**เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์** มีนามเดิมว่า **เทศ** เกิดเมื่อ พ.ศ. 2384 ในสกุลบุนนาค ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นบุตรสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค) กับหม่อมหรุ่น เข้ารับราชการในรัชกาลที่ 4 เป็นนายรองไชยขรรค์มหาดเล็ก แล้วเป็นนายสรรพวิชัยหุ้มแพรมหาดเล็ก จากนั้นเป็นพระเพชรพิไสยศรีสวัสดิ์ ปลัดเมืองเพชรบุรี 

ในรัชกาลที่ 5 ได้เลื่อนเป็น*พระยาสุรินทรฦๅชัย* ผู้ว่าราชการเมืองเพชรบุรี และราชการจรในเมืองราชบุรี ดูแลการทำโทรเลขทางเมืองทวายและตัดทาง ได้รับความลำบากตรากตรำเป็นอันมาก รับราชการได้เลื่อนตำแหน่งเป็นข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลราชบุรี เป็นผู้ที่มีความวิริยอุตสาหะ และมีความจงรักภักดียิ่ง ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2440 จึงโปรดฯ ให้สถาปนาเป็นเจ้าพระยา มีสมญาตามจารึกในหิรัญบัฏว่า *เจ้าพระยาสุรพันธพิสุทธิ์ ชนุตมราชภักดี สกลเทพมนตรีมิตรจิตร สุจริตวราธยาไศรย เสนานุวัตรสมัยสมันตโกศล ยุติธรรมวิมลสัตยารักษ์ สุนทรศักดิ์วัฒนไวย อภัยพิริยพาหุ* ดำรงศักดินา 10,000 ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นปฐมจุลจอมเกล้า 

เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ) สมรสกับท่านผู้หญิงอู่ธิดาพระยาภักดีนฤบดินทร์ (กุ้ง วงศาโรจน์) หลานเจ้าพระยาวงศาสุรศักดิ์ (แสง วงศาโรจน์) เหลนของเจ้าพระยาราชบุรี (เสม วงศาโรจน์) ซึ่งเป็นราชินิกุลสืบเชื้อสายมาจากท่านยายเจ้าเมือง พระปิตุจฉาพระองค์โตของสมเด็จพระอมรินทราบรมราชินีในรัชกาลที่ 1 

ท่านมีบุตรธิดากับท่านผู้หญิงอู่ 14 คน ที่สำคัญได้แก่

* พระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทียน บุนนาค)
* พระยาสุรินทรฤๅชัย (เทียม บุนนาค)
* พระสัจจาภิรมย์ (แถบ บุนนาค)

ธิดาอีก 5 คน ได้เป็นเจ้าจอมในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งเรียกกันโดยทั่วไปว่า "เจ้าจอมก๊กออ" คือ เจ้าจอมมารดาอ่อน มีพระเจ้าลูกเธอ 2 พระองค์ คือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอรประพันธ์รำไพ และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอดิสัยสุริยาภา และน้องสาวของเจ้าจอมมารดาอ่อน ได้แก่ เจ้าจอมเอี่ยม เจ้าจอมเอิบ เจ้าจอมอาบ และเจ้าจอมเอื้อน ส่วนธิดาอีก 3 คน ได้สมรสกับพี่น้องในตระกูลบุนนาคสายเดียวกันคือ คุณหญิงอิ่ม เป็นภรรยาพระยาศรีสัชนาลัย (เจิม บุนนาค) บุตรเจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) คุณหญิงอบ เป็นภรรยาพระยาธรรมสารเนติ (ถึก บุนนาค) บุตรเจ้าพระยาภาณุวงศ์มหาโกษาธิบดี (ท้วม บุนนาค) และคุณหญิงอาย เป็นภรรยาพระยานิพัทธสุริยานุวงศ์ (เหม บุนนาค) บุตรเจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค)

นอกจากนี้เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ ยังมีบุตรธิดาอีกหลายคนกับภรรยาอื่น โดยบุตรที่มีบรรดาศักดิ์เป็นชั้นพระยา ได้แก่

* พระยามหานุภาพ (ไท บุนนาค)
* พระยาสุรพันธเสนี (อิ้น บุนนาค) ผู้ว่าราชการจังหวัดเพชรบุรี
* พระยาพิชัยชาญฤทธิ์ (ฮก บุนนาค)

และบุตรบางคนยังได้รับบรรดาศักดิ์เป็นพระ จมื่น และหลวง เช่น

* พระราชวิสูตรวิสุทธิรักษ์ (เชย บุนนาค)
* พระภิรมย์เสนารักษ์ (โพล้ง บุนนาค)
* พระสุรพันธาทิตย์ (ฮัก)
* จมื่นมณเฑียรพิทักษ์ (เจิม บุนนาค)
* หลวงภักดีบริรักษ์ (ชวน บุนนาค) ผู้ช่วยราชการจังหวัดเพชรบุรี
* หลวงนาสาลี (เนียม บุนนาค) ข้าราชการเมืองเพชรบุรี
* หลวงไอศูรย์สุทธิวิไชย (อิศร์ บุนนาค)
* หลวงวิจิตรสุรพันธ์ (อุ่น บุนนาค)
* หลวงสมานนันทพรรค (คลุ้ย บุนนาค)
* หลวงวิจารณ์ภัณฑกิจ (แจ๋ว บุนนาค)
* หลวงวิสูตรอัศดร (คลาย บุนนาค)

ส่วนธิดาที่เกิดแต่ภรรยาอื่น และได้เข้าถวายตัวเป็นเจ้าจอมในรัชกาลที่ 5 ได้แก่ เจ้าจอมแก้ว ในรัชกาลที่ 5 และ เจ้าจอมแส ในรัชกาลที่ 5 ธิดาชื่อ หวน ได้เป็น หม่อมห้ามในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าออศคาร์นุทิศ กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์ ธิดาชื่อ คุณหญิงกุ่ม เป็นภรรยาพระยาชัยสุรินทร์ (ตาล บุนนาค) และธิดาชื่อ คุณหญิงขลิบ เป็นภรรยาพระยาวันพฤกษ์พิจารณ์ (ทองคำ เศวตศิลา)

เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุนนาค) มีบุตรธิดารวม 62 คน บุตรหลายคนรับราชการปฏิบัติหน้าที่ตามหัวเมืองโดยเฉพาะจังหวัดเพชรบุรี ซึ่งเป็นจังหวัดที่บิดาเคยรับราชการมาก่อน

เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ) ถึงแก่อสัญกรรม เมื่อเวลา 10 ทุ่มเศษของวันที่ 10 กันยายน พ.ศ. 2449 อายุ 66 ปี

บุตรธิดา
--------

เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุนนาค) มีบุตรธิดา ดังนี้
  
1. **ท่านผู้หญิงอู่** ธิดาพระยาภักดีนฤบดินทร์ (กุ้ง วงศาโรจน์) มีบุตรธิดา 14 คน ได้แก่ 

* พระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทียน บุนนาค)
* นางสาวเอม บุนนาค
* พระยาสุรินทรฤๅไชย (เทียม บุนนาค)
* เจ้าจอมมารดาอ่อน ในรัชกาลที่ 5
* พระสัจจาภิรมย์ (แถบ บุนนาค)
* นางสาวอ่วน บุนนาค
* เจ้าจอมเอี่ยม ในรัชกาลที่ 5
* คุณหญิงอิ่ม ภรรยาพระยาศรีสัชนาลัย (เจิม บุนนาค)
* นายเถลิง บุนนาค
* คุณหญิงอบ ภรรยาพระยาธรรมสารเนติ (ถึก บุนนาค)
* เจ้าจอมเอิบ ในรัชกาลที่ 5
* เจ้าจอมอาบ ในรัชกาลที่ 5
* คุณหญิงอาย ภรรยาพระยานิพัทธสุริยานุวงศ์ (เหม บุนนาค)
* เจ้าจอมเอื้อน ในรัชกาลที่ 5

  
2. **ลำภู** มีบุตร 1 คน ได้แก่

* ขุนตำรวจเอกพระยามหานุภาพ (ไท บุนนาค)

  
3. **ใย** มีธิดา 1 คน ได้แก่

* นางสาวเทียบ บุนนาค

  
4.  **พวง** ธิดาพระยาสมุทสงคราม (โนรี วงศาโรจน์) มีบุตรธิดา 3 คน ได้แก่

* นายพุ่ม มหาดเล็ก
* นายพ่วง มหาดเล็ก
* เจ้าจอมแก้ว ในรัชกาลที่ 5

  
 5. **แจ้ง** มีบุตร 1 คน ได้แก่

* พระราชวิสูตรวิสุทธิรักษ์ (เชย บุนนาค)

  
 6. **สุด** ธิดาพระยาราชบุรี (กลั่น วงศาโรจน์) มีบุตร 2 คน ได้แก่

* หลวงภักดีบริรักษ์ (ชวน บุนนาค)
* หลวงมหาดไทย (เล็ก บุนนาค)

  
 7. **บาง** มีบุตร 1 คน ได้แก่

* พระภิรมย์เสนารักษ์ (โพล้ง บุนนาค)

  
 8. **จัน** มีธิดา 1 คน ได้แก่

* จอน ภรรยาขุนปฏิภาคพิมพ์ลิขิต (เปล่ง ไตรปิ่น)

  
 9. **นวม** มีธิดา 1 คน ได้แก่

* นางสาวสั้น บุนนาค

  
 10. **จอน** มีบุตร 1 คน ได้แก่

* จมื่นมณเฑียรพิทักษ์ (เจิม บุนนาค)

  
 11. **บางเล็ก** มีบุตรธิดา 3 คน ได้แก่

* นางสาวเหลี่ยม บุนนาค
* นายอ่อง มหาดเล็ก
* หลวงวิจิตรสุรพันธ์ (อุ่น บุนนาค)

  
 12. **ปริก** มีธิดา 1 คน ได้แก่

* นางสาวอ้อน บุนนาค

  
 13. **หรั่ง** มีบุตรธิดา 4 คน ได้แก่

* นางสาวหริ่ง บุนนาค
* หริ่ม ภรรยาพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทียน บุนนาค)
* นางสาวหรุ่ม บุนนาค
* นายเหลี่ยม มหาดเล็ก

  
 14. **น่วม** มีบุตร 1 คน ได้แก่

* หลวงนาสาลี (เนียม บุนนาค)

  
 15. **เป๋า** ธิดาพระยาประสิทธิสงคราม (โป วงศาโรจน์) มีบุตร 1 คน ได้แก่

* นายหาด มหาดเล็ก

  
 16. **เหม** จากสกุลมหานนท์ มีบุตรธิดา 2 คน ได้แก่

* นายหอม มหาดเล็ก
* หม่อมหวน ในพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์

  
 17. **อ้น** มีบุตร 5 คน ได้แก่

* นายอั้ง มหาดเล็ก
* นายอุ้ง มหาดเล็ก
* พระยาสุรพันธเสนี (อิ้น บุนนาค)
* หลวงไอศูรย์สุทธิวิไชย (อิศร์ บุนนาค)
* นายอัด มหาดเล็ก

  
 18. **เม้า** หลานปู่พระยาราชบุรี (กลั่น วงศาโรจน์) มีบุตรธิดา 3 คน ได้แก่

* พระยาพิชัยชาญฤทธิ์ (ฮก บุนนาค)
* พระสุรพันธาทิตย์ (ฮัก)
* นางสาวเหล็ง บุนนาค

  
 19. **คล้อย** จากสกุลวัชโรบล มีบุตรธิดา 5 คน ได้แก่

* นางสาวคลิ้ว บุนนาค
* หลวงสมานนันทพรรค (คลุ้ย บุนนาค)
* หลวงวิสูตรอัศดร (คลาย บุนนาค)
* นางสาวเคลื่อน บุนนาค
* คุณหญิงขลิบ ภรรยาพระยาวันพฤกษ์พิจารณ์ (ทองคำ เศวตศิลา)

  
 20. **ตลับ** มีธิดา 1 คน ได้แก่

* คุณหญิงไลย ภรรยาพระยาศรีสัชนาลัย (เจิม บุนนาค)

  
 21. **เลี่ยม** มีธิดา 1 คน ได้แก่

* นางสาวเมี้ยน บุนนาค

  
 22. **กิม** มีธิดา 1 คน ได้แก่

* คุณหญิงกุ่ม ภรรยาพระชัยสุรินทร์ (ตาล บุนนาค)

  
 23. **ทรัพย์** มีธิดา 1 คน ได้แก่

* เจ้าจอมแส ในรัชกาลที่ 5

  
 24. **มอญ** มีบุตร 1 คน ได้แก่

* หลวงวิจารณ์ภัณฑกิจ (แจ๋ว บุนนาค)

  
 25. **กล่อม** มีธิดา 1 คน ได้แก่

* กลม ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็น "สุพรรณ" ภรรยาพระมิตรกรรมรักษา (นัดดา บุรณศิริ)

  
 26. **ชัง** มีบุตร 1 คน ได้แก่

* นายชิน มหาดเล็ก

  
 27. **เมือง** มีบุตร 1 คน ได้แก่

* หลวงไอศูรย์สรรพการี (มิ่ง บุนนาค)

  
 28. **ย้อย** มีบุตรธิดา 3 คน ได้แก่

* นายหยัด มหาดเล็ก
* นายหยด มหาดเล็ก
* นางสาวหยุด บุนนาค

  
 29. **ทิพย์** มีบุตร 1 คน ได้แก่

* นายทุ้ย มหาดเล็ก

  
 30. **ผาด** มีธิดา 1 คน ได้แก่

* นางสาวผุด บุนนาค

  
 31. **เผื่อน** มีบุตร 1 คน และธิดา 2 คน แต่ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเยาว์
  
 32. **ขลิบ** มีบุตร 1 คน ได้แก่

* นายคลอบ มหาดเล็ก

  
 33. **ทิม** มีธิดา 1 คน ได้แก่

* นางสาวทับ บุนนาค

  
 34. **แปลก** มีบุตร 1 คน ได้แก่

* นายศรี มหาดเล็ก

  
 35. **แก้ว** มีบุตร 1 คน ได้แก่

* นายเกี้ยว มหาดเล็ก

  
 36. **หลี** มีธิดา 1 คน ได้แก่

* นางสาวหลิน บุนนาค

  
 37. **สุด** มีธิดา 1 คน แต่ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเยาว์

  
 38. **พ่วง** มีบุตร 1 คน ได้แก่

* นายเพ่ง มหาดเล็ก

เครื่องราชอิสริยาภรณ์
---------------------

* 

* พ.ศ. 2440 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 1 ปฐมจุลจอมเกล้า (ป.จ.) (ฝ่ายหน้า)
* 

* พ.ศ. 2447 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 1 ประถมาภรณ์ช้างเผือก (ป.ช.)
* 

* พ.ศ. 2435 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 2 ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ (ท.จ.ว.) (ฝ่ายหน้า)
* 

* พ.ศ. ไม่ปรากฏ –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ 2 ทุติยจุลจอมเกล้า (ท.จ.)
* 

* พ.ศ. 2438 –  เหรียญดุษฎีมาลา เข็มราชการแผ่นดิน (ร.ด.ม.(ผ))
* 

* พ.ศ. 2439 –  เหรียญจักรพรรดิมาลา (ร.จ.พ.)
* 

* พ.ศ. 2447 –  เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 4 ชั้นที่ 4 (ม.ป.ร.4)

อ้างอิง
-------

1. ↑  ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งเจ้าพระยา, เล่ม 14, หน้า 702-3
2. ↑   ข่าวอสัญกรรม
3. ↑   ข่าวอสัญกรรม
4. ↑   พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์
5. ↑  "พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2020-07-06. สืบค้นเมื่อ 2020-07-05.
6. ↑   พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์
7. ↑   พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์
8. ↑   พระราชทานเหรียญจักรพรรดิมาลา
9. ↑  ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 4 เก็บถาวร 2016-03-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, เล่ม 21, ตอน 32, 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2447, หน้า 564

* ชมรมสายสกุลบุนนาค
* กัณฑาทิพย์ สิงหะเนติ. *ย้อนรอยเจ้าจอมก๊กออ ในรัชกาลที่ 5*. กรุงเทพฯ : เมืองโบราณ, 2549. 416 หน้า. ISBN 974-7383-97-7