จมาเยือนไอร์แลนด์ของพระองค์นำโดยอาร์เธอร์ กริฟฟิธ ที่ได้ก่อตั้งองค์กรหนึ่งที่ชื่อว่า Cumann na nGaedheal (ภาษาไอร์แลนด์: สมาคมแห่งชาวเกลส์) เพื่อรวมตัวกันคัดค้าน ในอีกห้าปีต่อมา กริฟฟิธได้ใช้ความคุ้นเคยต่าง ๆ ที่สร้างในช่วงการรณรงค์ต่อต้านการเสด็จเยือนไอร์แลนด์ของสมเด็จพระราชินีนาถเพื่อสร้างความเคลื่อนไหวทางการเมืองแบบใหม่ที่เรียกว่า *ซินน์ ไฟน์* (Sinn Fein)

การเป็นหม้าย
------------

เจ้าชายพระราชสวามีสิ้นพระชนม์ด้วยโรคไทฟอยด์อย่างที่สงสัยกันเมื่อวันที่ 14 ธันวาคม ค.ศ. 1861 ได้สร้างความโทมนัสอย่างแสนสาหัสให้กับสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียซึ่งได้ทรงตกอยู่ในสภาพการไว้ทุกข์กึ่งถาวรและฉลองพระองค์เป็นสีดำตลอดพระชนม์ชีพที่เหลือ พระองค์ทรงหลีกเลี่ยงการปรากฏองค์ในที่สาธารณะและไม่ค่อยเสด็จเข้ากรุงลอนดอนในอีกหลายปีต่อมา การหลบพระองค์จากสาธารณชนทำให้มีพระนามเรียกเล่น ๆ ว่า "แม่หม้ายแห่งวินด์เซอร์" พระองค์ทรงเห็นเจ้าชายเอ็ดเวิร์ด เจ้าชายแห่งเวลส์ที่ทรงใช้ชีวิตวัยเยาว์อย่างไม่รอบคอบและเหลวไหลไร้สาระ เป็นต้นเหตุของการสิ้นพระชนม์ของพระชนก

สมเด็จพระราชินีนาถทรงพึ่งพามหาดเล็กชาวสกอตชื่อ จอห์น บราวน์ เพิ่มมากขึ้น ถึงกับได้มีการกล่าวอ้างว่าทรงมีความสัมพันธ์แบบชู้สาวหรือการอภิเษกสมรสแบบเงียบ ๆ เกิดขึ้น แต่ทั้งสองข้อหาเป็นเพียงแค่การทำให้เสียชื่อเสียง ย่อหน้าหนึ่งในบทความของเปโตรเนลลา ไวแอ็ต ในหนังสือพิมพ์เดลีเมล์ (ฉบับวันที่ 2 พฤศจิกายน ค.ศ. 2549) กล่าวว่า วูดโรว์ ไวแอ็ต ซึ่งเป็นบิดาของเธอได้พบกับเอลิซาเบธ โบวส์-ลีออน พระราชชนนีในสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ในทศวรรษที่ 1980 และเสด็จมาที่บ้านเพื่อรับประทานพระกระยาหารกลางวันและค่ำอยู่เป็นประจำ ครั้งหนึ่งของการรับประทานอาหารการสนทนาดำเนินมาถึงเรื่องของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียกับจอห์น บราวน์ พระราชชนนีก็ทรงอ้างว่าพระองค์ทรงพบเอกสารในหอจดหมายเหตุของพระราชวงศ์ที่ปราสาทวินด์เซอร์ ซึ่งในนั้นเขียนไว้ว่าทั้งสองคนได้อภิเษกกัน เมื่อทรงถามพระองค์ว่าทรงทำเช่นไรกับการค้นพบเอกสารฉบับนั้น พระองค์ตรัสตอบว่าพระองค์ได้ทรงเผามันทิ้งไป

สมุดบันทึกเล่มหนึ่งที่ถูกค้นพบเมื่อไม่นานมานี้บันทึกคำสารภาพที่คิดเอาเองขณะมีอาการตรีทูตของบาทหลวงประจำพระองค์สมเด็จพระราชินีนาถ ซึ่งเขาได้ยอมรับกับนักการเมืองคนหนึ่งว่าเขาได้เป็นประธานในการอภิเษกสมรสอย่างลับ ๆ ระหว่างสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียกับจอห์น บราวน์ นักประวัติศาสตร์แค่เพียงบางคนก็เชื่อความน่าเชื่อถือของสมุดบันทึกเล่มนี้ อย่างไรก็ดี พระศพของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียได้วางลงอยู่ในพระศพ โดยมีของที่ระลึกสองชุดวางไว้บนพระศพตามความต้องการของพระองค์ ขวามือของพระองค์จะมีเสื้อคลุมของเจ้าชายอัลเบิร์ตตัวหนึ่งวางอยู่ ส่วนทางซ้ายมือจะเป็นเส้นผมของบราวน์วางไว้คู่กับรูปภาพของเขา ข่าวลือเกี่ยวกับความสัมพันธ์และการอภิเษกสมรสทำให้พระองค์มีพระนามเรียกเล่น ๆ อีกอย่างหนึ่งว่า "นางบราวน์"

การปลีกพระองค์อยู่โดดเดี่ยวจากสาธารณชนทำให้ความนิยมในระบอบกษัตริย์เสื่อมถอยลงอย่างมาก และแม้กระทั่งผลักดันให้เกิดความเคลื่อนไหวของพวกสนับสนุนการเป็นสาธารณรัฐเพิ่มขึ้นไปด้วย แม้ว่าพระองค์จะทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจมากมาย แต่ก็มิได้ทรงมีบทบาทในการปกครองมากเท่าใดนัก ยังคงหลบซ่อนพระองค์อยู่ในพระราชฐานอย่างปราสาทบัลมอรัลในสกอตแลนด์ หรือ ตำหนักออสบอร์น บนเกาะไวท์ ในขณะนั้นรัฐสภาก็ได้การผ่านกฎหมายฉบับหนึ่งที่สำคัญที่สุดในศตวรรษที่ 19 คือ พระราชบัญญัติการปฏิรูป ค.ศ. 1867 (Reform Act 1867) ออกมา ลอร์ดพาล์มเมอร์สตันค้ดค้านการปฏิรูปการเลือกตั้งอย่างชนิดหัวชนฝา แต่สมัยการเป็นนายกรัฐมนตรีของเขาหมดลงหลังจากถึงแก่กรรมในปีค.ศ. 1865 ซึ่งเอิร์ลรัสเซลล์ (ซึ่งเป็นลอร์ด จอห์น รัสเซลล์ ในอดีต) ได้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีแทน จากนั้นก็เป็นลอร์ดดาร์บี้ ซึ่งในสมัยการเป็นนายกรัฐมนตรีของเขาก็ได้ผ่านพระราชบัญญัติการปฏิรูปออกมาเป็นผลสำเร็จ

ปลายพระชนม์ชีพ
--------------

ค.ศ. 1887 สหราชอาณาจักรบริเตนใหญ่ก็ได้จัดงานพระราชพิธีกาญจนาภิเษกให้กับสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย พระองค์ทรงครองราชสมบัติครบรอบปีที่ห้าสิบในวันที่ 20 มิถุนายน ค.ศ. 1887 โดยมีการจัดงานเลี้ยงพระกระยาหารซึ่งกษัตริย์และเจ้าชายจากราชวงศ์ในยุโรป 50 พระองค์ทรงได้รับเชิญมา แม้ว่าพระองค์จะมิทรงตระหนักถึงสิ่งที่จะเกิดขึ้น แต่ก็มีการวางแผนไว้อย่างเปิดเผยโดยพวกต่อสู้เพื่ออิสรภาพชาวไอริชที่จะระเบิดมหาวิหารเวสต์มินส์เตอร์ขณะที่สมเด็จพระราชินีนาถเสด็จไปร่วมในงานขอบคุณพระเจ้า การลอบปลงพระชนม์ครั้งนี้เป็นที่รู้จักกันว่า "The Jubilee Plot" (แผนลอบสังหารในงานกาญจนาภิเษก) วันต่อมาพระองค์ทรงประทับในขบวนเสด็จ ซึ่งมาร์ค ทเวนได้กล่าวไว้ว่า "ทอดยาวไปสุดสายตาตลอดสองข้างฝั่ง" ในช่วงเวลานั้นสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงเป็นองค์พระมุขอังกฤษที่เป็นที่นิยมอย่างสูงสุด

พระบรมฉายาลักษณ์ของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียในงานพระราชพิธีพัชราภิเษกเมื่อปีค.ศ. 1897
สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียก็ต้องทรงอดทนกับสมัยการเป็นนายกรัฐมนตรีของวิลเลียม เอวาร์ต แกลดสโตนอีกครั้งหนึ่งในปี ค.ศ. 1892 หลังจากพระราชบัญญัติปกครองตนเองของไอร์แลนด์ของเขาไม่ได้รับคะแนนเสียง เขาจึงลาออกไปในปีค.ศ. 1894 แล้วมีผู้มารับหน้าที่แทนคือ ลอร์ดโรสเบรี ซึ่งสังกัดพรรคเสรีนิยมที่สนับสนุนลัทธิจักรวรรดินิยม แล้วมีผู้สืบทอดตำแหน่งนายกรัฐมนตรีคือ ลอร์ดซอลสบรี ซึ่งดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีจวบจนกระทั่งสิ้นรัชกาลของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย

22 กันยายน ค.ศ. 1896 สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงแซงหน้าสมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 3 ในฐานะที่ทรงเป็นองค์พระประมุขที่ทรงครองราชสมบัติยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์อังกฤษ สกอตแลนด์ และสหราชอาณาจักร พระองค์จึงทรงประสงค์ให้เลื่อนการเฉลิมฉลองของประชาชนแบบพิเศษต่าง ๆ ออกไปถึงปีค.ศ. 1897 พร้อมพระราชพิธีพัชราภิเษกของพระองค์ นายโจเซฟ แชมเบอร์เลน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอาณานิคมได้เสนอว่าพระราชพิธีพัชราภิเษกควรจะจัดให้เป็นการเฉลิมฉลองทั่วจักรวรรดิอังกฤษ

ดังนั้นนายกรัฐมนตรีของอาณานิคมที่ปกครองตนเองต่าง ๆ พร้อมกับครอบครัวได้รับเชิญให้มาร่วมในงานฉลอง ในขบวนเสด็จที่สมเด็จพระราชินีนาถทรงเข้าร่วมประกอบด้วยกองทหารจากอาณานิคมและดินแดนในปกครองอังกฤษแต่ละแห่ง พร้อมกับทารที่ส่งมาจากเจ้าครองรัฐหรือหัวหน้าดินแดนของอินเดีย (ซึ่งขึ้นกับสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย จักรพรรดินีนาถแห่งอินเดีย) การเฉลิมฉลองพระราชพิธีพัชราภิเษกก็ได้เป็นโอกาสที่แสดงถึงความรักอันท่วมท้นอย่างมากต่อสมเด็จพระราชินีนาถในวัย 70 พรรษาเศษ ซึ่งในขณะนั้นได้ประทับอยู่บนรถเข็น

นักประวัติศาสตร์บางคนคิดว่าสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงฉลองพระองค์สีขาวในพระราชพิธีพัชราภิเษกเพียงเท่านั้น ถึงแม้จะมิทรงสีดำอย่างที่ทรงฉลองพระองค์มาตลอดเวลาตั้งแต่การสิ้นพระชนม์ของพระราชสวามี

ช่วงปลายพระชนม์ชีพของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย สหราชอาณาจักรได้เข้าไปเกี่ยวข้องกับสงครามบัวร์ครั้งที่สอง ซึ่งได้รับการสนับสนุนอย่างกระตือรือร้นจากพระองค์ ชีวิตส่วนพระองค์ก็ทรงพบกับความโทมนัสอยู่หลายครั้ง รวมถึงการสิ้นพระชนม์ของพระราชโอรสทั้งสองพระองค์คือ เจ้าชายอัลเฟรด ดยุกแห่งซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา (ซึ่งก็คือ ดยุกแห่งเอดินบะระ) และเจ้าชายเลโอโพลด์ ดยุกแห่งออลบานี และพระราชธิดาคือ เจ้าหญิงอลิซ (ต่อมาคือ แกรนด์ดัชเชสพระชายาแห่งเฮสส์) และพระราชนัดดาสามพระองค์คือ เจ้าชายอัลเบิร์ต วิกเตอร์ ดยุกแห่งคลาเรนซ์ เจ้าชายอัลเฟรดแห่งเอดินบะระและซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา และเจ้าชายคริสเตียน วิกเตอร์แห่งชเลสวิช-ฮ็อลชไตน์ การปฏิบัติพระราชกรณียกิจในด้านพิธีการต่อประชาชนครั้งสุดท้ายเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1899 เมื่อเสด็จไปในการวางฐานหินสำหรับอาคารหลังใหม่ของพิพิธภัณฑ์เซาท์เค็นชิงตัน ซึ่งเป็นที่รู้จักกันในปัจจุบันคือ พิพิธภัณฑ์วิกตอเรียและอัลเบิร์ต

สวรรคต
------

ตามธรรมเนียมที่ได้ทรงปฏิบัติมาตลอดตั้งแต่การเป็นหม้าย สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงใช้เวลาในวันคริสต์มาสที่ตำหนักออสบอร์น (เจ้าชายอัลเบิร์ต ทรงออกแบบไว้) อยู่บนเกาะไวท์ พระองค์เสด็จสวรรคตในที่แห่งนั้นด้วยอาการเส้นพระโลหิตในพระสมอง​แตกในสมองเมื่อวันที่ 22 มกราคม ค.ศ. 1901 สิริพระชนมพรรษา 81 พรรษา ขณะใกล้สวรรคตได้มีพระราชโอรส ซึ่งจะขึ้นครองราชสมบัติเป็นกษัตริย์องค์ต่อไปและจักรพรรดิวิลเฮ็ล์มที่ 2 แห่งเยอรมนี พระราชนัดดาพระองค์ใหญ่เสด็จมาเฝ้าฯ พระราชโอรสของพระองค์ได้ยกพระบรมศพลงในหีบพระบรมศพ ซึ่งทรงฉลองพระองค์สีขาวและผ้าคลุมพระพักตร์อภิเษกสมรสอย่างที่มีพระประสงค์เอาไว้ งานพระราชพิธีพระบรมศพมีขึ้นในวันที่ 2 กุมภาพันธ์ และหลังจากประดิษฐานพระบรมศพไว้ให้ประชาชนเคารพเป็นเวลาสองวัน พระบรมศพของพระองค์ถูกฝังลงเคียงข้างเจ้าชายอัลเบิร์ตในสุสานหลวงฟร็อกมอร์ ปราสาทวินด์เซอร์ เนื่องจากสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียมิโปรดงานพิธีศพสีดำ กรุงลอนดอนจึงประดับประดาด้วยระย้าที่เป็นสีม่วงและสีขาว ที่จริงแล้วเมื่อพระบรมศพฝังลงในสุสานหลวงฟร็อกมอร์แล้ว หิมะก็เริ่มตกลงมาทำให้พื้นดินกลายเป็นสีขาว ซึ่งทำให้แนวคิดเรื่องงานพระราชพิธีพระบรมศพของพระองค์สมบูรณ์แบบ สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงครองสิริราชสมบัติรวมทั้งสิ้น 63 ปี 7 เดือน 2 วัน ซึ่งเป็นรัชกาลที่ยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์อังกฤษ ณ ขณะนั้น สถิตินี้ยังคงอยู่อีกหลายทศวรรษ จนกระทั่งสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ทรงครองราชย์นานทำลายสถิติของพระองค์ได้ในปี ค.ศ. 2015

เจ้าชายแห่งเวลส์ พระราชโอรสองค์โตในสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงสืบราชสมบัติเป็นสมเด็จพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 7 การเสด็จสวรรคตของพระองค์ทำให้การปกครองของราชวงศ์ฮันโนเฟอร์สิ้นสุดลงในสหราชอาณาจักรบริเตนใหญ่ ส่วนพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 7 ทรงอยู่ในราชวงศ์ซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา ซึ่งสืบทอดมาจากพระชนกคือ เจ้าชายอัลเบิร์ต

พระบรมราชอิสริยยศ
-----------------

* **24 พฤษภาคม ค.ศ. 1819 - 20 มิถุนายน ค.ศ. 1837**: เจ้าหญิงอเล็กซานดรินา วิกตอเรียแห่งเคนต์ *(Her Royal Highness Princess Alexandrina Victoria of Kent)*
* **20 มิถุนายน ค.ศ. 1837 - 22 มกราคม ค.ศ. 1901**: สมเด็จพระราชินีนาถแห่งสหราชอาณาจักร *(Her Majesty The Queen of the United Kingdom)*
	+ **1 พฤษภาคม ค.ศ. 1876 - 22 มกราคม ค.ศ. 1901**: สมเด็จพระจักรพรรดินีนาถแห่งอินเดีย *(Her Imperial Majesty The Empress of India)*

พระบรมราชอิสริยยศเต็มเมื่อเสด็จสวรรคตคือ: "**สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย โดยพระคุณของพระเป็นเจ้า สมเด็จพระราชินีนาถแห่งสหราชอาณาจักรบริเตนใหญ่และไอร์แลนด์ ผู้ปกป้องศรัทธา สมเด็จพระจักรพรรดินีนาถแห่งอินเดีย**"

|  |  |
| --- | --- |
| ตราอาร์ม (นอกสกอตแลนด์) | ตราอาร์ม (ในสกอตแลนด์) |

### เครื่องราชอิสริยาภรณ์

* พ.ศ. 2423 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ช้างเผือก (ป.ช.)
* พ.ศ. 2430 –  เครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์ (ม.จ.ก.) (ฝ่ายใน)

พระราชโอรสและธิดา
-----------------

*ดูเพิ่มเติมที่ พระราชสันตติวงศ์ในสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย*

* **เจ้าหญิงวิกตอเรีย พระราชกุมารี** (*วิกตอเรีย แอดิเลด แมรี หลุยซา*; 21 พฤศจิกายน ค.ศ. 1840 — 5 สิงหาคม] ค.ศ. 1901)
	+ ทรงได้รับการเฉลิมพระอิสริยยศเป็น **ราชกุมารี** เมื่อวันที่ 19 มกราคม ค.ศ. 1841
	+ อภิเษกสมรสเมื่อวันที่ 25 มกราคม ค.ศ. 1858 ณ โบสถ์หลวง พระราชวังเซนต์เจมส์ กรุงลอนดอน กับจักรพรรดิฟรีดริชที่ 3 แห่งเยอรมนี (18 ตุลาคม ค.ศ. 1831 - 15 มิถุนายน ค.ศ. 1888)
* **พระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 7** (*อัลเบิร์ต เอ็ดเวิร์ด*; 9 พฤศจิกายน ค.ศ. 1841 - 6 พฤษภาคม ค.ศ. 1910)
	+ ทรงดำรงพระอิสริยยศเป็น ดยุกแห่งคอร์นวอลล์และโรธเซย์ เอิร์ลแห่งแคร์ริค บารอนเรนฟรูว์ ลอร์ดแห่งไอเอิลส์ เจ้าชายและจอมทัพแห่งสกอตแลนด์ ตั้งแต่แรกประสูติ
	+ ทรงได้รับการเฉลิมพระอิสริยยศเป็น **เจ้าชายแห่งเวลส์และเอิร์ลแห่งเชสเตอร์** เมื่อวันที่ 8 ธันวาคม ค.ศ. 1841
	+ ทรงได้รับการเฉลิมพระอิสริยยศเป็น เอิร์ลแห่งดับลิน เมื่อวันที่ 17 มกราคม ค.ศ. 1850
	+ เสด็จขึ้นครองราชสมบัติสืบต่อจากสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย พระบรมราชชนนี เมื่อวันที่ 22 มกราคม ค.ศ. 1901
	+ ทรงอภิเษกสมรสในวันที่ 10 มีนาคม ค.ศ. 1863 ณ โบสถ์เซ็นต์จอร์จ ปราสาทวินด์เซอร์ กับ เจ้าหญิงอเล็กซานดราแห่งเดนมาร์ก (1 ธันวาคม ค.ศ. 1844 - 20 พฤศจิกายน ค.ศ. 1925)
* **เจ้าหญิงอลิซ** (*อลิซ ม็อด แมรี*; 25 เมษายน ค.ศ. 1843 - 14 ธันวาคม ค.ศ. 1878)
	+ ทรงอภิเษกสมรสเมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม ค.ศ. 1862 ณ ตำหนักออสบอร์น เกาะไวท์ กับ แกรนด์ดยุกลุดวิกที่ 4 แห่งเฮสส์และไรน์ (*ประสูติ* 12 กันยายน ค.ศ. 1837 *สิ้นพระชนม์* 13 มีนาคม ค.ศ. 1892)
* **เจ้าชายอัลเฟรด ดยุกแห่งเอดินบะระและแห่งซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา** (*อัลเฟรด เออร์เนสต์ อัลเบิร์ต*; 6 สิงหาคม ค.ศ. 1844 - 30 กรกฎาคม ค.ศ. 1900)
	+ ทรงได้รับการเฉลิมพระอิสริยยศเป็น **ดยุกแห่งเอดินบะระ** เอิร์ลแห่งอัลส์เตอร์และเคนต์ เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม ค.ศ. 1866
	+ เสวยราชสมบัติสืบต่อจากพระปิตุลาเป็น **ดยุกแห่งซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา** เมื่อวันที่ 22 สิงหาคม ค.ศ. 1893
	+ ทรงอภิเษกสมรสเมื่อวันที่ 23 มกราคม ค.ศ. 1874 ณ พระราชวังฤดูหนาว กรุงเซนต์ปีเตอส์เบิร์ก กับ แกรนด์ดัชเชสมาเรีย อเล็กซานดรอฟนาแห่งรัสเซีย (17 ตุลาคม ค.ศ. 1853 - 24 ตุลาคม ค.ศ. 1920)
* **เจ้าหญิงเฮเลนา** (*เฮเลนา ออกัสตา วิกตอเรีย*; 25 พฤษภาคม ค.ศ. 1846 - 9 มิถุนายน ค.ศ. 1923)
	+ ทรงอภิเษกสมรสเมื่อในวันที่ 5 กรกฎาคม ค.ศ. 1866 ณ ปราสาทวินด์เซอร์ กับ เจ้าชายคริสเตียนแห่งชเลสวิช-ฮ็อลชไตน์-ซอนเดอร์บูร์ก-ออกัสเต็นบูร์ก (22 มกราคม ค.ศ. 1831 - 28 ตุลาคม ค.ศ. 1917)
* **เจ้าหญิงลูอิส** (*ลูอิซา แคโรไลน์ อัลเบอร์ตา*; 18 มีนาคม ค.ศ. 1848 - 3 ธันวาคม ค.ศ. 1939)
	+ ทรงอภิเษกสมรสเมื่อวันที่ 21 มีนาคม ค.ศ. 1871 ณ โบสถ์เซ็นต์จอร์จ ปราสาทวินด์เซอร์ กับ จอห์น ดักลาส ซูเธอร์แลนด์ แคมป์เบลล์ (*เกิด* 6 สิงหาคม ค.ศ. 1845 *ตาย* 2 พฤษภาคม ค.ศ. 1914) **ดยุกที่ 9 แห่งอาร์กายล์** ข้าหลวงต่างพระองค์แห่งแคนาดา (25 พฤศจิกายน ค.ศ. 1878 - 22 ธันวาคม ค.ศ. 1880)
* **เจ้าชายอาร์เธอร์ ดยุกแห่งคอนน็อตและสแตรธเอิร์น** (*อาร์เธอร์ วิลเลียม แพทริก อัลเบิร์ต*; 1 พฤษภาคม ค.ศ. 1850 - 16 มกราคม ค.ศ. 1942)
	+ ทรงได้รับการเฉลิมพระอิสริยยศเป็น **ดยุกแห่งคอนน็อทและสแตรเธิร์น** เอิร์ลแห่งซัสเซ็กส์ เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม ค.ศ. 1874
	+ ทรงดำรงตำแหน่งข้าหลวงต่างพระองค์แห่งแคนาดา (13 ตุลาคม ค.ศ. 1911 - 16 ตุลาคม ค.ศ. 1916)
	+ ทรงอภิเษกสมรสวันที่ 13 มีนาคม ค.ศ. 1879 ณ โบสถ์เซนต์จอร์จ ปราสาทวินด์เซอร์ กับ เจ้าหญิงหลุยส์ มาร์กาเรเทแห่งปรัสเซีย (*ประสูติ* 25 มิถุนายน พ.ศ. 2403 *สิ้นพระชนม์* 14 มีนาคม ค.ศ. 1917)
* **เจ้าชายลีโอโพลด์ ดยุกแห่งออลบานี** (*ลีโอโพลด์ จอร์จ ดันแคน อัลเบิร์ต*; 7 เมษายน ค.ศ. 1853 - 28 มีนาคม ค.ศ. 1884)
	+ ทรงได้รับการเฉลิมพระอิสริยยศเป็น **ดยุกแห่งอัลบานี** เอิร์ลแห่งคลาเรนซ์ และ บารอนอาร์คโลว์ เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม ค.ศ. 1881
	+ ทรงอภิเษกสมรสเมื่อวันที่ 27 เมษายน ค.ศ. 1882 ณ โบสถ์เซนต์จอร์จ ปราสาทวินด์เซอร์ กับ เจ้าหญิงเฮเลนาแห่งวัลเด็คและไพร์มอนท์ (17 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1861 - 1 กันยายน ค.ศ. 1922)
* **เจ้าหญิงเบียทริซ** (*เบียทริซ แมรี วิกตอเรีย ฟีโอดอร์*; 14 เมษายน ค.ศ. 1857 - 26 ตุลาคม ค.ศ. 1944)
	+ ทรงอภิเษกสมรสเมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม ค.ศ. 1885 ณ โบสถ์วิปปิงแฮม ใกล้ตำหนักออสบอร์น เกาะไวท์ กับ เจ้าชายเฮนรีแห่งบัทเท็นแบร์ก (5 ตุลาคม ค.ศ. 1858 - 20 มกราคม ค.ศ. 1896)

พระราชตระกูล
------------

| พงศาวลีของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 16. พระเจ้าจอร์จที่ 2 แห่งบริเตนใหญ่ |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 8. เจ้าชายเฟรเดอริก เจ้าชายแห่งเวลส์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 17. คาโรลีนแห่งบรันเดินบวร์ค-อันส์บัค |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 4. สมเด็จพระเจ้าจอร์จที่ 3 แห่งสหราชอาณาจักร |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 18. ฟรีดริชที่ 2 ดยุกแห่งซัคเซิน-โกทา-อัลเทินบวร์ค |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 9. เจ้าหญิงออกัสตาแห่งซัคเซิน-โกทา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 19. เจ้าหญิงมักดาเลนา ออกัสตา แห่งอันฮัลท์-เซิร์บสท์ |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 2. เจ้าชายเอ็ดเวิร์ด ดยุกแห่งเคนต์และสแตรเธิร์น |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 20. อดอลฟัส ฟรีดริชที่ 2 ดยุกแห่งเมคเลินบวร์ค-ชเตรลิท |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 10. คาร์ล ลุดวิจ ฟรีดริช ดยุกแห่งเมคเลินบวร์ค-ชเตรลิทซ์ เจ้าชายแห่งมิรอว์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 21. เจ้าหญิงคริสเทียน เอมิลี แห่งชวาซบูร์ก-ซนเดอร์สเฮาเซิน |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 5. ชาร์ลอตต์แห่งเมคเลินบวร์ค-ชเตรลิทซ์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 22. เออร์เนส ฟรีดริชที่ 1 ดยุกแห่งซัคเซิน-ฮิลดบูร์กเฮาเซิน |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 11. เจ้าหญิงเอลีซาเบธ อัลเบอร์ไทน์ แห่งซัคเซิน-ฮิลดบูร์กเฮาเซิน |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 23. Countess Sophia Albertine of Erbach-Erbach |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 1. **พระนางเจ้าวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักร** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 24. ฟรันซ์ โยเซียส ดยุกแห่งซัคเซิน-โคบวร์ค-ซาลเฟลด์ |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 12. เออร์เนส ฟรีดริช ดยุกแห่งซัคเซิน-โคบวร์ค-ซาลเฟลด์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 25. เจ้าหญิงอันนา โซฟี แห่งชวาซบูร์ก-รูดอลสตัดท์ |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 6. ฟรันซ์ ดยุกแห่งซัคเซิน-โคบวร์ค-ซาลเฟลด์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 26. แฟร์ดีนันด์ อัลแบร์ทที่ 2 ดยุกแห่งบรันสวิก-โวลเฟนบึทเทิล |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 13. เจ้าหญิงโซฟี อังโทยเนทท์ แห่งบรันสวิก-โวลเฟนบึทเทิล |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 27. เจ้าหญิงอังโทยเนทท์แห่งบรันสวิก-โวลเฟนบึทเทิล |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 3. เจ้าหญิงวิกตอเรียแห่งซัคเซิน-โคบวร์ค-ซาลเฟลด์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 28. ไฮน์ริชที่ 29 เคานต์แห่งร็อยส์-เอเบอร์สดอร์ฟ |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 14. ไฮน์ริชที่ 24 เคานต์แห่งร็อยส์-เอเบอร์สดอร์ฟ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 29. เคานเตสโซฟี ทีโอโดรา แห่งคัสเทิล-เรมลิงเงิน |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 7. เคานเตสออกัสตาแห่งร็อยส์-เอเบอร์สดอร์ฟ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 30. จอร์จ ออกัส เคานต์แห่งเออร์บาค-เชินแบร์ก |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 15. เคานเตสคาโรไลน์ เออร์เนสทีน แห่งเออร์บาค-เชินแบร์ก |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 31. Countess Ferdinande Henriette of Stolberg-Gedern |
|   |
|   |   |   |   |   |
|

 |

มรดกตกทอด
---------

สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียเป็นพระประมุขสมัยใหม่พระองค์แรกของประเทศอังกฤษ พระประมุของค์ก่อน ๆ ทรงเป็นผู้เข้าไปมีบทบาทอย่างแท้จริงในกระบวนการปกครองบ้านเมือง ความต่อเนื่องของการปฏิรูปด้านกฎหมายต่าง ๆ ทำให้เห็นถึงอำนาจของสภาสามัญเพิ่มมากขึ้น ซึ่งส่งผลเสียต่อสภาขุนนางและสถาบันกษัตริย์ เพราะบทบาทขององค์ประมุขกลายเป็นสัญลักษณ์มากขึ้น นับตั้งแต่รัชกาลของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียเป็นต้นมา องค์พระประมุข "ทรงมีสิทธิจะได้รับคำปรึกษา มีสิทธิจะแนะนำ และมีสิทธิจะตักเตือน" ตามคำกล่าวของวอลเตอร์ เบจฮอต นักหนังสือพิมพ์ชาวอังกฤษ

ในฐานะที่สถาบันกษัตริย์ของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงเป็นทางสัญลักษณ์มากกว่าทางการเมือง มันก็แสดงถึงการมุ่งเน้นอย่างแข็งขันถึงคุณค่าของครอบครัวและศีลธรรมจรรยา ตรงข้ามกับเรื่องอื้อฉาวส่วนบุคคล ทางการเงินหรือการล่วงละเมิดทางเพศ ซึ่งได้เกี่ยวข้องกับสมาชิกคนก่อน ๆ ในราชวงศ์ฮันโนเฟอร์และทำให้สถาบันกษัตริย์ต้องมัวหมอง รัชกาลของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียได้สร้างแนวความคิดในการเป็น"สถานบันพระมหากษัตริย์แบบครัวเรือน"ให้กับประเทศอังกฤษซึ่งชนชั้นกลางที่เติบโตขึ้นอย่างรวดเร็วสามารถร่วมอยู่ได้

ในทางระหว่างประเทศ สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงเป็นบุคคลที่สำคัญโดดเด่น ไม่ใช่เพียงแค่ภาพพจน์หรืออิทธิพลของอังกฤษอันผ่านทางจักรวรรดิ แต่ยังมาจากความเชื่อมโยงของครอบครัวทั่วทั้งพระราชวงศ์ต่าง ๆ ในทวีปยุโรป ก็ทำให้มีพระนามเรียกเล่นแบบรักใคร่ว่า "พระอัยยิกาแห่งยุโรป" ตัวอย่างของสภาวะดังกล่าวสามารถเห็นได้จากความจริงที่ว่าพระประมุขสามพระองค์หลักที่ประเทศของพระองค์ได้เข้าไปเกี่ยวข้องในสงครามโลกครั้งที่ 1โดยอยู่คนละฝ่ายเป็นพระราชนัดดาในสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียหรืออภิเษกสมรสกับหนึ่งในพระราชนัดดาของพระองค์ พระราชโอรสและธิดาแปดในเก้าองค์ทรงอภิเษกสมรสกับสมาชิกในพระราชวงศ์ต่าง ๆ ของยุโรป ส่วนอีกพระองค์ที่เหลือคือ เจ้าหญิงหลุยส์ ทรงอภิเษกสมรสกับข้าหลวงต่างพระองค์แห่งแคนาดาคนแรก

สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียทรงเป็นพาหะของโรคเฮโมฟีเลียที่เป็นที่รู้จักพระองค์แรกในเชื้อสายกษัตริย์ แต่ยังไม่ทราบแน่ชัดว่าพระองค์ทรงเป็นพาหะได้อย่างไร มันอาจจะเป็นผลมาจากการกลายพันธุ์ของเชื้ออสุจิ เพราะพระชนกของพระองค์มีพระชนมายุห้าสิบสองพรรษาเมื่อทรงปฏิสนธิในพระครรภ์ อีกทั้งยังมีข่าวลือว่าดยุกแห่งเคนต์มิใช่พระชนกที่แท้จริงของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย และที่จริงเป็นพระธิดาของเซอร์ จอห์น คอนรอย ซึ่งเป็นราชเลขานุการส่วนพระองค์และชู้รักนามกระฉ่อนชาวไอริชของพระชนนี ขณะมีหลักฐานบางอย่างในการกล่าวอ้างถึงความสัมพันธ์ระหว่างดัชเชสกับคอนรอย (พระองค์ทรงอ้างกับดยุกแห่งเวลลิงตันว่าทรงเห็นเหตุการณ์ระหว่างทั้งสองด้วยพระองค์เอง) แต่ประวัติทางการแพทย์ของคอนรอยก็ไม่แสดงถึงหลักฐานการเป็นโรคเฮโมฟีเลียในครอบครัวของเขา หรือได้รับเชื้อผ่านมาทางสายผู้ชายในครอบครัวเลย

มันน่าจะเป็นไปได้อย่างมากว่าพระองค์ทรงได้รับโรคเฮโมฟีเลียมาจากพระชนนี แม้ว่าจะไม่พบประวัติการเป็นโรคดังกล่าวในราชวงศ์ของพระชนนี สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียมิได้ทรงเป็นโรคเฮโมฟีเลีย แต่ทรงถ่ายทอดไปยังไปยังเจ้าหญิงอลิซและเจ้าหญิงเบียทริซในฐานะพาหะของโรค และเจ้าชายเลโอโพลด์ทรงได้รับผลกระทบจากโรคนี้อย่างเต็มที่ บุคคลซึ่งรับเคราะห์จากโรคเฮโมฟีเลียอันโด่งดังที่สุดในพระราชสันตติวงศ์ของพระองค์เป็นพระราชปนัดดา พระนามว่า แกรนด์ดยุกอเล็กซิส มกุฎราชกุมารแห่งรัสเซีย อย่างไรก็ดี เชื้อสายของโรคเฮโมฟีเลียในสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียน่าจะสูญสิ้นไปแล้ว ก็ยังอาจจะมีสาขาที่เป็นโรคนี้หลงเหลืออยู่ในราชวงศ์สเปน แต่ในปี ค.ศ. 2007 โรคเฮโมฟีเลียยังมิได้เกิดขึ้นมาให้เห็นเลย

ในปี ค.ศ. 2007 องค์พระประมุของค์ปัจจุบันและอดีตพระประมุขในราชวงศ์ต่าง ๆ ของทวีปยุโรปที่ทรงสืบเชื้อสายมาจากสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียคือ สมเด็จพระราชินีนาถแห่งสหราชอาณาจักร (พระราชสวามี) สมเด็จพระราชาธิบดีแห่งนอร์เวย์ สมเด็จพระราชาธิบดีแห่งสวีเดน สมเด็จพระราชินีนาถแห่งเดนมาร์ก สมเด็จพระราชาธิบดีแห่งสเปน สมเด็จพระราชาธิบดีแห่งกรีซ (ถูกปลดออกจากราชบัลลังก์) และสมเด็จพระราชาธิบดีแห่งโรมาเนีย (ถูกถอดออกจากราชบัลลังก์) แล้วยังมีผู้อ้างสิทธิ์ในราชบัลลังก์แห่งเซอร์เบีย รัสเซีย ปรัสเซียและเยอรมนี ซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา ฮันโนเฟอร์ เฮสส์ และบาเดินที่ล้วนเป็นพระราชสันตติวงศ์ของพระองค์ด้วยเช่นกัน

อ้างอิง
-------

1. ↑  The Life and Times of Queen Victoria by Dorothy Marshall, p. 16.
2. ↑  The Life and Times of Victoria by Dorothy Marshall, p. 60.
3. ↑  Ibid.
4. ↑  Ibid, p. 76.
5. ↑  อนุสรณ์แห่งรักบันลือโลก 24 มิ.ย. 50 - 17:09 ไทยรัฐ
6. ↑
7. ↑  *Whitaker's Almanack* (1900) Facsimile Reprint 1998, London: Stationery Office, ISBN 0-11-702247-0, p. 86
8. ↑  *Whitaker's Almanack* (1993) Concise Edition, London: J. Whitaker and Sons, ISBN 0-85021-232-4, pp. 134–136
9. ↑   "Court Circular". Court and Social. The Times (29924). London. 3 July 1880. col G, p. 11.
10. ↑  ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวรับพระราชสาสน์ เก็บถาวร 2016-03-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, เล่ม ๔, ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๓๐, หน้า ๒๑๕]

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย**

| ก่อนหน้า |  | สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **วิลเลียมที่ 4** |  | **พระมหากษัตริย์แห่งสหราชอาณาจักร (ราชวงศ์ฮันโนเฟอร์)** (20 มิถุนายน ค.ศ. 1837 – 22 มกราคม ค.ศ. 1901) |  | **เอ็ดเวิร์ดที่ 7** |
| **บาฮาดูร์ ชาห์ ซาฟาร์  จักรพรรดิแห่งโมกุล** |  | **จักรพรรดินีนาถแห่งอินเดีย** (1 พฤษภาคม ค.ศ. 1876 – 22 มกราคม ค.ศ. 1901) |  | **เอ็ดเวิร์ดที่ 7** |

  


| * ด
* ค
* ก
พระมหากษัตริย์แห่งบริเตนใหญ่และสหราชอาณาจักร |
| --- |
| ราชอาณาจักรบริเตนใหญ่ | 
* แอนน์
* จอร์จที่ 1
* จอร์จที่ 2
* จอร์จที่ 3

 | ธงแห่งราชอาณาจักรบริเตนใหญ่ธงแห่งราชอาณาจักรบริเตนใหญ่
ธงของสหราชอาณาจักรธงของสหราชอาณาจักร |
| สหราชอาณาจักรบริเตนใหญ่และไอร์แลนด์ | 
* จอร์จที่ 3
* จอร์จที่ 4
* วิลเลียมที่ 4
* วิกตอเรีย
* เอ็ดเวิร์ดที่ 7
* จอร์จที่ 5

 |
| สหราชอาณาจักรบริเตนใหญ่และไอร์แลนด์เหนือ | 
* จอร์จที่ 5
* เอ็ดเวิร์ดที่ 8
* จอร์จที่ 6
* เอลิซาเบธที่ 2
* ชาลส์ที่ 3

 |

| * ด
* ค
* ก
กษัตริย์แห่งอังกฤษ  สกอตแลนด์ และ สหราชอาณาจักร |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| กษัตริย์แห่งอังกฤษถึงปี ค.ศ. 1603 | กษัตริย์แห่งสกอตแลนด์ถึงปี ค.ศ. 1603 |
| 
* อัลเฟรดมหาราช
* เอ็ดเวิร์ดผู้อาวุโส
* *เอลฟ์เวียร์ด*
* แอเทลสแตน
* เอ็ดมันด์ที่ 1
* เอเดรด
* เอ็ดวี
* เอ็ดการ์ผู้รักสงบ
* เอ็ดเวิร์ดมรณสักขี
* แอเธลเรด
* สเวน
* เอ็ดมันด์ที่ 2
* คนุต
* ฮาโรลด์ที่ 1
* ฮาร์ธาคนุต
* เอ็ดเวิร์ดธรรมสักขี
* ฮาโรลด์ที่ 2
* *เอ็ดการ์ เอเธลลิง*
* วิลเลียมที่ 1
* วิลเลียมที่ 2
* เฮนรีที่ 1
* สตีเฟน
* *มาทิลดา*
* เฮนรีที่ 2
* *เฮนรียุวกษัตริย์*
* ริชาร์ดที่ 1
* จอห์น
* เฮนรีที่ 3
* เอ็ดเวิร์ดที่ 1
* เอ็ดเวิร์ดที่ 2
* เอ็ดเวิร์ดที่ 3
* ริชาร์ดที่ 2
* เฮนรีที่ 4
* เฮนรีที่ 5
* เฮนรีที่ 6
* เอ็ดเวิร์ดที่ 4
* เอ็ดเวิร์ดที่ 5
* ริชาร์ดที่ 3
* เฮนรีที่ 7
* เฮนรีที่ 8
* เอ็ดเวิร์ดที่ 6
* *เจน เกรย์*
* แมรีที่ 1 และ *ฟิลิป*
* เอลิซาเบธที่ 1

 | 
* *เคนเนธที่ 1 แม็กอัลปิน*
* *โดนัลด์ที่ 1*
* *คอนสแตนตินที่ 1*
* *Áed*
* *Giric*
* *Eochaid*
* โดนัลด์ที่ 2
* คอนสแตนตินที่ 2
* มัลคอล์มที่ 1
* Indulf
* Dub
* Cuilén
* *Amlaíb*
* เคนเนธที่ 2
* คอนสแตนตินที่ 3
* เคนเนธที่ 3
* มัลคอล์มที่ 2
* ดันแคนที่ 1
* เเม็กเบธ
* Lulach
* มัลคอล์มที่ 3
* โดนัลด์ที่ 3
* ดันแคนที่ 2
* โดนัลด์ที่ 3
* เอดการ์
* อเล็กซานเดอร์ที่ 1
* เดวิดที่ 1
* มัลคอล์มที่ 4
* วิลเลียมที่ 1
* อเล็กซานเดอร์ที่ 2
* อเล็กซานเดอร์ที่ 3
* *มาร์กาเร็ตแห่งนอร์เวย์*
* John Balliol
* รอเบิร์ตที่ 1
* เดวิดที่ 2
* *Edward Balliol*
* รอเบิร์ตที่ 2
* รอเบิร์ตที่ 3
* เจมส์ที่ 1
* เจมส์ที่ 2
* เจมส์ที่ 3
* เจมส์ที่ 4
* เจมส์ที่ 5
* แมรีที่ 1
* เจมส์ที่ 6

 |

 |

 |
| 

|  |
| --- |
| 
* **กษัตริย์ภายหลังการรวมราชบัลลังก์ในปี ค.ศ. 1603**

 |
| 
* เจมส์ที่ 6 และ 1
* ชาลส์ที่ 1
* ชาร์ลส์ที่ 2
* เจมส์ที่ 2 และ 7
* วิลเลียมที่ 3 และ 2 และ แมรีที่ 2
* แอนน์

 |

 |
| 

|  |
| --- |
| 
* **กษัตริย์ภายหลังการตราพระราชบัญญัติสหภาพ ค.ศ. 1707**

 |
| 
* แอนน์
* จอร์จที่ 1
* จอร์จที่ 2
* จอร์จที่ 3
* จอร์จที่ 4
* วิลเลียมที่ 4
* วิกตอเรีย
* เอ็ดเวิร์ดที่ 7
* จอร์จที่ 5
* เอ็ดเวิร์ดที่ 8
* จอร์จที่ 6
* เอลิซาเบธที่ 2
* ชาลส์ที่ 3

 |

 |
| 
* *ตัวเอียง* หมายถึง ยังเป็นที่ถกเถียง

 |

| * ด
* ค
* ก
พระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรเครือจักรภพ |
| --- |
| 

| ราชอาณาจักรเครือจักรภพในปัจจุบัน |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| สหราชอาณาจักร | 
* จอร์จที่ 3 (1801–1820)
* จอร์จที่ 4 (1820–1830)
* วิลเลียมที่ 4 (1830–1837)
* วิกตอเรีย (1837–1901)
* เอ็ดเวิร์ดที่ 7 (1901–1910)
* จอร์จที่ 5 (1910–1936)
* เอ็ดเวิร์ดที่ 8 (1936)
* จอร์จที่ 6 (1936–1952)
* เอลิซาเบธที่ 2 (1952–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |  |
| แคนาดา | 
* วิกตอเรีย (1867–1901)
* เอ็ดเวิร์ดที่ 7 (1901–1910)
* จอร์จที่ 5 (1910–1936)
* เอ็ดเวิร์ดที่ 8 (1936)
* จอร์จที่ 6 (1936–1952)
* เอลิซาเบธที่ 2 (1952–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |
| ออสเตรเลีย | 
* วิกตอเรีย (1901)
* เอ็ดเวิร์ดที่ 7 (1901–1910)
* จอร์จที่ 5 (1910–1936)
* เอ็ดเวิร์ดที่ 8 (1936)
* จอร์จที่ 6 (1936–1952)
* เอลิซาเบธที่ 2 (1952–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |
| นิวซีแลนด์ | 
* เอ็ดเวิร์ดที่ 7 (1907–1910)
* จอร์จที่ 5 (1910–1936)
* เอ็ดเวิร์ดที่ 8 (1936)
* จอร์จที่ 6 (1936–1952)
* เอลิซาเบธที่ 2 (1952–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |
| แอนติกาและบาร์บูดา | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1981–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |
| บาฮามาส | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1973–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |
| เบลีซ | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1981–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |
| เกรเนดา | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1974–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |
| จาเมกา | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1962–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |
| ปาปัวนิวกินี | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1975–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |
| เซนต์คิตส์และเนวิส | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1983–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |
| เซนต์ลูเชีย | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1979–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |
| เซนต์วินเซนต์และเกรนาดีนส์ | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1979–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |
| หมู่เกาะโซโลมอน | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1978–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |
| ตูวาลู | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1978–2022)
* ชาลส์ที่ 3 (2022–)

 |

 |

 |
| 

| อดีตราชอาณาจักรเครือจักรภพ |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| บาร์เบโดส | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1966–2021)

 |  |
| ซีลอน | 
* จอร์จที่ 6 (1948–1952)
* เอลิซาเบธที่ 2 (1952–1972)

 |
| ฟีจี | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1970–1987)

 |
| แกมเบีย | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1965–1970)

 |
| กานา | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1967–1970)

 |
| กายอานา | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1966–1970)

 |
| อินเดีย | 
* จอร์จที่ 6 (1947–1950)

 |
| ไอร์แลนด์ | 
* จอร์จที่ 5 (1922–1936)
* เอ็ดเวิร์ดที่ 8 (1936)
* จอร์จที่ 6 (1936–1949)

 |
| เคนยา | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1963–1964)

 |
| มาลาวี | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1964–1966)

 |
| มอลตา | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1964–1974)

 |
| มอริเชียส | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1968–1992)

 |
| นิวฟันด์แลนด์ | 
* เอ็ดเวิร์ดที่ 7 (1907–1910)
* จอร์จที่ 5 (1910–1936)
* เอ็ดเวิร์ดที่ 8 (1936)
* จอร์จที่ 6 (1936–1949)

 |
| ไนจีเรีย | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1960–1963)

 |
| ปากีสถาน | 
* จอร์จที่ 6 (1947–1952)
* เอลิซาเบธที่ 2 (1952–1956)

 |
| โรดีเชีย | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1965–1970)

 |
| เซียร์ราลีโอน | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1961–1971)

 |
| แอฟริกาใต้ | 
* จอร์จที่ 5 (1910–1936)
* เอ็ดเวิร์ดที่ 8 (1936)
* จอร์จที่ 6 (1936–1952)
* เอลิซาเบธที่ 2 (1952–1961)

 |
| แทนกันยีกา | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1961–1962)

 |
| ตรินิแดดและโตเบโก | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1962–1976)

 |
| ยูกันดา | 
* เอลิซาเบธที่ 2 (1962–1963)

 |

 |

 |

| * ด
* ค
* ก
จักรพรรดิแห่งอินเดีย |
| --- |
| 
* วิกตอเรีย *(1876–1901)*
* เอ็ดเวิร์ดที่ 7 *(1901–1910)*
* จอร์จที่ 5 *(1910–1936)*
* เอ็ดเวิร์ดที่ 8 *(1936)*
* จอร์จที่ 6 *(1936–1947)*

 |  |

| * ด
* ค
* ก
เจ้าหญิงแห่งสหราชอาณาจักร |
| --- |
| เริ่มนับรุ่นจากพระราชวงศ์ที่สืบเชื้อสายจากพระเจ้าจอร์จที่ 1 ผู้ทรงริเริ่มการใช้ *เจ้าชาย* และ *เจ้าหญิง* อย่างเป็นทางการในพระราชวงศ์  ทั้งนี้ ระบุพระนามขณะที่ทรงดำรงพระอิสริยยศสูงสุด |
| รุ่นที่ 1 | 
* โซเฟีย โดโรเธีย สมเด็จพระราชินีแห่งปรัสเซีย

 |
| รุ่นที่ 2 | 
* เจ้าหญิงแอนน์ พระราชกุมารีและเจ้าหญิงแห่งออเรนจ์
* เจ้าหญิงอเมเลีย
* เจ้าหญิงแคโรไลน์
* เจ้าหญิงแมรี ลันด์เกรวีนแห่งเฮ็สเซิน-คัสเซิล
* หลุยส์ สมเด็จพระราชินีแห่งเดนมาร์กและนอร์เวย์

 |
| รุ่นที่ 3 | 
* เจ้าหญิงออกัสตา ดัชเชสแห่งบรันสวิก
* เจ้าหญิงเอลิซาเบธแห่งเวลส์
* เจ้าหญิงลูอิซาแห่งเวลส์
* แคโรไลน์ มาทิลดา สมเด็จพระราชินีแห่งเดนมาร์กและนอร์เวย์

 |
| รุ่นที่ 4 | 
* เจ้าหญิงชาร์ลอตต์ พระราชกุมารีและสมเด็จพระราชีนีแห่งเวือร์ทเทิมแบร์ค
* เจ้าหญิงออกัสตา โซเฟีย
* เจ้าหญิงเอลิซาเบธ ลันด์เกรวีนแห่งเฮ็สเซิน-ฮอมเบิร์ก
* เจ้าหญิงแมรี ดัชเชสแห่งกลอสเตอร์และเอดินบะระ
* เจ้าหญิงโซเฟีย
* เจ้าหญิงอเมเลีย
* เจ้าหญิงโซเฟียแห่งกลอสเตอร์
* เจ้าหญิงแคโรไลน์แห่งกลอสเตอร์

 |
| รุ่นที่ 5 | 
* เจ้าหญิงชาร์ลอตต์แห่งเวลส์ เจ้าหญิงเลโอโปลด์แห่งซัคเซิน-โคบูร์ก-ซาลเฟลด์
* เจ้าหญิงเอลิซาเบธแห่งแคลเรนซ์
* สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย
* ออกัสตา แกรนด์ดัชเชสแห่งเม็คเล็นบูร์ก-สเตรลิตซ์
* เจ้าหญิงแมรี อเดเลด ดัชเชสแห่งเท็ค

 |
| รุ่นที่ 6 | 
* เจ้าหญิงวิกตอเรีย พระราชกุมารีและจักรพรรดินีแห่งปรัสเซีย
* อลิซ แกรนด์ดัชเชสแห่งเฮ็สเซินและริมไรน์
* เจ้าหญิงเฮเลนา เจ้าหญิงคริสเตียนแห่งชเลสวิช-ฮ็อลชไตน์
* เจ้าหญิงลูอีส ดัชเชสแห่งอาร์กายล์
* เจ้าหญิงเบียทริซ เจ้าหญิงเฮนรีแห่งบัทเทนแบร์ก
* *เจ้าหญิงเฟรเดริกา บารอเนส ฟอน พาเวล-แรมมิงเกน*
* *เจ้าหญิงมารีแห่งฮันโนเฟอร์*

 |
| รุ่นที่ 7 | 
* เจ้าหญิงลูอีส พระราชกุมารีและดัชเชสแห่งไฟฟ์
* เจ้าหญิงวิกตอเรีย
* ม็อด สมเด็จพระราชินีแห่งนอร์เวย์
* มารี สมเด็จพระราชินีแห่งโรมาเนีย
* แกรนด์ดัชเชสวิกตอเรีย เฟโอโดรอฟนาแห่งรัสเซีย
* เจ้าหญิงอเล็กซานดรา เจ้าหญิงแห่งโฮเอ็นโลเออ-ลังเงินบวร์ค
* เจ้าหญิงเบียทริซ ดัชเชสแห่งกัลเลียรา
* เจ้าหญิงมาร์กาเรต มกุฎราชกุมารีแห่งสวีเดน
* *เลดีแพทริเซีย แรมเซย์*
* เจ้าหญิงอลิซ เคาน์เตสแห่งแอธโลน
* *เจ้าหญิงมารี ลูอีส เจ้าหญิงมักซีมีเลียนแห่งบาเดิน*
* *อเล็กซานดรา แกรนด์ดัชเชสแห่งเมคเลินบวร์ค-ชเวรีน*
* *เจ้าหญิงโอลกาแห่งฮันโนเฟอร์*

 |
| รุ่นที่ 8 | 
* เจ้าหญิงแมรี พระราชกุมารีและเคานท์เตสแห่งแฮร์วุด
* อเล็กซานดรา เจ้าหญิงอาร์เธอร์แห่งคอนน็อต และดัชเชสแห่งไฟฟ์
* *ม็อด คาร์เนกี เคานท์เตสแห่งเซาเธสค์*
* *เจ้าหญิงซิบิลลา ดัชเชสแห่งเวสเตร์บ็อตเติน*
* *เจ้าหญิงแคโรไลน์ มาทิลด์แห่งซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา*
* *เฟรเดอริกา สมเด็จพระราชินีแห่งกรีซ*

 |
| รุ่นที่ 9 | 
* สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2
* เจ้าหญิงมาร์กาเรต เคาน์เตสแห่งสโนว์ดอน
* เจ้าหญิงอเล็กซานดรา เดอะออนะระเบิล เลดีโอกิลวี

 |
| รุ่นที่ 10 | 
* เจ้าหญิงแอนน์ พระราชกุมารี

 |
| รุ่นที่ 11 | 
* เจ้าหญิงเบียทริซ นางเอโดอาร์โด มาเปลลี มอซซี
* เจ้าหญิงยูเชนี นางแจ็ก บรุกส์แบงก์
* *เลดีลูอีส เมานต์แบ็ตเทน-วินด์เซอร์*

 |
| รุ่นที่ 12 | 
* เจ้าหญิงชาร์ลอตต์แห่งเวลส์
* เจ้าหญิงลิลีเบ็ตแห่งซัสเซกซ์

 |
| *ตัวเอียง คือ เจ้าหญิงแห่งสหราชอาณาจักรที่ถูกถอดพระอิสริยยศและผู้มีสิทธิที่ไม่ใช้พระอิสริยยศ* |

| * ด
* ค
* ก
เจ้าหญิงแห่งซัคเซิน-โคบวร์คและโกทาจากการเสกสมรส |
| --- |
| รุ่นที่ 1 | 
* ดัชเชสมาเรียแห่งเวือร์ทเทิมแบร์ค
* Princess Maria Antonia Koháry de Csábrág\*
* เจ้าหญิงหลุยส์-มารีแห่งออร์เลอ็อง

 |
| รุ่นที่ 2 | 
* เจ้าหญิงเล็กซานดรีนแห่งบาเดิน
* สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักร
* สมเด็จพระราชินีนาถมารีอาที่ 2 แห่งโปรตุเกส
* เจ้าหญิงคลิเมนไทน์แห่งออร์เลอ็อง
* อาร์ชดัชเชสมารี เฮนรีทเทอแห่งออสเตรีย\*\*
* เจ้าหญิงมารีแห่งโฮเฮนซอลเลิร์น-ซิกมาริงเงิน\*\*

 |
| รุ่นที่ 3 | 
* เจ้าหญิงอเล็กซานดราแห่งเดนมาร์ก\*\*\*
* แกรนด์ดัชเชสมาเรีย อเล็กซานดรอฟนาแห่งรัสเซีย\*\*\*
* เจ้าหญิงลูอิสมาร์กาเร็ตแห่งปรัสเซีย\*\*\*
* เจ้าหญิงเฮเลนาแห่งวัลเด็คและเพือร์ม็อนท์\*\*\*
* เจ้าหญิงหลุยส์แห่งเบลเยียม
* เจ้าหญิงลีโอปอลดินาแห่งบราซิล
* ดัชเชสเอลิซาเบธแห่งบาวาเรีย\*\*

 |
| รุ่นที่ 4 | 
* เจ้าหญิงมาเรียแห่งเท็ค\*\*\*
* เจ้าหญิงอเล็กซานดรา ดัชเชสที่ 2 แห่งไฟฟ์\*\*\*
* เจ้าหญิงวิกตอเรียแอดิเลดแห่งชเลสวิช-ฮ็อลชไตน์-เซินเนอร์บอร์-กลึคส์บวร์ค\*\*\*
* อาร์ชดัชเชสคาโรไลน์มารีแห่งออสเตรีย
* เจ้าหญิงมาทิลด์แห่งบาวาเรีย

 |
| รุ่นที่ 5 | 
* เคาน์เตสวิกตอเรีย-ลูอีสแห่งโซล์มส์-เลาบัค

 |
| รุ่นที่ 6 | 
* คาริน ดาเบลชไตน์

 |
| รุ่นที่ 7 | 
* เคลลี รอนเด์สต์เวดต์^

 |
| 
* \**เจ้าหญิงแห่งซัคเซิน-โคบวร์ค-ซาลเฟลด์จนถึง ค.ศ. 1826*
* \*\**ทรงเป็นเจ้าหญิงแห่งเบลเยียมจากการเสกสมรสด้วย*
* \*\*\**ทรงเป็นเจ้าหญิงแห่งสหราชอาณาจักรจากการเสกสมรสด้วย*
* ^*ไม่มีฐานันดรศักดิ์โดยกำเนิด*

 |