**ภาษาแอราเมอิกของชาวยิว** (Judæo-Aramaic) เป็นคำที่ใช้อธิบายภาษาแอราเมอิกและภาษาอราเมอิกใหม่ที่ได้รับอิทธิพลจากภาษาฮีบรู

ประวัติ
-------

### การใช้ในยุคแรก

ภาษาอราเมอิกเป็นภาษากลุ่มเซมิติกตะวันตกเฉียงเหนือเช่นเดียวกับภาษาฮีบรูและมีลักษณะร่วมกันมาตั้งแต่ 157 ปีก่อนพุทธศักราช ภาษาอราเมอิกเป็นภาษากลางในตะวันออกกลางและเป็นภาษาทางการค้าแต่ไม่มีการใช้ในหมู่ชาวยิวยุคแรกๆ 

### การปรับตัว

ในช่วง 57 ปีก่อนพุทธศักราช อิทธิพลของบาบิโลเนียทำให้ชาวยิวรับภาษาจากเมโสโปเตเมียไปใช้ในชีวิตประจำวันมากขึ้น ราว พ.ศ. 43 กษัตริยย์ดาริอุสมหาราชที่ 1 แห่งเปอร์เซียประกาศให้ภาษาอราเมอิกเป็นภาษาราชการของจักรวรรดิฝั่งตะวันตกของพระองค์ ทำให้ชาวยิวเปลี่ยนจากการใช้ภาษาฮีบรูมาใช้ภาษาอราเมอิกมากขึ้น โดยใช้ภาษาฮีบรูเป็นภาษาแม่และภาษาในสังคม ใช้ภาษาอราเมอิกทางการค้าและการติดต่อกับนานาชาติ ต่อมามีการใช้ภาษาอราเมอิกในชีวิตมากขึ้นเช่นในตลาด ในที่สุดภาษาอราเมอิกได้เข้ามาแทนที่ภาษาฮีบรูในชีวิตประจำวัน ภาษาฮีบรูจึงใช้ในทางศาสนาเท่านั้น

### ยุคของกรีกและการนำไปสู่การแพร่กระจาย

การรุกรานตะวันออกกลางของพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราชเมื่อ พ.ศ. 212 ทำให้การใช้ภาษากรีกแพร่กระจายไปในตะวันออกกลาง แต่ความสำคัญของภาษาอราเมอิกยังคงอยู่ ยูเดียเป็นบริเวณหนึ่งที่ภาษาอราเมอิกยังมีความสำคัญและยังใช้ในหมู่ชาวยิวบาบิโลเนีย การล่มสลายของจักรวรรดิเปอร์เซียและแทนที่ด้วยอิทธิพลกรีกทำให้การใช้ภาษาฮีบรูลดจำนวนลง การเขียนในยุคเซเลยูซิดและฮัสโมเนียนแสดงให้เห็นว่าภาษาอราเมอิกได้เข้ามาเป็นภาษาของชาวยิวแล้ว โดยภาษาฮีบรูกลายเป็นภาษาศักดิ์สิทธิ์ สิ่งที่เป็นพยานในยุคนี้คือความเปลี่ยนแปลงของไบเบิลภาษาอราเมอิกในหนังสือของดาเนียลและเอซรา ภาษานี้แสดงลักษณะของภาษาฮีบรูที่เข้ามาสู่ภาษาอราเมอิกของชาวยิว มีการใช้อักษร He แทนที่ Aleph เพื่อเป็นเครื่องหมายแสดงคำที่ลงท้ายด้วยเสียงอา และเป็นอุปสรรคของระบบกริยาที่แสดงกรรม และนามลงท้ายด้วยพหูพจน์เพศชาย –īm แทนที่ –īn

การแบ่งแยกระหว่างสำเนียงตะวันตกและตะวันออกของภาษาอราเมอิกในหมู่ชาวยิวมีความชัดเจน การแปลตาร์คุมของชาวยิวไปเป็นภาษาอราเมอิกเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับชุมชนที่ไม่เข้าใจภาษาต้นฉบับ ในหมู่นักศาสนา ยังคงเข้าใจภาษาฮีบรูแต่ใช้ภาษาอราเมอิกในการเขียนมากขึ้น ภาษาอราเมอิกยังใช้ในการเขียนม้วนหนังสือแห่งทะเลสาบเดดซี มิซนะห์ และโตเซฟาควบคู่ไปกับภาษาฮีบรู

### ในการแพร่กระจายของชาวยิว

การปฏิวัติของชาวยิวครั้งใหญ่เมื่อ พ.ศ. 473 และการปฏิวัติของบาร์ โกขบาใน พ.ศ. 678 ทำให้ชาวโรมันเข้ามาทำลายสังคมและศาสนาของชาวยิว แต่ก็ยังมีโรงเรียนของชาวยิวในบาบิโลนและแรบไบในกาลิลีที่ยังจัดการศึกษาต่อไป ภาษาอราเมอิกของชาวยิวได้ต่างจากภาษาอราเมอิกมาตรฐานของจักรวรรดิเปอร์เซียในยุคนี้ ภาษาอราเมอิกบาบิโลเนียยุคกลางเป็นสำเนียงเด่น และเป็นพื้นฐานของทัลมุดในบาบิโลเนีย ภาษาอราเมอิกกาลิลียุคกลางมีอิทธิพลต่อการเขียนในด้านตะวันตก สำเนียงนี้เป็นภาษาแม่ของมาโซเรเตสซึ่งสร้างเครื่องหมายช่วยในการออกเสียงของภาษาฮีบรูและภาษาอราเมอิก เครื่องหมายสระมาตรฐานที่เป็นแบบจุดของตานัขจึงน่าจะแสดงการออกเสียงของภาษาอราเมอิกกาลิลียุคกลางมากกว่าของภาษาฮีบรูรุ่นแรก

ในช่วงที่มีการแพร่กระจายของชาวยิว ภาษาอราเมอิกเป็นภาษาที่สำคัญภาษาหนึ่งของชุมชนชาวยิวที่แพร่กระจายไป และกลายเป็นภาษาของนักวิชาการศาสนาเหมือนเช่นที่ภาษาฮีบรูเคยเป็นมาก่อน โซฮาร์ที่เผยแพร่ในสเปนเป็นพยานถึงความสำคัญของภาษานี้

### ในพุทธศตวรรษที่ 25

ภาษาอราเมอิกยังคงเป็นภาษาแรกของชุมชนที่ยังอยู่ในบริเวณที่ใช้ภาษาอราเมอิกตลอดเมโสโปเตเมีย ในราว พ.ศ. 2443 มีชุมชนชาวยิวอยู่ในบริเวณกว้างของทะเลสาบอูร์เมียและที่ราบโมซูลและไปไกลทางตะวันออกจนถึงซานันดาซ ซึ่งในบริเวณดังกล่าวมีชุมชนของชาวคริสต์ที่พูดภาษาอราเมอิกอยู่ด้วยแต่มักไม่เข้าใจซึ่งกันและกัน

เมื่อมีการก่อตั้งรัฐอิสราเอล ทำให้ชาวยิวอพยพกลับไปสู่ตะวันออกกลางและทำให้ชุมชนผู้พูดภาษาอราเมอิกมาแต่โบราณลดจำนวนลง ปัจจุบันผู้พูดภาษาอราเมอิกของชาวยิวเป็นภาษาแม่อยู่ในอิสราเอลและหันไปใช้ภาษาฮีบรูสมัยใหม่ ผู้พูดคนสุดท้ายของสำเนียงบิยิลีจากเคอร์ดิสถานของอิรักตายเมื่อ พ.ศ. 2541 สำเนียงบาร์ซานีไม่มีผู้พูดเป็นภาษาแรกและมีผู้ใช้เป็นภาษาที่สองเพียง 20 คน และใกล้จะเป็นภาษาตาย คาดว่าน่าจะมีผู้พูดภาษาอราเมอิกของชาวยิวทุกสำเนียงเพียง 26,000 คน

สำเนียงสมัยใหม่
---------------

ภาษาอราเมอิกของชาวยิวสมัยใหม่ยังเป็นที่รู้จักตามแหล่งที่อยู่เดิมก่อนการอพยพไปสู่อิสราเอล ส่วนใหญ่ชื่อเหล่านี้แปลว่าภาษาของเราหรือภาษายิว ได้แก่

* บาร์ซานี เดิมเคยใช้พูดในบิบิล และบาร์ซานในเคอร์ดิสถานของอิรัก
* ฮูลัวลา เคยใช้พูดในเคอร์ดิสถานของอิหร่าน
* ลิซานา เดนี เคยใช้พูดในซาโคในเคอร์ดิสถานของอิรัก
* ลิซาน ดีดัน เคยใช้พูดในอาเซอร์ไบจานของอิหร่าน
* ลิซานิด โนซาน เคยใช้พูดในอาร์บิล ในเคอร์ดิสถานของอิรัก

อ้างอิง
-------

* Sokoloff, Michael, *A Dictionary of Jewish Babylonian Aramaic*: Bar Ilan and Johns Hopkins 2002
* Sokoloff, Michael, *A Dictionary of Judean Aramaic*: Bar Ilan 2003
* Sokoloff, Michael, *A Dictionary of Jewish Palestinian Aramaic of the Byzantine Period*: Johns Hopkins 2002/3

| * ด
* ค
* ก
ภาษาของชาวยิว |
| --- |
| ตระกูลภาษาแอโฟรเอชีแอติก | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ภาษาฮีบรู | 

|  |  |
| --- | --- |
| ยุค | 
* ภาษาฮีบรูไบเบิล
* ภาษาฮีบรูมิซนะห์
* ภาษาฮีบรูยุคกลาง
* ภาษาฮีบรูสมัยใหม่

 |
| สำเนียง | 
* ภาษาฮีบรูอาซเกนาซี
* ภาษาฮีบรูเซฟาร์ดี
* ภาษาฮีบรูมิซราฮี
* ภาษาฮีบรูเยเมน
* ภาษาฮีบรูติเบอเรียน
* ภาษาฮีบรูซามาริทัน

 |

 |
| ภาษาอราเมอิก | 

|  |  |
| --- | --- |
| ภาษาอราเมอิก | 
* ภาษาอราเมอิกไบเบิล
* ภาษาตาร์คุม
* ภาษาอราเมอิกยิวบาบิโลเนีย
* ภาษาอราเมอิกใหม่ยิวบาร์ซานี
* ภาษาฮูลัวลา
* ภาษาลิซานา เดนี
* ภาษาลิซาน ดิดัน
* ภาษาลิซานิด โนซาน
* ภาษาอราเมอิกซามาริทัน

 |
| ภาษาอาหรับ | 
* ภาษาอาหรับอิรัก
* ภาษาอาหรับโมร็อกโก
* ภาษาอาหรับตริโปลี
* ภาษาอาหรับตูนิเซีย
* ภาษาอาหรับเยเมน

 |

 |
| อื่น ๆ | 
* ภาษากายลา / ภาษากวารา (ภาษากลุ่มคูชิติก)
* ภาษาเบอร์เบอร์ (ภาษาเบอร์เบอร์)

 |

 |
| ตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| กลุ่มภาษาเจอร์แมนิก | 

|  |  |
| --- | --- |
| ภาษายิดดิช (ภาษาถิ่น/*อาร์กอต*) | 
* ตะวันออก
* ตะวันตก
* Litvish
* โปแลนด์
* ยูเครน
* *Klezmer-loshn*

 |
| ภาษาอังกฤษ | 
* ภาษาเยชิวิช
* ภาษายิงลิช

 |

 |
| ภาษากลุ่มโรมานซ์ | 

|  |  |
| --- | --- |
| ภาษาโรมานซ์ | 
* ภาษาคาตาลานิก
* ภาษาอิตาลี
* ภาษาลาดิโน
* ภาษาฮาเกเตีย
* ภาษาเตตัวนี
* ภาษาละติน
* ภาษาชัวดิช
* ภาษาซาร์ฟาติก
* ภาษาโปรตุเกส
* ภาษายิวอราโกนีส

 |

 |
| ภาษากลุ่มอินโด-อิเรเนียน | 

|  |  |
| --- | --- |
| ภาษาเปอร์เซีย | 
* ภาษาบูโครี
* ภาษายูฮูรี
* ภาษาซินี
* ภาษาฮาเมดานี
* ภาษาชิราซี
* ภาษาเอสฟาฮานี
* ภาษาเคิร์ด
* ภาษายัซดี
* ภาษาเกอร์มานี
* ภาษากาซานี
* ภาษาโบรูเยร์ดี
* ภาษาคุนซารี
* ภาษาโคลไปคานี
* ภาษาเนเฮวานดี

 |

 |
| อื่น ๆ | 
* ภาษาเยวานิก (ภาษากรีก)
* ภาษานาอานิก (ภาษากลุ่มสลาฟ)
* ภาษามราฐี (ภาษากลุ่มอินโด-อารยัน)

 |

 |
| ภาษากลุ่มอื่น ๆ | 
* ภาษาคริมชาก / ภาษาคาไรม์ (ภาษากลุ่มเตอร์กิก)
* ภาษามลยาฬัม (ตระกูลภาษาดราวิเดียน)
* ภาษาจอร์เจีย (ภาษากลุ่มคอเคซัสใต้)

 |