**นกกระติ๊ดตะโพกขาว** (อังกฤษ: White-rumped Munia; ชื่อวิทยาศาสตร์: *Lonchura striata*) *เป็นนกขนาดเล็กอยู่ในอันดับนกเกาะคอน ในวงศ์นกกระติ๊ด มีลักษณะทั่วไปคล้ายนกฟินช์ (Fringillidae) หรือนกกระจอก (Passeridae)*

มีถิ่นกำเนิดในทวีป เอเชีย เขตร้อน และบางเกาะที่อยู่ติดกัน ได้รับการนำเข้าเป็นนกเลี้ยงในบางส่วนของ ประเทศญี่ปุ่น ลูกผสมที่ได้รับการเลี้ยงในกรง อาจเรียกชื่อเป็น *นกฟินช์สังคม* หรือ *เบงกาเลสฟินช์* พบได้ทั่วโลกในฐานะสัตว์เลี้ยง และเป็นสิ่งมีชีวิตตัวแบบในการศึกษาพฤติกรรมทางชีววิทยา

อนุกรมวิธาน
-----------

ในปี ค.ศ. 1760 Mathurin Jacques Brisson นักสัตววิทยาชาวฝรั่งเศสได้รวม นกกระติ๊ดตะโพกขาวไว้ในหนังสือ *Ornithologie* โดยอาศัยตัวอย่างที่เขาเชื่อว่าเก็บมาจาก Isle de Bourbon (ในเรอูนียง) ซึ่งปัจจุบันสันนิษฐานว่ามาจากประเทศศรีลังกา โดยใช้ชื่อภาษาฝรั่งเศส *Le gros-bec de l'Isle de Bourbon* และภาษาละติน *Coccothraustes Borbonica*  แม้ว่า Brisson จะบัญญัติชื่อภาษาละติน แต่ไม่สอดคล้องกับระบบทวินาม และไม่ได้รับการยอมรับจากคณะกรรมาธิการระหว่างประเทศว่าด้วยระบบการตั้งชื่อทางสัตววิทยา ในปี ค.ศ. 1766 คาโรลัส ลินเนียส นักธรรมชาติวิทยาชาวสวีเดนได้ปรับปรุงชื่อทวินามของนกกระติ๊ดตะโพกขาวในหนังสือ*ระบบธรรมชาติ* (*Systema Naturae*) ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 12 ซึ่งรวมไว้กับการเพิ่มชื่อสิ่งมีชีวิต 240 ชนิดที่ Brisson จำแนกไว้ก่อนหน้า และลินเนียสให้คำอธิบายสั้น ๆ ของชื่อทวินามคือ *Loxia striata* และอ้างถึงงานของ Brisson ชื่อเฉพาะ *striata* เป็นภาษาละตินสำหรับความหมาน "เป็นริ้ว (striated)"  ปัจจุบันสายพันธุ์นี้ถูกจัดให้อยู่ในสกุล *Lonchura* ซึ่งได้รับการแนะนำโดยนักธรรมชาติวิทยาชาวอังกฤษ William Henry Sykes ในปี พ.ศ. 2375 

มี 6 สายพันธุ์ย่อย ดังนี้ 

* *L. s. acuticauda* (Hodgson, 1836) − อนุทวีปอินเดียทางตอนเหนือ อาศัยต่ำกว่าความสูงเหนือระดับน้ำทะเล 1,500 เมตร รวมทั้งในส่วนเชิงเขาหิมาลัยของภูฏาน และเนปาล ต่อไปยังภูมิภาค Dehradun ของอุตตราขัณฑ์ ของอินเดีย ตลอดจนบังกลาเทศไปจนถึงอินโดจีนตอนเหนือ มีสีน้ำตาลด้านบนนยกเว้นบนใบหน้าและ ปลายปีก และลายคาดด้านล่างช่วงคอ

* *L. s. striata* (Linnaeus, 1766) − อนุทวีปอินเดียตอนใต้ และศรีลังกา มีสีน้ำตาลช็อคโกแลตด้านบน สีขาวด้านล่าง

* *L. s. fumigata* (Walden, 1873) − หมู่เกาะอันดามัน
* *L. s. semistriata* (Hume, 1874) − พบในหมู่เกาะนิโคบาร์
* *L. s. subsquamicollis* (Baker, ECS, 1925) − คาบสมุทรมาเลย์ถึงอินโดจีนตอนใต้
* *L. s. swinhoei* (Cabanis, 1882) − ในฝั่งตะวันออกและตอนกลางของเกาะไต้หวัน

นกกระติ๊ดตะโพกขาวลูกผสมที่เลี้ยงในกรงเรียกว่า นกฟินช์สังคม (*Lonchura striata domestica)* ที่มีบางแหล่งข้อมูลอ้างว่ามี *L. s striata* เป็นต้นวงศ์วิวัฒนาการ โดยทฤษฎีอื่น ๆ อาจระบุว่ามีส่วนวิวัฒนาการร่วมจากนกกระติ๊ดคอขาว นกกระติ๊ดตะโพกขาวลูกผสมนี้ (นกฟินช์สังคม) มีชื่อเรียกอื่นเช่น นกกะทิญี่ปุ่น และลูกผสมอื่น ๆ ที่มีขนนกหลากหลายรูปแบบ เหล่านี้ได้รับการคัดสายพันธุ์โดยนักเลี้ยงนกใน ญี่ปุ่น

ลักษณะทางชีววิทยา
-----------------

วงสีขาวบนตะโพกของ นกกระติ๊ดตะโพกขาว และมีลายขีดเล็ก ๆ สีขาวแทรกในสีน้ำตาลบริเวณหัว
ลักษณะทั่วไป นกกระติ๊ดตะโพกขาวมีลำตัวยาวประมาณ 10 ถึง 11 เซนติเมตร ตัวเต็มวัยมีจะงอยปากเป็นรูปกรวย หนา สีเทาคล้ายตะกั่ว 

ตัวเต็มวัย ลำตัวส่วนบนมีขนสีน้ำตาลเข้ม มีลายขีดเล็ก ๆ สีขาว อกสีน้ำตาลอ่อนกว่าและมีลายเกล็ดสีเนื้อ ตะโพก (ช่วงใต้ปีก-เหนือหาง) เป็นวงสีขาว ท้องสีขาวมีลายขีดสีเข้มไม่เด่นชัด หางสีดำ ปลายหางแหลม ขนห่างคู่กลางยื่นยาวกว่าขนหางคู่อื่น ๆ 

มีความแตกต่างระหว่างชนิดย่อย นกทั้งสองเพศคล้ายคลึงกัน โดยทั่วไปตัวผู้มีศีรษะและจะงอยปากที่ใหญ่กว่า

พฤติกรรม
--------

รังเป็นรูปทรงกลม
### การผสมพันธุ์

ฤดูผสมพันธุ์อยู่ในช่วงฤดูร้อนต่อฤดูฝน เดือนเมษายนถึงเดือนมิถุนายน นกกระติ๊ดตะโพกขาวจะจับคู่ทำรังวางไข่ แต่ถ้าอุดมสมบูรณ์ก็สามารถทำรังวางไข่ได้ตลอดปี นกตัวผู้บางตัวอาจจับคู่ทำรังได้มากกว่า 1 รัง ในฤดูเดียวกัน ทำรังตามไม้พุ่ม ต้นไม้ที่มีกิ่งรก กอหญ้ารกหรือไม้เลื้อยที่ค่อนข้างรก เช่น ต้นเฟื่องฟ้า รังเป็นรูปทรงกลมมีทางเข้าออกด้านข้าง สูงจากพื้นดิน 2-6 เมตร ทำจากใบไม้ ใบหญ้า ดอกหญ้า ขนนก โดยนำวัสดุสร้างรังมากองรวมกันตามง่ามไม้ อาจรองรังด้วยขนนก ดอกหญ้า หรือวัสดุอื่นๆ รังนกกระจาบ

วางไข่ครอกละ 5-6 ฟอง เปลือกไข่สีขาว ขนาด 11.2 x 17.4 มม. พ่อแม่นกช่วยกันทำรัง ใช้เวลาฟักไข่ 11-12 วัน และเลี้ยงลูกอ่อนในรัง 14-15 วัน ลูกนกออกจากรังก็จะรวมฝูงกับลูกนกจากครอบครัวอื่นหรือรวมฝูงกับพ่อแม่

ถิ่นที่อยู่อาศัยและการกระจายพันธุ์
----------------------------------

นกกระติ๊ดตะโพกขาว มีถิ่นที่อยู่ทั่วไปตั้งแต่ อนุทวีปอินเดีย ไปจนถึง ประเทศจีนทางตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงเกาะไต้หวัน และ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ไปจนถึง สุมาตรา มักพบตามป่ารุ่น ป่าละเมาะ ทุ่งหญ้า ทุ่งโล่ง และแหล่งกสิกรรมต่าง ๆ พบเป็นคู่ ชอบอยู่เป็นฝูงใหญ่ เวลาบินออกหากินมักพบบินเกาะกลุ่มกัน ลักษณะคล้ายฝูงผึ้ง และบางครั้งก็มาพร้อมกับนกชนิดอื่น ๆ เช่น นกจาบดินอกลาย *(Pellorneum ruficeps)*

รังเป็นรูปทรงกลม หรือทรงโดมขนาดใหญ่ ทำจากใบหญ้า ฟาง ใบไม้ ดอกหญ้า ขนนก สร้างรังตามง่ามต้นไม้ พุ่มไม้ หรือกอหญ้า โดยทั่วไปแต่ละรังมีไข่ 3-8 ฟอง แต่ที่พบมากเฉลี่ยประมาณ 5-6 ฟอง ไข่สีขาว ระยะเวลาฟักไข่ 10-11 วัน นกกระติ๊ดตะโพกขาวยังรู้จักใช้รังร้างของ*นกจาบธรรมดา*ด้วย โดยทั่วไปนกกระติ๊ดตะโพกขาวมักทำรังใกล้บ้านคนเช่นเดียวกับนกกระติ๊ดขี้หมู (Scaly-breasted Munia) แต่เรามักพบเห็นได้ไม่บ่อยนัก นอกจากตอนรวมฝูงกันกินขุยไผ่หรือเมล็ดข้าวในนา เนื่องจากมันเป็นนกที่มีสีมอๆไม่สดใส และมีพฤติกรรมที่ค่อนข้างสันโดษ (ค่อนข้างขี้อาย) โดยมักอาศัยอยู่ในพงไม้ที่หนาแน่นมัน ไม่ค่อยเกาะนานๆในที่โล่งเหมือนนกกระติ๊ดขี้หมู จึงอาจไม่เป็นที่สังเกตได้ง่ายแม้ว่าจะมีประชากรเป็นจำนวนมากก็ตาม มักพบรังของนกกระติ๊ดตะโพกขาวใกล้น้ำ และยังสังเกตเห็นการกินสาหร่าย โดยสันนิษฐานว่าได้รับโปรตีนเสริมจากการกินสาหร่ายซึ่งมักพบในสายพันธุ์ *Spirogyra* ซึ่งเติบโตใน นาข้าว

ในประเทศไทย นกกระติ๊ดตะโพกขาว เป็นนกประจำถิ่น เป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตาม พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 สืบค้นเมื่อ 16 ธันวาคม 2563. และอาศัยในระดับความสูงไม่เกิน 1,830 เมตรจากน้ำทะเล

นกกระติ๊ดตะโพกขาวเป็นนกที่พบได้ทั่วไปและมีประชากรแพร่หลายในช่วงการกระจายพันธุ์ขนาดใหญ่ ดังนั้น IUCN จึงถือว่าเป็น "มีความเสี่ยงต่ำต่อการสูญพันธุ์" (LC) 

ในความเป็นจริง นกกระติ๊ดตะโพกขาวอาจกลายเป็น ศัตรูพืช ของข้าว ข้าวฟ่างลูกเดือย และธัญพืชอื่น ๆ ในแต่ละท้องถิ่น ในหมู่เกาะนิโคบาร์ นกกระติ๊ดตะโพกขาวชนิดย่อย แม้ว่ามีถิ่นการกระจายพันธุ์ที่จำกัด แต่สามารถปรับตัวเข้ากับการตั้งชุมชนของมนุษย์ได้ดี

ระเบียงภาพ
----------

* นกกระติ๊ดตะโพกขาว (Lonchura striata acuticauda) จากเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า Pangolakha ตอนล่างของสิกขิมตะวันออก ประเทศอินเดียนกกระติ๊ดตะโพกขาว (*Lonchura striata acuticauda*) จากเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า Pangolakha ตอนล่างของสิกขิมตะวันออก ประเทศอินเดีย
* นกกระติ๊ดตะโพกขาวจาก สิกขิม ประเทศอินเดียนกกระติ๊ดตะโพกขาวจาก สิกขิม ประเทศอินเดีย
* นกกระติ๊ดตะโพกขาวตัวเต็มวัย (L. s. acuticauda) ไซ้ขน หลังอาบน้ำ ที่Narendrapur ใกล้ กัลกัตตา รัฐเบงกอลตะวันตก ประเทศอินเดียนกกระติ๊ดตะโพกขาวตัวเต็มวัย (*L. s. acuticauda*) ไซ้ขน หลังอาบน้ำ ที่Narendrapur ใกล้ กัลกัตตา รัฐเบงกอลตะวันตก ประเทศอินเดีย
* ตัวเต็มวัยของสายพันธุ์ย่อยที่ไม่ปรากฏชื่อชนิดย่อย กำลังอาบน้ำตัวเต็มวัยของสายพันธุ์ย่อยที่ไม่ปรากฏชื่อชนิดย่อย กำลังอาบน้ำ
* นกกระติ๊ดตะโพกขาว อาจใช้รังนกกระจาบที่ถูกทิ้งร้าง ภาพถ่ายใกล้บังกาลอร์นกกระติ๊ดตะโพกขาว อาจใช้รังนกกระจาบที่ถูกทิ้งร้าง ภาพถ่ายใกล้บังกาลอร์
* คู่นก ในMangaon ประเทศอินเดียคู่นก ในMangaon ประเทศอินเดีย
* นกกระติ๊ดตะโพกขาว (白腰文鳥) ในเกาะไต้หวันนกกระติ๊ดตะโพกขาว (白腰文鳥) ในเกาะไต้หวัน

อ้างอิง
-------

1. ↑  {{url= |title=*Lonchura striata* |author=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013|ref=harv}}
2. 1 2  Paynter, Raymond A. Jr, บ.ก. (1968). *Check-list of birds of the world*. Vol. Volume 14. Cambridge, Massachusetts: Museum of Comparative Zoology. p. 373. `{{cite book}}`: `|volume=` has extra text (help)
3. ↑  Brisson, Mathurin Jacques (1760). *Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés* (ภาษาฝรั่งเศส และ ละติน). Vol. Volume 3. Paris: Jean-Baptiste Bauche. pp. 243–244, Plate 13 fig 4. `{{cite book}}`: `|volume=` has extra text (help) The two stars (\*\*) at the start of the section indicates that Brisson based his description on the examination of a specimen.
4. ↑  Allen, J.A. (1910). "Collation of Brisson's genera of birds with those of Linnaeus". *Bulletin of the American Museum of Natural History*. **28**: 317–335.
5. ↑  Linnaeus, Carl (1766). *Systema naturae : per regna tria natura, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis* (ภาษาละติน). Vol. Volume 1, Part 1 (12th ed.). Holmiae (Stockholm): Laurentii Salvii. p. 306. `{{cite book}}`: `|volume=` has extra text (help)
6. ↑  Jobling, J.A. (2018). del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J.; Christie, D.A.; de Juana, E. (บ.ก.). "Key to Scientific Names in Ornithology". *Handbook of the Birds of the World Alive*. Lynx Edicions. สืบค้นเมื่อ 4 May 2018.
7. ↑  Sykes, William Henry (1832). "Catalogue of birds of the raptorial and insessorial orders (systematically arranged,) observed in the Dukhun". *Proceedings of the Zoological Society of London*. **2** (18): 77–99 [94].
8. ↑  Gill, Frank; Donsker, David, บ.ก. (2018). "Waxbills, parrotfinches, munias, whydahs, Olive Warbler, accentors, pipits". *World Bird List Version 8.1*. International Ornithologists' Union. สืบค้นเมื่อ 2 May 2018.
9. ↑  Svanberg, Ingvar (2008). "Towards a cultural history of the Bengalese Finch (Lonchura domestica)". *Der Zoologische Garten*. **77** (5–6): 334–344. doi:10.1016/j.zoolgart.2008.05.003. ISSN 0044-5169.
10. ↑  กลุ่มงานข้อมูลสารสนเทศและการสื่อสาร สำนักงานจังหวัดนครสวรรค์ นกกระติ๊ดตะโพกขาว (White- rumped Munia) สืบค้นเมื่อ 16 ธันวาคม 2563.
11. 1 2  กลุ่มงานข้อมูลสารสนเทศและการสื่อสาร สำนักงานจังหวัดนครสวรรค์ นกกระติ๊ดตะโพกขาว (White- rumped Munia) สืบค้นเมื่อ 16 ธันวาคม 2563.
12. ↑  แพร่ข่าวออนไลน์ นกกระติ๊ดตะโพกขาว 30 เมษายน 2561.
13. ↑  Pillai, NG. "On the food of the Whitebacked Munia *Lonchura striata*". *Newsletter for Birdwatchers*. **7** (12): 6–7.
14. ↑  Pillai, N. G. (1968). "The greenalgae, Spirogyra sp. in the diet of the White-backedMunia, *Lonchura striata* (Linn.)". *J. Bombay Nat. Hist. Soc*. **65**: 490–491.
15. ↑  Avery, ML. "Diet and breeding seasonality of sharp-tailed munias, *Lonchura striata*, in Malaysia" (PDF). *Auk*. **97** (1): 160–166.
16. ↑  Bird of Thailand: Siam Avifauna.  สืบค้นเมื่อ 16 ธันวาคม 2563.
17. ↑  ธงชัย เปาอินทร์ นกกระติ๊ดตะโพกขาว
18. ↑  OKnation นกกระติ๊ดตะโพกขาว / White-rumped Munia (Lonchura striata) เก็บถาวร 2020-01-12 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน สืบค้นเมื่อ 16 ธันวาคม 2563.
19. ↑  BirdLife International (2012). "*Lonchura striata*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2012**. Retrieved 26 November 2013.CS1 maint: ref=harv (link)