**พระเจ้านรสีหบดี** (อังกฤษ: Narathihapate; พม่า: နရသီဟပတေ့, nəɹa̰ θìha̰pətḛ; c. 1238–1287) เป็นกษัตริย์พม่าองค์สุดท้ายแห่งราชวงศ์พุกาม ครองราชย์ตั้งแต่ปี ค.ศ.1254-1287 มีเรื่องโดดเด่นสองประการที่สร้างพระเจ้านรสีหบดีพระองค์นี้เป็นที่จดจำ คือ ความตะกละตะกลามชอบเสวยอาหาร โดยร่ำลือกันว่าต้องมีอาหารหลากหลายถึงสามร้อยชนิดต่อมื้อพระกระยาหาร และอีกประการคือ ความขลาดกลัวต่อการรุกรานของทัพมองโกล จนเป็นกษัตริย์ที่ได้ฉายาว่า "กษัตริย์ขี้ตะกละผู้หนีทัพจีน"

พระองค์เสด็จสวรรคตด้วยถูกปลงพระชนม์โดยการวางยาพิษจากราชโอรสพระองค์รองนาม สีหตู (พม่า: သီဟသူ) ซึ่งขณะนั้นได้ครองเมืองแปร จากนั้นราชวงศ์พุกามก็ได้ล่มสลายลงพร้อมกับชัยชนะของมองโกลที่มีอำนาจเหนือภูมิภาคตอนบนของพม่า

กว่า 250 ปี ที่ราชวงศ์พุกามปกครองมีอำนาจในพื้นที่ลุ่มน้ำอิรวดี ผืนแผ่นดินอาณาจักรได้กลับไปแตกแยกเป็นแคว้นเล็กเมืองน้อยอีกครั้ง สภาพสุญญากาศทางการปกครอง สภาวะไร้ผู้นำได้ดำเนินต่อไปอีกกว่า 250 ปี จนกระทั่งการขึ้นมาของราชวงศ์ตองอูที่ได้รวบรวมอาณาจักรให้เป็นปึกแผ่นอีกครั้งในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 16

รัชกาล
------

พระเจ้านรสีหบดีเป็นพระราชโอรสในพระเจ้าอุซะนาและพระนางอะซอหลังการเสด็จสวรรคตของพระเจ้าอุซะนาพระราชบิดาจากอุบัติเหตุในการล่าสัตว์เมื่อปี ค.ศ.1254 พระเจ้านรสีหบดีก็ได้ครองราชบัลลังก์พุกามโดยการแย่งชิงจากพระเชษฐาด้วยความช่วยเหลือบงการของมหาเสนาบดีราซะทินจาน ผู้ซึ่งเชื่อว่าจะสามารถเชิดกษัตริย์องค์ใหม่ที่มาจากเจ้าชายอ่อนพระชันษานี้ได้ แต่กษัตริย์หนุ่มได้แปรเปลี่ยนท่าทีที่หัวอ่อนเป็นกระด้างกระเดื่อง พระองค์สั่งเนรเทศราซะทินจานแทบจะทันทีที่ครองราชย์ แต่ต่อมาไม่นานพระองค์ก็จำพระทัยเรียกกลับมาใช้งานเพื่อปราบกบฏในแคว้นยะไข่และแถบตะนาวศรี ราซะทินจานปราบกบฏสำเร็จแต่ก็มิได้หวนกลับคืนมาราซะทินจานเสียชีวิตระหว่างเดินทัพกลับ 

พระเจ้านรสีหบดีเป็นกษัตริย์ผู้ไร้ความสามารถอย่างสมบูรณ์แบบไม่ว่าจะเรื่องการปกครองบริหารภายในราชอาณาจักรหรือกิจการกับต่างชาติเฉกเช่นพระราชบิดาและพระอัยกาบุพกษัตริย์ทั้งสองก่อนหน้าพระองค์ พระองค์ล้มเหลวในการจัดการพระราชทรัพย์และบริหารท้องพระคลังซึ่งร่อยหรอลงทุกปีๆ สืบเนื่องมาจากการยกเว้นภาษีที่ดินให้แก่ธรณีสงฆ์ นอกจากนี้เมื่อเปรียบกับพระอัยกา คือ พระเจ้าจะซวา ที่มักโปรดสร้างพระเจดีย์ขนาดเล็กมากกว่าที่จะบังคับเกณฑ์แรงงานมากมายแล้ว พระเจ้านรสีหบดีกลับมักโปรดที่จะสร้างพระเจดีย์อย่างหรูหราฟุ่มเฟือย เช่น มีนกะลาเซดี ที่บังคับเกณฑ์แรงงานจำนวนมาก จนผู้คนต่างก่นด่าสาปแช่ง โดยมีเสียงร่ำลือว่า "วันที่เจดีย์สร้างสำเร็จสิ้นนั้น จักเป็นวันถึงฆาตของกษัตริย์"

แต่เงาทมิฬที่แท้จริงของราชวงศ์พุกามและพระเจ้านรสีหบดีนั้นมิใช่เงาของเจดีย์ แต่คือเงาของผืนธงกองทัพมองโกลจากทางเหนือ ในช่วงเวลานั้นทัพมองโกลได้เข้ายึดมณฑลยูนนานได้ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1253 เมื่อมาถึงปี ค.ศ. 1271 แม่ทัพเขตยูนนานภายใต้การนำของกุบไลข่านจักรพรรดิมองโกลในขณะนั้นได้ส่งทูตมาเจรจาเรียกร้องเครื่องบรรณาการกับพระเจ้านรสีหบดี แต่พระองค์ปฏิเสธ แม้ทางมองโกลจะส่งทูตมาอีกครั้งในปี ค.ศ. 1273 พระองค์ก็ยังยืนกรานปฏิเสธพร้อมกับสั่งประหารทูตมองโกลผู้นั้นเป็นเครื่องยืนยัน

ปี ค.ศ. 1277 ทัพมองโกลได้เริ่มบุกอาณาจักรพุกามเป็นครั้งแรก ฝ่ายพุกามได้พ่ายแพ้อย่างราบคาบในยุทธการที่งาสะอองยาน สงครามได้ดำเนินต่อไปอีกหลายปี แม้ในปี ค.ศ. 1284 จะมีการพยายามเจรจาทางการทูตจากฝ่ายพุกามโดยส่งราชทูตทิศาปาโมกขะ ไปยังราชสำนักมองโกลของกุบไลข่านก็ตาม ก็ไม่เป็นผลแต่อย่างใด เมื่อล่วงเข้าปี ค.ศ. 1287 กองทัพมองโกลภายใต้การนำโดยพระนัดดาของกุบไลข่าน บุกตะลุยยึดครองทั้งหมดของใจกลางอาณาจักรพุกาม พระเจ้านรสีหบดีเสด็จลี้ภัยไปทางใต้สู่เมืองแปรที่มีราชโอรสพระองค์รอง สีหตู ปกครองอยู่ แต่พระองค์เหลือจะคาดคิดได้ว่า สีหตูได้จับกุมตัวพระองค์ไว้และถวายโอสถพิษให้ เพื่อที่จะมิต้องหลั่งพระโลหิตถึงธรณีด้วยคมดาบ มีคำร่ำลือกันว่า คำอธิษฐานสุดท้ายของพระองค์คือ "เกิดชาติหน้าฉันใด ไม่ขอมีบุตรชายอีก" จากนั้นเสวยโอสถพิษและสวรรคต

อ้างอิง
-------

1. ↑  Than Tun (1964): 135
2. ↑  Pe Maung Tin and Luce (1960): 158–179
3. 1 2  Hmannan Vol. 1 2003: 358

| ก่อนหน้า |  | พระเจ้านรสีหบดี |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **พระเจ้าอุซะนา** |  | **พระมหากษัตริย์พม่า (อาณาจักรพม่ายุคที่ 1)** (พ.ศ. 1799 – 1830) |  | **ราชวงศ์ตองอู** |



| * ด
* ค
* ก
ราชวงศ์พุกาม |
| --- |
| พระมหากษัตริย์ | 
* ญองอู้ ซอยะฮ่าน
* กู้นซอจ้องพยู
* จีนโซ่
* โซะกะเต้
* พระเจ้าอโนรธามังช่อ
* พระเจ้าซอลู
* พระเจ้าจานซิต้า
* พระเจ้าอลองสิธู
* พระเจ้านะระตู
* พระเจ้านรสิงขะ
* พระเจ้านรปติสี่ตู่
* พระเจ้าไชยสิงขะ
* พระเจ้าจะซวา
* พระเจ้าอุซะนา
* พระเจ้านรสีหบดี

 |

| * ด
* ค
* ก
 **พระมหากษัตริย์พม่า** |
| --- |
| ราชวงศ์พุกามค.ศ. 849–1297 | 
* ปยีน-บย่า
* ตานแนะ
* ซะเล
* เต้นโค
* ญองอู้ ซอยะฮ่าน
* กู้นซอจ้องพยู
* จีนโซ่
* โซะกะเต้
* อโนรธามังช่อ
* ซอลู
* จานซิต้า
* ซีตูที่ 1
* นะระตู
* นรสิงขะ
* ซีตูที่ 2
* ไชยสิงขะ
* นรสิงหอุซะนา1
* จะซวา
* อุซะนา
* นรสีหบดี
* กะยอชวา2

 |
| อาณาจักรมยีนไซง์และอาณาจักรปี้นยะค.ศ. 1297–1364 | 
* อะทินคะยา1, ราซะทินจาน1 และ สีหตู1
* สีหตู
* อูซะนาที่ 1
* สีตู1
* จะซวาที่ 1
* จะซวาที่ 2
* นรตู่
* อูซะนาที่ 2

 |
| อาณาจักรซะไกง์ค.ศ. 1315–1364 | 
* ซอยู่น
* ตราพระยาที่ 1
* อโนรธาที่ 1
* จะซวา
* อโนรธาที่ 2
* ตราพระยาที่ 2
* Minbyauk Thihapate

 |
| อาณาจักรอังวะค.ศ. 1364–1555 | 
* ตะโดมินพญา
* ฝรั่งมังศรีชวา
* ตราพระยา
* ฝรั่งมังฆ้อง
* ฝรั่งมังศรี
* มี่นละแง
* กะเล่เจ้ตองโญ
* โม่ญี่นตะโด้
* มังรายกะยอชวาที่ 1
* นรปติที่ 1
* สีหสุระ
* มังฆ้องที่ 2 และ สีหสุระที่ 2
* นรปติที่ 2
* ซะโลน3 และ โตฮาน-บว่า3
* คอนเมง3
* นรปติที่ 33
* นรปติที่ 43

 |
| อาณาจักรหงสาวดีค.ศ. 1287–1539, ค.ศ. 1550–1552 | 
* ฟ้ารั่ว
* รามประเดิด
* แสนเมือง
* รามมะไตย
* ชีปอน
* อายกำกอง
* อายลาว
* พระยาอู่
* มหาเทวี1
* ราชาธิราช
* ธรรมราชา
* รามที่ 1
* พะโร
* พญาเกียรติ์
* มะมุดตาว
* เชงสอบู
* ธรรมเจดีย์
* รามที่ 2
* สการะวุตพี
* สมิงสอตุต4
* สมิงทอ4

 |
| อาณาจักรมเยาะอู้ค.ศ. 1429–1785 | 
* Saw Mon
* Khayi
* Ba Saw Phyu
* Dawlya
* Ba Saw Nyo
* Ran Aung
* Salingathu
* ยาซา
* จาซาปะติ
* ซอโอ
* Thazata
* มี่นคอง
* มี่นบีน
* Dikkha
* ซอละ
* Sekkya
* พะล่อง
* ยาซาจี้
* Khamaung
* สิริสุธรรมมา
* สเน่ห์
* นรปติ
* ตะโด
* จันทธรรมราชา
* สิริสุริยา
* วรธรรมราชา
* มุนีสุธรรมราชา
* จันทสุริยาที่ 1
* นรธา
* Mayuppiya
* Kalamandat
* นรธิบดี
* จันทวิมาลาที่ 1
* จันทสุริยาที่ 2
* Sanda Wizaya
* จันทสุริยาที่ 3
* นรธิบดี
* Narapawara
* Sanda Wizala
* Madarit
* นรอภัย
* Thirithu
* จันทปรมะ
* อภัย
* Sanda Thumana
* จันทวิมาลาที่ 2
* Sanda Thaditha
* Maha Thammada

 |
| อาณาจักรแปรค.ศ. 1482–1542 | 
* ตะโดเมงสอ
* บาเยงทเว
* นรปติ5
* มังฆ้อง5

 |
| ราชวงศ์ตองอูค.ศ. 1510–1752 | 
* เมงจีโย
* ตะเบ็งชะเวตี้
* บุเรงนอง
* นันทบุเรง
* ญองย่าน
* อะเนาะเพะลูน
* มีนเยเดะบะ
* ตาลูน
* ปีนดะเล
* ปเย
* นะราวะระ
* มังกะยอดิน
* สเน่ห์มิน
* ตะนินกันเหว่
* มหาธรรมราชาธิบดี

 |
| อาณาจักรหงสาวดีใหม่ค.ศ. 1740–1757 | 
* สมิงทอพุทธกิตติ
* พญาทะละ

 |
| ราชวงศ์โก้นบองค.ศ. 1752–1885 | 
* อลองพญา
* มังลอก
* มังระ
* จิงกูจา
* หม่องหม่อง
* ปดุง
* จักกายแมง
* แสรกแมง
* พุกามแมง
* มินดง
* สีป่อ

 |
| 
* 1อุปราชหรือผู้สำเร็จราชการแทน
* 2มองโกลครอบครอง (ค.ศ. 1297)
* 3สหพันธรัฐชาน (ค.ศ. 1527–55)
* 4การฟื้นฟูระยะสั้น (ค.ศ. 1550–52)
* 5สหพันธรัฐฉานครอบครอง (ค.ศ. 1532–42)

 |