มีการบันทึกถึง**การเบียดเบียนศาสนาโซโรอัสเตอร์**มาตลอดทั้งประวัติศาสตร์ศาสนาโซโรอัสเตอร์ ศาสนาในอิหร่าน การเบียดเบียนขนานใหญ่ครั้งสำคัญเกิดขึ้นหลังจุดเริ่มต้นของศาสนาอิสลามในคริสต์ศตวรรษที่ 7 ทั้งระหว่างและหลังการพิชิตเปอร์เซียโดยมุสลิมชาวอาหรับ การเลือกปฏิบัติและการล่วงละเมิดต่อชาวโซโรอัสเตอร์เกิดทั้งในรูปแบบบังคับเปลี่ยนศาสนาและใช้ความรุนแรงขนาดย่อม มีบันทึกถึงมุสลิมที่เข้ามาในภูมิภาคนี้หลังถูกผนวกเข้ากับรัฐเคาะลีฟะฮ์รอชิดูนว่าพวกเขาทำลายวิหารโซโรอัสเตอร์ และชาวโซโรอัสเตอร์ที่อาศัยในบริเวณที่อยู่ภายใต้การปกครองของมุสลิมจะต้องจ่ายภาษีที่มีชื่อว่า*ญิซยะฮ์*

มีการสร้างมัสยิดทับวิหารโซโรอัสเตอร์ที่ถูกทำลาย และห้องสมุดเปอร์เซียหลายแห่งถูกเผา จากนั้นจึงค่อย ๆ มีการออกกฎหมายจากรัฐเคาะลีฟะฮ์รอชิดูนจำนวนมากขึ้น ซึ่งควบคุมพฤติกรรมของศาสนาโซโรอัสเตอร์และจำกัดความสามารถต่อการมีส่วนร่วมในสังคม เมื่อเวลาผ่านไป การเบียดเบียนชาวโซโรอัสเตอร์โดยชาวมุสลิมกลายเป็นเรื่องปกติและแพร่หลายมากขึ้นเรื่อย ๆ และด้วยเหตุนี้ ศาสนาจึงเริ่มเสื่อมถอยลง เนื่องจากกระบวนการอิสลามานุวัตรกำเนิดขึ้นภายใต้การปกครองของมุสลิม ชาวโซโรอัสเตอร์หลายคนหนีไปทางตะวันออกจากเปอร์เซียไปยังอินเดีย

มีชาวโซโรอัสเตอร์จำนวนมากเข้ารับอิสลามเพื่อหลีกเลี่ยงการเลือกปฏิบัติและผลของการเป็นพลเมืองขั้นที่สองในรัฐเคาะลีฟะฮ์ หลังจากนั้น ลูก ๆ ของพวกเขาจะถูกส่งไปยังโรงเรียนสอนศาสนาอิสลามเพื่อเรียนรู้ภาษาอาหรับและศึกษาอัลกุรอานกับคำสอนศาสนาในเรื่องอื่น ๆ กระบวนการนี้มีส่วนทำให้ศาสนาโซโรอัสเตอรเสื่อมถอย อย่างไรก็ตาม ในสมัยจักรวรรดิซามานิด ซึ่งเป็นชาวอิหร่านที่เปลี่ยนศาสนาจากโซโรอัสเตอร์เป็นอิสลามนิกายซุนนี ภาษาเปอร์เซียจึงเกิดขึ้นใหม่และเจริญรุ่งเรืองขึ้น ทำให้ยุคนี้เป็นจุดเริ่มต้นของ Iranian Intermezzo

การเบียดเบียนโดยมุสลิม
----------------------

### การพิชิตของอิสลาม

บทความหลัก: การพิชิตดินแดนโดยมุสลิม
ก่อนหน้าการรุกรานของชาวอาหรับและการพิชิตของมุสลิมในภายหลัง เปอร์เซีย (ปัจจุบันคือประเทศอิหร่าน) ในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 7 เคยเป็นรัฐอิสระทางการเมืองที่กินพื้นที่ตั้งแต่เมโสโปเตเมียถึงแม่น้ำสินธุ และส่วนใหญ่นับถือศาสนาโซโรอัสเตอร์ ศาสนาโซโรอัสเตอร์เป็นศาสนาประจำชาติของจักรวรรดิเปอร์เซียก่อนอิสลาม 4 อาณาจักร โดยจักรวรรดิสุดท้ายคือจักรวรรดิซาเซเนียนที่ผ่านพระราชกฤษฎีกาของสิ่งนี้ใน ค.ศ. 224 การรุกรานของชาวอาหรับทำให้การครอบงำทางศาสนาของศาสนาโซโรอัสเตอร์ในเปอร์เซียสิ้นสุดลงอย่างกะทันหัน และสถาปนาศาสนาอิสลามเป็นศาสนาประจำรัฐ

อัลบะลาษุรี นักประวัติศาสตร์อิสลาม กล่าวถึงชาวโซโรอัสเตอร์ในเยเมนที่กำหนดให้จ่ายญิซยะฮ์หลังการพิชิตของมุฮัมมัด

หลังการพิชิตจักรวรรดิเปอร์เซีย ชาวโซโรอัสเตอร์ได้รับสถานะษิมมีและอยู่ภายใต้การถูกข่มเหง การเลือกปฏิบัติ และการคุกคามที่เริ่มขึ้นในรูปความรุนแรงขนาดย่อม ผู้จ่ายญิซยะฮ์ถูกดูถูกและเหยียดหยามจากคนเก็บภาษี ชาวโซโรอัสเตอร์ที่ถูกจับเป็นทาสในช่วงสงครามจะกลายเป็นไทถ้าพวกเขาเข้ารับอิสลาม

วิหารไฟหลายแห่งที่มีช่องเปิดโค้งตามแนวแกนสี่ช่อง มักถูกแปลงเป็นมัสยิดด้วยการตั้ง *เมียะห์รอบ* ที่ส่วนโค้งที่ใกล้ *กิบลัต* ที่สุด วิหารโซโรอัสเตอร์ที่ถูกแปลงเป็นมัสยิดในกรณีนี้สามารถพบได้ที่บูฆอรอ เช่นเดียวกันกับบริเวณในและใกล้ Istakhr และเมืองเปอร์เซียอื่น ๆ[*ต้องการอ้างอิงเต็มรูปแบบ*] พื้นที่เมืองที่ผู้ว่าการชาวอาหรับเข้ามาตั้งถิ่นฐานเป็นพื้นที่เสี่ยงต่อการถูกประหัตประหารทางศาสนามากที่สุด วิหารไฟใหญ่ถูกแปลงเป็นมัสยิด และประชาชนถูกบังคับให้ยอมจำนนหรือหลบหนี ห้องสมุดหลายแห่งถูกเผาและมรดกทางวัฒนธรรมจำนวนมากสูญหาย

หลังจากนั้นจึงค่อย ๆ มีกฎหมายที่ควบคุมพฤติกรรมของชาวโซโรอัสเตอร์จำนวนมากขึ้น จำกัดความสามารถในการมีส่วนร่วมในสังคม และทำให้ชีวิตของชาวโซโรอัสเตอร์ยากลำบากขึ้น ด้วยความหวังว่าพวกเขาจะเปลี่ยนมานับถือศาสนาอิสลาม เมื่อเวลาผ่านไป การกดขี่ข่มเหงชาวโซโรอัสเตอร์กลายเป็นเรื่องธรรมดาและแพร่หลายมากขึ้น และจำนวนผู้นับถือลดลงอย่างมาก ผู้ที่เปลี่ยนศาสนาหลายคน (บางคนเพียงผิวเผิน) ทำสิ่งนี้เพื่อหลีกหนีจากการละเมิดและการเลือกปฏิบัติอย่างเป็นระบบตามกฎหมายของแผ่นดิน ส่วนอีกกลุ่มที่เข้ารับอิสลามก็เพราะการจ้างงานในอุตสาหกรรมและช่างฝีมือจะทำให้พวกเขาไม่บริสุทธิ์ เนื่องจากตามความเชื่อของศาสนาโซโรอัสเตอร์ งานของพวกเขาเกี่ยวข้องกับการทำให้ไฟเป็นมลทิน ทอมัส วอล์กเกอร์ อาร์โนลด์รายงานว่า ผู้เผยแผ่ศาสนาอิสลามไม่มีปัญหาในการอธิบายหลักคำสอนของอิสลามแก่ชาวโซโรอัสเตอร์ เนื่องจากมีความคล้ายคลึงกันระหว่างความเชื่อหลายประการ โดยอาร์โนลด์รายงานว่า สำหรับชาวเปอร์เซีย พวกเขาจะพบพระอหุระมาซดะกับอาฮ์รีมานภายใต้พระนามของอัลลอฮ์กับอิบลีส

เมื่อครอบครัวโซโรอัสเตอร์เข้ารับอิสลาม บรรดาลูก ๆ ต้องเข้าไปเรียนในโรงเรียนมุสลิมและเรียนรู้ภาษาอาหรับกับคำสอนของอัลกุรอาน และเด็ก ๆ เหล่านั้นสูญเสียอัตลักษณ์โซโรอัสเตอร์ไป ปัจจัยเหล่านี้มีส่วนทำให้อัตราการเปลี่ยนศาสนาจากโซโรอัสเตอร์เป็นอิสลามเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง นักวิชาการเปอร์เซียแสดงความคิดเห็นว่า *"ทำไมหลายคนต้องตายหรือทนทุกข์ทรมาน? นั่นเพราะว่าฝ่ายหนึ่งตั้งใจยัดเยียดศาสนาของตนให้อีกฝ่ายหนึ่งที่ไม่เข้าใจสิ่งนี้"*

อย่างไรก็ตาม เซอร์ ทอมัส วอล์กเกอร์ อาร์โนลด์ (Sir Thomas Walker Arnold) ตั้งข้อสงสัยต่อรายงานการบังคับเปลี่ยนศาสนาของชาวโซโรอัสเตอร์ทั้งหมด โดยยกตัวอย่างอ้างอิงความอดกลั้นหลายรายงานของขุนศึกมุสลิมว่า "เมื่อเผชิญกับข้อเท็จจริงดังกล่าว เป็นไปไม่ได้อย่างแน่นอนที่จะระบุว่าความเสื่อมถอยของศาสนาโซโรอัสเตอร์ทั้งหมดมาจากการเปลี่ยนศาสนาอย่างรุนแรงโดยผู้พิชิตที่เป็นมุสลิม" อาร์โนลด์เสนอแนะว่าการเปลี่ยนศาสนาของชาวโซโรอัสเตอร์ในอดีตบางส่วน อันที่จริงเป็นการอ้างถึงความคล้ายคลึงกันระหว่างสองศาสนาอย่างจริงใจ เพื่อเป็นแรงจูงใจให้เกิดการเปลี่ยนศาสนา นอกจากนี้ Stepaniants ยังประกาศ(แบบเดียวกันกับอาร์โนลด์)ว่า นักประวัติศาสตร์บางคนกล่าวว่าการเปลี่ยนมานับถือศาสนาอิสลามบางส่วนนั้นเป็นไปอย่างจริงใจ โดยอ้างถึงข้อเท็จจริงที่ว่า อิสลามได้เสนอการเปิดประตูแห่งความเป็นพี่น้องที่กว้างขึ้น ซึ่งแตกต่างจากเกณฑ์ที่จำกัดของศาสนาโซโรอัสเตอร์ ถึงกระนั้น อาร์โนลด์ยอมรับว่าการเบียดเบียนชาวโซโรอัสเตอร์เกิดขึ้นในช่วงต่อมา ส่วน Stepaniants กล่าวว่า การเบียดเบียนหลายครั้งเกิดขึ้นในสมัยอับบาซียะฮ์ และในช่วงเวลานั้นเป็นช่วงที่มีการอพยพของชาวปาร์ซี แต่ไม่ว่าอย่างไรก็ตาม ทั้งอาร์โนลด์และ Stepaniants ต่างก็กล่าวว่า ศาสนาอิสลามไม่ควรถูกตำหนิต่อความเสื่อมถอยของศาสนาโซโรอัสเตอร์ทั้งหมด นอกจากนี้ ประชากรในนครนีชอบูร์ยังคงมีประชากรที่นับถือศาสนาโซโรอัสเตอร์จำนวนมากที่อาศัยอยู่ร่วมกับชาวยิวและคริสต์นิกายเนสทอเรียน (แม้จะมีการเข้ารีตเป็นอิสลามเกือบทันที) แม้กระทั่งในช่วงหลังการพิชิตก็ตาม

การเบียดเบียนโดยกลุ่มเดียวกัน
-----------------------------

ข้อมูลเพิ่มเติม: ลัทธิแมสแดก
เจ้าขุนโซโรอัสเตอร์มองแมสแดกเป็นพวกนอกรีต และผู้ติดตามของเขาถูกผู้นำซาเซเนียนที่นับถือศาสนาโซโรอัสเตอร์เบียดเบียน โฆสโรว์ที่ 1 ทรงริเริ่มโครงการต่อต้านพวกแมสแดกใน ค.ศ. 524 หรือ 528 ที่จบลงด้วยการสังหารหมู่ซึ่งคร่าชีวิตพวกเขาไปเกือบหมด รวมทั้งตัวแมสแดกเอง และฟื้นฟูศาสนาโซโรอัสเตอร์ดั้งเดิมให้เป็นศาสนาประจำชาติ

มีหลายรายงานที่ระบุการเสียชีวิต อย่างในชอฮ์นอเมระบุว่า ชาวแมสแดกสามพันคนถูกเผาทั้งเป็นด้วยการให้ชูเท้าขึ้นข้างบน เพื่อแสดงลัทธิแมสแดกในรูปแบบ "สวนมนุษย์" ในขณะที่ตัวแมสแดกถูกแขวนคอคว่ำ และถูกยิงด้วยลูกศรจำนวนนับไม่ถ้วน ส่วนบางเรื่องระบุวิธีการประหารชีวิตที่ทรมานอื่น ๆ ไม่ว่าในกรณีใด ภายหลังแอนูชีร์วอนทรงดำเนินการปฏิรูปสังคมและการปกครองของพระองค์อย่างกว้างขวาง ลัทธิแมสแดกเกือบหายสาบสูญไปหลังการสังหารหมู่ ต่อมามีกรณีที่กลุ่มนักบวชโซโรอัสเตอร์ได้รับความช่วยเหลือจากชาวมุสลิมในการต่อต้านชาวโซโรอัสเตอร์ ซึ่งกลุ่มนักบวชโซโรอัสเตอร์กลุ่มนั้นถือเป็นพวกนอกรีตหรือพวกแบ่งแยกดินแดน

การเบียดเบียนโดยชาวคริสต์
-------------------------

แมรี บอยซ์ (Mary Boyce) รายงานว่า ชาวโซโรอัสเตอร์ที่อยู่ภายใต้การปกครองของชาวคริสต์ในเอเชียไมเนอร์ประสบกับความยากลำบาก โดยเฉพาะในช่วงความขัดแย้งที่ยาวนานระหว่างจักรวรรดิโรมันและเปอร์เซีย ชาวคริสต์ที่อาศัยอยู่ในดินแดนที่ฝ่ายซาเซเนียนควบคุมมีการสังเกตว่าได้ทำลายวิหารไฟและศาสนสถานของศาสนาโซโรอัสเตอร์ไปหลายแห่ง

อ้างอิง
-------

1. 1 2 3  Houtsma 1936, p. 100, Volume 2
2. ↑  Lapidus 2002, p. 6
3. 1 2  Khanbaghi 2006, p. 6
4. ↑  Khanbaghi 2006, p. 15
5. ↑  Sanasarian 2000, p. 48
6. ↑  Stepaniants 2002, p. 1
7. ↑  Khanbaghi 2006, p. 17
8. ↑  Jackson 1906, p. 27
9. ↑  Bleeker & Widengren 1971, p. 212
10. ↑  Lecker, Michael (January 1998). *Jews and Arabs in pre-Islamic Arabia*. p. 20. ISBN 9780860787846.
11. ↑  Stepaniants 2002, p. 163
12. 1 2 3 4  Boyce 2001, p. 148
13. ↑  Lambton 1981, p. 205
14. ↑  Meri & Bacharach 2006, p. 878
15. ↑  Hillenbrand
16. ↑  Boyce 2001, p. 147
17. 1 2  "Under Persian rule". *BBC*. สืบค้นเมื่อ 16 December 2009.
18. 1 2  Arnold 1896, pp. 170–180
19. ↑  Choksy 1987, pp. 28–30
20. ↑  Shojaeddin Shaffa, p. 443
21. 1 2 3  Arnold 1896,The Preaching of Islam: A History of the Propagation of the Muslim Faith, pp. 177-180
22. ↑  Marietta Stepaniants, Philosophy East and West Vol. 52, No. 2 (Apr. 2002), pp. 164-165
23. ↑  Arnold 1896,The Preaching of Islam: A History of the Propagation of the Muslim Faith, pp. 179
24. ↑  Marietta Stepaniants, Philosophy East and West Vol. 52, No. 2 (Apr. 2002), pp. 163
25. ↑  Marietta Stepaniants, Philosophy East and West Vol. 52, No. 2 (Apr. 2002), pp. 159
26. ↑   Bulliet 1972, The Patricians of Nishapur, pp. 15
27. ↑  Wherry 1896, p. 66
28. ↑  Yarshater, p. 1022
29. ↑  Houtsma 1936, p. 432, Volume 2
30. ↑  Boyce 2001, p. 119
31. ↑  Nigosian 1993, p. 37

บรรณานุกรม
----------

* Arnold, Sir Thomas Walker (1896), *The preaching of Islam: a history of the propagation of the Muslim faith*, A. Constable and co. p. 388
* Bleeker, Claas Jouco; Widengren, Geo (1971), *Historia Religionum: Religions of the present*, vol. II, Brill, p. 715, ISBN 9789004025981
* Bonner, Michael, *Last empire of Iran*
* Boyce, Mary (2001), *Zoroastrians, their religious beliefs and practices* (2 ed.), New York: Routledge & Kegan Paul, p. 252, ISBN 9780415239028
* Boyle, Kevin; Sheen, Juliet (1997), *Freedom of religion and belief: a world report* (2 ed.), Psychology Press, p. 475, ISBN 9780415159784
* Choksy, Jamsheed K. (1987), "Zoroastrians in Muslim Iran: Selected Problems of Coexistence and Interaction during the Early Medieval Period", *Iranian Studies*, Taylor & Francis Ltd. **20** (1): 17–30, doi:10.1080/00210868708701689, ISSN 1475-4819
* Fischer, Michael M. J. (2003), *Iran: from religious dispute to revolution* (illustrated ed.), Univ of Wisconsin Press, p. 314, ISBN 9780299184742
* Hillenbrand, R, Bearman, P.J.; Bosworth, C.E. (บ.ก.), *Masdjid. I. In the central Islamic lands*, Encyclopaedia of Islam, Brill Academic Publishers, ISSN 1573-3912[*ต้องการอ้างอิงเต็มรูปแบบ*]
* Houtsma, Martijn Theodoor (1936), *First Encyclopaedia of Islam 1913-1936: E.J.Brill's*, BRILL, ISBN 90-04-09796-1, 9789004097964
* Jackson, Abraham Valentine Williams (1906), *Persia past and present: a book of travel and research, with more than two hundred illustrations and a map*, The Macmillan Company, p. 471
* Khanbaghi, Aptin (2006), *The fire, the star and the cross: minority religions in medieval and early* (reprint ed.), I.B.Tauris, p. 268, ISBN 9781845110567
* Lambton, Ann K. S. (1981), *State and government in medieval Islam: an introduction to the study of Islamic political theory: the jurists* (reprint ed.), Routledge, p. 364, ISBN 9780197136003
* Lapidus, Ira Marvin (2002), *A history of Islamic societies* (2 ed.), Cambridge University Press, p. 970, ISBN 9780521779333
* Meri, Josef W.; Bacharach, Jere L. (2006), *Medieval Islamic Civilization: L-Z, index*, Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia, vol. II (illustrated ed.), Taylor & Francis, p. 878, ISBN 9780415966924
* Nigosian, Solomon Alexander (1993), *The Zoroastrian faith: tradition and modern research*, Montreal: McGill-Queen's Press, p. 154, ISBN 9780773511446
* Sanasarian, Eliz (2000), *Religious minorities in Iran* (Illustrated ed.), Cambridge University Press, p. 228, ISBN 9780521770736[*ลิงก์เสีย*]
* Shojaeddin Shaffa, *Tavalodī Dīgar (Another Birth)* [*Another Birth*] (ภาษาเปอร์เซีย) (3 ed.)
* Stepaniants, Marietta (2002), "The Encounter of Zoroastrianism with Islam", *Philosophy East and West*, University of Hawai'i Press, **52** (2): 159–172, doi:10.1353/pew.2002.0030, ISSN 0031-8221, JSTOR 1399963, S2CID 201748179
* Wherry, Rev. Elwood Morris (1896), *A Comprehensive Commentary on the Quran: Comprising Sale's Translation and Preliminary Discourse*, K. Paul, Trench, Trübner & co.
* Yarshater, Ehsan, *The Cambridge history of Iran*, vol. 2


| * ด
* ค
* ก
เทววิทยา |
| --- |
| 

| แนวคิดของพระเจ้า |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| เทวนิยม | 

|  |  |
| --- | --- |
| รูปแบบ | 
* เทวัสนิยม
* Dystheism
* อติเทวนิยม
* Hermeticism
* Kathenotheism
* Nontheism
* Monolatry
* เอกเทวนิยม
* รหัสยลัทธิ
* สรรพันตรเทวนิยม
* Pandeism
* สรรพเทวนิยม
* พหุเทวัสนิยม
* พหุเทวนิยม
* เจตนิยม
* Theistic finitism
* Theopanism

 |
| แนวคิด | 
* พระเจ้า
* Divinity
* เพศของพระเจ้า
	+ เทวี
* Numen

 |

 |
| เทววิทยาแบบพระเจ้าองค์เดียว | 

|  |  |
| --- | --- |
| ตามความเชื่อ | 
* ศาสนาอับราฮัม
	+ บาไฮ
	+ ยูดาห์
	+ คริสต์
	+ อิสลาม
* พุทธ
* ฮินดู
* เชน
* ซิกข์
* โซโรอัสเตอร์

 |
| แนวคิด | 
* สมบูรณ์
* พรหมัน
* Emanationism
* โลกอส
* พระผู้เป็นเจ้า

 |
| พระเจ้าในฐานะ | 
* ผู้ค้ำจุน
* เวลา

 |

 |
| ตรีเอกภาพ | 
* Athanasian Creed
* Comma Johanneum
* Consubstantiality
* Homoousian
* Homoiousian
* Hypostasis
* Perichoresis
* Shield of the Trinity
* Trinitarian formula
* ตรีเอกภาพ
* Trinity of the Church Fathers
* Trinitarian universalism

 |
| อวสานวิทยา | 
* ชีวิตหลังความตาย
* Apocalypticism
* พุทธ
* คริสต์
* สวรรค์
* นรก
* ฮินดู
* อิสลาม
* ยิว
* ลัทธิเต๋า
* โซโรอัสเตอร์

 |
| คตินิยมสิทธิสตรี | 
* พุทธ
* คริสต์
* ฮินดู
* อิสลาม
* ยูดาห์
* มอร์มอน
* เทวี

 |
| แนวคิดอื่น ๆ | 
* มุมมองแอริสตอเติล
* Attributes of God in Christianity / ในอิสลาม
* Binitarianism
* Demiurge
* Divine simplicity
* Divine presence
* Egotheism
* Exotheology
* ฮอโลคอสต์
* Godhead in Christianity
	+ Latter Day Saints
* Great Architect of the Universe
* Great Spirit
* Apophatic theology
* Olelbis
* Open theism
* Personal god
* Phenomenological definition
* มุมมองไฟโล
* Process
* Tian
* Unmoved mover

 |
| พระนามของพระผู้เป็นเจ้าใน | 
* คริสต์
* ฮินดู
* อิสลาม
* เชน
* ยูดาห์

 |

 |

 |
| 

| ตามความเชื่อ |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| คริสต์ | 
* ประวัติ
* ภาพรวม
* Biblical canon
* อภิธาน
* Paterology
* คริสตวิทยา
* Pneumatology
* จักรวาลวิทยา
* Ecclesiology
* จริยธรรม
* Hamartiology
* Messianism
* ปรัชญา
* การเมือง
* ทางปฏิบัติ
* สาธารณะ
* Sophiology
* Soteriology

 |
| ฮินดู | 
* Ayyavazhi theology
* กฤษณะวิทยา

 |
| อิสลาม | 
* ความเป็นเอกะของพระผู้เป็นเจ้า
* ศาสดา
* คัมภีร์
* เทวทูต
* เทวลิขิต
* การพิพากษาครั้งสุดท้าย

 |
| ยิว | 
* คำทำนายของอับราฮัม
* Aggadah
* นิกาย
* Kabbalah
* ปรัชญา

 |
| เพแกน | 
* ความเชื่อพื้นเมืองสลาฟ
* วิกกะ

 |

 |

 |
| สถานีย่อย สถานีย่อยศาสนา |