จอมพล แปลก พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี ขณะตรวจสอบนักเรียน
จอมพล แปลก กล่าวสุนทรพจน์สนับสนุนกิจกรรมการเกษตร
**รัฐนิยม** เป็นแนวปฏิบัติทางวัฒนธรรมซึ่งคณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 9 (พ.ศ. 2481–2485) กำหนดแก่ประชาชนชาวไทย มุ่งหมายให้เป็นประเพณีนิยมของรัฐ ทำนองเดียวกับพระราชนิยมที่กำหนดขึ้นจากความนิยมส่วนพระองค์ของพระมหากษัตริย์สมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์

รัฐนิยมมีทั้งสิ้น 12 ฉบับ ฉบับแรกออกในวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2482 ซึ่งเป็นวันชาติ ฉบับสุดท้ายออกในวันที่ 28 มกราคม พ.ศ. 2485

ประวัติ
-------

คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 9 ซึ่งมีจอมพล แปลก พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรีนั้น มีนโยบายปรับปรุงประเทศให้ทันสมัยในลักษณะที่ไม่ทอดทิ้งประเพณีเดิม โดยเรียกว่า "การสร้างชาติ" และหนึ่งในวิธีการสร้างชาตินี้ คือ จัดระเบียบประเพณีบ้านเมืองเสียใหม่ ในปีที่ 2 ของการดำรงตำแหน่ง คณะรัฐมนตรีจึงออกประกาศในเรื่องนี้เป็นฉบับแรก เรียกว่า "รัฐนิยม" โดยออกในวันชาติ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2482 ในวันดังกล่าว จอมพล แปลก แถลงทางวิทยุว่า "รัฐนิยม คือ การปฏิบัติให้เป็นประเพณีนิยมที่ดีประจำชาติ เพื่อให้บุตรหลานอนุชนคนไทยเรายึดถือเป็นหลักปฏิบัติ รัฐนิยมนี้มีลักษณะและละม้ายคล้ายคลึงกับจรรยมารยาทของอารยชนจะพึงประพฤติ" และหลวงวิจิตรวาทการ (วิจิตร วิจิตรวาทการ) รัฐมนตรีในคณะเดียวกัน ยังแถลงว่า "เรื่องรัฐนิยมได้กำเนิดขึ้นมาจากความวิตกหมกมุ่นของนายกรัฐมนตรีในปัญหาสำคัญอันเกี่ยวแก่ประเทศชาติ คือ ปัญหาที่คิดจะทำคนไทยให้เป็นไทยจริง ๆ โดยชั้นต้น คือ ให้คนไทยสามารถดำรงตนอยู่โดยอิสระ ขั้นที่สอง ก็คือ ฟื้นฟูวัฒนธรรมไทยให้ชาวไทยได้รับความยกย่องจากนานาชาติ"

การกำหนดรัฐนิยมนั้นดำเนินการโดยตั้งคณะกรรมการชื่อว่า "คณะกรรมการรัฐนิยม" มีหลวงวิจิตรวาทการนั้นเองเป็นประธาน และมีหน้าที่ร่างรัฐนิยมต่าง ๆ ขึ้นตามความต้องการของรัฐบาล

รัฐบาลเลือกออกรัฐนิยมในรูปแบบประกาศเชิญชวน มากกว่าออกเป็นกฎหมายบังคับ เนื่องจากเห็นว่า "ไม่สมควรที่จะออกกฎหมายบีบบังคับราษฎรในระยะแรก ๆ เพราะอาจจะไม่ได้ผลเท่าที่ควรถ้าจะต้องใช้วิธีบังคับ แต่การที่ค่อยเป็นค่อยไปโดยให้ราษฎรได้ซึมซับแนวปฏิบัติรัฐนิยมไปทีละน้อย น่าจะกลายเป็นลักษณนิสัยของประชาชนชาวไทยไปได้ในที่สุด" ในเรื่องนี้ หลวงวิจิตรวาทการอธิบายว่า "หน้าที่ของรัฐบาล...เป็นหน้าที่ที่ก่อสร้างความถาวรวัฒนาให้แก่ประเทศชาติ... แต่การสร้างความถาวร กับการสร้างความวัฒนานั้น วิธีการไม่เหมือนกัน การสร้างความถาวรอาจอาศัยกฎหมายได้ แต่การสร้างความวัฒนานั้นไม่สะดวกที่จะใช้กฎหมาย รัฐบาลจึ่งได้จัดให้มีระเบียบการอันหนึ่งขึ้น เรียกว่า รัฐนิยม รัฐนิยมมีลักษณะเช่นเดียวกับพระราชนิยมในสมัยก่อน ผิดกันแต่ว่า พระราชนิยมเป็นมติของพระมหากษัตริย์พระองค์เดียว ส่วนรัฐนิยมเป็นมติของรัฐซึ่งตั้งขึ้นโดยอนุโลมตามมติมหาชนเป็นประเพณีนิยมประจำชาติ"

ในโอกาสถัด ๆ มา ก็ได้ออกรัฐนิยมฉบับอื่น ๆ อีกตามลำดับ จนสิ้นอายุคณะรัฐมนตรีใน พ.ศ. 2485 จึงมีรัฐนิยมทั้งสิ้น 12 ฉบับ

รัฐนิยม
-------


วิกิซอร์ซมีเอกสารต้นฉบับในเรื่องนี้: ***รัฐนิยม***

รัฐนิยมมีทั้งสิ้น 12 ฉบับ เริ่มตั้งแต่ พ.ศ. 2482 จนถึง พ.ศ. 2485 ในปีแรกนั้นออกมากถึง 6 ฉบับ แต่ในปีถัด ๆ มา ลดลงเรื่อย ๆ รัฐนิยมทั้ง 12 ฉบับมีดังนี้

| ฉบับที่ | ลงวันที่ | เรื่อง | อ้างอิง |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 24 มิถุนายน พ.ศ. 2482 | รัฐนิยมใช้ชื่อประเทศ ประชาชน และสัญชาติ |  |
| 2 | 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2482 | การป้องกันภัยที่จะบังเกิดแก่ชาติ |  |
| 3 | 2 สิงหาคม พ.ศ. 2482 | การเรียกชื่อชาวไทย |  |
| 4 | 8 กันยายน พ.ศ. 2482 | การเคารพธงชาติ เพลงชาติ และเพลงสรรเสริญพระบารมี |  |
| 5 | 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2482 | ให้ชาวไทยพยายามใช้เครื่องอุปโภคบริโภคที่มีกำเนิดหรือทำขึ้นในประเทศไทย |  |
| 6 | 10 ธันวาคม พ.ศ. 2482 | ทำนองและเนื้อร้องเพลงชาติ |  |
| 7 | 21 มีนาคม พ.ศ. 2482 | ชักชวนให้ชาวไทยร่วมกันสร้างชาติ |  |
| 8 | 26 เมษายน พ.ศ. 2483 | เพลงสรรเสริญพระบารมี |  |
| 9 | 24 มิถุนายน พ.ศ. 2483 | ภาษาและหนังสือไทยกับหน้าที่พลเมืองดี |  |
| 10 | 15 มกราคม พ.ศ. 2484 | การแต่งกายของประชาชนชาวไทย |  |
| 11 | 8 กันยายน พ.ศ. 2484 | กิจประจำวันของคนไทย |  |
| 12 | 28 มกราคม พ.ศ. 2485 | การช่วยเหลือคุ้มครองเด็ก คนชรา หรือคนทุพพลภาพ |  |
|

ผลสืบเนื่อง
-----------

รัฐนิยมมีลักษณะเป็นแนวปฏิบัติ มิใช่เป็นข้อบังคับ และไม่มีบทลงโทษสำหรับผู้ฝ่าฝืน ทำให้ไม่ได้รับความร่วมมือและไม่ประสบผลสำเร็จเท่าใดนัก คณะรัฐมนตรีชุดถัดมา คือ คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 10 (พ.ศ. 2485–2487) ซึ่งมีจอมพล แปลก เป็นนายกรัฐมนตรีดังเดิม จึงหันไปผลักดันนโยบายสร้างชาติผ่านการออกกฎหมายบังคับแทน คือ พระราชบัญญัติวัฒนธรรมแห่งชาติ พุทธศักราช 2485 ซึ่งวางโทษทางอาญาสำหรับผู้ฝ่าฝืน นำไปสู่การถกเถียงอย่างกว้างขวางในสภาผู้แทนราษฎร โดยเฉพาะจากสมาชิกสภาผู้ไม่เห็นด้วยกับการบีบบังคับ เมื่อสิ้นคณะรัฐมนตรีดังกล่าวแล้ว จึงมีการยกเลิกบทบังคับหลายประการที่ได้ประกาศใช้ไป และเมื่อประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ คือ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2492 จึงกำหนดไว้ในมาตรา 66 ว่า "รัฐพึงรักษาไว้ซึ่งวัฒนธรรมประจำชาติ แต่ต้องไม่กระทำโดยวิธีการอันเป็นการบังคับฝืนใจบุคคล"

ในสมัยหลัง
----------

คณะรักษาความสงบแห่งชาติ คณะทหารซึ่งขึ้นสู่อำนาจด้วยการก่อรัฐประหารใน พ.ศ. 2557 ได้พยายามจัดระเบียบทางวัฒนธรรมทำนองเดียวกัน ผ่านการกำหนด "ค่านิยมของคนไทย 12 ประการ" และกำหนดให้นักเรียนไทยท่องจำค่านิยมนี้ทุกวันในระหว่างพิธีเคารพธงชาติตอนเช้าและในชั้นเรียน

ดูเพิ่ม
-------

* ประเทศไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง
* รำวง
* ภาษาไทยสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม
* ลัทธิข้อยกเว้นไทย
* การแผลงเป็นไทย

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  เปรมา สัตยาวุฒิพงศ์ (2009). "รัฐนิยม: เอกสารสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม". *100 เอกสารสำคัญ: สรรพสาระประวัติศาสตร์ไทย ลำดับที่ 1*. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย: 251–318. ISBN 978-616-7070-03-2.
2. 1 2  "ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 24 มิถุนายน 2482". *ราชกิจจานุเบกษา*. **56**: 810. 1939-06-24.
3. 1 2  "ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 28 มกราคม 2485". *ราชกิจจานุเบกษา*. **59** (8): 331. 1942-02-03.
4. 1 2 3 4 5  ณรงค์ พ่วงพิศ (2002). "การประกาศใช้รัฐนิยมในสมัยรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม (พ.ศ. 2481–2487)". *วารสารประวัติศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ*: 20–44.
5. ↑  "ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 3 กรกฎาคม 2482". *ราชกิจจานุเบกษา*. **56**: 1010. 1939-07-10.
6. ↑  "ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 2 สิงหาคม 2482". *ราชกิจจานุเบกษา*. **56**: 1281. 1939-08-07.
7. ↑  "ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 8 กันยายน 2482". *ราชกิจจานุเบกษา*. **56**: 810. 1939-09-09.
8. ↑  "ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 1 พฤศจิกายน 2482". *ราชกิจจานุเบกษา*. **56**: 2359. 1939-11-06.
9. ↑  "ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 10 ธันวาคม 2482". *ราชกิจจานุเบกษา*. **56**: 2653. 1939-12-10.
10. ↑  "ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 21 มีนาคม 2482". *ราชกิจจานุเบกษา*. **56**: 3641. 1940-03-21.
11. ↑  "ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 26 เมษายน 2483". *ราชกิจจานุเบกษา*. **56**: 78. 1940-04-30.
12. ↑  "ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 24 มิถุนายน 2483". *ราชกิจจานุเบกษา*. **57**: 151. 1940-06-24.
13. ↑  "ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 15 มกราคม 2484". *ราชกิจจานุเบกษา*. **58**: 113. 1941-01-21.
14. ↑  "ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 8 กันยายน 2484". *ราชกิจจานุเบกษา*. **58**: 1132. 1941-09-09.
15. ↑  "รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2492". *ราชกิจจานุเบกษา*. **66** (17): 1–80. 1949-03-23.
16. ↑  "ค่านิยมหลักของคนไทย 12 ประการ ตามนโยบายของ คสช". *อบต. ซับสมบูรณ์*. 2015.
17. ↑  "Students to recite '12 core values' of the nation daily". *nationthailand* (ภาษาอังกฤษ). 2014-09-17. สืบค้นเมื่อ 2021-12-06.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


วิกิซอร์ซมีเอกสารต้นฉบับในเรื่องนี้: ***รัฐนิยม***

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **รัฐนิยม**