**ศาสตราจารย์พรต เดชา** หรือ **อำมาตย์โท ศาสตราจารย์ หลวงพรตพิทยพยัต** (อังกฤษ: Luang Brata) เกิดเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2438 เป็นอาจารย์ชาวไทย เริ่มดำรงตำแหน่งเป็นอาจารย์พิเศษสังกัดกระทรวงศึกษาธิการ พรตเคยดำรงตำแหน่งสำคัญทางการศึกษาเป็นคณบดีคณะอักษรศาสตร์และวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในช่วง พ.ศ. 2478 - 2483 และหัวหน้าแผนกปรุงยา คณะแพทยศาสตร์และศิริราชพยาบาล จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ประวัติ
-------

พรต เดชา เกิดเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2438 เข้ารับการศึกษา ณ โรงเรียนสวนกุหลาบ ต่อมาได้เข้าศึกษาต่อในสาขาวิชาวิทยาศาสตร์ ณ มหาวิทยาลัยบริสตอล ภายหลังสำเร็จการศึกษาแล้วได้ดำรงตำแหน่งอาจารย์พิเศษ สังกัดกระทรวงศึกษาธิการ เมื่อวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2463 ในระหว่างนั้นได้เป็นอาจารย์พิเศษทำการสอนในหลายโรงเรียน ต่อมาเมื่อวันที่ 4 ตุลาคม ปีเดียวกัน ได้ย้ายมาเป็นอาจารย์ประจำโรงเรียนมัธยมวัดเบญจมบพิตร รับผิดชอบในวิชาคณิตศาสตร์และวิทยาศาสตร์ และได้รับพระราชทานยศเป็นรองอำมาตย์เอกในวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2466

ต่อมาก็ได้เลื่อนยศเป็นอำมาตย์โทและได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น "หลวงพรตพิทยพยัต" เมื่อวันที่ 22 ธันวาคม พ.ศ. 2464 และได้ย้ายมาเป็นอาจารย์ในคณะอักษรศาสตร์และวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2471 รับผิดชอบงานสอนวิชาฟิสิกส์แก่นิสิตเตรียมแพทย์ เตรียมเภสัชศาสตร์ และสอนวิชาฟิสิกส์และคณิตศาสตร์แก่นิสิตวิทยาศาสตร์ และนิสิตวิศวกรรมศาสตร์ ต่อมาได้รับทุนจากมูลนิธิร็อกเกอะเฟลเลอร์ไปศึกษาต่อในชั้นดุษฎีบัณฑิต ณ มหาวิทยาลัยบริสตอล ประเทศอังกฤษ ในสาขาวิทยาศาสตร์ และได้เปิดทำการสอนในวิชาสเปกโทสโคปีแก่นิสิตวิทยาศาสตร์ในเวลาต่อมา

พรตดำรงตำแหน่งเป็นคณบดีคณะอักษรศาสตร์และวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในช่วง พ.ศ. 2478 - 2483 และหัวหน้าแผนกปรุงยา คณะแพทยศาสตร์และศิริราชพยาบาล จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พ.ศ. 2475 - 2476 และถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2483 ขณะเล่นกอล์ฟ ณ สนามดุสิต ด้วยอาการเส้นเลือดในสมองแตก สิริอายุรวม 44 ปี

อนุสรณ์สถาน
-----------

อนุสาวรีย์หลวงพรต-ท่านเลี่ยมที่โรงเรียนพรตพิทยพยัต ในสมัยก่อน
* โรงเรียนพรตพิทยพยัต
* อนุสาวรีย์หลวงพรต-ท่านเลี่ยม ตั้งอยู่ภายใน อุทยานหลวงพรต-ท่านเลี่ยม ตัวอนุสาวรีย์นั้นวางศิลาฤกษ์ ในวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2525 แต่ตัวอุทยานก่อสร้างในยุคต่อมานำโดย นายเฉลียว พงศาปาน ผู้บริหารในยุคนั้น

ดูเพิ่ม
-------

* โรงเรียนพรตพิทยพยัต
* เลี่ยม บุนนาค ภรรยา

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* หลวงพรตพิทยพยัต: Luang Brata[*ลิงก์เสีย*]
* บทความทางวิชาการที่ หลวงพรตพิทยพยัตเขียนร่วมกับซี. เอฟ. พาวเวล
* ศูนย์กลางชุมชนนักเรียนโรงเรียนพรตพิทยพยัต[*ลิงก์เสีย*]

อ้างอิง
-------

1. ↑  [ เก็บถาวร 2020-08-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน จากเว็บไซต์โรงเรียนพรตพิทยพยัต
2. 1 2  ประวัติหลวงพรตพิทยพยัต เก็บถาวร 2020-08-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน โรงเรียนพรตพิทยพยัต เรียกข้อมูลวันที่ 2 มกราคม พ.ศ. 2554

| * ด
* ค
* ก
คณบดีของคณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย |
| --- |
| **องค์ผู้สถาปนา** |  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| **องค์ผู้ดำริให้จัดตั้ง** สมเด็จพระเชษฐาธิราช เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ |  **องค์ผู้สถาปนา**  สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร
  |

---

 |
| โรงเรียนราชแพทยาลัย | 

|  |  |
| --- | --- |
| แผนกแพทย์ผสมยา | พระยาเวชสิทธิ์พิลาศ · สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร |

 |
| จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย คณะแพทยศาสตร์ (ศิริราช) | 

|  |  |
| --- | --- |
| แผนกแพทย์ผสมยา | สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร · พระยาเวชสิทธิ์พิลาศ · แอลเลอร์ เอลลิส |
| แผนกเภสัชกรรม | หลวงพรตพิทยพยัต |

 |
| จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย | 

|  |  |
| --- | --- |
| แผนกเภสัชกรรมศาสตร์ | *แอลเลอร์ เอลลิส · พระอัพภันตราพาธพิศาล (กำจร พลางกูร)* · ตั้ว ลพานุกรม |

 |
| มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ | 

|  |  |
| --- | --- |
| คณะเภสัชศาสตร์ | *หลวงลิปิธรรมศรีพยัต* · อวย เกตุสิงห์ · จำลอง สุวคนธ์ · ชลอ โสฬสจินดา · *ชัชวาลย์ โอสถานนท์* |

 |
| มหาวิทยาลัยมหิดล | 

|  |  |
| --- | --- |
| คณะเภสัชศาสตร์ | *ชัชวาลย์ โอสถานนท์* · ไฉน สัมพันธารักษ์ |

 |
| จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย | 

|  |  |
| --- | --- |
| คณะเภสัชศาสตร์ | วิเชียร จีรวงศ์ · *สมัคร พุกกะณะเสน* · พิสิทธิ์ สุทธิอารมณ์ · บุญอรรถ สายศร · ภาวิช ทองโรจน์ · สุนิพนธ์ ภุมมางกูร · บุญยงค์ ตันติสิระ · พรเพ็ญ เปรมโยธิน · พิณทิพย์ พงษ์เพ็ชร · รุ่งเพ็ชร สกุลบำรุงศิลป์ |

 |
| *ตัวเอียง* คือรักษาการ |