บทความนี้เกี่ยวกับโครงสร้างในร่างกาย สำหรับอักษรภาษาอังกฤษ ดูที่ N
บทความนี้เกี่ยวกับโครงสร้างยึดระหว่างกระดูก (ligament) สำหรับโครงสร้างยึดระหว่างกล้ามเนื้อและกระดูก (tendon) ดูที่ เอ็นกล้ามเนื้อ

**เอ็น** หรือ **เอ็นยึด** (อังกฤษ: ligament) เป็นคำกว้างๆ หมายถึง กลุ่มหรือมัดเส้นใยเนื้อเยื่อเกี่ยวพันซึ่งเรียงตัวในทิศทางเดียว เห็นได้ชัดและไม่มีกล้ามเนื้อยึดที่ปลาย ทั้งนี้เอ็นมีความหมายถึงโครงสร้างได้ 3 ชนิด โดยทั่วไปเอ็นหมายถึงเนื้อเยื่อเส้นใยที่ยึดระหว่างกระดูก เรียกว่า "เอ็นข้อต่อ" (articular ligament, articular larua)  "เอ็นเส้นใย" (fibrous ligaments) หรือ "เอ็นแท้" (true ligaments) 

นอกจากนี้ เอ็น อาจหมายถึง

* เอ็นเยื่อบุช่องท้อง (peritoneal ligament) เป็นการพับทบกันของเยื่อบุช่องท้องหรือเนื้อเยื่อชนิดอื่นในช่องท้อง
* เอ็นที่เป็นส่วนเหลือของทารกในครรภ์ (fetal remnant ligament) เป็นส่วนเหลือของโครงสร้างท่อในระยะทารกในครรภ์ที่ฝ่อลงเมื่อไม่ได้ถูกใช้งานกลายเป็นเนื้อเยื่อเส้นใย

วิชาที่ศึกษาเอ็น เรียกว่า วิทยาเอ็น (desmology) ภาษาอังกฤษมาจากรากศัพท์ภาษากรีกโบราณ δεσμός, *desmos*, "สาย"; และ -λογία, *-logia* "ความรู้")

เอ็นคล้ายคลึงกับเอ็นกล้ามเนื้อ (tendon) และพังผืด (fasciae) ตรงที่ทั้งหมดประกอบด้วยคอลลาเจน แต่เอ็นยึดระหว่างกระดูกชิ้นหนึ่งกับกระดูกอีกชิ้นหนึ่ง แต่เอ็นกล้ามเนื้อยึดระหว่างกล้ามเนื้อกับกระดูก และพังผืดเชื่อมกล้ามเนื้อมัดหนึ่งกับกล้ามเนื้ออีกมัดหนึ่ง

เอ็นข้อต่อ
----------

โดยทั่วไป **เอ็น** หมายถึงแผ่นเนื้อเยื่อเกี่ยวพันชนิดหนาแน่นและเป็นระเบียบ (dense regular connective tissue) เหนียวและสั้น ที่มีองค์ประกอบส่วนใหญ่เป็นเส้นใยคอลลาเจนยาวและเหนียว เอ็นทำหน้าที่ยึดเชื่อมกระดูกและกระดูกชิ้นอื่นเพื่อเกิดเป็นข้อต่อ (joint) (โครงสร้างที่ทำหน้าที่ยึดระหว่างกล้ามเนื้อและกระดูกคือ เอ็นกล้ามเนื้อ (tendon)) เอ็นบางตำแหน่งทำหน้าที่จำกัดและช่วยป้องกันการเคลื่อนไหวบางทิศทางของข้อต่อ

เอ็นแคปซูล (Capsular ligament) เป็นส่วนของแคปซูลข้อต่อ (articular capsule) ที่ล้อมรอบข้อต่อแบบซินโนเวียล (Synovial joint) ซึ่งทำหน้าที่เสริมแรง เอ็นนอกแคปซูล (Extra-capsular ligament) ทำหน้าที่เชื่อมกระดูกเข้าด้วยกันและช่วยรักษาเสถียรภาพของข้อต่อ เอ็นในแคปซูล (Intra-capsular ligaments) ทำหน้าที่รักษาเสถียรภาพของข้อแต่ยังทำให้ข้อต่อมีพิสัยการเคลื่อนไหวกว้างขึ้น

เอ็นยึดจะมีคุณสมบัติยืดหยุ่น เมื่อมีแรงตึงจะค่อยๆ ยืดออกเล็กน้อย และกลับสภาพเดิมเมื่อไม่มีแรงตึง (ต่างจากเอ็นกล้ามเนื้อซึ่งไม่มีความยืดหยุ่น) แต่หากแรงดึงมากเกินจุดหนึ่งหรือถูกทิ้งไว้จนเกินระยะเวลาหนึ่งเอ็นจะไม่สามารถกลับสภาพเดิม ด้วยเหตุนี้เมื่อเกิดข้อเคลื่อน (dislocation) แล้วต้องได้รับการรักษาโดยทันที ถ้าเอ็นถูกยืดมากเกินไป ข้อต่อก็จะอ่อนแอลงและมีแนวโน้มจะเกิดข้อเคลื่อนในอนาคต นักกรีฑา, นักยิมนาสติก, นักเต้นและผู้ฝึกฝนศิลปะการต่อสู้จึงต้องมีการออกกำลังกายแบบยืดหยุ่น (stretching exercise) เพื่อยืดเอ็นให้ข้อต่องอโค้งได้ง่าย 

อาการข้อต่อเคลื่อนเกิน (hyperlaxity หรือ double-jointed) หมายถึงอาการที่ข้อต่อมีความยืดหยุ่นมากกว่าปกติ ทำให้ข้อต่อยืดและบิดได้มากขึ้น

เมื่อเกิดเอ็นฉีก (broken ligament) อาจทำให้ข้อต่อไม่เสถียร เอ็นฉีกทุกครั้งไม่จำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดก็ได้ เพียงแค่ให้ข้อต่ออยู่นิ่งก็ทำให้เอ็นมาต่อกันได้ แต่การผ่าตัดสามารถเย็บซ่อมเอ็นได้โดยตรง หากการรักษาดังกล่าวรักษาเอ็นฉีกไม่ได้ผลอาจต้องใช้หัตถการอื่นๆ เช่น Brunelli Procedure เพื่อรักษาเสถียรภาพของข้อ การทิ้งไว้โดยไม่รักษาเป็นเวลานานอาจทำให้กระดูกอ่อนสึกและทำให้ข้อเสื่อม (osteoarthritis) ได้

เอ็นเยื่อบุช่องท้อง
-------------------

รอยทบของเยื่อบุช่องท้อง (peritoneum) บางตำแหน่งอาจเรียกว่า "เอ็น" ตัวอย่างเช่น

* เฮปาโตดูโอดีนัล ลิกาเมนต์ (hepatoduodenal ligament) ล้มรอบ[[หลอดเลือดดำพอร์ทัลาสรวนับรสายางา ] (hepatic portal vein) และหลอดเลือดอื่นๆ ที่มาจากลำไส้เล็กส้วนต้นไปยังตับ
* เอ็นกว้างของมดลูก (broad ligament of the uterus) ซึ่งเป็นรอยพับทบของเยื่อบุช่องท้อง

เอ็นที่เป็นส่วนเหลือของทารกในครรภ์
----------------------------------

โครงสร้างที่มีลักษณะเป็นท่อในระยะทารกในครรภ์เมื่อถูกปิดลงและมีลักษณะเป็นสายหรือเส้น อาจเรียกว่า "เอ็น" 

|  |  |
| --- | --- |
| **โครงสร้างในทารก** | **ในผู้ใหญ่** |
| ดักทัส อาร์เทอริโอซัสductus arteriosus | ลิกาเมนตุม อาร์เทอริโอซุมligamentum arteriosum |
| หลอดเลือดดำอัมบิลิคัลข้างซ้ายในทารก ส่วนที่อยู่นอกตับextra-hepatic portion of the fetal left umbilical vein | ลิกาเมนตุม เทเรส เฮปาติส (เอ็นกลมยาวของตับ) ligamentum teres hepatis (the "round ligament of the liver")  |
| หลอดเลือดดำอัมบิลิคัลข้างซ้ายในทารก ส่วนที่อยู่ในตับ (ดักทัส วีโนซัส) intra-hepatic portion of the fetal left umbilical vein (the ductus venosus)  | ลิกาเมนตุม วีโนซุมligamentum venosum |
| ส่วนปลายของหลอดเลือดแดงอัมบิลิคัลข้างซ้ายและขวาในทารกdistal portions of the fetal left and right umbilical arteries | มีเดียล อัมบิลิคัล ลิกาเมนต์medial umbilical ligaments |

อ้างอิง
-------

1. ↑  พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒
2. ↑  *ligament* จากเว็บไซต์ *eMedicine Dictionary*
3. ↑  *ligament* ใน พจนานุกรมศัพท์การแพทย์ดอร์แลนด์

แหล่งข้อมูลอื่น
---------------

* Exhaustive list of ligaments

| * ด
* ค
* ก
ข้อต่อและเอ็นของรยางค์บน |
| --- |
| ไหล่ | **ข้อต่อสเตอร์โนคลาวิคิวลาร์:** เอ็นสเตอร์โนคลาวิคิวลาร์ด้านหน้า - เอ็นสเตอร์โนคลาวิคิวลาร์ด้านหลัง - เอ็นยึดระหว่างกระดูกไหปลาร้า - เอ็นระหว่างกระดูกไหปลาร้าและกระดูกซี่โครง
**ข้อต่ออโครมิโอคลาวิคิวลาร์:** เอ็นอโครมิโอคลาวิคิวลาร์ - เอ็นคอราโคคลาวิคิวลาร์ (เอ็นทราปีซอยด์, เอ็นโคนอยด์) - เอ็นคอราโคอโครเมียล - เอ็นซุพีเรียร์ทรานสเวิร์สสแคปูลา - เอ็นอินฟีเรียทรานสเวิร์สสแคปูลา
**ข้อต่อกลีโนฮิวเมอรัล:** เอ็นคอราโคฮิวเมอรัล - เอ็นกลีโนฮิวเมอรัล (ส่วนบน, ส่วนกลาง, และส่วนล่าง) - เอ็นทรานสเวิร์สฮิวเมอรัล - กลีนอยด์ ลาบรัม |
| ข้อศอก | **ข้อต่อฮิวเมอโรเรเดียล:** เอ็นเรเดียลคอลแลทเทอรัล
**ข้อต่อฮิวเมอโรอัลนา:** เอ็นอัลนาคอลแลทเทอรัล
**ข้อต่อเรดิโออัลนาด้านต้นแขน:** เอ็นแอนนูลาร์ - ออบลีก คอร์ด |
| ปลายแขน | **ข้อต่อเรดิโออัลนาส่วนปลาย:** เอ็นเรดิโออัลนาด้านฝ่ามือ - เอ็นเรดิโออัลนาด้านหลังมือ
**ข้อมือ/ข้อต่อเรดิโอคาร์ปัล:** เอ็นเรดิโอคาร์ปัลด้านฝ่ามือ - เอ็นเรดิโอคาร์ปัลด้านหลังมือ - เอ็นอัลโนคาร์ปัลด้านฝ่ามือ - เอ็นอัลนาคอลแลทเทอรัล - เอ็นเรเดียลคอลแลทเทอรัล |
| มือ | **ข้อต่อระหว่างกระดูกข้อมือ, ข้อต่อกลางข้อมือ:** เอ็นพิโสฮาเมต - เอ็นสแคโฟลูเนท
**ข้อต่อระหว่างข้อมือกับฝ่ามือ:** เอ็นคาร์โปเมตาคาร์ปัลด้านหลังมือ - เอ็นคาร์โปเมตาคาร์ปัลด้านฝ่ามือ (เอ็นพิโสเมตาคาร์ปัล)
**ข้อต่อระหว่างกระดูกฝ่ามือ:** เอ็นทรานสเวิร์สเมตาคาร์ปัลชั้นลึก - เอ็นทรานสเวิร์สเมตาคาร์ปัลชั้นตื้น
**ข้อต่อระหว่างฝ่ามือกับนิ้วมือ:** เอ็นด้านฝ่ามือ - เอ็นคอลแลทเทอรัล
**ข้อต่อระหว่างกระดูกนิ้วมือ:** เอ็นด้านฝ่ามือ - เอ็นคอลแลทเทอรัล |
| 

---

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| กล่องท้ายเรื่องที่เกี่ยวกับ:ข้อต่อ | 

|  |
| --- |
| กายวิภาค (ข้อต่อของศีรษะและคอ/กะโหลก, แขน, ลำตัว, ขา)/สรีรวิทยา |
| โรค (โรคข้อ/รูปพิการ/โรคหลัง/โรคเนื้อเยื่ออ่อน)/ความผิดปกติแต่กำเนิด, อาการ/ชื่อบุคคล, การบาดเจ็บ |
| หัตถการ, ยา (M01C, M4) |

 |

 |