**เจ้าจอมมารดานุ้ยใหญ่** เป็นพระสนมเอกในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และเป็นพระชนนีในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ กรมพระราชวังบวรสถานมงคลในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

ประวัติ
-------

เจ้าจอมมารดานุ้ยใหญ่ เป็นธิดาของเจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (พัฒน์ ณ นคร) และท่านผู้หญิงนวล (ทูลกระหม่อมหญิงใหญ่เมืองนคร) มารดาเดิมมีนามว่าเจ้าหญิงชุ่ม เป็นธิดาพระเจ้านครศรีธรรมราช (หนู) กับหม่อมทองเหนี่ยว มีพี่น้องร่วมบิดามารดา 2 คน ได้แก่

1. เจ้าจอมมารดานุ้ยใหญ่ รับราชการเป็นพระสนมในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
2. เจ้าจอมมารดานุ้ยเล็ก รับราชการเป็นพระสนมในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท

ท่านเกิดในพระราชวังบวรเมืองนครศรีธรรมราชในระหว่างที่กรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่า เมืองนครศรีธรรมราชตั้งตนเป็นอิสระ พระเจ้านครศรีธรรมราช (หนู) ตั้งตนขึ้นเป็นกษัตริย์ และได้แต่งตั้งพระมหาอุปราช (พัฒน์) เป็นวังหน้า เรียกกันว่า *"วังหน้าเมืองนคร"*[] ช่วงที่ท่านเกิดท่านจึงมีสถานะเป็นเจ้า ต่อมาหลังสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีทรงยึดเมืองนครศรีธรรมราชได้ก็ทรงโปรดให้เป็นประเทศราช 

พระมหาอุปราช (พัฒน์) นั้นคราวหนึ่งไปราชการทัพ คุณชุ่มหรือนวลถึงแก่กรรมลง ธิดาทั้งสองจึงเป็นกำพร้า ครั้นเสร็จราชการสงครามแล้ว อุปราชพัฒน์เข้ามาเฝ้าเมื่อ พ.ศ. 2317 สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีตรัสปลอบว่า *"อย่าเสียใจนักเลย จะให้น้องสาวไปแทนที่จะได้เลี้ยงลูก"* จึงพระบรมราชโองการให้ท้าวนางส่งตัวเจ้าจอมปรางไปพระราชทานเป็นภรรยาเจ้าพัฒน์ ท้าวนางกราบบังคมทูลว่า เจ้าจอมปรางขาดระดูมา 2 เดือนแล้ว มีพระราชดำรัสว่า *"ได้ลั่นวาจายกให้แล้ว จงส่งตัวออกไปเถิด"* เจ้าจอมปรางจำใจไปตามพระบรมราชโองการ และเจ้าพัฒน์ก็จำใจรับไว้เป็นศรีเมืองนครศรีธรรมราช เจ้าจอมปรางก็เลี้ยงดูธิดาทั้ง 2 ด้วยความทะนุถนอม

พระราชโอรส
----------

เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เสด็จขึ้นเถลิงถวัลย์ราชสมบัติ พระมหาอุปราช (พัฒน์) ได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าพระยานครศรีธรรมราช ท่านได้ถวายธิดาคนใหญ่เป็นพระสนมในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และธิดาคนเล็กเป็นพระสนมในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท เจ้าจอมมารดานุ้ยใหญ่ มีพระราชโอรสพระองค์เดียว คือ พระองค์เจ้าอรุโณทัย ต่อมาทรงได้รับพระราชทานทรงกรมเป็น *กรมหมื่นศักดิพลเสพ* ในสมัยรัชกาลที่ 3 ทรงได้รับพระราชทานอุปราชาภิเษกเป็น *กรมพระราชวังบวรมหาศักดิพลเสพ*

หลังกรมหมื่นศักดิพลเสพ ทรงได้รับพระราชทานอุปราชาภิเษกแล้ว เจ้าจอมมารดานุ้ยใหญ่ ได้ย้ายไปประทับที่พระตำหนักในพระราชวังบวร ชาวพระราชวังบวรขนานนามว่า *"เจ้าคุณพระชนนี*" ในพระราชหัตถเลขาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ทรงมีไปถึงพระองค์เจ้าปัทมราช ทรงตรัสเรียกเจ้าจอมมารดานุ้ยใหญ่ว่า *"เจ้าป้าของหม่อมฉัน"*

ถึงแก่อนิจกรรม
--------------

เจ้าจอมมารดานุ้ยใหญ่ถึงแก่อนิจกรรมเมื่อพ.ศ. 2370 พระราชทานเพลิงศพ ณ วัดสระเกศ เมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2370 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชทานพระโกศกุดั่นน้อย เนื่องด้วยเป็นพระชนนีในกรมพระราชวังบวรสถานมงคล อัฐิเดิมเก็บไว้ที่พระราชวังบวรสถานมงคล ภายหลังจากสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพสวรรคตแล้ว พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าปัทมราชเชิญไปไว้ ณ วัดท่าโพธิ์วรวิหาร ร่วมกับเจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (พัฒน์) ท่านผู้หญิงนวล และเจ้าจอมมารดานุ้ยเล็ก

ลำดับสาแหรก
-----------

| ลำดับสาแหรกของเจ้าจอมมารดานุ้ยใหญ่ ในรัชกาลที่ 1 |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 4. พระปลัด |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 2. เจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (พัฒน์ ณ นคร) |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 1. **เจ้าจอมมารดานุ้ยใหญ่** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 6. เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (หนู) |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 3. ท่านผู้หญิงนวล |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 14. จีนปาด |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 7. หม่อมทองเหนี่ยว |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |

เชิงอรรถ
--------

อ้างอิง
-------

1. ↑  พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก มหาราช[*ลิงก์เสีย*]
2. ↑  ธำรงศักดิ์ อายุวัฒนะ. *ราชสกุลจักรีวงศ์ และราชสกุลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช*. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์บรรณกิจ, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2544. 490 หน้า. ISBN 974-222-648-2
3. 1 2  หลวงนายฤทธิ์. *เรื่องเก่า ๆ ของเจ้านาย*. กรุงเทพฯ : โพสต์บุ๊ค, พิมพ์ครั้งที่ 1, 2557. 320 หน้า. หน้า ?. ISBN 978-974-228-187-8
4. ↑  ลำดับชั้นที่ 1 สายสกุล ณ นคร[*ลิงก์เสีย*] สืบค้นเมื่อ 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2560

| * ด
* ค
* ก
ภรรยาในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช |
| --- |
| อรรคชายาเดิม | ท่านผู้หญิงนาค |  |
| เจ้าจอมมารดา | เจ้าจอมมารดาภิมสวน · เจ้าจอมมารดาปุย · เจ้าจอมมารดาจันทา · เจ้าจอมมารดาดวง · เจ้าจอมมารดาคุ้ม · เจ้าจอมมารดาน้อยแก้ว · เจ้าจอมมารดานุ้ยใหญ่ · เจ้าจอมมารดาน้อย · เจ้าจอมมารดาเอม · เจ้าจอมมารดาพุ่ม · เจ้าจอมมารดาตานี · เจ้าจอมมารดาเพ็งใหญ่ · เจ้าจอมมารดาปทุมา · เจ้าจอมมารดานิ่ม · เจ้าจอมมารดาอู่ · เจ้าจอมมารดาอิ่ม · เจ้าจอมมารดาจุ้ย · เจ้าจอมมารดานวล · เจ้าจอมมารดาทอง · เจ้าจอมมารดางิ้ว · เจ้าจอมมารดาปาน · เจ้าจอมมารดาฉิมแมว · เจ้าจอมมารดาป้อม · เจ้าจอมมารดานวม · เจ้าจอมมารดาทองสุก ·เจ้าจอมมารดากลิ่น · เจ้าจอมมารดาเพ็งเล็ก · เจ้าจอมมารดาฉิมยักษ์ |
| เจ้าจอม | เจ้าจอมแว่น · เจ้าจอมหุ่น · เจ้าจอมทรัพย์ · เจ้าจอมหงส์ · เจ้าจอมบุญนาก · เจ้าจอมอุ่น · เจ้าจอมจิตร · เจ้าจอมนก · เจ้าจอมชู · เจ้าจอมส้ม · เจ้าจอมอิ่ม · เจ้าจอมทอง |
| ภรรยาใน รัชกาลที่ 1 · รัชกาลที่ 2 · รัชกาลที่ 3 · รัชกาลที่ 4 · รัชกาลที่ 5 · รัชกาลที่ 6 · รัชกาลที่ 10 |