สำหรับคลองด่านแห่งอื่น ดูที่ คลองด่าน
คลองด่านบริเวณสะพานคลองด่าน
**คลองด่าน** หรือเดิมเรียกว่า **คลองบางเหี้ย** เป็นคลองในท้องที่ตำบลบางบ่อ ตำบลบางเพรียงและตำบลคลองด่าน อำเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ ไหลลงสู่อ่าวไทย มีความยาวประมาณ 14.7 กิโลเมตร มีความจุคลองประมาณ 2.97 ล้านลูกบาศก์เมตร

ประวัติ
-------

บริเวณบางเหี้ยเป็นชุมชนเก่าแก่สร้างมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ว่ากันว่าบรรพบุรุษของชาวชุมชนนี้ส่วนหนึ่งเป็นชาวมอญที่อพยพมาจากพม่าเมื่อคราวเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 เหตุที่เรียกว่า *บางเหี้ย* เพราะบริเวณนี้อุดมสมบูรณ์ไปด้วยกุ้ง หอย ปู ปลา จึงมีเหี้ยอาศัยอยู่มาก

สุนทรภู่ได้แต่ง *นิราศเมืองแกลง* ระหว่างการเดินทางไปเมืองแกลงเมื่อ พ.ศ. 2350 มีความตอนหนึ่งถึงคลองบางเหี้ยว่า

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ถึงชะวากปากคลองเป็นสองแพร่ง |  | น้ำก็แห้งสุริยนก็หม่นหมอง |
| ข้างซ้ายมือนั้นแลปากตะครอง |  | ข้างขวาคลองบางเหี้ยทะเลวน |

คลองบางเหี้ยเป็นเส้นทางสัญจรสายหลักของชาวบางบ่อ บางเพรียง และบางเหี้ย จนในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้มีการสร้างประตูน้ำกั้นคลองบางเหี้ย ชื่อประตูคลองด่าน เพื่อป้องกันน้ำเค็มล้นเข้ามาทำลายพืชผลทางการเกษตร

ส.พลายน้อย ได้เขียนเกี่ยวกับคลองบางเหี้ยไว้ว่า "แม่น้ำนี้เป็นแม่น้ำโบราณ คลองสำโรงมาบรรจบกับแม่น้ำนี้ตรงที่ว่าการอําเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ เพื่อความเข้าใจและเป็นหลักฐานว่าชื่อแม่น้ำบางเหี้ยเคยเป็นชื่ออําเภอจะขอกล่าวถึงความเป็นมาไว้ด้วย ในสมัยโบราณทั้งคลองสําโรงและแม่น้ำบางเหี้ย น้ำทะเลจะเข้าถึงตลอดทั้งปี ทําให้ประชาชนเดือดร้อน ต้องหาแหล่งน้ำจืดบริโภค…"

เนื่องจากคำว่า *เหี้ย* เป็นคำหยาบและดูอัปมงคล ภายหลังจึงมีการเปลี่ยนชื่อภูมิศาสตร์ที่เกี่ยวข้องอย่างคลองบางเหี้ยเป็นคลองด่าน และตำบลบางเหี้ยเป็นตำบลคลองด่านเป็นต้น ในสมัยรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม หากใครเรียกคลองด่านว่า *บางเหี้ย* และทางการได้ยินก็จะถูกปรับเงิน

เหตุที่ได้ชื่อว่า *คลองด่าน* น่าจะเกี่ยวข้องกับการที่พื้นที่บริเวณประตูน้ำบางเหี้ยนั้นมีด่านเก็บภาษีเรือที่ผ่านเข้าออกผ่านคลองที่ไหลจากทิศเหนือของตำบลลงสู่อ่าวไทย

สถานที่สำคัญ
------------

วัดมงคลโคธาวาส ริมคลองด่าน
ชุมชนริมคลองบางเหี้ยมีวัดอยู่ 2 วัด ได้แก่ วัดบางเหี้ยบนหรือวัดบางเหี้ยใน (ปัจจุบันคือวัดโคธาราม) เป็นวัดน้ำจืดเพราะอยู่เหนือประตูน้ำ และวัดบางเหี้ยล่างหรือวัดบางเหี้ยนอก (ปัจจุบันคือวัดมงคลโคธาวาส) เป็นวัดน้ำเค็มเพราะอยู่ใต้ประตูน้ำ วัดนี้มีหลวงพ่อปานเป็นเกจิอาจารย์ชื่อดัง ทั้ง 2 วัด ชาวคลองด่านมีประเพณีอัญเชิญรูปหล่อหลวงพ่อปานจากวัดมงคลโคธาวาส ลงเรือแห่ไปตามลำคลองคลองด่านออกไปทางปากอ่าว

วัดอื่นที่ตั้งอยู่ริมคลอง ได้แก่ วัดสว่างอารมณ์ซึ่งตั้งอยู่ปากคลอง และวัดสร่างโศก

อ้างอิง
-------

1. ↑  "รายงานแผนแม่บทการพัฒนาลุ่มน้ำระดับจังหวัดสมุทรปราการ" (PDF). สำนักบริหารโครงการกรมชลประธาน. pp. 2–2. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2022-07-20. สืบค้นเมื่อ 2022-06-02.
2. ↑  ปิ่น บุตรี. "เรื่องเหี้ยๆที่คลองด่าน(1) -ตอน : ย้อนอดีต"บางเหี้ย"". ผู้จัดการออนไลน์.
3. ↑  "เหี้ยเป็นสัตว์ที่คนรังเกียจ แต่ทำไมสมุทรปราการ มีแม่น้ำ-วัด-อำเภอชื่อ "[บาง]เหี้ย"". ศิลปวัฒนธรรม.
4. ↑  "พระราชกฤษฎีกาเปลี่ยนนามอำเภอและตำบลบางแห่ง พุทธศักราช ๒๔๘๓" (PDF). *ราชกิจจานุเบกษา*. **57**: 263–267. 30 กรกฎาคม 2483. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2011-11-14. สืบค้นเมื่อ 2022-06-03.
5. ↑  ปิ่น บุตรี. "เรื่องเหี้ยๆที่คลองด่าน(จบ) :ตอน - โครงการอัปยศ". ผู้จัดการออนไลน์.
6. ↑  "กราบ "หลวงพ่อปาน วัดบางเหี้ย" ที่วัดมงคลโคธาวาส ตำบลคลองด่าน อำเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ ตำนานของผู้สร้าง "เขี้ยวเสือแกะ" จักพรรดิ์ของเครื่องรางแห่งสยาม".
7. ↑  "สมุทรปราการ ชาวคลองด่านแห่หลวงพ่อปานลงทะเลตามประเพณีความเชื่อของชาวเรือ". ทีซีนิวส์สเตชั่น.[*ลิงก์เสีย*]