ดอกของสาลี่สาลี่แคลอรี่ออกดอก
**สกุลสาลี่** หรือ **สกุลแพร์** (ชื่อวิทยาศาสตร์: ***Pyrus***) จัดอยู่ในวงศ์ย่อย Amygdaloideae ของวงศ์กุหลาบ เป็นไม้ผลที่ปลูกและใช้บริโภคกระจายทั่วทุกทวีป มีถิ่นกำเนิดในบริเวณชายฝั่งและเขตภูมิอากาศแบบอบอุ่นของยุโรป แอฟริกาเหนือ และเอเชีย ส่วนใหญ่เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูง 10–17 เมตร ทรงค่อนข้างสูงชะลูด บางชนิดเป็นไม้พุ่มขนาดใหญ่ ผลเดี่ยวรูปร่างกลม หรือทรงลูกแพร์ เนื้อนุ่มฉ่ำ หวานอมเปรี้ยว ผิวบาง แกนแข็งเป็นพูหุ้มเมล็ดข้างใน ไม้ผลสกุลสาลี่เป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญสำหรับการบริโภคผลไม้สดหรืออบแห้ง เป็นน้ำผลไม้ และปลูกเป็นวัสดุที่เป็นที่ต้องการในอุตสาหกรรมไม้ เช่นในการผลิตเครื่องเป่าลมไม้และเฟอร์นิเจอร์คุณภาพสูง สายพันธุ์แพร์ที่เป็นที่รู้จักและปลูกมีประมาณ 3,000 พันธุ์ปลูกทั่วโลก ซึ่งแตกต่างกันไปทั้งรูปทรง สี ผิว รสชาติ และเนื้อสัมผัส ในประเทศไทยมีการทดลองปลูกสาลี่พันธุ์ต่าง ๆ ในพื้นที่สูงทางภาคเหนือเช่น เชียงใหม่และเชียงราย แต่พบว่าในระยะแรกมีการเจริญเติบโตที่ช้ามากเนื่องจากไม่ได้รับสภาพอากาศที่มีความหนาวเย็นเพียงพอ จึงไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควร ต่อมามีการนำเข้าสาลี่พันธุ์ลูกผสมจากเกาะไต้หวันมาทดลองปลูก ซึ่งสามารถติดดอกออกผลได้ดีและมีคุณภาพ จึงมีการส่งเสริมให้ปลูกนับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2541 เป็นต้นมา

ผลสาลี่ เป็นผลไม้ที่ให้คุณค่าทางอาหารที่ดี มีวิตามินบี1 บี2 วิตามินซี และแร่ธาตุต่างๆ มีสรรพคุณแก้ร้อนใน ละลายเสมหะ ช่วยขับลมและระงับอาการไอ

ศัพทมูลวิทยา
------------

ไม้ผลสกุลสาลี่เป็นพืชในเมืองหนาว ชื่อภาษาไทย *สาลี่* ยืมมาจาก *"ซาหลี"* ในภาษาจีน (จีน: 沙梨; พินอิน: *shālí*, แปลตามตัว: *แพร์ทราย*) ซึ่งหมายถึง สาลี่จีน (ที่มีผิวสีน้ำตาลผลกลมใหญ่—*Pyrus pyrifolia*) ซึ่งเป็นเพียงไม้ผลชนิดหนึ่งในสกุลนี้ ชื่อภาษาจีนสำหรับเรียกไม้ผลทุกชนิดในสกุลนี้โดยรวม คือ *"หลี"* (梨) และเรียกสกุลสาลี่หรือสกุลแพร์ว่า *"หลีฉู่"* (梨属) (属, ฉู่ หรือ สู่ แปลว่า จำพวก) ส่วนคำว่า *แพร์* หรือ *ลูกแพร์* ในภาษาไทยนั้นเป็นไม้ผลชนิดหนึ่งในสกุลนี้เช่นกัน คือสาลี่ยุโรป (*Pyrus communis*) ในภาษาจีนเรียก *"ซีหยางหลี"* (西洋梨 —ลูกแพร์ตะวันตก) 

คำว่า *แพร์* ยืมมาจากภาษาอังกฤษ *pear* ซึ่งอาจมีรากศัพท์จากกลุ่มภาษาเจอร์แมนิก *pera* ที่อาจยืมมาจากภาษาละตินพื้นบ้าน *pira* (พหูพจน์ *pirum*) คล้ายกับ *apios* ในภาษากรีก (จากภาษากรีกไมซีนี *ápisos*) ในกลุ่มภาษาเซมิติก *pirâ* แปลว่า "ผลไม้" และคำคุณศัพท์ *pyriform* หรือ *piriform* หมายถึง "ทรงลูกแพร์"[]

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
-------------------

พืชสกุลสาลี่มีถิ่นกำเนิดในบริเวณชายฝั่งและเขตภูมิอากาศแบบอบอุ่นของโลกเก่าจากชายฝั่งยุโรปตะวันตก แอฟริกาเหนือ จนถึงเอเชีย ส่วนใหญ่เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูง 10–17 เมตร ทรงค่อนข้างสูงชะลูด บางชนิดเป็นไม้พุ่มขนาดใหญ่ ส่วนใหญ่ผลัดใบ เฉพาะบางชนิดในตอนใต้ของจีนและเกาะไต้หวันที่ไม่ผลัดใบ พืชสกุลสาลี่ส่วนใหญ่ทนต่ออากาศหนาวอูณหภูมิ -25 ถึง -40 °ซ. ในฤดูหนาว ยกเว้นชนิดที่ไม่ผลัดใบที่ทนได้เพียงเกินกว่า -15 °ซ.

ใบ หลายขนาด ยาวตั้งแต่ 2–12 เซนติเมตร สีเขียวเป็นมัน บางชนิดมีขนปกคลุมสีออกขาวเงิน ขอบหยักละเอียด ทรงใบที่หลากหลายตั้งแต่รูปวงรีกว้างปลายแหลม รูปใบหอกแคบ

ดอกสีขาว พบน้อยชนิดที่มีสีอื่นเช่น เหลือง หรือ ชมพู ขนาด 2–4 เซนติเมตร และมี 5 กลีบ

ผลเดี่ยว เนื้อนุ่ม ผิวบาง แกนแข็งเป็นพูหุ้มเมล็ดข้างใน (ซึ่งผลไม้แบบนี้เรียก pome —ผลไม้ที่ลักษณะแบบผลแอปเปิ้ล) ในชนิดที่เป็นพืชป่าผลมีขนาดเล็ก 1-4 เซนติเมตร ส่วนชนิดที่เพาะปลูกขนาดใหญที่สุดโดยเฉลี่ย ยาว 18 เซนติเมตร กว้าง 8 เซนติเมตร รูปทรงของผลมีหลากหลาย ตั้งแต่ทรงกลมถึงทรงยาวรีหัวแคบก้นกว้าง ซึ่งเรียกว่า ทรงลูกแพร์ (pyriform หรือ pear shape)

บางครั้งไม่สามารถแยกแยะ สาลี่ (แพร์) และแอปเปิ้ล ได้ด้วยรูปแบบของผลเสมอไป ผลแพร์บางชนิดมีลักษณะคล้ายผลแอปเปิ้ลเช่น สาลี่จีน ความแตกต่างที่สำคัญคือ เนื้อของสาลี่มีเนื้อทราย (เซลล์หิน หรือ *สเคลอรีด*) ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ สาลี่ *(ซาหลี—沙梨)*

ประวัติ
-------

การเพาะปลูกลูกแพร์ในสภาพอากาศเย็น ย้อนไปถึงสมัยโบราณและมีหลักฐานการใช้เป็นอาหารตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ มีการพบร่องรอยมากมายในการใช้เป็นไม้สร้างอาคารบ้านเรือนสมัยก่อนประวัติศาสตร์รอบทะเลสาบซูริก สาลี่ได้รับการปลูกในประเทศจีนตั้งแต่ 2,000 ปีก่อนคริสตกาล บทความเกี่ยวกับการปลูกต้นแพร์ในสเปนถูกนำมาลงไว้ในงานเกษตรกรรมในศตวรรษที่ 12

ชนิดที่สำคัญ
------------

(จากซ้ายไปขวา บนลงล่าง) สาลี่จีน, แพร์บอสค์ (Bosc pear), แพร์ฟอเรลล์ (Forelle pear), แพร์ดันจูแดง (red D'Anjou pear), แพร์บาร์เล็ต (Bartlett pear), แพร์ดันจูเขียว (green D'Anjou pear), สาลี่เซคเคิล (Seckel pear), สาลี่โคไมว์ (Comice pear)
สาลี่หลายชนิดเช่น สาลี่จีน (*P. pyrifolia*) ไม่มีทรงลูกแพร์
เปลือกลำต้นสาลี่ป่า (*Pyrus pyraster*)

|  |
| --- |
| * *Pyrus amygdaliformis*—สาลี่ใบอัลมอนด์
* *Pyrus anatolica*
* *Pyrus armeniacifolia*—สาลี่ใบแอปริคอท
* *Pyrus betulifolia*—สาลี่ใบเบิช
* *Pyrus boissieriana*
* *Pyrus bourgaeana*—สาลี่ไอบีเรีย
* *Pyrus × bretschneideri*—สาลี่เป็ด (鸭梨) บางครั้งจัดเป็นชนิดย่อยของ *Pyrus pyrifolia*
* *Pyrus calleryana*—สาลี่นก (鸟梨) พบมากในจีนและเวียดนาม มีผลขนาดเล็กมาก
* *Pyrus communis*—แพร์ (สาลี่ยุโรป–European pear)
* *Pyrus cordata*—สาลี่พลีมัท (Plymouth pear)
* *Pyrus elaeagrifolia*
* *Pyrus glabra* Boiss.—สาลี่ป่า ถิ่นกำเนิดในอิหร่าน
* *Pyrus hakkiarica* Browicz—พบในตุรกี
* *Pyrus hondoensis*
* *Pyrus koehnei*—สาลี่ที่ไม่ผลัดใบ พบทางตอนใต้ของจีนและเกาะไต้หวัน
* *Pyrus korshinskyi*
* *Pyrus neoserrulata*
* *Pyrus nivalis*—สาลี่หิมะ (snow pear) หรือนิยมเรียก *สาลี่หอม* (香梨)
* *Pyrus oxyprion*
* *Pyrus pashia*—สาลี่อัฟกานิสถาน (Afghan pear)
* *Pyrus × phaeocarpa*
* *Pyrus pseudopashia*
* *Pyrus pyraster*
* *Pyrus pyrifolia*—สาลี่จีน (Nashi pear) (沙梨 *Sha Li*) มีถิ่นกำเนิดในจีน ญี่ปุ่น เกาหลี ซึ่งบางครั้งเรียก สาลี่เอเชีย สาลี่ญี่ปุ่น สาลี่เกาหลี สาลี่แอปเปิ้ล
* *Pyrus regelii*
* *Pyrus salicifolia*
* *Pyrus × sinkiangensis*
* *Pyrus spinosa*
* *Pyrus syriaca*—สาลี่ซีเรีย
* *Pyrus ussuriensis*—สาลี่ไซบีเรีย (บางครั้งเรียก สาลี่แมนจูเรีย )
* *Pyrus xerophila*
 |

การเพาะปลูก
-----------

จากข้อมูลของ Pear Bureau Northwest พบว่ามีไม้ผลสกุลสาลี่ประมาณ 3,000 พันธุ์ปลูกทั่วโลก โดยปกติสาลี่จะขยายพันธุ์โดยการต่อกิ่งพันธุ์ที่บนต้นตอซึ่งอาจเป็นต้นสาลี่ท้องถิ่น หรือควินซ์ (quince ไม้ผลข้ามสายพันธุ์ของแอปเปิ้ลและสาลี่) จะได้ต้นที่มีขนาดไม่สูงซึ่งมักเป็นที่ต้องการในการทำสวนผลไม้เชิงพาณิชย์ หรือแม้แต่สวนในบ้าน ซึ่งให้ผลเมื่อมีอายุมากกว่าหนึ่งปี

สาลี่ สามชนิดที่มีความสำคัญที่เป็นพืชเศรษฐกิจในการผลิตผลไม้สดส่วนใหญ่คือ แพร์ (สาลี่ยุโรป–*Pyrus communis*) ส่วนมากปลูกในยุโรปและอเมริกาเหนือ สาลี่เป็ดของจีน (ไป่หลี่ หรือ สาลี่ขาว–*Pyrus × bretschneideri*) และสาลี่จีน (nashi pear –*Pyrus pyrifolia*) (หรือที่เรียกว่า สาลี่เอเชีย หรือสาลี่แอปเปิ้ล) ซึ่งสองชนิดหลังส่วนมากปลูกในเอเชียตะวันออกเป็นหลัก สาลี่ทั้งสามชนิดมีการคัดเลือกพันธุ์จนมีหลายพันพันธุ์ปลูก (cultivar) สาลี่ชนิดอื่น ๆ ที่ปลูกและให้ผลผลิดระดับรอง ๆ ลงไปเช่น *Pyrus sinkiangensis* และ *Pyrus pashia*

สาลี่ชนิดอื่นที่ใช้เป็นต้นตอสำหรับแพร์ในยุโรปและเอเชีย และเป็นไม้ประดับตามแต่ละพื้นที่ที่ชนิดนั้นเป็นสาลี่ท้องถิ่น *ไม้แพร์* เป็นไม้เนื้อละเอียด ในอดีตก็ถูกใช้เป็นไม้พิเศษสำหรับเฟอร์นิเจอร์ชั้นดีและทำบล็อกสำหรับตัดไม้ซึ่งให้ความละเอียดเป็นพิเศษ

ปริมาณการผลิต
-------------

ผลผลิตสาลี่ – ปี 2561| ประเทศ | ปริมาณ (ล้านตัน) |
| --- | --- |
| ธงของประเทศจีน จีน | 16.1 |
|  สหรัฐ | 0.7 |
| ธงของประเทศอิตาลี อิตาลี | 0.7 |
| ธงของประเทศอาร์เจนตินา อาร์เจนตินา | 0.6 |
| ธงของประเทศตุรกี ตุรกี | 0.5 |
| **ทั้งโลก** | **23.7** |
| ฐานข้อมูลองค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAOSTAT) |

ปริมาณการผลิตสาลี่หรือแพร์ทั่วโลก
ในปี 2561 การผลิตสาลี่หรือแพร์ทั่วโลกอยู่ที่ 23.7 ล้านตัน นำโดยประเทศจีนโดยมีสัดส่วนร้อยละ 68 ของทั้งหมด (ตาราง)

คุณค่าทางโภชนาการ
-----------------

ลูกแพร์สดประกอบด้วยน้ำ ร้อยละ 84 คาร์โบไฮเดรต ร้อยละ 15 และมี โปรตีน และ ไขมัน เล็กน้อย (ตาราง) ในจำนวนอ้างอิง 100 กรัม วัตถุดิบลูกแพร์ดิบ 57 กิโลแคลอรี่ มีเส้นใยอาหารในปริมาณปานกลาง และไม่มีสารอาหารที่จำเป็นอื่น ๆ ในปริมาณที่มีนัยสำคัญ (ดังแสดงในตาราง)

ระเบียงภาพ
----------

* แพร์แช่ไวน์แดงแพร์แช่ไวน์แดง
* สาลี่เชื่อมสาลี่เชื่อม
* เค้กแพร์เค้กแพร์
* แพร์ดองเหล้าแพร์ดองเหล้า
* ไม้สาลี่ไม้สาลี่

อ้างอิง
-------

1. 1 2  "สาลี่ ปลูกในเมืองไทยจะดีไหมหนอ". *blog.arda.or.th* (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). 2020-08-07.
2. ↑  "พันธุ์สาลี่ที่นิยมปลูกในประเทศไทย – วิชาการเกษตร ปลูกผัก ทำไร่ ไถนา" (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน).
3. ↑  "พีช+สาลี่..โครงการหลวง ไม้ผลเมืองหนาวจากไทยไปยุโรป?". *www.thairath.co.th*. 2018-07-30.
4. ↑  Harper, Douglas. "pear". *Online Etymology Dictionary*.
5. ↑  Pear Fruit Facts Page Information. bouquetoffruits.com
6. ↑  *The New Werner Twentieth Century Edition of the Encyclopaedia Britannica: A Standard Work of Reference in Art, Literature, Science, History, Geography, Commerce, Biography, Discovery and Invention* (ภาษาอังกฤษ). Werner Company. 1907. p. 456.
7. ↑  Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (บ.ก.). *The Cultural History of Plants*. Routledge. p. 86. ISBN 0415927463.
8. ↑  Ibn al-'Awwam, Yaḥyá (1864). *Le livre de l'agriculture d'Ibn-al-Awam (kitab-al-felahah)* (ภาษาฝรั่งเศส). แปลโดย J.-J. Clement-Mullet. Paris: A. Franck. pp. 240–242 (ch. 7 - Article 12). OCLC 780050566. (pp. 240–242 (Article XII)
9. ↑  "Pear Varieties". Usapears.com. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 25 June 2014. สืบค้นเมื่อ 9 August 2014.
10. ↑  RHS Fruit, Harry Baker, ISBN 1-85732-905-8, pp100-101.
11. ↑  "ชวนเลือกสาลี่ พันธุ์ไหนดี ถึงจะหวานกรอบถูกใจใช่เลยกันนะ – อะไรดีวะ" (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2021-04-21. สืบค้นเมื่อ 2021-04-21.
12. ↑  "Production of pears in 2018, Crops/Regions/World Regions/Production Quantity by picklists". UN Food & Agriculture Organization, Statistics Division. 2019. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-11-22. สืบค้นเมื่อ 10 October 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| การแยกแยะหน่วยอนุกรมวิธาน | 
* Wikidata: Q434
* Wikispecies: Pyrus
* APDB: 194247
* EoL: 29920
* EPPO: 1PYUG
* FloraBase: 22626
* FoC: 127801
* GBIF: 2986532
* GRIN: 10194
* iNaturalist: 58736
* IPNI: 34002-1
* IRMNG: 1332631
* ITIS: 25294
* NBN: NHMSYS0000462196
* NCBI: 3766
* NZOR: c6ce3481-e0f3-418f-87e7-89e4d1052d8f
* PLANTS: PYRUS
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30000967-2
* Tropicos: 40021515
* VASCAN: 1608

 |