**นิราศนรินทร์** เป็นวรรณคดีในยุครัตนโกสินทร์ตอนต้น ประเภทนิราศ ที่จัดว่าแต่งได้ดี โดยกระทรวงศึกษาธิการได้คัดมาให้นักเรียนได้ศึกษากันในชั้นเรียน และมีบทโคลงที่ใช้เป็นแบบแผนของโคลงสี่สุภาพ

ผู้แต่ง
-------

นายนรินทรธิเบศร์ (อิน) ขณะกำลังแต่งนิราศนรินทร์ วาดโดยเหม เวชกร
ผู้แต่งนิราศนรินทร์ คือ นายนรินทรธิเบศร์ (มิใช่ชื่อตัว แต่เป็น มหาดเล็ก ฝ่ายพระราชวังบวร (วังหน้า) ในสมัยรัชกาลที่ 2) มีนามเดิมว่า อิน ในตำรารุ่นเก่า มักเขียนเป็น นายนรินทรธิเบศร์ (อิน) ได้แต่งนิราศเรื่องนี้เมื่อคราวตามเสด็จ**สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์**ยกกองทัพหลวงไปปราบพม่า ซึ่งยกลงมาตีเมืองถลางและชุมพร ในช่วงต้นรัชกาลที่ 2 เมื่อปีมะเส็ง (พ.ศ. 2352) นิราศเรื่องนี้ผู้แต่งไม่ได้ระบุชื่อเอาไว้ แต่เรียกกันโดยทั่วไปตามชื่อผู้แต่ง ว่า "นิราศนรินทร์"

เนื้อหา
-------

เป็นการคร่ำครวญและพรรณนาความรู้สึกอาลัยอาวรณ์
ที่มีต่อหญิงคนรัก และเล่าถึงการเดินทาง เมื่อผ่านภูมิประเทศต่าง ๆ เริ่มจากคลองขุด ถึงวัดแจ้ง (วัดอรุณ) เข้าคลองบางกอกน้อย และล่องเรือไปจนถึงอ่าวไทย แล้วขึ้นบกที่เพชรบุรีสกิ้ปิดอมบอมๆเยสๆ

คำประพันธ์
----------

นิราศนรินทร์แต่งด้วยโคลงสี่สุภาพ 143 บท โดยมีร่ายสุภาพขึ้นต้น 1 บท ผู้แต่งประณีตในการคัดสรรคำและความหมาย ร้อยกรองเป็นบทโคลงที่ไพเราะ ทั้งยังมีสัมผัสอักษรแพรวพราวตามขนบของคำโคลง อาจกล่าวได้ว่า แทบไม่มีโคลงบทไหนเลย ที่อ่านแล้วไม่รู้สึกถึงความไพเราะงดงาม อย่างไรก็ตาม ด้วยสำนวนภาษาที่เก่าถึงยุครัตนโกสินทร์ตอนต้น จึงมีคำศัพท์จำนวนไม่น้อยที่เข้าใจยาก หรือเป็นที่ถกเถียงกันโดยยังไม่มีข้อยุติ

นิราศเรื่องนี้เป็นที่ยกย่องกันมาก ถึงกับยกเปรียบกับวรรณคดีรุ่นเก่าอย่างโคลงกำสรวล ในเรื่องนี้ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพยังได้ทรงพระนิพนธ์คำนำหนังสือนิราศนรินทร์เอาไว้ ตอนหนึ่งมีข้อความว่า "...มีผู้สันนิษฐานว่านายนรินทรธิเบศร์ (อิน) แต่งเอาอย่าง หรือเลียนแบบโคลงนิราศกำสรวลศรีปราชญ์ ซึ่งแต่งในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราชครั้งกรุงศรีอยุธยา แต่เมื่อเทียบเคียงกันแล้ว กลับเห็นว่าแต่งดีกว่าเรื่องกำสรวลศรีปราชญ์

ตัวอย่างจากนิราศนรินทร์
-----------------------

๑. ๏ ศรีสิทธิ์พิศาลภพ เลอหล้าลบล่มสวรรค์ จรรโลงโลกกว่ากว้าง แผนแผ่นผ้างเมืองเมรุ ศรีอยุธเยนทร์แย้มฟ้า แจกแสงจ้าเจิดจันทร์ เพียงรพิพรรณผ่องด้าว ขุนหาญห้าวแหนบาท สระทุกข์ราษฎร์รอนเสี้ยน ส่ายเศิกเหลี้ยนล่งหล้า ราญราบหน้าเภริน เข็ญข่าวยินยอบตัว ควบค้อมหัวไหว้ละล้าว ทุกไทน้าวมาลย์น้อม ขอออกอ้อมมาอ่อน ผ่อนแผ่นดินให้ผาย ขยายแผ่นฟ้าให้แผ้ว เลี้ยงทแกล้วให้กล้า พระยศไท้เทิศฟ้า เฟื่องฟุ้งทศธรรม ท่านแฮ ๚ะ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ๒.๏ อยุธยายศล่มแล้ว |  | ลอยสวรรค์ ลงฤๅ |
| สิงหาสน์ปรางค์รัตน์บรร- |  | เจิดหล้า |
| บุญเพรงพระหากสรรค์ |  | ศาสน์รุ่ง เรืองแฮ |
| บังอบายเบิกฟ้า |  | ฝึกฟื้นใจเมือง ๚ะ |

(กรุงศรีอยุธยาแตกไปแล้ว แต่กลับลอยลงมาจากสวรรค์อีกหรืออย่างไร มีปราสาทพระราชวังอันงดงามตระการตา ด้วยบุญบารมีของพระมหากษัตริย์ช่วยทะนุบำรุงพระศาสนาให้รุ่งเรือง ปัดเป่าทุกข์ให้แก่ไพร่ฟ้าชาวประชา) 

นักวรรณคดีมักเปรียบเทียบโคลงบทนี้ กับโคลงดั้นจากโคลงกำสรวล ซึ่งขึ้นบาทแรกด้วยสำนวนคล้ายกัน ดังต่อไปนี้ ซึ่งเป็นบทชมพระนครเช่นเดียวกัน ทั้งนี้ผู้แต่งอาจชื่นชมโคลงจากโคลงกำสรวล ซึ่งชื่นชมพระนครเมื่อครั้งยังรุ่งเรือง 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ๑. ๏ อยุธยายศยิ่งฟ้า |  | ลงดิน แลฤๅ |
| อำนาจบุญเพรงพระ |  | ก่อเกื้อ |
| เจดียลอออินทร |  | ปราสาท |
| ในทาบทองแล้วเนื้อ |  | นอกโสรม ๚ะ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ๗. ๏ อยุธยายศโยกฟ้า |  | ฟากดิน |
| ผาดดินพิภพดยว |  | ดอกฟ้า |
| แสนโกฎบยลยิน |  | หยากเยื่อ |
| ไตรรัตนเรืองรุ่งหล้า |  | หลากสรรค ๚ะ |
| — **(โคลงกำสรวล)** |

นอกจากนี้ในโคลงหมายเลข ๒๒. ยังถือเป็นแม่แบบของโคลงสี่สุภาพบทหนึ่งด้วย 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ๒๒. ๏ จากมามาลิ่วล้ำ |  | ลำบาง |
| บางยี่เรือราพลาง |  | พี่พร้อง |
| เรือแผงช่วยพานาง |  | เมียงม่าน มานา |
| บางบ่รับคำคล้อง |  | คล่าวน้ำตาคลอ ๚ะ |

ด้วยโคลงบทนี้ใช้คำเอก 7 โท 4 และที่เหลือเป็นคำสุภาพทั้งหมด จึงใช้เป็นแม่แบบสำหรับการแต่งโคลงสี่สุภาพได้เป็นอย่างดี 

ในตอนท้าย ๆ ผู้แต่งยังได้เอ่ยถึงวรรณคดีรุ่นเก่าอีกสองเรื่อง คือ กำสรวลศรีปราชญ์ และทวาทศมาส ซึ่งเป็นนิราศคำโคลงเช่นเดียวกัน

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ๑๒๔. ๏ กำสรวลศรีปราชญ์พร้อง |  | เพรงกาล |
| จากจุฬาลักษณ์ลาญ |  | สวาทแล้ว |
| ทวาทศมาสสาร |  | สามเทวษ ถวิลแฮ |
| ยกทัดกลางเกศแก้ว |  | กึ่งร้อนทรวงเรียม ๚ะ |

โคลงบทสุดท้าย (๑๔๔) ผู้แต่งได้ระบุชื่อตนเอาไว้ด้วย ดังนี้

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ๑๔๔. ๏ โคลงเรื่องนิราศนี้ |  | นรินทร์อิน |
| รองบาทบวรวังถวิล |  | ว่าไว้ |
| บทใดปราชญ์ปวงฉิน |  | เชิญเปลี่ยน แปลงพ่อ |
| ปรุงเปรียบเสาวคนธ์ไล้ |  | เลือกลิ้มดมดู ๚ะ |

ดูเพิ่ม
-------


วิกิซอร์ซ มีงานต้นฉบับเกี่ยวกับ:
**นิราศนรินทร์**