ลิงบาบูนโอลิฟ
**วานรวิทยา** หรือ **ไพรเมตวิทยา** (อังกฤษ: Primatology) คือวิชาว่าด้วยการศึกษาสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชั้นสูงสุด (primates) ได้แก่ลิงและคน นับเป็นสาขาวิชาที่หลากหลายในหมวดวิชาชีววิทยา มานุษยวิทยา จิตวิทยาและอื่น ๆ มานุษยวิทยากายภาพเป็นสาขาหนึ่งของวานรวิทยาคือวานรวิทยาว่าด้วยสกุล *Homo* โดยเฉพาะ *Homo sapiens* วิชานี้ครอบคลุมไปถึงการศึกษา Hominidae หรือสิ่งมีชีวิตที่คล้ายคนซึ่งรวมถึงบรรพบุรุษของมนุษย์และลิงใหญ่อื่น ๆ 

**วานรวิทยา**สมัยใหม่นับเป็นวิทยาศาสตร์ที่มีความหลากหลายมากที่สุดสาขาหนึ่ง โดยมีขอบข่ายนับตั้งแต่การศึกษาทางสรีรของบรรพบุรุษวานรและและการศึกษาวานรในที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติของมัน ไปจนถึงการทดลองด้านจิตวิทยาของสัตว์และภาษาวานร วิชานี้ได้เปิดให้เห็นแสงสว่างเป็นอย่างมากในพฤติกรรมพื้นฐานรวมทั้งพฤติกรรมโบราณของบรรพบุรุษเหล่านี้

สาขาวิชา
--------

วิชาวานรวิทยาในฐานะวิทยาศาสตร์มีความแตกต่างในเชิงขอบเขตวิชามากซึ่งเกิดจากการแตกสาขาตามพื้นฐานของผู้วางรากฐานในวิชานี้ ความจริงแล้วการศึกษาในวิชานี้เองดูเหมือนจะเปลี่ยนไปตามภูมิภาคที่ต่างกันไปของโลก มีการใช้แนวการมุ่งสู่แนววิชา ทฤษฎี วิธีการแตกต่างกันไปในงานวิจัยวานรและความสัมพันธ์ของมันและการเชื่อมโยงกับมนุษย์ (ซึ่งก็เป็นวานรด้วย)

มี 2 สาขาวิชาย่อยในวิชาวานรวิทยาได้แก่ วานรวิทยาตะวันตก และ วานรวิทยาญี่ปุ่น การแตกสาขาทั้งนี้เนื่องมากจากความแตกต่างกันของวัฒนธรรมที่ที่มีลักษณะเฉพาะและปรัชญาที่ต่างกันซึ่งเป็นมาตั้งแต่เริ่มแรกซึ่งความจิงมีหลักการเหมือนกันเป็นส่วนใหญ่ซึ่งต่างก็เน้นการวิจัยวานรและกรรมวิธีเพื่อให้ได้มาซึ่งข้อมูลที่แตกต่างกันอย่างกว้างขวาง

ประวัติ
-------

วานรวิทยาตะวันตกมีพื้นฐานแตกมาจากงานวิจัยในยุคอาณานิคมที่ต่อเนื่องมาถึงพฤติกรรมวานร โดยเฉพาะนักวิทยาศาสตร์ฝรั่งเศสในสมัยอาณานิคม การศึกษาวานรวิทยาแรก ๆ เน้นงานวิจัยด้านการแพทย์ แต่ก็มีนักวิทยาศาสตร์บางคนที่ทำการทดลองเชิง "อารยธรรม" กับชิมแปนซีเพื่อศึกษาขีดความสามารถและขีดจำกัดทางปัญญาของสมองของมัน

ทฤษฎี
-----

กรรมวิธี
--------

รายชื่อนักวานรวิทยาตะวันตกที่มีชื่อเสียง
----------------------------------------

* เจน กูดดอลล์
* ไดแอน ฟอสซีย์
* บีรูเต กัลดีกัส

วานรวิทยาในประเทศญี่ปุ่น
------------------------

อ้างอิง
-------

* Haraway, Donna J. (1990). *Primate Visions*. Routledge. ISBN 0415902940.
* Blaffer Hrdy, Sarah (1999). *The Woman That Never Evolved*. Harvard University Press. ISBN 0674955390.
* Stone, Linda (2005). *Kinship and Gender*. Westview Press. ISBN 081334302X.
* Bauchspies, Wenda K.; Restivo, Sal Croissant, Jennifer (2005). *Science, Technology, and Society: A Sociological Approach*. Blackwell Publishing Limited. ISBN 0674010043.
* Stone, Linda (2005). *Kinship and Gender*. Westview Press. ISBN 081334302X.
* Stone, Linda. *Kinship And Gender: An Introduction*. Boulder, Colo: Westview Press. ISBN 0-8133-4302-X.
* Fedigan, Linda Marie; Strum, Shirley C. (2000). *Primate encounters: models of science, gender, and society*. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0226777553.`{{cite book}}`: CS1 maint: multiple names: authors list (ลิงก์)

ดูเพิ่ม
-------

* physical anthropology
* ชีววิทยา (biology)

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* World Directory of Primatologists เก็บถาวร 2003-02-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Primatologist Biographies เก็บถาวร 2003-02-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* multisensory representation of number in infancy เก็บถาวร 2008-06-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Primatology.org เก็บถาวร 2008-07-24 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน A community run blog, with contributions from primatologists around the world.
* Master in Primatology เก็บถาวร 2007-06-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Master's Degree and Doctorate Programme in Primatology, University of Barcelona, Spain.