**วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม** คำอ่าน: [วัด-พฺระ-เชด-ตุ-พน-วิ-มน-มัง-คะ-ลา-ราม] โดยทั่วไปเรียก **วัดโพธิ์** เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิด**ราชวรมหาวิหาร** และเป็นวัดประจำรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทั้งยังเปรียบเสมือนเป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกของประเทศด้วย เนื่องจากเป็นที่รวมจารึกสรรพวิชาหลายแขนง และทางยูเนสโกได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกความทรงจำโลกของภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก เมื่อ มีนาคม พ.ศ. 2551 และวันที่ 16 มิถุนายน พ.ศ. 2554 ทางยูเนสโก ได้ขึ้นทะเบียนจารึกวัดโพธิ์จำนวน 1,440 ชิ้น เป็นมรดกความทรงจำโลกในทะเบียนนานาชาติ

วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารถือได้ว่าเป็นวัดที่มีพระเจดีย์มากที่สุดในประเทศไทย โดยมีจำนวนประมาณ 99 องค์ พระเจดีย์ที่สำคัญ คือ พระมหาเจดีย์สี่รัชกาล ซึ่งเป็นพระมหาเจดีย์ประจำพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

ในแง่ของการท่องเที่ยวแล้ว วัดโพธิ์ได้รับความนิยมเที่ยวเป็นลำดับที่ 24 ของโลก ในปี พ.ศ. 2549 โดยมีนักท่องเที่ยวมาเยือนในปีนั้นถึง 8,155,000 คน

ประวัติ
-------

พิธีราชาภิเษกของพระนโรดมที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร
วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามตามประวัติสร้างมาตั้งแต่ครั้งสมัยอยุธยา แต่ไม่ปรากฏหลักฐานเกี่ยวกับการสร้าง แต่สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นหลัง พ.ศ. 2231 ในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช บ้างว่าสร้างมาตั้งแต่สมัยสมเด็จพระเพทราชา

เดิมเรียกว่า **"วัดโพธาราม"** หรือ **"วัดโพธิ์"** สันนิษฐานว่าเพราะเป็นที่ประดิษฐานต้นพระศรีมหาโพธิ์ แต่ต่อมาคติความเชื่อเรื่องการบูชาพระศรีมหาโพธิ์เสื่อมคลายลงไป ไม่ได้รับความนิยมเหมือนครั้งอดีต จึงคงเหลือแต่ชื่อเรียกสืบต่อมา ยกฐานะขึ้นเป็นพระอารามหลวงในสมัยกรุงธนบุรี ซึ่งปรากฏอยู่ใน *พระราชพงศาวดารกรุงธนบุรี* ว่า พระพิมลธรรม เป็นเจ้าอาวาสของวัดโพธาราม และจึงเริ่มมีพระราชคณะปกครองตั้งแต่นั้นมา

ครั้งถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาวัดนี้ใหม่ในปี พ.ศ. 2331 โดยทรงสร้างพระอุโบสถ พระระเบียง พระวิหาร ตลอดจนบูรณะของเดิม เมื่อแล้วเสร็จใน พ.ศ. 2344 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามว่า "วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาวาส" แปลว่า "ที่อยู่อันงามของพระพุทธเจ้า" เป็นวัดประจำรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช 

นับจากนั้นวัดพระเชตุพนได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และได้โปรดเกล้าฯ ให้จารึกสรรพตำราต่าง ๆ ลงบนแผ่นหินอ่อนประดิษฐ์ไว้ตามศาลารายต่าง ๆ ครั้งถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แก้สร้อยนามพระอารามว่า **"วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร"** นามวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามนี้ ปรากฏในประกาศรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พ.ศ. 2411 ว่า "วัดนี้แม้จะมีนามพระราชทานมาตั้งแต่รัชกาลที่ 1 แต่ชื่อพระราชทานมีผู้เรียกแต่อยู่ในพระราชวัง คนยังเรียกว่าวัดโพธิ์กันทั้งแผ่นดิน" และมีพระราชดำริว่า "ชื่อพระราชทานเป็นชื่อตั้งไม่ปิดไม่แน่นจะคิดแปลงใหม่เห็นจะไม่ชนะ"

ภายในพระอารามยังได้เคยใช้เป็นสถานที่ประกอบพิธีราชาภิเษกของพระบาทสมเด็จพระนโรดม บรมรามเทวาวตาร โดยนิตินัย ก่อนที่จะมีพิธีราชาภิเษกอีกครั้งที่กรุงพนมเปญ โดยพฤตินัย ส่วนการบูรณปฏิสังขรณ์ในรัชกาลพระองค์นั้น มีการสถาปนาพระมหาเจดีย์อีก 1 องค์ โดยมีความจำเป็นที่ต้องรื้อศาลารายพระมณฑปและพระระเบียง

ต่อมาได้มีบันทึกของนักเดินทางชาวนอร์เวย์ คือ **คาร์ล บ็อก (Carl Bock)** นักธรรมชาติวิทยา ที่เดินทางเข้ามาสำรวจสภาพภูมิศาสตร์ในสยามเมื่อ พ.ศ. 2424 เขามองว่าวัดโพธิ์เป็นหนึ่งในสามของวัดที่มีความสำคัญของกรุงเทพ (อีกสองวัดคือ วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหารและวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร) เขาได้ตั้งข้อสังเกตว่า พระระเบียงที่วัดโพธิ์ในช่วงนั้นซึ่งทาสีขาวมีความสกปรกมาก ทำให้เมื่อ พ.ศ. 2444 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงให้กระทรวงโยธาธิการบูรณะ แต่พบว่าต้องใช้เงินถึง 67,000 บาท ในเวลานั้นเงินท้องพระคลังไม่พอ จึงได้ตัดรายการซ่อม และรื้ออาคารที่ไม่สำคัญ อย่างศาลารายถึง 13 หลัง และพระเจดีย์ราย 42 องค์ และไม่ได้มีการสร้างสิ่งก่อสร้างอื่น ๆ เพิ่ม

สิ่งก่อสร้างภายในวัด
--------------------

แผนผังวัดพระเชตุพนฯ อย่างคร่าว ๆ 
วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม เป็นวัดที่มีสิ่งก่อสร้างค่อนข้างแน่น เนื่องจากการบูรณะแบบใส่คะแนน (แข่งกันบูรณะ) ส่งผลให้มีอาคารและสิ่งก่อสร้าง รวมถึงพระพุทธรูปมากมายภายในวัดแห่งนี้ โดยสามารถแบ่งพื้นที่ออกเป็น 2 ส่วนใหญ่ ๆ คือ

### เขตวัดโพธาราม (เดิม)

ได้แก่ ส่วนตะวันตกของวัด ริมแม่น้ำเจ้าพระยา พื้นที่นี้เป็นที่ตั้งของ วิหารพระพุทธไสยาส ศาลาการเปรียญ (ซึ่งเป็นพระอุโบสถเดิม ของวัดโพธาราม) พระมณฑป และพระมหาเจดีย์สี่รัชกาล

ตู้พระไตรปิฎก ภายในพระมณฑป
#### วิหารพระพุทธไสยาส

พระพุทธไสยาส
วิหารพระพุทธไสยาส สร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ในคราวที่โปรดฯ ให้ขยายพระอารามออกมาทางทิศเหนือ (เข้ามาซ้อนทับเขตวัดโพธารามเดิม ที่ถูกยุบไปก่อนหน้านี้) โดยพระองค์โปรดให้พระองค์เจ้าลดาวัลย์เป็นแม่กองในการก่อสร้าง โดยได้สร้างพระพุทธไสยาสขึ้นก่อน แล้วจึงสร้างพระวิหารภายหลัง โดยมีขนาดเท่ากับพระอุโบสถ บริเวณผนังของวิหารนั้น ด้านบนมีภาพเขียนสีเรื่อง มหาวงศ์ และผนังระหว่างช่องหน้าต่าง เขียนภาพสีเกี่ยวกับพระสาวิกาเอตทัคคะ 13 องค์ อุบาสกเอตทัคคะ 10 ท่านและอุบาสิกาเอตทัคคะ 10 ท่าน อยู่ด้วย

ภายในวิหารประดิษฐานพระพุทธไสยาส ซึ่งเป็นพระพุทธรูปที่ก่ออิฐ ถือปูน ปิดทองทั่วทั้งองค์ และมีขนาดใหญ่เป็นอันดับ 3 ของประเทศ โดยมีลักษณะพิเศษ ได้แก่ พระบาทซ้ายและขวาซ้อนเสมอกัน โดยที่พระบาทประดับมุกภาพมงคล 108 ประการ ตรงกลางเป็นรูปจักรตามตำรามหาปุริสลักขณะ โดยลวดลายของมงคล 108 ประการนั้น เป็นการผสมผสานกันระหว่างคติความเชื่อที่รับมาจากชมพูทวีปและจีน

#### พระมหาเจดีย์สี่รัชกาล

พระมหาเจดีย์ศรีสรรเพชดาญาณ (กลาง) , พระมหาเจดีย์ดิลกธรรมกรกนิธาน (ซ้าย) ,พระมหาเจดีย์มุนีบัตบริขาร (ขวา) และพระมหาเจดีย์ทรงพระศรีสุริโยทัย (หน้า)
พระมหาเจดีย์สี่รัชกาล เป็นมหาเจดีย์ขนาดใหญ่ 4 องค์ ตั้งอยู่ถัดจากพระอุโบสถ ล้อมรอบด้วยกำแพงแก้ว สถาปัตยกรรมบริเวณซุ้มประตูมีลักษณะเป็นไทยประยุกต์แบบจีน โดยจะมีตุ๊กตาหินจีนประดับอยู่ประตูละ 1 คู่ องค์พระเจดีนั้นเป็นแบบเจดีย์ย่อไม้สิบสอง ประดับด้วยกระเบื้องเคลือบ

เดิมทีรัชกาลที่ 1 ทรงอัญเชิญโกลนพระศรีสรรเพชดาญาณจากวัดพระศรีสรรเพชญ์ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ด้วยทรงประสงค์จะหล่อพระศรีสรรเพชญองค์นี้ขึ้นมาใหม่ แต่หลังจากทรงปรึกษากับคณะสงฆ์แล้ว คณะสงฆ์ได้ทูลถวายว่า การนำโกลนพระศรีสรรเพชดาญาณมาหลอมใหม่นั้น ถือเป็นขีด เป็นกาลกิณี ไม่เป็นมงคลแก่บ้านเมือง จึงทรงตัดสินพระทัยสร้างพระเจดีย์ขนาดใหญ่ แบบย่อมุมไม้ยี่สิบ ครอบโกลนพระศรีสรรเพชญนี้ไว้ และพระราชทานพระนามเจดีย์ว่า "**พระมหาเจดีย์ศรีสรรเพชดาญาณ**" องค์พระเจดีย์ประด้วยกระเบื้องเคลือบสีเขียว ตั้งอยู่ตรงกลางของหมู่พระมหาเจดีย์ ล้อมรอบด้วยพระมหาเจดีย์อีก 3 องค์ นับเป็นพระมหาเจดีย์ประจำรัชกาลที่ 1

ต่อมาในรัชกาลที่ 3 พระองค์มีพระประสงค์ทะนุบำรุงวัดพระเชตุพนฯ ทรงสร้างพระมหาเจดีย์ขนาบข้างกับพระมหาเจดีย์ศรีสรรเพชดาญาณ ดังนั้น จึงเป็นเจดีย์สามองค์เรียงกันจากเหนือจรดใต้ โดยมีลักษณะเป็นเจดีย์ย่อมุมไม้ยี่สิบ ขนาดและความสูงเหมือนกันทุกประการ ต่างเพียงสีกระเบื้องที่มาประดับเท่านั้น โดยพระมหาเจดีย์ทางทิศเหนือของพระมหาเจดีย์ศรีสรรเพชดาญาณประดับด้วยกระเบื้องเคลือบสีขาว นามว่า "**พระมหาเจดีย์ดิลกธรรมกรกนิธาน**" ซึ่งพระองค์ทรงสร้างขึ้นเพื่อพระราชอุทิศถวายแด่พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระบรมราชชนก ซึ่งนับเป็นพระมหาเจดีย์ประจำรัชกาลที่ 2 ส่วนพระมหาเจดีย์ทางทิศใต้ของพระมหาเจดีย์ศรีสรรเพชดาญาณนั้น ประดับด้วยกระเบื้องเคลือบสีเหลือง นามว่า "**พระมหาเจดีย์มุนีบัตบริขาร**" ซึ่งพระองค์ทรงสร้างขึ้นเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา โดยนับเป็นพระมหาเจดีย์ประจำรัชกาลที่ 3 ด้วย

เมื่อรัชกาลที่ 4 ทรงขึ้นครองราชย์ พระองค์โปรดเกล้าให้ถ่ายแบบพระเจดีย์ศรีสุริโยทัย มาจากวัดสวนหลวงสบสวรรค์ ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา เพื่อสร้างขึ้นเป็นพุทธบูชา โดยองค์พระมหาเจดีย์มีลักษณะที่แตกต่างจากพระมหาเจดีย์ทั้ง 3 องค์ คือ มีซุ้มคูหาเข้าไปภายในองค์พระมหาเจดีย์ได้ ประดับด้วยกระเบื้องเคลือบสีขาบหรือสีน้ำเงินเข้ม มีนามว่า "**พระมหาเจดีย์ทรงพระศรีสุริโยทัย**" นับเป็นพระมหาเจดีย์ประจำรัชกาลที่ 4

หลังจากนั้น รัชกาลที่ 4 มีพระราชดำรัสว่า "ต่อไปในรัชกาลหลังอย่าให้เอาเป็นแบบอย่างที่จำเป็นจะต้องสร้างพระเจดีย์ประจำรัชกาลในวัดพระเชตุพนต่อไปเลย เพราะสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทั้ง 4 รัชกาลแต่แรกนั้นได้เคยทรงเห็นกันทั้ง 4 พระองค์ ผิดกับสมเด็จพระเจ้าแผ่นดินพระองค์อื่น" ดังนั้น การสร้างพระมหาเจดีย์ประจำรัชกาลจึงได้ยุติลงตั้งแต่นั้นมา

#### ศาลาการเปรียญ

เดิมเป็นพระอุโบสถของวัดโพธารามตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา แต่ภายหลังการสถาปนาพระอุโบสถหลังใหม่ของวัดพระเชตุพนแล้ว จึงได้ลดฐานะเป็นศาลาการเปรียญ โดยภายในมี "พระพุทธศาสดา" ประดิษฐานเป็นพระประธาน

### เขตพระอุโบสถ

เขตพระอุโบสถเป็นเขตที่สถาปนาขึ้นใหม่นอกเขตวัดโพธารามเดิม สร้างตามคติไตรภูมิ โดยให้พระอุโบสถเป็นเสมือนเขาพระสุเมรุ และให้วิหารทิศทั้งสี่ เป็นเสมือนทวีปหลักทั้งสี่ 

#### พระอุโบสถ

ภายในพระอุโบสถ ประดิษฐานพระพุทธเทวปฏิมากร เป็นพระพุทธรูปปางสมาธิ ซึ่งรัชกาลที่ 1 ทรงอัญเชิญมาจากวัดศาลาสี่หน้า ด้วยประสงค์ตั้งมั่นแน่วแน่ว่า นี่จะเป็นพระนครอย่างถาวร (ปางสมาธิ สื่อถึงการตั้งจิตมั่นแน่วแน่)

#### พระวิหารทิศ

* พระพุทธมารวิชัยอภัยปรปักษ์ ประดิษฐานที่พระวิหารทิศตะวันออก (มุขหน้า)พระพุทธมารวิชัยอภัยปรปักษ์ ประดิษฐานที่พระวิหารทิศตะวันออก (มุขหน้า)
* พระพุทธโลกนาถ ประดิษฐานที่พระวิหารทิศตะวันออก (มุขหลัง)พระพุทธโลกนาถ ประดิษฐานที่พระวิหารทิศตะวันออก (มุขหลัง)
* พระพุทธชินศรีมุนีนาถ ประดิษฐานที่พระวิหารทิศตะวันตกพระพุทธชินศรีมุนีนาถ ประดิษฐานที่พระวิหารทิศตะวันตก
* พระพุทธปาลิไลย ประดิษฐานที่พระวิหารทิศเหนือพระพุทธปาลิไลย ประดิษฐานที่พระวิหารทิศเหนือ
* พระพุทธชินราชวโรวาทธรรมจักร ประดิษฐานที่พระวิหารทิศใต้พระพุทธชินราชวโรวาทธรรมจักร ประดิษฐานที่พระวิหารทิศใต้

ส่วนพระวิหารทิศทั้ง 4 นั้นได้อัญเชิญพระพุทธรูปสำคัญจากหัวเมืองต่าง ๆ มาประดิษฐานไว้ โดยแบ่งออกเป็นมุขหน้าและมุขหลัง โดยมุขหน้า คือ มุขที่หันสู่ทิศต่าง ๆ ส่วนมุขหลังนั้น คือ มุขที่หันหน้าเข้าสู่พระอุโบสถ โดยพระวิหารทิศแบ่งออกเป็น 4 ทิศ ได้แก่

* **พระวิหารทิศตะวันออก**  (ทิศพระโลกนาถ) ที่มุขหน้าประดิษฐานพระพุทธมารวิชัย เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย อัญเชิญมาจากวัดเขาอินทร์ เมืองสวรรคโลก ส่วนบริเวณมุขหลังประดิษฐานพระพุทธโลกนาถศาสดาจารย์ ซึ่งสร้างขึ้นตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี ได้อัญเชิญมาจากวิหารพระโลกนาถ ภายในวัดพระศรีสรรเพชญ (ซึ่งทรุดโทรมไม่มากนัก)
* **พระวิหารทิศตะวันตก** (ทิศนาคปรก) ที่มุขหน้าประดิษฐานพระพุทธชินศรีมุนีนาถ เป็นพระพุทธรูปปางนาคปรก เดิมประดิษฐานอยู่ที่เมืองสุโขทัย โดยได้อัญเชิญมาพร้อมกับพระพุทธชินราช
* **พระวิหารทิศเหนือ**  (ทิศป่าเลไลย) ที่มุขหน้าประดิษฐานพระพุทธปาลิไลย เป็นพระพุทธรูปปางป่าเลไลย ซึ่งรัชกาลที่ 1 ทรงสร้างขึ้นใหม่เมื่อครั้งทรงสถาปนาวัดพระเชตุพนฯ
* **พระวิหารทิศใต้**  (ทิศปัญจวัคคีย์) ที่มุขหน้าประดิษฐานพระพุทธชินราช เป็นพระพุทธรูปปางปฐมเทศนา ซึ่งอัญเชิญมาจากเมืองสุโขทัย

#### พระเจดีย์

วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารถือได้ว่าเป็นวัดที่มีพระเจดีย์มากที่สุดในประเทศไทย ซึ่งสามารถแบ่งพระเจดีย์ต่าง ๆ ได้ 4 ประเภท ได้แก่ พระมหาเจดีย์สี่รัชกาล 4 องค์ซึ่งประดิษฐานอยู่ในเขตวัดโพธารามเดิม ส่วนที่ประดิษฐานในเขตพระอุโบสถนั้น ได้แก่ พระเจดีย์ราย 71 องค์ พระเจดีย์หมู่ห้าฐานเดียวรวม 20 องค์ และพระเจดีย์ทรงปรางค์หรือพระมหาสถูป 4 องค์ รวมทั้งสิ้น 99 องค์ โดยพระเจดีย์ที่ประดิษฐานในเขตพระอุโบสถ มีรายละเอียดดังนี้

##### พระเจดีย์ราย

พระเจดีย์ราย ประดิษฐานอยู่บริเวณโดยรอบของพระระเบียงชั้นนอกมีจำนวนทั้งสิ้น 71 องค์ สร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งเดิมมีพระราชประสงค์ให้เป็นให้เป็นที่บรรจุพระอัฐิของเจ้านายเชื้อพระวงศ์ พระเจดีย์ประดับด้วยกระเบื้องถ้วยเคลือบสีและศิลาเขียว นับเป็นพระเจดีย์ที่มีขนาดเล็กเมื่อเทียบกับพระเจดีย์อื่น ๆ พระเจดีย์รายในวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารนั้น ได้รับยกย่องว่าเป็นพระเจดีย์เหลี่ยมย่อมุมไม้สิบสองที่งามที่สุดของยุครัตนโกสินทร์

##### พระเจดีย์หมู่ห้าฐานเดียว

พระเจดีย์หมู่ห้าฐานเดียว สร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เป็นพระเจดีย์ 5 องค์ที่ตั้งอยู่บนฐานเดียวกัน โดยองค์ตรงกลางนั้นจะมีขนาดใหญ่กว่าอีก 4 องค์ที่ล้อมรอบอยู่ ประดิษฐานอยู่ตรงมุมพระวิหารคดทั้ง 4 ด้าน นับรวมได้ 20 องค์ ลักษณะพระเจดีย์นั้นเป็นเจดีย์ทรงสี่เหลี่ยมย่อมุมไม้สิบสอง 4 องค์ล้อมรอบองค์กลางซึ่งเป็นเจดีย์แบบไม้สิบสองเพิ่มมุม ภายในพระเจดีย์บรรจุพระบรมสารีริกธาตุทุกองค์

##### พระมหาสถูป

พระมหาสถูป เป็นพระเจดีย์ทรงปรางค์ หรือที่เรียกว่า พระอัคฆีย์เจดีย์ มีจำนวน 4 องค์ ประดิษฐานอยู่ตรงมุมลานพระอุโบสถชั้นนอกทั้ง 4 ด้าน บริเวณซุ้มของพระเจดีย์มีเทวรูปท้าวจตุโลกบาลหล่อด้วยดีบุก แล้วลงรักปิดทอง ประดิษฐานทั้ง 4 ด้าน ด้านบนมีรูปยักษ์ซึ่งหล่อด้วยดีบุกแบกยอดปรางค์ พระมหาสถูปมีชื่อเรียกที่ต่างกัน ดังนี้

* องค์ที่ประดิษฐานด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือ มีนามว่า พระพุทธมังคละกายพันธนามหาสถูป
* องค์ที่ประดิษฐานด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ มีนามว่า พระพุทธธรรมจักปวัตะนะปาทุกามหาสถูป
* องค์ที่ประดิษฐานด้านทิศตะวันตกเฉียงใต้ มีนามว่า พระพุทธวิไนยปิฏกะสูจิฆรามหาสถูป
* องค์ที่ประดิษฐานด้านทิศตะวันตกเฉียงเหนือ มีนามว่า พระพุทธอภิธรรมธระวาสีปริกขาระมหาสถูป

### ประติมากรรมอื่น ๆ

นอกจาก อาคาร พระวิหาร พระเจดีย์ต่าง ๆ แล้ววัดโพธิ์ยังมีสิ่งน่าสนใจอีกหลายอย่าง อาทิเช่น 

#### รูปปั้นฤๅษีดัดตน


วิกิซอร์ซ มีงานต้นฉบับเกี่ยวกับ:
**ความเห็นเรื่องฤๅษีดัดตนวัดพระเชตุพนฯ โดย กรมพระยาดำรงราชานุภาพ** 

เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกทรงปฏิสังขรณ์วัดโพธาราม พระองค์ทรงได้รวบรวมการแพทย์แผนโบราณและศิลปวิทยาการของกรุงศรีอยุธยาเอาไว้ รวมทั้ง ได้ปั้นรูปฤๅษีดัดตนในท่าต่าง ๆ ไว้ด้วย ซึ่งจำนวนของรูปปั้นฤๅษีดัดตนที่สร้างในรัชกาลที่ 1 นั้น ไม่ทราบจำนวนแน่ชัด ต่อมาในรัชกาลที่ 3 ได้หล่อรูปปั้นฤๅษีดัดตนในท่าต่าง ๆ รวม 80 ท่า โดยใช้สังกะสีและดีบุก แทนการใช้ดินที่เสื่อมสภาพได้ง่าย นอกจากนี้ยังมีการแต่งโคลงสี่สุภาพเพื่อบรรยายสรรพคุณท่าต่างของฤๅษีดัดตนทั้ง 80 บทด้วย เนื่องจากมีการเคลื่อนย้ายรูปปั้น รวมทั้งมีการลักลอบเอารูปปั้นไปขายบางส่วน ดังนั้น รูปปั้นที่อยู่ภายในวัดโพธิ์จึงมีเหลือเพียง 24 ท่าเท่านั้น

#### ยักษ์วัดโพธิ์

ยักษ์วัดโพธิ์บริเวณซุ้มประตูทางเข้าพระมณฑป
ยักษ์วัดโพธิ์นั้นตั้งอยู่ที่ซุ้มประตูทางเข้าพระมณฑป โดยมีสีกายเป็นสีแดงและสีเขียว ลักษณะคล้ายยักษ์ในวรรณคดีเรื่องรามเกียรติ์ ซึ่งมักมีผู้เข้าใจผิดว่าตุ๊กตาสลักหินรูปจีน หรือ ลั่นถัน นายทวารบาลที่ตั้งอยู่บริเวณหน้าประตูวัดนั้นคือ ยักษ์วัดโพธิ์นอกจากนี้ ยังมีตำนานเกี่ยวกับยักษ์วัดโพธิ์และยักษ์วัดแจ้งซึ่งทำให้เกิดท่าเตียนในปัจจุบัน นั่นคือ ยักษ์วัดโพธิ์ซึ่งทำหน้าที่ดูแลวัดโพธิ์และยักษ์วัดแจ้งซึ่งทำหน้าที่ดูแลวัดแจ้งนั้น ทั้ง 2 ตนเป็นเพื่อนรักกัน วันหนึ่งยักษ์วัดแจ้งไปขอยืมเงินจากยักษ์วัดโพธิ์ เมื่อถึงกำหนดส่งเงินคืน ยักษ์วัดแจ้งกลับไม่ยอมจ่าย ดังนั้น ยักษ์ทั้ง 2 ตนจึงเกิดทะเลาะกัน แต่เพราะรูปร่างที่ใหญ่โตและพละกำลังที่มหาศาลของยักษ์ทั้ง 2 ตน เมื่อเกิดต่อสู้กันจึงทำให้บริเวณนั้นราบเรียบโล่งเตียนไปหมด เมื่อพระอิศวรทราบเรื่องนี้ จึงได้ลงโทษให้ยักษ์วัดโพธิ์ยืนเฝ้าพระอุโบสถวัดโพธิ์ และยักษ์วัดแจ้งยืนเฝ้าวิหารวัดแจ้งตั้งแต่นั้นมา

ลำดับเจ้าอาวาส
--------------

นับตั้งแต่สถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ วัดพระเชตุพนฯ มีเจ้าอาวาสมาแล้ว 16 รูป ดังนี้

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **ลำดับที่** | **รายนาม** | **เริ่มวาระ** | **สิ้นสุดวาระ** |
| 1 | สมเด็จพระพนรัตน์ | พ.ศ. 2325 | พ.ศ. 2356 |
| 2 | สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส | พ.ศ. 2356 | พ.ศ. 2396 |
| 3 | พระพิมลธรรม (ยิ้ม) | พ.ศ. 2400 | พ.ศ. 2412 |
| 4 | สมเด็จพระวันรัตน์ (สมบุรณ์) | พ.ศ. 2415 | พ.ศ. 2419 |
| 5 | พระพิมลธรรม (อ้น) | พ.ศ. 2421 | พ.ศ. 2432 |
| 6 | หม่อมเจ้าพระสมเด็จพระพุฒาจารย์ (ทัด) | พ.ศ. 2434 | พ.ศ. 2443 |
| 7 | พระอุบาฬีคุณูปมาจารย์ (ปาน) | พ.ศ. 2443 | พ.ศ. 2447 |
| 8 | พระธรรมเจดีย์ (แก้ว) | พ.ศ. 2448 | 14 ตุลาคม พ.ศ. 2451 |
| 9 | สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เข้ม ธมฺมสโร) | พ.ศ. 2453 | พ.ศ. 2484 |
| 10 | สมเด็จพระวันรัต (เผื่อน ติสฺสทตฺโต) | พ.ศ. 2484 | พ.ศ. 2490 |
| 11 | สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (ปุ่น ปุณฺณสิริ) | พ.ศ. 2490 | พ.ศ. 2516 |
| 12 | พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (กมล กมโล) | พ.ศ. 2517 | พ.ศ. 2520 |
| 13 | พระวิสุทธาธิบดี (สง่า ปภสฺสโร) | พ.ศ. 2520 | พ.ศ. 2534 |
| 14 | พระธรรมปัญญาบดี (ถาวร ติสฺสานุกโร) | พ.ศ. 2534 | พ.ศ. 2557 |
| 15 | พระธรรมรัตนากร (สีนวล ปญฺญาวชิโร) | พ.ศ. 2557 | พ.ศ. 2564 |
| รักษาการ | พระเทพวชิรโมลี (ทองใบ ปุญฺญภาโส) | 7 มีนาคม พ.ศ. 2564 | 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2564 |
| 16 | สมเด็จพระมหาธีราจารย์ (ประสิทธิ์ เขมงฺกโร) | พ.ศ. 2564 | ปัจจุบัน |

การศึกษา
--------

### มหาวิทยาลัยแห่งแรกของประเทศไทย

วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารเปรียบเสมือนมหาวิทยาลัยแห่งแรกของประเทศไทย โดยเมื่อมีการบูรณปฏิสังขรณ์วัดครั้งใหญ่ในรัชกาลที่ 3 พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รวบรวมสรรพวิชาแขนงต่าง ๆ จารึกลงบนศิลาจารึกหรือแผ่นศิลา รวมทั้งได้ปั้นฤๅษีดัดตน ประดับไว้ภายในบริเวณวัด ซึ่งอาจจะแบ่งความรู้ต่าง ๆ ออกได้เป็น 8 หมวด ได้แก่ หมวดประวัติการสร้างวัดพระเชตุพนฯ หมวดตำรายาแพทย์แผนโบราณ หมวดอนามัย หมวดประเพณี หมวดวรรณคดีไทย หมวดสุภาษิต หมวดทำเนียบ (จารึกหัวเมืองขึ้นของกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น) และหมวดพระพุทธศาสนา โดยเมื่อเทียบในปัจจุบันอาจจะแบ่งออกเป็นคณะต่าง ๆ ดังนี้ คณะประวัติศาสตร์ คณะศิลปกรรมศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ และคณะแพทยศาสตร์ (ไม่เป็นทางการ)

### โรงเรียนภายในวัด

* **โรงเรียนบาลีสาธิตศึกษา** เป็นโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา สังกัดคณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เปิดสอนในระดับมัธยมศึกษาตอนต้น
* **โรงเรียนวัดพระเชตุพน** เปิดการเรียนการสอนตั้งแต่ระดับอนุบาล 1 - ประถมศึกษาปีที่ 6

ในวัดมีบริการนวดโดยหมอนวดซึ่งศาลานวดจะอยู่ทางทิศตะวันออกของพระอุโบสถ

อ้างอิง
-------

1. ↑  "การอ่านชื่อพระอารามหลวง". สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. 2558. สืบค้นเมื่อ 21 มีนาคม 2560. `{{cite web}}`: ตรวจสอบค่าวันที่ใน: `|accessdate=` (help)
2. ↑  ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศกระทรวงธรรมการ แผนกกรมสังฆการี เรื่อง จัดระเบียบพระอารามหลวง เก็บถาวร 2011-11-09 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, เล่ม ๓๒, ตอน ๐ ก, ๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๕๘, หน้า ๒๘๙
3. ↑  "สำเนาที่เก็บถาวร". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2008-06-19. สืบค้นเมื่อ 2008-04-16.
4. ↑  สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม, ก้าวไปในบุญ :เสริมมงคลไหว้พระ ๙ วัด เก็บถาวร 2007-04-06 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, กุมภาพันธ์ 2548
5. ↑  Global Market Information Database, *Tourist Attractions - World*, 10 Apr 2008
6. 1 2  สาวินี ลีมีโชค. "กรณีศึกษา วัดพระเชตุพลวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร" (PDF). มหาวิทยาลัยศิลปากร.
7. 1 2  กรณิศ รัตนามหัทธนะ. "ตุ๊กตาหน้าวัด". เดอะคลาวด์.
8. ↑  พจนานุกรมวิสามานยนามไทย : วัด วัง ถนน สะพาน ป้อม, หน้า 86-87, จากเว็บไซต์ราชบัณฑิตยสถาน
9. ↑  วัชรี วัชรสินธุ์, (2534) *การศึกษาการออกแบบสถาปัตยกรรม วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม*. มหาวิทยาลัยศิลปากร,:ม.ป.ท.
10. ↑  ปัจจุบันทางวัดใช้ว่า "พระพุทธไสยาส" (ไม่มี น์) ตามมติของสมเด็จพระวันรัต (เผื่อน ติสฺสทตฺโต) โดยให้เหตุผลว่า คำว่า "ไสยาส" แปลว่า นอน ส่วนคำว่า ไสยาสน์ มาจาก ไสยา + อาสน แปลว่า นอนและนั่ง
11. 1 2   พระพุทธไสยาส
12. 1 2  ผู้จัดการออนไลน์,เที่ยว"วัดโพธิ์" สัมผัสวัดเก่า ในมุมมองใหม่ เก็บถาวร 2005-12-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, 29 มกราคม 2548
13. ↑  ผู้จัดการออนไลน์, ดูของดี ที่ "วัดโพธิ์" เก็บถาวร 2007-05-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, 21 มกราคม 2548
14. 1 2  ผู้จัดการออนไลน์, วัดสุทัศน์[*ลิงก์เสีย*], 17 ธันวาคม 2545
15. ↑  ประชุมพงศาวดาร เล่มที่ 15 (ประชุมพงศาวดารภาคที่ 25 ถึง 27) , องค์การค้าของคุรุสภา, 2507
16. ↑  พระระเบียง
17. ↑  สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม, ก้าวไปในบุญ :เสริมมงคลไหว้พระ ๙ วัด เก็บถาวร 2007-04-06 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, กุมภาพันธ์ 2548
18. 1 2  พระเจดีย์สี่รัชกาล พระเจดีย์หมู่ห้าฐานเดียว พระเจดีย์ราย จาก เว็บไซต์วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
19. ↑  วัชรี วัชรสินธุ์, วัดพระเชตุพน มัชฌิมประเทศอันวิเศษในชมพูทวีป, สำนักพิมพ์มติชน,กันยายน 2548 ISBN 974-323-476-4
20. ↑  พระมหาสถูป กำแพงแก้ว จาก เว็บไซต์วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
21. ↑   เขาฤๅษีดัดตน
22. ↑   การนวดตามแบบท่าฤๅษีดัดตน
23. ↑  ผู้จัดการออนไลน์, เที่ยว"ท่าเตียน"ชุมชนเก่าแก่คู่วัดโพธิ์ เก็บถาวร 2012-11-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, 19 กันยายน 2549
24. ↑  อดีตเจ้าอาวาส, วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
25. ↑  พิพิธพาเพลินมหาวิทยาลัยวัดโพธิ์ เก็บถาวร 2007-07-18 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ

* ประวัติวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามจากเว็บไซต์อย่างเป็นทางการของวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* flagสถานีย่อยประเทศไทย
* iconสถานีย่อยพระพุทธศาสนา

### หนังสือและบทความ

* ทวีศักดิ์ เผือกสม. **หยดเลือด จารึก และแท่นพิมพ์: ว่าด้วยความรู้/ความจริงของชนชั้นนำสยาม พ.ศ. 2325-2411**. กรุงเทพฯ: Illuminations Editions, 2561. ISBN 9786169313823


วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม**

### เว็บไซต์

* เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
* เว็บไซต์วัดพระเชตุพน (วัดโพธิ์ท่าเตียน)
* ภาพพาโนรามา 360 องศา วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
* ภาพพาโนรามา 360 องศาพระพุทธไสยาสน์
* แผนที่และภาพถ่ายทางอากาศของ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร
	+ ภาพถ่ายดาวเทียมจากวิกิแมเปีย หรือกูเกิลแมปส์
	+ แผนที่จากลองดูแมป หรือเฮียวีโก
	+ ภาพถ่ายทางอากาศจากเทอร์ราเซิร์ฟเวอร์

13°44′47″N 100°29′36″E﻿ / ﻿13.746519°N 100.493338°E﻿ / 13.746519; 100.493338

* surabutr ภาพ 3 ใน 4 ของพระมหาเจดีย์สี่รัชกาล ยามเย็น

| * ด
* ค
* ก
พระอารามหลวงชั้นเอก |
| --- |
| ชนิดราชวรมหาวิหาร | 
* วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
* วัดพระปฐมเจดีย์
* วัดพระพุทธบาท (สระบุรี)
* วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์
* วัดสุทัศนเทพวราราม
* วัดอรุณราชวราราม

 |  |
| ชนิดราชวรวิหาร | 
* วัดนิเวศธรรมประวัติ
* วัดบวรนิเวศ
* วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม
* วัดพระบรมธาตุไชยา
* วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ (สุโขทัย)
* วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม
* วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม
* วัดราชโอรสาราม
* วัดสุวรรณดาราราม
* วัดเสนาสนาราม

 |
| ชนิดวรมหาวิหาร | 
* วัดญาณสังวราราม
* วัดพระธาตุพนม
* วัดพระธาตุหริภุญชัย
* วัดพระมหาธาตุ (นครศรีธรรมราช)
* วัดพระศรีมหาธาตุ (บางเขน)
* วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ (พิษณุโลก)
* วัดพระสิงห์ (เชียงใหม่)

 |

| * ด
* ค
* ก
ไหว้พระ 9 วัด กรุงเทพมหานคร |
| --- |
| ฝั่งพระนคร | 
* วัดชนะสงครามราชวรมหาวิหาร
* ศาลเจ้าพ่อเสือ (เสาชิงช้า)
* ศาลหลักเมืองกรุงเทพมหานคร
* วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร
* วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร
* วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
* วัดราชนัดดารามวรวิหาร (ในบางตำรา)

 |  |
| ฝั่งธนบุรี | 
* วัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร
* วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร
* วัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหาร

 |

| * ด
* ค
* ก
เขตพระนคร |
| --- |
| แขวง | 
* ชนะสงคราม
* ตลาดยอด
* บวรนิเวศ
* บางขุนพรหม
* บ้านพานถม
* พระบรมมหาราชวัง
* วัดราชบพิธ
* วัดสามพระยา
* วังบูรพาภิรมย์
* ศาลเจ้าพ่อเสือ
* สำราญราษฎร์
* เสาชิงช้า

 |
| ประวัติศาสตร์ | 

|  |  |
| --- | --- |
| การปกครอง | 
* อำเภอชนะสงคราม กรมนครบาล
* อำเภอพระนคร จังหวัดพระนคร
* เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

 |
| สถานที่สำคัญ | 
* รายชื่อโบราณสถาน
* กำแพงเมืองและป้อมปราการกรุงเทพมหานคร
	+ ป้อมพระสุเมรุ
	+ ป้อมมหากาฬ
* ทำเนียบท่าช้าง
* พระบรมมหาราชวัง
	+ พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน
	+ พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท
	+ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท
	+ พระที่นั่งไพศาลทักษิณ
	+ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย
* พระราชวังบวรสถานมงคล
* สะพานพระพุทธยอดฟ้า
	+ ปฐมบรมราชานุสรณ์
* อนุสรณ์สถาน 14 ตุลา
* อนุสาวรีย์ทหารอาสา
* อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย

 |

 |
| ภูมิศาสตร์ | 
* เกาะรัตนโกสินทร์
* แม่น้ำเจ้าพระยา
* คลอง
	+ คูเมืองเดิม
	+ ผดุงกรุงเกษม
	+ รอบกรุง

 |
| เศรษฐกิจ | 

|  |  |
| --- | --- |
| ย่าน | 
* ท่าเตียน
* ท่าพระจันทร์
* เทเวศร์
* บางลำพู
* ปากคลองตลาด
* พาหุรัด
* แพร่งสรรพศาสตร์
* เยาวราช
* วังบูรพา
* เสาชิงช้า

 |
| คมนาคม | 

|  |  |
| --- | --- |
| ถนน | 
* กรุงเกษม
* กัลยาณไมตรี
* ข้าวสาร
* จักรพงษ์
* จักรเพชร
* เจริญกรุง
* เจ้าฟ้า
* ดินสอ
* ตรีเพชร
* ตะนาว
* ตานี
* ตีทอง
* บ้านหม้อ
* บำรุงเมือง
* บูรพา
* ประชาธิปไตย
* พระจันทร์
* พระพิทักษ์
* พระพิพิธ
* พระสุเมรุ
* พระอาทิตย์
* พาหุรัด
* เฟื่องนคร
* มหรรณพ
* มหาไชย
* มหาราช
* เยาวราช
* ราชดำเนิน
* ราชินี
* รามบุตรี
* วิสุทธิกษัตริย์
* ศิริพงษ์
* สนามไชย
* สามเสน
* สิบสามห้าง
* หน้าพระธาตุ
* หน้าพระลาน
* หลวง
* อัษฎางค์
* อุณากรรณ

 |
| แยก | 
* รายชื่อทางแยก
* คอกวัว
* จปร.
* เฉลิมกรุง
* ท้ายวัง
* เทเวศร์
* บางลำพู
* บ้านหม้อ
* ป้อมมหากาฬ
* ปากคลองตลาด
* ผ่านพิภพลีลา
* ผ่านฟ้าลีลาศ
* พาหุรัด
* มัฆวาน
* สะพานช้างโรงสี
* สะพานวันชาติ
* สะพานมอญ
* สามยอด
* สำราญราษฎร์
* สี่กั๊กพระยาศรี
* สี่กั๊กเสาชิงช้า
* วงเวียน รด.
* เสาชิงช้า
* อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย
* อุณากรรณ

 |
| สะพาน | 
* สะพานข้ามแม่น้ำเจ้าพระยา
	+ พระราม 8
	+ สมเด็จพระปิ่นเกล้า
	+ พระพุทธยอดฟ้า
	+ พระปกเกล้า
* สะพานข้ามคลอง
	+ เจริญรัช 31
	+ เจริญศรี 34
	+ เฉลิมวันชาติ
	+ ช้างโรงสี
	+ ดำรงสถิต
	+ เทเวศรนฤมิตร
	+ ปีกุน
	+ ผ่านพิภพลีลา
	+ ผ่านฟ้าลีลาศ
	+ ภาณุพันธุ์
	+ มอญ
	+ มัฆวานรังสรรค์
	+ วิศุกรรมนฤมาณ
	+ สมมตอมรมารค
	+ หัน
	+ อุบลรัตน์
	+ โอสถานนท์

 |
| รถไฟฟ้า | 
* สายเฉลิมรัชมงคล
	+ สามยอด
	+ สนามไชย
* *สายฉลองรัชธรรม*
* *สายสีส้ม*

 |
| เรือ | 
* เรือด่วนเจ้าพระยา
	+ ท่าช้างวังหลวง
	+ ท่าเตียน
* เรือข้ามฟากไปท่าวังหลัง
	+ ท่าพระจันทร์

 |

 |
| การท่องเที่ยว | 
* **พระบรมมหาราชวัง**
* พระราชวังบวรสถานมงคล
* วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร
* วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
* วังบูรพาภิรมย์
* วังสราญรมย์
* สนามหลวง
* เสาชิงช้า
* ถนนข้าวสาร
* *รายชื่อวัง*

 |
| ธุรกิจ | 
* คลองถม
* ไชน่าเวิลด์
* ดิโอลด์สยามพลาซ่า
* ตลาดตรอกหม้อ
* ตลาดยอดพิมาน
* ตั้งฮั่วเส็ง
* ท่าเตียน
* บางลำพู
* บ้านหม้อ
* ปากคลองตลาด
* พาหุรัดพลาซ่า
* เมก้าพลาซ่า
* ร้านเจ๊ไฝ
* โรงแรมรัตนโกสินทร์
* เวิ้งนครเขษม
* ห้างไนติงเกล

 |

 |
| สังคม | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| การศึกษา | 

|  |  |
| --- | --- |
| สถานศึกษา | 
* *รายชื่อสถานศึกษา*
* มหาวิทยาลัย
	+ เทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์ (วิทยาลัยเพาะช่าง)
	+ ธรรมศาสตร์ (ท่าพระจันทร์)
	+ ศิลปากร (วังท่าพระ)
	+ บัณฑิตพัฒนศิลป์
* อาชีวศึกษากรุงเทพมหานคร (วิทยาลัยอาชีวศึกษาเสาวภา)
* โรงเรียน
	+ ช่างฝีมือในวัง
	+ บาลีเตรียมอุดมศึกษา มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
	+ บาลีสาธิตศึกษา มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
	+ เบญจมราชาลัย
	+ พระตำหนักสวนกุหลาบ
	+ มัธยมวัดมกุฏกษัตริย์
	+ ราชินี
	+ วัดบวรนิเวศ
	+ วัดมหรรณพาราม
	+ วัดราชบพิธ
	+ สตรีวิทยา
	+ สวนกุหลาบวิทยาลัย

 |
| พิพิธภัณฑ์ | 
* พิพิธภัณฑ์
	+ นิทรรศน์รัตนโกสินทร์
	+ ไปรษณียาคาร
	+ พระนคร
	+ หอศิลป
	+ ศิลป์ พีระศรี อนุสรณ์
	+ ธนาคารแห่งประเทศไทย
	+ เหรียญกษาปณานุรักษ์
	+ มิวเซียมสยาม
	+ ราชทัณฑ์
	+ ศาลาเครื่องราชอิสริยยศ เครื่องราชอิสริยาภรณ์ และเหรียญกษาปณ์
	+ สวนกุหลาบ
	+ สุนทรภู่
* หอศิลป์
	+ มหาวิทยาลัยศิลปากร
	+ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ

 |
| หอสมุด | 
* หอสมุดเมืองกรุงเทพมหานคร
* ศูนย์การเรียนรู้ ธนาคารแห่งประเทศไทย

 |

 |
| วัฒนธรรม | 

|  |
| --- |
| 
* ท่าราชวรดิฐ
* ประตูฝรั่ง
* โรงละครแห่งชาติ
* ลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์
* ศาลาเฉลิมกรุง
* สนามหลวง
* สวนรมณีนาถ
* สวนลอยฟ้าเจ้าพระยา
* สวนสราญรมย์
* สวนสันติชัยปราการ
* เสาชิงช้า
* หอภูวดลทัศนัย
* อนุสาวรีย์หมู
* อุทกทาน

 |
| วัด | 
* ชนะสงคราม
* ตรีทศเทพ
* ทิพยวารี
* เทพธิดาราม
* นรนาถ
* บวรนิเวศ
* บวรสถาน
* บุรณศิริ
* ปรินายก
* พระเชตุพน
* พระศรีรัตนศาสดาราม
	+ ปราสาทพระเทพบิดร
	+ พระศรีรัตนเจดีย์
* มกุฏกษัตริย์
* มหรรณพาราม
* มหาธาตุ
* ราชนัดดา
	+ โลหะปราสาท
* ราชบพิธ
	+ สุสานหลวง
* ราชบุรณะ
* ราชประดิษฐ
* สังเวช
* สามพระยา
* สุทัศน์
* ใหม่อมตรส
* อินทรวิหาร
* เอี่ยมวรนุช
* *รายชื่อวัด*

 |
| มัสยิด | 
* จักรพงษ์
* บ้านตึกดิน

 |
| เทวสถาน | 
* โบสถ์พราหมณ์
* เทพมณเฑียร

 |
| ศาลเจ้า | 
* เจ้าบ้านหม้อ
* เจ้าพ่อเขาตก
* เจ้าพ่อครุฑ
* เจ้าพ่อเสือ
* เจ้าพ่อหนู
* เจ้าพ่อหอกลอง
* เจ้าแม่ทับทิม
* เจ้าแม่สาวิตรี
* หลักเมือง

 |

 |
| ราชการ | 
* ทำเนียบองคมนตรี
* กระทรวง
	+ กลาโหม
	+ เกษตรและสหกรณ์
	+ มหาดไทย
* กรม
	+ การปกครอง
	+ ข่าวทหารบก
	+ พระธรรมนูญ
	+ ศิลปากร
	+ สวัสดิการทหารเรือ
	+ ส่งเสริมสหกรณ์
* กองบัญชาการกองทัพบก
* ธนาคารแห่งประเทศไทย
* ศาลฎีกา
* ศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร
* สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม
* สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
* สำนักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย
* สำนักงานรัฐมนตรี กระทรวงมหาดไทย
* หน่วยบัญชาการรักษาดินแดน
* องค์การตลาด

 |

 |
| หมวดหมู่ หมวดหมู่ |


| * ด
* ค
* ก
ความทรงจำแห่งโลกของประเทศไทย |
| --- |
| 
* จารึกพ่อขุนรามคำแหง
* เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ
* จารึกวัดโพธิ์
* บันทึกการประชุมของสยามสมาคมในพระบรมราชูปถัมภ์ฯ
* ฟิล์มกระจกหลวงและภาพต้นฉบับ
* คัมภีร์ใบลานเรื่องตำนานพระธาตุพนม

 | ตราสัญลักษณ์มรดกความทรงจำแห่งโลก |
| 
ระดับประเทศ
อุทยานประวัติศาสตร์
อุทยานแห่งชาติ
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า
เขตห้ามล่าสัตว์ป่า
ระดับโลก
แหล่งมรดกโลกในไทย
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของไทย
พื้นที่ชุ่มน้ำแรมซาร์ในไทย
พื้นที่สงวนชีวมณฑลโลกในไทย
อุทยานธรณีโลกในไทย
 |