'*ศูนย์ศึกษาวิจัยและพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์*ชื่อเดิม**พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง** (อังกฤษ: Phu Wiang Dinosaur Museum) เป็นพิพิธภัณฑ์ธรณีวิทยาแห่งหนึ่ง โดยเน้นที่การจัดแสดงเรื่องราวของซากดึกดำบรรพ์ สังกัดกรมทรัพยากรธรณี กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ตั้งอยู่บนพื้นที่สาธารณประโยชน์โคกสนามบินเนื้อที่ 100 ไร่ ในเขตพื้นที่ตำบลในเมือง อำเภอเวียงเก่า จังหวัดขอนแก่น ก่อสร้างด้วยเงินงบประมาณจากการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย และอยู่ในความกำกับดูแลของกรมทรัพยากรธรณี เริ่มเปิดให้บริการนักท่องเที่ยวตั้งแต่ปี พ.ศ. 2544 ระหว่างเวลา 09.30 - 16.30 น. โดยปิดบริการทุกวันจันทร์

การค้นพบไดโนเสาร์เป็นครั้งแรกของไทย
-----------------------------------

ส่วนปลายของกระดูกต้นขาหลังด้านซ้ายของไดโนเสาร์ซอโรพอดถือเป็นหลักฐานไดโนเสาร์ชิ้นแรกของไทย
สืบเนื่องจากในปี พ.ศ. 2513 หน่วยสำรวจธรณีวิทยาจากสหรัฐอเมริกา ได้เข้าไปสำรวจแหล่งแร่ในพื้นที่เทือกเขาภูเวียง จังหวัดขอนแก่น และได้พบแร่ยูเรเนียมชนิดคอฟฟินไนต์เกิดร่วมกับแร่ทองแดงชนิดอะซูไรต์และมาลาไคต์ ทำให้ต่อมาองค์การความร่วมมือระหว่างประเทศด้านพลังงานปรมาณูเข้าไปสำรวจเพิ่มเติมด้วย ระหว่างปี พ.ศ. 2518 ตลอดจน 2523 กรมทรัพยากรธรณีได้เข้าไปทำการเจาะสำรวจในรายละเอียด ในปี พ.ศ. 2519 นายสุธรรม แย้มนิยม นักธรณีวิทยา ได้ค้นพบซากดึกดำบรรพ์เศษกระดูกไดโนเสาร์บริเวณพื้นลำห้วยประตูตีหมา และต่อมาวินิจฉัยได้ว่าเป็นเศษส่วนปลายของกระดูกขาหลังท่อนบนด้านซ้ายของไดโนเสาร์ซอริสเชียในกลุ่มซอโรพอด (ไดโนเสาร์กินพืชขนาดใหญ่มี 4 ขา คอยาว หางยาว) โดยถือได้ว่าเป็นการค้นพบหลักฐานไดโนเสาร์เป็นครั้งแรกของไทยที่นำไปสู่การสำรวจและวิจัยอย่างจริงจังจนถึงปัจจุบัน

การสำรวจและวิจัย
----------------

นับจากการค้นพบกระดูกไดโนเสาร์เป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2519 กรมทรัพยากรธรณี โดยโครงการความร่วมมือด้านบรรพชีวินวิทยา ไทย-ฝรั่งเศส ได้ทำการสำรวจไดโนเสาร์บนเทือกเขาภูเวียงอย่างต่อเนื่อง มีการค้นพบกระดูก ฟัน และรอยตีนไดโนเสาร์จำนวนมาก โดยส่วนใหญ่พบอยู่ในหินทรายหมวดหินเสาขัวยุคครีเทเชียสตอนต้น (ประมาณ 130 ล้านปีมาแล้ว) มีทั้งไดโนเสาร์ซอโรพอดและเทอร์โรพอด หลากหลายสายพันธุ์ และมีขนาดตั้งแต่ตัวเท่าแม่ไก่ ไปจนถึงมีลำตัวยาวจากหัวจรดหางมากกว่า 15 เมตร นับเป็นการค้นพบที่สำคัญ ทำให้คนไทยมีความตื่นตัวเดินทางไปเยี่ยมชมแหล่งไดโนเสาร์ที่เทือกเขาภูเวียงอย่างต่อเนื่อง และรวมถึงการเสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรหลุมขุดค้นที่ 2 ของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2532 และได้เสด็จพระราชดำเนินพาคณะกรรมการรางวัลนานาชาติสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล มูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล ในพระบรมราชูปถัมภ์ ทอดพระเนตรพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง เมื่อวันที่ 25 ตุลาคม 2551

การพัฒนาแหล่งไดโนเสาร์ภูเวียง
-----------------------------

นับตั้งแต่ที่มีการประกาศก่อตั้งอุทยานแห่งชาติภูเวียง ในปี พ.ศ. 2534 นั้น จังหวัดขอนแก่น อำเภอภูเวียง การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย กรมทรัพยากรธรณี และหน่วยงานของรัฐหลายภาคส่วน ได้เล็งเห็นความสำคัญของแหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ในอุทยานแห่งชาติภูเวียง การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยได้จัดสรรงบประมาณในการพัฒนาหลุมขุดค้นไดโนเสาร์ทั้งหมด 4 หลุม ประกอบด้วย หลุมที่ 1 หลุมที่ 2 หลุมที่ 3 และหลุมที่ 9 โดยการสร้างอาคารคลุมหลุมเพื่อป้องกันความเสียหายที่จะเกิดกับกระดูกไดโนเสาร์ และยังก่อสร้างทางเดินเท้าเชื่อมต่อระหว่างหลุม ซึ่งนอกจากจะเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรณีวิทยาแล้ว ยังเป็นแหล่งเดินชมธรรมชาติในพื้นที่อุทยานแห่งชาติภูเวียงอีกด้วย อ่านข้อมูลเพิ่มเติมที่ แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ในอุทยานแห่งชาติภูเวียง

กำเนิดพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง
--------------------------------

การค้นพบแหล่งไดโนเสาร์บนเทือกเขาภูเวียง ถือเป็นการค้นพบที่สร้างชื่อเสียงให้กับเทือกเขาภูเวียงเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งไดโนเสาร์ซอโรพอดสกุลและชนิดใหม่จากภูเวียงที่ชื่อว่า ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรนี ที่ใช่ชื่อภูเวียงเป็นชื่อสกุล และใช้นามาภิไธยของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เป็นชื่อชนิดนั้น ยิ่งทำให้ผู้คนทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศกล่าวขวัญกันอย่างกว้างขวาง ทำให้หน่วยงานภาครัฐหลายหน่วยงานมีความเห็นว่าสมควรก่อสร้างพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียงขึ้น และได้เลือกพื้นที่สาธารณประโยชน์โคกสนามบินเนื้อที่ 100 ไร่เป็นสถานที่ก่อสร้าง โดยการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยได้จัดสรรงบประมาณในการก่อสร้างในส่วนอาคารพิพิธภัณฑ์ทั้งด้วยเนื้อที่ใช้สอย 5,500 ตารางเมตร กรมทรัพยากรธรณีได้รับมอบหมายให้เป็นผู้กำกับดูแล โดยได้ทำการจัดนิทรรศการถาวร และเปิดให้บริการนักท่องเที่ยวในปี พ.ศ. 2544

องค์ประกอบของพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง
---------------------------------------

พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง มีการจัดองค์ประกอบการดำเนินงานอย่างครบวงจร มีการจัดพื้นที่ดำเนินงานประกอบด้วย ส่วนสำรวจและวิจัย ส่วนอนุรักษ์และทำเทียมชิ้นส่วนตัวอย่างซากดึกดำบรรพ์ ส่วนคลังตัวอย่าง ห้องสมุด ส่วนนิทรรศการถาวร ส่วนบริหารจัดการ และพื้นที่บริการได้แก่ โรงอาหาร ร้านขนมขบเคี้ยวและเครื่องดื่ม ร้านขายของที่ระลึก และลานจอดรถ รวมถึงห้องประชุมขนาด 140 ที่นั่ง พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียงเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านธรณีวิทยามีการจัดกิจกรรมร่วมกับสถานศึกษาต่างๆ และรวมถึงหน่วยงานอื่นๆ เช่น มูลนิธิด้านการส่งเสริมการเรียนรู้ของเด็กและเยาวชน และการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียงมีโอกาสต้อนรับคณะนักท่องเที่ยวที่หลากหลายทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ

สายพันธุ์ไดโนเสาร์จากภูเวียง
----------------------------

*ดูข้อมูลเพิ่มเติมที่* แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ในอุทยานแห่งชาติภูเวียง
* ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน
* สยามโมซอรัส สุธีธรนี
* สยามโมไทรันนัส อิสานเอนซิส
* กินรีไมมัส ขอนแก่นเอนซิส
* คอมพ์ซอกเนธัส
* แหล่งรอยตีนไดโนเสาร์ภูเวียง

เส้นทางเข้าถึง
--------------

แผนที่แสดงเส้นทางเข้าถึงพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง
คำว่า ภูเวียง ในชื่อพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง สืบเนื่องจากพื้นที่พิพิธภัณฑ์เคยเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอภูเวียง มีหน่วยงานราชการในอำเภอเวียงเก่า 3 หน่วยงานหลักที่ยังคงมีคำว่าภูเวียง คือ อุทยานแห่งชาติภูเวียง โรงเรียนภูเวียงวิทยายน และพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่ยังไม่รู้ว่ามีการแยกอำเภอเวียงเก่าออกจากอำเภอภูเวียง จึงขออย่าได้สับสน การเข้าถึงพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง หากเริ่มต้นที่เมืองขอนแก่น (ห่างจากกรุงเทพมหานครประมาณ 444 กม.) ให้เดินทางไปตามเส้นทางสาย 12 (ถนนมะลิวัลย์) ผ่านอำเภอบ้านฝาง อำเภอหนองเรือ เลยอำเภอหนองเรือไป 3 กม. ให้เลี้ยวขวาไปอำเภอภูเวียง ถึงอำเภอภูเวียงให้ตรงไปเข้าหุบเขาภูเวียง จนถึงพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง ด้วยระยะทางประมาณ 80 กม.

อ้างอิง
-------

1. ↑  Ingavat, R. Janvier, R. and Taquet, P. (1978) Decouverte en Thailande d'une portion de femur de dinosaure sauropode (Saurischia, Reptilia). *C.R. Soc.Geol.France* **3**: 140-141
2. ↑  วิฆเนศ ทรงธรรม และ เบญจา เสกธีระ. (2549) *ไดโนเสาร์ภูเวียง เจ้าฟ้าสิรินธร.* กรุงเทพมหานคร: กรมทรัพยากรธรณี. 100 หน้า

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง**

| * ด
* ค
* ก
ไดโนเสาร์ในประเทศไทย |
| --- |
| ไดโนเสาร์ไทยพันธุ์กินพืช | ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน **·**  อีสานโนซอรัส **·**  ซิตตะโกซอรัส สัตยารักษ์กี **·**  สยามโมดอน **·**  ราชสีมาซอรัส **·**  สิรินธรน่า โคราชเอนซิส **·**  มินิโมเคอร์เซอร์ ภูน้อยเอนซิส |  |
| ไดโนเสาร์ไทยพันธุ์กินเนื้อ | สยามโมไทรันนัส **·**  กินรีไมมัส **·**  สยามโมซอรัส **·**  ภูเวียงเวเนเตอร์ **·**  วายุแรปเตอร์ **·**  สยามแรปเตอร์ |
| พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ไทย | พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง **·**  พิพิธภัณฑ์สิรินธร **·**  พิพิธภัณฑ์ไม้กลายเป็นหิน |
| แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ไทย | แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ในอุทยานแห่งชาติภูเวียง **·**  แหล่งไดโนเสาร์โคกผาส้วม **·**  แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์บ้านสะพานหิน |

| * ด
* ค
* ก
จังหวัดขอนแก่น |
| --- |
| อำเภอ | 
* เมืองขอนแก่น
* กระนวน
* เขาสวนกวาง
* โคกโพธิ์ไชย
* ชนบท
* ชุมแพ
* ซำสูง
* น้ำพอง
* โนนศิลา
* บ้านไผ่
* บ้านฝาง
* บ้านแฮด
* เปือยน้อย
* ภูผาม่าน
* ภูเวียง
* พระยืน
* พล
* มัญจาคีรี
* เวียงเก่า
* แวงน้อย
* แวงใหญ่
* สีชมพู
* หนองนาคำ
* หนองเรือ
* หนองสองห้อง
* อุบลรัตน์

 | ตราสัญลักษณ์จังหวัดขอนแก่น |
| ประวัติศาสตร์ | 
* รายชื่อโบราณสถาน
* พิพิธภัณฑ์
	+ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ขอนแก่น
	+ โฮมมูนมังเมืองขอนแก่น
* อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ขอนแก่น
* ศาลหลักเมือง

 |
| ภูมิศาสตร์ | 
* อุทยานแห่งชาติ
	+ น้ำพอง
	+ ภูเก้า-ภูพานคำ
	+ ภูผาม่าน
	+ ภูเวียง
* แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ภูเวียง
	+ พิพิธภัณฑ์
* แหล่งน้ำ
	+ เขื่อนอุบลรัตน์
	+ แม่น้ำพอง
	+ บึงสีฐาน
	+ บึงแก่นนคร
	+ บึงหนองโคตร
	+ บึงทุ่งสร้าง
* สวนสัตว์ขอนแก่น

 |
| เศรษฐกิจ | 

|  |  |
| --- | --- |
| คมนาคม | 
* ทางหลวงแผ่นดิน
	+ 2 (มิตรภาพ)
	+ *6 (บางปะอิน–หนองคาย)* (โครงการ)
	+ 12 (แม่สอด–มุกดาหาร)
	+ 23 (แจ้งสนิท; บ้านไผ่–อุบลราชธานี)
	+ 201 (สีคิ้ว–เชียงคาน)
	+ 208 (ท่าพระ–มหาสารคาม)
	+ 228 (ชุมแพ–หนองบัวลำภู)
	+ 229 (บ้านไผ่–ช่องสามหมอ)
	+ 230 (วงแหวนรอบเมืองขอนแก่น)
* รถโดยสารประจำทาง
* ท่าอากาศยานนานาชาติขอนแก่น
* ทางราง
	+ สายตะวันออกเฉียงเหนือ
	+ สถานีขอนแก่น
	+ *รถไฟฟ้า* (โครงการ)
	+ *รถไฟความเร็วสูงสายอีสาน* (โครงการ)

 |
| ธุรกิจ | 
* ห้างสรรพการค้า
	+ แฟรี่ พลาซ่า
	+ เซ็นทรัล ขอนแก่น
	+ เซ็นโทซ่า
	+ ตึกคอม
	+ โลตัส สาขาขอนแก่น 1 และ 2, สาขาเมืองพล, สาขาชุมแพ
	+ บิ๊กซี สาขาขอนแก่น, สาขากระนวน
	+ แม็คโคร สาขาขอนแก่น, สาขาชุมแพ
* ตลาดต้นตาล
* ตลาดอู้ฟู่
* เดอะ วอลล์
* ตลาดประตูน้ำขอนแก่น
* ขอนเเก่น อินโนเวชั่น เซ็นเตอร์
* ย่าน
	+ กลางเมือง
	+ ศรีจันทร์
	+ บึงแก่นนคร
	+ รื่นรมย์
	+ สามเหลี่ยม
	+ กังสดาล
	+ โนนม่วง

 |
| ศูนย์ประชุม | 
* ศูนย์ประชุมและแสดงสินค้านานาชาติ ขอนแก่น
* ศูนย์ประชุมอเนกประสงค์กาญจนาภิเษก

 |

 |
| สังคม | 

|  |  |
| --- | --- |
| การศึกษา | 
* รายชื่อโรงเรียน
* รายชื่อสถาบันอุดมศึกษา
	+ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
	+ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน
	+ โรงพยาบาลศรีนครินทร์
	+ ศพค.โรงพยาบาลขอนแก่น
	+ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
* พิพิธภัณฑ์
	+ พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา มข.
	+ พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ มข.
	+ พิพิธภัณฑ์ธนารักษ์
	+ พิพิธภัณฑ์ตราไปรษณียากร

 |
| วัฒนธรรม | 
* ศาสนสถาน
	+ รายชื่อวัด
	+ พระธาตุขามแก่น
	+ พระมหาธาตุแก่นนคร
	+ วัดทุ่งเศรษฐี
	+ พุทธมนฑลอีสาน
	+ เทวาลัยศิวะมหาเทพ
* ศูนย์ศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยขอนแก่น
	+ หอศิลป์ มข.
	+ หอภาพยนตร์อีสาน
* หมู่บ้านงูจงอาง
* ถนนข้าวเหนียว
* เทศกาลไหมนานาชาติ ประเพณีผูกเสี่ยวและงานกาชาด

 |
| กีฬา | 
* สนามกีฬาองค์การบริหารส่วนจังหวัดขอนแก่น
* โรงเรียนกีฬาจังหวัดขอนแก่น
* สโมสรฟุตบอล
	+ ขอนแก่น
	+ ขอนแก่น ยูไนเต็ด
	+ ขอนแก่นมอดินแดง
	+ บีจี-บัณฑิตเอเชีย (หญิง)
* สโมสรวอลเลย์บอล
	+ ขอนแก่น (ชาย)
	+ ขอนแก่นสตาร์
	+ ไทยเดนมาร์ค-หนองเรือ
* กีฬาแห่งชาติ
	+ ครั้งที่ 25
	+ ครั้งที่ 40

 |
| การเมือง | 
* สมาชิกวุฒิสภา
* สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

 |

 |
| หมวดหมู่ หมวดหมู่ |