**นกตีทอง** (อังกฤษ: coppersmith barbet, crimson-breasted barbet, coppersmith, ชื่อวิทยาศาสตร์: *Megalaima haemacephala*)
เป็นนกโพระดก (Megalaimidae) ที่เล็กที่สุด ตัวเขียว คอเหลือง อกและหน้าผากแดง ขอบตาเหลือง มักเกาะบนต้นไม้สูง รู้จักกันดีเพราะร้องเสียง "ป๊ก ๆ" เป็นจังหวะสมํ่าเสมอเหมือนกับช่างตีทอง (ฝรั่งว่าเหมือนกับช่างตีทองแดง)
เป็นนกประจำถิ่นของเอเชียใต้ และบางส่วนของเอเชียอาคเนย์
ทำรังโดยเจาะโพรงไม้เหมือนกับนกโพระดกประเภทอื่น ๆ
โดยมากกินผลไม้ เช่น ลูกไทร แต่บางครั้งก็กินแมลงอื่น ๆ ด้วย โดยเฉพาะแมลงเม่า (ปลวกมีปีก)
ในประเทศไทย เป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พุทธศักราช 2535 จึงห้ามล่า พยายามล่า ห้ามค้า ห้ามนำเข้าหรือส่งออก ห้ามครอบครอง ห้ามเพาะพันธุ์ ห้ามเก็บหรือทำอันตรายรัง การห้ามการครอบครองและการค้ามีผลไปถึงไข่และซาก

คำพรรณนา
--------

นกโพระดกพันธุ์นี้ อาจอยู่ในเขตเดียวกันกับนกโพระดกตัวใหญ่กว่าชนิดอื่น ๆ ที่พบในเอเชียใต้
ในเทือกเขาฆาฏตะวันตกของประเทศอินเดีย จะอยู่ในเขตเดียวกันกับนกโพระดกพันธุ์ *M. malabarica* ซึ่งมีขนาดคล้ายกัน แต่ร้องถี่กว่า 
หน้าผากที่แดง ขอบตาและคอที่เหลือง ท้องที่ลาย และตัวด้านบนที่เขียว เป็นลักษณะเฉพาะของนก
ลูกนกจะมีสีจางกว่า และไม่มีส่วนสีแดง
ตัวผู้ตัวเมียจะคล้ายกัน
พันธุ์ย่อยในประเทศศรีลังกามีหน้าที่ดำกว่า มีสีแดงมากกว่าที่อก และมีแถบเข้มกว่าตรงท้อง

ลูกนกพันธุ์ย่อย *indica* ที่ยังไม่มีสีแดง และมีสีจางกว่า (เมืองโกลกาตา ประเทศอินเดีย)

ในฤดูผสมพันธุ์ ขนที่สึกหรอจะทำให้หลังด้านบน ดูออกเป็นสีน้ำเงิน

ในบรรดานกโพระดกสกุล *Megalaima* นกตีทองเป็นสัตว์ "ต้นตระกูล" (basal) ของสกุล ดังที่พบโดยการวิเคราะห์วิวัฒนาการชาติพันธุ์ (phylogenetic analysis)
ดังนั้น นกสกุลเดียวกันพันธุ์อื่น ๆ ในเอเชีย จึงเป็นนกที่แยกสายพันธุ์ออกจากสกุลนี้ในภายหลัง

มีพันธุ์ย่อย 9 พันธุ์ที่ยอมรับกันอย่างกว้างขวางคือ

* พันธุ์ต้นแบบ *haemacephala* (P. L. S. Müller, 1776) พบในหมู่เกาะลูซอนและมินโดโร ในประเทศฟิลิปปินส์
* พันธุ์ย่อย *indica* (Latham, 1790) พบในอินเดียใต้ เริ่มจากเขตตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศปากีสถาน ไปจนถึงศรีลังกา ไทย และเวียดนาม มีพันธุ์ย่อยอื่น ๆ ที่เดี๋ยวนี้รวมเข้าในพันธุ์นี้

พันธุ์ย่อย ๆ ที่เหลือ พบในเกาะต่าง ๆ ในเอเชียอาคเนย์

* *delica* (Parrot, 1907) เกาะสุมาตรา
* *rosea* (Dumont, 1816) เกาะชวา
* *homochroa* (Dziadosz & Parkes, 1984) เกาะ Tablas (จังหวัดรอมบลอน ประเทศฟิลิปปินส์)
* *celestinoi* (Gilliard, 1949) เกาะ Catanduanes, Biliran, ซามาร์, เลย์เต ประเทศฟิลิปปินส์
* *intermedia* (Shelley, 1891) เกาะปาไนย์, Guimaras, Negros ประเทศฟิลิปปินส์
* *cebuensis* (Dziadosz & Parkes, 1984) เกาะเซบู ประเทศฟิลิปปินส์
* *mindanensis* (Rand, 1948) เกาะมินดาเนา ประเทศฟิลิปปินส์

ที่อยู่และการกระจายพันธุ์
-------------------------

นกมักจะอยู่ในสวน ป่าเล็ก ๆ และป่าโล่ง ๆ 
ที่ ๆ มีต้นไม้ตายแล้ว ขุดเจาะได้ง่าย เป็นลักษณะสำคัญของที่อยู่ของนก
นกจะทำรังและนอนอยู่ในโพรงไม้

คู่นกที่รังในเมืองโกลกาตา ประเทศอินเดีย

ในอินเดียใต้ นกมักจะอยู่ในที่ต่ำกว่า 4,000 ฟุต (1,219 เมตร) 
ในเทือกเขาหิมาลัย นกจะอยู่ในหุบเขาในเขตรอบนอก จนถึงเขตสูงประมาณ 3,000 ฟุต (914 เมตร)
นกจะมีน้อยในเขตทะเลทราย หรือในป่าที่ชื้นมาก

พฤติกรรมและนิเวศน์
------------------

วิดีโอแสดงนกตีทองส่งเสียงร้อง ให้สังเกตปากที่ไม่อ้า ร้องโดยพองคอ
นกมักจะอยู่เดี่ยว ๆ เป็นคู่ ๆ หรือเป็นฝูงเล็ก ๆ แต่อาจพบเป็นฝูงใหญ่บนต้นไทรที่ออกผลมาก
นกชอบตากแดดตอนเช้า ๆ บนกิ่งไร้ใบบนต้นไม้สูง ๆ บางครั้งจะโฉบไปโฉบมาแล้วมาจับกิ่งใกล้ ๆ กัน
นกบินเป็นเส้นตรง โดยกระพือปีกเร็ว ๆ

นกต้องแย่งรังกับนกและสัตว์กินผลไม้อื่น ๆ ที่ทำรังในโพรงไม้
ได้พบว่า นกโพระดกคอสีฟ้าไล่นกตีทองออกจากรัง และนกปรอดพันธุ์ *Pycnonotus cafer* (red-vented bulbul) จะขโมยผลไม้ที่ตัวผู้นำมาให้ตัวเมีย

รังที่เป็นโพรงจะใช้สำหรับพักด้วย นกบางตัวอยู่ตัวเดียว และบางพวกจะพักตอนกลางวันด้วย
ลูกนกจะพักอยู่กับพ่อแม่ แต่บ่อยครั้งต้องกลับมาก่อน ไม่เช่นนั้น พ่อแม่อาจจะไม่ให้เข้ารัง

### เสียงร้อง

นกร้องเสียงดัง คล้ายกับช่างเคาะโลหะ ดัง "ป๊ก...ป๊ก...ป๊ก" คล้ายกับช่างตีทอง (หรือตีทองแดง สำหรับฝรั่ง) ซึ่งให้ชื่อกับนก
ร้องซ้ำ ๆ กันนาน โดยเริ่มเบา ๆ ก่อน แล้วดังขึ้นจนถึงระดับ เป็นจังหวะสม่ำเสมอที่ 108-121 ครั้งต่อนาที และอาจจะร้องถึง 204 ครั้ง นกไม่อ้าปากเวลาร้อง หนังที่คอทั้งสองข้างจะพองออกแล้วยุบ และจะผงกหัว ในการร้องแต่ละครั้ง
นกจะไม่ร้องในฤดูหนาว

### อาหาร

นกกินลูกไทร (เมืองไฮเดอราบาด (ประเทศอินเดีย))

นกชอบกินลูกบันยัน โพ ไทรประเภทอื่น ๆ ผลเมล็ดเดียวแข็ง (drupe) ผลประเภทอื่น ๆ และบางครั้งแมลงที่โฉบกินในอากาศ 
และอาจจะกินกลีบดอกไม้บางชนิดด้วย 
นกกินผลไม้หนักกว่าตนเอง 1.5 - 3 เท่าต่อวัน

### การสืบพันธุ์

วิธีจีบกันรวมทั้งร้องเพลง พองคอออก ผงกหัว สะบัดหาง ให้อาหาร และไซ้ขน

นกผสมพันธุ์กันโดยมากทั้งปี โดยต่างกันในพื้นที่ต่าง ๆ
ฤดูผสมพันธุ์ในอินเดีย อยู่ระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนเมษายน ในศรีลังกา อยู่ระหว่างเดือนธันวาคมถึงเดือนกันยายน
ทั้งตัวผู้ตัวเมียช่วยกันเจาะรัง ใต้กิ่งไม้ตามขวางกิ่งแคบ ๆ
นกอาจจะพักนอนอยู่ในรังด้วย 
นกวางไข่ 3-4 ฟอง แต่เหมือนกับนกที่ทำรังในโพรงไม้อื่น ๆ 
เวลาฟักไข่นั้น ไม่ค่อยชัดเจน แต่ประมาณว่าอยู่ที่ 2 อาทิตย์
ทั้งตัวผู้ตัวเมียช่วยกันฟักไข่
บางครั้ง นกอาจจะมีลูกสองชุดติด ๆ กัน

### ปัจจัยการตาย

นกผู้ใหญ่อาจจะถูกล่า
และในเขตเมือง นกอาจจะบินชนสิ่งก่อสร้างต่าง ๆ รวมทั้งกำแพงขาว 
การตายเพราะพิษจากสารฆ่าศัตรูพืชและสัตว์ ก็ยังปรากฏด้วย

เชิงอรรถและอ้างอิง
------------------

1. ↑  BirdLife International (2012). "*Megalaima haemacephala*". *IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2*. สืบค้นเมื่อ 2013-11-26.
2. ↑  "ตีทอง", *พจนานุกรมอิเล็กทรอนิกส์ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒*, น. ชื่อนกชนิด Megalaima haemacephala ในวงศ์ Megalaimidae เป็นนกโพระดกที่เล็กที่สุด ตัวเขียว คอเหลือง อกแดง หน้าผากแดง ขอบตาเหลือง ทำรังในโพรงไม้ กินผลไม้ เช่น ลูกไทร มักเกาะบนต้นไม้สูง ร้องเสียง "ป๊ก ๆ" เป็นจังหวะสมํ่าเสมอ.
3. ↑  "สัตว์ป่าคุ้มครอง". โลกสีเขียว. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-03-26. สืบค้นเมื่อ 2015-04-23. `{{cite web}}`: ไม่รู้จักพารามิเตอร์ `|deadurl=` ถูกละเว้น แนะนำ (`|url-status=`) (help)
4. 1 2  Rasmussen, PC & JC Anderton (2005). *Birds of South Asia: The Ripley Guide*. Vol. 2. Smithsonian Institution & Lynx Edicions. pp. 279–280.
5. 1 2 3 4  Ali, S & S D Ripley (1983). *Handbook of the birds of India and Pakistan*. Vol. 4 (2 ed.). Oxford University Press. pp. 163–165.
6. ↑  Moyle, RG (2004). "Phylogenetics of barbets (Aves: Piciformes) based on nuclear and mitochondrial DNA sequence data". *Molecular Phylogenetics and Evolution*. **30** (1): 187–200. doi:10.1016/S1055-7903(03)00179-9. PMID 15022769.
7. 1 2 3  Lok AFSL & Lee TK (2009). "Barbets of Singapore. Part 2: *Megalaima haemacephala indica* Latham (Coppersmith Barbet), Singapore's only native, urban barbet" (PDF). *Nature in Singapore*. **1**: 47–54. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2011-06-06. สืบค้นเมื่อ 2015-06-09.
8. ↑  Dewar, Douglas (1915). *Birds of the Indian Hills*. John Lane. p. 243.
9. ↑  Blanford, WT (1895). *The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Birds. Volume 3*. Taylor and Francis. p. 98.
10. ↑  Tooth,EE (1901). "Nesting difficulties of the coppersmith". *J. Bombay Nat. Hist. Soc*. **13** (4): 713–714.
11. ↑  Ali, Salim & Dillon Ripley (1987). *Handbook of the Birds of India and Pakistan (Vol 4)*. Oxford University Press. p. 300.
12. ↑  Aitken,EH (1893). "The habits of the coppersmith". *J. Bombay Nat. Hist. Soc*. **8** (2): 326–327.
13. ↑  Bharos,AMK (1997). "Unusual feeding pattern and diet of Crimsonbreasted Barbet (*Megalaima haemacephala*)". *J. Bombay Nat. Hist. Soc*. **94** (2): 411.
14. ↑  Muthukrishnan,TS; Sundarbabu,Rajeswari (1982). "Feeding habits of Coppersmith *Megalaima haemacephala* (Muller)". *J. Bombay Nat. Hist. Soc*. **79** (1): 197–198.`{{cite journal}}`: CS1 maint: multiple names: authors list (ลิงก์)
15. ↑  Sharma,AK (1993). "Territorial fight among crimsonbreasted barbet". *Newsletter for Birdwatchers*. **33** (5): 95.
16. ↑  Vijayaraghavan,B (1957). "Accidental death of a Crimsonbreasted Barbet [*Megalaima haemacephala* (Muller)]". *J. Bombay Nat. Hist. Soc*. **54** (2): 462.
17. ↑  Dhindsa, M.S.; Sandhu, J.S.; Sohi, A.S. (1986). "Pesticidal mortality of crimson-breasted barbet (*Megalaima haemacephala*) with a note on its body size". *Bulletin of the British Ornithologists' Club*. **106** (3): 93–96.`{{cite journal}}`: CS1 maint: multiple names: authors list (ลิงก์)

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------


คอมมอนส์ มีภาพและสื่อเกี่ยวกับ:  
**นกตีทอง**

* Coppersmith Barbet videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
* Skull เก็บถาวร 2011-06-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน