**การรุกรานรัสเซียโดยฝรั่งเศส** (อังกฤษ: French invasion of Russia) หรือในรัสเซียรู้จักกันในชื่อ **สงครามของผู้รักชาติปี 1812** (รัสเซีย: Отечественная война 1812 года) หรือในฝรั่งเศสรู้จักกันในชื่อ **การทัพรัสเซีย** (ฝรั่งเศส: *Campagne de Russie*) เป็นความพยายามของจักรวรรดิฝรั่งเศสภายใต้จักรพรรดินโปเลียนที่ 1 ในการกดดันให้รัสเซียล้มเลิกทำการค้าขายกับอังกฤษ รวมถึงเพื่อชิงดินแดนโปแลนด์มาจากรัสเซีย ปฏิบัติการครั้งนี้สิ้นสุดลงด้วยความพ่ายแพ้ยับเยินของฝรั่งเศส

เบื้องหลัง
----------

ภายหลังความพ่ายแพ้ในยุทธนาวีที่ตราฟัลการ์เมื่อปี 1805 จักรพรรดินโปเลียนก็ล้มเลิกแผนการบุกครองเกาะบริเตนใหญ่ และหันไปทำสงครามสหสัมพันธมิตรครั้งที่สี่ภายในยุโรปตอนกลาง ฝรั่งเศสได้รับชัยชนะในสงครามดังกล่าวในปี 1807 และได้ดินแดนราวครึ่งหนึ่งมาจากราชอาณาจักรปรัสเซีย หลังจากนั้น จักรวรรดิออสเตรียก็ก่อสงครามสงครามสหสัมพันธมิตรครั้งที่ห้าในปี 1809 เพื่อพยายามโค่นล้มนโปเลียน แต่ก็กลับพ่ายแพ้ต่อกองทัพนโปเลียน และเกิดเป็นสนธิสัญญาเชินบรุน

ด้วยผลของสนธิสัญญาเชินบรุนซึ่งยุติสงครามดังกล่าว ทำให้มณฑลกาลิเซียตะวันตก (ปัจจุบันคือภาคตะวันออกเฉียงใต้ของโปแลนด์) ซึ่งเดิมเป็นของราชวงศ์ออสเตรีย ถูกผนวกเป็นส่วนหนึ่งของแคว้นวอร์ซออันเป็นมิตรของฝรั่งเศส รัสเซียมองว่าเหตุการนี้เป็นภัยคุกคามต่อผลประโยชน์ของรัสเซีย และมองว่าเป็นเค้าลางที่ฝรั่งเศสจะยกทัพบุกรัสเซีย

นโปเลียนพยายามเจรจาสันติภาพกับอังกฤษ แต่ถูกอังกฤษปฏิเสธอย่างไร้เยื่อใย เช่นนั้นแล้วนโปเลียนจึงพยายามบังคับอังกฤษทางอ้อม โดยการบังคับให้พระเจ้าซาร์อเล็กซานเดอร์ที่ 1 แห่งรัสเซีย ยุติการติดต่อค้าขายกับอังกฤษ เพื่อกดดันทางอ้อมให้อังกฤษสูญเสียรายได้จนต้องยอมเซ็นสัญญาสันติภาพกับฝรั่งเศส และปฏิบัติการนี้ก็ยังมีเป้าหมายเพื่อแย่งชิงโปแลนด์มาจากรัสเซีย อย่างไรก็ตาม จักรพรรดินโปเลียนในช่วงนี้มีสภาพจิตใจและร่างกายต่างไปจากอดีต พระองค์เริ่มลงพุงและมีโรคภัยไข้เจ็บ

เหตุการณ์
---------

### การบุกรัสเซีย

ปฏิบัติการเริ่มต้นอย่างเป็นทางการในวันที่ 24 มิถุนายน ค.ศ. 1812 เมื่อกองทัพใหญ่ (*Grande Armée*) ของจักรพรรดินโปเลียนที่ 1 ทำการข้ามแม่น้ำเนมันเข้าสู่แผ่นดินรัสเซีย กองทัพใหญ่มีกำลังพลมากถึง 680,000 นาย ในจำนวนนี้เป็นทหารฝรั่งเศสประมาณ 400,000 นาย 

จอมพลไมเคิล บาร์เคลย์ ผู้บัญชาการกองทัพรัสเซียเชื้อชาติสกอต กำชับไม่ให้กองทัพรัสเซียเข้าปะทะกับกองทัพฝรั่งเศส แม้ว่ารองผู้บัญชาการอย่างพลเอกบากราตีออนจะเรียกร้องให้ออกโจมตีก็ตาม บาร์เคลย์พยายามสร้างแนวรับที่เหนียวแน่นอยู่หลายครั้ง แต่การรุกของฝรั่งเศสมีความรวดเร็วเกินกว่าจะเตรียมแนวรับสำเร็จ ท้ายที่สุด รัสเซียต้องร่นถอยในทุกครั้ง

การปะทะเล็กหลายครั้งรวมถึงศึกใหญ่ที่สโมเลนสค์ในสิงหาคมปีนั้น ฝรั่งเศสเอาชนะได้เสมอ แต่ถึงแม้ฝรั่งเศสสามารถรุกคืบต่อเนื่อง นโปเลียนก็ไม่พอใจที่กองทัพรัสเซียมีท่าทีหลีกเลี่ยงการปะทะ และเอาแต่ถอยลึกเข้าในแผ่นดิน ทิ้งเมืองสโมเลนสค์ไว้ในกองเพลิง ทำให้แผนการบดขยี้กองทัพรัสเซียที่สโมเลนสค์ถูกล้มเลิก ฝรั่งเศสจำเป็นต้องไล่ตามกองทัพรัสเซียลึกเข้าในแผ่นดิน

ในระหว่างที่กองทัพรัสเซียถอยลึกเข้าในแผ่นดิน พลเอกบากราตีออนสั่งการให้พวกคอสแซคเผาหมู่บ้าน, เมือง และทุ่งข้าวระหว่างทาง เพื่อทำลายสิ่งที่จะเอื้อประโยชน์ต่อฝรั่งเศส กลยุทธ์ผลาญภพของรัสเซียสร้างความยุ่งยากและความตกตะลึงแก่นายทหารฝรั่งเศส พวกเขาไม่อยากเชื่อว่ารัสเซียจะยอมทำร้ายราษฎรและแผ่นดินของตนเองเพื่อสกัดกั้นข้าศึก ซึ่งยากที่แม่ทัพชาวฝรั่งเศสจะเอาอย่าง ด้วยเหตุฉะนี้ ความเป็นอยู่กองทัพนโปเลียนจึงต้องพึ่งการส่งกำลังบำรุงเพียงอย่างเดียว ซึ่งเสบียงที่ถูกขนส่งก็ไม่พอเลี้ยงกองทัพขนาดมหึมา ความขาดแคลนเสบียงบังคับให้กำลังพลฝรั่งเศสออกจากค่ายทหารในเวลากลางคืนเพื่อหาอาหาร ซึ่งบ่อยครั้งที่กำลังพลกลุ่มนี้ถูกจับหรือถูกฆ่าโดยพวกคอสแซค

กองทัพรัสเซียร่นถอนเข้าในแผ่นดินต่อเนื่องเป็นระยะเวลากว่าสามเดือน การสูญเสียดินแดนอันไพศาลเริ่มทำให้ขุนนางรัสเซียกลัดกลุ้ม พวกขุนนางจึงรวมตัวกดดันซาร์อเล็กซานเดอร์ที่ 1 ให้ปลดจอมพลไมเคิล บาร์เคลย์ ลงจากตำแหน่ง ในที่สุดพระองค์ก็ยินยอมแต่งตั้งทหารเก่าอย่างจอมพลมีฮาอิล คูตูซอฟ วีรบุรุษในสงครามรัสเซีย-ตุรกี ขึ้นมาเป็นผู้บัญชาการกองทัพแทนอย่างไม่ค่อยยินดีพระทัยนัก กระบวนการถ่ายโอนตำแหน่งนี้กินเวลากว่าสองสัปดาห์

7 กันยายน บรรดากองพลฝรั่งเศสจำนวน 135,000 นาย เผชิญหน้ากองทัพรัสเซียราว 111,000 นายในบัญชาของจอมพลคูตูซอฟ ซึ่งขุดสนามเพลาะอยู่เชิงเขาก่อนถึงหมู่บ้านขนาดเล็กชื่อโบโรดีโน ประมาณ 110 กิโลเมตรทางตะวันตกของมอสโก ยุทธการที่โบโรดีโนถือเป็นการปะทะที่นองเลือดที่สุดในวันเดียวของสงครามนโปเลียน ซึ่งมีทหารเสียชีวิตกว่าเจ็ดหมื่นนาย แม้ว่านโปเลียนได้รับชัยชนะในทางเทคนิค แต่ก็เสียนายทหารสัญญาบัตรถึง 49 นายและกำลังพลอีกหลายหมื่น กองทัพรัสเซียที่เหลือรอดสามารถหลบหนีได้ในวันต่อมา

### การยึดมอสโก

นโปเลียนในมอสโกที่มอดไหม้
หนึ่งสัปดาห์ต่อมาในวันที่ 14 กันยายน นโปเลียนกรีฑาทัพถึงมอสโก ซึ่งสร้างความงุนงงแก่ทุกคนอย่างมากที่มอสโกเป็นเมืองร้างที่มีพลเรือนอยู่เพียงน้อยนิด เนื่องจากจอมพลคูตูชอฟมีคำสั่งให้ถอนสรรพกำลังและประชาชนออกจากมอสโกแล้วตั้งแต่ต้นเดือน อย่างไรก็ตาม ฝ่ายรัสเซียยังทิ้งคนส่วนหนึ่งไว้ในมอสโก คนกลุ่มนี้อาศัยจังหวะที่ฝ่ายฝรั่งเศสเผลอทำการวางเพลิงทั่วมอสโก กองทัพฝรั่งเศสใช้เวลาหกวันในการดับไฟอย่างทุลักทุเล มีการจับกุมและประหารผู้ลอบวางเพลิงจำนวนหลายคน

นโปเลียนยังคงตัดสินใจปักหลักในมอสโกเพื่อรอให้รัสเซียประกาศยอมแพ้ตามธรรมเนียมการเสียเมืองหลวง แต่การเสียมอสโกซึ่งเป็นเมืองหลวงแห่งที่สองก็ไม่ทำให้พระเจ้าซาร์ยอมจำนน อย่างไรก็ตาม ทั้งสองฝ่ายตระหนักดีถึงความโหดร้ายของฤดูหนาวในรัสเซีย ดังนั้น นโปเลียนจึงต้องพิชิตรัสเซียก่อนเข้าสู่ฤดูหนาวอย่างเต็มรูปแบบ นโปเลียนปักหลักอยู่ในมอสโกหนึ่งเดือนเศษก็ดำริว่ารอไม่ได้อีกแล้ว จึงยกทัพออกจากมอสโกไปยังเมืองคาลูกาทางตะวันตกเฉียงใต้ อันเป็นที่ตั้งทัพของจอมพลคูตูซอฟ

### นโปเลียนถอนทัพ

นโปเลียนถอนทัพออกจากรัสเซีย
การเคลื่อนพลของนโปเลียนไปยังคาลูกาถูกจับตาโดยหน่วยสอดแนมของรัสเซีย นโปเลียนปะทะกับกองทัพรัสเซียอีกครั้งที่มาโลยาโรสลาเวตในวันที่ 24 ตุลาคม แม้ว่าจะได้รับชัยชนะ แต่นโปเลียนก็เลิกล้มที่จะไปยังคาลูกาเนื่องจากเริ่มเข้าฤดูหนาวและตัดสินใจถอนสรรพกำลังออกจากรัสเซีย ซึ่งระหว่างที่ถอนกำลัง กองทัพนโปเลียนก็ต้องเผชิญกับความหฤโหดของหน้าหนาวในรัสเซีย ทั้งการขาดที่พักและเสบียงทั้งของทหารและม้า (ผลจากกลยุทธ์ผลาญภพของรัสเซีย), ความขาดแคลนเสื้อกันหนาว, ภาวะตัวเย็นเกิน, ภาวะเหน็ดเหนื่อย ทำให้กองทัพนโปเลียนด้อยศักยภาพลง นี่จึงเป็นโอกาสทองของรัสเซีย รัสเซียได้ทีจึงยกทัพคอยตามตีอยู่เนือง ๆ ในวันที่กองทัพนโปเลียนข้ามแม่น้ำเบเรซีนาในเดือนพฤศจิกายน มีทหารที่พร้อมรบเหลือเพียง 27,000 นาย กองทัพใหญ่ได้สูญเสียกำลังพลในปฏิบัติการนี้ถึง 380,000 นายและตกเป็นเชลยอีกกว่า 100,000 นาย ปฏิบัติการครั้งนี้สิ้นสุดลงเมื่อข้าศึกนายสุดท้ายออกจากแผ่นดินรัสเซียในวันที่ 12 ธันวาคม ค.ศ. 1812

อ้างอิง
-------

1. ↑  von Clausewitz, Carl (1996). *The Russian campaign of 1812*. Transaction Publishers. Introduction by Gérard Chaliand, VII. ISBN 1-4128-0599-6
2. ↑  Christian Wilhelm von Faber du Faur, *Campagne de Russie 1812: d'après le journal illustré d'un témoin oculaire*, éditions Flammarion, 1812, 319 pages, p.313.
3. ↑  Eugène Labaume, *Relation circonstanciée de la Campagne de Russie en 1812*, éditions Panckoucke-Magimel, 1815, p.453-454.
4. 1 2  Riehn 1991, p. 50. sfn error: no target: CITEREFRiehn1991 (help)
5. ↑  Zamoyski 2005, p. 536 — note this includes deaths of prisoners during captivity.
6. ↑  The Wordsworth Pocket Encyclopedia, p. 17, Hertfordshire 1993.
7. ↑  Bogdanovich, "History of Patriotic War 1812", Spt. 1859–1860, Appendix, pp. 492–503.
8. ↑  Riehn 1990, p. 25. sfn error: no target: CITEREFRiehn1990 (help)
9. 1 2  Caulaincourt 2005, p. 9. sfn error: no target: CITEREFCaulaincourt2005 (help)
10. ↑  McLynn 2011, pp. 490–520. sfn error: no target: CITEREFMcLynn2011 (help)
11. ↑  Caulaincourt 2005, p. 77, "Before a month is out we shall be in Moscow. In six weeks we shall have peace.". sfn error: no target: CITEREFCaulaincourt2005 (help)
12. ↑  Caulaincourt 2005, p. 85, "Everyone was taken aback, the Emperor as well as his men – though he affected to turn the novel method of warfare into a matter of ridicule.". sfn error: no target: CITEREFCaulaincourt2005 (help)
13. ↑  Riehn 1991, p. 236. sfn error: no target: CITEREFRiehn1991 (help)
14. ↑  The Wordsworth Pocket Encyclopedia, page 17, Hertfordshire 1993

| * ด
* ค
* ก
สงครามนโปเลียน |
| --- |
| 
* **สหสัมพันธมิตรครั้งที่สาม**
* **สหสัมพันธมิตรครั้งที่สี่**
* **สงครามคาบสมุทร**
* **สหสัมพันธมิตรครั้งที่ห้า**
* **การรุกรานรัสเซียโดยฝรั่งเศส**
* **สหสัมพันธมิตรครั้งที่หก**
* **สหสัมพันธมิตรครั้งที่เจ็ด**

 |
| คู่สงคราม | 

|  |  |
| --- | --- |
| ฝรั่งเศสรวมถึง รัฐบริวารและพันธมิตร | 
* ฝรั่งเศส
* กองทหารชาวโปแลนด์
* อิตาลี
* ฮอลแลนด์
* อิทรูเรีย
* สมาพันธ์สวิต
* เนเปิลส์
* สมาพันธรัฐแห่งแม่น้ำไรน์
	+ บาวาเรีย
	+ ซัคเซิน
	+ เวสต์ฟาเลีย
	+ เวือร์ทเทิมแบร์ค
* เดนมาร์ก–นอร์เวย์
* จักรวรรดิออตโตมัน
* เปอร์เซีย
* สเปน

 |
| กองทัพประสานมิตร | 
* สหราชอาณาจักร
* ออสเตรีย
* รัสเซีย
* ปรัสเซีย
* สเปน
* โปรตุเกส
* ซิซิลี
* รัฐสันตะปาปา
* จักรวรรดิออตโตมัน
* เปอร์เซีย
* ซาร์ดิเนีย
* สวีเดน
* สหเนเธอร์แลนด์
* เบราน์ชไวค์
* ฮันโนเฟอร์
* นัสเซา
* ฝรั่งเศสนิยมบูร์บง

 |

 |
| ผู้นำทางการเมืองและการทหาร | 

|  |  |
| --- | --- |
| ฝรั่งเศสรวมถึง รัฐบริวารและพันธมิตร | 
* นโปเลียนที่ 1 แห่งฝรั่งเศส
* หลุยส์-อาแล็กซ็องดร์ แบร์ตีเย
* ฌออากีม มูว์รา
* หลุยส์-นีกอลา ดาวู
* ฌ็อง ลาน
* อ็องเดร มาเซนา
* มีแชล แน
* ฌ็อง-เดอ-ดีเยอ ซูลต์
* โฌแซ็ฟ โบนาปาร์ต
* หลุยส์ โบนาปาร์ต
* เยอโรม โบนาปาร์ต
* ยูแซฟ ปอญาตอฟสกี
* เออแฌน เดอ โบอาร์แน
* มัคซีมีลีอานที่ 1 โยเซ็ฟ แห่งบาวาเรีย
* ฟรีดริช เอากุสท์ที่ 1 แห่งซัคเซิน
* ฟรีดริชที่ 1 แห่งเวือร์ทเทิมแบร์ค
* เฟรเดอริกที่ 6 แห่งเดนมาร์ก

 |
| กองทัพฝ่ายประสานมิตร | 
* ดยุกแห่งเวลลิงตัน
* โฮราชิโอ เนลสัน
* ฟรันทซ์ที่ 2 แห่งโรมันอันศักดิ์สิทธิ์
* อาร์ชดยุกคาร์ล
* เจ้าชายแห่งชวาร์ทเซินแบร์ค
* อาร์ชดยุกยอห์นแห่งออสเตรีย
* อเล็กซานเดอร์ที่ 1 แห่งรัสเซีย
* มีฮาอิล คูตูซอฟ
* ไมเคิล อังเดรีย บาร์เคลย์ เดอ โทลล์
* เจ้าชายบากราตีออน
* กราฟแห่งเบ็นนิชเซิน
* ฟรีดริช วิลเฮ็ล์มที่ 3 แห่งปรัสเซีย
* เก็พฮาร์ท ฟ็อน บลึชเชอร์
* ดยุกแห่งเบราน์ชไวค์
* เฟร์นันโดที่ 7 แห่งสเปน
* มารีอาที่ 1 แห่งโปรตุเกส
* เจ้าชายฌูเอา
* วิลเลิม เจ้าชายแห่งออเรนจ์
* มกุฎราชกุมารคาร์ล โยฮัน แห่งสวีเดน
* หลุยส์ที่ 18 แห่งฝรั่งเศส

 |

 |