**เพลงบอก**  คือการแสดงชนิดหนึ่งของไทย เป็นการละเล่นอย่างหนึ่งของชาวปักษ์ใต้บริเวณจังหวัดภาคใต้ตอนบนและตอนล่าง อันได้แก่ ชุมพร สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช ตรัง พัทลุง และสงขลา นิยมเล่นในวันตรุษสงกรานต์ เป็นการบอกข่าวของชาวบ้านทุกละแวกให้ทราบว่าใกล้ถึงปีใหม่แล้ว หรือเป็นการบอกเล่าเรื่องราวข่าวสารต่าง ๆ เช่นบอกข่าวเชิญไปทำบุญตามเหตุการณ์ ต่าง ๆ เรียกได้ว่า เพลงบอกเป็นความเชื่อทางวัฒนธรรมทางจิตใจอย่างหนึ่งของชาวใต้ซึ่งคู่กับชาวบ้านมานานตั้งแต่โบราณ และสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน

นครศรีธรรมราชได้ชื่อว่า เป็นจังหวัดที่มีนักเล่นเพลงบอกมากที่สุดทั้งในอดีตและปัจจุบัน จนได้รับสมญานามว่า เมืองเพลงบอก นอกจากมีนักเล่นเพลงบอกเป็นจำนวนมากแล้ว นักเล่นเพลงบอกที่มีชื่อเสียงโด่งดังเป็นที่รู้จักและได้รับความนิยมชมชอบว่ามีฝีปากคมคายเป็นที่ดีเยี่ยมส่วนใหญ่มีภูมิลำเนาอยู่ที่จังหวัดนครศรีธรรมราช

เพลงบอกจะแต่งเป็นบทกลอน มีฉันทลักษณ์เป็นแบบฉบับของตนเอง ส่วนมากกลอนหนึ่งบทจะประกอบด้วย ๔ วรรค สามวรรคแรกจะมีวรรคละ ๖ คำ ส่วนวรรคสุดท้ายจะมี ๔ คำ เพลงบอกจะต้องมีลูกคู่คอยร้องรับ ซึ่งเพลงบอกคณะหนึ่ง ๆ จะมีลูกอย่างน้อย ๒ คน หรือมากสุดไม่เกิน ๔ คน และเครื่องดนตรีที่ใช้ประกอบการขับร้องเพลงบอกมี ๒ ชนิด คือ ฉิ่ง ๑ คู่ และกรับ ๑ คู่

ปัจจุบันนี้เพลงบอกนอกจากจะนิยมเล่นกันในวันสงกรานต์แล้วยังนิยมเล่นในงานสำคัญต่าง ๆ เช่น งานผูกพัทธสีมา งานศพ งานบวชนาค งานทำบุญขึ้นบ้านใหม่ งานแห่พระ งานประจำปีของวัด งานทอดกฐินผ้าป่าต่าง ๆ และได้มีการจัดการแข่งขันประชันเพลงบอกขึ้น

การประชันเพลงบอกสมัยก่อนจะจัดขึ้นภายในวัด โดยมีแม่เพลงบอกนั่งร้องขับบทกันที่ศาลากลางวัด แม่เพลงผู้อวุโสจะเป็นผู้แสดงฝีปากก่อน ซึ่งจะเริ่มร้องด้วยบทไหว้ครู สิ่งศักดิ์สิทธิ์ บุคคลสำคัญ และเจ้าบ้านผ่านเมือง เมื่อแม่เพลงร้องจบ ฝ่ายตรงข้ามจะเริ่มร้องบทไหว้ครูเช่นเดียวกัน

ปัจจุบันนี้การประชันเพลงบอกจะมาหลักเกณฑ์ในการพิจารณาว่าเพลงบอกจะดีหรือไม่ คือการสังเกตที่ฉัทลักษณ์ว่าถูกต้องตามแบบของกลอนเพลงบอกหรือไม่ นอกจากนี้ยังสังเกตจากการเลือกสรรคำมาใช้ ดูคำศัพท์ สำนวนโวหาร ว่ามีความคมคาย กว้างแคบ หรือใช้ได้เพียงไร การดูปัญญาความรอบรู้ และปฏิภาณไหวพริบของแม่เพลง การนำเสนอความคิดเห็นที่แยบคาย แปลกใหม่ ดูท่วงทำนอง ลีลาจังหวะ สุ้มเสียง และการร้องรับของลูกคู่

ค่านิยมที่ปรากฏในเพลงบอกที่เด่น ๆ มีอยู่ ๒ ประเด็นการคือ การเคารพยึดมั่นในสถาบันพระมหากษัตริย์ และการเคารพยกย่องครูอาจารย์ นอกจากนี้ในบทกลอนเพลงบอกยังสะท้อนถึงชีวิตความเป็นอยู่และการละเล่นต่าง ๆ ของชาวภาคใต้ ตลอดจนการแสดงความคิดเห็นในเรื่องการเมืองการปกครองอีกด้วย

ปัจจุบันนี้ความนิยมชมชอบเพลงบอกกำลังลดน้อยลงเนื่องจากเยาวชรับอิทธิพลจากต่างชาติเข้ามามาก ผู้สนใจที่จะสืบทอดวัฒนพื้นบ้านเพลงบอกมีน้อยลง เราจึงควรร่วมมือกันในการเผยแพร่มรดกพื้นบ้านนี้ออกไปให้เป็นที่รู้จักแก่คนทั่วไปและร่วมกันส่งเสริมให้เยาวชนหันมานิยมศิลปพื้นบ้าน และร่วมสืบทอดเพื่อไม่ให้เพลงบอกสูญหายไปจากนครศรีธรรมราช

ตัดต่อโดย:ชนาภัทร อุสสาพันธ์

อ้างอิง
-------

 เก็บถาวร 2012-02-25 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน

| * ด
* ค
* ก
ศิลปะการแสดงไทย |
| --- |
| การแสดง | 

|  |  |
| --- | --- |
| ภาคเหนือ | ฟ้อน |
| ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ | กันตรึม • เซิ้ง • เรือม • ฟ้อน • หมอลำ |
| ภาคกลาง | ลิเก • หนังใหญ่ • รำวง • แมงตับเต่า • ละคร • โขน • เท่งตุ๊ก • หุ่นกระบอก |
| ภาคใต้ | ดิเกร์ ฮูลู • ลิเกป่า • หนังตะลุง • มโนราห์ • มะโย่ง • ละครชาตรี • วายังเซียม • มะตือรี • ซัมเป็ง • ตารีกีปัส • ดาระ |

 |  |
| การขับร้อง | 

|  |  |
| --- | --- |
| ภาคเหนือ | จ๊อย • ซอ |
| ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ | ขับ • ลำ • เจรียง • เพลงโคราช • แหล่ |
| ภาคกลาง | จำอวด • ละครร้อง • ละครเสภา • เพลงเกี่ยวข้าว • เพลงปรบไก่ • เพลงครึ่งท่อน • เพลงเรือ • เพลงสักวา • แอ่วลาว • เพลงไก่ป่า • ฉ่อย • ลำตัด • เพลงเหย่อย • เพลงเทพทอง • เพลงอีแซว • เพลงเต้นกำ • เพลงพิษฐาน • เพลงพวงมาลัย • เพลงรำโทน • สวดคฤหัสถ์ • แหล่ • ทะแยมอญ |
| ภาคใต้ | เพลงเรือ • เพลงบอก • เพลงนา • เพลงกล่อมนาค • เพลงร้องเรือ |

 |
| การละเล่น | กรือโต๊ะ • โจนร่ม • ลอดบ่วง • ไม้สูง • ไต่ลวด • ญวนล่อแก้ว • ญวนหกคาบดาบ • ระเบ็ง • โมงครุ่ม • กุลาตีไม้ • กระบี่กระบอง • กระอั้วแทงควาย • หมากขุม • หัวล้านชนกัน • นมยานตีเก้ง • ชกมวย • แทงวิสัย • ประเลง |

| * ด
* ค
* ก
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ สาขาศิลปะการแสดง โดยกระทรวงวัฒนธรรม |
| --- |
| ดนตรีและเพลงร้อง | 
* วงสะล้อ ซอ ปิน
* ซอล้านนา
* หมอลำพื้น
* หมอลำกลอน
* ลำผญา
* เพลงโคราช
* ดิเกร์ ฮูลู
* ปี่พาทย์
* กระจับปี่
* เปี๊ยะ
* ขับเสภา
* ดนตรีของกลุ่มชาติพันธุ์ลีซู
* ซอสามสาย
* เพลงหน้าพาทย์
* กันตรึม
* เจรียง
* กาหลอ
* วงปี่จุม
* วงมังคละ
* วงมโหรี
* แคน
* พิณ
* กรือโต๊ะ
* ลำตัด
* เพลงอีแซว
* สวดสรภัญญ์
* เพลงบอก
* เพลงเรือแหลมโพธิ์
* เค่ง
* เพลงฉ่อย
* เพลงเรือ
* เพลงนา
* แตรวง
* โปงลาง
* กลองอืด

 |
| นาฏศิลป์และการละคร | 
* โขน
* หนังใหญ่
* ละครชาตรี
* โนรา
* หนังตะลุง
* ละครใน
* หุ่นกระบอก
* ลิเกทรงเครื่อง
* รำเพลงช้า-เพลงเร็ว
* แม่ท่ายักษ์-ลิง
* ละครนอก
* การแสดงในพระราชพิธี
* ก้านกกิงกะหร่า
* ฟ้อนม่านมุ้ยเชียงตา
* รำฝรั่งคู่
* ละครดึกดำบรรพ์
* โนราโรงครู
* มะโย่ง
* รองเง็ง
* ฟ้อนเล็บ
* รำประเลง
* ฟ้อนกลองตุ้ม
* ลิเกป่า
* ฟ้อนโยคีถวายไฟ
* ระบำสี่บท
* รำแม่บท
* รำโทน
* หนังประโมทัย
* รำมอญ
* รำตร๊ด
* ลำแมงตับเต่าไทเลย

 |
| 
* ศิลปะการแสดง
* ช่างฝีมือดั่งเดิม
* วรรณกรรมพื้นบ้าน
* กีฬาภูมิปัญญาไทย
* แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรมและงานเทศกาล
* ความรู้และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล
* ภาษา
* มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

 |