**กุลา**, **กุหล่า** หรือ **คุลา** เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ไทและปะโอ (หรือ กะเหรี่ยงดำ) ที่อพยพจากรัฐฉาน รัฐมอญ ประเทศพม่า หรือมณฑลยูนนาน ประเทศจีน อพยพเข้าสู่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคตะวันออกของประเทศไทยในช่วงสามทศวรรษสุดท้ายของคริสต์ศตวรรษที่ 19 และบางส่วนตั้งถิ่นอยู่ในจังหวัดไพลิน ทางตะวันตกของประเทศกัมพูชา ในฐานะกองคาราวานพ่อค้าเร่ นายฮ้อย หรือนักค้าอัญมณี ทำการค้าขายกับหัวเมืองสำคัญต่าง ๆ

แต่เดิมชาวกุลามีรูปพรรณเช่นเดียวกับชาวพม่า มีศิลปกรรมในการสร้างศาสนสถาน พระพุทธรูป และการใช้อักษรอย่างเดียวกับพม่า แต่ในปัจจุบันชาวกุลาเริ่มกลืนไปกับวัฒนธรรมพื้นเมืองที่ตนอาศัยอยู่ เช่น ชาวกุลาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทยที่หันไปรับวัฒนธรรมลาวอีสานแทน

ศัพทมูลวิทยา
------------

ในพจนานุกรมไทยระบุว่า *กุลา* มีความหมายว่า "ชนชาติต้องสู้และไทใหญ่, กุลา หรือ คุลา ก็ว่า" และปรากฏคำว่า *คุลา* เป็นชื่อการละเล่นคือ *คุลาตีไม้* และกลอนกลบทชื่อว่า *คุลาซ่อนลูก* ซึ่งเป็นคำเรียกที่มีมาช้านานแล้ว ทั้งนี้ *กุลา* จากคำพม่าว่า *กุลา* (พม่า: ကုလား) เป็นคำที่ใช้เรียกชาวอินเดียในเชิงเหยียดหยัน ในอดีตใช้เรียกทั้งชาวอินเดียและชาวยุโรป สอดคล้องกับภาษาไทยถิ่นเหนือที่มีคำว่า *กุลวา* ใช้เรียกชาวอินเดีย และ *กุลวาขาว* ใช้เรียกชาวฝรั่งตะวันตก ในภาษาไทยถิ่นอีสาน *กุลา* แปลว่า "กุหล่า ชนจำพวกต้องสู้เรียก กุลา กุลากับม่านก็คือชนชาติพม่า ผู้ชายพม่าชอบสักขาและสักคอ สีที่ใช้สักชอบใช้สีชาด สีชาดอีสานเรียก น้ำหาง ลายที่สักจะมีสีแดง ดังนั้นคนอีสานจึงเรียกพม่าว่ากุลาขาก่าน ม่านคอลายใบหูของผู้ชายพม่าชอบเจาะรูหูสำหรับใส่ต้างหรือกระจอนยอย" ส่วน *กุหล่า* ในภาษาลาว มีความหมายว่า "กลุ่มชนที่มาจากพม่าตอนเหนือ" และ *กุฬา* (កុឡា, ออกเสียง *โกะลา*) ในภาษาเขมร มีความหมายว่า "ชาวพม่า" หรือ "ชนชาติหนึ่งที่อยู่ในพม่า"

ขณะที่ชื่อ *ตองสู*, *ต่องสู่* และ *ต้องสู้* เป็นคำที่ใช้เรียกชาวกุลาได้เช่นกัน มาจากคำว่า *ตองสู* (တောင်သူ) เป็นชื่อเรียกชาวปะโอ หรือกะเหรี่ยงดำ ซึ่งเป็นชนชาติที่ขยันและซื่อสัตย์ ชาวไทใหญ่มักเลือกชนเผ่านี้มาร่วมเดินทางจากพม่าเพื่อค้าขายทางไกลด้วยเสมอ ทั้งนี้ชาวกุลาบางส่วนปฏิเสธว่าตนเองไม่ได้สืบเชื้อสายจากชาวปะโอหรือกะเหรี่ยงดำ หากแต่ยอมรับว่าบรรพบุรุษของตนใช้นามสกุลต่องสู่

ประวัติ
-------

จากงานวิจัยของสุธิดา ตันเลิศ และพัชรี ธานี (2559) พบว่าปูมหลังของชาวกุลา แบ่งได้สี่กลุ่ม คือ กลุ่มแรกมาจากปริมณฑลรอบเมืองตองยีในรัฐฉาน กลุ่มที่สองมาจากทางใต้ของเมืองมะละแหม่ง (เอกสารเก่าเรียก มรแม) และเมาะตะมะในรัฐมอญ กลุ่มที่สามมาจากเมืองก่อกะเระ (เอกสารเก่าเรียก ขุกคิก) ในรัฐกะเหรี่ยง และกลุ่มที่สี่มาจากบริเวณภาคเหนือของประเทศไทย ดังจะพบว่า ชาวกุลาจำนวนไม่น้อยเรียกแทนตัวเองว่า *ต้องสู้* (คือปะโอ) แต่บางกลุ่มเรียกตนเองว่า *ไต* (คือไทใหญ่) จากการสืบเสาะข้อมูลลูกหลานชาวกุลาในจังหวัดอุบลราชธานี พบว่าบางส่วนมีเครือญาติที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน และมีลูกหาบที่ติดตามมากับชาวกุลาเป็นชาวจังหวัดเชียงใหม่และลำปาง พบหลักฐานการเดินทางของพ่อค้าเร่ชาวกุลาเก่าสุดเมื่อ พ.ศ. 2381 ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่เข้าไปค้าขายทางเมืองเชียงใหม่ ตาก สวรรคโลก และกำแพงเพชร และมีหลักฐานการเข้าไปค้าขายของชาวกุลาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย ดังปรากฏเรื่องราวความขัดแย้งระหว่างชาวกุลากับเจ้าเมืองร้อยเอ็ด และบานปลายไปถึงการห้ามขายโคกระบือแก่คนต่างด้าว ทำให้ชาวกุลาประสบปัญหาทางธุรกิจมาก

หลังสนธิสัญญาเบาว์ริงมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2399 ชาวกุลาซึ่งเป็นคนในบังคับของสหราชอาณาจักรจะได้รับการช่วยเหลือและอำนวยความสะดวกด้านการค้าจากรัฐบาลสยาม ทำให้ชาวกุลาเพิ่มจำนวนอย่างรวดเร็ว พวกเขาดำเนินกิจกรรมการค้าตามหัวเมืองต่าง ๆ เช่น ตาก เชียงใหม่ แพร่ ลำพูน ลำปาง น่าน นครสวรรค์ สวรรคโลก ลพบุรี หล่มสัก และนครราชสีมา โดยต้องการสินค้าสำคัญ เช่น ช้าง งาช้าง เขาสัตว์ ไม้ซุง ไหม และโคกระบือไปขายที่เมืองพม่า โดยชาวกุลาจะเดินทางเป็นหมู่คณะ มีการพกปืนและดาบเป็นอาวุธประจำกาย ชาวกุลามักนำสินค้ามาขายแก่เศรษฐีและคนจีนในท้องถิ่นต้องการ เช่น ฝิ่น ฆ้อง ผ้า ไหมดิบ ดาบ มีด เครื่องเงิน สีย้อมผ้า ด้วยการแลกเปลี่ยนด้วยเงินตราหรือแลกกับสิ่งของมีค่ามีราคา เช่น เขาสัตว์ สัตว์พาหนะ และสินค้าพื้นเมืองเป็นอาทิ โดยมีเส้นทางเกวียนห้าเส้นทางที่ชาวกุลาสามารถเข้าไปค้าขายยังภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนใน คือ เส้นทางดงพญาไฟออกไปปากเพรียว สระบุรี เส้นทางดงพญากลางไปบ้านสนามช้าง ลพบุรี เส้นทางช่องตะโกออกไปทางกบินทร์บุรี เส้นทางมะละแหม่งออกไปทางตาก และเส้นทางเขมรผ่านช่องจอม สุรินทร์ ออกไปทางเมืองศรีโสภณ นอกจากนี้ยังมีชาวกุลาตั้งถิ่นฐานและค้าเพชรพลอยจำนวนมาก จากรายงานของกงสุลอังกฤษเมื่อ พ.ศ. 2432 พบว่า มีชาวกุลาในจังหวัดตราด 3,000 คน และจังหวัดพระตะบอง 2,000 คน ครั้น พ.ศ. 2439 พบว่ามีชาวพม่าและกุลาอาศัยอยู่ในจังหวัดไพลินมากถึง 1,500 คน หลังจากนั้นก็โยกย้ายเข้าสู่จังหวัดจันทบุรีหลัง พ.ศ. 2498 เป็นต้นมา

ในเวลาต่อมาชาวหรือกุลาหรือตองสู้จำนวนไม่น้อยเป็นเขยสู่หรือเขยลาวเพราะสมรสกับหญิงลาวในท้องถิ่น พบการตั้งถิ่นฐานแพร่หลายทั่วไป โดยเฉพาะในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เช่น อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ อำเภอคำชะอี จังหวัดมุกดาหาร และอำเภอเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี และภาคตะวันออก ได้แก่ อำเภอเขาสมิง และอำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด ส่วนในประเทศกัมพูชาพบในจังหวัดไพลิน พระตะบอง และสตึงเตรง ซึ่งวัฒนธรรมของพวกเขาในกัมพูชาใกล้สูญหายหลังผ่านยุคเขมรแดงเป็นต้นมา พวกเขากลายเป็นเป้าสังหารไม่ต่างจากชาวญวนหรือจาม ทำให้ชาวกุลาบางส่วนอพยพออกจากพื้นที่ไปยังพนมเปญหรือสหรัฐ รวมทั้งการสมรสข้ามชาติพันธุ์กับชาวเขมรและไทย

ภาษา
----

ชาวกุลาบางกลุ่มใช้ภาษากะเหรี่ยงผสมพม่าในการสื่อสาร และใช้อักษรอย่างพม่าในการเขียน แต่ใช้กันจำกัดจำเพาะในกลุ่มชาวกุลารุ่นแรกด้วยกันเท่านั้น ไม่นิยมถ่ายทอดวัฒนธรรมทางภาษาแก่ลูกหลาน ด้วยเหตุนี้ลูกหลานชาวกุลาจึงไม่สามารถใช้ภาษากุลาได้อีก และรับอิทธิพลวัฒนธรรมลาวอีสานแทนที่ ส่วนชาวกุลาในจังหวัดจันทบุรีในประเทศไทย จังหวัดไพลิน และจังหวัดสตึงเตรงในประเทศกัมพูชา จะใช้ภาษาไทใหญ่เป็นหลัก มีบ้างที่ใช้ภาษาลูกผสมระหว่างไทใหญ่กับไทยถิ่นเหนือ แต่ปัจจุบันภาษากุลาในกัมพูชาได้รับอิทธิพลจากภาษาไทยสูงมาก และชาวกุลามักใช้ภาษาลาวในการดำเนินธุรกิจ

วัฒนธรรม
--------

นักแสดงและนักดนตรีชาวเขมร สวมเครื่องแต่งกายอย่างชาวกุลา
ชาวกุลาในจังหวัดอุบลราชธานีมีอาหารที่นิยมบริโภคในครัวเรือน เช่น จอผักกาด น้ำพริกอ่อง ถั่วเน่า แกงฮังเล เจียวใบมะขามอ่อนใส่กระเทียมหรือหอมเจียวโรยเกลือ นิยมดื่มชาทุกวันช่วงพลบค่ำ มีการรับประทานข้าวเหนียวและปลาร้าเป็นครั้งคราว และมีอาหารประยุกต์กับวัฒนธรรมพื้นเมือง คือ ต้มปลาใส่น้ำปลาร้าและใบมะขามอ่อน ชาวกุลาไม่นิยมบริโภคเนื้อสัตว์ใหญ่อย่างวัวและควาย รวมทั้งไม่บริโภคสัตว์เลื้อยคลานหรือสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ เช่น เขียด กบ งู กิ้งก่า และปลาไหล ส่วนชาวกุลาในประเทศกัมพูชามีอาหารขึ้นชื่อคือ หมี่กุลา (មីកុឡា) นอกนั้นเป็นอาหารที่ได้รับอิทธิพลจากชาติอื่น เช่น ต้มยำของไทย

ส่วนการแต่งกายของชาวกุลาในจังหวัดอุบลราชธานี ส่วนใหญ่ยังอนุรักษ์การแต่งกายอย่างเดิมไว้ คือ การสวมเสื้อทรงจีนแบบมีกระดุม นุ่งกางเกงขาก๊วย มวยผมยาว ครั้นจะออกนอกเคหสถานก็จะใช้ผ้าโพกศีรษะ นอกจากนี้ยังมีขนบธรรมเนียมบางประการที่ได้รับอิทธิพลจากไทใหญ่ เช่น การบวชลูกแก้ว การรำมองเซิง และการออกพรรษาแบบกุลา กระทำมาตั้งแต่ พ.ศ. 2405 และยกเลิกไปใน พ.ศ. 2470 ทั้งนี้การรำมองเซิงจะมีการแต่งกายแบบชาวปะโอ และมีท่วงท่าการรำที่ช้ากว่าคนปะโอเล็กน้อย

ในจังหวัดไพลิน ประเทศกัมพูชา มีการระบำนกยูงซึ่งได้อิทธิพลจากการฟ้อนกิงกะหร่า โดยจะมีการระบำเพื่อบูชาผียายยาต หรือชื่อภาษากุลาว่าเซน ติน (Sein Tin) ที่บนวัดพนมยาต ตามความเชื่อชาวบ้าน

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3 4 5  สุจิตต์ วงษ์เทศ (10 สิงหาคม 2559). "สุจิตต์ วงษ์เทศ ไปอุบล พบคนกุลา (ทุ่งกุลาร้องไห้) เชื้อสายไทยใหญ่ในพม่า". *มติชนออนไลน์*. สืบค้นเมื่อ 11 กุมภาพันธ์ 2565. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
2. 1 2 3 4  ติ๊ก แสนบุญ (22 ตุลาคม 2564). "ศิลปะงานช่างคนกุลาอีสาน…ทำไมถึงเป็นไทยใหญ่…!?". *ศิลปวัฒนธรรม*. สืบค้นเมื่อ 11 กุมภาพันธ์ 2565. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
3. ↑  "Archived copy". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2008-07-24. สืบค้นเมื่อ 2009-05-24.`{{cite web}}`: CS1 maint: archived copy as title (ลิงก์)
4. ↑  "กุลา". *อีสานร้อยแปด*. สืบค้นเมื่อ 11 กุมภาพันธ์ 2565. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
5. ↑  สุรีย์ฉาย สุคันธรัต (กรกฎาคม–ธันวาคม 2560). มองเชิง : ศิลปวัฒนธรรมไทยกุลาบ้านโนนใหญ่สายใยจากเผ่าปะโอในเมียนมาร์. *วารสารคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ* (1:2), หน้า 24
6. ↑  สุธิดา ตันเลิศ และพัชรี ธานี (2559). ประวัติศาสตร์กุลา. *วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี* (12:1), หน้า 336
7. ↑  สุธิดา ตันเลิศ และพัชรี ธานี (2559). ประวัติศาสตร์กุลา. *วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี* (12:1), หน้า 337
8. ↑  อิสริยะ นันท์ชัย และโชติมา จตุรวงศ์ (2562). สถาปัตยกรรมจองวัดปะโอ (ต่องสู้) ในประเทศไทยและเมืองสะเทิม ประเทศพม่า. *หน้าจั่ว* (16:1), หน้า 15
9. 1 2 3  ศิริพร แดงตุ้ย (2553). *พัฒนาการทางเศรษฐกิจพลอยในเขตอำเภอบ่อไร่ จังหวัดตราด* (PDF). มหาวิทยาลัยบูรพา. p. 35. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2022-02-13. สืบค้นเมื่อ 2022-02-13. `{{cite book}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|year=` (help)
10. 1 2  "กุหล่าเมืองจันท์". *วารสารเมืองโบราณ*. 26 ตุลาคม 2561. สืบค้นเมื่อ 11 กุมภาพันธ์ 2565. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
11. ↑  สุธิดา ตันเลิศ และพัชรี ธานี (2559). ประวัติศาสตร์กุลา. *วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี* (12:1), หน้า 339
12. 1 2  สุรีย์ฉาย สุคันธรัต (กรกฎาคม–ธันวาคม 2560). มองเชิง : ศิลปวัฒนธรรมไทยกุลาบ้านโนนใหญ่สายใยจากเผ่าปะโอในเมียนมาร์. *วารสารคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ* (1:2), หน้า 27
13. ↑  สุรีย์ฉาย สุคันธรัต (กรกฎาคม–ธันวาคม 2560). มองเชิง : ศิลปวัฒนธรรมไทยกุลาบ้านโนนใหญ่สายใยจากเผ่าปะโอในเมียนมาร์. *วารสารคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ* (1:2), หน้า 28
14. ↑  สุธิดา ตันเลิศ และพัชรี ธานี (2559). ประวัติศาสตร์กุลา. *วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี* (12:1), หน้า 346
15. ↑  "ทุ่งกุลาร้องไห้ บนเส้นทางการค้า กับโลกของชาว "กุลา" พ่อค้าเร่แห่งอีสาน". *ศิลปวัฒนธรรม*. 17 กันยายน 2564. สืบค้นเมื่อ 11 กุมภาพันธ์ 2565. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
16. ↑  สุรีย์ฉาย สุคันธรัต (กรกฎาคม–ธันวาคม 2560). มองเชิง : ศิลปวัฒนธรรมไทยกุลาบ้านโนนใหญ่สายใยจากเผ่าปะโอในเมียนมาร์. *วารสารคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ* (1:2), หน้า 29
17. ↑  สุรีย์ฉาย สุคันธรัต (กรกฎาคม–ธันวาคม 2560). มองเชิง : ศิลปวัฒนธรรมไทยกุลาบ้านโนนใหญ่สายใยจากเผ่าปะโอในเมียนมาร์. *วารสารคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ* (1:2), หน้า 28
18. ↑  สุธิดา ตันเลิศ และพัชรี ธานี (2559). ประวัติศาสตร์กุลา. *วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี* (12:1), หน้า 361
19. ↑  Ben Kiernan, *The Pol Pot Regime: Race, Power and Genocide in Cambodia under the Khmer Rouge, 1975-1979*. Page 300
20. 1 2  Simon Lewis & Phorn Bopha (9 มกราคม 2558). "The Kola of Cambodia". *The Irrawady*. สืบค้นเมื่อ 11 กุมภาพันธ์ 2565. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
21. ↑  โมไนย-พจน์ (13 กันยายน 2556). "ไทย (โคราช) พลัดถิ่นที่บ้านไพรขะปั๊ว (ឃុំព្រៃខ្ពស់ ป่าสูง) พระตะบอง กัมพูชา". *OK Nation*. สืบค้นเมื่อ 19 พฤษภาคม 2564. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` และ `|date=` (help)
22. 1 2 3  สุธิดา ตันเลิศ และพัชรี ธานี (2559). ประวัติศาสตร์กุลา. *วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี* (12:1), หน้า 352
23. ↑  สุธิดา ตันเลิศ และพัชรี ธานี (2559). ประวัติศาสตร์กุลา. *วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี* (12:1), หน้า 360
24. ↑  สุรีย์ฉาย สุคันธรัต (กรกฎาคม–ธันวาคม 2560). มองเชิง : ศิลปวัฒนธรรมไทยกุลาบ้านโนนใหญ่สายใยจากเผ่าปะโอในเมียนมาร์. *วารสารคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ* (1:2), หน้า 34

| * ด
* ค
* ก
กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย แยกตามตระกูลภาษา |
| --- |
| ออสโตรเอเชียติก | 
* กะซอง
* กะเลิง
* กันซิว
* กินตัก
* กูย (ส่วย)
* ขมุ
* เขมร
* ชอง
* ซะโอจ
* ซำเร (สำเหร่)
* โซ่ (ทะวึง)
* ญวน (เวียดนาม)
* ญัฮกุร (ชาวบน)
* บรู
* ปรัย
* ปลัง
* ปะหล่อง (ดาระอั้ง)
* พะล็อก
* มลาบรี (ผีตองเหลือง)
* ม็อก
* มอญ (รามัญ)
* มัล
* มานิ
* เยอ
* ลเวือะ
* ละเม็ด
* ลัวะ
* โส้

 |
| ขร้า-ไท | 
* กาว
* กุลา
* เขิน
* คำตี้
* ซัมซัม
* ญ้อ
* ไทดำ (ไทโซ่ง)
* ไทยใต้
* ไทยเบิ้ง
* ไทยสยาม
* ไทยอีสาน
* ไทหย่า
* ไทเหนือ
* ไทใหญ่ (เงี้ยว)
* ผู้ไท
* พวน
* ยวน
* ยอง
* โย้ย
* ลาว
	+ เขมรลาวเดิม
	+ ลาวกา
	+ ลาวจิ่ว
	+ ลาวเวียง
	+ ลาวครั่ง
	+ ลาวตี้
	+ ลาวแง้ว
	+ ลาวหล่ม
* ลื้อ
* แสก

 |
| จีน-ทิเบต | 
* ก่อ (อึมปี้)
* กฺ๋อง
* กะชีน
* กะยัน (กะเหรี่ยงคอยาว)
* กะเหรี่ยง
	+ สะกอ
	+ โป
	+ กะยา
* จีน
	+ กวางตุ้ง
	+ แคะ
	+ แต้จิ๋ว
	+ เปอรานากัน
	+ ไหหลำ
	+ ฮกเกี้ยน
	+ ฮ่อ
* ทวาย
* บีซู
* ปะโอ
* ผู้น้อย
* พม่า
* ลาหู่ (มูเซอ)
* ลีซู (ลีซอ)
* อ่าข่า (อีก้อ)
* อาเค๊อะ

 |
| ออสโตรนีเซียน | 
* จาม
* ชวา
* ฟิลิปปินส์
* มลายู
* มอแกน
* มอแกลน
* มักกะสัน
* อูรักลาโวยจ

 |
| ม้ง-เมี่ยน | 
* ม้ง (แม้ว)
* อิ้วเมี่ยน (เย้า)

 |
| **อื่น ๆ** | 
* เกาหลี
* ญี่ปุ่น
* เนปาล
* ปากีสถาน
* เปอร์เซีย
* โปรตุเกส
* ฝรั่ง
* โรฮีนจา
* ยิว
* ออสเตรเลีย
* อาหรับ
* อินเดีย

 |


| * ด
* ค
* ก
กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศกัมพูชา แยกตามตระกูลภาษา |
| --- |
| ออสโตรเอเชียติก | 
* กรึง
* กาเวต
* กูย (ส่วย)
* เขมร
* เขมรบน
* เขมรกรอม
* ชอง
* ซะโอจ
* ซำเร (สำเหร่)
* ญวน (เวียดนาม)
* ตุมปวน
* บราว
* เปือร์
* พนอง
* สเตียง

 |
| ขร้า-ไท | 
* กุลา
* ญ้อ
* ไทยเบิ้ง
* ไทยสยาม
* ไทใหญ่ (เงี้ยว)
* ผู้ไท
* พวน
* ลาว

 |
| จีน-ทิเบต | 
* จีน
	+ กวางตุ้ง
	+ แคะ
	+ แต้จิ๋ว
	+ ฮกเกี้ยน
* พม่า

 |
| ออสโตรนีเซียน | 
* จาม
* จราย
* มลายู
* ระแด

 |
| ม้ง-เมี่ยน | 
* ม้ง (แม้ว)

 |
| **อื่น ๆ** | 
* ยิว
* อินเดีย

 |