คุณหญิง**รังษีนภดล ยุคล** (เดิม: หม่อมเจ้ารังษีนภดล ยุคล; 2 ตุลาคม พ.ศ. 2480 – 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2560) มีนามลำลองว่า **ท่านหญิงอ๋อย** เป็นพระธิดาในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล ประสูติแต่หม่อมหลวงสร้อยระย้า ยุคล

ประวัติ
-------

หม่อมเจ้ารังษีนภดล ยุคล ประสูติเมื่อวันที่ 2 ตุลาคม พ.ศ. 2480 มีเจ้าพี่น้องร่วมพระบิดา-มารดาสององค์ ได้แก่

* ท่านผู้หญิงพันธุ์สวลี กิติยากร (ท่านหญิงปิ๋ม) พระมารดาในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ
* หม่อมเจ้าฐิติพันธ์ ยุคล (ท่านชายกบ)

หม่อมเจ้ารังษีนภดลทรงเข้าศึกษาที่โรงเรียนราชินีจนถึงชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 จึงไปศึกษาต่อที่เมืองโลซาน ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ นอกจากวิชาสามัญแล้วหม่อมเจ้ารังษีนภดลยังทรงศึกษาด้านการกีฬาและด้านภาษา มีปรีชาด้านการกีฬาหลายชนิด เช่น ขี่ม้า เทนนิส ว่ายน้ำ

ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช สยามินทราธิราช และ พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร พุทธศักราช 2493 หม่อมเจ้ารังษีนภดล ยุคลได้เชิญเครื่องเครื่องเฉลิมพระราชมณเฑยร ลำดับที่ 3 พระแสงฝักทองเกลี้ยง

ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช สยามินทราธิราช และ พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร พุทธศักราช 2493 หม่อมเจ้าหญิงรังษีนภดล ยุคล ทรงเชิญพระแสงฝักทองเกลี้ยง
หม่อมเจ้ารังษีนภดลทรงกราบบังคมทูลลาออกจากฐานันดรศักดิ์เพื่อสมรสกับหม่อมหลวงตวง สนิทวงศ์ เมื่อวันที่ 10 เมษายน พ.ศ. 2499 โดยมีบุตร-ธิดาสี่คน ได้แก่

1. สายฝน สนิทวงศ์ ณ อยุธยา (เกิด 28 สิงหาคม พ.ศ. 2499)
2. ดุลสิทธิ์ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา (เกิด 31 สิงหาคม พ.ศ. 2500)
3. รังษิดล สนิทวงศ์ ณ อยุธยา (เกิด 16 ธันวาคม พ.ศ. 2502)
4. ตรรค สนิทวงศ์ ณ อยุธยา (เกิด 20 เมษายน พ.ศ. 2506)

ต่อมาได้สมรสใหม่กับนายแพทย์วิเชียร ตระกูลสิน

คุณหญิงรังษีนภดลถึงชีพิตักษัยด้วยโรคหทัยวายเฉียบพลัน เมื่อเวลา 20.00 นาฬิกา ของวันที่ 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2560 สิริชันษา 79 ปี สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูรทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานโกศโถประกอบเกียรติยศศพ ณ ศาลากวีนีรมิต วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร และในวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ. 2562 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ โปรดให้พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา เสด็จแทนพระองค์ไปในการพระราชทานเพลิงศพ

ปริญญาดุษฎีบัณฑิตย์กิตติมศักดิ์
-------------------------------

คุณหญิงรังษีนภดล ยุคล ทรงเข้ารับพระราชทานปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม จากมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา ณ สวนอัมพรเมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2554

อุปนิสัย
--------

ชีวิตในวัยเยาว์หม่อมเจ้ารังษีนภดลโปรดตามเสด็จพระบิดาไปทอดเนตรสภาพธรรมชาติในพื้นที่ป่าหลายแห่ง เช่น ป่าพนมสารคาม ป่าชายแดนเทือกเขาตะนาวศรี ทรงสนทัยการศึกษาพันธุ์ไม้และความเป็นอยู่ของสัตว์ป่าแต่ละชนิด ตลอดจนศึกษาเกี่ยวกับรอยเท้าสัตว์ป่า จนทรงเชี่ยวชาญอย่างมาก ทรงสามารถนำความรู้เหล่านี้มาถ่ายทอดให้กับผู้ที่ร่วมงานและอยู่ใกล้ชิดได้เป็นอย่างดี คุณหญิงรังษีนภดลได้รับการยกย่องในฐานะนักอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ได้ทุ่มเทแรงกายเพื่องานอนุรักษ์ธรรมชาติ สัตว์ป่าและสิ่งแวดล้อม แม้ในช่วงอายุมากก็มีสุขภาพที่แข็งแรง สามารถเดินป่า และขับรถยนต์เอง นอกจากนี้ยังมีความจำเป็นเลิศ สามารถถ่ายทอดเรื่องราวเก่า ๆ ได้อย่างแม่นยำ มีอุปนิสัยเรียบง่าย ไม่ถือตัว และยังไปในงานพิธีต่าง ๆ ตามคำเชิญ

ในปัจฉิมวัยพำนักอยู่ ณ ตำหนักรังสิตคลองสี่ ซึ่งตั้งอยู่ตรงปากทางเข้าคลองสี่ (ริมถนนรังสิต-นครนายก) ถนนพระองค์เจ้าสาย ตรงข้ามร้านอาหารบ่อเงิน และสนามม้าสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ซึ่งอยู่ฝั่งเดียวกันกับพระตำหนักบึงยี่โถ ในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ ในบริเวณแนวเดียวกัน ซึ่งนอกจากเป็นที่พำนักแล้ว ยังเป็นที่ทำการมูลนิธิหม่อมเจ้าหญิงรังษีนภดล ยุคล เป็นมูลนิธิที่ได้เล็งเห็นความสำคัญในการอนุรักษ์ช้างป่า กระทิง และสัตว์ป่าอื่น ๆ โดยภายในพื้นที่ตำหนัก คุณหญิงรังษีนภดลได้นำที่นาส่วนตัวมาใช้เป็นแปลงปลูกข้าวหอมนิล ตามแนวพระราชดำรัสเศรษฐกิจพอเพียง โดยลงมือหว่านพันธุ์ข้าว ใส่ปุ๋ยและควบคุมการเก็บผลผลิตเอง ทั้งยังใช้ที่นาเป็นที่ทำงาน เพื่อติดตามดูแปลงข้าว และนำผลผลิตข้าวหอมนิลที่ได้ไปแจกจ่ายแก่ประชาชนในพื้นที่ต่าง ๆ

เครื่องราชอิสริยาภรณ์
---------------------

* พ.ศ. 2543 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 2 ทุติยจุลจอมเกล้า (ท.จ.) (ฝ่ายใน)
* พ.ศ. 2493 –  เหรียญบรมราชาภิเษก รัชกาลที่ 9 (ร.ร.ศ.9)

ลำดับสาแหรก
-----------

| ลำดับสาแหรกของรังษีนภดล ยุคล |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 16. (=20.) พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 8. พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 17. (=21.) สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 4. สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลทิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 18. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นภูมินทรภักดี |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 9. พระวิมาดาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมพระสุทธาสินีนาฏ ปิยมหาราชปดิวรัดา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 19. เจ้าจอมมารดาจีน |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 2. พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 20. (=16.) พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 10. สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 21. (=17.) สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 5. พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมเขตรมงคล |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 22. เจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 11. หม่อมแม้น ภาณุพันธุ์ ณ อยุธยา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 23. ท่านผู้หญิงอิ่ม บุนนาค |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 1. **รังษีนภดล ยุคล** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 24. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงวงศาธิราชสนิท |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 12. พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสายสนิทวงศ์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 25. หม่อมแย้ม สนิทวงศ์ ณ อยุธยา |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 6. หม่อมราชวงศ์สุวพันธุ์ สนิทวงศ์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 13. หม่อมเขียน สนิทวงศ์ ณ อยุธยา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 3. หม่อมหลวงสร้อยระย้า ยุคล |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 14. กิมเฮง มังกรพันธุ์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 7. ยี่สุ่น สนิทวงศ์ ณ อยุธยา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 15. ทองอยู่ มังกรพันธุ์ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|

 |

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

1. ↑  พระราชพิธีบรมราชาภิเษกพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร พุทธศักราช 2493Link เก็บถาวร 2017-09-05 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
2. ↑  ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักพระราชวัง ที่ ๒/๒๔๙๙ เรื่อง พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ลาออกจากฐานันดรศักดิ์แห่งพระราชวงศ์ (หม่อมเจ้ารังษีนภดล ยุคล), เล่ม 73, ตอน 59 ง, 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2499 หน้า 2125
3. ↑  ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เก็บถาวร 2022-06-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, เล่ม ๑๑๗ ตอนที่ ๙ ข หน้า ๔, ๔ พฤษภาคม ๒๕๔๓

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ **มูลนิธิหม่อมเจ้าหญิงรังษีนภดล ยุคล**

* *มูลนิธิหม่อมเจ้าหญิงรังษีนภดล ยุคล*  เก็บถาวร 2017-09-24 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน