**กรมการข้าว** เป็นหน่วยงานระดับกรม ในสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ของไทย มีหน้าที่ศึกษาวิจัยสำหรับข้าวในประเทศไทย มีหน่วยงานส่วนกลางที่ปฏิบัติงานอยู่ตามส่วนภูมิภาค คือ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าว และ ศูนย์วิจัยข้าว

วิวัฒนาการของการข้าวไทย
-----------------------

ในวงการราชการที่เกี่ยวข้องกับการข้าวไทย เริ่มมีการดำเนินการตั้งแต่รัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งกระทรวงเกษตราธิการ ซึ่งในปี พ.ศ. 2444 ได้มีการจัดตั้งกรมช่างไหม และมีการประกวดพันธุ์ข้าวเป็นครั้งแรกในประเทศไทยที่เมืองธัญบุรี ในปี พ.ศ. 2450 ต่อมาได้มีการเปลี่ยนชื่อกรมช่างไหมเป็น "กรมเพาะปลูก" มีหน้าที่ทำการค้นคว้าทดลองเกี่ยวกับพันธุ์พืช การเพาะเลี้ยงไหม ปศุสัตว์ และการเพาะปลูก จนกระทั่งมีการจัดตั้ง **สถานีทดลองคลองรังสิต** นับเป็นสถานีทดลองข้าวแห่งแรกของไทย ที่ตำบลคลองหก อำเภอธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี

ในปี พ.ศ. 2478 มีการจัดตั้ง "แผนกข้าว" ขึ้นในสังกัดกองขยายการกสิกรรม กรมเกษตรและการประมง (หรือกรมการกสิกรรมในเวลาต่อมา) ซึ่งในปี พ.ศ. 2481 ได้ยกฐานะแผนกข้าวขึ้นเป็น "กองการข้าว" และมีการสถาปนา **"กรมการข้าว"** ในวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2496 โดยมีหม่อมเจ้าจักรพันธุ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์ เป็นอธิบดี ต่อมาในปี พ.ศ. 2515 ได้มีการยุบรวมกรมการข้าว เข้ากับกรมกสิกรรมอีกครั้ง จึงทำให้กรมการข้าว มีฐานะเป็นกองการข้าว สังกัด กรมวิชาการเกษตร และเปลี่ยนชื่อเป็น "สถาบันวิจัยข้าว" ในปี พ.ศ. 2525

### ยุคกรมการข้าวในปัจจุบัน

ในปี พ.ศ. 2547 ได้มีการจัดตั้งหน่วยงานที่ทำหน้าที่กำกับดูแลข้าวไทยขึ้น มีชื่อว่า **"สำนักงานข้าวแห่งชาติ"** มีฐานะเทียบเท่ากรม จนกระทั่งวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2549 พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรมให้จัดตั้งกรมการข้าว ได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เป็นผลให้เกิด "กรมการข้าว" ขึ้นจนปัจจุบัน

โดยการจัดตั้งกรมการข้าวในครั้งนี้ มีหลักการและเหตุผลซึ่งระบุในท้ายพระราชบัญญัติ ความว่า *"เนื่องจากข้าวเป็นพืชที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อเศรษฐกิจไทย แต่ปัจจุบันหน่วยงานที่รับผิดชอบเกี่ยวกับเรื่องข้าวมีอยู่หลายหน่วยงานและกระจัดกระจายอยู่ตามส่วนราชการต่าง ๆ ในกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ จึงสมควรให้มีการจัดตั้งกรมการข้าวขึ้นมีฐานะเป็นส่วนราชการระดับกรมเพื่อทำหน้าที่รับผิดชอบดูแลเรื่องข้าวโดยเฉพาะ ให้ครอบคลุมถึงการปรับปรุงพัฒนาการปลูกข้าวให้มีผลผลิตต่อพื้นที่และคุณภาพสูงขึ้น การพัฒนาพันธุ์ การอนุรักษ์และคุ้มครองพันธุ์การผลิตเมล็ดพันธุ์ การตรวจสอบรับรองมาตรฐาน การส่งเสริมและเผยแพร่เพื่อพัฒนาชาวนา การแปรรูปและการจัดการอื่น ๆ เพื่อเพิ่มมูลค่าข้าว รวมทั้งการตลาดและการส่งเสริมวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับข้าว จึงจำเป็นต้องตราพระราชบัญญัตินี้"*

หน่วยงานในสังกัด
----------------

หน่วยงานในสังกัดกรมการข้าวตาม กฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการกรมการข้าว กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

* สำนักบริหารกลาง
* สำนักนโยบายและยุทธศาสตร์ข้าว
* สำนักส่งเสริมการผลิตข้าว
* กองพัฒนาผลิตภัณฑ์ข้าว
* กองตรวจสอบรับรองมาตรฐานข้าวและผลิตภัณฑ์
* กลุ่มตรวจสอบภายใน
* กลุ่มพัฒนาระบบบริหาร


|  |  |
| --- | --- |
| * กองเมล็ดพันธุ์ข้าว
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวเชียงใหม่
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยา
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวลำปาง
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวแพร่
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวกำแพงเพชร
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครสวรรค์
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพิษณุโลก
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสุโขทัย
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวชัยนาท
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวลพบุรี
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวราชบุรี
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวชลบุรี
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวกาฬสินธุ์
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวขอนแก่น
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครราชสีมา
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวร้อยเอ็ด
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสกลนคร
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสุรินทร์
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวอุดรธานี
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวอุบลราชธานี
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวปัตตานี
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพัทลุง
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสุราษฎร์ธานี
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวศรีสะเกษ
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวบุรีรัมย์
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวบึงกาฬ
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครนายก
	+ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวอำนาจเจริญ
 | * กองวิจัยและพัฒนาข้าว
	+ ศูนย์วิจัยข้าวเชียงใหม่
	+ ศูนย์วิจัยข้าวเชียงราย
	+ ศูนย์วิจัยข้าวสะเมิง
	+ ศูนย์วิจัยข้าวแม่ฮ่องสอน
	+ ศูนย์วิจัยข้าวแพร่
	+ ศูนย์วิจัยข้าวพิษณุโลก
	+ ศูนย์วิจัยข้าวชัยนาท
	+ ศูนย์วิจัยข้าวลพบุรี
	+ ศูนย์วิจัยข้าวราชบุรี
	+ ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี
	+ ศูนย์วิจัยข้าวคลองหลวง
	+ ศูนย์วิจัยข้าวฉะเชิงเทรา
	+ ศูนย์วิจัยข้าวพระนครศรีอยุธยา
	+ ศูนย์วิจัยข้าวปราจีนบุรี
	+ ศูนย์วิจัยข้าวสกลนคร
	+ ศูนย์วิจัยข้าวขอนแก่น
	+ ศูนย์วิจัยข้าวชุมแพ
	+ ศูนย์วิจัยข้าวหนองคาย
	+ ศูนย์วิจัยข้าวอุดรธานี
	+ ศูนย์วิจัยข้าวอุบลราชธานี
	+ ศูนย์วิจัยข้าวสุรินทร์
	+ ศูนย์วิจัยข้าวนครราชสีมา
	+ ศูนย์วิจัยข้าวพัทลุง
	+ ศูนย์วิจัยข้าวนครศรีธรรมราช
	+ ศูนย์วิจัยข้าวกระบี่
	+ ศูนย์วิจัยข้าวปัตตานี
	+ ศูนย์วิจัยข้าวร้อยเอ็ด

  |

องค์ความรู้เรื่องข้าว
---------------------

**องค์ความรู้เรื่องข้าว** เป็นการรวบรวมความรู้เรื่องข้าวโดยการจัดทำขึ้นบนพื้นฐานของเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารจากนักวิชาการหลากหลายสาขาวิชาของสำนักวิจัยและพัฒนาข้าว เก็บถาวร 2010-07-22 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน กรมการข้าว ได้รวบรวมข้อมูลไว้อย่างกว้างขวางเสมือนห้องสมุดดิจิทัล ซึ่งตอบสนองด้านการสืบค้นข้อมูล เพื่อการถ่ายทอดเทคโนโลยีในงานส่งเสริม อยู่ในรูปแบบซีดีข้อมูล และรูปแบบเว็บไซต์ออนไลน์ โดยได้รับความร่วมมือจากสถาบันวิจัยข้าวนานาชาติ (The International Rice Research Institute - IRRI) ในการจัดทำภายใต้โครงการ Linking Extension and Research Needs through Information Technology (LEARN-IT) และมีธนาคารพัฒนาเอเชีย (Asian Development Bank - ADB) ให้การสนับสนุนงบประมาณ

*องค์ความเรื่องข้าว* ประกอบด้วย สาระน่ารู้เรื่องข้าวทุกด้าน นับตั้งแต่ด้านพันธุ์ เทคโนโลยีการผลิต การอารักขาข้าว เครื่องจักรกลการเกษตร ตลอดถึงด้านการแปรรูปข้าว

*เชื่อถือได้*–เนื้อหา ในองค์ความเรื่องข้าวได้มาจากนักวิชาการ ผู้มีความรู้และความเชี่ยวชาญในสาขาต่าง ๆ ร่วมกันรวบรวมข้อมูล ตรวจสอบ และแก้ไขความถูกต้อง ก่อนที่จะมาอยู่ในรูปแบบที่พร้อมใช้งาน

*อุปสงค์นำ*–องค์ความเรื่องข้าว บรรจุเนื้อหาสาระครบถ้วนทุกด้าน เพื่อตอบสนองผู้ใช้กลุ่มต่าง ๆ ได้เลือกใช้ในส่วนที่ต้องการ

*เพิ่มคุณค่า*–องค์ ความเรื่องข้าว ได้ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร ซึ่งเป็นเทคโนโลยีล่าสุด มาใช้ในการรวบรวมข้อมูล และใช้เป็นเครื่องในการนำเสนอ

*ใช้งานง่าย*–องค์ความเรื่องข้าว มีเป้าหมายหลัก คือ เพื่อการถ่ายทอดสู่ชาวนา จึงอยู่ในรูปแบบที่ใช้งานง่าย

อ้างอิง
-------

1. ↑  ราชกิจจานุเบกษา, พระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2559 เล่ม 132 ตอนที่ 91ก วันที่ 25 กันยายน 2558
2. ↑  [​ เช็ก มติ ครม. แต่งตั้งครบทุกตำแหน่งที่นี่]
3. ↑  ประกาศสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งอธิบดีกรมการข้าว
4. ↑  พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๔๙ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 123 ตอนที่ 26ก วันที่ 15 มีนาคม 2549
5. ↑

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* ความรู้เรื่องข้าวไทย เก็บถาวร 2017-06-19 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* กรมการข้าว เก็บถาวร 2009-07-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* กองวิจัยและพัฒนาข้าว
* ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวขอนแก่น

| * ด
* ค
* ก
หน่วยงานในกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ของไทย |
| --- |
| กรม | 
* สำนักงานรัฐมนตรี
* สำนักงานปลัดกระทรวง
* กรมวิชาการเกษตร
* กรมประมง
* กรมปศุสัตว์
* กรมชลประทาน
* กรมพัฒนาที่ดิน
* กรมส่งเสริมการเกษตร
* กรมส่งเสริมสหกรณ์
* สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม
* สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ
* สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร
* กรมตรวจบัญชีสหกรณ์
* กรมฝนหลวงและการบินเกษตร
* กรมการข้าว
* กรมหม่อนไหม

 |  |
| รัฐวิสาหกิจ | 
* องค์การส่งเสริมกิจการโคนมแห่งประเทศไทย
* องค์การตลาดเพื่อเกษตรกร
* องค์การสะพานปลา
* การยางแห่งประเทศไทย

 |
| องค์การมหาชน | 
* สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน)
* สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน)
* สำนักงานพิพิธภัณฑ์เกษตรเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (องค์การมหาชน)

 |