**หลักฐานเชิงประสบการณ์** (อังกฤษ: Empirical evidence, empirical data, sense experience, empirical knowledge, a posteriori) 
หรือ **หลักฐานเชิงประจักษ์** 
หรือ **ข้อมูลประจักษ์** 
หรือ **ประสบการณ์ทางประสาทสัมผัส**
หรือ **ความรู้เชิงประจักษ์**
หรือ **ความรู้เชิงประสบการณ์**
เป็นแหล่งความรู้ที่ได้ผ่านการสังเกตการณ์และการทดลอง 
ศัพท์ภาษาอังกฤษว่า "empirical" มาจากภาษากรีกโบราณว่า "ἐμπειρία" (empeiría) ซึ่งแปลว่าประสบการณ์

หลักฐานเชิงประสบการณ์เป็นข้อมูลที่ใช้พิสูจน์ความจริงเกี่ยวกับความเชื่อ หรือพิสูจน์ความเท็จในข้ออ้าง
ในมุมมองของนักประสบการณ์นิยม เราจะสามารถอ้างว่ามีความรู้ก็ต่อเมื่อมีความเชื่อที่เป็นจริงอาศัยหลักฐานทางประสบการณ์
ซึ่งไม่เหมือนกับมุมมองของนักเหตุผลนิยมว่า เพียงเหตุผลหรือการครุ่นคิดไตร่ตรองก็เพียงพอที่จะเป็นหลักฐานแสดงความจริงหรือความเท็จของข้ออ้าง
ประสาทสัมผัสเป็นแหล่งความรู้หลัก (แหล่งความรู้ปฐมภูมิ) ของหลักฐานเชิงประสบการณ์
ถึงแม้ว่าหลักฐานอื่น ๆ เช่นความจำและคำให้การของผู้อื่นอาจจะมาจากประสบการณ์ทางประสาทสัมผัสในที่สุด
แต่ว่านี้ก็ยังถือว่าเป็นแหล่งความรู้ทุติยภูมิหรือเป็นแหล่งความรู้โดยอ้อม

อีกนัยหนึ่ง คำว่า "empirical evidence" อาจใช้เป็นไวพจน์ของผลการทดลอง
โดยนัยนี้ คำว่า ผลเชิงประจักษ์ (empirical result) หมายถึงผลที่ยืนยันสมมุติฐาน (ความเชื่อ ข้ออ้าง) โดยรวม ๆ
ส่วนคำว่า *semi-empirical* (กึ่งประจักษ์) หมายถึงระเบียบวิธีในการคิดค้นทฤษฎีที่ใช้สัจพจน์พื้นฐาน หรือกฎวิทยาศาสตร์และผลทางการทดลอง
วิธีการเช่นนี้ไม่เหมือนกับวิธีที่เรียกว่า *ab initio* ซึ่งหมายถึงวิธีที่ใช้การให้เหตุผลแบบนิรนัย (Deductive reasoning) อาศัยปฐมธาตุ (first principle) ซึ่งทางวิทยาศาสตร์หมายถึงงานทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์ที่มีฐานจากกฎวิทยาศาสตร์ที่มีหลักดีแล้ว ที่ไม่ต้องใช้ข้อสมมุติอย่างเช่นรูปแบบเชิงประจักษ์ (empirical model)[]

ในเรื่องการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ หลักฐานเชิงประสบการณ์เป็นเรื่องจำเป็นก่อนที่สมมุติฐานใดสมมุติฐานหนึ่งจะได้การยอมรับจากชุมชนนักวิทยาศาสตร์
ดังนั้น งานทางวิทยาศาสตร์จะต้องผ่านการตรวจสอบผ่านวงจรที่เป็นระเบียบวิธีทางวิทยาศาสตร์รวมทั้งการสร้างสมมุติฐาน การออกแบบการทดลอง การปริทัศน์จากผู้ชำนาญในสาขา (peer review) การปริทัศน์จากผู้มีความเห็นไม่ตรงกัน (adversarial review) การทำซ้ำผลการทดลอง (reproduction) การแสดงผลในงานประชุม และการตีพิมพ์ผลงานในวารสารวิทยาศาสตร์
เพื่อที่จะผ่านกระบวนการเช่นนี้ ผู้ทำงานจะต้องสื่อสารแสดงสมมุติฐานที่ชัดเจน (บ่อยครั้งแสดงเป็นสูตรคณิต) แสดงขอบเขตจำกัดของการทดลองและกลุ่มควบคุม (บางครั้งจำเป็นต้องแสดงว่าใช้เครื่องมืออะไรบ้าง) และใช้วิธีการวัดการตรวจสอบที่เป็นมาตรฐาน

ประพจน์ (statement) หรือข้ออ้าง (argument) ที่พิสูจน์อาศัยหลักฐานเชิงประสบการณ์เรียกได้อีกอย่างหนึ่งว่า **a posteriori** (แปลว่า มาจากทีหลัง) โดยเปรียบเทียบกับคำว่า *a priori* (แปลว่า มาจากก่อนหน้า)
ความรู้หรือการให้เหตุผลแบบ *a priori* ไม่ต้องอาศัยประสบการณ์ (ยกตัวอย่างเช่น "คนโสดทุกคนไม่มีคู่แต่งงาน") เทียบกับความรู้หรือการให้เหตุผลแบบ *a posteriori* ที่ต้องอาศัยประสบการณ์หรือหลักฐานเชิงประจักษ์ (เช่น "คนโสดบางคนมีความสุขมาก")
การแยกแยะระหว่างความรู้ที่เป็น *a priori* และ *a posteriori* ก็เป็นเช่นการแยกแยะระหว่างความรู้ที่ไม่อาศัยประสบการณ์ (ไม่อาศัยหลักฐาน) กับความรู้ที่อาศัยประสบการณ์ ซึ่งเป็นแนวคิดที่มาจากหนังสือ *Critique of Pure Reason (บทวิพากษ์ของการใช้เหตุผล)* ของนักปรัชญาทรงอิทธิพลอิมมานูเอล คานต์

มุมมองของปฏิฐานนิยม (positivism) ก็คือการสังเกตการณ์ ประสบการณ์ และการทดลอง เป็นตัวตัดสินที่เป็นกลางระหว่างทฤษฎีต่าง ๆ ที่แข่งขันกัน
แต่ว่า ตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1960,[*ต้องการเลขหน้า*] ก็เกิดบทวิจารณ์ที่ยังไม่สามารถลบล้างที่เสนอว่า กระบวนการเหล่านี้ได้รับอิทธิพลจากความเชื่อและประสบการณ์ที่มีมาก่อน ๆ 
ดังนั้น จึงไม่สามารถหวังได้ว่า นักวิทยาศาสตร์สองท่านที่มีการสังเกตการณ์ มีประสบการณ์ และทำการทดลองร่วมกัน จะสามารถทำการสังเกตการณ์ที่เป็นกลางต่อทฤษฎีต่าง ๆ โดยเหมือน ๆ กัน
นั่นก็คือ บทบาทของการสังเกตการณ์โดยเป็นตัวตัดสินที่เป็นกลางต่อทฤษฎีต่าง ๆ อาจจะเป็นไปได้ในเหตุการณ์ที่แตกต่างกัน

ดูเพิ่ม
-------

* หลักฐานโดยเรื่องเล่า
* การวิจัย
* ระเบียบวิธีทางวิทยาศาสตร์
* ทฤษฎี

หมายเหตุ
--------

1. 1 2  "ศัพท์บัญญัติอังกฤษ-ไทย, ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตสถาน (คอมพิวเตอร์) รุ่น ๑.๑", ให้ความหมายของ empirical ว่า "เชิงประสบการณ์" หรือ "เชิงประจักษ์"
2. ↑  "ศัพท์บัญญัติอังกฤษ-ไทย, ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตสถาน (คอมพิวเตอร์) รุ่น ๑.๑", ให้ความหมายของ empirical data ว่า "ข้อมูลประจักษ์"
3. ↑  "ศัพท์บัญญัติอังกฤษ-ไทย, ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตสถาน (คอมพิวเตอร์) รุ่น ๑.๑", ให้ความหมายของ sense ว่า "ประสาทสัมผัส"
4. 1 2  "ศัพท์บัญญัติอังกฤษ-ไทย, ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตสถาน (คอมพิวเตอร์) รุ่น ๑.๑", ให้ความหมายของ empirical knowledge ว่า "ความรู้เชิงประจักษ์" หรือ "ความรู้เชิงประสบการณ์"
5. ↑  Pickett 2006, p. 585 harvnb error: no target: CITEREFPickett2006 (help)
6. 1 2  Feldman 2001, p. 293
7. ↑  Craig 2005, p. 1
8. ↑  
**ปฏิฐานนิยม** (positivism) เป็นหลักปรัชญาทางวิทยาศาสตร์ที่แสดงว่า 
ความรู้ที่เชื่อถือได้ทั้งหมดต้องมาจากหลักตรรกศาสตร์ หลักคณิตศาสตร์ และรายงานประสบการณ์ทางประสาทสัมผัสเท่านั้น
9. ↑  Kuhn 1970
10. ↑  Kuhn 1970

อ้างอิง
-------

* Bird, Alexander (2013). "Thomas Kuhn". ใน Zalta, Edward N. (บ.ก.). *Stanford Encyclopedia of Philosophy*. Section 4.2 Perception, Observational Incommensurability, and World-Change. สืบค้นเมื่อ 25 January 2012.
* Craig, Edward (2005). "a posteriori". *The Shorter Routledge Encyclopedia of Philosophy*. Routledge. ISBN 978-0415324953.
* Feldman, Richard (2001) [1999]. "Evidence". ใน Audi, Robert (บ.ก.). *The Cambridge Dictionary of Philosophy* (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 293–294. ISBN 978-0521637220.
* Kuhn, Thomas S. (1970) [1962]. *The Structure of Scientific Revolutions* (2nd ed.). Chicago: University of Chicago Press. ISBN 978-0226458045.
* Pickett, Joseph P. บ.ก. (2011). *The American Heritage Dictionary of the English Language* (5th ed.). Houghton Mifflin. ISBN 978-0-547-04101-8.