**พระเจ้าจักกายแมง** (พม่า: ဘကြီးတော် *บะจี้ดอ* หรือ စစ်ကိုင်းမင်း *ซะไก้ง์มี่น*) เป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ที่ 7 แห่งราชวงศ์โก้นบอง มีนโยบายขยายอำนาจเข้าไปในแคว้นอัสสัมและมณีปุระ ทำให้มีปัญหากับอังกฤษ และนำไปสู่การเกิดสงครามอังกฤษ–พม่าครั้งที่หนึ่ง

การขึ้นครองราชย์
----------------

พระเจ้าจักกายแมงประสูติเมื่อ 23 กรกฎาคม พ.ศ. 2327 เป็นพระราชนัดดาของพระเจ้าปดุง โดยเป็นพระราชโอรสของตะโดเมงสอพระโอรสองค์โตของพระเจ้าปดุงที่ได้เป็นรัชทายาท เมื่อพระราชบิดาของพระองค์สวรรคตเมื่อ พ.ศ. 2351 พระเจ้าปดุงจึงแต่งตั้งพระเจ้าจักกายแมงซึ่งในขณะนั้นดำรงตำแหน่งเจ้าชายแห่งซะไกง์หรือ *ซะไก้ง์มี่น* ขึ้นเป็นรัชทายาทแทน

เมื่อพระเจ้าปดุงเสด็จสวรรคตเมื่อ พ.ศ. 2362 พระเจ้าจักกายแมงจึงขึ้นครองราชสมบัติแทนเมื่อ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2362 ในขณะที่มีพระชนม์ 35 พรรษา พระองค์มีอัธยาศัยอ่อนโยนและมีความอ่อนแอด้วย ทำให้พระมเหสีคือพระนางแมนุ และพี่ชายของนางคือมี่นต้าจี้ สามารถกุมอำนาจอยู่เบื้องหลังราชบัลลังก์ หลังจากครองราชย์สมบัติได้ไม่นาน เจ้าชายตองอูและเจ้าชายแปรซึ่งเป็นพระราชโอรสองค์รองของพระเจ้าปดุงก่อกบฏ พระเจ้าจักกายแมงทรงเป็นฝ่ายชนะ จับผู้ก่อกบฏและบริวารประหารชีวิต หลังจากนั้น ใน พ.ศ. 2366 พระองค์ทรงย้ายเมืองหลวงจากเมืองอมรปุระกลับมาที่เมืองอังวะ

สงครามกับอังกฤษ
---------------

พระองค์มีนโยบายแผ่อำนาจเข้าไปในแคว้นอัสสัมและมณีปุระ โดยยกทัพเข้าไปในมณีปุระเมื่อเดือนตุลาคม พ.ศ. 2362 เพราะไม่มาเข้าเฝ้าพระองค์ในงานพระบรมราชาภิเษก เจ้าผู้ครองแคว้นมณีปุระจึงหนีเข้าไปในแคว้นกระแซและขับไล่เจ้าผู้ครองแคว้นออกไป เจ้าผู้ครองแคว้นกระแซจึงหนีเข้าไปในแคว้นชยันตียา และขอความช่วยเหลือจากอังกฤษ อังกฤษจึงผนวกแคว้นกระแซและชยันตียาใน พ.ศ. 2363 

พระเจ้าจักกายแมงทรงให้มหาพันธุละนำกองทัพไปโจมตีอัสสัมใน พ.ศ. 2364 เพราะพระเจ้าจันทรกานต์ สิงห์ หันไปขอความช่วยเหลือจากอังกฤษ พม่าจึงยกเข้าไปยึดอัสสัมได้สำเร็จใน พ.ศ. 2365 ต่อมา พม่าเชื่อว่านักล่าช้างที่รับจ้างบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษได้ออกจากจิตตะกองเข้ามาในแคว้นยะไข่ของพม่า กองทัพพม่าจึงข้ามแม่น้ำนาฟไปตามล่านักล่าช้าง และเข้าไปยึดเกาะศาหปรีที่ปากแม่น้ำในเดือนกันยายน พ.ศ. 2366 แต่อังกฤษก็ยึดคืนมาได้ พม่าจึงยกทัพเข้าไปตีจิตตะกองและแคว้นกระแซ แต่แพ้อังกฤษจึงต้องถอยมาที่มณีปุระ ในที่สุดอังกฤษจึงประกาศสงครามกับพม่าเมื่อ 5 มีนาคม พ.ศ. 2366 

กองทัพของพม่าบุกเข้ายึดจิตตะกองได้ แต่อังกฤษก็เข้ายึดพม่าทางภาคใต้รวมทั้งย่างกุ้งได้ มหาพันธุละถอนทัพจากจิตตะกองมารบกับอังกฤษที่ย่างกุ้ง และถูกปืนเสียชีวิตเมื่อ 1 เมษายน พ.ศ. 2368 กองทัพพม่าจึงแตกพ่ายไป อังกฤษเข้ายึดเมืองแปร สิเรียม เมาะตะมะ เย่ ทวาย และมะริด รวมทั้งยะไข่ เจ้าชายสารวดี พระอนุชาของพระเจ้าจักกายแมง กราบทูลขอให้พระเจ้าจักกายแมงเจรจาสงบศึกกับอังกฤษ แต่พระนางแมนุและมี่นต้าจี้ไม่เห็นด้วย การรบจึงดำเนินต่อไปจนเสียทหารไปอีกราว 20,000 คน พระเจ้าจักกายแมงจึงยอมแพ้ และต้องยกอัสสัม ยะไข่ มณีปุระ และตะนาวศรี ให้อังกฤษ ตอนแรกพม่าไม่ยินยอม อังกฤษจึงยกทัพบุกต่อไปถึงเมืองรานตะโบ พม่าจึงต้องยอมทำสนธิสัญญารานตะโบยกดินแดนให้ตามที่อังกฤษต้องการ ความพ่ายแพ้ครั้งนี้เป็นการปราชัยครั้งสำคัญของราชวงศ์โก้นบอง

ความวุ่นวายปลายรัชกาล
---------------------

พระเจ้าจักกายแมงสะเทือนพระทัย จนกระทั่ง พ.ศ. 2374 พระองค์เริ่มมีอาการทางประสาท จนอาการกำเริบ ไม่อาจว่าราชการได้ จน พ.ศ. 2380 จนมีการเคลื่อนไหวของกลุ่มเจ้านายและขุนนางพม่าเพื่อแย่งชิงอำนาจ พระนางแมนุกับมี่นต้าจี้ต้องการกำจัดเจ้าชายสารวดี และจะยกพระโอรสของพระเจ้าจักกายแมง คือเจ้าชายญองย่าน ขึ้นเป็นกษัตริย์ เจ้าชายสารวดีจึงเสด็จหนีไปรวบรวมผู้คน กลับมายึดอำนาจ ปลดพระเจ้าจักกายแมงลงจากราชบัลลังก์เมื่อ 15 เมษายน พ.ศ. 2380 และขึ้นครองราชสมบัติแทน ในพงศาวดารไทยเรียกพระองค์ว่าพระเจ้าแสรกแมง

หลังจากขึ้นครองราชสมบัติแล้ว พระเจ้าแสรกแมงประหารชีวิตพระนางแมนุ มี่นต้าจี้ และเจ้าชายญองย่าน ส่วนพระเจ้าจักกายแมงถูกกักบริเวณไว้ ต่อมามีขุนนางพม่าจะพยายามนำพระเจ้าจักกายแมงกลับมาครองราชย์ พระเจ้าพระเจ้าแสรกแมงจึงสั่งให้คุมขังพระเจ้าจักกายแมงไว้อย่างแข็งแรงกว่าเดิม จนพระองค์สิ้นพระชนม์เมื่อ 15 ตุลาคม พ.ศ. 2389 ส่วนพระเจ้าแสรกแมงก็มีพระสติวิปลาสและถูกพระโอรสควบคุมตัวไว้ตั้งแต่ พ.ศ. 2385 และสวรรคตในปี พ.ศ. 2389 หลังพระเจ้าจักกายแมงไม่กี่เดือน

พงศาวลี
-------

| พงศาวลีของพระเจ้าจักกายแมง |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 8. พระเจ้าอลองพญา |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 4. พระเจ้าปดุง |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 9. พระนางยู่นซาน |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 2. ตะโดเมงสอ |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 1. **พระเจ้าจักกายแมง** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |

อ้างอิง
-------

* วิไลเลขา ถาวรธนสาร. "พระเจ้าบาจีดอว์." ใน *สารานุกรมประวัติศาสตร์สากลสมัยใหม่ : เอเชีย เล่ม 1 อักษร A–B ฉบับราชบัณฑิตยสถาน.* กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2539, หน้า 330–333.

1. ↑  Buyers, Christopher. "The Konbaung Dynasty Genealogy". royalark.net. สืบค้นเมื่อ 2009-09-19. บทที่ 11
2. ↑  Htin Aung, Maung (1967). *A History of Burma*. New York and London: Cambridge University Press.

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* Journal of An Embassy from the Governor-General of India to the Court of Ava in the year 1827 by John Crawfurd, 1829
* Journal of An Embassy from the Governor-General of India to the Court of Ava by John Crawfurd, Vol II 1834
* Was "Yadza" Really Ro(d)gers? Gerry Abbott, SOAS, Autumn 2005


| ก่อนหน้า |  | พระเจ้าจักกายแมง |  | ถัดไป |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **พระเจ้าปดุง** |  | **พระมหากษัตริย์พม่า (อาณาจักรพม่ายุคที่ 3)** (พ.ศ. 2362–2380) |  | **พระเจ้าแสรกแมง** |



| * ด
* ค
* ก
ราชวงศ์โก้นบอง |
| --- |
| กษัตริย์ | 
* พระเจ้าอลองพญา
* พระเจ้ามังลอก
* พระเจ้ามังระ
* พระเจ้าจิงกูจา
* พระเจ้าหม่องหม่อง
* พระเจ้าปดุง
* พระเจ้าจักกายแมง
* พระเจ้าแสรกแมง
* พระเจ้าพุกามแมง
* พระเจ้ามินดง
* พระเจ้าธีบอ

 |  |
| สงครามที่สำคัญ | 
* การเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง
* สงครามจีน-พม่า
* *สงครามอังกฤษ-พม่า*
	+ ครั้งที่ 1
	+ ครั้งที่ 2
	+ ครั้งที่ 3

 |
| ที่ประทับ | 
* พระราชวังอมรปุระ
* พระราชวังมัณฑะเลย์
* พระราชวังชเวโบ
* พระราชวังอังวะ

 |

| * ด
* ค
* ก
 **พระมหากษัตริย์พม่า** |
| --- |
| ราชวงศ์พุกามค.ศ. 849–1297 | 
* ปยีน-บย่า
* ตานแนะ
* ซะเล
* เต้นโค
* ญองอู้ ซอยะฮ่าน
* กู้นซอจ้องพยู
* จีนโซ่
* โซะกะเต้
* อโนรธามังช่อ
* ซอลู
* จานซิต้า
* ซีตูที่ 1
* นะระตู
* นรสิงขะ
* ซีตูที่ 2
* ไชยสิงขะ
* นรสิงหอุซะนา1
* จะซวา
* อุซะนา
* นรสีหบดี
* กะยอชวา2

 |
| อาณาจักรมยีนไซง์และอาณาจักรปี้นยะค.ศ. 1297–1364 | 
* อะทินคะยา1, ราซะทินจาน1 และ สีหตู1
* สีหตู
* อูซะนาที่ 1
* สีตู1
* จะซวาที่ 1
* จะซวาที่ 2
* นรตู่
* อูซะนาที่ 2

 |
| อาณาจักรซะไกง์ค.ศ. 1315–1364 | 
* ซอยู่น
* ตราพระยาที่ 1
* อโนรธาที่ 1
* จะซวา
* อโนรธาที่ 2
* ตราพระยาที่ 2
* Minbyauk Thihapate

 |
| อาณาจักรอังวะค.ศ. 1364–1555 | 
* ตะโดมินพญา
* ฝรั่งมังศรีชวา
* ตราพระยา
* ฝรั่งมังฆ้อง
* ฝรั่งมังศรี
* มี่นละแง
* กะเล่เจ้ตองโญ
* โม่ญี่นตะโด้
* มังรายกะยอชวาที่ 1
* นรปติที่ 1
* สีหสุระ
* มังฆ้องที่ 2 และ สีหสุระที่ 2
* นรปติที่ 2
* ซะโลน3 และ โตฮาน-บว่า3
* คอนเมง3
* นรปติที่ 33
* นรปติที่ 43

 |
| อาณาจักรหงสาวดีค.ศ. 1287–1539, ค.ศ. 1550–1552 | 
* ฟ้ารั่ว
* รามประเดิด
* แสนเมือง
* รามมะไตย
* ชีปอน
* อายกำกอง
* อายลาว
* พระยาอู่
* มหาเทวี1
* ราชาธิราช
* ธรรมราชา
* รามที่ 1
* พะโร
* พญาเกียรติ์
* มะมุดตาว
* เชงสอบู
* ธรรมเจดีย์
* รามที่ 2
* สการะวุตพี
* สมิงสอตุต4
* สมิงทอ4

 |
| อาณาจักรมเยาะอู้ค.ศ. 1429–1785 | 
* Saw Mon
* Khayi
* Ba Saw Phyu
* Dawlya
* Ba Saw Nyo
* Ran Aung
* Salingathu
* ยาซา
* จาซาปะติ
* ซอโอ
* Thazata
* มี่นคอง
* มี่นบีน
* Dikkha
* ซอละ
* Sekkya
* พะล่อง
* ยาซาจี้
* Khamaung
* สิริสุธรรมมา
* สเน่ห์
* นรปติ
* ตะโด
* จันทธรรมราชา
* สิริสุริยา
* วรธรรมราชา
* มุนีสุธรรมราชา
* จันทสุริยาที่ 1
* นรธา
* Mayuppiya
* Kalamandat
* นรธิบดี
* จันทวิมาลาที่ 1
* จันทสุริยาที่ 2
* Sanda Wizaya
* จันทสุริยาที่ 3
* นรธิบดี
* Narapawara
* Sanda Wizala
* Madarit
* นรอภัย
* Thirithu
* จันทปรมะ
* อภัย
* Sanda Thumana
* จันทวิมาลาที่ 2
* Sanda Thaditha
* Maha Thammada

 |
| อาณาจักรแปรค.ศ. 1482–1542 | 
* ตะโดเมงสอ
* บาเยงทเว
* นรปติ5
* มังฆ้อง5

 |
| ราชวงศ์ตองอูค.ศ. 1510–1752 | 
* เมงจีโย
* ตะเบ็งชะเวตี้
* บุเรงนอง
* นันทบุเรง
* ญองย่าน
* อะเนาะเพะลูน
* มีนเยเดะบะ
* ตาลูน
* ปีนดะเล
* ปเย
* นะราวะระ
* มังกะยอดิน
* สเน่ห์มิน
* ตะนินกันเหว่
* มหาธรรมราชาธิบดี

 |
| อาณาจักรหงสาวดีใหม่ค.ศ. 1740–1757 | 
* สมิงทอพุทธกิตติ
* พญาทะละ

 |
| ราชวงศ์โก้นบองค.ศ. 1752–1885 | 
* อลองพญา
* มังลอก
* มังระ
* จิงกูจา
* หม่องหม่อง
* ปดุง
* จักกายแมง
* แสรกแมง
* พุกามแมง
* มินดง
* สีป่อ

 |
| 
* 1อุปราชหรือผู้สำเร็จราชการแทน
* 2มองโกลครอบครอง (ค.ศ. 1297)
* 3สหพันธรัฐชาน (ค.ศ. 1527–55)
* 4การฟื้นฟูระยะสั้น (ค.ศ. 1550–52)
* 5สหพันธรัฐฉานครอบครอง (ค.ศ. 1532–42)

 |