ในวิทยุกระจายเสียง และการสื่อสารวิทยุ **สัญญาณเรียกขาน** (อังกฤษ: Call sign) หมายถึงชื่อเฉพาะที่กำหนดให้สำหรับสถานีส่ง ซึ่งในบางประเทศอาจใช้เป็นชื่อของสถานีที่ส่งสัญญาณวิทยุกระจายเสียงด้วย สัญญาณเรียกขานนั้นจะถูกกำหนดโดยรัฐบาลของแต่ละประเทศ และกำหนดตามข้อบังคับวิทยุบัญญัติโดยสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ และใช้บังคับกับประเทศที่เป็นสมาชิกทั้งหมด รวมทั้งประเทศไทยด้วย ได้กำหนดให้สถานีวิทยุดังต่อไปนี้ต้องมีสัญญาณเรียกขานระหว่างประเทศตามที่กำหนดโดยสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ

1. สถานีวิทยุที่ให้บริการติดต่อสาธารณะระหว่างประเทศ
2. สถานีวิทยุซึ่งอาจทำให้เกิดการรบกวนอย่างรุนแรงเกินพื้นที่ของประเทศซึ่งสถานีนั้นตั้งอยู่
3. สถานีวิทยุสมัครเล่น

วิทยุกระจายเสียงและวิทยุโทรทัศน์
--------------------------------

สำหรับสัญญาณเรียกขานของวิทยุกระจายเสียงและวิทยุโทรทัศน์นั้น จะกำหนดเป็นชื่อเฉพาะสำหรับสถานี โดยในวิทยุกระจายเสียงจะใช้ข้อความธรรมดาที่แสดงถึงข้อมูลสถานีให้เป็นที่จดจำ ซึ่งจะไม่ใช้เป็นชื่อสากล ใช้เพียงในท้องถิ่นนั้น ๆ โดยสัญญาณเรียกขานนั้นอาจจะมีการเหมือนหรือคล้ายคลึงกันในต่างเมือง หรือในประเทศอื่น

ในกรณีของสถานีที่มีการออกอากาศและมีผลผูกพันตามกฎหมาย มักจะใช้สัญญาณเรียกขานที่อ้างอิงตามสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (ITU) ซึ่งสามาระบอกข้อมูลเบื้องต้นของสถานีได้จากสัญญาณเรียกขานและเป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ อาทิ สัญญาณเรียกขานในการออกอากาศวิทยุคลื่นสั้น

วิทยุการบิน
-----------

อดีตเครื่องบินโดยสารของการบินไทย "ลพบุรี" มีสัญญาณเรียกขาน HS-TDH ติดอยู่บริเวณลำตัวและใต้ปีก
### การบินพลเรือน

สัญญาณเรียกขานในระบบวิทยุการบิน จะแบ่งรหัสเป็น 2 ชุด ชุดแรกระบุว่าเครื่องนั้นจดทะเบียนในประเทศไหน ชุดที่สองคือหมายเลขทะเบียนหรือรหัสของเครื่องบิน โดยระหว่างตัวเลขทั้งสองชุด ซึ่งสามารถประกอบได้ทั้งตัวอักษรภาษาอังกฤษและตัวเลข จะมีเครื่องหมายขีดคั่นตรงกลางหรือไม่มีก็ได้ ซึ่งในการเรียกขานนั้นจะเรียกขานรวมกันจากรหัสทั้งสองชุด

### การบินทหาร

สัญญาณเรียกขานของอากาศยานทหาร จะใช้เป็นรหัสตัวเลข หรือชื่อเรียกตามฝูงบินที่สังกัด ตามด้วยหมายเลขเครื่องภายในฝูงบิน นอกจากนี้ในนักบินเครื่องบินขับไล่อาจจะมีสัญญาณเรียกขานเป็นของตนเองก็ได้

ตัวอย่างสัญญาณเรียกขานอากาศยานทหาร

* MM62303 เป็นสัญญาณเรียกขานของเครื่องบิน Gulfstream G550 AEW กองทัพอากาศอิตาลี
* 734 เป็นสัญญาณเรียกขานของเครื่องบิน Lockheed KC-130H Hercules กองทัพอากาศสิงห์โปร
* 16-20821 เป็นสัญญาณเรียกขานของเฮลิคอปเตอร์ Sikorsky UH-60M Blackhawk กองทัพบกสหรัฐ
* Japan เป็นสัญญาณเรียกขานของ นาวาอากาศตรี ศิธา ทิวารี ขณะยังประจำการเป็นนักบินเครื่องบินขับไล่ในกองทัพอากาศไทย

วิทยุการเดินเรือ
----------------

บทความหลัก: สัญญาณเรียกขานทางทะเล
ในการเดินเรือ สัญญาณเรียกขานจะถูกใช้ในการติดต่อสื่อสารกับสำนักงานควบคุมการจราจรและความปลอดภัยทางทะเลของประเทศนั้น ๆ ผ่านทางคลื่นวิทยุสื่อสารย่าน VHF ซึ่งประเทศไทยกำกับดูแลโดยกรมเจ้าท่า โดยใช้อักษรขึ้นต้นตามข้อกำหนดของสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ บางครั้งอาจพบเห็นการใช้ธงประมวลสากลในการแจ้งสัญญาณเรียกขานเรือของตนในเรือรบ

ตัวอย่างสัญญาณเรียกขานประจำเรือพลเรือน

* MGY เป็นสัญญาณเรียกขานของเรือไททานิค

เรือหลวงนเรศวรมีสัญญาณเรียกขานว่า HSME
ตัวอย่างสัญญาณเรียกขานประจำเรือรบ

* NCVV เป็นสัญญาณเรียกขานของ เรือยูเอสเอส คาร์ล วินสัน
* NMTZ เป็นสัญญาณเรียกขานของ เรือยูเอสเอส นิมิตซ์ (CVN-68)

นอกจากนี้ยังมีการรายงานสภาพอากาศทางทะเลผ่านสถานีรายงานของแต่ละประเทศทั่วโลก ผ่านระบบ Radiofax หรือรู้จักกันในชื่อ HF fax เป็นการส่งสัญญาณภาพผ่านคลื่นความถี่วิทยุย่าน HF

วิทยุสมัครเล่น
--------------

บทความหลัก: วิทยุสมัครเล่น
สำหรับกิจการวิทยุสมัครเล่นนั้น ตามกฎข้อบังคับของสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (ITU) มาตรา 19 บทจำเพาะข้อที่ 19.68 และ 19.69 กำหนดให้ใช้คำนำหน้าสัญญาณเรียกขานของประเทศไม่เกิน 2 ตัวอักษรแล้วตามด้วยตัวเลขหรือตัวอักษรที่กำหนดโดยหน่วยงานกำกับดูแลในแต่ละประเทศซึ่งจะต้องไม่ซ้ำกันและจะต้องผ่านการจัดสรรอย่างเป็นระบบ

ในบางประเทศ นักวิทยุสมัครเล่นสามารถที่จะเลือกที่จะกำหนดสัญญาณเรียกขานเฉพาะของตัวเองได้โดยต้องเป็นไปตามกฎหมายของท้องถิ่น ซึ่งมีทั้งในรูปแบบที่ต้องเสียค่าธรรมเนียมในบางประเทศ และไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมในบางประเทศเช่นกัน ซึ่งในสหรัฐอเมริกาในอดีตจะต้องเสียค่าธรรมเนียม แต่ภายหลังถูกยกเลิกการเก็บค่าธรรมเนียมในเดือนกันยายน พ.ศ. 2558

การออกอากาศของนักวิทยุสมัครเล่นในการแข่งขัน โดยมีป้ายสัญญาณเรียกขานวางอยู่บนเครื่องรับส่งวิทยุ
### รูปแบบของสัญญาณเรียกขาน

รูปแบบของสัญญาณเรียกขานของกิจการวิทยุสมัครเล่นนั้น ประกอบไปด้วย 3 ส่วนหลักด้วยกันคือ คำนำหน้า ตัวเลขแยก และส่วนต่อท้าย 

* *ส่วนนำหน้า* จะประกอบไปด้วยตัวอักษรหรือตัวเลขจำนวนไม่เกิน 2 หลัก
* *ตัวเลขแยก* ประกอบไปด้วยตัวเลขตั้งแต่ 0 ถึง 9
* *ส่วนต่อท้าย* ประกอบไปด้วยทั้งตัวเลขและอักษร ไม่เกิน 4 หลัก ซึ่งปกติจะเป็นตัวอักษร

ตัวอย่างรูปแบบของสัญญาณเรียกขานในแต่ละประเทศ

| สัญญาณเรียกขาน | ส่วนนำหน้า (กำหนดโดย ITU) | ตัวเลขแยก | ส่วนต่อท้าย | ประเภทรูปแบบ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| K4X | K | 4 | X | รูปแบบ 1×1 กิจกรรมพิเศษแบบจำกัดเวลา (สหรัฐ) |
| B2AA | B | 2 | AA | รูปแบบ 1×2 (จีน) |
| N2ASD | N | 2 | ASD | รูปแบบ 1×3 (สหรัฐอเมริกา) |
| A22A | A2 | 2 | A | รูปแบบ 2×1 (บอตสวานา) |
| I20000X | I | 2 | 0000X | รูปแบบ 1×5 กิจกรรมพิเศษ (อิตาลี) |
| 4X4AAA | 4X | 4 | AAA | รูปแบบ 2×3 (อิสราเอล) |
| 3DA0RS | 3DA | 0 | RS | รูปแบบ 3×2 (เอสวาตีนี) |
| E23FSY | E2 | 3 | FSY | รูปแบบ 2×3 (ไทย) |

### ประเภทรูปแบบสัญญาณเรียกขาน

โดยทั่วไปแล้ว สัญญาณเรียกขานของวิทยุสมัครเล่นจะเป็นรูปแบบใดรูปแบบหนึ่งดังต่อไปนี้ โดยกำหนดให้

* *P* - คืออักษรนำหน้า มีทั้งอักษรตัวเดียว และสองตัว อาจจะเป็นหลักหนึ่งเป็นอักษรอีกหลักเป็นตัวเลข หรือเป็นอักษรทั้งสองตัว โดยเป็นไปตามที่ ITU กำหนด
* *N* - คือตัวเลขหลักเดียว ที่แยกส่วนนำหน้าและส่วนต่อท้ายออกจากกัน (ใช้หมายเลขตั้งแต่ 0 ถึง 9) และมักใช้ Ø สัญลักษณ์ศูนย์แบบตัดขวางแทนเลขศูนย์เพื่อแยกกับอักษรตัวโอ
* *S* - คืออักษรต่อท้าย (ตัวอักษรหรือตัวเลข โดยอักษรตัวสุดท้ายต้องเป็นตัวอักษร) โดยทั่วไปจะใช้ตัวอักษรในอักษรต่อท้าย เพื่อหลีกเลี่ยงความสับสนกับตัวเลขแยก

โดยประเภทรูปแบบมักจะเป็นรูปแบบใดรูปแบบหนึ่งดังต่อไปนี้

*PNS*, รูปแบบสัญญาณเรียกขาน 1×1
มักถูกกำหนดสำหรับการออกอากาศในกิจกรรมพิเศษ โดยอักษรตัวแรก และตัวสุดท้ายเป็นหลักเดียว ซึ่งคำนำหน้าสามารถใช้ได้เฉพาะอักษร B, F, G, I, K, M, N, R หรือ W
*PPNS*, รูปแบบสัญญาณเรียกขาน 2×1
คำนำหน้าอาจจะเป็น *อักษร-อักษร* *อักษร-ตัวเลข* หรือ *ตัวเลข-อักษร*
สำหรับสัญญาณเรียกขานที่ประกอบไปด้วย ตัวอักษร ตัวเลข 2 หลัก และอักษร จะเป็นรูปแบบสัญญาณเรียกขาน 2×1 เสมอ
สำหรับสัญญาณเรียกขานที่ประกอบไปด้วย *อักษร-ตัวเลข-ตัวเลข-อักษร* ถ้าตัวอักษรตัวแรกไม่ใช่ B, F, G, I, K, M, N, R หรือ W จะเป็นรูปแบบสัญญาณเรียกขาน 2×1
*PNSS*, รูปแบบสัญญาณเรียกขาน 1×2
ในรูปแบบนี้ คำนำหน้าจะเป็นตัวอักษรเสมอ โดยส่วนต่อท้ายจะเป็นตัวอักษรเสมอเพื่อป้องกันการสับสนกับรูปแบบ 2×1
สำหรับสัญญาณเรียกขานที่ประกอบไปด้วย *อักษร-ตัวเลข-ตัวเลข-อักษร* ถ้าตัวอักษรตัวแรกเป็น B, F, G, I, K, M, N, R หรือ W จะเป็นรูปแบบ 1×2
*PNSSS*, รูปแบบสัญญาณเรียกขาน 1×3
มีข้อควรระวังเช่นเดียวกับรูปแบบ 1×2 เพื่อป้องกันความสับสนกับรูปแบบ 2×2
*PPNSS*, รูปแบบสัญญาณเรียกขาน 2×2
มีข้อควรระวังเช่นเดียวกับรูปแบบ 2×1 เพื่อป้องกันความสับสนกับรูปแบบ 1×3
*PPNSSS*, รูปแบบสัญญาณเรียกขาน 2×3
เป็นรูปแบบที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในการใช้งาน
*PPNSSSS*, รูปแบบสัญญาณเรียกขาน 2×4 หรือมากกว่านั้น
อักษรต่อท้าย 4 หลักหรืออาจจมากกว่า ถูกกำหนดโดยบางประเทศ เพื่อข้อกำหนดพิเศษ อาทิ สำหรับขั้นพิเศษของนักวิทยุ สำหรับกิจกรรมพิเศษ
*PPPNSS* หรือ *PPPNSSS*, 3×2, 3×3 ขึ้นไป
ถูกกำหนดขึ้นเมื่ออักษรนำหน้า 2 หลักไม่เพียงพอที่จะใช้กำหนดเป็นส่วนนำหน้าที่กำหนดให้ประเทศนั้น ๆ อาทิ ประเทศฟิจิ (3DN–3DZ) ประเทศเอสวาตีนี (3DA–3DM)

ดูเพิ่ม
-------

* การออกเสียงตัวอักษรของการสื่อสารวิทยุ
* สัญญาณเรียกขานทางทะเล

อ้างอิง
-------


1. 1 2  "AM FM TV Call-Signs". *www.dxinfocentre.com*.
2. ↑  "Radio Thailand". *nbt1.prd.go.th*.
3. ↑  "Radio Thailand WS". *Radioth.net*.
4. ↑  "Shortwave Call-Signs". *www.dxinfocentre.com*.
5. ↑  "[เด็กการบิน] จะรู้ได้ยังไงว่า เครื่องบินมาจากประเทศใด?". *www.blockdit.com*.`{{cite web}}`: CS1 maint: url-status (ลิงก์)
6. ↑  ""นักบิน F16"คนที่4 ที่ จะได้เป็น "ผบ.ทอ."". *LLpch.news - LapLuangPrangChannel.com*. 2021-09-02.
7. ↑  Flightradar24. "MM62303 Live Flight Tracker - Real-Time Flight Tracker Map". *Flightradar24* (ภาษาอังกฤษ).`{{cite web}}`: CS1 maint: url-status (ลิงก์)
8. ↑  Flightradar24. "734 Live Flight Tracker - Real-Time Flight Tracker Map". *Flightradar24* (ภาษาอังกฤษ).`{{cite web}}`: CS1 maint: url-status (ลิงก์)
9. ↑  Flightradar24. "16-20821 Live Flight Tracker - Real-Time Flight Tracker Map". *Flightradar24* (ภาษาอังกฤษ).`{{cite web}}`: CS1 maint: url-status (ลิงก์)
10. ↑  "เจาะขุมกำลัง 'เพื่อนปุ่น-ป็อป' ผงาดคุม 'กองทัพ'". *Spacebar*.
11. ↑  "Ship RTN SHIP 421 (Military Ops) Registered in Thailand - Vessel details, Current position and Voyage information - IMO 0, MMSI 567015500, Call Sign HSME". *MarineTraffic.com* (ภาษาอังกฤษ).
12. ↑  lui\_gough (2019-01-27). "Radiofax: HSW64 (Weather Forecast Division, Thai Meteorological Department)". *Gough's Tech Zone* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน).
13. ↑  "ARTICLE 19 Identification of stations, Section III –  Formation of call signs" (PDF). สืบค้นเมื่อ 2010-06-21.
14. ↑  "Common Filing Task: Obtaining Vanity Call Sign". *FCC.gov*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2007-08-27. สืบค้นเมื่อ 2007-06-02.
15. ↑  "Vanity Call Sign Fees". *ARRL*. สืบค้นเมื่อ 27 August 2015.
16. ↑  "Amateur Call Sign Systems". *Federal Communications Commission* (ภาษาอังกฤษ). 2016-09-28.